Issuu on Google+

АҚПАРАТТАР аєыны №269 (28208) 6 ЖЕЛТОҚСАН ЖҰМА 2013 ЖЫЛ

Жемќорлыќќа ќарсы жїйелі шаралар ќажет Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің төрағасы Рашид Түсіпбековті қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Жаѕа технология – ілгерілеу негізі Кеше Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Қазатомөнеркəсіп» ҰАК» АҚ басқарма төрағасы Владимир Школьникті қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

үшін құрастыру өндірісімен, баламалы энергетика жəне сирек кездесетін кен өнімдерімен байланысты қызметін күшейтудің маңыздылығын атап өтті. Сондай-ақ, кездесу барысында «Қазатомөнеркəсіп» ҰАК» АҚ басшысы Мемлекет басшысын Қазақстанның əлемдік өндірудің 37%-ын қамтамасыз ете отырып, əлемдегі уран өндіру саласында көшбасшылық позициясын ұстап келе жатқаны жайында хабардар етті. Бұл ретте компания

В.Школьник Мемлекет басшысының «Қазатомөнеркəсіп» ҰАК» АҚ стратегиялық даму бағдар ламасын, сондай-ақ, ядролық-отын циклы, химиялық индустрия мен жаңартылатын энергетика саласындағы ірі индустриялық жəне инновациялық жобаларды іске асыру жөніндегі тапсырмаларының орындалу барысы туралы баяндады. Нұрсұлтан Назарбаев ұлттық компанияның бірқатар бағыттар бойынша, атап айтқанда, атом стансалары

қаржылық орнықтылығы мен даму қарқынын сақтап, инвестициялық бағдарламасы мен əлеуметтік міндеттемелерін толық көлемде орындап келеді. 2010 жылдан бері əлеуметтік саланың дамуына 37 млрд.тан астам теңге бөлінген. Кездесу қорытындысында Қазақстан Президенті жаңартылатын энергетика жəне сирек кездесетін кен өнімдерін өңдеу саласындағы компанияның қызметінде жаңа инновациялық технологияны қолдану жөнінде нақты тапсырмалар берді.

----------------------------------------Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Р.Түсіпбеков Мемлекет басшысын агенттіктің биыл ғы 10 айдағы қызметінің қорытындылары туралы хабардар етті. Кездесу барысында Нұрсұлтан Назарбаев сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексі рейтингінде еліміздің позициясы төмендегенін атап көрсетті. – Рейтингтің нашарлауы бұл бағыттағы жұмыс қарқы ны ның төмендегенін немесе агенттіктің қызметінде тиісті есеп жүргізілмейтінін білдіреді. Жер гілікті жерлерде тұрғындар сыбайлас жемқорлықтың ахуалынан жақсы хабардар, солармен тығыз жұмыс істеу қажет. Оған қоса, бұл іспен «Нұр Отан» партиясының өкілдігі айналысуда, оларға мұндай фактілерді жұрт хабарлап отырады. Егер осындай ескертулер назардан тыс қалдырылмай, тексеріс жүргізіліп, іс соңына дейін жеткізілсе, онда бұл сыбайлас жемқорлыққа қарсы

нақты іс-қимыл болады, – деді Қазақстан Президенті. Мемлекет басшысы жемқорлықты жою үшін жалғыз агент тіктің немесе құқық қор ғау ор ган дарының күші жеткіліксіздігін, жүйелі шаралар қажет екенін атап өтті. – Жылдан-жылға экономикалық, заңнамалық жағдайлар жақ сара түсуде, тексерістер саны қысқаруда. Шенеуніктер мен тұрғындар арасында байланыс азайып, еңбекақы мөлшері артып келеді. Осының бəрі сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұруға бағытталған. Көрсеткіштерді жасанды түрде көтерудің қажеті жоқ, сыбайлас жемқорлыққа қарсы барлығы сезінетін, нағыз кү рес жүргізілуі тиіс, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Агенттік төрағасы сыбайлас жем қорлыққа қарсы ісқимыл мə селелері бойынша бірқатар ха лық аралық жəне қазақстандық қоғамдық ұйымдармен ынты мақ тастық туралы айтты жəне бұл

жұмыстар жалғасатынын мəлімдеді. Р.Түсіпбеков агенттік өз жұмысының бірқатар бағыттары бойынша көрсеткіштерді жақсартқанын да баяндады. – Биылғы жылдың басынан бері сыбайлас жемқорлық қылмыс жасаған 900 тұлғаға, сондай-ақ, мемлекеттік функцияларды орындауға уəкілетті лауазымды тұлғалар мен оларға теңестірілген тұлғаларға қатысты 1333 қылмыстық іс қозғалды. Соның ішінде, республикалық жəне облыстық деңгейдегі 120дан астам лауазымды тұлға жауапкершілікке тартылды. Көлеңкелі экономика бойынша, Сіздің тапсырмаңызға сəйкес, біз алкогольдің, мұнайдың заңсыз айналымына, жалған кə сіпорындарға қарсы күресті күшейт тік. Жалпы, 4652 қылмыс анықталды. Бүгінде осы жұмыстың барлығы нəтижесін беруде, – деді Экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің төрағасы. Кездесу қорытындысында Мемлекет басшысы қаралған мəселелер бойынша бірқатар нақты тапсырмалар берді.

 Президент поштасынан

Шын жїректен шыќќан сґз Ќазаќстан Республикасыныѕ Тўѕєыш Президенті кїні – мемлекеттік мерекеге байланысты ќўттыќтау хаттар мен жеделхаттар Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті күнін мерекелеуге орай Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың атына қазақстандық жəне шетелдік саяси жəне іскерлік топтардан, мемлекет жəне қоғам қайраткерлерінен, кəсіпорындардың ұжымдары мен қоғамдық ұйымдардан, жекелеген азаматтардан көптеген құттықтаулар келіп түсті. Мемлекет басшысына ізгі тілектері мен құттықтау хаттарын Қазақстанның əртүрлі кəсіпорындарының жұмысшылары да жолдады. «Қазмырыш» компаниялар тобының

Құттықтауларда республикамыздың өз əлеуетін жүзеге асырып, өркендеуші елге айналуына себепкер болған Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің халықаралық саясаттағы жəне біздің мемлекетіміздің қарқынды дамуындағы баға жетпес рөлі атап көрсетілген, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

ұжымы өз құттықтауында бүгінгі Қазақстан – тұрақтылық, қарқынды даму жəне жасампаздық секілді үш фактормен сипатталатынын атап өткен. Оларға Алматы локомотив пайдалану

 Елімен етене Елбасы

Тарихтыѕ ґзі таѕдаєан тўлєа

депосының ұжымы да қосылады. Степногорскінің «Арыстан» құбыр зауытының жұмысшылары түбегейлі қайта жаңарулар мен жаңғыртулардың дəйекті саясаты, орнықты жəне үйлесімді

экономиканы қамтамасыз ету жөніндегі ойластырылған жүйе бүкіл əлемде танымалдыққа ие болып отырғанына тоқталған. «Кəсіпорын ұжымы Қазақстанның заманауи өнеркəсіп өндірісін одан əрі дамытуға бағытталған жобаларға Сіздің Президент ретінде назар қойып жəне қолдау көрсетіп отырғаныңызды жоғары бағалайды», – делінген олардың хатында. «KSP Steel» сауда үйі» ЖШС басшысы М.Əбиев өз хатында Мемлекет басшысы Қазақстан мен оның халқының игілігі жолында қажырлылықпен еңбек етіп жатқанын ерекше атап көрсеткен.

Ақмола облысындағы «Есіл-Агро» ЖШС бас директоры А.Исмағамбетов Мемлекет басшысының ұдайы көңіл бөліп отырғанының арқасында бүгінде агроөнеркəсіп саласы əлемдік талаптарға сай дамып келе жатқанын айтқан. Өз кезегінде Астанадан хат жолдаған «Biomarket.kz» ЖШС ұжымы республикада биоегіншаруашылығы мен биомалшаруашылығын дамыту үшін барлық күштерін салатынына сендірген. Сонымен қатар, Қазақстан кəсіподақтары федерациясының ұжымы атынан оның төрағасы Ə.Құсайынов, Алматы қаласындағы Халыққа қызмет көрсету орталықтарының бірінің ұжымы атынан А. Шəкенов құттықтау жолдаған.

 Астанада ЭКСПО-2017 аясында əуежай мен вокзал салынады. Бұл туралы айтқан «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясының басқарма төрағасы Талғат Ермегияев көрме аяқталғаннан кейін салынған нысандар 8 айдан 1 жылға дейін халықтың игілігіне пайдаланылып жасалатынын жеткізді.  Азық-түлік корпорациясы қытай нарығына азық-түлік бидайын жеткізуді бастады. Бұл елдің ірі астық трейдерімен жасаған бітімге сəйкес биылғы жылдың соңына дейін 10 мың тонна бидай жеткізу көзделіп отыр.  Алдағы 5 жылда елорда мен оның төңірегінен жер телімдері бөлінбейді. Осыны мəлімдеген Астана қаласы əкімінің бірінші орынбасары Сергей Хорошун бұл маңайда ауыл шаруашылығы мен коммерциялық нысандары үшін бөлінген 14 мың гектарлық 645 жер учаскесі бос жатқанын да баяндады.  Семейде 38 отбасы жаңа пəтерлерге ие болды. Бұл жолы «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасының үшінші бағыты бойынша бой көтерген қоныстар кілттерін Шығыс Қазақстан облысының əкімі Бердібек Сапарбаев əлеуеті əлсіз деп танылған елді мекендерден қоныс аударушыларға табыс етті.  Талдықорғанда Бикен Римованың 90 жылдығына арналған халық театрларының фестивалі басталды. Үш күндік өнер сайысында жергілікті халық театрлары көрермендермен жүздеседі.  Алматы облысының əкімі бокстан əлем чемпионы Жəнібек Əлімханұлына пəтер кілтін сыйлады. Аймақ басшысы Аңсар Мұсаханов спортшыға, сонымен қатар 2 млн. 300 мың теңгенің сертификатын да тапсырды.  Қостанай облыстық кітапханасы ескі газеттердің электрондық нұсқасын əзірледі. Сала қызметкерлерінің ерен еңбектері арқасында енді мұнда бірнеше айдан кейін электронды кітапхана жұмыс істей бастайды.  Елдің бес аймағында ауыз су бағасы 40 пайызға көтерілді. Монополистердің еркімен осылайша қазір қымбатшылыққа Атырау, Солтүстік Қазақстан, Қарағанды, Алматы жəне Шығыс Қазақстан облыстарының жұрты ұшырағалы отыр. «ҚазАқпарат», «Қазақстан жаңалықтары», Bnews.kz, TengriNews, EgemenNews хабарлары бойынша дайындалды.

(Соңы 2-бетте).

Кеѕестіѕ кезекті отырысы

Кеше Жоғары Сот Кеңесінің Төрағасы Б.Бекназаровтың басшылығымен Қазақстан Республикасы Жоғары Сот Кеңесінің кезекті отырысы өтті.

Отырыста 2013 жылғы 20 қарашада республика судьяларының VI съезінде берілген Мемлекет басшысының тапсырмалары талқыланды, олардың толық жəне сапалы іске асырылуын қамтамасыз ету жөнінде Кеңестің бұдан арғы жұмыс бағыттары б��лгіленді. Сондай-ақ, сот жүйесінің ұйымдастыру-кадрлық мəселелері қарастырылды. Отырыс қорытындысы бойынша Жоғары Сот Кеңесінің тиісті шешімдері қабылданды жəне ұсынымдары берілді. Қазақстан Республикасының Президенті Əкімшілігінің Мемлекеттік-құқық бөлімі.

 Заманмен үндес заңғар басылым

Смағұл ЕЛУБАЙ, жазушы.

Тарихты тұлғалар жасайды. Ал мемлекет сол тұлғаларды құрметтеу, дəріптеу арқылы идеологиялық діңгегін бекемдейді. Қазақтың тарихында елі үшін туған ерлер көп. Ту түбінде тулап өткен батырларға, би-шешен, хан мен көсемге кенде емеспіз, шүкіршілік. Еліктеп өсер, өнеге алар тұлғаларымыз кеше де болған, қазір де бар. Əрине,

тұлғаға тарихтың өзі таңдау жасайды. Олар ерлік көрсетіп, елге сыйын арттырайын деп ойламайды, тағдырдың жазуымен, ел қамы үшін ел тізгінін қолға алады. Осындай тұлғалардың бірі де бірегейі – Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев. Бəріне Елбасының өткерген тағылымға толы өмір жолы куə. (Соңы 2-бетте).

Ўлттыќ баспасґзіміздіѕ биік бір шынары Асанəлі ƏШІМОВ,

КСРО халық əртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.

Өмірдің қандай бір саласы болмасын, барлығын қамтып, ғылымға, өнерге, мəдениет пен əдебиетке толыққанды ұғым, табиғи сипатпен баға беріп отырған басылым – «Егемен Қазақстан». Ол – ұлттық баспасөзіміздің биік бір шынары. Газеттің əлемдік саяси қатынастардан бастап, ел ішіндегі жылт еткен жаңалықтарды қамтып, оқырманына үлкен-үлкен дүниелерді талдап беріп отыратын еңбегін атап өту лəзім.

Қазақтың арқалы ақыны да, сұңғыла саясаткері де, тіпті бұрын жауапты қызметтер атқарған қариясы да қазір кітап шығарып жатыр. Өнерде жүріп өткен жолымды саралап мен де уақыт аралатып деректі дүниелерімді шығарып тұрамын. Сонда таралымы аз ғана кітабымыз əрі кетсе 2-3 мың қазақтың қолына тиіп, соның көбісі еңбектерімізді тұшынып оқи да алмай қалады. Ал, «Егемен Қазақстанға» берген сұхбатыңнан 200 мыңнан аса оқырман хабардар болады. Жəне сол оқырмандар хабарласып, сұхбатта айтқан ойыңа, келтірген пікірің мен жалпы өзіңнің жеке

басыңа деген ниет-лепесін жеткізіп жатады. Бұл «Егемен Қазақстан» арқылы қазақтың қалың ішінде болу деген сөз. Мен əрдайым бұл басылымдағы мақалаларға көңіл аударып отырамын. Өзімнің тұстастарым, өнердегі, өмірдегі замандастарым туралы портреттер мен естеліктерді осы газеттен табамын. Қазір ақпараттың алысқа кеткен, жаңа технологияның алға озған заманы ғой. Өмірдің осындай зулап жатқан ағысында əдеп пен ғұрыпты сақтап, тұрақтылықты сездіріп келе жатқан «Егемен Қазақстан» деп білемін. Əр шаңырақтан осы басылымды кездестіргенде көңіліме міне, жоғарыдағыдай сезім ұялайды. АЛМАТЫ.


2

www.egemen.kz

6 желтоқсан 2013 жыл

Шын жїректен шыќќан сґз (Соңы. Басы 1-бетте).

Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Қазақ стратегиялық зерттеулер институты, Ғ.Сапарғалиев атындағы Мемлекет жəне құқық ғылыми-зерттеу институты ұжымдары атынан еліміздің ғылыми топтары Мемлекет басшысының жаңа, тəуелсіз Қазақстанды құрудағы, экономиканы жəне еліміздің халықаралық беделін нығайтудағы көпшілік мойындаған үлесін атап өткен. Ізгі тілекке толы хаттар еліміздің білім беру мекемелерінен де келді. Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің профессорлары мен студенттері, Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің ұжымы білім беру саласын мемлекеттік қолдаудың маңыздылығына тоқталған. Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының ұжымы жолдаған хатта Президенттің басшылығымен еліміз өркендеу мен жасампаздық жолын жүріп өткені баяндалған. «Ол жеңіл болған жоқ, бірақ ол, егер еркін сайлауға жəне халықтың ерік-жігеріне сүйенетін болса, егер бабалардың рухани тəжірибесін ұмытпаса жəне инновациядан қаймықпаса, онда қандай жоғары нəтижелерге жетуге болатынын көрсетті», деп жазады хат иелері. М.Мақатаев атындағы №140 мектеп-гимназиясының мұғалімдері, сондай-ақ, Алматы қаласының №116 «Бөбекжай» балабақшасының тəрбиешілері жолдаған хаттарында тəрбиеленушілерінің жетістіктері жөнінде айтқан. Сондай-ақ, хат иелері Мемлекет басшысына білім беру жүйесіне көңіл бөліп, оның қарқынды дамуына жағдай жасағаны үшін алғыстарын жеткізген. Педагогтар балалардың дамуы үшін пайдалы ресурсқа айналған «Балапан» балалар телеарнасын іске қосудың маңыздылығын айрықша атап өткен. Өз хатында Қазақстан халқы Ассамблеясының халықаралық медиа-форумына əлемнің 20 елінен келген қатысушылар Нұрсұлтан Назарбаевқа тек Қазақстанда ғана емес, бүкіл əлемде тыныштық пен келісімнің сақталуын ілгерілетушілік қызметі үшін алғыстары мен құрметтерін білдірді. Олардың игі тілектеріне Ақмола облысының Қазақстан халқы Ассамблеясының XVI сессиясына, «Жаңа Қазақстанды қалыптастыру жөніндегі ҚР Тұңғыш Президенті Н.Ə.Назарбаевтың бетбұрысты шешімі» өңірлік ғылыми-практикалық конференциясына қатысушылар, Оңтүстік Қазақстан облысының зиялы қауым өкілдері, сондай-ақ, Орал мен Ақтөбе архиепископы Антоний қосылып отыр. «Жанашыр» халықаралық қайырымдылық қорының

президенті Ж.Əпетова Нұрсұлтан Назарбаевтың басшылығымен Қазақстан тəуелсіздік жылдарында орасан нəтижеге жетті деп санайды. «Мəдениет, өнер мен ғылым тəрізді салалар мүлде жаңаша дамыды. Сонымен бірге, менің замандастарымның сана-сезімі, дүниетанымы жəне мінез-құлқы өзгеріп, жаңаша қалыптаса бастады», делінген хатта. Семей қаласындағы «Көмек» мүгедектер қоғамдық бірлестігі өкілдерінің құттықтауында Мемлекет басшысының еліміздің əлеуметтік-экономикалық дамуындағы жəне халықтың өмір сүру деңгейін арттыру үшін жағдай жасаудағы рөлі атап көрсетілген. Мемлекет басшысының Теміртауда жұмыс істеген үзеңгілестері А.Жүнісов, К.Омашев, Е.Тілеубаев, В.Никонов, Ж.Арысов, А.Асанов, В.Колбаса, Н.Вахитова, Т.Искаков та жүрекжарды тілектерін жолдаған. Олар өздеріне еңбексүйгіштіктің үлгісін көрсеткен Нұрсұлтан Назарбаевпен бірге жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болғаны үшін бойларын мақтаныш сезімі кернейтінін жазады. Өз кезегінде Қарағандыдан еңбек ардагерлері С.Досмағамбетов пен З.Молдахметов Тəуелсіздік

қарсаңындағы сайлауалды кезеңде Нұрсұлтан Назарбаевпен кездескен кездерін еске алады. «Халық қатты алаңдады, əрі қарай не болады, қалай өмір сүреміз, республика тағдыры не болмақ? Осы кездесуде Сіз барлық сауалға толық жауап бердіңіз жəне бұдан əрі біз əлемдік өркениет жолымен алға жылжитынымызды, Қазақстан тəуелсіз мемлекет ретінде толық дами алатынын жəне өркендейтінін айттыңыз», – деп жазады еңбек ардагерлері. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Т.Нұрахунов, ақын əрі əнші И.Тасқара, Шымкенттен зейнеткер, тыл еңбеккері Б.Ботайұлы, Солтүстік Қазақстан облысының Талшық ауылының тұрғыны И.Ильясов, Ақмола облысынан Т.Барышникова, Алматыдан И.Хасенұлы, Қарағанды облысы Балқаш қаласының №7 мектеп-гимназиясының оқушылары өз құттықтауларын өлең жолдары арқылы білдірген. З.Көшімбаева өз хатында немересі Н.Көшімбаеваның өлеңін қоса жіберген, онда Тұңғыш Президенттің тəуелсіз Қазақстанды қалыптастыру мен дамытудағы рөлі туралы баяндалған. Алматыдан Қазақстанның халық əртісі, композитор Б.Жұманиязов, Марат пен Нағима Назарбаевтар, К.Бөлегенова, А.Айханова, А.Əкімұлы, Петропавлдан К.Əубəкірова, Талдықорғаннан Б.Төреханова, Шығыс Қазақстан облысы Семей қаласынан Х.Қалиева, Астанадан А.Ғабдуллина, Садуақас, Т.Сапарова, Айжан мен Əлия Айтхожиналар, Шымкенттен И.Оразбай, О.Көмекбаева, зейнеткер Б.Шүкірбекова, Оралдан Т.Құбашева, Б.Меңдіғалиқызы, Ақмола облысынан еңбек сіңірген қызметкер, зейнеткер Г.Нүркенова, К.Əбуова, т.б. жолдаған хаттарда Мемлекет басшысына зор денсаулық, сондай-ақ, жауапты қызметіне мол табыс тілеген игі тілектер білдірілген. Алматыдан жолдаған өз хатында Г.Светлова мен Л.Шабалина қазақстандықтарға көрсетілген қамқорлық үшін Мемлекет басшысына зор алғыстарын білдірген. Мұндай көңіл бөлудің бір мысалы ретінде олар Қазақстан мен Ресей арасында қол қойылған XXI ғасырдағы тату көршілестік пен одақтастық туралы тарихи шартты атаған. Құттықтаулар жолдаған қазақстандықтар арасында Астана тұрғыны, 1-сыныпты инженер-ұшқыш Н.Ақмұқанов та бар. Ол хатында «Балалық шағымның аспаны» фильмін тамашалаудан алған өз əсерін бөліскен. «Ең алдымен, туған ауылына, əке шаңырағына деген ерекше сүйіспеншілік, ұшқан ұя мектебіне, балалық шақтағы достарына деген адалдық шынайы танытылғандықтан, фильм тамаша болды. Ең бастысы, бұл фильм əрбір қазақстандықтың, əрбір отбасының жəне əсіресе, жастардың жүрегінен өз орнын тапты», – деп жазады Н.Ақмұқанов. Құттықтау хаттары мен жеделхаттар орталық жəне жергілікті мемлекеттік органдардың басшыларынан, Парламент депутаттарынан да келді. Келіп түскен құттықтаулармен танысып шыққан Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев хаттар мен жеделхаттар жолдаған барлық авторларға құттықтаулары мен игі тілектері үшін алғысын білдірді.

Сочи ойындарына дайындыќ ќалай? «Бүгінде елімізде 33 спортшы 7 спорт түрі бойынша Сочидағы Олимпия ойындарына қатысу құқығын иеленіп отыр. Лицензиялық кезең аяқталғанға дейін 10 спорт түрі бойынша 40-тан астам лицензия алуға үміт бар». Кеше Үкімет отырысында Спорт жəне денешынықтыру агенттігі басшысы осылай деді. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Премьер-Министр Серік Ахметовтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында 2014 жылы Сочиде өтетін XXII қысқы Олимпиадаға Қазақстан құрама командасының дайындығы талқыланған болатын. Онда Үкімет басшысы олимпиялық ойындардағы спорттық нəтижелердің мемлекеттің беделі мен салиқалы имидждік көрсеткіші ретіндегі маңыздылығына тоқталып, қазақстандық спортшылардың Сочидағы сайыстарға сапалы

дайындығын қамтамасыз ету қажеттігін атап өтті. Осыған орай, Спорт жəне денешынықтыру істері жөніндегі агенттікке Олимпиада жарыстарымен қатар, Паралимпиада ойындарына еліміздің құрама командаларын сапалы дайындау жүктелді. С.Ахметов сондайақ, баспасөз орталығын ұйымдастыру жəне ұлттық құраманы қолдапжігерлендіру үшін бірегей ұйымдасқан топ ретінде жанкүйерлердің қатысуын қамтамасыз етуді де тапсырды. Əлемнің 80 елінен 5 мыңнан астам спортшы мен ресми өкілдер қатысып, 15 спорт түрінен 98 медальдар

жиынтығы сарапқа салынатын Сочи Олимпиадасында еліміздің биік белестен көрінуі аса маңызды екені рас. Бұған барынша дайындық қажет. Ал қазақстандық спортшылардың дайындығы қалай? Бұл жөнінде кешегі отырыста Спорт жəне дене шынықтыру істері жөніндегі Агенттіктің төрағасы Тастанбек Есентаев баяндады. Агенттік басшысының айтуынша, Сочидағы Олимпиадаға дайындық үшін елімізде Республикалық жедел штаб құрылған. Олимпиада құрамасына кандидаттарды дайындаудың қорытынды кезеңінің жеке жоспарлары бекітіліп, Олимпиада ойындарындағы спорттық нəтижелер индикаторлары мен межелеген міндеттер анықталыпты. Т.Есентаевтың сөзіне қарағанда, ұлттық құрама команда 8 спорт түрі бойынша өнер көрсетеді. Қазақстанның

олимпиада құрама командасының əлеуеті – шаңғымен жарысу, биатлон, фристайлмогуле, конькимен жүгіру, мəнерлеп сырғанау, сноуборд сияқты 6 спорт түрінен бəсекелесуге мүмкіндік береді. Сондайақ, спортшылардың алдына тау шаңғысы спорты, шаңғымен трамплиннен секіру, шаңғы қоссайысы, шана спорты бойынша да үздік нəтижелер көрсетіп, лицензиялар иемдену міндеті қойылып отыр. «Қысқы спорт түрлері бойынша ұлттық құраманың алдына Ванкувердегі Олимпиада ойындарындағы спорт көрсеткіштерін жақсарту, яғни екеуден кем емес əртүрлі құндылықтағы медальдар иемденіп, жалпы командалық есепте 20-23 орындарға шығу міндеті қойылып отыр», деді Т.Есентаев. Агенттік басшысы, сондай-ақ, Мемлекет басшысының тапсырмасын орындау үшін Халықаралық Олимпиада комитетіне 2022 жылы Алматыда XXIV қысқы Олимпиада ойындарын өткізу туралы өтінім тапсырылғаны туралы хабарлады.

Халыќ ќалаулылары ел ґѕірлерінде

Мəжіліс депутаттары, «Нұр Отан» партиясы фракциясының мүшелері Майра Айсина, Нұртай Сабильянов жəне Жалғас Дүйсенғалиев Атырау қаласындағы аграрлық-техникалық колледж ұжымымен жəне студент жастармен кездесу өткізді.

Депутаттар жастарға бесінші шақырылымның үшінші сессиясында атқарылған депутаттық жұмыстар жайында жəне Мемлекет басшысының «Қазақстан-2050» Стратегиясында нақтыланған міндеттерді орындауды заңнамамен қамтамасыз етуі туралы айтып берді. ***

Мəжіліс депутаттары Үсенгелді Медеуов, Бақытбек Смағұл жəне Серік Сейдуманов Тараз қаласында сайлаушылармен кездесулер өткізді.

Депутаттар «Тараз арена» спорт кешенінде болып Тараз қаласындағы жастардың тыныстіршілігімен танысты. 300 адамға арналған жаңадан салынған аурухананың жұмысымен танысып, облыстық жəне қалалық бастауыш партия ұйымдары жетекшілерімен, «Жас Отан» ЖҚ белсенділерімен кездесу өткізді. Кездесуде депутаттар Елбасының сарабдал саясаты туралы баян етіп, партия жұмысына белсене араласқан бірнеше партия белсендісін «Нұр Отан» партиясы Тараз қалалық филиалының құрмет грамотасымен марапаттады, партия қатарына 5 адамды қабылдау салтанаты өтті. ***

Мəжіліс депутаттары Уəлихан Бишімбаев пен Омархан Өксікбаев Қорқытата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің оқытушы-профессорларымен жəне студенттерімен кездесті.

Жиын барысында У.Бишімбаев «Елбасы Н.Ə.Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясында

білім беру, кəсіби біліктілік, кадрлар даярлау жəне ғылымды дамытудың жаңа міндеттерін айқындап берді. Бүгінде білікті ғалымдарды мемлекет тарапынан қолдауға қатысты жұмыстар жасалып жатыр», – деді. Сондай-ақ, аға буынның бүгінгі жастарға артар сенімі мол екенін тілге тиек етті. О.Өксікбаев өз кезегінде бесінші шақырылымның үшінші сессиясында атқарылған депутаттық жұмыстар жайында айтып берді. Кездесу соңында қатысушылар халық қалаулыларымен еркін пікір алмасып, ой бөлісті. ***

Мəжіліс депутаты Ұласбек Сəдібеков Сарыағаш ауданы жастарымен өткен кездесуде палатаның осы уақытқа дейін атқарған жұмысы мен Елбасы қолдауымен елімізде жүзеге асырылып жатқан жастар саясаты жөнінде кеңінен əңгімеледі.

Жастармен пікір алмасу барысында оларды еркін ой білдіруге, жастарды толғандырып жүрген мəселелерді ортаға салуда белсенді болуға шақырды. Нəтижесінде кездесу сұрақ-жауап пішінінде өтіп, жастардың түрлі сұрақтарына толыққанды жауап берілді. ***

Мəжіліс депутаты, «Нұр Отан» мүшесі Абай Тасболатов Қостанай облысында болып, Елбасының Қазақстан халқына арнаған Жолдауындағы еліміздің алдына қойған өзекті деген мəселелерін халыққа түсіндіру мақсатында кездесулер өткізді.

Депутат Қостанай облысының əкімі Н.Сəдуақасовпен де кездесіп, «Нұр Отан» партиясы Қостанай облыстық филиалының қоғамдық қабылдау бөлмесінде азаматтарды жеке мəселелерімен қабылдады. Депутат, сондай-ақ, «Нұр Отан» партиясы облыстық филиалының қызметкерлерімен,

қалалық мəслихат депутаттарымен, Ұлы Отан соғысы жəне тыл ардагерлерімен, Ауғанстан соғысына қатысушылармен, өңір жастарымен кездесу өткізді. Қорғаныс істері департаментінде болып, онда жұмыс атқаратын əскери қызметкерлермен жүздесті. ***

Мəжіліс депутаттары, «Нұр Отан» партиясы фракциясының мүшелері Серік Оспанов пен Құттықожа Ыдырысов Маңғыстау облысындағы «Ақтау халықаралық теңізсауда портында» кездесу өткізді.

Мəжіліс депутаттары порт жұмысымен танысып, кеме аялдайтын орында ұжым жұмысшыларымен жүздесті. Олар Парламент Мəжілісінің бесінші шақырылымының үшінші сессиясында атқарылған депутаттық жұмыстар жайында жəне Мемлекет басшысының «Қазақстан-2050» Стратегиясында нақтыланған міндеттерді орындауды заңнамамен қамтамасыз ету туралы айтып берді. ***

Мəжіліс депутаттары, «Нұр Отан» партиясы фракциясының мүшелері Павлодар қаласында «Жас Отан» жастар қанатының белсенділерімен кездесті.

Бұл депутаттық топта палатаның Əлеуметтік мəдени-даму комитетінің мүшелері Айгүл Нұркина, Мейрам Бегентаевтар, Экология мəселелері жəне табиғат пайдалану комитетінің мүшесі Андрей Бегенеев бар. Кездесуде Мемлекеттік жастар саясаты туралы, жастардың бойында экологиялық мəдениет қалыптастыру, жастар ұйымының жұмысын жандандыру жайында əңгімелер айтылды. «Жас Отан» жастар қанатының белсенділері өз кезегінде Елбасының «Нұр Отан» партиясының ХV съезінде жастардың алдына қойған міндеттердің облыста орындалуы жайына тоқталды.

Тарихтыѕ ґзі таѕдаєан тўлєа

(Соңы. Басы 1-бетте). Бүгінде өнердің əр саласы Елбасының ғибратты өмірін өзек етіп, жан-жақты зерделеп көрсетуге ұмтылуда. Бұл тақырыпты игеруде қазақ киносы да бірқатар деректі-көркем туындыларды жұртшылық назарына ұсынды. Жақында Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ ғұмырбаяндық деректілігімен, көркемдік мазмұны астасқан Елбасы жайындағы тағы бір кезекті фильмнің тұсауын кесті. Көптен күткен фильмнің жарыққа шығуы қазақ кино тарихындағы елеулі оқиға екені рас. Елбасының шығармалары желісімен түсірілген «Елбасы жолы» киноэпопеясының «Отты өзен», «Темір тау» атты екінші жəне үшінші фильмдері Мемлекет басшысының Теміртауда өткен жастық шағы мен алғашқы еңбек жолын бастаған өмір кезеңдерін суреттейді. «Елбасы жолы» атты ғұмырнамалық фильмдер циклы Президенттің балалық шағынан түсірілген «Балалық шағымның аспаны» фильмінен бастау алады. Өмірден алынып, шынайы оқиғалардан құралған бұл картинада тарихи тұлға ретінде қалыптасу барысындағы бас кейіпкердің бала арманы, алғашқы табыстары мен үміті туралы баян етіледі. Естеріңізге сала кетсек, бұл фильм 2011 жылы прокатқа шығып, көрерменнің ерекше ықыласына бөленген болатын. Кезекті фильмнің бір ерекшелігі, ол бүгінде əрбір қазақстандық үшін етене таныс бола бастаған тарихи оқиғалардың тізбегінде жасалғанында. Əдетте, көркем фильмнің астарында авторлық ойдың шығармашылық образдарына қатысы көрініс беріп жатады. Ал мына картинада бəрі керісінше, ол өмірде болған нақтылы оқиғалардың негізінде өрілген. Осы тұрғыдан келгенде, фильмнің Елбасы шығармаларының желісінен шықпай, өмірдегі шындықты өнердегі кескінге айналдыра білгені анық байқалады. Содан да болар, ондағы кез келген оқиға мен эпизодтар көрерменді бейжай қалдырмайды. Жалпы, эпикалық құлашта түсірілген картинаны тебіренбей отырып көру əсте мүмкін емес. Картинадағы актерлердің шынайы ойынына, режиссер мен актер арасындағы тығыз байланыс нəтижесінде өрбіп отырған оқиға желісіне сенесің. Актерді экран арқылы оқи аласың, үлкен пландар арқылы режиссер өз ойын шебер жеткізе білген, пландардың ауысуы, ракурстар, ж��рық пен монтаж, дыбыстың өзіне тəн драматургиялық шешуші сəттері фильмді тұтастандырып, кадраралық ритмді құрайды. Осы тұста картина режиссері Рүстем Əбдірашевтің өз ісін жоғары деңгейде атқарып шыққандығын жəне де кəсіби деңгейдегі маман екендігін дəлелдей түскендігін айта кетуіміз керек. Фильмде кеңес өкіметі тұсындағы өмір сипатын, ұлттар достығын, қарапайым еңбек адамдарының өмірін, сол кездегі жастардың өмірге деген талпынысын, олардың күйініші мен сүйінішін, өмір үшін күресте қайсар да, жігерлі адамдардың қашанда жеңіп шығатынын режиссер көрерменіне дəйекті жеткізе білген. Өмірден алынған оқиғасы өрбіген сайын ширығып, ұдайы динамикалық серпінмен дамып отыратын фильмнің мазмұны да барынша бай. Фильм кеңес өкіметі тұсындағы 1950-1960 жылдар кезеңіндегі оқиғаларды қамтиды. Бас кейіпкер Сұлтанның Теміртау қаласындағы металлургиялық зауытқа жұмысқа баруы, сол жерден Украинаға оқуға аттануы, Днепродзержинскідегі

оқуын аяқтап, Теміртау қаласындағы зауытқа қайтып оралып, еңбек жолын бастауы фильм сюжетіне арқау болған. Енді фильмнің басты кейіпкері Сұлтанның болмысына тоқталып өтсек. Жасынан алғыр, өжет, оқу-білімге жаны құмар Сұлтанның əке сөзін тыңдап, өзі бала жасынан армандаған ұшқыштың оқуына түсіп тұрып, бармай қалуы — Сұлтанның əзиз əке көңілін қалдырғысы келмегендігінен болған амалсыз шара еді. Əкесінің «Қай қаласында болса да, Қазақстанның бір жерінде туыңды тіккенің дұрыс болар еді» деген емеурінін айтқызбай ұққан Сұлтан əке тілегін екі етпей орындады. Өз еркімен Теміртау қаласына аттанып, ешбір қиындықтан тайсалмай, қайнаған қара жұмыстың бел ортасынан бір-ақ шығады. Мұның өзі де оның ұлағатты ұл ғана емес, бірден батыл шешім қабылдай алатын ерікжігер иесі екендігін дəлелдей түседі. Біраз уақыттан кейін комсомолдық жолдамамен Украина қаласына аттанады. Бұл жерде де алғыр да зерек Сұлтан оқуда бірден ұстаздарының көзіне түсіп, үздік шəкірт атанады. Осылайша, көп ұзамай оқуын аяқтап, Теміртау қаласындағы еңбек жолын бастайды. Қандай қиын жұмыс болмасын алдыңғы қатардан көрінеді. Қашанда намысқа тырысып, алға ұмтылады. Бүкілодақтық жастар сьезіне делегат болып сайланып, Мəскеуге де барып қайтады. Сара есімді қызға ғашық болу оқиғасы қызықты бейнеленген. Ғашық жігіт сүйгені үшін бəріне де дайын. Тіпті, ол үшін хорға жазылып, би де билейді. Мұнысы бекер де болған жоқ. Ұнатқан қызы өмірлік жарына айналады. Шаңырақ құрып, сəбилі болады. Сұлтан достықты қадірлей білетін, жақындары үшін жанын да аямайтын ержүрек жігіт. Зауытта болған жарылыста Бикош есімді досын аман алып қалу үшін жанұшыра жігіріп, қалың өрттің ішіне еніп кетеді. Аурухана төсегіне таңылған досын көргенде жаны қиналады. Ал, жұмыскерлердің əлеуметтік жағдайының жасалуы үшін батыл қадамдарға барып, басшылардың алдында жасқанбастан өз талаптарын қояды. Халықтың сөзін төменде отырып жеткізе алмайтындығына көзі жеткенде олардың құқын қорғау үшін парткомитеттің хатшысы болуға келісімін береді. Бұл жолда Сұлтанды саясат, мемлекет ісі, ел болашағы жолындағы атқарылатын қабырғалы істер күтіп тұрған еді. Фильм қазіргі заманғы ең озық техникалық жабдық-жарақтармен түсірілген. Сондықтан лента өте сапалы шыққан. Бұл ретте қоюшы-операторлар Александр Плотников пен Сапар Койчумановтың жұмыстарының жоғары кəсіби деңгейден көрінгенін де айта кетуіміз керек. Фильмнен түйгеніміз, біздің ұланбайтақ елімізді бала жасынан жеті өнерді жанына серік етіп өсіп, сегіз қырлы, бір сырлы азамат болып жетілген ұлы тұлға басқарады. Осының бəрі, айналып келгенде, адамды айрықша мақтаныш сезіміне бөлейді. Өсіп келе жатқан бүгін гі ұрпаққа, ел болашағы жастарға Елбасының жүріп өткен жолы өмірлік бағыт-бағдар, үлгі-өнеге болуы тиіс. Əдетте, тұшымды түсірілген фильмді жұрт бір көрумен шектеліп қалмайды. Қайталап тамашаласа, жалықтырмай жəмиғатты өзімен ілестіре əкететін осындай рухани құндылықтың құрамына тағы бір татымды туынды келіп қосылды. Бұл фильм кім-кімнің де есіне жалындаған жастық шағын түсірері хақ. Ендеше, жақсы дүниені көрмекке, көріп, жақсы баға бермекке асығайық, ағайын!


www.egemen.kz

6 желтоқсан 2013 жыл

Кеше Астанада ЭКСПО-2017 Бүкілəлемдік мамандандырылған көрмесін өткізуге дайындық барысы бойынша бір жыл ішінде атқарылған жұмыс қорытындысы туралы баспасөз мəслихаты болып өтті. Оған ЭКСПО-2017 Бүкілəлемдік мамандандырылған көрмесінің комиссары, Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Рəпіл Жошыбаев жəне «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ басқарма төрағасы Талғат Ермегияев қатысты.

3

 Еңбегімен еленген

Атќарылєан жўмыс айтарлыќтай Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Бүгінгі баспасөз мəслихатын өткізуге себеп болып отырған басты мəселе, жақында Парижде Халықаралық көрмелер бюросы (ХКБ) бас ассамблеясының 154-ші сессиясы болып өтті. Қазақстан осы сессияға Астанада өтетін ЭКСПО-2017-нің құжаттарын тапсырды. 2014 жылдың маусымында осы құжаттар бойынша ХКБ-да арнаулы тіркеу өткізіледі. Тіркеуден өткеннен кейін біздің елімізге көрме өткізу жөніндегі ЭКСПО-2017-нің арнаулы туы тапсырылады. Тек содан кейін ғана Қазақстан шетелдермен тікелей байланыстарға шығып, ЭКСПО-2017 көрмесін өткізу шараларын іс жүзіне асыра бастайды. Баспасөз мəслихатында БАҚ өкілдері ЭКСПО-2017 дайындық барысында бір жыл ішінде атқарылған жұмыстармен жан-жақты танысты. Қазіргі таңда ЭКСПО-2017 көр месіне дайындық жүргізу үшін арнайы он жұмыс штабы құрылған. «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ жанында көрме объектілерін салу жəне оның инфрақұрылымын дамыту штабы жұмыс істейді. Сонымен бірге, қала инфрақұрылымын дамыту жəне жаңа нысандарды салу жө ніндегі штаб құрылды. Бұл штаб қалалық əкімдікте құрылған «ЭКСПО-2017» көрмесіне дайындық жүргізу жəне оны өткізу дирекциясы» ЖШС-на қарайды. Ал балама энергия көздерін пайдалану, дамыту жə не инвестиция тарту, туризм инфрақұрылымын дамыту бағытындағы жұмыстар Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі жанынан құрылған штабқа жүктелген. Астанада өтетін көрмеге шетелдерді тарту мəселесі бойынша арнайы жұмыс тобы құрылды. Бұл топтың негізгі міндеті – шет мемлекеттерде Қазақстан имиджін

қалыптастыру, туризмді дамыту жəне жергілікті жерден келген қонақтарды көрмеге тарту, олармен жұмыс жүргізу болып табылады, деді Р.Жошыбаев өз сөзінде. Белгіленген осы шаралар аясында жыл ішінде «Астана ЭКСПО-2017» көрмесі Австрияда, Ұлыбританияда, Гер манияда, Италияда, Қытайда, Латвияда, Оңтүстік Кореяда, Францияда таныстырылды. «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ басқарма төрағасы Талғат Ермегияев, 2014 жылдың жазында көрменің құрылысын бастаймыз. Əрине, алда тұрған міндеттер үлкен, жауапкершілік зор. Осы ретте айтарым ЭКСПО-2017 – ұлттық жоба болғандықтан қазақстандық азаматтардың дайындық жұмыстарына белсенділік танытып, білек сыбана араласуы Халықаралық көрменің сəтті өтуінің кепілі болса керек. Біз өз кезегімізде ЭКСПО-2017 көрмесі мен қазақ елін бүкіл əлемге жоғары деңгейде көрсетуге бар күш-жігерімізді саламыз, деп атап көрсетті. Келесі жылы ЭКСПО-2017 көрмесі ХКБ-ның арнаулы тіркеуінен өткеннен кейін көрме қалашы ғында құрылыс жұ мыстары жан-жақты жүргізіле бас тайды. Үш жыл ішінде бұл аумақта 1 миллион шаршы метрден астам құрылыс нысандары салынуға тиіс. Көрме қалашығының эскиз жобасы бойынша байқаудың жеңімпазы атанған америкалық компания өзінің идеяларын іс жүзіне асыру үшін құрылыс саласында озық технологияларды игерген əлемдік тəжірибелі компанияларды тартады. Ал көрме қалашығындағы құрылыс көлемінің басым бөлігін, 60-70 пайыз нысандарын қазақстандық құрылыс компаниялары салатын болады. Баспасөз мəслихаты барысында оны өткізушілер журналистер тарапынан қойылған көп те ген сұрақтарға жауап берді.

Абзал адам 2011 жыл еді. Қызылордаға енді ауысып келгенбіз. Алматыдан. Ненің не екенін аса біле бермейміз. Туған жеріміз болғанмен, Алатаудың етегінде ес жиып, етек жапқан бізге Сырдың сырын жаңадан ұғынуға тура келгені бар. Аймақтың ақжолтай жаңалықтарын республикаға жалаулатып жеткізгіміз-ақ келеді. Бірақ тасырақтаған аттай кібіртіктей бердік. Сондай күндердің бірінде «Сырдария ауданында Нағи Ілиясов деген ауыл бар. Тап бір құм ішіндегі оазис секілді. Тіпті, Лондондағы Биг-Беннің көшірмесіне дейін тұр», деген ақпарат құлаққа жағымды естілді. Елдің батысына апаратын күрежолға түсіп алып, Нағи ауылына тарттық. Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Кіргеннен-ақ жұрттың аузындағы сөздің бекер еместігіне көз жетті. Гүлдің сан түрі жайқалып өсіп тұр. Мəдениет үйі инеден жаңа шыққандай, жарқырап қарсы алады. Анадай жерде су бұрқақтар көкке шапшиды. Ауыл түгілі, кейбір аудан орталықтарынан көре бермейтін сауда орталығының іші қыздың жиған жүгіндей тап-тұйнақтай екен. Қасында алақандай ауылға арнап салынған мейрамханасы жəне бар. Мектептің ескілігі де байқалмайды. Себебі, күрделі жөндеуден өткен. Жаздыгүні халық концерт тамашалайтын сахна да жасалған. Оның сыртын ала екінші дүниежүзілік соғыстың құрметіне қойылған ескерткіш пен мəңгілік алауды көресіз. Айналаны гүл көмкерген. Шаштараздың қолынан жаңа шыққандай болып тал-дарақ пен көгал жатыр жайқалып. Ауыл адамдары сағаттарын Биг-Беннің көшірмесіне қарап түзейді. Қысқасы, а��тса айтқандай-ақ. Келбеті келіскен ауыл екен. «Енді мұның бəрін кім істеді?» деген заңды сауал мидың бір бұрышынан қылаң берді. Сұрастыра келсек, Абзал Ералиев деген азамат екен. Өзі күріш шаруашылығымен айналысатын көрінеді. «Абзал жəне К» деген толық серіктестіктің директоры. Сонымен қатар, Нағи ауылына бөтен адам емес. Осы елдің тумасы болып шықты. Біздің Нағи Ілиясов ауылы мен Абзал Ералиевті тануымыз осылай басталған-тын. Кəсіпкердің негізгі мамандығы инженер-құрылысшы. Кеңес кезінде білім алып, еңбекке араласқан. Құрылыс саласында қызмет қылып, қарапайым шеберден бөлім бастығына дейінгі аралықты жүріп өткен. Сол жылдары заман өзгеше өң алып, империяның арса-арса қабырғасы сөгіліп, ел Тəуелсіздігін алады. Нарықтың алғаш келгенде халықты қарық қылмағаны есте шығар. Талай мұғалім, дəрігер мен ғалым ала дорба арқалап кеткен кез еді ғой. Жұрттың бəрі алыпсатарлыққа жүгініп, жанын баққан. Енді ше, қарап отырып аштан қырылуы керек пе? Бірінен алады. Екіншісіне сатады. Ортасындағы аз-кем тиын-тебенге өзегін жалғайды. Абзал Ералиев те жұрт қатарлы саудамен айналысып көреді. Бірақ аз ғана уақыт. Себебі, алыпсатарлықпен алысқа бармайтынын сезеді. Содан жігіттерді жинап, басын «Абзал жəне К» толық серіктестігінің шеңберіне тоғыстырады. Басты мақсат – ата кəсіп күріш шаруашылығымен айналысу. Бұл 1994 жыл еді. Дайын тұрған жері, сақадай-сай техникасы, адам күші жоқ серіктестікке жұмысты бірден дөңгелетіп алып кету оңай болмады. Алғашында аймақта өндірілген күрішті сатты. Сонан кейін барып қана жерге дəн егіп, өз өнімдерін шығара бастады. Бастапқыда азғантай жерге өнім тастады. Жылдар өте серіктестіктің көкжиегі кеңейе берді. Бүгінде «Абзал жəне К» толық серіктестігі Сырдария ауданының Нағи Ілиясов жəне Бесарық ауылдарында 500 гектардан астам алқапқа күріш егеді. Бұл білген адамға бір шаруашылық үшін аз тірлік емес. Жылына 30 бен 35 мың тоннаның арасында қара күріш жинайды. Ең бастысы, олар

күрішті өздері ақтайды. Сонымен қатар, тұқымдықты да өздері дайындайды. Дəл осы жерге келгенде серіктестіктің күріш шаруашылығын дамыту үшін жаңа технологияларды енгізіп жатқанын айтпай кетсек, айып болар еді. Жасыратыны жоқ, күріш шаруашылығында осыған дейін біршама шикіліктің болғаны рас. Өйткені, тұқымдық күрішті өңдейтін құрал-жабдықтың бəрі дерлік Кеңестің көзін көрген, əбден ескірген заттар. Болмаса, арзан бағаға сатып алынған сапасы аса мықты деуге келмейтін жабдықтар. Ал ол күрішті күрмектен толық айырмайды. Оған қоса, өнім бермейтін, ауруға шалдыққан, қабығы зардап шеккен күріштер де тұқымдық ретінде пайдаланылып кетеді. Жалпы, өңір бойынша тұқым өңдеумен айналысатын мекемелер саусақпен санарлық қана. Бірақ, біз айтқан кемшілік осының бəріне тəн құбылыс. Осы нəрсенің зардабын тұтынушы мен өндірушінің қатар шегетінін айтуға тиіспіз. Неге? Себебі, шаруашылық күріш еккенде күрмекті қоса егеді. Мысалы, олар гектарына мың жарым тоннаға дейін күрмек себеді екен. Ал оған күріш арасында өздігімен өсетін күрмекті қосыңыз. Сонда шаруалар күрмекті де қолдан егіп жатыр деген сөз. Егіс алқабы бой көтеріп, күріш дəн жинай бастағанда олар күрмекпен алысады. Дəрі салады. Онымен қоса ауру тұқымдықтар да өнім бермейді. Айналып келгенде дəнді-дақылдың көлемі көбейгенмен, өнімі аз болады. Соған сəйкес оның сапасы да төмендеп кетіп жатады. Өндіруші мен тұтынушының қатар залал тартатын тұсы осы. Енді не істемек керек? Осы олқылықтың орнын жою үшін «Абзал жəне К» серіктестігі Германиядан тұқым өндіретін арнайы құрал-жабдық алдыртып, зауыт салды. Қажетті құралжабдықтар немістің «Petkus» компаниясынан тікелей алынып, жеткізілген. Аталған компания əлем бойынша тұқым өңдеу саласының майталманы ретінде əлдеқашан мойындалып қойған. «Абзал жəне К» серіктестігінің осы компанияға көңіл бөлуі де содан. Ал зауыт жұмысшыларын сол жақтан келген мамандар оқытқан. Германиядан алдыртқан зауытқа қатысты құрал-жабдықтың жалпы құны 114 миллион теңгені құраған. Ол «ҚазАгро» компаниясы арқылы қаржыландырылған. Ал зауытты, тұқымдық қоймаларын серіктестік өз күшімен салған. Қысқасы, аталған зауыттың жалпы құны 191 миллион теңгеге жеткен. Əрине, аз қаржы емес. Десек те, күріш шаруашылығын дамытып, өнім сапасын арттыру мақсатында осындай іске бел шешіп кіріспесе, тағы болмайды. Зауыттағы жабдықтар күрішті қолмен айырғандай өңдейді. Алдымен, тұқымдыққа арналған күрішті əкеп салады. Бір шетінен таза, сапалы өнім беретін тұқым шығып жатады. Екінші жағынан өнім бермейтін, бірақ пайдалануға болатын күріштерді бөлектеп тастайды. Тағы бір жағынан күрмектерді аршып алады. Бір сөзбен айтқанда, сапалы дүние екені көзге бірден түседі. Мысал үшін айтайық. Мына тазаланған əрбір тұқымдық күріштің келісінен ары кеткенде бес-ақ күрмек шығады екен. Ал бұған дейінгі зауытта оның саны 20-30

күрмекке дейін болған. Зауыт сағатына 5 тонна тұқымдыққа дейін өңдеуге қауқарлы. Күніне 100 тонна тұқымды ентікпей дайындайды. Сонда бұл облысқа қажетті күріштің жартысын дайындап беруге жарайды деген сөз. «Абзал жəне К» серіктестігінің директоры Абзал Ералиев тұқымды дайындап, оны қаптап, шаруа қожалықтарына өздері жеткізіп беруді ойлаған. Бірақ шаруалар дайын тұқымды пышақ үстінен бөліп алып кетіп жатыр екен. Дей тұрғанмен, алдағы уақытта сервистік қызмет көрсетілетінін, əр шаруашылыққа қажетті тұқымдықты өздері жеткізіп беретінін айтып отыр. – Мемлекет кəсіпкерлікті дамытуға барынша жағдай жасап жатыр. Сол үшін бюджеттен арнайы қаржы бөліп, шаруашылықтардың шаруасын түзеп алуына ықпал етуде. Сондықтан біз де өзіміздің ғана емес, бүкіл облыстағы күріш өнімінің сапалы болуына атсалыссақ деген ниетпен тұқым зауытын аштық, – дейді Абзал Ералиев. «Абзал жəне К» серіктестігі таза тұқымды өздері ғана пайдаланып отырған жоқ, өзге шаруашылықтарға да дайындап беріп жатыр. Айтпақшы, шаруашылық соңғы 5 жылда «Янтарь», «Лидер», «Фишт», «Анаит» секілді күріш сорттарын жерсіндірген. Одан кейінгі əңгіме бітік шыққан күрішті орып алуда. Комбайн дұрыс болмаса, дайын тұрған өнімді ысырап қылу оңай. Бұл ретте мекеме мұхиттың ар жағынан арнайы техникалар алдырған. Бүгінде олардың иелігіндегі «John Deere» комбайндары мен тракторлары сөзіміздің дəлелі. Сонымен қатар, атақты «Енисей» комбайндарының соңғы үлгідегі техникалары да көптеп алынған. Орылған күрішті тазалау да ерекше мəнге ие. Бұл ретте Кореядан, Қытайдан, Германиядан жеткізілген үш зауыт тоқтаусыз жұмыс істеп тұр. Мекеме қара күрішті тазалайтын алғашқы зауытты 2008 жылы орнатқан екен. Ол сағатына 25 тонна өнім беретін болған. Арада екі жыл өткенде қытайлық құрылғыны қондырады. Ол сағатына 60 тонна қара күрішті тазалай алады. Былтыр германиялық компанияның жабдығын əкелген. Мұның қуаты сұрапыл екен. Бір сағатта 150 тоннаға дейін өнім өндіреді. Күріш өзі суда өседі ғой. Ал үнемі су жатқан соң жер құнарсызданады. Арасында күріштік алқапты демалдырып алмаса болмайды. Ондай кезде жерге жоңышқа егіледі. Бұл өзі баяғыдан қалыптасқан дəстүр. Біз сөз етіп отырған шаруашылық демалдыратын жерге жоңышқаның да жақсы сорттарын егеді екен. Жоңышқаның тұқымын дайындайтын зауыты да бар. Ақыры сөз еттік қой, мына мəселелерді де айналып өтпейік. Соңғы үш жылда сыйымдылығы 9300 тоннаны құрайтын 8 жаңа күріш қоймасы салыныпты. Одан бөлек жыл сайын кем дегенде бес маман Ресейдің Краснодар өлкесіне тəжірибе алмасуға арнайы жіберіледі. Бұдан бөлек, Испания, Италия, Түркия, Корея мемлекеттеріне маман жіберіп, біліктілігін арттырып

отырады. Бүгінде мемлекет маман даярлауды басшылыққа алып отыр ғой. Мысалы, Нағи Ілиясов ауылындағы №132 орта мектептің екі түлегін Кубань мемлекеттік аграрлық университетінің «Агрохимия жəне топырақтану» мамандығы бойынша өз есептерінен оқытып жатыр. Биыл дəл осы оқу орнының магистратурасына Асқар Əлиакбаров деген жігітті түсірді. Ол бұған дейін шаруашылықта инженер болып жұмыс істеген екен. Биыл аймақта күріштен рекордтық өнім жиналды. Оның да бірнеше себептері бар. Бірінші Көксарай су реттегішінің атқарған рөлі орасан зор. Өйткені, Көксарай арқылы егістікке қажетті су жиналып, оны шаруалар дер кезінде алып отырды. Күріштің суға тікелей тəуелді екенін ескерсек, онда су реттегішінің пайдасы өзіненөзі белгілі болады. Екіншіден, мемлекет шаруаларды ерекше қамқорлығына алып отыр. Оны биыл берілген субсидия көлемінен-ақ байқаймыз. Осы жылы күрішке төленетін субсидия нормасы 25,0 мың теңгеге көтерілді. Бұдан басқа күріш өндірісінде пайдаланылатын минералдық тыңайтқыш, гербицидтер, су жеткізіп беру қызметіне төлейтін Үкімет бекіткен субсидиялар бар. Осылардың бəрін қосқанда əр гектарға орташа есеппен 42,7 мың теңге субсидия төленеді екен. Ал 1 гектар күріш өндірісіне кететін орташа шығын 166,7 мың теңге көлемінде. Сонда кеткен шығынның төрттен бір бөлігін мемлекет субсидиялап отыр. Үшіншіден, облыстық əкімдік те шаруалардың барлық жағдайын жасауда. Ол үшін арнайы күріш кластерін дамытатын консорциум құрылды. «Жалағаш» элеваторын жеке қолдан мемлекеттің иелігіне алып, күрішшілер үшін оңтайлы жағдай жасап жатыр. Ал рекордтық өнімнің жиналуына «Абзал жəне К» толық серіктестігі ерекше үлес қосты. Шаруашылық əр гектарынан 65 ��ентнерден өнім жинады. Бүгінде серіктестік тек ішкі нарықта ғана жұмыс істеп жатқан жоқ. Экспортқа да өнім шығарады. Мəселен, Ресей, Қырғызстан, Əзербайжан, Түркіменстан мен Тəжікстан «Абзал жəне К» серіктестігі шығарған өнімді пайдаланып отыр. Қай кезде де еңбектің еленгені жақсы. Абзал Ералиев бастаған ұжым Президенттің өзі тапсыратын «Парыз» сыйлығын бірнеше рет иеленді. Биыл ғана «Қазақстанның үздік тауары» көрмесінде үшінші орынды жеңіп алды. Ал Абзал Ералиевтің өзіне «Жылдың үздік меценаты» атағы берілді. Бұл жасалған еңбектің, төгілген тердің өтеуі бола қоймас. Дегенмен, ұжым жұмысына жаңаша серпін беретіні анық. Мұның бəрін тəптіштеп айтып отырғанымыздың өзіндік себебі бар. Сөзіміздің басында айттық, кəсіпкер туған ауылын адам танымастай етіп өзгертті. Бір ғана мəселені айтайық, соңғы жылдарда серіктестік ауылдың 12 көшесін өз күштерімен жөндеп шыққан. Ол үшін аз қаржы жұмсалған жоқ. Абзал Ералиевтің өзі соңғы бес жылда Нағи ауылының өсіпөркендеуіне 450 миллион теңгеге инвестиция салғанын айтады. Оның сыртында дəл осындай жұмыс Бесарық елді мекенінде де атқарылып жатыр. Ол жақта да балабақша жөндеуден өтіп, сквер салынып, су бұрқақ орнатылып, гүл егіліп, əлеуметтік нысандар жаңаша кейіпке енуде. Ал Бесарықтың гүлденуіне «Абзал жəне К» серіктестігі 150 миллион теңге қаржы жұмсаған. Сонда бір ғана кəсіпкер екі ауылдың жағдайын жасау үшін 600 миллион теңге шығындап отыр екен. Осындайда, Қазақстанда Ералиев секілді кəсіпкерлер көп болса екен деп армандап кететінімізді де жасырмаймыз. Бүгінде біздің жұртта бай да көп, манап та аз емес. Дей тұрғанмен, солардың барлығы тапқан табысын əлеуметтің игілігіне жаратып жатыр деп айта алмаймыз. Қазақ «сұңқар айналасына шашып жейді, қарға бауырына басып жейді» деп кеткен. Сондықтан Абзал Ералиевтің мысалы талай кəсіпкерге үлгі болса екен дейміз. Қызылорда облысы. --------------------------------Суретте: «Абзал жəне К» серіктестігінің директоры Абзал Ералиев.


4

www.egemen.kz

6 желтоқсан 2013 жыл

ҚУАТТЫ ҚАЗАҚСТАНДЫ ҚАЛЫПТАСҚАН ҚАЗАҚСТАН СТРАТЕГИЯ-2050 СТРАТЕГИЯ-2030 НƏТИЖЕЛЕРІ ҚАЗАҚСТАНДЫҚТАРДЫҢ БІЛІМ АЛУЫ

«Біз қолжетімді жəне сапалы білім беруді дамыту бағытын жүйелі жүргізудеміз» Н.Ə.Назарбаев «БАЛАПАН» БАҒДАРЛАМАСЫН ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ ҚАЗАҚСТАНҒА МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ

ҚАМТУДЫ 65,4% ҰЛҒАЙТУ МҮМКІНДІГІН БЕРДІ

МЕКТЕПАЛДЫ МІНДЕТТІ ДАЯРЛЫҚ 94,7% ҚАМТЫЛДЫ

Білім берудіѕ ќазаќстандыќ моделі Ол ќандай болуы керек?

САЛЫНДЫ

АУРУХАНА

МЕКТЕП жылдан бастап

Астанада құрылды Халықаралық стандарт бойынша жұмыс істейтін ҚАЗІРГІ ЗАМАНДЫҚ ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ УНИВЕРСИТЕТІ ЖОҒАРЫ БІЛІМ АЛУҒА АРНАЛҒАН ГРАНТТАР САНЫ 12 жылда 182% ұлғайды «БОЛАШАҚ» БАҒДАРЛАМАСЫ ҚАБЫЛДАНДЫ

ж.

8 мың адам ƏЛЕМНІҢ ҮЗДІК УНИВЕРСИТЕТТЕРІНЕН БІЛІМ АЛДЫ

ҚАЗАҚСТАН ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫҚ МЕКТЕПТЕР ЖЕЛІСІН ЖƏНЕ ƏЛЕМДІК ДЕҢГЕЙДЕГІ КƏСІПТІКТЕХНИКАЛЫҚ КОЛЛЕДЖДЕРДІ ДАМЫТУДА

Жарќын болашаєымыз жастарєа байланысты Владимир ГЕРШУН, А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің профессоры.

Мен – орыс ұлтының өкілімін. Қазақстанда тудым, осында атжалын тартып мініп, ел қатарына қо сылдым, білім алдым, бүкіл саналы өмірімді өткіздім. Адам қай жер дің ауа сын жұтып, суын ішсе, сол жер Ота ны болады. Мен оны өз басымнан жақсы білемін. Мен – Қазақстанның патриотымын. Қарап отырсам, Қазақстанның байлығын былай қойғанда, жерінің сұлулығының өзі өзгені таңғалдырғандай. Еліміздің төрт шалғайының табиғаты төрт түрлі. Мұнда қалың орман да, тау да, сулы-нулы қара топырақты аймақ та, сахара шөл де, шалқыған өзен-көл де бар. Табиғатының мұндай алуан түрлілігі жер бетіндегі елдердің барлығына бірдей бұйыра бермеген несібе. Қазақстанның тағы бір артықшылығы – осы жерде тұрып жатқан түрлі ұлт өкілдерінің барлығы да бірнеше мəдениеттен, дəстүр-салттан хабардар. Қазақ тілінен – мемлекеттік тілден өзімнің де бірқағарым бар, ал жастар жағы оны меңгеріп кетеді деп білемін. Қазақ халқының мəдениеті мен дəстүрін осында тұрып жатқан ұлттардың барлығы да біледі. Оған бұл халықтың бай дəстүрі мен қонақжай, мейірімді, кеңқолтық мінезі тікелей себепкер деп білемін. Елбасы көтерген үш тұғырлы тіл, яғни жас ұрпақтың үш тілді білуі елдің жарқын болашағының бір кепілі болмақ. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауы – елдің ертеңін жаһандық тұрғыдан ойлаған маңызды құжат. Біз елдің бірлігін уыстан

шығармасақ, осы құжатта айтылған мəселелердің барлығы да уақытымен жүзеге асатын болады. Ол үшін не істеу керек? Мен – ғұмыр бойы жоғары оқу орнында жастарға білім берумен қатар, олардың тəрбиесімен айналысып келе жатқан ұстазбын. Біз патриоттық сезімді жастардың жүрегіне еге білуіміз қажет. Аға ұрпақ өкілдері балалық шақта, жас кезімізде аштықты, жоқшылықты көп көрдік. Аталарымыз бен əкелеріміз азап шеккен қуғын-сүргінді, соғыс тауқыметін де сезініп өстік. «Əр заманның өз сұрқылтайы бар», сондайақ, адамдарға артар өз қиындығы болады. Қазіргі жастар қиындық көрмей отыр деп кім айтады? Рас, олар біз сияқты аш-жалаңаш емес. Бірақ жаһандану үдерісіне байланысты олар психологиялық қиындықты бастан кешіріп отыр. Олардың түрлі секталарға кіріп, жолдан адасуы, интернет арқылы түрлі азғындыққа ұрынуы, қылмыстың қатыгезденіп кетуі жастарымыздың иығына түсіп отырған аз жүк емес. Осы арада атап көрсететін бір жайт – түп бастауымыздан, халықтық педагогика мен мінезімізден, дəстүр-салтымыздан ажырап қалмасақ, жастар тəрбиесі де жақсы болады. Сондықтан «қызың өссе қызы жақсымен ауылдас бол, ұлың өссе ұлы жақсымен ауылдас бол» деп қазақтар айтатындай, жастарға мойыны озық елдердің білімін алайық, ғылымын алайық. Бірақ олардағының барлығын көшіруден жастарды сақтандырсақ екен. Бұл орайда елде жұмыс жүріп те жатыр, мен соған шүкіршілік етемін. Мен əр адамды жұлдызға теңеймін, айналамдағы адамдардан, оның ішінде өзімнің студенттерімнен тек жақсылық күтемін. Осы үміт мені алға жетелейді. ҚОСТАНАЙ.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты" атты Қазақ стан халқына Жолдауында «Қазақстан-2030» Стратегиясының орындалу қо рытындыларын шығара отырып, алдымыздағы 40 жыл ішінде Қазақстанның даму көкжиектеріне бағдар берді. Президент: «Біздің басты мақсатымыз – 2050 жылға қарай əлемнің ең дамыған 30 елінің қатарына кіру» дей келе, «Қазақстан–2050» Стратегиясының негізгі 7 бағытын белгілеген болатын. Соның 4-уін «Білім мен кəсіби машық – заманауи білім беру, кадрларды даярлау мен қайта даярлау жүйесінің негізгі бағдары» деп атап, Елбасы бəсекеге қабілетті дамыған мемлекет болу үшін біз сауаттылығы жоғары елге айналуымыз керек екендігін нақты көрсетті. Ол үшін Үкіметке білім беру саласындағы басымдықтардың негізгісі ретінде инженерлік білім беруді жəне заманауи техникалық мамандықтар жүйесін дамытуды қамтамасыз етуді тапсырды. Яғни, білім берудің барлық деңгейінің тиімді дамуын біз еліміздің кемел

келешегінің кепілі жəне егемендігіміздің баянды болуының шарты деп түсінуіміз қажет. Əлемде өз дамуы барысында білім саласында тиімді реформалар жүргізіп, солардың нақты жемісін көріп отырған мемлекеттер аз емес. Олардың ішінде Финляндия, Норвегия, Германия, Ұлыбритания, Малайзия, Сингапур мемлекеттері алдыңғы қатарда тұр жəне де олар тек өздеріне тəн ұтымды білім жүйесін құра білуімен ерекшеленеді. Біз үшін осы мемлекеттерде тиімді жүргізілген реформалардан басты үйренетін нəрсе – олар əрбір өзгерістерді заман талабына, азаматтардың сұранысына, тарихи қалыптасқан ұлттық дəстүрге сəйкестендіруді мақсат тұтқан. Əрбір қадамын егжей-тегжейлі ойластыра отырып, түбінде əр оқушының талғамын қанағаттандыруға бағытталған оқыту бағдарламаларын жасаған. Қазақстандық сарапшылар, білім саласының мамандары осы мемлекеттердегі білім моделін зерттеп, тиімді жақтарын біздің елімізде енгізуді ұсынып та жүр. Мысал ретінде, Норвегия мемлекетінің білім жүйесінен мəліметтер беріп, оны біздің жағдаймен салыстырған сараптаманы көпшілік назарына беруді жөн көрдім. Норвегияның мұнайлы қаласы – Ставангерде тəжірибе алмасу үшін 2006 жылдың желтоқсан айында өзім де іссапарда болғаным бар, сондықтан өзім көзіммен көрген үрдісті ой елегінен өткіздім. Норвегия мемлекетінде келесі білім беру деңгейлері бар: бастапқы білім беру, орта білім жəне жоғары білім. Бастапқы білім деңгейі 1-ден 7-сыныпқа дейін созылған, сол 7 жыл бойы балаларға 1 мұғалім сабақ береді. Балалар мектепке 6 жастан барады. Ондай ұзақ болудың себебі – оқу бағдарламаларының жеңілдігінде (бізбен салыстырғанда), оның баланың жалпы дамуы үшін ғана жасақталғанына байланысты. Мысалы, əріптерді үйреткенде олардың мəнмағынасын ерекше түсіндіріп, мысалдармен қанықтырып, əрбір əріпті үйренуге кемінде 1 апта уақыт жұмсалады. Осылайша 1 жыл бойы тек əріптерді үйренсе, ал 3-сыныпқа дейін арифметикадан тек алу мен қосу, ал көбейту мен бөлуді тек 3-4 сыныптарда өтеді (кеңестік дəуірде бізде де əліппені 1 жыл үйретуші еді, ал қазір 4 айда аяқтайды). Бастапқы деңгейде балалардың қандай да бір құқықтарын шектеуге жол бермеу өте қатаң қадағаланады. Мысалы, үй та��сырмасы тым аз беріледі, оқушы тақта алдына шығып сабақ айтпайды, тақпақтар жаттау мүлдем берілмейді десе болады. Сонымен қатар, химия, физика,

дүниежүзілік тарих, көркем əдебиет жəне т.с.с. пəндер тек 8-сыныптан оқытылады. Қазақстандық білім деңгейлерінің ішінде Норвегияда жоқ мектепалды даярлық деген саты бар. Егер осы солтүстік елінің тəжірибесінің жақсы жақтарын алуға талпынсақ, 1-3 сыныпқа дейінгі оқу бағдарламасын жеңілдету қажет, сонда мектепалды даярлықтың еш қажеті болмайды. Шын мəнінде, күніне 3-4 сағат жоспарланған мектепалды даярлықтағы дəрістермен барлық балалар қамтылмаған, оқулықтар мен сабақтардың мазмұны 1-сыныптың бағдарламасын қайталайды, тіпті балалардың барлығына кітаптар мен арнайы дəптерлері жетіспейді, олардың көбін ата-ана өзі сатып алуы тиіс жəне т.б. кемшіліктері жетіп артылады. Сайып келгенде, мұнда бюджет қаражаты тиімсіз жұмсалып жатыр-ау деген ой туады. Кəсіби бағдарын таңдау жұмыстары мектептерде 9-10 сыныпта басталады, сол кезде оқушылар жалпы білім беретін бағыт, театр, спорт жəне дене тəрбиесі, медицина жəне əлеуметтік жұмыс, өнер, дизайн жəне қолөнер, ауыл шаруашылығы, балық аулау, орманшылық, қонақүй қызметі, қоғамдық тамақтану, құрылыс, өндірістік құрылыс, электротехника, металл өңдеу жəне слесарьлық іс, полимерлерді өңдеу, ағаш өңдеу жəне столярлық іс, БАҚ жəне телекоммуника циялар, сауда менеджменті сынды базалық курстардың ішінен біреуін таңдайды. Осы базалық курстарды үздік аяқтағандар мамандығы бойынша тереңдетілген курстарға жіберіледі. Осылайша, 9-10 сыныптарда оқушы алғашқы кəсіби шыңдалудан өтеді + 1 жыл өндірісте тəжірибеден өтеді (стипендия алады), сөйтіп, мамандық иесі болып шығады. Ал егер орташа жалақы төлейтін тəжірибені таңдаса – онда 2 жыл өндірісте болады. Сонымен қатар, кез келген оқушы қысқартылған курстарда да мамандық алуға мүмкіндігі бар. Осындай оқу тəжірибелеріне қатысып, өздерінің өндірістік базасын пайдалануға берген мекемелерге мемлекеттен арнайы дотациялар төленеді. Барлық тəжірибеден өткен оқушылар арнайы емтихан-тест тапсырып, мамандығы бойынша біліктілік сертификатын алады жəне ол сертификат Норвегия мемлекеті аумағында жұмысқа тұруға мүмкіндік береді. Осы жоғарыда аталған əрбір сатыдағы оқу толығымен мемлекет есебінен жүреді, яғни ақысыз. Міне, білім берудің нор вегтік моделі осындай. Ал біз дің елі міз дің кəсіптік білім беру жүйе сі Нор ве гиямен салыстырғанда, əлдеқайда артта деуге болады.

Біріншіден, өндірістік тəжірибеден (практика) өту тетіктері заңдастырылмаған, жұмыс берушілерді бұл үрдіске қызықтыру қаралмаған. Яғни, ең басты мəселені – практикаға оқушыларды қабылдауға мекемелердің құлқын (мотивация) арттыруды шеше алмай отырмыз. Екіншіден, колледж студенттері үшін қандай да бір практиканы ұйымдастыру толығымен оқу орны басшылығына жүктелген. Жеке өзінің немесе басқаның беделін салып, мекемелердің есігін жағалап, практиканың келісімшарттарын жинақтау – əр оқу жылындағы директордың бас ауруы. Ал солай жинақталған ке лі сімшарттар бойынша өткізі летін практиканың сапасы туралы айтпаса да түсінікті. Үшіншіден, колледждердің оқу-материалдық базасы тым жұтаң жəне өндірістен артта қалып қойған. Ең жаңа, тың идея мен инновациялар негізінде жасақталған қондырғылардың тек интерактивті баламасын, яғни компьютерлік версиясын ғана көруге болады. Сонымен қатар, өңірлерде колледжердің саны əлі аз. Мысалы, Норвегияның 150 мың тұрғыны бар Ставангер қаласында 32 колледж бар, ал мұнайлы өлке – Маңғыстау облысында барлығы 21 колледж болған, соңғы кезде кəсіптік лицейлерді колледж ге ауыстырғаннан кейін барлық саны 24ке жетті. Төртіншіден, колледждерге сабақ беру үшін өндірістен мамандар тартудың тиімді тетіктері жоқ. Норвегияда оқу орындарына дəріс беруге өндірістен ең мықты жəне білікті мамандар ғана шақырылады, олардың бұрынғы жалақысы сақталады. Бесіншіден, шетелдердегі озық тəжірибелермен танысу қарқыны жағынан (шетелге іссапарларға мемлекет қаражаты есебінен еліміздегі мемлекеттік колледждердің барлығының басшылары барды деуге негіз бар) алдымызға жан салмасақ та, оларды өзіміздің оқу орындарына енгізу мəселесі кенже қалуда. Тіпті, жаңадан ашылған бірлескен жобаларды өз деңгейінде қолдап, олардың əлеуетін толыққанды пайдалана алмай отырмыз. Мысалы, 2009 жылы Ақтау қаласында «Ақтау тренингтік орталығы» (АТО) біріккен Қазақстандықнорвегиялық халықаралық оқу орталығы ретінде ашылды. Негізінен халықаралық дəрежедегі дипломы бар «Электрменгазбен дəнекерлеушілерді» жəне «Металл құрылғыларын құрастырушыларды» дайындайды. АТО 2012 жылдың ақпанында Халық аралық дəнекерлеу институты (IIW) мен KazWeld ассоциациясының аудитінен өтіп, «Халықаралық

ЭКСПО-даєы əлем таѕдауы Гүлнара АННАКУЛИЕВА, ҚХА Кеңесінің мүшесі, түркімен этномəдени бірлестігінің төрайымы.

Жақын күндері қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын айқындаған «Қазақстан-2050» Стратегиясы халқымызға паш етілуінің бір жылдығы жəне Тəуелсіздік күні қарсаңында мен қадірменді Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың: «Біздің басты жетістігіміз – біздің Тəуелсіз Қазақстанды құрғанымыз», деген сөздеріне қайта-қайта ойша ораламын. Иə, шын мəнісінде де, ел Президенті айтса айтқандай, біз өз шекараларымызды

заңды түрде рəсімдедік. Жаңа елордамыз – Астана бой көтерді. Біз өз еліміздің мүмкіндіктерін əлемге таныту үшін Астананың əлеуетін барынша пайдалана алдық. Нақ сол себептен де халықаралық қоғамдастық Қазақстанды ЭКСПО-2017 бүкіл дүниежүзілік көрмесі өткізілетін орын ретінде таңдап алды. Əлемдік таңдау біздің елімізге, Қазақстанға түскені үшін мақтаныш сезіміне бөлендік. Төрт жылдан кейін Астанада халықаралық көрменің өткізілуі дамуымызды қосымша ынталандырып қана қоймай, Қазақстанның əлемдік қоғамдастықтағы, сонымен бірге, бүкіл Орталық Азиядағы жəне жаңадан жаңғырып жатқан Ұлы Жібек

жолы бойындағы қарқынды дамыған жас мемлекет ретіндегі абыройын арттырып, жақсы атын танытары кəміл. Жоғарыда айтқан алғышарттар тұрғысынан алғанда, ЭКСПО-2017-де Қазақстан облыстарының өңірлік ерекшеліктері, қазақ халқының бай дəстүрсалттары мен əдет-ғұрыптары жəне елдің барлық этностық қауымдастықтарының алуан түрлі мəдениеті көрсетілетіні түсінікті. Менің ойымша, Орталық Азия мен Жібек жолы өңірінің географиялық жəне интеграциялық-экономикалық

дəне кер леуші» (IW) деген дип ломды беру құқығына ие болған. Ал осындай білікті жұмысшы мамандарды дайындайтын оқу орталығына мемлекеттік тапсырыс берудің тетіктері қаралмаған, сондықтан орталық өз күнін өзі көруде. Сайып келгенде, бұл орталықты кеңейтіп, аймақтық деңгейге дейін көтеріп, осылайша, еңбек ұжымдарында жүрген шетел жұмысшыларын білікті қа зақстандықтармен біртіндеп алмастыруға болар еді. Өкінішке қарай, жауапты меморгандар мəселені тыңғылықты шешу үшін нақты жəне пəрменді қадамдарға бармай отыр. Елбасы Н.Ə.Назарбаев Білім жəне ғылым министрлігіне теориялық оқу мен практиканы ұштастыратын тиімді жүйе ретінде дуалды оқыту жүйесін ендіруді қолға алуды тапсырған болатын. Алайда, қазір оның элементтері ғана көрінуде, жəне де ол негізінен «Қазақмыс», «Қазмырыш», «Арселор-Миттал» сияқты алпауыт компаниялардың өздеріне бағынысты ішкі оқу орталықтарында жүзеге асуда. Ал дуалды оқытудың тиімділігін біз жоғарыда талқылаған Норвегия мемлекетінің білім жүйесі дəлелдеп отыр. Сонымен, не себептен дуалды оқыту жүйесін біздің кəсіптік жəне техникалық білімге енгізу үрдісі мүлдем баяу жүріп жатыр? Оның басты себебі, жауапты мемлекеттік органдардың мəселені зерттеуге, зер делеуге құлық танытпай отырғандығында. Осы орайда, мынадай ұсыныс берер едім. Əрбір өңірде еңбек нарығындағы ең үлкен сұранысқа ие 5 мамандық бойынша дуалды оқыту жүйесін қанатқақты жоба ретінде ендіруді бастау қажет. Яғни, студенттер аптаның 2 күнінде колледжде, ал 3 күнінде жұмыс беруші мекемеде практикадан өтеді (2+3). Аталған мамандықтар міндетті түрде ірі өндіріс орындары үшін болуы шарт емес (шетелдерде бұл іске 5-10 адам істейтін мекемелер де тартылған). Айталық, шаштараз, токарь, дəнекерлеуші, сантехник, аспазшы жəне т.с.с. Осы қанатқақты жоба 1 жыл жұмыс жасағаннан кейін нəтижелері қорытындыланып, оны əрі қарай жүргізуге қажетті шешімдер қабылдануы тиіс. Міне, сол кезде сараптама жасауға, дуалды оқыту жүйесінің қазақстандық моделін жасақтаудың оң-теріс жақтарын бағдарлауға мүмкіндік болар еді. Қаныбек ЖҰМАШЕВ, Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің үздігі. Маңғыстау облысы.

орталығын бейнелейтін экспозиция алаңында күллі өңір елдерінде тұратын халықтардың Бірінші фестивалін орайластыра өткізу ге болар еді. Мұның өзі «Қазақстан-2050» Стратегиясының ұлы мұраттарына əбден сай келеді. Он сан ұлттың ұлағатты ұлысы, бақыт ордасы болып отырған еліміздің абырой-беделі бүкіл əлем алдында осылайша тағы асқақтай түсеріне əлден-ақ көзім жетеді, көңілім сенеді. Бұл да Назарбаев стратегиясының əлемдік деңгейде салтанат құруы, оның біздің өміріміздегі айшықты көрінісі болмақ. АЛМАТЫ.


6 желтоқсан 2013 жыл

5

www.egemen.kz

БІРГЕ ҚҰРАМЫЗ! Бўл – орындалатын арман Ақан БОДЫҚОВА,

М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің аға оқытушысы.

Ұлт тарихында желтоқсан айының ерекше орны бар. Алаш алыптары 96 жыл бұрын Тəуелсіз ел болу идеясын алғаш ұсынды. 1986 жылы кеңестік жүйеге жалынды жастар қарсы бас көтерді. Араға төрт жыл салып, халқымыз өзінің Тұңғыш Президентін сайлады. 1991 жылғы 16 желтоқсанда Тəуелсіз ел атанды. Былтыр 1 желтоқсан Тұңғыш Президент күні болып тарихқа енді. Міне, Елбасымыз өзінің дəстүрлі халыққа Жолдауын да былтыр осы желтоқсан айында, қасиетті де ұлы мереке – Тəуелсіздік күні қарсаңында жариялады. Бұл – тарихи сабақтастық. «Қазақстан-2050» Стратегиялық бағдарламасы – сабақтастықтың жаңа белгісі. Жолдауда атап өтілген мемлекеттік тіл мəселесі əбден толғағы жеткен, ел тағдырының жаңа бастауы болары айқын. Өткен жылы Елбасы Астананы түркі əлемінің мəдени астанасы ретінде əлемге танытты. «Елімді иесіз деймісің? Жерімді киесіз деймісің?» дейтін бабалар аманатына да былтыр осы Жолдаудан жауап тапқандай болдым. Жер иесі қазақтың ежелден-ақ пейілі кең, жүрегі жомарт. Достыққа адал. Сондықтан, бұл Жолдауда межеленген мақсаттар – орындалатын мақсаттар! Иə, сəт! «ХХІ ғасыр – қазақтың алтын ғасыры» боларына сенім мол. Жамбыл облысы.

Татьяна ЛЕСНИЧЕНКО, Т.Г. Шевченко атындағы украин этномəдени бірлестігінің төрайымы.

Əркім үшін де ең қымбат қазына – өмір. Ал сол өмірі өрілген, əрбір кешті уайымқайғысыз батырып, əрбір ақ таңды қуанышпен қарсы алған сүйікті Отанның қаншалықты қымбат болатындығын кез келген жан сезінеді деп ойлаймын.

Отан деген – осы!

Менің өмірім Қазақстанда, киелі Маңғыстау жерінде өрілуде. Тəуелсіздігін алып, өз даму жолын таңдаған Қазақстанның тыныстірлігі, тынымсыз дамуы жұрт қызығарлықтай. Мұның басында Елбасы Н.Назарбаевтың тың бастамалары, тегеурінді тапсырмалары, жақсылыққа ұйытқы бола алған көшбасшылығы жəне саясаткерлігі тұрғандығы анық. Əрбір жыл сайын халыққа жолданатын Жолдаудың жүгі ауыр. Ол, біріншіден, өткенді сараптау. Екіншіден, болашақты бағдарлау. Үшіншіден, осы екі кезеңді тоғыстыра отырып, қажетті шаралар негізінде тиісті орындарға, салаларға зор жауапкершіліктер жүктеп, маңызды тапсырмаларды

міндеттеу. Саяси-экономикалық жəне əлеуметтік алуан мəселелерді арқау еткен Жолдаудан көпұлтты Қазақстандағы өзара татулық, ауызбіршілік мəселесі қалыс қалып көрген жоқ. Баршамызға белгілі, тəуелсіз Отанымызды əлемнің дамыған 30 елінің қатарына енгізу үшін маңызды міндеттерді жүктеген өткен жылғы Жолдауда да халықтар достығына баса мəн берілді. Елбасы қазақстандықтарды біріктіретін факторлар ретінде тұтас жерімізді, оны көркейткен ата-аналарымызды, ортақ тарихымызды жəне келешекте тағдыры бірге сабақтасатын балаларымызды атады. Сондықтан, Қазақстан жүріп өткен жол – біздің де

өмір жолымыз, мемлекетіміздің келешектегі барар жолы, біздің ұрпақтарымыздың жүрер жолы. Демек, Елбасы жолдаған «Қазақстан-2050» Стратегиялық бағдарламасы – біздің өміріміздің маңызы, бағдаршамы деуге толық негіз бар. Маңғыстауда сан ұлт өкілі аралас-құралас тірлік кешуде. Украин халқының ұлы кобзарі Т.Шевченкоға Маңғыстаудың тарихи тұлғасы, төл перзентіндей көзқарас қалыптасқан. Оның мұражайы тарихи деректерге бай, Түпқараған ауданының қонақтарға қысылмай көрсететін құндылықтарының бірі. Өңірдегі 2000ға тарта украиндықтар Мемлекет басшысы жүргізіп отырған саясатты қолдап, ұлтаралық татулыққа қылау түсірмей, үнемі жақсы істердің ұйытқысы болып келеді. Тіпті, бұл тұрғыда өте белсенді деуге болады. Мұның бəрі Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиялық бағдарламасына біздің қолдауымыз, ал бағдарламаның біздің өмірімізге берері – кемел келешек, бейбіт тірлік жəне ырыс-береке. Сондықтан, стратегиялық бағдарламада айтылған тапсырмалар мен міндеттерді жұмыла орындай отырып, нық Қазақстанды бірге құратын боламыз.

Əлсіз топ əлеуметтік ќолдауєа ие Григорий КУХАРЬ,

Петропавл қалалық ардагерлер кеңесінің төрағасы.

«Қазақстан-2050» Стратегиясында адамдар үшін экономика мен бюджеттің өсіміне тікелей тəуелді ең төменгі əлеуметтік стандарттар мен кепілдіктер белгіленіп, зейнеткерлер, мүгедектер, еңбекке жарамсыздар, науқас балалар əлеуметтік жағдайы төмен санатқа жатқызылды. Үкімет атаулы көмек үшін толық жауапкершілікті өз міндетіне алды. Осылайша, масылдық пиғылдағы жандар мен мемлекеттік əлеуметтік қолдауға мұқтаж топтардың ара-жігі ажыратылды. Жасыратыны жоқ, көпбалалы отбасыларға тағайындалған жəрдем қаржыны ішкілікке жұмсап, мемлекетке қарап отыратын ата-аналарды сирек болса да кездестіретінбіз. Енді ондай жатыпішерлердің тамырына балта шабылып, əлеуметтік теңгермесіздікке нүкте қойылды. Аға ұрпақ өкілдері көрсетіліп жатқан осындай қамқорлықтарға нақты іспен жауап беруді мақсат тұтып, қоғамдық жұмыстардан, жастар тəрбиесінен шет қалған емес. Зейнет жасына шықтық екен деп қол қусырып қарап отыруға əдеттенбеген олар өздерін əлі де қоғамның тең құқылы мүшесіндей сезінеді. Ардагерлер хо рына, шахмат-дойбы клубына, мек тептердегі іс-шараларға тұрақты қа тысады. «Петропавл ауыр машина жасау зауыты» АҚ-та болғанымда аға буын

өкілдерінің белсенділігі мен қайраттылығына деген ризашылығымды жасыра алмадым. Мұнда 1200ге жуық адам еңбек етсе, 100-ге жуығы зейнеткер екен. Қимылдары ширақ, сөздері өткір. Жастарды өз кəсіптеріне баулып, тəжірибелерін шыңдап жүр. Иə, қоғамның əлжуаз мүшелері əлеуметтік қолдауларға ие. Оның əдетте Халықаралық қарттар күнінен бастау алып, жыл бойы жалғасатынын тəжірибеден жақсы білеміз. Ардагерлер кеңесінің белсене қатысуымен ұйымдастырылған 100ден астам қоғамдық іс-шаралар, 50-ге жуық көркемөнерпаздар ұйымдарының концерті, қаланың тарихи орындарына 9 экскурсия, 12 қоғамдық-саяси акция, «Ашық есік» күндері бірінші кезекте осындай топта ғы адамдарға арналды. 266 соғыс жəне еңбек ардагеріне коммуналдық тө лемдерді өтеуге ақшалай көмек берілді. 18 зейнеткерге 1,5 миллион теңге болатын тегін санаторийлік-курорттық жолдама тапсырылды. Мен жергілікті жерлерде жасалып жатқан мұндай игі қадамдарды Елбасымыздың есімімен байланыстырамын. Өзім көп жыл бойы қалаткомның төрағасы қызметін атқарғандықтан, Нұрсұлтан Əбішұлының ұдайы əлеуметтік жəне зейнетақылық қамтамасыз ету бағдарламаларының қолдаушысы болып жүргенін бір кісідей білемін. Солтүстік Қазақстан облысы.

АҚТАУ.

ҚАЛЫПТАСҚАН

ҚАЗАҚСТАН СТРАТЕГИЯ-2050 СТРАТЕГИЯ-2030 НƏТИЖЕЛЕРІ ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКА «Біз ұлттық экономиканы жоспарлы түрде əртараптандырудамыз. Үдемелі индустрияландыру бағдарламасында мен екі бес жылдықта экономикамыздың бет-бейнесін өзгертіп, оны шикізаттың əлемдік бағаларының ауытқуына тəуелсіз ету міндетін қойдым». Н.Ə.Назарбаев. Біз Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығында бірінші болып жекеменшікке, еркін бəсекелестікке жəне ашықтық принциптеріне негізделген нарықтық экономиканың заманауи үлгісін жасадық. Біздің моделіміз шетелдік инвестициялар тартудағы мемлекеттің белсенді рөліне негізделген.

ҚАЗАҚСТАН миллиардтан астам шетел инвестициясын тартты. Кəсіпкерлік қызмет үшін базалық жағдайлар жасалды жəне бүгінгі заманның салық жүйесі қалыптасты.

Бергенінен берері кґп Игорь ВОЗЧИКОВ,

Алматы облыстық «АВИВ» еврей этномəдени бірлестігінің төрағасы.

Мамандығым дə рі гер болғандықтан ба екен, Қазақстан Респуб ли касының Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауының медицина саласы қызметкерлері туралы жазылған бөлімін зейін қоя екі рет қайталап оқыдым. Бір менің ғана емес, əріптестерімнің де көкейіндегі көп дүниені дөп басқан құндылыққа тəнті болғаным да рас. Сондықтан «Стратегия-2050» біздің өмірімізден ерекше орын алғанын, көптеген жақсылыққа жол ашқанын баса айта отырып, əлі де ашатынына сенім артамыз. Олай дейтінім, аталған құнды құжатта «Денсаулық сақтаудың ұлттық жүйесін ұзақ мерзімді жаңғырту аясында біз елдің барлық аумағында медициналық қызметтер сапасының

бірыңғай стандарттарын енгізуге, сондайақ, медицина мекемелерінің материалдықтехникалық жабдықталуын бірыңғайландыруға тиіспіз», деп нақтыланған. Біле білген жанға бұл үлкен ой тастап қана қоймай, сала мамандарының еш алаңсыз жұмыс істеуіне туғызылатын бір мүмкіндік. Осы жайтты біз қызмет орнымызда болсын, бейресми кездесулерде болсын, тіпті, дастарқан басында отырып та жиі талқылаймыз. Бірімізді екіншіміз толықтырып, «Стратегия-2050» біз дің өмірімізге əкелуі ықтимал сан жақсылықты айтамыз. Əрине, сол əңгімемізді балалар да естіп, тосын сұрақтар қоятыны да жасырын емес. Сондай сəттерде де айтар жауабымыз осы құжаттан табылады. Бүгінгі күнімізге тəубе. Түйіндеп айтқанда, бергенінен берері мол құнды құжатты қадірлей отырып, өзіміздің ғана емес, өзгелердің де сапалы жұмыс істеуіне үндей білу азаматтық парызымыз деп санаймын. ТАЛДЫҚОРҒАН.

Жер – адамныѕ асыраушысы Александр БЕЛЬКИН, Шемонаиха ауданындағы шаруа қожалығының төрағасы.

Елбасы Нұр сұл тан Назар баев «Қазақ стан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында аграрлық секторды дамытудың нақты жолдарын көрсетіп берді. Қазақстан мал жəне ауыл шаруашылығы қатар дамыған аграрлы мемлекет қатарына жатады. Жолдауда ет экспортын шығаруды дамыту, мал басын асылдандыру, астықтың сортын жақсарту арқылы өнімділігін жетілдіре түсу міндеті қойылған. Шемонаиха ауданында мал жəне ауыл шаруашылығы қатар дамыған. Биыл аудан диқандары 146 мың гектарға егін егіп, гектарынан 22-24 центнерден дəн бастырды. Біздің қожалық та күнбағыс, бидай, арпа егіп, гектарынан 25 центнерден астық жинады. Ірі қара малды асылдандырудың, мемлекетке ет, сүт

тапсырудың жоспарын асыра орындадық. Қожалықта 300-ге тарта адам еңбек етеді. Олар жалақысын ай сайын алып тұрады. Шаруа адамдарына жем-шөп тегін беріледі. Елбасы Жолдауында халықтың тұрмысын жақсарту, əлеуметтік жағдайына көңіл бөлу қа жеттігі айтылған. Біз үздік терге демалуға тегін жолдама береміз, жыл басынан бірнеше озатқа ақшалай сыйлық тапсырылды. Аудан əкімі Амангелді Тоқтаровтың қатысуымен ауыл шаруашылығы қызметкерлері күні еңбек озаттарына құрмет көрсетілді. Жер ана адамдарды асырайды. Ол үшін жерді баптап, күтіп, агротехникалық жағынан барлық жағдайды жасап отыру керек. Алдағы уақытта да біз Елбасы Жолдауында атап көрсетілген міндеттерді абыроймен орындай береміз. Шығыс Қазақстан облысы, Шемонаиха ауданы.

15 жыл ішінде (Стратегия-2030

қабылданғанынан бері) Қазақстан əлемнің ең серпінді дамушы мемлекеттері бестігінің құрамына кірді.

Қазақстан (2012 жылдың қорытындысы бойынша) ІЖӨ көлемі бойынша планетаның ең ірі экономикасының қатарына кіреді.

Бүкілəлемдік экономикалық форум рейтингі бойынша Қазақстан қазірдің өзінде -ші орынды иеленіп отыр.


6

www.egemen.kz

6 желтоқсан 2013 жыл

● Көкейкесті Коллажды жасаған Амангелді ҚИЯС.

«Мемлекетіміздің діңгегі – қазақ халқы. Ел де, жер де – қазақтікі. Ел болудың ұяты да біздің жұрттың мойнында», деген Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясында Отан жастарына: «Біздің бүгінгі атқарып жатқан қыруар шаруаларымыз тек сендер үшін жасалуда. Сендер тəуелсіз Қазақ елінің перзентісіңдер», деп еді. Өткен қазан айында болған «Нұр Отан» партиясының кезектен тыс ХV съезінде жастар ісіне салғырт қарағандарды: «Бір жыл бұрын «Жас Отанның» екінші съезінде мен жастармен жұмысты күшейтудің кешенді бағдарламасын ұсындым. Бірақ, ашығын айтайын, менің тапсырмамның орындалуы жартыкеш жүруде», деп сын тезіне алды. Шынында, жоғары биліктегі жайбасарлық, немқұрайдылық, өзгеге сілтей салатын сылқым жүріс, көп жағдайда атқарған істен бітіретін жұмыстың көп екенін көрсетіп отыр. Біз оны Мемлекет басшысының ағымдағы жылдың 11 қазанындағы Үкімет отырысында берген тапсырмаларынан, араға уақыт салып барып, ол туралы не бітірдіңдер, қорытындысы қайсы деп нəтижесін қатаң талап етуінен көріп отырмыз. Бұрын мұндай алқалы жиындарда айтылған Елбасы тапсырмасына кейде салғырттық танытып,

Ўрпаќтан артыќ ќандай байлыќ бар? Біраќ сол ўрпаќтыѕ шырылына ќарамай, 10 мыѕєа жуыєын шетелге беріп, шерменде болып отырмыз Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

тіпті, ұмыттырып жіберіп, ескі əуенге басатын кезіміз аз болмайтын. Бұл жолғы талап талай шенді мен шенеуніктің есін кіргізіп, жинақы жұмыс істеуге жұмылдыра бастады. Еркіндік еркелік емес екенін тамшылаған маңдай тер арқылы дəлелдеу керек болып тұр. Ел болғаннан кейінгі санаулы уақыттан соң айтылып келе жатқан бір күрмеуі қиын мəселе бар. Қарапайым жұртшылықтан бастап, қаламгерлер мен журналистер, депутаттар жарыса жазып, жамырай тілге тиек етіп жүрген ол түйткіл – шетелдерге бала беру мəселесі. Мəселен, 2001 жылы шетке кетіп жатқан бейкүнə балалардың санын ешкім нақты білмеді. Бір деректе 1999 жылы 758 жеткіншек сыртқа кеткен делінсе, ол туралы Əділет министрлігі – 937, Сыртқы істер министрлігі 158 деген мəліметті алға тартты. «Бұл қалай, мал емес бала санына жетпеу не масқаралық?» деп сол кездегі Мəжіліс депутаты Уəлихан Қалижан Бас прокуратураға сұрау жолдап: «Мына деректің қайсысы ақиқат, қайсысы жалған?» деп шыр-пыр болды. Бірақ сұрақ жауапсыз қалды. Билік басын бүркеп, үйдей дауды естімеген сыңай танытты. Олар үшін бала тағдыры көк тиындай көрінді. Өз отбасы аман, өзгені қайтеді. Біз жетімдер жайын, депутат сауалын «Егемен Қазақстан» газетіне бердік. Одан да пайда болмады. Ақыры «Балам дейтін жұрт болмаса, жұртым дейтін бала қайдан шықсын» (А.Байтұрсынұлы) деп «із кесушілер» қатарында айласыздық таныттық. 2006 жылы америкалық «əке» Альберт Сайнс дегеннің 10 жасар қазақ қызына жасаған айуандық əрекетін айтып, біраз шуылдастық. Мұхтар Əуезовтің: «Қазақ теріс мінезін өзі істеген ісінің қатесі шоқпардай болып, өз басына тисе түзеледі», деген сөзін мысалға келтіріп, енді бір жауап болатын шығар дегенбіз. Жазған құлда жазық жоқ деп ұлт ұрпағы үшін жанын шүберекке түйген Уəлихан Қалижан тағы да Бас прокуратураға сауал жолдады. Мəжіліс депутаты Қайрат Шалабаев жетімдердің əрқайсысы 20-25 мың АҚШ долларына тауар ретінде сатылып жатқанын ашына айтып, дабыл қақты. Сенатор Светлана Жалмағамбетова шетке кеткен жетімдердің ұзын саны – 5017, оның 4500-і АҚШ-тың еншісінде екенін на зар ға салды. Биліктегілер мұны да құлақтан асырып жіберді. «Арындап, адымдап қайда бармақсыңдар бастамашы, ағайындар» деген кейіп танытты. Бұдан кейін тағы бір дүрбелең басталып, Уəлихан Қалижан, Амалбек Тшан бастаған халық қалаулылары əр жетім шетелге 50 мың АҚШ доллары көлемінде «белдеріне белбеу жарасып» кетіп жатқанын жұрт талқысына ұсынды. Олар байтақ жерге ие, отандастардың ұрпағын бұлай шашыратуға болмайтынын қанша айтқанмен, тиісті орындар тыңдай қоймады. Амалы таусылған жамағат айласы құрып, қала берді. Бұл қасіретті алғаш баспасөзде көтерген азаматтың бірі кезінде Мəжіліс депутаты болған Əкім Ысқақ екенін де еске сала кетсек дейміз. «Бұл қалай сонда?» дейтін адам

табылса оның тамыры тереңде еді. Астарында ел, ұлт мүддесі емес, жеке бастардың, оның ішінде тіс бата қоймайтындардың «интересі» болды-ау шамасы. Бұған жоғарыдағы мүйізі қарағайдай депутаттардың, сенатордың айтқанының айдалада да қалуы дəлел болса керек. Егер: «Жұрт ісіне жаны ашып, жұрт намысына қаны қызатын қазақта адамдар аз болады. Себебі, жұрт жұмысы деген қазақтың əдетінде болған емес. Өзге жұрттан оңаша жүріп, қазақ басқа халықтармен бəсекелесіп жарысқа түскен жоқ. Сондықтан, жұрт намысы, ұлт намысы деген сөз қазақтың көбіне түсініксіз нəрсе. Отбасына келерлік бəле болмаса, жұрт басындағы бəлені ойлап уайымдамайды. Қуанышы, қайғысы отбасынан аспайды. Ұлт намысы дегенді қазақтың көбі екі ауылдың, екі топтың я екі рудың намысы деп ұғады» деген Ахмет Байтұрсынұлының аталы сөзіне жүгінсе, ұл мен қызын шетелге қаңғытпас еді ғой. Көтерілген мəселеге, келтірілген деректерге тиісті мекемелер жауап беріп, бұл ақылға қонбайды екен деп ақиқат алдында ақталып, шынайы шешім шығарар еді. Не керек, содан бері өмір ағысы жалғасумен келеді. Елдік іс ілгері баса келе мұндай қасірет айылын жияр, ұлт ұрпағы өз жұр тын да қанаттанар, сөйтіп, түйілген қабақ жазы лар, жабырқау көңіл сергір дегенбіз. Бірақ осы уақытқа дейін: «Бұл не өзі, рас сөз бе, əлде жалған ба?» деп тиісті адамдар тіл қата қоймады. Жалпы, шетелге бала жіберу «науқаны» тəуелсіздіктің алғашқы жылдарынан-ақ бел алған. Біз ел болдық деп дүркіреп жүргенде, жылан бауырлап келген жылмақайлар жер байлығымызға қоса, өздерінде демігіп қалған демографиясын оңалту, халық сапасын арттыру үшін қараусыз қалған сəбилерді, жетімдерді суық қолдар арқылы əкете бастағаны белгілі. Тіпті бұл іспен айналысқан фирмалардың саны ондап саналғанынан да хабардармыз. Осы қиын түйін мəселе 1998 жылы «Неке жəне отбасы туралы» Заң қабылданып, 1999 жылы іске қосылған соң ғана айтыла да жазыла бастады. Оның алдындағы аласапыранда қанша бала сыртқа кетті екен? Олар қазір сұраусыз. Бір жылдары ғайыптан пайда болып: «Мен де қазақ едім. Егіндеріңе түскендей, ойланбай қаңғыртып жіберіпсіңдер ғой. Мұндай қатыгездік қандарыңа қайдан дарыған. Сендерге ел қорғайтын ұрпақ емес, қалтаңды томпайтатын тиын-тебен қымбат болған-ау!» десе үнсіз қаламыз ба, əлде арды аттай салып, «Уақыт солай болды ғой!» деп жалт береміз бе. Есепке алғаннан бері шетке кеткен бала саны он мыңға таяп қалыпты. Қайталап айтамыз, қанша уəж келтіріп, ақталсақ та бұл жан шошытар мəселе. Мұны біраз жылдан бері қозғау үстіндеміз. Кезінде «Шырылдаған сəбиің жатқа кетті», (2000 жыл), «Жетімдерді жерге қараттық», (2001 жыл), «Шетке кеткен жетімнің обалын кімнен сұраймыз?» (2002 жыл), т.б. деп мəселе көтердік. Құдайға «қараған» фирма өкілдері: «Бұл шырылың негізсіз, азат елдің жетімдеріне, жарлы-жақыбайларына қол созып, ауру-сырқауларына, кем-кетіктеріне жақсылық жасап жатырмыз, 18 жасқа толғанша бағып-қағамыз, одан

кейін кіндік қаны тамған елінде, болмаса қанатын қатайтқан мемлекетте тұру жетімдердің өз қалауларында, еш қысым болмайды», деген өз уəждерін алға тартты. Бірақ жеріміз байтақ болғанымен халқымыздың аздығын, байлығымыздың молдығын айтып қоймаған соң, 2001 жылы мұхит асқан балалардың «гүлденген» тыныс-тіршілігімен таныстыру ниетімен олар АҚШ-қа сапар ұйымдастырды. Бардық, көрдік. Бес қолдың саласындай жат жұртта жүрген ұл мен қыздың мұңды жанары, қан тартқанда қолыңнан ұстап, жат тілде көтер деп емеурін танытқан соң, көтерсең мойныңнан құшақтап, бетіңе бетін тигізгенін көріп, көңіліміз бұзылып, көп жүре алмай, «Бұл не сұмдық?» деп қабырға қайысып, екі айлық сапарды екі аптада амалсыз аяқтап елге қайтқанбыз. Олардың жүрек түбінде көк бөрінің ұлыған үні барын іштей сездік. «Кеселді» деген баланы кездестіре алмадық. Кез келген хирург емдейтін қоянжырық бір баланы көзіміз шалды. Келгеннен кейін, «Шетке кеткен нің бəрі Бейбарыс емес, күні ертең «Осындай дарқан елде, байтақ жерде тұрып, бізді неге мұхит асырдыңдар, көз жасымыздан қалай қо рық падыңдар, ұлтсыздықпен уланған жат сана үшін сендер жауап бересіңдер!» деп жүрмей ме?» деген ойды арқау етіп мақалалар топтамасын жаздық. Соның бірі «Шеңгел де өз жерінде дүрілдейді» деген атпен жарық көрген. Артынан «Ар тазалығы бар тазалықтан биік қой, ар тазалығына жүгінейік», деп 2004 жылы «Ар алдында...» атты кітап та шығардық. Бір ғажабы сол, АҚШ-қа барған сапарда бала асырап алғандар біздің Отанымыздың белгілі əйелдері мен еркектерінің амандығын тілеп отырғанына куə болғанымыз бар. «Түзу қалам қисайған, өткір қалам мүжілген» (Ə.Бөкейханов) күйде жүретін едік. Биыл жазда АҚШ-тың Уитинсвилль қаласындағы тағы бір тағылық оқыс оқиға дүрбелең туғызды. Бұл сұмдық осыдан 4 жылға таяу уақыт бұрын, яғни 2009 жылы іске алынып қатыгез «əкешешенің» айуандық əрекеті тексеріліп, тергеліп, зорлықшыл ерлізайыптылар түрмеге тоғытылыпты. Мəселе былай екен, 2004 жылы Джозеф Мэйотт пен оның əйелі Қазақ станнан 8 жасар қызды, 13 жасар ұлды «асырап» алған. Бірақ имансыздар қызды «əке», ұлды «шеше» жат қылыққа жетелеген. Арам пиғылдарын жүзеге асырған. Алжасқан «ана» «ұлдан» ұл тапқан. Осыны округтік прокурор көмекшісі 5 жылдан бері тергеп-тексеріп келген. Ал «мал иесі» біз хабарсызбыз. Ол жақтағы елшілік азаматтары да үнсіз. Сұраусыз қалған ұрпақ осындай сұмдықты өздеріне өздері келіп, ес жиғанда ғана заң орындарына хабарлапты. Осы жерде мына бір оқиға ойға оралады. «Болашақ» бағдарламасы бойынша оқуға жіберетін талапкерлерді іріктеу жөніндегі республикалық комиссия отырысы үстінде шетелдерге оқуға барған жастарды, асырауға алған балаларды елшіліктің бір қызметкері қадағалап, тіпті, андасанда жағдайын біліп отырса, «Олар менің де іздеушім бара екен ғой» дер еді, ертең біздің де жүзіміз шарық емес, жарық болады» деген мəселені қазақтың аяулы қызы Ш.Беркімбаева

(ол кезде сенатор болатын) көтеріп, «Осыған қаржы қарастырсақ» деген ойды қаржы тұтқасын шыркөбелек айналдырып отырған Н.Коржованың алдына тартқанда, ол аузын қу шөппен сүртіп, ат-тонын ала қашты. Дау-дамай өрістеді. «Ел келешегі саналатын жастардан қаржы аяу не сұмдық. Мұның соңы неге апарып соғатынын білесіз бе?» деген еді сенатор. Қаржыгер де өз уəжінен таймады. Сөйтіп, екі азаматша біраз жерге барды. Енді, міне, сол əңгіменің «нəтижесі» қалай болғанын көріп отырмыз. Қорғансыз қалып, шетке кеткен ұл мен қыз қабырғасы қатайғанда өздерін қорғауға көшкені айдай əлемге белгілі болды. Бұл қасіретті жаз бойы гуілдеттік. Алғашқы кездегі журналистердің ащы айқайы, депутаттардың сілкінісі, сұрау салуы қазір сирексіді. Əйтсе де таяуда теледидарда болған бір əңгімеде Мəжіліс депутаты шетке кеткен ұл-қыздың бағасы 25-тен 75 мың долларға көтерілгенін жайып салды. Қарап отырсақ, əр төрт-бес жылда осылайша айқай-сүрең салу бізге «дəстүр» болып кеткендей. Биылғы «көтерілісте» шетке кеткен асырандылар саны ауызекі əңгімеде, алда меңзегеніміздей, 10 мыңға таяу делінеді. Ал ресми деректерде – 8806. Мұның 6 мыңы – АҚШ-қа «аттаныпты». 721-і – Испанияда, 426-сы Бельгияда жүрген көрінеді. Ұрпақ үшін сор болған осы бір қасіретті əңгіме қашанға дейін жалғасатынын білетін адам дəл қазір табылатын емес. Өзіміз көп қарайлайтын, жүз мыңнан аса баладан көз жазып қалған Ресей өткен жылы «Дима Яковлев» заңын қабылдады. Ақталу жолында, бұл саясат үшін дейтіндер табылар. Қалай десек те, АҚШ-қа бала беруді көршіміз пышақ кескендей тоқтатты. Қазір РФ Президенті жанындағы балалар құқықтары жөніндегі уəкіл П.Астахов өз жетімдерін түгендеп жүр. Соңғы он жылда АҚШ-та 20 ресейлік жетім көз жұмғанын айтқанда, 1997 жылы туған 2 қазақстандықтың сол елдің «Балалар ранчосында» тəрбиеленіп жатқанын біздің елге жеткізген де сол. Ал біз болсақ, 6 жылға таяу уақыттан бері қазақ елінен барып, зорланған, қорланған, ары тапталған ұлттық рухын жасытқан Мэйоттиктердің иттігін «қу кетті, іс бітті» деп хабарсыз отыра беріппіз. Біздің мемлекетіміздің Білім жəне ғылым министрлігінде де Балалар құқығын қорғау жөніндегі комитет жұмыс істейді. Оны біраз жылдан бері, кезінде Мəжіліс депутаты болған Р.Шер басқарып келеді. Дегенмен, аталмыш мекеме ел шуылдап жатса да бір нақты уəжін алға тартпай, «көш жүре түзеледі» деген сыдыртпа жауап берумен келеді. Осыдан біраз уақыт бұрын 6 мың «баламызды» бағып отырған АҚШ-тан Сьюзен Джейкобстің келіп кеткені мəлім. Ол осы сапарында жоғарыдағы министрліктің аталған комитетінде, Сыртқы істер министрлігі мен Адам құқықтары жөніндегі бюрода кездесулер өткізген. Ол Қазақстан мен АҚШ бала асырап алу жөнінде ортақ жұмыс тобын құратынын мəлімдеп, алдағы жүздесу Вашингтонда өтетінін тілге тиек еткен АҚШ-та қараша ұлттың бала асырап алу айы болып белгіленгенін де еске сала кетке ні бар. Ол жүздесулерден

кейін қазақстандық балаларды АҚШ аза мат тарының асырап алуы жан данады деген үмітін де үкіледі. С.Джейкобс алдағы уақытта балалардың құқығы жіті қорғалатынын, өкінішті жағдайларға орын бермейтінін, арнайы жұмыс тобы жұмыс істейтінін, тіпті, заң, болмаса бар заңға толықтырулар енгізу мəселесін талқылайтынын да жеткізген-ді. Осыған қарағанда, біздің шетелге кететін балалар туралы айқайсүреңіміз оқтын-оқтын жаңғырып, таяу жылдары тыйыла қоймас. Иə, соңғы байлам, ұрпақтан артық қандай байлық бар еді бізде? Бұл Ата Заңда да тайға таңба басқандай айқын жазылған. Сол ұрпақтың тағдырына селқостық таныту – екі жасты жоғарыдағыдай тағдыр тəлкегіне салды. Біз көбіне себебімен емес, салдарымен күресеміз. Кейде «Дүниеде түпкі мақсатың өз пайдаңа болса, өзің шамалы адамсың», деген Абай сөзіне бағынып, «Осы қалай деген?» сын айтылса, ол жаладай көрінетіні бар. Шындығына келгенде, ондай сын ел болудың қамы, ұрпақ тағдырын тəлкекке салмау жайы. Бұл аз десеңіз, айтылған сынға «бұрысы мынау, дұрысы анау» деп жауап бермейтін əдетті «қалыптастырып» алғанымыз да анық. Бірақ, біздің бұл дəрменсіз кейпімізді кейінгі ұрпақ қалай бағалайды, тарих бетіне қандай таңбамен жазады? Ең өкініштісі, бəрін пікір ашықтығына, еркіндігіне, демократияға тели салатын əдетке бой алдырдық. Демократияның туын тіккен елдердегі демократияның да қол «иініне» қалай икемделетінін көзі бар көрсе, сезімі ояу сезсе керек. Теріс басқан қадамды демократияға итере салып ақталам деу, түбі опындырмай қоймайтыны ақиқат. Əсіресе, ұлт пен ұрпаққа қатысты мəселе көп жағдайда демократияның тар шеңберіне сыймайтыны белгілі. Қазір сол шетелге кеткен балалар туралы шуылдап жатырмыз. Олар қалай кетті, себепкер адамдар кім, қызметте отырғандар не тындыруда, не болмаса, бұрын іс басында, қазір демалып жатқандардың да «қосқан» үлесі болып па еді, түрлі жолмен «шығарып салғандар» тəубесіне келіп, кеш те болса сұраққа жауап іздеп, ақиқатты анықтап, кінəлі кім, күнəні кім арқалауы тиіс дей ме екен? Əлде «баяғы жартас – бір жартас» жауапсыз қалдырсақ, жар салушылар жалығып жақтары қарысадыға ден қойып, ісін ілгері жылжытып жүр ме? Тіпті, ондайлар өздерін мықты санап, ұйымдастырушы менеджермін деп біле ме? Оны айтасыз, олар келешекте «Дегдар адам үш нəрседен қаймығады: көктің құдіретінен, ұлылардың болмысынан, даналардың сөзінен» деген Конфуций қағидасын аттап өтіп, біз зиялылар қатарынан орын алуымыз керек деуі мүмкін ғой. Осы үш қағидаға адал болмағандықтан, ісіміз бен сөзіміз алшақ кетіп, байлықтың басы саналатын ұл мен қыздың тағдырын саудаға салып, жанашырсыз қалып, діңкесі құрығанда өзін-өзі қорғайтын күйге жеткізіп отырмыз. Тағдыр тəлкегіне түскен екі жастың жасыған көңіліне демеу жасай алмай, немқұрайдылық танытудамыз. «Біз, зиялылар тышқан аулаған арыстанға ұқсап барамыз» деп кеткен мінезді қаламгер Сəкен Жүнісовтің сөзі енді намысқа тисе, əлі де кеш болмас еді. Ұлттық рухтың жыршысы Мағжан Жұмабаев: «Арыстандай айбатты, Жолбарыстай қайратты, Қырандай күшті қанатты, Мен жастарға сенемін!» деген жастарымызды сұраусыз қалдыра беру арға сын болып тұр. Бұған бір тыйым жасалмаса, шетке кеткен ұл мен қыз іздеусіз, нағыз тұлдыр күй кешсе, олардың Қазақ еліне деген өкпесі қара қазандай болмасына кім кепіл болар екен? Себебі, шетелдіктер асырап алған балаларға киелі тегі туралы бүкпесіз айтып отырады. Ондай жағдайда балалардың кейбіреулері «ол қандай киелі ел» деп шыққан мемлекетіне күмəнмен қарамайды деп айта аламыз ба? Жоқ. Жоғарыда айтқан біраз мəселенің түйіні қалай шешіледі деген сұрақ көкейде тұр. Жаңа бағдарламалар жасауға ниеттеніп отырған министр Аслан Сəрінжіпов бұл бір келелі іс екен деп түйін қояр деген үміттеміз. Елбасы талабын ескеріп, қадам барысында қазақ жетімін жылатпаған деп осыған дейінгі көтерілген мəселелерге терең сараптама жасап, ақ-қарасын анықтап, қажет деп тапса жоғарыдағыдай жанды күйзелтетін оқиғалардың түп-тамырын түгендеп, кінəлі адамдарды атап жатса, кей��нгіге сабақ болар еді. «Шын жыласа соқыр көзден жас шыққандай» конвенция, құқық, т.б. ел мүддесі үшін «атты өлтіріп, арбаны сындырмайтын» сауаттылықпен ысырылса, панасыз қалған делінетіндерге өз Отанымыздан да пана табылар еді. Мұндай игілікті іс шетел азаматтарының астарлы желеуіне тосқауыл болар еді. Өз еліміздегі бала асырап аламыз дегендерге тиімді жол қарастырып, əр балаға, əр қаракөзге Отан-Анасында, өз отбасында басқалармен қатар өмір сүруге құқылы десе, бұған қаны бар, жаны тірі бар қазақ ұйысып, өзгеге ұйытқы болса, яғни жұрт болып жұмылса ұрпақ алдындағы, Алла алдындағы сауапты істі саналы атқарып, парызқарызымызды мінсіз өтер едік.

Технологиялыќ əріптестікті ныєайту їшін Мемлекет басшысының Жарлығымен үстіміздегі жылы «Бəйтерек» Ұлттық басқарушы холдингі» АҚ құрылған болатын. Холдингке экономиканы əртараптандыруға ықпал ету, инвестиция тарту, кластерлерді дамыту, еншілес компанияларда корпоративтік басқару жүйесін жетілдіру міндеттері жүктелген. Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Жақында «Бəйтерек» ұлттық басқарушы холдингінің делегациясы Германия Федеративтік Республикасына жұмыс сапарымен барып қайтты. Сапар осы елдің инновациялық технологияларды дамыту саласындағы тəжірибесін зерттеп, осы бағытта əріптестік қарым-қатынастар орнатуға арналды. Сапар аясында инновациялық технологияларды дамытумен айналысатын мемлекеттік органдар, іскерлік жəне ғылыми орта өкілдерімен кездесулер өтті. «Бəйтерек» холдингінің басқарушы директоры- басқарма мүшесі Қаныш Тілеушин бастаған делегация Германияның федералдық экономика жəне технологиялар министрлігі, неміс орта кəсіпкерлерінің федералдық одағы, «Мемлекеттік-жеке кəсіпкерлік» АҚ, Төменгі Саксонияның «Inno va tives Niedersachsen GmbH» ин новациялық-технологиялық орталығы, Ганновер универси теті нің «Unitransfer» технологиялар трансферттеу орталығы, Бонндағы High-Tech Gründerfonds (HTGF) венчурлықинвестициялық компаниясының өкілдерімен келіссөздер жүргізді. Кездесулер барысында екі елдің инновациялық жүйесіне жауапты мекемелер негізін де Қазақстан-Германия тех но логиялық əріптестік орталығын құру мəселесі талқыланды. Қазақстан жағы мұндай орталық жұмысын келесі жылы ұйымдастыруға дайындық білдіріп отыр. «Бəйтерек» холдингінің құрамындағы «Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік» АҚ жанында қазіргі таңда Қазақстан-Корея, Қазақстан-Франция, Қазақстан-Норвегия, Қазақстан-АҚШ елдерімен бірлескен тех нологиялық əріптестік орталықтары жұмыс істейді. Оларда қазақстандық өкілдер трансферттеу жөніндегі агенттер ретінде жұмыс істеп, технологиялар мен қазақстандық мамандар үшін қажетті тренингтік бағдарламалар іздестірумен айналысады, бірлескен инновациялық, ғылыми-зерттеу

жобаларына ұйыт қы болады. Қазақстан мен Германия арасындағы сан тарапты қарымқатынастар ғылым, инновация, технологиялар саласындағы əріптестікті дамытуға негіз қалап отыр. Екі елдің минералды ресурстар, индустрия жəне технологиялар саласындағы əріптестігі Қазақстан мен Германия федеративтік республикасы үкіметтері арасында 2012 жылдың 8 ақпанында Берлин қаласында жасалған келісіммен бекітілген. Аталмыш Келісімнің негізгі қағидаты – Қазақстан шикізатын неміс технологияларына айырбастау. Қазақстанда бірлескен кəсіпорындар, неміс компаниялары мен банктерінің өкілдіктерін қосқанда герман капиталының қатысуымен 1250 экономикалық құрылым тіркел ген. Негізінен олар өңдеу өнеркəсібі, құрылыс, көлік жəне байланыс, ауыл шаруашылығы, басқа да коммуналдық, əлеуметтік жəне жеке қызмет көрсету, экономиканың басқа да салаларын қамтып отыр. Қазақстанда «Сименс», «Даймлер», «Фольксваген», «Метро», «ТиссенКруп», «Ман», «РВЕ», «Кнауф», «ЕАДС», «Байер», «БАСФ», «Бош» сынды компаниялар мен концерндердің өкілдіктері бар. Сапар барысында High-Tech Gründerfonds компаниясының өкілдерімен бірлесіп венчурлық қор құру, «Бəйтерек» холдингі жасақтағалы отырған жаңа технологиялар қорын инвестициялау мүмкіндіктері талқыланды. Қазіргі таңда «Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік» АҚ 7 жыл мерзімдік үлес көлемі 49 пайыздан аспайтын (1 венчурлық қор үшін 15,5 млн. АҚШ долларынан аспайды) венчурлық қорларға қатысуда. Аталмыш агенттіктің шетелдік венчур лық қорлармен жұмыс істеу тəжірибесі де бар. Мысалы, Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттіктің жарғылық қоры 150 млн. еуро болатын Wellington Partners III Technology Fund L.P. венчурлық қорындағы үлесі 7,7 млн. еуроны құрайды. Қазіргі таңда IT жəне жаңа технологиялар бағытында жұмыс істейтін 11 компания қаржыландыруда.

Біліктілікті арттыру басты міндет Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың 2012 жылғы 27 қаңтардағы «Əлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» Жолдауында берілген тапсырманы орындау мақсатында «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамы құрылған болатын. Орталық құрылғаннан бергі бір жылда филиалдарды қаржылан дыру көлемі бірнеше есеге артып, материалдық-техникалық база түгелдей жаңартылды, кадрлық əлеуеті күшейтілді. Осы уақыт ішінде «Өрлеу» филиалдары өзара тəжірибе алмасып, ортақ стратегиялық даму бағдарларын айқындауға, сол арқылы педагогтардың біліктілігін арттыру жүйесін жетілдірді. Тəжірибелі ұстаз, педагогика ғылымдарының докторы, профессор Г.Ахметова жетекшілік ететін «Өрлеу» АҚ ортамерзімдік перспективаларды анықтау мақсатында «Білім туралы» Заңның жəне білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы қағидаттарына сəйкес, 2012-2016 жылдарға арналған стратегиялық ісқимыл жоспарын жасады. Ал орталықтың Қарағанды филиалы өз қызметін осы жоспарға байланысты ұйымдастырып отыр. «Өрлеу» АҚ филиалы, болып табылатын Қарағанды облысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты мемлекеттік тапсырыс бойынша үш бағытта педагогтардың біліктілігін арттырады: Олар – екі апталық қысқа мерзімді, Кембридж университетінің қатысуымен жасалған деңгейлік, электрондық оқыту жүйесін (E-learning) енгізу бойынша педагогтардың біліктілікті арттыру курстары. Бүгінгі таңда оқытушылардың 28%-ы ғылыми дəрежелі мамандар (оның ішінде 1 ғылым докторы, 11 ғылым кандидаты, 3 доцент). Мамандарымызға үнемі біліктілікті арттыру курстарынан өтіп, түрлі ғылыми конференциялар мен семинарларға, вебинарларға

қатысу арқылы кəсіби жəне тұлғалық дамуы үшін қажетті жағдай жасалып отыр. Кейінгі жарты жылдың ішінде филиалдың 40-тан астам оқытушысы мен қызметкері халықаралық конференцияларға, семинарларға қатысты. Ал екі оқытушы шетелдің (Оңтүстік Корея, Сингапур), 25-і Қазақстанның (Астана, Алматы, Ақтөбе, Көкшетау, Қостанай қалалары) ғылыми, білім беру орталықтарында тағылымдамадан өтті. Жыл аяғына дейін тағы 13 оқытушы Англияның, Францияның, Ресейдің, Оңтүстік Кореяның жəне Австралияның жетекші білім беру ұйымдарында біліктіліктерін жетілдірмек. 12 жас маманның биылғы жылы магистратура арқылы білімін жалғастыруға мүмкіндік алуы – олардың өз кəсіби деңгейін өсіруге мүдделі екендігін көрсетеді. Мұғалімдерді өмір ағымынан қалдырмай, қоғам сұранысына сəйкес білімін жетілдіретін «Өрлеу» АҚ мен оның филиалы – Қарағанды институтында Елбасы жолдауларында айтылған тапсырмалар мен Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының негізгі басымдықтарын жүзеге асыруда жасалып жатқан жұмыстардың бір парасы осындай. Сəулеш МҰҚАНОВА,

«Өрлеу» АҚ филиалы – Қарағанды облысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институтының директоры, педагогика ғылымдарының докторы, профессор,

Айдос МҰҚАТАЕВ,

директордың орынбасары, педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент.


ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

Импорттыќ тəуелділіктен ќўтылудыѕ жолы

Отандық құс шаруашылығын кешенді түрде əрі озық технология негізінде дамыта отырып, сапалы, арзан өнім өндіру – көкейкесті мəселелердің бірі Елімізде құс шаруашылығының өркендеп, одан алынатын өнім көлемінің өсіп келе жатқанына ешкім шүбə келтіре қоймас. Біздің бұл ойымызды статистикалық деректер де қуаттайды. Он жыл аралығында құс басы 70 пайызға көбейіп, жұмыртқа өндіру 3,7 миллиард данаға, ет өндіру 74 пайызға ұлғайған. Жыл аяғына дейін 170 мың тонна құс етін өндіру жоспарланған. Ауыл шаруашылығы құстарының жалпы саны 34,5 миллионды құраса, 60 пайызға жуығы материалдық-техникалық базасы жақсы қалыптасқан өнер кəсіптік негізде өсіріледі. Қазақстанда құс басының негізгі бөлігі Алматы, Ақмола, Қостанай, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан жəне Қарағанды облыстарында шоғырландырылған. Қазіргі қол жеткізілген өндірістік көрсеткіштер бұл саланың əлеуетінің молдығын көрсетеді. Соған орай Ауыл шаруашылығы министрлігі құс өнімдерін өндірушілерге жəрдемдесу мақсатымен нақты көмек шараларын ұйымдастырып келеді. Биыл құс етін өндіруге жұмсалатын шығындарды субсидиялауға 8,5 миллиард теңге қарастырылған. Бұл көрсеткіш өт кен жылға қарағанда 30 пайызға көп. Құс шаруашылықтарының тұқымдық жұмыртқа мен тəуліктік балапандар түрінде сатып алынған асыл тұқымды түрлері де субсидияландырылады. Атап айтқанда, республикалық бюджеттен тұқымдық жұмыртқаларды сатып алуға жұмсалатын шығындарды ��теуге 91,9 миллион, тəуліктік балапандарды сатып алуға 123,7 миллион теңге субсидия қарастырылған. Келесі жылдан бастап тауар өндірушілердің өндірістік құрылыстарға жұмсалатын шығындарының белгілі бір бөлігін өтеу үшін инвестициялық субсидиялау құрылымы қолданылады. Мұндай қаржылық демеу құс шаруашылығына қаржы тарту мүмкіндігін арттырары сөзсіз. 2012 жылғы құрғақшылыққа байланысты туындаған жемазық мəселесін шешу үшін жəне құс басы мен өнімдерінің көлемін төмендетпеу мақсатымен Үкімет қорынан 264,7 мың тонна жемдік астық бөлінді. Бұл қолданылған шаралар өндірістегі ахуалды тұрақтандыруға себін тигізгені анық. Республиканың шетелден əкелінетін құс етіне тəуелділігін азайту əлі күрделі күйінде қалып отыр. Мəселен, 2012 жылы шетелден əкелінген ет өнімдері жалпы тұтыныстың 61 пайызын құрауы ойландырмай қоймайды. Соның салдарынан отандық кəсіпорындар өз өнімдерін өткізуде көптеген қиындықтарға кезігіп отырғаны жасырын емес. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың төрағалығымен өткен Үкіметтің жуырдағы кеңейтілген отырысында аграрлық секторда, оның ішінде ет өнімдерін экспорттауда қалыптасқан қордалы мəселелер атап көрсетіліп, осыған орай нақты шараларды жүзеге асыру талап етілді. Президенттің аграрлық сектор секілді стратегиялық салаға айрықша назар аударуы өте құптар лық. Ішкі-сыртқы, өңірлік, салалық орасан ресурстарға ие бола тұра игерілмей жатқанын, орнымен пайдалана білсек, ең дамыған 30 елдің қатарына қосылу секілді үлкен мақсатқа жетудің зор мүмкіндіктерін көрсетіп берді. Алдымызда 2016 жылға таман 60 мың тоннаға дейін ет өнімдерін

7

www.egemen.kz

6 желтоқсан 2013 жыл

алыс-жақын шетелдерге сату секілді жауапты міндеттер тұр. Тиісті бағдарламаны орындауға 120 миллиард теңге бөлінгеніне қарамастан істің алға жылжымауы бəрімізді қатты ойландырса керек. Айтылған сын-пікірлердің құс еті экспортына да қатысы бар. Сөз арасында бұл мəселе «Егемен Қазақстан» газеті беттерінде жүйелі көтерілетінін, соның бір мысалына жақында жарияланған «Сыртқа ет шығарудың орнына етті сырттан тасимыз» атты мақаланы келтіруге болады. Сүйікті газетімнің тұрақты оқырманы ретінде қолыма қалам алуға осындай түйткілді жайлардың себеп болға нын айта кеткім келеді. Əрі құс шаруашылығының тəжірибелі маман-ғалымы ретінде кей ойларымды оқырмандармен бөліскенді жөн көрдім.

Республиканың шетелден əкелінетін құс етіне тəуелділігін азайту əлі күрделі күйінде қалып отыр. Мəселен, 2012 жылы шетелден əкелінген ет өнімдері жалпы тұтыныстың 61 пайызын құрауы ойландырмай қоймайды. Соның салдарынан отандық кəсіпорындар өз өнімдерін өткізуде көптеген қиындықтарға кезігіп отырғаны жасырын емес. Əңгіменің тоқетеріне көшсек, бірыңғай Кеден одағы талаптарына ыңғайланып, Дүниежүзілік сауда ұйымына кірер алдында құс өнімдерінің тізімдемесін кеңейту мақсатындағы іс-шараларды жеделдеткен жөн. Айталық, АҚШта өндірілетін жəне бірдей стандарттар негізінде ішкі нарыққа шығарылатын шикілей суытылған жəне мұздатылған құс өнімдерінің тауар ретінде 77 саудалық сипаттамасы бар екен. Ал, біздің ассортиментімізде 10-12 аталым ғана көрсетілген. Демек, ассортименттегі өнімдер көлемін ұлғайту үшін түбегейлі өңдеуге баса назар аудара отырып, еліміздегі құс фабрикалары инвестицияны пайдалану жолдарын оңтайлы шешіп, құс өнімдерін өндіру технологиясын уақыт талабына сай жаңартулары керек. Бұл – бір. Уақытты созбай, тездетіп шешетін екінші мəселе – республикаға шетелдік құс өнімдерін шамадан тыс əкелуді шектеу, былайша айтқанда, құс етінің импортына тарифтік квота қою. Сонда еліміздің құс өсірушілері өз жұмыстарын жоғары деңгейде ұйымдастыра алары анық. Тағы да қайталап айтамын: Қазақстанға əкелінетін импорттық өнімдерге кедендік салық енгізбей жəне тарифтік квота қоймай болмайды. Себебі, құс өнімдері нарығында алдымен отандық тауар өндірушілердің өнімдерін сатып алуға жағдай жасау керек. Тұқымдық, инкубациялық жұмыртқалармен, сапалы тəуліктік балапандармен қамтамасыз ету, құс тұқымын асылдандыру жұмыстарын жолға қою бағыттарында да шешімін күткен мəселелер аз емес. Солардың біріне отандық құс кростарының жоқтығын жатқызуға бола ды. Амал жоқ, олардың асыл тұқымдық арғы тектік жəне аналық түрлеріне, инкубациялық жұмыртқаларына 8-10 миллион

Əлемдік экономикалық дамуда шағын жəне орта бизнестің үлесі мол. Сондықтан да ілгерілеуге бағыт ұстаған елдер кəсіпкерлікті мейлінше дамытуға тырысады. Дамыған отыз елдің қатарына енуге қадам басқан Қазақстан да кəсіпкерлікті дамытудың соны соқпақтарына із салуда десек артық айтқандық бола қоймас. Мұны шағын жəне орта бизнес нысандарының саны артып, экономикалық əлеуетіміздің жыл өткен сайын нығайып келе жатқаны да дəлелдейді. Бұл бағытта жастарға мол сенім артылатыны да жасырын емес. Алғыр ойлы, істің тетігін білетін жастар елдің ертеңі екені сөзсіз. Əрине, бұл бағытта олардың өзара тəжірибе алмасып, ортақ ойласуының да маңызы зор. Осы тұрғыдан келгенде Ақтөбе

АҚШ долларын жұмсап, шетелдерден алуға мəжбүрміз. Осылайша, импорттық тəуелділіктен құтыла алмай отырған жайымыз бар. Əлемдік жəне отандық генотиптер негізінде елімізде жоғары өнімді құстардың асыл тұқымды жүйесін құру үшін асылдандыру жұмыстарын ұйымдастыруды жоғары деңгейге көтеріп, селекциялық-тектік орталықтар мен асыл тұқымды құс зауыттарын ашу арқылы бəсекелестікке қабілетті құс желілері мен кростарын шығару қажет. Бұл мəселенің оң шешілуі шетелдерден əкелінетін құс өнімдерінің көлемін қысқартып, отандық тауар өндірушілердің жұмысына жəне биоазықтық қауіпсіздігіне оң əсерін тигізері, құс індеттерінің өтуіне шектеу қойылып, осы сала өнімдерінің өзіндік құнының анағұрлым төмендеуіне жетелері тəжірибеде талай қуатталған. Бұл бағытта Солтүстік Қазақстан облысында бірталай ғылымизерттеу жұмыстары жүргізіліп келеді. Құс тұқымдарын асылдандыру мен сұрыптама деңгейін көтеру мақсатында Солтүстік Қазақстан мал жəне өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының ғалымдары «Бескөл құс фабрикасы» ЖШС-мен бірлесе отырып, құс тұқымдарының генетикалық қорын жасады. Соның нəтижесінде республикада жергілікті үйректің екі желілі «Бескөлдік түрлі түсті» отандық тұқымы шығарылды. Олар жергілікті жердің ауа райына бейімделгіштігімен, жас құстардың жоғары сақталынымымен, ағза да ғы іш майы мөлшерінің төмендігімен, өсім салмағы мен өнім бірлігіне жемазықтың аз жұмсалатынымен ерекшеленеді. Жаңа тұқымға сұраныс көп. Бүгінде екі желілі ақ үйректердің кросын шығару жұмыстарымен айналысудамыз. Бір қынжылтатыны, Қазақстанда отандық тауық кростары жоқ. Сол себепті еліміздің құс шаруашылығымен айналысатын тауар өндірушілері тұқымдық жұмыртқалар мен тəуліктік асыл тұқымды балапандарды алыс жəне жақын шетелдерден жоғары бағамен сатып алуға мəжбүр. Оның үстіне əртүрлі індеттердің келу қаупі бар екенін жоққа шығармаған жөн. Еліміздегі құс сұрыптау саласының білгір ғалымы, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор Қ.Молдажановтың тікелей араласуымен Чехияның «Доминанта» сұрыптау-гене тикалық орта лы ғы ның президенті Милан Тыл ламен бірқатар келі сімдерге қол жеткізілді. Атап айтқанда, жұмыртқа бағытындағы тауық кростарының таза бастапқы желілерінің жұмыртқалары немесе тəуліктік балапандары арзандатылған бағамен сатып алынатын болды. Бұл келісімдердің ұтымды жағы, құстың бастапқы таза желілері арқылы аз уақыт аралығында оның арғытектік жəне ата-аналық топтарын құрып, құс басының тез арада көбеюіне мүмкіндік туады. Сөз соңында айтарымыз, құс шаруашылығын озық тех нологияларға негізделген өнеркəсіптік жолға көшіретін болсақ, экспорттық əлеуетіміздің артары анық. Ақан ЖҮНІСОВ, Солтүстік Қазақстан мал жəне өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының доценті, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты.

Солтүстік Қазақстан облысы, Бескөл кенті.

Облыс орталығында «Инновация – болашақтың күш-қуаты» атты халықаралық инновациялық форум болып өтті. Форумда отандық жəне шетелдік компания өкілдері, ғалымдар мен өнертапқыштар басқосты. Қатысушылар қазіргі жаһандық мəселелер «жасыл экономикаға» көшу мен жаңғыртылмалы энергетиканы дамыту жайларын талқылады. Еліміздің облыстарынан, Ресейдің Алтай, Омбы, Том, Новосібір өңірлерінен, Башқұртстаннан делегациялар қатысты.

Инновация – болашаќтыѕ кїш-ќуаты Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Форумның басты мақсаты – өндірісті облысқа инвестиция тарту. Сондықтан да осы ауқымды шараның бағдарламасында көрмелер, облыстағы кəсіпорындарды аралау, мəденидемалыс іс-шаралары ұйымдастырылды. Өңірдің инновациялық жобалары көрмесінде энергетика, фармацевтика, мұнай-химия, агроөнеркəсіптік кешен, тау-кен өндірісі салалары бойынша үздік жобалар таңдалынып, форумға қатысушылар назарына ұсынылды. Шара аясында халықаралық энергетикалық форуммен бірге «Болашақтың қуаты – жаңа энергия көздерінде» жəне «Энергетика – бүгін жəне ертең» деп аталатын секциялар жұмыс жасады. Облыстық индустриялықинновациялық даму басқармасының басшысы Николай Дычконың айтуынша, инновациялық көрмеге қатысудағы басты талап – үздік жобалардың инновациялық жаңалығы жəне жаңа жұмыс орындарын ашуға ықпал етуі қажет. Көрмеде отандық жəне шетелдік компаниялардың өнімдері, инновациялық жаңалықтар көрініс тапты. Ондаған инновациялық жобалар келушілердің назарына ұсынылды. Қатысушылардың қатарында еліміздің, Ресей мен Еуропа елдерінің белді компаниялары бар. Отандық өнімдеріміздің көрмеден көбірек орын алуы – еліміздің инновациялық тыныс-тіршілігінің қазіргі дамуын көрсетіп тұрды. Мəселен, Астанадан келген «Astana Solar» компаниясы күннен қуат алатын панельдерді құрастырумен айналысады. Елбасының өзі ашқан бұл зауытта өз жеріміздің кремнийі арқылы күн батареялары жасалынады. Компания директорының

орынбасары Жəнібек Жанғазиевтің айтуынша, қазір зауыт екі түрлі күн панельдерін шығарады. Олар 60 жəне 70 ұяшықты батареялар. Бір артықшылығы, бұл панельдер қазақстандық кремнийден жасалынады. Сапасы жағынан шетелдік панельдерден еш кем емес. Əрине, форум тақырыбының ауқымы кең. Бұл – болашақта балама қуат көздерін ашу үшін жаңа технологияларды өмірге əкелу, жаңа балама қуат көздерін игеруге халықаралық қоғамдастықтың назарын аудару деген сөз. Жаһандану уақытында

«Егемен Қазақстан».

қаласында өткен «Іскер жастар» атты жас кəсіпкерлердің бірінші шекарааралық бизнес форумы нəтижелі болды. Оны облыстық жастар саясаты мəселелері басқармасының мемлекеттік əлеуметтік тапсырысы бойынша «Контакт» зерттеулер мен жобалар орталығы» қоғамдық бірлестігі Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Жастар саясаты жөніндегі кеңес

энергетикасы бойынша даму бағдарламасы аясында жүргізілген зерттеулер еліміздің бірқатар өңірлерінде желдің жылдамдығы 6 м/с-тан асатынын көрсеткен. Аңызақ желі үздіксіз соғып тұратын өңірлерімізге енді жел генераторлары орнатылмақ. Көрмеден кейін барлық қатысушылар пленарлық жиында бас қосты. Оған облыс əкімі Ерлан Арын қатысты. Жалпы, облыс орталығында өткен инновациялық форум іскерлік байланыс кеңістігіне айналды. Павлодар облысы.

Ет экспортыныѕ тїйіні ќалай шешілмек? Бұл мəселе Шығыс Қазақстанның шаруа қожалықтарын тұйыққа тіреп отыр Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы ет экспортын 2016 жылға қарай 60 мың тоннаға дейін жеткізу міндетін қойды. Тиісті бағдарламаны жүзеге асыруға қыруар қаржы – 120 миллиард теңге бөлінді. Ал осы қаржының қаншасы Шығыс Қазақстан облысына келіп түсті? Ет экспортын көрші мемлекеттерге шығаруда қандай шаруа тындырылды? Осы сауалдарға жауап беруге тырысайық. Шығыс Қазақстан облысында ірі қара малының саны бір миллионнан асады. Алайда, Ресей немесе көрші мемлекеттердің еттің сапасы мен дəміне, бағасына назар аударатынын естен шығармаған жөн. Сондықтан Үкімет арнайы бағдарлама қабылдап, шетелдерден асыл тұқымды малдарды əкеле бастады. Ал олар кім көрінгеннің қолына тие бермейді. Арнайы бизнес-жоба жасап, оны қорғап шығуың керек. Кепілдемеге қоятын қымбат мүлік өз алдына бөлек əңгіме. Ақыры Шығыс Қазақстанның бірнеше мықты шаруа қожалықтары шетелдерден асыл тұқымды мал алуға қол жеткізді. Шындығын айту керек, олар талай тар жол, тайғақ кешуден өтті. Көкпекті ауданында «Елімай» атты жауапкершілігі шектеулі серіктестік бар. Олар аудан орталығында тұрмыстық қызмет көрсету орталығын, басқа да бірқатар нысандарды салып, тұрғындардың алғысына бөленді.

Істің көзін тапқан Серік Уəлиев пен Болат Бекбергенов деген азаматтар өткен жылы шетелден 194, ал биыл 500 бас асыл тұқымды мал сатып алды. Əдетте мал болған соң оның жайлы қорасы, мал туғызатын жер болуы керек. – Репродуктордың (сиыр туғызатын кешен) құрылысын салу оңай шаруа емес екен. «ҚазАгро» оның құрылысына 1 миллиард 200 миллион теңге бөлеміз, бірақ оның құрылысын басқа компанияға береміз деп шарт қойды. Сұрап отырғандары орасан зор қаржы болғандықтан, «жүз ойланып, мың толғанып» барып, кешенді өз күшімізбен салуға бел будық. Қазір 400 миллион теңгеге құрылысты аяқтап қалдық, – дейді «Елімай» ЖШС-нің директоры Б.Бекбергенов. Дəл осындай бейқамдық пен жауапсыздыққа «ҚазАгроның» басшылары «Шығыс-сүт» серіктестігімен 1000 басқа арналған бордақылау алаңы мен кешен құрылысын салу кезінде жол берді. Кенді Алтайдағы ең ірі серіктестік ізденіс пен ілкімділік танытып ТМД елдерінде жоқ роботпен сүт сауатын кешенді Бобровка ауылында пайдалануға берді. Бұл күндері Украинка ауылында тауарлы-сүт фермасын салып жатыр. Аманшылық болса, ет пен сүтті экспорттау мəселесі шешіліп қалатын түрі бар. Ет экспортын жолға қою үшін ең алдымен ірі қараның асыл тұқымды түрлерін көбейту қажет екені белгілі. Елбасы Үкімет отырысында атап көрсеткен 120

миллиард теңгенің 10 миллион 200 мың АҚШ доллары облысқа келіп түскен. Бұл 1,5 миллиард теңгеден сəл ғана артық. Осы қаржыны 14 облысқа бөлсек, өңірге қаржының аз келіп түскені тайға таңба басқандай белгілі. Алайда, мəселе санда емес, сапада. 2012 жылы мемлекеттен мал сатып алуға 2,53 миллион АҚШ доллары келіп түссе, биыл 7,67 миллион АҚШ доллары келген. Бұл қаржыға Үржар ауданындағы Мəулетбек Қалиев басқаратын «Алғабас» шаруа қожалығы айшылық алыстағы Австралиядан «Ангус» тұқымды 476 ірі қараны сатып алған. Оған 288 миллион теңге қаржы жұмсалған. Біз бір ай бұрын «Алғабас» шаруа қожалығының төрағасы Мəулетбек Қалиевпен жолығып, əңгімелескенде біраз шындыққа көз жеткіздік. – Мұның алдында Франциядан 224 бас «Шараоле» тұқымды сиырын алдық. Будандастырылған «Əулиекөл» малы да жақсы өсіпөніп келе жатқан. Амал бар ма, бұдан екі жыл бұрын көрші Қытайдан аусыл ауруы келіп, 400 бас сиырды өртеген кезде өзегімді от шалды, өкіндім. Қазір «Ангус» малдары карантинде тұр. Ерекше сақ болмаса, малдың түрлі аурулары құртатын түрі бар, – деді М.Қалиев. – Малдар егілмеген бе, бұған қалай жол берілді,– деген сауалға шаруа қожалығының басшысы: – Вакциналар сапасыз болып шықты, – деп жауап қатты. – Ет экспортын қашан жолға қоясыздар? – Шындықты айтайын ба,

Жас кəсіпкерлер форумы Сатыбалды СƏУІРБАЙ,

азық-түлік, энергетика тапшылығы атты əлемдік қауіптер бой көрсетуде. Форумда бас қосқан энергетикалық, экономикалық сарапшылар, ғалымдар, кəсіпкерлер, компаниялар өкілдері адамзат үшін ауадай қажет «Болашақ энергиясы» атты өзекті мəселені жан-жақты талқылады. Форумға шетелдік ғалымдар да қатысты. Мəселен, Швед университетінің профессоры Линда Оловсонның ойынша, оның ғылыми жаңалығы біздің елдің ғалымдарын қызықтыруы мүмкін. Олар ойлап тапқан қондырғы өзен-көлдердің суын тексеруге арналған. Ол арқылы судың қай мөлшерде уланғанын, құрамында қандай зиянды заттар бар екенін анықтайды. Біздің облыста да таза суға деген тапшылық бар екенін білген екен. Ал келешекте энергия көздері сарқылады деген пікірлер жоққа шығуда. Қуат көзін өндірудің түрлі жолдары табылды. Еуропа елдері мен АҚШ-та желден, күннің көзінен жəне судан энергия өндірілуде. Көмір отыны мен мұнайды қуат көзіне пайдалануды көптеген елдер азайтуда. Еліміз болашақта жел қуатын пайдаланбақ. Жалпы, БҰҰ-ның Жел

аясында ұйымдастырды. Форумға Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан жəне Ресейдің көршілес Орынбор облысынан жас кəсіпкерлер қатысты. Форумның мақсаты аяғынан нық тұрып кеткен бизнесмендермен жас кəсіпкерлерді жолықтырып, өзара пікір алмасуына жағдай жасап, жас буын мен орта буын арасында тəжірибе алмасуға мұрындық болу, жастар кəсіпкерлігінің басты бағыттарын айқындау, олардың кəсіпкерлікке деген құлшынысын ояту жəне жастар арасында кəсіпкерліктің даму қарқынын арттыру болып

табылады. Жас кəсіпкерлер бас қосқан алқалы жиынды облыс əкімінің орынбасары Сара Нұрқатова ашып, форум жұмысына сəттілік тіледі. Ол сондай-ақ, жастардың кəсіпкерліктің қыр-сырын меңгеруі үшін барлық жағдай жасалып отырғанын жеткізе келіп, оларға жаңаша ойлау қажеттігін, білімді жəне ізденімпаз болу керектігін алға тарта сөйледі. Жаңа технологияларды игеруге талпыну, бизнесті тиімді ұйымдастыра білу ғана табысқа жеткізетінін тілге тиек етті. Жас кəсіпкерлердің жиыны барысында

– деп қожалық төрағасы сығырая қарады. Көрші Ресей біздің қымбат етті не қылсын. Онда бір келі еттің көтерме бағасы небəрі 600 теңге. Ал біздікі 800 теңге. Көрші Беларусьте де ет арзан. Сондықтан ет пен шұжықты тонналап тасып жатқанымызды мойындаған жөн. Ең алдымен, көрші мемлекеттерде ет пен сүтке субсидия көп бөлінеді. Сон дық тан азық-түліктің ба ға сы төмен. Демек, Үкіметті басқарып отырған азаматтар Ауыл шаруа шылығы министрлігінің жұмысына бақылау жасап, шаруа қожалықтарына жағдай жасаса оң болар еді. Мұхит Тұмабаев басқаратын «Прииртыш» қожалығы 670 миллион теңгеге 1005 бас «Ангус» сиырларын алыпты. Аманшылық болса, жақын арада экспортқа ет жөнелтеміз деп отыр. Шетелдерден мал алған басқа қожалық иелері де мал кешендері мен туғызатын қораларды салған кезде мемлекеттен бөлінетін субсидия көлемі ұлғайса дегенді айтады. Ет экспортын шығаруда «Семей ет комбинаты» серіктестігі биыл Ресейге 100 тонна консерві жіберген екен. Жақында ғана пайдалануға берілген «Айтас» серіктестігі құс етін тереңдетіп өндіретін зауыт Ресейге биыл 2 мың тонна ет жөнелтпек. Десек те, ауыл шаруашылығы саласындағы мамандар мен басшылар Елбасы тапсырмасын орындауда ізденістер танытатын мерзім жетті. Себебі, уақыт ырғалып-жырғалғанды көтермейді. Шығыс Қазақстан облысы.

Израиль мемлекетінің дипломатиялық ведомство басшысының орынбасары Хези Кейнанмен бейнелинк ұйымдастырылды. Өз бизнес жобасын жүзеге асыруға мемлекеттік грант алған Ресейдің жас бизнесмені А.Порошина, «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ Ақтөбе филиалының директоры Жеделбек Мырзағалиев, ақтөбелік жас миллионер Марат Əбиев жəне басқалары шығып сөйлеп, кəсіпкерлік туралы ойларын ортаға салды. Шара барысында «Сыбайлас қылмыс – шағын жəне орта бизнеске кедергі» атты плакаттар байқауының қорытындысы шығарылып, жеңімпаздар марапатталды. Ақтөбе облысы.

1


8

www.egemen.kz

Кең-байтақ қазақ жерінде сонау адам баласы пайда болған ертедегі тас дəуірінен бepi тіршілік eтiп келе жатқан керемет хайуанаттар өкілі ақбөкен болып табылады. Оны халық көбіне «киік» деп атайды. Сонау көне дəуірде ол мамонттар мен жүнді мүйiзтұмсықтармен бipгe батыста Англиядан бастап, одан əpi шығысқа қарай Аляска түбегіне дейін кең тараған. Бipaқ бертін келе дəмді еті мен жанға шипа, дертке дауа болатын дəрілік шикізат – мүйізі үшін жыртқыштық жолмен қалай болса солай аулау бұл өте бағалы аңның бұрын өмip сүрген көптеген аудандарда жойылып кетуiне əкеп соқты. Оның мүйізінің емдік қасиетін халықтық медицина ертеден білген. Одан женшень немесе пантокрин тəрізді дəрі алынады. Мұндай дəрі өкпе қабыну, жүрек ауруы, паралич сияқты ауруларға ем есебінде қолданылады. Мал eті ауырлау тиетін науқастар киік етін жеген, өйткені, оның еті тез

кейін комиссия ақбөкендердің жаппай өлімі тек пастереллез ауруынан деген қорытынды шығарады. Ал, 2010 жылы көктемде Батыс Қазақстанда болған жаппай қырылудан кейін дүниежүзінің маман ғалымдары бұл туралы бipaз жорамалдарын ортаға салды. «Пастереллездің жаппай өлімжітімге ұшырау кезіндегі рөлін анықтау қиын, мүмкін емес. Сондықтан пастереллез диагнозы мүмкін болатын басқа факторларды ескеріп, қойылуға тиіс», дейді Англиядағы Бристоль университетінің ветеринарлық паразитология жəне экология ғылыми группасының қызметкері, доктор Эрик Моргон. Сондай-ақ, Ресей Ғылым академиясының сол Батыс Қазақстандағы Жəнібек стационарының директоры, биология ғылымдарының докторы М.Сапанов өз пікірін баспасөз беттерінде жариялады. Оның ойынша, ақбөкендердің жаппай қырылуы іші кеуіп кету (тим-

сіңетін жеңіл тамақ. Ақбөкеннің тұяғын күйдіріп, одан алынған күлді денедегі жара теміреткіге жақса, ол тез жазылатынын қазақ халқы ертеден білген. Ал, бұл аңның қаны шөлі қанбайтын сусамыр ауруына шалдыққандарға пайдалы. Біздің халықтың киікті «киелі, қасиетті аң» деуі осыдан. Жойылып кету қаупі бар ақбөкеннің Қазақстандағы саны 1919 жылы 4-5 мыңдай ғана болды. Сондықтан да, жедел қорғау шараларының арқасында киіктің қоры біздің елде жылдан-жылға көбейе түсті. Өткен ғасырдың 70-80-ші жылдары республикамызда оның саны 1,2-1,5 миллионға жетті. Соның арқасында бұл аң жоспарлы түрде ауланып, 40 жыл бойы мемлекет қазынасына жылына 3 миллиондай АҚШ доллары есебінде табыс түсіп отырды. Халық шаруашылығына айтарлықтай мол өнім беріп отырған ақбөкеннің қазіргі жағдайы қалай? Еліміз тəуелсіздік алғаннан бepi киік саны жылдан-жылға азая берді. Мəселен, 1991-1993 жылдары республикамызда оның қоры 750-850 мыңдай болса, осы көрсеткіш 2001 жылы – 79,3 мың, 2003 жылы 21,2 мыңдай ғана болды. Міне, бұл мəліметтер кең-байтақ қазақ даласында ақбөкен сияқты киелі аңдардың басына жойылып кету қayпi төніп келе жатқанын айқын байқатады. Соған сəйкес біздің елде бұл жануарларды аулауға 1999 жылы толық тыйым салынып, «Ақбөкенді қорғау мен ұдайы өсірудің қосымша шаралары туралы» Үкімет қаулысымен (19 шілде, № 980) оны сақтау мен қорғаудың негізгі шаралары белгіленді. Қазір бізде киікті аулауға 2020 жылға дейін тыйым салынған. Соңғы жылдары республикамыздың əртүрлі өңірінде киіктердің көктемде ара-тұра жаппай қырылуы етек алып жүр. Тексере келе бipaз мамандар оны тек пастереллез ауруынан ғана деп қорытындылап келеді. Бipaқ көптеген мамандардың пікірінше, киелі аңның жаппай өлімге ұшырауы тек пастереллез ауруынан ғана емес деген болжам бар. Сөзіміз дəлелді болу үшін 2010 жылғы көктемдегі Батыс Қазақстан облысындағы оқиғаны алайық. Ақбөкендердің жаппай өлімі 2010 жылдың мамыр айының 18-нен 21іне дейін облыстың солтүстік-батыс жағында төлдеу кезінде жануарлардың көп шоғырланған Борсы поселкесінің солтүстігінде болды. Малдəрігерлік, медициналық, зоологиялық, табиғат қорғау ұйымдарының өкілдері мен мамандарынан кұрылған комиссияның қорытындысы мынадай: «Ақбөкендердің жаппай қырылуына пастереллез ауруы (қоздырушысы – Pasteгella multocida) себеп болған. Қатты суық қыстан кейін жаппай төлдеу кезінде аналықтардың ортаға бейімделу қасиеті төмендеген жəне техногенді хлороорганикалық қосылыстардың да токсикологиялық əcepi де болуы мүмкін». Өлген 12000 ақбөкен (оның 64,2%-ы аналықтар, 35,4%-ы лақтар, 0,4%-ы текелер) мен үй мал да рынан (төрт бұзаудан) алынған патологиялық материалдарды Ауыл шаруашылығы министрлігінің республикалық малдəрігерлік лабораториясының Батыс Қазақстан облысы филиалында жəне Денсаулық сақтау министрлігіне қарасты Оралдың обаға қарсы күрес жүргізу стансасында лабораториялық анализдерден кейін осындай диагноз қойылған. Сонымен бipгe, Ауыл шаруашылығы министрлігінің Ветеринария жөніндегі ұлттық референттік орталығы өлген ақбөкендерден топырақтан жəне шөптерден алынған патологиялық материалдарды тексеріп, зерттеу нəтижесінде хлор иондарының 3,5 есе жоғары болғаны жануар лардың қарындарынан, ішектерінен, бауырларынан алынған материалдарда байқалды; ал топырақ пен шөптерде олар 5,3 жəне 8,0 еседей жоғары болған. Өлген киіктердің барлығында да мұрындары мен ауыз қуыстарында қанды көбік байқалған, ал артқы тесіктерінен қан араласқан сұйық қилары бөлінген. Өліктерді сойып тексергенде, өкпеде гиперемия (қан толған) мен оның тығыздалғаны, кеуде қуысында қан болғаны, бауыр мен көкбауырларға қан толғаны, олардың аздап іскендігі анықталған. Ауру өте септикалық (токсикалық) формада өтіп, аңдар 3-6 күн ішінде жаппай өлім-жітімге ұшырады. Осындай талдаудан

пания) ауруынан болуы да мүмкін. Ақбөкендердің төлдеу кезеңі барлық кезде жас көк шөптің қаулап өсу кезеңімен дəлме-дəл сəйкес келеді. Іштің кeyiп кету ауруының нeгiзгi шарты жеген азықтарының, əcipece, дала жоңышқасы сияқты бұршақ тұқымдас өсімдіктердің көп болып, атмосфералық ылғалмен күшті ылғалдану, күйіс қайтаратын жануарлардың таз қарынында өсімдіктер қалдықтары ашуының күшті «катализаторы» жоңышқа болып табылады. Профессор М.Сапанов айтқан бұл болжамды ғылыми тəжірибе жүргізу арқылы тексеруге болады. Сонымен бipгe, ақбөкен қонысын ауыстырып отыратын жануар екендігі белгілі. Қыс айларын оңтүстік облыстарда өткізіп, жазда Орталық Қазақстан далаларын жайлап шығады. Осындай сапарларында «Байқоңыр», «Капустин Яр» аймағын кeciп өтеді. Сол кезде олардың радиация əсеріне ұшырамауына кім кепіл? Мəселен, 2013 жылдың 2 шілдесінде апатқа ұшыраған «Протон» зымыранында 600 тонна аса қауіпті улы зат – гептилдің бүкіл қоршаған ортаға орасан зор зия нын тигізгені белгілі. Топырақтан гептил сіңген шөптермен қоректену арқылы Қарағанды жəне Ақмола облыстарында 850-дей ақбөкеннің қырылуы пастереллез ауруынан емес, осы гептилдің əсерінен болуы мүмкін. Ал, бұл мəселені ғылыми зерттеу, арнаулы шаралар қолдану ешкімнің де ойына кipiп-шығып жатқан жоқ. Miнe, Қазақстанның «ғажайыбы» атанған ақбөкеннің қaзіpгi жайы осындай. Егер оны сақтау, қорғау жəне ауруларынан емдеу шараларын жедел қолға алмасақ, бұл киелі аңның да таяу жылдарда саны соншама азайып, жойылып кету қayпi төніп тұр. Сондықтан да, республикамызда киік санын көбейтіп, оны халық шаруашылығына пайдалану үшін мынадай шараларды жүзеге асыруымыз қажет. Білім жəне ғылым министрлігі, Ауыл шаруашылығы министрлігі жəне Денсаулық сақтау министрлігінің қатысуымен 2014-2016 жылдары ақбөкендердің қaзipгi жайына жəне мекендейтін ортасына кешенді мониторинг жүргізіп, жануарлардың ауруларын терең зерттеу жəне оларды болдырмау шараларын жүзеге асыру арқылы аңдар қоныстарында жəне мал жайылымдарында эпизоотологиялық тексеру жұмыстарын да қолға алған жөн. Осындай кезек күттірмейтін жұмыстарды жүзеге асыру үшін Үкімет көрсетілген үш жылға белгілі мөлшерде қаржы бөлуі қажет. Сондай-ақ, ақбөкен, қарақұйрық, арқар, құлан сияқты саны күрт азайып, жойылып кету қayпi бар жануарларды қорғау үшін Сарыарқада, Батыс Қазақстанда, Оңтүстік Балқаш өңірінде ерекше қорғалатын табиғи аумақтар ұйымдастыру жұмыстарын жүзеге асыру керек. Жергілікті жұртшылық арасында бағалы хайуанаттарды қорғау жөніндегі жұмыстарды да кең көлемде жүргізу қажет. Сонда ғана қазіргі 190 мыңдай киік санын 3-4 есе өсіруге болады. Қазақ халқында буаз аңды атпау, жаралы жануарды емдеу, аң аулау мерзімін қатаң сақтау сияқты жазылмаса да тарихи дамуымызда қанымызға сіңген заң бар ғой. Осы жақсы əдетті қaзipгi ұрпақтарымыздың қанына ciңipiп, оларды табиғат байлықтарын сақтауға үйретуге тиіспіз. Біз «обал», «қасиетті», «киелі» дейтін ұғымдарды жастарға ұғындыруымыз керек, өйткені, табиғатты қорғау деген ұғым осыдан басталады.

Аќбґкенніѕ ажалына не себеп?

Əлихан МЕЛДЕБЕКОВ, Білім жəне ғылым министрлігі Зоология ��нститутының бас директоры, ҰҒА академигі, Аманқұл БЕКЕНОВ, Білім жəне ғылым министрлігі Зоология институтының бас ғылыми қызметкері, биология ғылымдарының докторы, профессор.

АЛМАТЫ.

6 желтоқсан 2013 жыл

ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

Торєайда торттыѕ тїр-тїрі жасалады Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Тəттіні кім жек көреді. Нанның жөні бөлек, ал кəмпит, печенье, торт дастар қанның сəні емес пе? Жангелдин ауданында, Қостанай қаласынан 600 шақырым қашықта жатқан Торғай кентінде бұрын кондитер цехы болған емес еді. Шоколад, карамель кəмпиттері, печеньенің сан түрі Қостанай қаласындағы «Баян сұлу» кондитер фабрикасында өндіріледі. Бірақ бұлардан басқа да тəттінің түрі толып жатыр ғой. Торғайлықтар той-томалақ бола қалса, тəттінің барлығын шалғайда жатқан Қостанайдан, одан жақындау Арқалық қаласынан таситын. Енді торғайлықтар алыстан арбалап торт тасымайтын болды. «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасының шеңберінде аудан орталығында кондитер цехы ашылды. Ол жергілікті кəсіпкер Жəнібек Зейнуллиннің осы бағдарламадан ұтып алған 2,7 миллион теңге грантының арқасында мүмкін болды. Кондитер тағамдарын дайындайтын пеш, басқа да заманауи жабдықтар сатып алынды. Ресейден шыққан арнайы крем, қамыр дайындайтын құралдар құрастырылды. Негізі кондитер тағамдарының өзі нағыз шығармашылық жұмыс пен қатар. Оның толып жат қан «құпиялары» болатыны анық. Сондықтан, цех жұмысын бастамай тұрып, облыс орталығынан осы саланың маманы шақырылды. Кəсіпкерлер өз жұмысшыларын Қостанайға апарып оқытқаннан гөрі, маманды Торғайға шақырғанның арзанға түсеріне дейін есептеп қойған. Бизнеспен айналысқысы келетін ауылдағы кəсіпкерлер қазір алдымен ақ ша санауды үйрену керектігімен келіскен. – Цехта тəтті тағамдардың 17 түрін

пісіреміз. Бұл үшін печеньелердің формалары тағы да əкелінеді. Оның үстіне тортты, пирожныйды қосыңыз. Торттың неше түрін гүлдеп пісіретін боламыз, – дейді «ИП Зейнуллин» жеке кəсіпорнының қызметкері Гүлшат Мұхамедғалиева. Кəсіпкердің ұтып алған грантының қаржысы түгелдей кондитер жабдықтарын алуға жұмсалды. Оның сыртында цех орналасқан ғимаратты жөндеу, жамап-жасқау жұмыстарына кəсіпкер қалтасынан 1 миллион 300 мың теңге жұмсады. Ол бұл қаржының қайтарымы боларына сенімді. Ең бастысы, кондитер цехының торғайлықтар үшін қажеттілік екеніне берік сенімі бар. Қостанайдан, Арқалықтан тасылатын торттар мен басқа тəттілер енді ауданның өзінде өндіріліп жатса, оның жұртшылық үшін бағасы арзандайды əрі сапасы да жоғары болады. «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасының торғайлықтар үшін берері тек бұл емес. Осы кондитер цехының өзінен бірнеше жұмыс орны ашылды. Үш наубайшы, үш кулинар жəне бір технолог осы цех жұмысын өрге бастырып қана қоймай, өз нəпақасын да осыдан табатын болады. – Торғайда кəсіпкерлікке деген ұмтылыс соңғы жылдары артып келеді. Биыл «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы бойынша аудан қатарынан екі грант ұтып алды. Бірі кондитер цехы болса, екіншісі, пластик терезелер жасайтын «Жалын» жеке кəсіпорны. Қыс айларында бұл кəсіпорын жұмысын тоқтатуға тура келеді, бірақ күн жылынысымен оның жұмысы қызады. Қазір ауылдағылар тозып тұрған терезелерін пластикке ауыстырып жатыр, оның үстіне арагідік болса да үй салып жатқандар да бар, – дейді Жангелдин аудандық өнеркəсіп жəне кəсіпкерлік

Мїгедек балалар мўѕаймасын деп

Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Маңғыстаудағы белгілі кен орнының бірі – Доңға. Қазіргі таңда осы өңірде «Maersk Oil» компаниясы «Партекс» жəне «Оман Ойл Кампани Лимитед» компанияларымен бірге Доңға жобасын жүргізуде. Олар жергілікті тұрғындардың өміріне əлеуметтік тұрғыда көмек білдіруге, əсіресе, мүмкіндігі шектеулі жандарға қолдау көрсетуге атсалыса бастады. Жуырда олар Ақтау қаласындағы ерекше қажеттіліктері бар балаларға арнайы көлік сатып алуға 35 000 АҚШ долларын бөлді. Аталмыш санаттағы балалардың ата-аналары бастамасымен құрылған «Здоровье детям» ұйымының хатына жауап ретінде берілген көлік балаларды үйлерінен медициналық мекемелеріне, қала сыртына демалысқа апаруға жəне жергілікті ат шаруашылығына терапия алу үшін баруға тасымалдайды. – Жергілікті қоғамның денсаулығы жəне қауіпсіздігі «Maersk Oil» компаниясының əлеуметтік жарнасының басым бағыттарының бірі болып табылады. Биыл жазда біздің компания Ақшұқыр ауылында емхана салуға 850 000 АҚШ долларын инвестициялады. Мүмкіндігі шектеулі жəне сау балалар бір-бірімен тең деп санаймыз, олар қалыпты, белсенді өмір сүрулері керек. Біз өңір тұрғындарының денсаулығы мен қауіпсіздігіне қатысты жобаларды қолдауды жалғастырамыз, – деді «Маерск Ойл Қазақстан» компаниясының басқарушы директоры Мортен Келструп көлікті тапсырып тұрып. Осылайша, 2007 жылы құрылған ерекше қажеттіліктері бар балаларға сауықтыру мен социумға бейімделу жайында көмек көрсетуге арналған қор көлікті болды. Қорға тіркелген невролог, кардиолог, логопед, аллерголог, психолог секілді медицина мамандарынан ем алатын 286 баланың 10 пайызы мүгедектер арбасын қолданады екен. Маңғыстау облысы.

бөлімінің меңгерушісі Саян Шайымов. Кəсіпкер болғың келсе, кəдімгі шарқ ұрған ізденісте болуың шарт. Торғайда мұндай адамдар да бар. Мидай далаға бақ өсіргісі келетіндер жоқ емес. Торғайда алма, өрік, жидек өссе, оның дүкендер сөресінде сықап тұрған африкалық ци-

грантына өзінің жеміс бағы туралы жобасын дайындап жатыр. Сонау 90-жылдары осы Көкалаттан ауылдастар үдере көшкенде, жиырма шақты үй отырып қалған. Сайын далада оазис секілді көрінетін шағын ауыл қайтадан өркен жайып келеді.

трус жемістерінен, Еуропадан əкелінген исі, дəмі жоқ, сырты ойыншықтай көрінетін алма, алмұрттардан несі кем болар еді? Осы ой сонау шеттегі Қабырға өзенінің бойында жатқан Көкалат ауылының тұрғыны Болат Ибікеновті біраздан «қаужап» жүрсе керек. «Сортаң топырақты далаға жеміс өсуші ме еді?» дейтіндерге Болаттың қарсы қояр дəлелі бар. Оның үйінің алдында бақ жайқалып тұр. Бөкең «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасының

Білетіндерге Көкалаттың жемсіз, шөпке семіретін малының дəмі, өзен бойына егіп алатын бақшасының кереметі белгілі. Енді Болаттың ізденісінің, тəуекелінің арқасында мұнда алма бағының жайқалмауына кім кепілдік береді?! «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы қол ұшын берсе талай кереметтер жасалады. Алға! Қостанай облысы, Жангелдин ауданы.

Сапа – басты назарда Мақсұт ҚОЖАНОВ,

Қарағанды облыстық жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары басқармасы басшысының орынбасары.

Жаңа жолдар салу, күтіп ұстау, ескілерін жөндеу қашанда күн тəртібіндегі түйінді мəселе саналса, бүгінде маңыздылығы одан сайын зор. Қазіргі кезде автомобиль саны жедел өсуіне, ауыр жүк көтеретін, жоғары жылдамдықпен жүретін, жолаушылар тасымалдау, көліктер қатынасы ұлғая түсуіне байланысты халықаралық стандарттарға сай болуы қажеттігі өмір өзі қойып отырған талап. Бұл күрделі салада жетістіктермен бірге кемшіліктер де кездесуі жасырын емес. Автомобиль жолдары жобаларының сапасыз салынуы, тиісті нормативтік құжаттардың ескіруі, жолды талапқа сəйкес салмаған мердігерлерді жауапкершілікке тарту шараларының жетімсіздігі сияқты іске оралғы жайлар баршылық. Алайда, жағымды өзгерістерге бетбұрыс оны бірте-бірте азайтып та келеді. Осы орайда, соңғы уақыттағы көрсеткіштер, мəселен, жақсы жəне қанағаттанарлық санаттағы жолдар бұдан үш жыл бұрын 65 пайызды құраса, биыл 75 пайызға көтерілді. Бұл уақыт аралығында жаңадан салынып, жөнделген 1424 шақырым жол жағдайы соған жауап бере алады. Ағымдағы жылы республикалық жəне облыстық маңызы бар 750 шақырым жол лайықты қалыпқа келтірілді. Ең бастысы – сапалық деңгейін жақсарту алға қойылып отыр. Осыған орай облыста автомобиль жолдарында жөндеу жұмыстарының сапасын бессатылық жүйе бойынша бақылау, атап

айтқанда, техникалық қадағалау қызметтерін көрсету мақсатында инженерлік қызметтерді, авторлық қадағалауды, «Қарағандыжоллаборатория» ММ тəуелсіз мемлекеттік зертханасын колдану жүргізіледі, əрбір жөнделетін жолға жауапты тапсырыс берушінің маманы бекітілді. Атап өтерлік бір жайт, сала жұмыстары негізінен облыс жол-құрылыс индустриясы күшімен атқарылуда. Битумнан басқа қолданылатын барлық материалдар жергілікті кəсіпорындар өнімдері болып табылады. Биыл асфальттың жаңа түрі – қиыршық тасты мастикалық бетон кең қолданысқа енді. Сондай-ақ, өзіміздің металлогофралық құбырларды пайдалану үнемділікке, жеңіл тасымалдануға, аязға төзімділікке, құрастыруға жеңілдікке мүмкіндік беріп отыр. Тектұрмас кен орнында гранитті шығару ұлғайту жəне оны өңдейтін арнайы құрылғылар орнату арқылы гранитті бордюрлер толығымен қамтамасыз етілетін болды. Полимер материалдары зауыты бұған дейін облысымызда шығарылып көрілмеген жол блоктары мен конустарын өндіре бастады. Аталған бұйымдар қала ішінде, елді мекендерде, автомагистральдарда кеңінен пайдаланылады. Осы жазда Астана – Қарағанды бағытындағы 4 жолақты жол құрылымының басталуы аймақ өміріне үлкен өзгерістер əкелгелі отыр. Еліміздегі тағы бір жаңа күретамырда құрылыс жұмыстары қызу қарқынмен жүргізілуде. Бұл ретте Елбасының кеңейтілген Үкімет отырысында айтқан сын-ескертпелері мен тапсырмалары қатаң ескерілмек.

Кəсіпкерлерге грант беру жїзеге асуда Нұрлан СЫДЫҚОВ,

Алматы облысының кəсіпкерлік басқармасы басшысының орынбасары.

Үкіметтің кеңейтілген отырысында Елбасы «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы шеңберінде кəсіпкерлерге грант беру нашар екендігі туралы сынескертпелер айтқаны мəлім. Бұл сынның өзі біздің жұмысымызға үлкен қозғаушы күш болды. Негізі, «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы шеңберінде гранттар 2012 жылдың екінші жартыжылдығынан бастап берілуде. Алматы облысы бұл бағыттағы жұмыстарды алғашқылардың бірі болып «пилоттық» бағытта бастады. Гранттарды ұсыну ережесіне сай бір бастауыш кəсіпкер үшін гранттың сомасы 3 000 000 теңгеден аспауы

тиіс. Былтырғы жылға гранттарды ұсыну үшін облысқа 42 млн.теңге бөлініп, бұл қаражат 100 пайызға игерілді. Гранттар агроөнеркəсіп кешенін дамытуына, азық-түлік өнімдерін шығаруға, туризм мен тігіншілік қызметтерді дамыту үшін 14 кəсіп керге əрқайсысына 3 млн. теңгеден берілді. Ағымдағы жыл ға Алматы облысына 90 млн. теңге бөлініп, бұл қаражат 100 пайызға игерілді. Аталған бағдарламаны іс-жүзіне асыруға Қарасай, Жамбыл, Панфилов, Сарқан, Қаратал, Кербұлақ, Көксу, Ақсу, Ескелді аудандары мен Талдықорған жəне Қапшағай қалаларынан барлығы 27 үміткер қатысты. Гранттарды ұсыну ережесіне сай ісін жаңа бастаған жеке кəсіпкерлік субъектілеріне, жас

кəсіпкерлерге, əйелдерге, мүгедектерге нысаналы гранттар экономиканың басым секторлары шеңберінде бірегейлігімен жəне жаңалығымен ерекшеленетін жаңа бизнес-идеяларды іске асыру үшін өтеусіз жəне қайтарымсыз негізде беріледі. Ағымдағы жылда Алматы облысы республика көлемінде ең көп жоба қарастырып, гранттар ұсынғанын атап өту қажет. Нақтылай түссем, екі жылда Алматы облысында «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасының 41 қатысу шы сына 132 млн. теңге көлемінде гранттар ұсынылып, берілді. Бұл əрекеттер Жетісу жерінде кəсіпкерлерге грант беру мəселесіне орай айтылған əділ сыннан қорытынды шығаруға жасалған талпыныстың бір парасы деп те түсінген жөн.

Орталыќ мемлекеттік органдардыѕ интернет-сайттары:

2

Қазақстан Республикасының Үкіметі Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Білім және ғылым министрлігі Сыртқы істер министрлігі Денсаулық сақтау министрлігі Көлік және коммуникация министрлігі

www.government.kz www.mvd.kz www.mod.kz www.eco.gov.kz www.edu.gov.kz www.mfa.kz www.mz.gov.kz www.mtk.gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қаржы министрлігі Әділет министрлігі Төтенше жағдайлар министрлігі Мәдениет және ақпарат министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігі Экономикалық даму және сауда министрлігі

www.enbek.gov.kz www.minfin.kz www.minjust.kz www.emer.kz www.mk.gov.kz www.minagri.kz www.minplan.kz

Мұнай және газ министрлігі Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Статистика агенттігі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі

www.memr.gov.kz

wwww.mit.kz www.stat.kz www.mts.gov.kz


www.egemen.kz

6 желтоқсан 2013 жыл

 Толғандырар тақырып Кодексіне, Қазақстан Республикасының əкімшілік-аумақтық құрылысы туралы», «Тіл туралы» заңдарға жаңа баптар енгізілді. Алғаш рет ономастика жұмысының критерийлері анықталды. Жер, елді мекен атауларын таңдау кезінде тарихи, географиялық, табиғи жəне мəдени ерекшеліктері ескерілетін болды. Басты жетістік – енді атқарушы билік пен барлық деңгейдегі мəслихаттар ономастика комиссияларының келісімінсіз шешім қабылдай алмайды. Қалай десек те, алдағы уақытта ономастика туралы жеке заңның керек екендігі анық. Ол заң қазақ ұлтының келісімінен тыс өзгертілген барлық тарихи атауларды міндетті түрде қайтаратын құдіретке ие болуға тиіс. Өз кезегінде бұл ұсынысымыз да жүзеге асырылар, географиялық атаулар-

Бухольц экспедициясының құжаттары арасында жүр. Қоршауға түскен Бугольц экспедициясына көмектеспек болып Сібір губернаторы М.Гагарин 1716 жылы көктемге қарай Томск, Тара жəне Тобольскіден жиналған 700 адамдық керуен жібереді, – дей келіп, Ф.Усовтың тарихи еңбектеріндегі мына жолдарды келтіреді: «Караван с людьми, товарами и казенными деньгами захвачен калмыками за 52 верст от Ямышевской крепости на Корякским яру при Иртыше». Осы деректі еселей түсу үшін тарихшы 1697 жылы Ресейдің əскери экспедициялары кең қолданған Ремезевтің картасында Кереку жар деген топоним бар екенін, ол Ертістің орта тұсындағы Жəміштен елу шақырымдағы жердің аты екенін келтіреді. «Кереку» – «Кереге жар» сөзінің көне түркі тіліндегі нұсқасы деп түйіндейді. КСРО Ғылым

айбыны асып, қуаты тасып тұрған Ғұн көсемдері Сарыарқаның кіндік тұсына, төрт құбыланы тоғыстырған жер ортасына, Нұра мен Есіл өзендері екпіндеп келіп іргелескен тұсқа қамал салған. Тайтөбе деп аталатын төбенің үстіндегі қорғаннан кеңдігі бас айналатын ұлан алқапты күнітүні қас қақпай барлаған. Ғұн тілінде «Ақ» – батыс, «Мола» – қамал ұғымын білдірген. Қорған-шаһарға «Ақмола» деп ат қойған. Мұны ертеректе Византия жазушысы, Ғұн тілін зерттеген Прокопий де растаған («Прокопий о постройках, перевод с латинского. «Вестник древней историй», 1939 жыл, №4). Ол «мола» сөзі ғұндарда «биік, қорған, қамал» деген ұғымдарда айтылған деп түйіндейді. Осы байламға 1965 жылы Қытай Халық Республикасының Шыңжаң өлкесінде дүниеге келген, 1987 жылы

академиясының Тіл білімі институты 1969 жылы шығарған «Древнетюркский словарьда» «Кереку» сөзінің мəні «шатер, «юрта» деп көрсетілгеніне назар аударады. Жазушы Ахат Жақсыбаев та осы тақырыпта сөз қозғап («Қазақ əдебиеті», 2008 жылғы 17 қазан), Керекудің төркінін бір кезде осы өңірді жайлаған, Ертіс бойына Қимақ мемлекеті құлаған соң келген, кейін үдере көшіп кеткен керек халқының атауынан шыққан деп топшылайды. Ал Қазақстан Үкіметі жанындағы мемоном комиссиясының мүшесі Сламқұл Əбдірахманов «Керекуді» қайтарсақ, бұл тірлігіміз қазақ тілін қорлағандық болар еді, деп жоғарыдағы байламдарға қарсы дерек келтіреді. Оның дəлелдеуінше: «Кереку» – орыстың Коряков деген фамилиясының қазақша қате транскрипцияланған түрі. Енді оны тірілтіп, өнеркəсібі қарқындап өсіп келе жатқан, келешегі зор қалаға береміз деу – барып тұрған топонимикалық сауатсыздық». Төркінін айқындай түсетін атаулар Алтай жағында да жоқ емес. Ресей жылнамашылары 1554-1800 жылдар аралығында толтырған «Историческая справка от выдающихся событиях и правительственных актах, относящихся к истории Акмолинской области, так и других смежных областей и губерний Западной Сибири» деп аталатын тарихи деректер тізбесін қарап отырып, қазіргі Өскемен қаласының Алтайға қарайғы биігін Абылай ханға қатысты айтып жүргеніміз жаңсақтық екеніне көз жеткіздік. Ол биік Абылайкет деп аталады. Міне, соның баянын Ресей жылнамашылары былай деп таратқан: «1643 г. Цецень Очирту Хань, сын Бабибагась Багатура, Тайши Хошаутск калмыковь, кочевал у озера Норь –Зайсана, а брат его Абылай расположившись на р. Иртышь построил в Колбинских горах буддайский моностырь Абылайкить». Осы тарихи мəлімет Өскеменнің іргесіндегі тау ертеде Қалба (Колбинский) атанғанын, Абылайкет жоңғарға тəн топоним екендігін нақты дəлелдейді. Аталған жылнамада Зайсан көлінің байырғы атауы да берілген. Сөз бе сөз келтірейік. «Голодь у калмыковь. Они прокармировались рыбою у озера Кунгхоту-норь и называют его Норь-Зайсаномь, т.е. благородным». Сонымен, Зайсан сөзі қазақтың «жайсаң» сөзімен мағыналас екенін көреміз. Оның бұрынғы аты Кунгхоту болса, бұл қай тілден шыққаны белгісіз. Бəлкім, түрікше «Күн» мен «От» болар. Осындай түрлі пікірлер мен болжамдар Ақмола атауының төңірегінде де аз айтылған жоқ. Оны «мола» сөзіне теліп, ұзақ уақыт адасып жүрдік. Ал тарихқа барлау жасасақ, дəуірінде

Пекиндегі Орталық Ұлттар университеті филология факультетінің қазақ тілі мен əдебиеті бөлімін бітіріп, осы оқу орнында 1992 жылға дейін қазақ тілі кафедрасында оқытушы болған, сол жылы елге оралған ғалым Қайрат Ғабитханұлы да қосылады («Күннен туған таным», ҰҒАның «Хабарлары», 1966, №1). Иə, тарихтың бізден жасырған құпиясы көп, оның сырын там-тұмдап ашудамыз. Халық та мəңгілік, оның өткен жолын шежірелейтін тарих та мəңгілік. Олар мəңгі уақыт аясында бірін-бірі толықтырумен болады. Жаңғырғысы, аумалы-төкпелі ғасырларда қонған шаң-тозаңнан арылғысы келеді. Біздің, өтпелілердің парызы – тарихтың жоғалтқанын бүгінгі күннен табу, есесі кеткен күндердің көсегесін көгерту. Бұл бағытта жеңістеріміз баршылық. 1993 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Целиноград қаласы мен Целиноград облысын Ақмола қаласы жəне Ақмола облысы деп атау туралы Жарлыққа қол қойды. Осы қаланың азаматтары тізе қосып, елден 12 мың қол жинап, Есіл мен Нұра жарыса аққан, Сарыарқасы сайынданған ерен өлке тарихи тегін тауып, қайта түлесін деген өтінішіміз өмір бақи шалқытатын ұшантеңіз қуанышқа айналды. Қалың ел Президентке ағыл-тегіл алғыс айтты. Кезінде жұрт сүйіншілеген мұндай игілікті қадам бірен-саран емес. Өзгерер сəтін, қайта жаңғыртатын кезін күткен қалалар мен өңірлер де баршылық. Ауылдық жəне аудандық деңгейдегі атаулардың бағзы атауын да толық қайтарып алған жоқпыз. Тың жəне тыңайған жерлерді игерген 1954-1964 жылдары тың өлкесіне қараған бес облыста орысша қайта аталған 200 елді мекеннің талайы əлі күнге Петровка, Семеновка, Покровка жəне басқа болып ж��р. Осы жазда «Алаш айнасы» газетінде (2013 жылғы 15 маусым) Солтүстік Қазақстан облыстық ономасти ка комиссиясының мүшесі Таңат Сүгірбаевтың «Абылай ханға бір көшесін қимаған Қызылжарда Лениннің 83 көшесі бар» деген шағын мақаласы жарияланды. Тақырыбын оқып күрсінген біз облыстағы елді мекендерге кеңес кезінде комсомол атауы берілген – 72, Октябрь аталған 45 көшенің сол күйі өзгеріссіз тұрғанын біліп дал болдық. Киров, Карл Маркс, Пугачев, Калининнің ең нашарының атында – 22, ең мықтысының атында 40 көше бар екен. Жоғарыда аталған ономастикаға қатысты заңда бір атау сол өңірде екінші рет берілмейді деп көрсетілсе де осылай. Бұл салғырттық па, жауапсыздық па, түсініксіз. Аталған мəліметтерге көзқарасын

ЖЕР-СУ АТАУЛАРЫ: тарихы мен таєдыры Коллажды жасаған Амангелді ҚИЯС.

Жер дауы мен жесір дауының қиындығы əлімсақтан белгілі. Бүгінде қала мен дала атауларының дауы одан да қиынға соғып отыр. Патшалық, одан кейінгі кеңестік отарлаудың екпінімен байырғы халықпен есептеспей өзгертілген тарихи жер-су атауларын қайтару туралы айта бастағаннан жойқын қарсылыққа тап боласың. Бұл қарсылық ұзақ уақыт үстем болып келген ел өкілдерінің тарапынан да, өз бауырларымыздың тарапынан да жасалады. Олардың қайқайсы да мына ақиқатты: тарихи əділдік түбі жеңетіндігі жөніндегі шындықты, қазақ халқы əлемдегі барлық тəуелсіз жəне өркениетті ұлттар секілді өткенін қадірлеп, салт-дəстүрін аялап, алыс-жақын ғасырларда сырт ықпалдың салдарынан жоғалған жəне көмескіленген рухани құндылықтарын қайтарып, өз кеңістігінде еркін өмір сүргісі келетіндігін, оған толық құқы бар екендігін түсінбей келеді. Бəлкім, түсініп тұрып түсінбеуге тырысады. Қалай десек те, қазақ тарихына əлі де тізе батырылуда. Бұған кім кінəлі? Аталған сауалға жауап іздегенде, атқарушы билікті де, зиялы қауымды да, ұлттық-рухани сұраныстарға сақадай сай емес заңнаманы да жазғыра жөнелуге болады. Бұған негіз де жоқ емес. Əйтсе де себеп-салдардың түптөркіні басқада, ономастика мен топонимиканы зерттейтін ғылым мен оның қорытындыларын тарихи атауларды қайтарудың құралы ретінде пайдалануға лайықты идеологияның жоқтығында. Осының кесірінен Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жер атауларының сөздігін жасап, қай атау қандай жағдайда, қандай мағынада қойылғанын, ол сөздің түпкі мəні қандай болғанын айқындау жəне қалпына келтіру жөніндегі тапсырмасы əлі күнге дəйекті орындалған жоқ. Бұған басты себеп – осы аса маңызды міндетпен тікелей айналысатын қызметтер дайын емес еді. Аталған көл-көсір шаруаға Білім жəне ғылым министрлігінің География институты мен Жер ресурстарын басқару жөніндегі агенттікке қарайтын Ұлттық картографиялық-географиялық қоры 2001 жылы ғана кірісті. Соған дейін біз Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің «Əкімшілікаумақтық бөліну» деп аталатын анықтама лығын пайдаланып келдік. Онда он мыңнан астам əкімшілік-аумақтық бірліктер мен елді мекендердің атаулары жинақталған еді. Транслитерациялық талап бойынша ешқандай сын көтермейтін, тек орыс тілінде жасалған бұл еңбек тарихи жер атауларын қалпына келтіруге кедергі болды. Қамтылған атаулардың əуелгі нұсқасы бұрмаланды, кейбір тарихи атаулар əдейі енгізілмеді. Сол тұста жəне одан кейінгі жылдарда еліміздегі барлық жер-су жəне елді мекендер атаулары қамтылған қазақ тіліндегі топонимикалық сөздіктер жасау жоспарланған жоқ. Республикадағы географиялық атаулардың толық ақпараттық қорын əзірлеу мəселесі де назардан тыс қалды. Мұндай жағдайда белгілі бір атаудың тарихи екендігін ғылыми дəлелдеу мүмкін емес еді. Бұрынғы карталар мен əкімшілікаумақтық құжаттарда белгіленіп кеткен атаулардың төркіні туралы сөз қозғалса, түрлі сипаттағы даулар қоздап шыға келетін. Өзіміздің салғырттығымыздан болған мұндай кемшілік топонимикалық атаулардың баспасөз бен электронды ақпарат құралдарында, интернет пен карталарда түрліше айтылып, жазылуына əкеліп соқты. Ашығын айтайық, Қазақстан географиялық атауларды, ономастиканың мəселелерін зерттейтін құрылымдар мен заңнама бойынша да дамыған елдерден, нақтылай түссек, кейбір ТМД елдерінен кейін қалып отыр. Дəлел келтірейік. АҚШ-та жер-су атаулары мəселесімен «Географиялық атаулар бюросы», Канадада «Географиялық атаулардың тұрақты комитеті», Германия мен Украи нада «Географиялық атаулардың ұлттық комитеттері», Англияда Британия география қоғамының «Географиялық атаулардың тұрақты комиссиясы» дербес айналысады. Ресейде үш бірдей құрылым: «Геодезия», «Аэрофототүсіру», «Картография» бас басқармалары шұғылданады. Бұлардың бəріне географиялық атауларды дұрыс пайдалануды бақылап, түзетіп отыру үшін заңдық құқықтар берілген. Ресейдің осы ыңғайдағы тəжірибесіне қысқаша тоқталсақ, онда 1997 жылы «Географиялық объектілерді атау туралы» федералды заң қабылданды. Сол заң бойынша атаулар жөніндегі мемлекеттік жəне жекеменшік ұйымдардың барлық ұсыныстары ономастикамен айналысатын қызметтердің: аудан, облыс, қала атқару биліктері мен сайланбалы органдарының, жоғарыда айтылған басқармалардың сараптауынан өткізіледі. Тек содан кейін ғана шешім қабылданады. Бұл жүйе орыс жұртына географиялық атаулар арқылы өзінің тарихын қастерлеп, ұлттық мүддесін қорғауға мүмкіндік беріп отыр. Мұндай мазмұндағы заң көрші Қырғызстанда да бар. Сол заңға сəйкес жергілікті кеңестер мен атқарушы органдардың атаулар жөніндегі ұсыныстары географиялық атаулардың ведом ствоаралық комиссиясы мен Ұлттық ғылым академиясының бірлескен шешімі бойынша Жоғарғы Кеңестің қарауына жіберіледі. Бізде ономастика мəселесіне тұтас арналған заң жоқ. Елімізде бұл сала «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ономастика мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңымен реттелуде. Аталған құқықтық құжат бойынша «Əкімшілік құқық бұзушылық туралы»

Алдан СМАЙЫЛ,

Мəжіліс депутаты, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.

дың сірə да жасалмастай болып көрінген мемлекеттік каталогы да жарық көрді ғой деп көңілді демдейміз. Онда 120 мыңға жуық географиялық атаулар жинақталған. Мұның 91 мыңнан астамы дербес географиялық нысандардың атаулары. Бізге енді не керек? Жер-су мен өңір, қала, ауылдардың əуелгі тарихи атауларын түгендеп шығу парыз. Олардың қайсысы сақталған, қаншасы өзгертілген жəне қай кезде нендей себеппен кім өзгерткенін зерттеп алуымыз керек. Мұнсыз өткен ғасырлардың сан алуан оқиғалары мен шежіресін шерте алатын бағзы атауларды қайтару қиын. Петропавл мен Павлодардың төңірегіндегі əңгіменің ұзын сонарланып, сарсаңға салынуының басты себебі – əлгіндей ғылыми дəйектелген зерттеудің жоқтығында. Оны жасауға қадау-қадау талпыныс бар, мемлекеттік ұмтылыс аңғарыла қоймайды. Бұл мəселе зиялы қауымның арасында ауызша талқыланғалы қашан?! Тарихқа əркімнің де бар таласы деп білек түрген кейбір көкірегі ояулар там-тұмдап жазып та, зерттеп те жүр. Алаңдататыны – олардың байламы бір жерден шыға бермейді. Мəселен, бір ғана Павлодардың бастапқы атауы туралы уəждер сан алуан. Тарих ғылымдарының докторы Қайыр болат Нұрбаев: «Павлодарға көне атауы қайтарылуы керек» деген мақаласында («Ертіс дидары», 2009 жылғы 25 мамыр) осы өңірді арнайы тапсырмамен аралаған Ресей əскерінің капитаны Унковскийдің Коряков бекінісі орналасқан алқапты қазақ қыстауларының атымен атағанын атап көрсетеді. «Бұл құнды мəліметтерден, – дейді ол одан əрі, – 1720 жылы Коряков əскери бекеті салынардан бұрын қазіргі Павлодар қаласының орнында қазақтардың Керегежар (көне түрікше Керекужар) аталатын қыстауы болғаны, оны орыстар «Коряков Яр» деп бұрмалап айтқаны жəне жаңадан салынған форпосты (əскери бекет) солай атағаны байқалады. Осы аталым біршама уақыт құжаттық айналымда жүрген, тек кейін, «Яр» тіркесі алынып тасталып, Коряков Яр Коряковскийге айналған. Сол кезеңде Ертістің оң жағалауында «Жар» тіркесімен аяқталатын Қызылжар (қазіргі Ертіс кентінің маңында), Қаражар (қазіргі Чернояр) тəрізді өзге де елді мекендер болған». Ғылым докторы келтірген бұл дерек Керекудің көне атау екендігіне сендіре алады жəне Жамбыл Артықбаевтың осы орайдағы уəждерімен үндес. «Кереку жар немесе Кереге жар 1715-1716 жылдардағы

білдірген облыстық тілдерді дамыту басқармасы ономастика бөлімінің бастығы: «Облыстық ономастикалық комиссия қайта құрылды. Енді білек сыбана кірісеміз», депті. Іске сəттілік тілей отырып, өткен шақырылымда Парламент Мəжілісінің депутаты болған Жарасбай Сүлейменовтің Петропавл қаласының атын Қызылжар деп өзгерту жөнінде ұсыныс жасағанын, қарсылар өре тұра келгенін, жақтағандардың даусы қатты естілмегенін, сондай намысты сəтте ел азаматтары бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығара алмағанымыз еске оралды. Осы тұста Қазақстан тұрғындары жер, елді мекен атауы туралы сөз болған сайын неге қақ жарылады деген сұрақ туындайды. Бір кезде үстем болған жұрттың ішінде қазақ халқының орынды ұсыныстары мен талаптарын ашық қолдайтын азамат неге жоқ? Олардың тарапынан Павлодарды немесе Петропавлды өзгертіп, байырғы елдің, біздерді бауырындай сыйлаған дарқан елдің көңілінен шығайық, атамекенімізде қалың тарихымыз, дəуірлеп тұрған тіліміз бар, дəулетсіз де емеспіз, əулетсіз де емеспіз дейт��н адам неге табылмай келеді? Талайымызды осы сауал мазалайды. Ағайын санағандарымыздың сөзі жетістікте сергек, мəселеде кермек бола берсе, бұл ахуал əлеуметтік ғылымдар аясында зерттелуі керек шығар. Себебі, қазақ азаматтары ұлттық мүддеден туындайтын талаптарын айтпай тұрмайды. Сондай талап-өтініштің бірін Кереку тұрғыны, тарих ғылымдарының докторы Қайырболат Нұрбаев біраздан бері көтеріп келеді. Ол Павлодар атауының өзгеруін көксейді. «Отаршыл патшаның баласы Павелдің құрметіне қойылған Павлодар қаласының аты өзгермейінше өзімізді егемен елдің азаматтары ретінде сезінуіміз қиын», деп қынжылады («Ертіс дидары», «Павлодарға көне атауы қайтарылуы керек» 2009 жылғы 25 мамыр.) Рас шығар. Егер білдей бір облыс орталығы əлемге мəшһүр Л.Толстойдың немесе А.Пушкиннің есімімен аталса, жақсыда жаттық жоқ деп кеңдік танытпаймыз ба? Ал мына атау біздің рухымызға да, тарихымызға да мүлде жат қой. Осындай ой-ұсыныс маған С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің ұстаздарынан, «Қазақ тілі» облыстық ұйымынан, басқа да азаматтардан келген еді. Олардың арманмұраты – тарихи əділдіктің орнығуы, байырғы жер атауын қайта тірілту. Шіркін-ау! – дейсің осыдан кейін. Қазақстанға оның бүгіні жəне ертеңіне саяси да, қоғамдық та, тіпті, пенделік те тұлға болып табылмайтын, Ленин «халықтар түрмесі» атаған патшалық Ресейдің билеушісі Екінші Александрдың дүниеге 1860 жылы келген баласы Павелдің қанша қатысы бар?! Біреулер патшаның інісіне балайтын, «Қазақстан» Ұлттық энциклопедиясы ешқандай дерек бермей айналып өткен осы пенденің есімі су анасы – Ертіс орталық алқабын жуып жатқан, бір қапталы Батыс Сібір ойпатымен жалғасқан, екінші қапталын Сарыарқаның сар даласы көмкерген, қазақ ұғымында қасиетті саналатын атақты Құлынды алқабын түгел қамтыған бағзы өңірдің атауы болуға лайық па?! Əрине, жоқ. Осынау ұлы даланың күні бүгінге дейін солай аталып келуі тарихи да, рухани да, əлеуметтік те кемшілік. Павлодар облысы енді өзінің тарихи ұлттық мазмұнын табуы керек. Ұлан-байтақ өңірін көрікті таулар мен көркем көлдер кестелеген, Баянауылы Алты Алаштың теңдесі жоқ аруындай арайланған, Əулиетауы өсіп-өркендеген елін тіл-көзден қорғаған, тарихы аңыз, елі абыз өлке отарлық салқын атаудан арылатын кез жетті деп есептейміз. Бұл – ұлттық міндет, перзенттік парыз, алысып өткен, өкініп өткен ата-бабаның аманаты емес пе?! 1720 жылы Коряков əскери бекінісіне, 1861 жылы Павлодар деген атпен станицаға айналып, əлі күнге солай аталып келе жатқан қала жайлы соңғы сөзді кейінге қалдыра тұрып, қазіргі тілейтініміз осы. Ұлы өлке, қазақтың жойқан ерлері Олжабай, Малайсары, Жасыбай қорғаған ұлан өлке, туған еліне мəңгілік əн мұра қалдырған Естай, Жаяу Мұса, Майралар əсем əуенімен аялаған қайран өлке, ғұлама Мəшһүр, кемеңгер Марғұлан, дана Қаныш, ардақты Шəкен сүйген киелі өлке сайда саны, құмда ізі жоқ Павелден арылып, түпкі тегін, түп қазығын табуға тиіс. Асылында, облыс пен оның өңірі бір атауға қосақталуы шарт емес. Орталық Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Маңғыстау, Ақмола, Жамбыл облыстарының орталықтары – Қарағанды, Шымкент, Өскемен, Ақтау Көкшетау, Тараз. Ендеше, қазақтың біз сөз етіп отырған ұлан өлкесі Ертіс немесе осы өңір жұртшылығы қалаған басқа атауға ие болғаны жөн. Ел тарихына батпандап кірген дертті осылай мысқалдап шығарсақ абзал. Аймақ азаматтары бүгінде осы мəселеге ден қойып, өңірді жаңаша атау жөнінде қалың жұртпен жəне жергілікті билік орындарымен байсалды кеңес құрса дейміз. Əңгіме соңында əуелгі пайымымызға қайта оралсақ, тиісті мемлекеттік жəне ғылыми орындар еліміздегі жер-су, қала, өңір, елді мекен аттарының бағзы атаулары мен тарихы, олардың қайсы қашан қандай себеппен өзгертілгені туралы зерттеу жұмысын қолға алып, екі тілде академиялық анықтама шығаруға міндетті. Қазақтың əр сүйем жерінің тарихын еңбектеген баладан еңкейген кəріге дейін білуге тиіс. АСТАНА.

9  Толғауы тоқсан тіршілік

Бўл кəдімгі ќазаќы ауыл Нұрсəуле ҒАЗИЗҚЫЗЫ.

Əрине, бұл ауыл облыс орталығынан шалғайда жатыр. Оған бару үшін Жайықтан пароммен өтеді, кейде су тасып жатқанда, амал жоқ, сонау Орал айналып баруға тура келеді. Бұл ауылға газ тартылмаған, ал қасындағы қол созым жердегі Сырым ауданының халқы газдың қызығын көріп отыр. Қандай дəуір өтсе де, қандай заман келсе де жаңылмайтын тіршілік дағдысы – малдың қиын кептіріп қораға жинайды, одан үйге тасиды, отқа жанып күл болған соң оны сыртқа тасиды, қысқасы, өмір бойы өстіп келеді. Сөйтіп жүріп той жасайды, қонақ шақырады. Бұл ауылдың əйелдері баланы жуындырған суға кір шайқап алады, ол суды да құр босқа ақтарып төге салмай, аулаға шашады. Аулаға себелеп шашылған су шаң көтермеуге жақсы. Өйтетін себебі – бұл ауылға тұщы судың зары əбден өткен. Жерін қазсаң су шығады, бірақ ащы су, басыңды жусаң киіз секілді тұтасып қалады, кір жусаң ашпайды, шайға пайдаланасаң, шайды қағады. Қазір бұрынғыдай емес, су мəселесі ептеп болса да шешілген, енді көрші ауылдан күніне екі мезгіл су таситын көлікпен су əкелінеді. Халық оны бір үйдің баласындай болып бөліп ішеді, яғни сатып алады, рас, арасында «сен көп алдың, мен аз алдым» деген əңгімелер де болып қалады, ел іші болған соң, дегенмен, соған да риза. Əйтеуір таза су ішіп отыр ғой. Бұл ауыл деп отырғанымыз, Батыс Қазақстан облысының Ақжайық ауданына қарасты Сайқұдық ауылы. Жалпы, республиканың жер-жерінде Сайқұдық деген атаумен кезде сетін ауыл дар бар шы лық, бірақ, бұл ауылдың ерекшелігі – азамат ақын Жұбан Молдағалиевтің туған жері. Ауылда ақынның немере ағайындары əлі күнге тұрады. Кезінде ауыл кітапханасында ақынға арнайы бөлінген жеке бөлмесі де болған, шығармашылық адамы осы жерде отырып уақытын өткізіп, жазумен айналысқан екен. Жұбан Молдағалиевтің қолымен: «Сайқұдық ауылының кітапханасына сыйға тартамын», деп автограф қойылған 300-ден астам кітап осы кітапхананың баға жетпес байлығына айналған. Мектеп те Жұбан Молдағалиев есімімен аталады. Ауылдың кез келген қара домалағы Жұбан аталарының өлеңін жатқа айтады. Қарап тұрып риза боласың. Əсіресе, осыдан 3 жыл бұрын ұйымдастырылып-өткізілген Жұ бан Молдағалиевтің 90 жылдығы өзімен-өзі бұйығыланып, томаға-тұйық жатқан шағын ауылдың өміріне үлкен серпіліс əкелгендей еді. Күзде өткізілген ақынның мерейтойына дейінгі аралықта ауылда жаңадан Мəдениет үйі мен кітапхана пайда болды. Балашаға мəз. Тура шағын ауылдан екінші Астана салынып жатқандай көңіл-күйде көрінген. Жақында екі қабатты мектеп үйі пайдалануға берілмек. Бүгінде шағын ауылды көлікпен бетке алған мезетте сəн-салтанаты келіскен ақшаңқан Мəдениет үйі алдыңнан қарсы алады. Бұл Мəдениет үйі ауылды біраз көтеріп тастады. Ең алдымен құрылысты салуды өз мойындарына алған «Нұрғасыр» ЖШС жігіттері ауыл жігіттерінің еңбегін беріп, құлап жатқан ескі клубты бұздырып, оның орнына жаңа құрылыс салды. Жігіттерге рахмет. Бүкіл ауылдың кəріжасының ризашылығын алды. Бұрын жұмыс таппай сенделіп, арақ ішіп, не істерін білмей ерігіп жүретін кей жігіттердің еңбекақы табуға ынтасы оянып, жалпы еңбекке деген құлшынысы артты. Міне, шағын ауылдың өміріне ерекше жаңалық болған жағдайлар осындай. Айтыпайтпай не керек, қазақтың маңдайына біткен небір асыл азаматтардың қай-қайсысы да ауылдан шыққан. Ауыл кітапханасынан кітап алып оқып, қиялына қанат бітірген. Шағын ауылдың сахнасынан шығып республикаға, күллі əлемге əйгілі болған. Ендеше, ауылдағы мəдениетке ерекше көңіл аударған дұрыс. Бұл – таланттарға жол ашатын шаңырақ. Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы.


10

www.egemen.kz

6 желтоқсан 2013 жыл

Филиал «Каспий Меруерты Оперейтинг Компани Б.В.» Республика Казахстан, 130000, г. Актау, 12-й мкр., зд. 74, корпус 1 (Код КАТО 471010000), настоящим объявляет о заключении договора способом из одного источника с компанией «Шлюмберже Лоджелко Инк.» на оказание услуг по аренде дополнительных 4 модулей ECLIPSE Core Simulator и их обслуживание, в соответствии с подпунктом 30, пункта 272, Правил приобретения товаров, работ и услуг при проведении операций по недропользованию, утвержденными постановлением Правительства Республики Казахстан от 14 февраля 2013 года № 133. Цена, предложенная поставщиком – 7 035 281 (семь миллионов тридцать пять тысяч двести восемьдесят один) тенге. Обязательства по местному содержанию (в процентах) – 40%. «Каспий Меруерті Оперейтинг Компани Б.В.» филиалы, Қазақстан Республикасы, 130000, Ақтау қ., 12-ш/а, 74-ғимарат, 1-корпус (КАТО коды 471010000), Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 14 ақпандағы № 133 қаулысымен бекітілген тауарлар, қызмет көрсету жəне жұмыстарды сатып алу Ережелерінің 272-тармағының 30-тармақшасына сəйкес бір көз негізінен «Шлюмберже Лоджелко Инк.» компаниясымен ECLIPSE Core Simulator 4 қосымша дана модульдерін жалдау мен лицензияны жалдау қызметін көрсету келісімшартына тұрғандығын хабарлайды. Жабдықтаушы ұсынған баға – 7 035 281 (жеті миллион отыз бес мың екі жүз сексен бір) теңге. Жергілікті қамту міндеті (пайыз есебімен) – 40%. «Қазақмыс корпорациясы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (орналасқан жері: Қазақстан Республикасы, Қарағанды облысы, Қарағанды қ., Қазыбек би атындағы аудан, Ленин көшесі, 12-үй) «Жезқазған-эйр» авиакомпаниясы» АҚ-тың 103378 дана жай акциясы мөлшеріндегі дауыс беруші акцияларының пакетін сатып алуға байланысты, «Жезқазған-эйр» авиакомпаниясы» АҚ-тың барлық акционерлеріне – «Жезқазған-эйр» авиакомпаниясы» АҚ-тың артықшылықты акцияларын иеленушілерге өздеріне тиесілі артықшылықты акцияларды «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС-ға бір акция үшін 10 (он) теңге баға бойынша сатуды ұсынады.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

НАЗАР АУДАРЫҢЫЗДАР, САУДА-САТТЫҚ! «Қазақстан-Қытай Құбыры» ЖШС автокөлік құралдарын сату жөнінде АУКЦИОН өткізетіндігі туралы хабарлайды. Аукционды өткізу орыны: Алматы қ., Абай д-лы, 109 В. АҒЫЛШЫН ƏДІСІ бойынша САУДА-САТТЫҚ АУКЦИОНЫ Сауда-саттық 2013 жылғы 18 желтоқсан күні сағат 11.00-де өтеді Лот № 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42

Автокөліктің атауы Audi A8L Lim.quat.4.2 м/н: Н712005 Audi A8L Lim.quat.3.7 м/н: Н711800 Audi A6 3.0 м/н: Н713007 Audi A6 Lim.q.3.0 м/н: Н713666 Audi A6 Lim.q.3.0 м/н: Н713700 Audi A6 3.0 м/н: Н713222 Hummer H2 м/н: Н763223 (ОС) Hummer H2 м/н: Н 763226 (ОС) Toyota Hilux м/н: Н767543 (АП) Toyota Hilux м/н: Н767545 (АП) Toyota Hilux м/н: Н767548 (АП) Toyota Hilux м/н: Н767552 (АП) Toyota Hilux м/н: Н767553 (АП) Toyota Hilux м/н: Н767554 (АП) Toyota Hilux м/н: H767557 (АП) Toyota Hilux Pick - Up м/н 781800 Toyota Hilux Pick - Up м/н 781793 Toyota Hilux м/н 781795 Toyota Hilux м/н 781802 Toyota Hilux м/н 780843 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н 782735 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н 782736 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н 782739 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н 782738 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н 782734 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н 782730 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н 782750 Toyota Land Cruiser 200 4.0 МТ м/н 782747 Toyota LEXUS LX 470 м/н: H765777 Toyota Land Cruiser 200GX V-6 0.4L Petrol м/н 781821 Toyota HI-ACE м/н: Н714012 (ОС) Toyota Land Cruiser 200 4.0 МТ м/н Н783220 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н Н783222 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н Н783221 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н Н783223 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н Н783224 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н 782729 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н 782731 Toyota Hilux 2,7 5МТ м/н 782741 Toyota Land Cruiser 200 4.0 МТ м/н 782744 Toyota Land Cruiser 200 4.0 МТ м/н Н783217 Toyota Land Cruiser 200 4.0 МТ м/н 782742

Шығарылған жылы

Бастапқы баға

2004 2003 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2005 2008 2004 2007 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2007 2008

4,387,099,43 2,541,064,96 1,721,853,28 1,725,505,60 1,736,444,64 1,720,027,68 3,322,546,08 3,321,325,28 160,027,84 96,817,28 154,778,40 157,323,04 171,019,52 159,068,00 143,500,00 1,665,743,60 1,665,743,60 2,010,452,64 2,017,051,68 2,013,421,76 2,041,962,72 2,042,374,88 2,037,836,64 2,346,733,69 3,050,753,76 2,346,733,69 2,346,733,69 5,064,005,72 317,840,32 5,281,896,48 1,073,449,44 6,243,453,35 2,171,018,99 2,171,018,99 2,171,018,99 2,412,243,30 2,346,733,69 2,346,733,69 2,346,733,69 6,073,898,97 6,243,453,35 6,349,985,29

Кепілді жарна сомасы 2,193,549,71 1,270,532,48 860,926,64 862,752,80 868,222,32 860,013,84 1,661,273,04 1,660,662,64 80,013,92 48,408,64 77,389,20 78,661,52 85,509,76 79,534,00 71,750,00 832,871,80 832,871,80 1,005,226,32 1,008,525,84 1,006,710,88 1,020,981,36 1,021,187,44 1,018,918,32 1,173,366,85 1,525,376,88 1,173,366,85 1,173,366,85 2,532,002,86 158,920,16 2,640,948,24 536,724,72 3,121,726,68 1,085,509,49 1,085,509,49 1,085,509,49 1,206,121,65 1,173,366,85 1,173,366,85 1,173,366,85 3,036,949,48 3,121,726,68 3,174,992,64

Автокөліктің тұрған орны: Алматы қаласы. Сипаттамалары туралы толық ақпаратты төменде көрсетілген телефон бойынша алуға болады. Төлем талаптары: лоттың құнын төлеу шартқа қол қойған сəттен бастап 30 жұмыс күні ішінде. Өтінімдер қабылдау ақпараттық хабарландыру шыққан күннен басталады. Сауда-саттықтың əлеуетті қатысушылары сатуға қойылған автокөлікпен Алматы қаласы Сүйінбай даңғылы, 13 мекенжайы бойынша 2013 жылғы 13 желтоқсанда сағат 13.00 – 14.00-ге дейін аралығында таныса алады. Сауда-саттыққа Қазақстан Республикасының резиденттері – жеке жəне заңды тұлғалар жіберіледі. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін Алматы қаласы, Абай даңғылы, 109 В мекенжайы бойынша аукцион басталғанға дейін 3 күннен кешіктірмей мына құжаттарды ұсыну қажет: 1. Серіктестікте белгіленген нысан бойынша аукционға қатысуға өтінім; 2.төлқұжаттың немесе жеке басын растаушы өзге құжаттың көшірмесі; 3.кепілді жарна төленгендігін растаушы төлем құжатының түпнұсқасы мен көшірмесі; 4. өкілдің уəкілеттігін куəландырушы құжат. Заңды тұлғалар жарғының (енгізілген барлық өзгертулерімен жəне толықтыруларымен қоса) жəне заңды тұлғаны тіркеу туралы куəліктің көшірмелерін заңды тұлғаның мөрімен куəландыра отырып ұсынады. Кепілді жарна мына деректемелер бойынша енгізіледі: «Қазақстан-Қытай Құбыры» ЖШС, «Қазақстан Халық Банкі» АҚ, Кбе 17, БСН 04074000 832, БСК HSBKKZKX, ЖСК KZ936010131000037169 Қызығушылық танытқан тұлғалар қосымша ақпаратты «Қазақстан-Қытай Құбыры» ЖШС-дан мына мекенжайдан алуына болады: Алматы қ., Абай д-лы, 109 В, тел. (327): 330 9541, 330 9546.

ВНИМАНИЕ, ТОРГИ! ТОО «Казахстанско-Китайский Трубопровод» сообщает о проведении АУКЦИОНА по продаже автотранспортных средств. Место проведения аукциона: г.Алматы, ул. Абая, 109 В. АУКЦИОН ПО АНГЛИЙСКОМУ МЕТОДУ ТОРГОВ Торги состоятся 18 декабря 2013 года в 11.00 часов. № лота 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42

Наименование автотранспорта Audi A8L Lim.quat.4.2 г/н: Н712005 Audi A8L Lim.quat.3.7 г/н: Н711800 Audi A6 3.0 г/н: Н713007 Audi A6 Lim.q.3.0 г/н: Н713666 Audi A6 Lim.q.3.0 г/н: Н713700 Audi A6 3.0 г/н: Н713222 Hummer H2 г/н: Н763223 (ОС) Hummer H2 г/н: Н 763226 (ОС) Toyota Hilux г/н: Н767543 (АП) Toyota Hilux г/н: Н767545 (АП) Toyota Hilux г/н: Н767548 (АП) Toyota Hilux г/н: Н767552 (АП) Toyota Hilux г/н: Н767553 (АП) Toyota Hilux г/н: Н767554 (АП) Toyota Hilux г/н: H767557 (АП) Toyota Hilux Pick - Up г/н 781800 Toyota Hilux Pick - Up г/н 781793 Toyota Hilux г/н 781795 Toyota Hilux г/н 781802 Toyota Hilux г/н 780843 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н 782735 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н 782736 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н 782739 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н 782738 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н 782734 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н 782730 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н 782750 Toyota Land Cruiser 200 4.0 МТ г/н 782747 Toyota LEXUS LX 470 г/н: H765777 Toyota Land Cruiser 200GX V-6 0.4L Petrol г/н 781821 Toyota HI-ACE г/н: Н714012 (ОС) Toyota Land Cruiser 200 4.0 МТ г/н Н783220 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н Н783222 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н Н783221 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н Н783223 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н Н783224 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н 782729 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н 782731 Toyota Hilux 2,7 5МТ г/н 782741 Toyota Land Cruiser 200 4.0 МТ г/н 782744 Toyota Land Cruiser 200 4.0 МТ г/н Н783217 Toyota Land Cruiser 200 4.0 МТ г/н 782742

Год выпуска

Стартовая цена

2004 2003 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2004 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2005 2008 2004 2007 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2008 2007 2008

4,387,099,43 2,541,064,96 1,721,853,28 1,725,505,60 1,736,444,64 1,720,027,68 3,322,546,08 3,321,325,28 160,027,84 96,817,28 154,778,40 157,323,04 171,019,52 159,068,00 143,500,00 1,665,743,60 1,665,743,60 2,010,452,64 2,017,051,68 2,013,421,76 2,041,962,72 2,042,374,88 2,037,836,64 2,346,733,69 3,050,753,76 2,346,733,69 2,346,733,69 5,064,005,72 317,840,32 5,281,896,48 1,073,449,44 6,243,453,35 2,171,018,99 2,171,018,99 2,171,018,99 2,412,243,30 2,346,733,69 2,346,733,69 2,346,733,69 6,073,898,97 6,243,453,35 6,349,985,29

Сумма гарантийного взноса 2,193,549,71 1,270,532,48 860,926,64 862,752,80 868,222,32 860,013,84 1,661,273,04 1,660,662,64 80,013,92 48,408,64 77,389,20 78,661,52 85,509,76 79,534,00 71,750,00 832,871,80 832,871,80 1,005,226,32 1,008,525,84 1,006,710,88 1,020,981,36 1,021,187,44 1,018,918,32 1,173,366,85 1,525,376,88 1,173,366,85 1,173,366,85 2,532,002,86 158,920,16 2,640,948,24 536,724,72 3,121,726,68 1,085,509,49 1,085,509,49 1,085,509,49 1,206,121,65 1,173,366,85 1,173,366,85 1,173,366,85 3,036,949,48 3,121,726,68 3,174,992,64

Местонахождение автотранспорта: г.Алматы. Подробная информация по спецификации по телефону, указанному ниже. Условия оплаты: оплата стоимости лота в течение 30 рабочих дней с момента подписания договора. Прием заявок начинается со дня выхода информационного сообщения. Потенциальные участники торгов могут ознакомиться с выставленным на продажу автотранспортом 13 декабря 2013 года с 13.00 ч. по 14.00 ч. по адресу: г. Алматы, пр. Суюнбая, 13. К участию в торгах допускаются физические и юридические лица – резиденты Республики Казахстан. Для регистрации в качестве участника торгов необходимо представить, не позднее 3-х календарных дней до начала аукциона по адресу г. Алматы, пр. Абая, 109 В: 1. заявку на участие в аукционе по форме, установленной Товариществом; 2.копию паспорта или иного удостоверяющего личность документа; 3. оригинал и копию платежного документа, подтверждающего внесение гарантийного взноса; 4.документ, удостоверяющий полномочия представителя. Юридические лица дополнительно представляют заверенные печатью юридического лица копии устава (со всеми внесенными изменениями и дополнениями) и свидетельства о регистрации юридического лица. Гарантийный взнос вносится на следующие реквизиты: ТОО «Казахстанско-Китайский Трубопровод», АО «Народный Банк Казахстана, Кбе17БИН 040 740 001 832, ИК HSBKKZKX, ИИК KZ936010131000037169 Заинтересованные лица могут получить дополнительную информацию в ТОО «Казахстанско-Китайский Трубопровод» по адресу: г. Алматы, пр. Абая, 109 В, тел. (327): 330 9541, 330 9546. 09.12.2013 г. в 10.00 ч. по адресу: ул. Космонавтов, дом 9, г. Есик Алматинской области будут проводиться общественные слушания и обсуждения плана мероприятий по охране окружающей среды для карьера Кегенское и АБЗ, расположенного по адресу: в Райымбекском районе Алматинской области. Тел.381-41-53.

09.12.2013 г. в 10.00 ч. по адресу: ул. Космонавтов, дом 9, г.Есик Алматинской области будут проводиться общественные слушания и обсуждения плана мероприятий по охране окружающей среды для карьера Алексеевское, расположенного по адресу: в Енбекшиказахском районе Алматинской области. Тел.381-41-53.

ИП «Бейсембаева Нургуль Турсуновна» ИИН 731107400994 извещает о прекращении деятельности. Претензии принимаются в течение 1-х месяцев со дня опубликования объявления по адресу: г.Алматы, Жетысуский район, ул. Карасуйская, д.5/А.

«Таукент тау-химиялық кəсіпорын» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі төмендегі жылжымайтын мүліктерді ағылшын тəсілімен, бірыңғай лотпен сатуға байланысты сауда жариялайды: 56,0 га жер учаскесі – бастапқы бағасы – 9 996 000 (тоғыз миллион тоғыз жүз тоқсан алты мың) теңге. Шолаққорған селосындағы айналмалы автожол, ұзындығы 13 км - бастапқы бағасы – 13 720 000 (он үш миллион жеті жүз жиырма мың) теңге. Шолаққорған селосындағы айналмалы автожолды бағалауға жұмсалған қаражат – 200 000 (екі жүз мың) теңге. Жалпы сомасы – 23 916 000 (жиырма үш миллион тоғыз жүз он алты мың) теңге. 12% ҚҚС сомасы – 2 869 920 (екі миллион сегіз жүз алпыс тоғыз мың тоғыз жүз жиырма) теңге. Жалпы бастапқы бағасы – 26 785 920 (жиырма алты ми��лион жеті жүз сексен бес мың тоғыз жүз жиырма) теңге ҚҚС есептеумен. Бағаны көтеру қадамы – 150 000 (жүз елу мың) теңге. Саудаға қатысу үшін кепілді төлемі жалпы бастапқы бағадан 3%-ды құрайды – 803 577,60 (сегіз жүз үш мың бес жүз жетпіс жеті) теңге 60 тиын. Кепілді төлемі қатысушылармен төменде көрсетілген «ТТХК» ЖШС есеп шотына 23 желтоқсан 2013 жылы сағат 12.00-ге дейін төленеді: КБЕ 17 РНН: 581300211738 ИИК: KZ376010291000063389 БИК: HSBKKZKX Банк: «Қазақстан Халық Банкі» АҚ БИН: 060440001845 58001 сериялы 31.08.2012 жылғы №0013326 НДС куəлігі Сауда мына мекенжай бойынша 23 желтоқсан 2013 жылы сағат 15.00-де өткізіледі: ОҚО, Созақ ауданы, «Таукент тау-химиялық кəсіпорын» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, ƏШК ғимараты, №17 бөлме. Саудаға қатысуға қажетті құжаттар: - сауда шарттарын орындауға жəне жеңіп шыққан жағдайда сатып алу-сату шартын жасасуға міндеттенуі көрсетілген жазбаша өтініш; - кепілді төлемі төленгендігі туралы құжат; - заңды тұлғаларға – нотариуспен куəландырылған құрылтай құжаттар көшірмелері; - жеке тұлғаларға – нотариуспен куəландырылған жеке куəлік көшірмесі; - өкілдікке сенімхат. Анықтамалар телефоны: 8-7272448176/40085, e-mail: tghk@tghk.grk.kz

Товарищество с ограниченной ответственностью «Таукентское горно-химическое предприятие» объявляет торг английским методом по продаже единым лотом нижеследующих недвижимых имуществ: Земельный участок 56,0 га – стартовая цена – 9 996 000 (девять миллионов девятьсот девяноста шесть тысяч) тенге. Объездная автодорога вокруг села Шолаккорган протяженностью 13 км. - стартовая цена – 13 720 000 (тринадцать миллионов семьсот двадцать тысяч) тенге Затраты на оценку объездной автодороги вокруг села Шолаккорган – 200 000 (двести тысяч) тенге Общая сумма – 23 916 000 (двадцать три миллиона девятьсот шестнадцать тысяч) тенге. Сумма НДС 12% – 2 869 920 (два миллиона восемьсот шестьдесят девять тысяч девятьсот двадцать) тенге. Общая стартовая цена – 26 785 920 (двадцать шесть миллионов семьсот восемьдесят пять тысяч девятьсот двадцать) тенге с учетом НДС. Шаг изменения цены – 150 000 (сто пятьдесят тысяч) тенге. Для участия в торге гарантийный взнос составляет 3% от общей стартовой цены – 803 577,60 (восемьсот три тысячи пятьсот семьдесят семь) тенге 60 тиын. Гарантийный взнос участниками вносится не позднее 12.00 часов 23 декабря 2013 года на расчетный счет ТОО «ТГХП»: КБЕ17 РНН: 581300211738 ИИК: KZ376010291000063389 БИК: HSBKKZKX Банк: АО «Народный Банк Казахстана» БИН: 060440001845 Свидетельство НДС серии 58001 №0013326 от 31.08.2012 г. Торг проводится 23 декабря 2013 года в 15.00 часов по адресу: ЮКО, Созакский район, товарищество с ограниченной ответственностью «Таукентское горно-химическое предприятие», здание АБК, кабинет №17. Для участия в торге необходимо подать: - письменную заявку, содержащую обязательство по выполнению условий торга и заключению договора купли-продажи в случае выигрыша торга; - копию платежного документа о внесении гарантийного взноса; - копии нотариально заверенных учредительных документов – для юридических лиц; - копию нотариально заверенного удостоверения личности – для физических лиц; - доверенность на представителя. Справки по телефону: 8-7272448176/40085, e-mail: tghk@tghk.grk.kz

Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының ұйғарымымен «КазТрансСтрой-07» ЖШС банкроттығы жөнінде іс қозғалды. Іс мына мекенжайда қаралады: Астана қаласы, Абай даңғылы, 36-үй, 3-қабат.

Определением специализированного межрайонного экономического суда города Астана в отношении ТОО «КазТрансСтрой-07» возбуждено дело о банкротстве. Дело будет рассматриваться по адресу: город Астана, проспект Абая, дом 36, 3-этаж.

Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының ұйғарымымен «НС-Зеленстрой» ТҮҚК банкроттығы жөнінде іс қозғалды. Іс мына мекенжайда қаралады: Астана қаласы, Абай даңғылы, 36-үй, 3-қабат.

Определением специализированного межрайонного экономического суда города Астана в отношении ЖСК «НСЗеленстрой» возбуждено дело о банкротстве. Дело будет рассматриваться по адресу: город Астана, проспект Абая, дом 36, 3-этаж.

Хабарлама: «Қостанай облысы əкімдігінің кəсіпкерлік жəне индустриялықинновациялық даму басқармасы» ММ, 110000, Қостанай қ., Əл-Фараби даңғылы, 65, upp@kostanay.kz. Жер қойнауын пайдалану мəселелері жөнінде құзыретті орган Қостанай облысы бойынша кең тараған пайдалы қазбаларға жер қойнауын пайдалану құқығын беру жөніндегі конкурстың қорытындыларын жариялайды. Қостанай облысының Денисов ауданында орналасқан Спиридоновское гранодиоритттер кен орнында құрылыс тасын өндіру үшін ашық конкурстың жеңімпазы «СМ Компания» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі болып танылған.

Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының ұйғарымымен «Архи Дизайн Строй групп» ЖШС банкроттығы жөнінде іс қозғалды. Іс мына мекенжайда қаралады: Астана қаласы, Абай даңғылы, 36-үй, 3-қабат.

Определением специализированного межрайонного экономического суда города Астана в отношении ТОО «Архи Дизайн Строй групп» возбуждено дело о банкротстве. Дело будет рассматриваться по адресу: город Астана, проспект Абая, дом 36, 3-этаж.

Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының ұйғарымымен «Kanatec s Consolidation» ЖШС банкроттығы жөнінде іс қозғалды. Іс мына мекенжайда қаралады: Астана қаласы, Абай даңғылы, 36-үй, 3-қабат.

Определением специализированного межрайонного экономического суда города Астана в отношении ТОО «Kanatec s Consolidation» возбуждено дело о банкротстве. Дело будет рассматриваться по адресу: город Астана, проспект Абая, дом 36, 3-этаж.

Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының ұйғарымымен «Каспий Астана» ЖШС банкроттығы жөнінде іс қозғалды. Іс мына мекенжайда қаралады: Астана қаласы, Абай даңғылы, 36-үй, 3-қабат.

Определением специализированного межрайонного экономического суда города Астана в отношении ТОО «Каспий Астана» возбуждено дело о банкротстве. Дело будет рассматриваться по адресу: город Астана, проспект Абая, дом 36, 3-этаж.

Извещение: ГУ «Управление предпринимательства и индустриально- инновационного развития акимата Костанайской области», 110000, г. Костанай, пр. Аль-Фараби, 65, upp@kostanay.kz. компетентный орган по вопросам недропользования, объявляет итоги проведённого конкурса по предоставлению права недропользования на общераспространённые полезные ископаемые по Костанайской области. Победителем открытого конкурса - на добычу строительного камня на Спиридоновском месторождении гранодиоритов расположенного в Денисовском районе Костанайской области признано – товарищество с ограниченной ответственность «СМ Компания». Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің басшылығы мен ұжымы Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі Еуропа департаментінің директоры Еркін Қадырбекұлы Ақынжановқа əкесі Қадырбек ЖАРМАҚҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамы «Жол диагностикалық орталығы» филиалының басшылығы, еңбек ұжымы жəне кəсіподақ комитеті ұжымның бас маманы Майра Тілешқызы Үдербековаға əкесі Тілеш Бөлтірікұлы БҮЙЕШЕВТІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ басшылығы мен ұжымы «АстанаГаз КМГ» ЖШС бас директоры Абай Маслахатұлы Садықов пен зайыбы Гүлбар Ақжігітқызы Абдуллаеваға аналары Шыныгүл Жаймұратқызы АБДУЛЛАЕВАНЫҢ дүниеден өтуіне байланысты отбасы мен туған-туыстарына ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


ДҮБІРГЕ

Дґѕгеленген дїние їйіѕізде Дүйсенбі, 9 желтоқсан

7.00 8.00 9.30 9.40 10.45 11.25 12.30 12.45 12.55 13.25 13.55 14.25 14.55 15.55 17.00 17.30 17.50 18.10 18.30 19.00 19.35 20.20 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 00.55 01.40 01.55 02.25 03.00 03.40 7.00 9.00 10.00 11.00 11.50 12.30 13.00 13.10 14.00 14.30 15.00 15.10 16.05 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.00 23.30 00.00 00.50 01.20 01.3003.00 6.00 7.00 11.00 11.05 11.45 12.45 13.15 14.00 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 23.00 23.00 23.30 00.10 02.20 03.10 03.55 05.00

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Апта.kz». «Айтуға оңай...». «Шыңғыс хан». Телехикая. Жаңалықтар. «Қазақтың қолөнері». «Дауа». «Ақсауыт». «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Шыңғыс хан». Телехикая. «Менің Қазақстаным». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Қазақтың қолөнері». «Бірегей іскер». Арнайы тележоба. «Заң жəне біз». Тікелей көрсетілім. «Ұстаз». Телехикая. «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Əпке». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «SPORT.KZ». «Көкпар». Ұлттық ойын. «Өзекжарды». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ұстаз». Телехикая. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. «Жеті күн». «Жеті күн». «Бармысың, бауырым?». «Возвращение». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. Деректі фильм. Жаңалықтар. «Мать и мачеха». Кино. «Битва умов». Отбасылық телевикторина. «Балаларға өмір сыйлаңыз». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Бюро расследований». Жаңалықтар. «Возвращение». Телесериал. «След». Телесериал. Футбол. Жаңалықтар. «Менің жерім». Деректі сериал. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Время обедать». «Кеш жарық, Қазақстан!». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Үй болу қиын». Телехикая. «Туған елдің түтіні». Телесериал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке-такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Простая жизнь». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Туған елдің түтіні». Телесериал. Жаңалықтар. Ауа райы. «Караоке-такси». «Айналайын». Телехикая. «Оттепель». Телесериал. «Версия-3». Телесериал. «В наше время». «Большая перемена». Кино. «Жить здорово».

Сейсенбі, 10 желтоқсан

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 13.10 13.55 14.25 14.55 15.55 17.00 17.25 17.30 17.50 18.05 18.35 19.10 19.35 20.20 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 02.50 03.20 03.55 04.35 7.00 9.00 9.10 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.00 14.45 15.00 15.10 16.20 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.00 23.45 00.15 01.05 01.35 02.0003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.05 11.45 12.45 13.15 14.00 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 23.00 23.00 23.30 00.10 02.20 03.10 03.55 05.00

11

www.egemen.kz

6 желтоқсан 2013 жыл

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар.. «Əпке». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Шыңғыс хан». Телехикая.. Жаңалықтар «Sport.kz». «Алаң» ток шоуы. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Шыңғыс хан». Телехикая. «Ұлттық өнім». «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Еңселі Елорда». «Сыр-сұхбат». «Бірегей сəулеткер». Арнайы тележоба. «ЕХРО жолы». «Ұстаз». Телехикая. «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Əпке». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Бақытты əйелдер клубы». Кино. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ұстаз». Телехикая. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Глобальные инициативы Президента Республики Казахстана». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Возвращение». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Мать и мачеха». Кино. «ХХІ век: Мегапроекты Н.Назарбаева». Деректі сериал. «Балаларға өмір сыйлаңыз!». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Возвращение». Телесериал. «След». Телесериал. «Жансарай». Əшірбек Сығай. Жаңалықтар. «Менің жерім». Деректі сериал. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Время обедать». «Модный приговор». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Үй болу қиын». Телехикая. «Туған елдің түтіні». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке-такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Простая жизнь». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Туған елдің түтіні». Кино. Жаңалықтар. Ауа райы. «Караоке-такси». «Айналайын». Телехикая. «Оттепель». Телесериал. «Версия-3». Телесериал. «В наше время». «Большая перемена». Кино. «Жить здорово».

Товарищество с ограниченной ответственностью «Корпорация Казахмыс» (место нахождения: Республика Казахстан, Карагандинская область, г. Караганда, район имени Казыбек би, улица Ленина, дом 12) в связи с приобретением пакета голосующих акций АО «Авиакомпания «Жезказган-эйр» в количестве 103378 штук простых акций, предлагает всем акционерам АО «Авиакомпания «Жезказган-эйр» владельцам привилегированных акций АО «Авиакомпания «Жезказган-эйр», продать ТОО «Корпорация Казахмыс» принадлежащие им привилегированные акции по цене 10 (десять) тенге за одну акцию.

Сəрсенбі, 11 желтоқсан

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 13.05 13.25 13.55 14.25 14.55 15.55 17.00 17.30 17.50 18.10 18.35 19.10 19.35 20.20 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 02.10 02.25 02.55 03.10 03.50 7.00 9.00 9.10 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.00 14.45 15.00 15.10 16.20 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.00 23.45 00.15 01.05 01.35 01.15 02.0003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.05 11.45 12.45 13.15 14.00 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 23.00 23.05 23.30 01.10 02.20 03.10 03.55 05.00

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Əпке». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Шыңғыс хан». Телехикая. Жаңалықтар. «Ұлттық өнім». «ЕХРО жолы». «Заң жəне біз». «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Шыңғыс хан». Телехикая. «ЕХРО жолы». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Ұлт денсаулығы – табысты болашақ негізі». Арнайы тележоба. «Бірегей кемеңгер». Арнайы тележоба. «Қылмыс пен жаза». «Ұстаз». Телехикая. «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Айтуға оңай…». «Əпке». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Венди Ву: соғыс ханшасы». Кино. «Өзекжарды». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ұстаз». Телехикая. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Глобальные инициативы Президента Республики Казахстана». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Возвращение». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Мать и мачеха». Кино. «ХХІ век: Мегапроекты Н.Назарбаева». Деректі сериал. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Жаңа қоғам». Жаңалықтар. «Возвращение». Телесериал. «След». Телесериал. «Көзкөрген». Жаңалықтар. «Менің жерім». Деректі сериал. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Время обедать». «Модный приговор». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Үй болу қиын». Телехикая. «Туған елдің түтіні». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке-такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Дом у большой реки». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Туған елдің түтіні». Телесериал. Жаңалықтар. Ауа райы. «Караоке-такси». «Айналайын». Телехикая. «Третья мировая». Телесериал. «Версия-3». Телесериал. «В наше время». «Большая перемена». Кино. «Жить здорово».

Бейсенбі, 12 желтоқсан

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 13.10 13.55 14.25 14.55 15.55 17.00 17.30 17.50 18.00 18.30 19.00 19.35 20.20 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 02.10 02.40 03.15 03.55 7.00 9.00 9.10 9.40 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.00 14.45 15.00 15.10 16.20 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 22.35 23.50 23.20 00.40 01.10 01.3003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.05 11.45 12.45 13.15 14.00 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 23.00 23.00 23.30 00.10 02.20 03.10 03.55 05.00

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Əпке». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Шыңғыс хан». Телехикая. Жаңалықтар. «Агробизнес». «Біз қазақша сөйлейміз». Реалити-шоу. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Томпақ». Телехикая. «Əйел бақыты». «Шыңғыс хан». Телехикая. «Ұлттық экономика жəне халық». Арнайы тележоба. Жаңалықтар. «Еңбек түбі – береке». «Қылмыс пен жаза». «Қазығұрт. Антитеррор-2013». Арнайы тележоба. «Шетелдегі қазақ балалары». «Ұстаз». Телехикая. «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Айтуға оңай». «Əпке». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Дэн аға». Кино. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ұстаз». Телехикая. Аңдатпа. Əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Глобальные инициативы Президента Республики Казахстан». Деректі сериал. «Жаңа қоғам». Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Возвращение». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Мать и мачеха». Кино. «ХХІ век: Мегапроекты Нурсултана Назарбаева». Деректі сериал. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Деректі фильм. Жаңалықтар. «Возвращение». Телесериал. «ҚазығұртАнтитеррор-2013». Деректі фильм. «След». Телесериал. «Менің жерім». Деректі сериал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Время обедать». «Модный приговор». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Үй болу қиын». Телехикая. «Туған елдің түтіні». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке-такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Дом у большой реки». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Туған елдің түтіні». Телесериал. Жаңалықтар. Ауа райы. «Караоке-такси». «Айналайын». Телехикая. «Третья мировая». Телесериал. «Версия-3». Телесериал. «В наше время». «Большая перемена». Кино. «Жить здорово».

Осымен «БТА Банк» акционерлік қоғамының «БТА Секьюритис» еншілес ұйымы» акционерлік қоғамы (бұдан əрі - Қоғам), «Новые проекты», «Вектор» жəне «БТА Инвестиционный» тəуекелді инвестициялаудың жабық пайлық инвестициялық қорларының (бұдан əрі – Қорлар) мүдделеріне сəйкес əрекет ете отырып, Қорлардың қызметінің тоқтатылуына байланысты Қорлардың инвестициялық портфельдерінен келесі эмитенттердің талап ету құқықтарын жəне (немесе) бағалы қағаздарын шарттық құны бойынша сатылатыны туралы жариялайды: 1.«Глотур» АҚ (ҰСН KZ2C0Y05C440 облигациялар бойынша талап ету құқықтары) 178 000 000 дана санында; 2.«Астана-Финанс» АҚ (ҰСН KZPC1Y05D501облигациялар) 79 дана санында; 3.«РОСА» АҚ (ҰСН KZ1C07780014 жай акциялар) 977 240 дана санында. Жоғарыда аталған талап ету құқықтарын жəне (немесе) бағалы қ��ғаздарды сатып алуға мүдделі барлық тұлғалар 18.12.2013 жылғы сағат 18.00-ге дейінгі мерзімде өз ниеттері жөнінде Қоғамға жазбаша хабарлама беруі қажет. Қоғамның мекенжайы: 050060, Алматы қаласы, Хусаинов көшесі, 281, «Гранит» бизнес орталығы. Неғұрлым толық ақпарат алу үшін мына телефондар бойынша хабарласуға болады: +7 (727) 393 73 93, 393 73 06, 393 73 28, факс 393 73 94.

Жұма, 13 желтоқсан

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 13.20 13.50 14.20 14.55 15.55 17.00 17.25 17.30 17.50 18.10 18.40 19.10 19.35 20.20 20.30 21.05 23.40 22.00 00.45 01.15 01.40 02.00 02.25 02.40 03.10 03.50

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Əпке». Телехикая. «Айтуға оңай...» «Шыңғыс хан». Телехикая. Жаңалықтар. «Менің Қазақстаным!». «Жарқын бейне». «Қазақ даласының құпиялары». Деректі фильм. «Томпақ». Телехикая. «Əйел бақыты». «Шыңғыс хан». Телехикая. «Жан жылуы». «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Жаңа Қазақстан-2050». «Парламент». «Иман айнасы». «Ұстаз». Телехикая. «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Ұлттық шоу». «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «Жайдарман». Үздік əзілдер. «Парламент». «Иман айнасы». «Өзекжарды». Жаңалықтар. «Ұстаз». Телехикая. Аңдатпа, əнұран.

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Сенбі, 14 желтоқсан

7.00 8.30 9.35 10.00 10.35 11.10 12.35 12.50 13.35 14.05 15.00 16.00 16.30 17.00 17.30 17.50 19.40 20.05 20.30 21.05 21.30

23.30 00.00 00.35 02.05 02.45 03.15 7.00 8.35

7.00 9.00 9.10 9.35 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.00 14.45 15.00 15.10 16.20 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.25 23.15 23.45 00.15 01.10 01.40 02.0003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.15 11.50 13.00 14.00 15.00 15.15 15.30 16.05 17.05 17.25 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 23.00 23.05 23.30 00.10 02.15 03.10 03.55 05.15

«Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Великая мечта». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Возвращение». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Мать и мачеха». Кино. «ХХІ век: Мегапроекты Н.Назарбаева». Деректі сериал. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток шоу. Жаңалықтар. «Вектор развития». Жаңалықтар. «Уроки истории». Деректі фильм. Орталық «Хабар». «Казахстан в ХХІ веке: Последний человек». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Менің жерім». Деректі сериал. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Жұма уағызы». «Время обедать». «Модный приговор». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Туған елдің түтіні». Телесериал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сваты у плиты». «Кеш жарық, Қазақстан!». «Истина где-то рядом». «Күт мені». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Дом у большой реки». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Туған елдің түтіні». Телесериал. Жаңалықтар. Ауа райы. «Караоке-такси». «Айналайын». Телехикая. «Хозяйка «белых ночей». Кино. «Адам жəне заң». «В наше время». «Преданный друг». Кино. «Контрольная закупка».

Қ.И.СƏТБАЕВ атындағы ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ТЕХНИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ келесі кафедралар бойынша кафедра меңгерушілері лауазымдық орындарына конкурс жариялайды: «Мұнай жəне газ геологиясы», «Ашық кен жұмыстары», «Металлургиялық процестер, жылу техникасы жəне арнайы материалдар технологиясы», «Информатика», «Компьютерлік жəне программалық инженерия». Біліктілікке қойылатын талаптар: кафедра бейініне сəйкес жоғары (жоғары оқу орнынан кейінгі) білім, ғылыми дəреже, педагогикалық жəне басшылық қызметте істеген кемінде 5 жыл еңбек өтілі. Конкурсқа құжаттар тапсыру мерзімі хабарландыру жарияланған күннен бастап 30 күн ішінде жүргізіледі. Мекенжайымыз: Алматы қаласы, Сəтбаев көшесі, 22, 205-бөлме. Анықтамалар мына телефондар бойынша: 8 (727)257-71-73, 257-70-20, тел/факс 8 (727)292-60-25.

09.40 9.55 10.00 10.10 10.25 11.00

11.10 11.40 12.00 12.15 12.30 13.00 13.10 14.00 15.00 15.10 17.00 17.15 18.00 18.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.00 23.00 23.30 00.00 02.0503.40

6.00 6.45 7.40 8.05 8.30 9.00 9.10 9.55 11.35 11.55 12.00 13.00 14.05 15.00 19.00 21.00 21.30 21.45 22.15 22.30 22.35 00.15 03.00 03.45 04.40 05.10

Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. «Сенбілік таң». «Агробизнес». «Дауа». «Ас мəзірі». «Қазақстан дауысы». «Еңселі елорда». «Телқоңыр». «Мың түрлі мамандық». «Білгірлер отауы». «Болашақ». Телехикая. «Бірегей бағбан». Арнайы тележоба. «Келбет». «Мəлім де беймəлім Қазақстан». Жаңалықтар. «Келін». Телехикая. «Жан жылуы». «Қазақстан əлем назарында». Арнайы тележоба. Жаңалықтар. «Ұлттық экономика жəне халық». Арнайы тележоба. Қазақстан Республикасының Тəуелсіздік күніне арналған салтанатты жиын. Мерекелік концерт. «Сіз не дейсіз?». Жаңалықтар. «Жайдарман». «Ғасырлар үні». Этномузыкалық фильм. Жаңалықтар. Аңдатпа, əнұран. «Махаббат мерейі». Телехикая. «Қарша ханым». Балалар уақыты. «Ер жүрек бұғы бұзауы». Мультфильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз». Жаңалықтар. «Халық сарапшысы». «Ұлт саулығы». Жаңалықтар.

«Ас мəзірі». «Азық-түлік мəселесі». «Халық сарапшысы». Журналдар. «Казахстан в ХХІ веке: Последний человек». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Жансарай». Əшірбек Сығай. «20 лет – наше время». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Меч победы». Кино. Жаңалықтар. «Бармысың, бауырым?». Жаңалықтар. «Аймақтар аламаны-2» республикалық телебайқауы. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. Тəуелсіздік күніне арналған салтанатты жиын. Мерекелік концерт. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Ұйқыдағы ару». Балет. «Дала қызы». Кино.

«Идеальный ремонт». «Жить здорово». «Контрольная закупка». Жаңалықтар. «Таңғы пошта». Жаңалықтар. «Право на качество». «Проверка на любовь». Кино. «Фабрика грез». Ауа райы. «Свадебный переполох». «Караоке-такси». «Ду қол шоколад». «Непутевая невестка». Кино. «Минута славы». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Тілші түйіні». Жаңалықтар. Ауа райы. «Бунт пернатых». Кино. «Ледниковый период». «Идеальный ремонт». «Жить здорово». «Контрольная закупка». «В наше время».

Жексенбі, 15 желтоқсан

7.00 8.05 8.35 9.30 11.05 11.35 12.10 12.40 13.45 14.10 15.00 16.50 17.00 17.50 19.10 19.40 20.30 21.35 23.25 00.15 00.55 02.45 03.25 04.25

7.00 7.50 8.20 8.40 9.10 10.00

Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. «Мəлім де беймəлім Қазақстан». «Қадырдың бақыты». Мультфильм. «Айгөлек». «Сыр-сұхбат». «Ақсауыт». «Сіз не дейсіз?». «Ұлттық шоу». «Шетелдегі қазақ балалары». «Толағай». «Болашақ». Телехикая. «Бірегей сардар». Арнайы тележоба. «Біз қазақша сөйлейміз». Реалити шоу. «Менің Қазақстаным!». Ш.Қалдаяқов əндерінен халықаралық фестиваль. «Тұғыры биік тəуелсіздік». Арнайы тележоба. «Ғасырлар үні». Этномузыкалық фильм. «Апта.Kz». «Қазақстан дауысы». «Алаң» ток-шоуы. «Көкпар». «Шал». Кино. «Телқоңыр». «Апта.KZ». Аңдатпа, əнұран.

«Махаббат мерейі». Телехикая. «Əскери іс». «Ас арқау». «Айбын». «Фархат». Мультсериал. «Битва умов». Отбасылық телевикторина.

10.45 «Ер Төстік жəне айдаһар». Кино. 11.55 «Линия жизни». Деректі фильм. 12.35 «Сырымды айтсам деп едім...». Б.Төлегенованың сырласу кеші. 14.05 «Аймақтар аламаны-2» республикалық телебайқауы. 15.30 «ТВ Бинго». 16.30 «Звезда Евразии». Деректі фильм. 17.35 «Есть только миг». Деректі фильм. 18.00 «Көзкөрген». 18.45 «Сол бір кеш...». 20.00 «Жеті күн». 21.00 «Жеті күн». 22.00 «Одна судьба». 22.30 «Лотерея». Кино. 00.00 «Сүйген жардан жырақ». Кино. 02.15- «Атамекен». Кино. 03.45

6.00 6.55 7.20 7.45 8.00 8.30 8.45 9.00 9.10 10.10 10.55 12.00 12.05 13.05 14.05 15.10 16.25 18.00 19.00 21.00 22.00 00.50 02.50 04.15 04.45 05.10

«Свадебный переполох». «Контрольная закупка». «Ханым». Жаңалықтар. «Тілші түйіні». Жаңалықтар. «Воскресные беседы». Жаңалықтар. «Денсаулық». «Қазлото». Тікелей көрсетілім. «На его месте мог быть я». Ауа райы. «Ду қол шоколад». «Женить Казанову». Телесериал. «Караоке-такси». «Кеш жарық, Қазақстан!». «Бунт пернатых». Кино. «Остаться без миллиона». «Операция «Ы». Кино. «Аналитика». «Повтори!». «Время». Кино. «Нейлон 100%». Кино. «Ханым». «Контрольная закупка». «В наше время».

Баєдары белгісіздіѕ болашаєы бўлыѕєыр Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Украинада жағдай жақсы емес. Қазір халықаралық ақпарат құралдары өз хабарларын осы елден бастайды. Телеарналарда Киевтегі «майданға» шыққандардың өзара төбелес, арпалыстарын көрсетіп жатады. Саяси күштердің көсемдері де солардың арасында жүр. Ел екіге жарылған.

Осының барлығы саяси ойынның көрінісі дерсің. Ал оның басты кейіпкері – Украина басшылығы, олардың екіжүздеу саясаты. Біраз жұрт Вильнюсте осыдан бір апта бұрын «шығыстық серіктестік» саммитінен біраз үміт күткен. Ешкім де Еуроодақ Украинаны өз қатарына қабылдай қояды демесе де, мəмілелік сөз айтылар, ол жұрттың, ең алдымен, украиндардың екіге бөлініп, айқасқа түсуіне тоқтау жасар деген дəме еді. Сол саммитке Мəскеудің мықты пысықтауымен барған Виктор Янукович Еуроодақпен арасын алшақтатып қайтты. Украина – Еуроодақ алдында сұранушы жақ. Əдетте қабылдаушы жақ қана шарт қоя алады. Ал мұнда керісінше, Янукович еуропалықтарға біраз шарт ұсынды. Украина пре зиденті осы жерде Батыста айтылып жатқан Украинаны Мəскеудің ықпалында қалдыруға болмайды, оларға қалай да қолұшын созу керек деген пікірге де арқа сүйеген болар. Бірақ бірден қарсылыққа ұшырады. Сонда Янукович қандай талап қойды? Ең алдымен, Украина мен ЕО арасындағы еркін сауда оның Кеден одағымен байланысына кері ықпалын тигізбеуге тиіс деген талапты Брюссельдің қабылдамайтыны екібастан белгілі еді. Оның үстіне Януковичтің өзара қарым-қатынас мəселесін шешкенде Украина – Еуроодақ – Ресей форматын пайдалануды ұсынуы тіпті ақылға сыя қоймайды. Əрине, мұны Мəскеудің тықпалап отырғаны айтпаса да түсінікті. Содан кейін өз елінің Еуропаға кірігуі үшін 160 миллиард еуро (Украинаның біржылдық іш кі

Ўсынылєан ќолды ќаєып тастау ќиын Таиландта араға жыл салып, билікке қарсы шығып, бой көрсету дəстүрлі жайдай көрінеді. Міне, екі аптадан бері бұл елдің астанасында көше толған шерушілер. Қызылды-жасылды киінген оларды кейде салтанатқа қатысушыларға ұқсатуға да болғандай. Ал олардың талабы үлкен – үкімет қызметінен кетсін дейді.

 Жемқорлық – індет, жою – міндет

Їш параќор ўсталды Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

«Алтын көрсе, періште жолдан таяды» деуші еді баяғының қариялары. Бүгінде Атырауда теңге көрсе, жемсауы бүлкілдеп тұратын парақорлар қатары азаяр емес. Осы айтқанымызға облыстық экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаментінің төмендегі мəліметтері айқын дəлел болмақ. Қаржы полицейлері тарапынан Атырау облыстық төтенше жағдайлар департаменті мемлекеттік өрт бақылау басқармасының бастығы Н.ға жəне осы департаменттің технигі А.ға қатысты ҚР ҚК-нің пара алу жəне пара алуға жəрдемдесу дерегі бойынша 2 қылмыстық іс қозғалған. Өйткені, төтенше жағдайлар департаментінің атына кір келтірген қос қызметкер мемлекеттік қызметті атқаруға уəкілетті жəне теңестірілген лауазымды тұлға бола тұра, бір серіктестіктің автоматтандырылған өрт дабылдамасын пайдалануға қабылдау актісіне жылдамдатып жəне кедергісіз келісім беру үшін 30 000 теңге пара алған. Пара алу фактісіне байланысты тағы бір дерекке тоқталар болсақ, Атырау қалалық салық басқармасының жеңілдетілген таратуды жүргізу бөлімінің жетекші маманы жеңіл табыс табудың жаңа бір түрін ойлап тауыпты. Сірə, жетекші маман «Адамнан қулық артылған ба» дегенді жадына мықтап түйген секілді. Нақтылай айтқанда, ол қызметтік өкілеттігіне кіретін пара берушінің пайдасына жасаған іс-əрекетіне, яғни, жеке кəсіпкерлікті тарату кезінде айыппұл мен өсімақыны есептемеу үшін 80 800 теңге параны өзінің «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тағы карталық шотына аударту арқылы алған. Қазір пара алушыларға қатысты қозғалған қылмыстық істер сотқа жолданды. Атырау облысы.

жалпы өніміне пара-пар!) қаржылай көмек көрсетуін алға тосты. Əрине, мұндай экономикалық жүкті Еуроодақтың арқалағысы жоқ. Украина атынан Янукович жасаған ұсыныс-шарттарға бірден тойтарыс берген Литва президенті Даля Грибаускайте болды. Бұл ел қазір ЕО-ның төрағалығын атқарады, Еуроодақ өз шарттарынан ешқашан да қайтпайтынын, қайта оған украин жағы икемделуге тиістігін мəлімдеді. Ал келіссөзге Мəскеуді қатыстыру жөніндегі ұсынысқа Еурокомиссия президенті Жозе Мануэл Баррозу бірден-ақ тойтарыс берген. Сөйтіп, Янукович Батыстан таяқ жеп қайтты десе де болады. Сөйтсе де, оның дүйсенбі күні Баррозуға телефон шалып, ЕО-ға кіру жөніндегі келісімді нақтылау үшін Украина делегациясын қабылдауға өтініш білдіруіне таңданасың. Одан соң Янукович Қытайда сапарда жүрген кезде жаны қысылған премьер-минис тр Н.Азаров сол Еуроодақпен келіссөзге делегация құрамына оппозицияның кіруіне ұсыныс жасауы да қызық. Жалпы, бұлар кіммен болғысы келетінін де білмейтіндей көрінеді. Ал енді Украинаны Ресейдің қарық қыла қоятыны да күмəнді. Əрине, Мəскеу оларды Кеден одағына кіргізуге уəде беріп, оған қақпаны айқара ашпақ ойда екені анық. Украина Кеден одағына кіріп, оның қабырғасын бекітіп, беделін көтере қоймас. Қайта құйрығына байланған шаласы бар, оның берекесін кетір месін деңіз. Сонан соң, Кеден одағына мүше елдердің, оның ішінде, алдымен біздің елдің Еуропамен, Еуроодақпен айтарлықтай терең байланысы бар. Соған Батыспен түс шайысқан Украинаның КО-ға кіруі қырсығын тигізбес пе екен деген ой да көңілді қобалжытады. Сөйтіп, дəл қазір Украинаның ЕО-дан біржола кетісі, КО-ға қосылуы, əйтпесе, керісінше, ЕОға оралуы нақты шешілген жоқ, белгісіз жағдайда. Бұл белгісіздік елдің берекесін кетіріп тұр.

Ал үкімет оларға қарсы айтарлықтай шаралар қолданды: алдында полиция тосқауыл жасап, таратып жіберуге тырысты, сонан соң сумен, резеңке оқпен атқылап, көзді ашытатын газбен тұншықтырды. Сонда да болмаған соң, жолдарын тас қабырғамен, тікенек сыммен бөгеді. Бəрібір шерушілер тоқтамай, үкімет үйіне қарай ұмтылыстарынан таймады. Дəл осы жерде ел премьерминистрі Йинглак Чиннават басқаларға сабақ болғандай қадамға барды. Барлық кедергілерді алып тастауға, олардың қозғалысына бөгет жасамауға нұсқау берді. Шерушілер полиция бөлімдеріне кіріп, ондағылармен қол алысып амандасып, өздерінің бейбіт ниеттерін білдіріпті. Сондай-ақ, оларға үкімет үйінің де қақпасы ашылған. Бірақ артық əрекеттерден сақтанып, шенеуніктер жұмадан бері кеңселеріне келмеген екен. Шерушілер өкілдері үкімет үйлеріне кіргенімен, еш нəрсеге тиіспеген. Ал қарсылық білдірілгенде ше? Онда біраз нəрсенің бүлінетіні анық еді. Қарашаның соңғы күнінен желтоқсанның алғашқы екі күніндегі қақтығыстан 200ден астам адам жарақат алып, үш адам қаза тапқан. Қираған дүние өз алдына. Шерушілер мен полиция арасындағы қақтығыс тоқтағаннан кейін жұрт осынау екі аптаның ішінде бүлінген нəрсені

жинастырып, көшені сыпырып, көп нəрсені ретке келтіріпті. Білгенге – бұл да сабақ, білмегендер қырқысып жатады. Жоғарыда айтқанымыздай, шерушілердің талабы үлкен. Олар премьер-министр Йнглак Чиннаваттың қызметтен кетуін талап етеді. Бұған байланысты үкімет басшысының мəлімдемесі де жарияланған. Ол шерушілердің талабын орындаудан бас тартып отыр. Оның пікірінше, бұл ел конституциясына қайшы келеді. Сөйтсе де, ол оппоненттерімен келіссөз жүргізуге əзірлігін білдірген. Осы жерде азырақ шегініс жасағанымыз жөн. Осыдан біраз бұрын елдің премьер-министрі Таксин Чиннават маңызды халықаралық жиынға кеткенде, елде төңкеріс болып, билік басқаларға көшкен. Олар премьер-министр елге оралар болса, тұтқындалып, қамауға алынатынын мəлімдеген соң, Чиннават біржола сыртта қалып қойды. Бірақ оның елде беделі үлкен еді. Арада біраз уақыт өткен соң, парламент сайлауында оның партиясы жеңіске жетіп, Таксин Чиннаваттың туған қарындасы Йинглак премьер-министр болып тағайындалған. Бүгін жұрт оны ағасының айтқанымен жүреді деп айыптайды. Таңданарлығы – бүгінгі оппозицияның көсемі Сутен Тогсубан кезінде Таксин Чиннаваттың орынбасары болған. Ол қазіргі үкімет басшысына ешқандай келіссөзсіз бірден қызметтен кетесің деп шарт қойып отыр. Содан да бұл елдегі жағдай күрт өзгеруі əбден мүмкін. Сөйтсе де, қарсыластарына қайшылықты келісім жолымен шешуді ұсынған қазіргі үкімет басшысының бастамасын жоғары бағалағың келеді.


12

www.egemen.kz

6 желтоқсан 2013 жыл

 Өнеге

Кітапќа айналєан əн-єўмыр Қазақ музыка өнерінің есімі аңызға айналған көрнекті өкілі, КСРО жəне Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлықтарының лауреаты, қазақ халқының сүйікті əншісі Бибігүл Төлегенова жайлы кітап жарыққа шықты. Кеше елордадағы «Қазақстан» концерт залында «Бибігүл Төлегенова: сүйіспеншілік, үміт жəне сенім» деп аталатын сол кітаптың тұсауы кесілді. Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

Белгілі тұлға жайлы кітап жазу қызық деп ойлаймыз. Өйткені, оның тіршілігі өз шаңырағының, қала берді туған-туыс, дос-жаранның маңайында ғана өрбитін анау-мынау қарапайым адамның өмірінен

анағұрлым күрделі, əсерлі болса керек. Əсіресе, əсем əнімен, бұлбұл үнімен талайлардың жанын тербеген, жүрегіне сəуле себелеген, осы күні сексеннің сеңгіріне шыққанымен, сахналардан əредік жалт етіп көрініп жүрген Бибігүл Төлегенова сынды аңыз əншінің өмір жолында танымдық та, тағылымдық та

оқиғалар жиі кездесуі тиіс. Бұл жерде əнші туралы кітапты кім жазғаны да маңызды. Күні кеше өмірден озған қазақтың қадірлі əншісі Ермек Серкебаевтың қызы, осыған дейін үш кітабын оқырманға ұсынып үлгерген, Бибігүл апайға кішкентай кезінен етене өскен Ирина Серкебаева жазып отыр. Кітаптың алғысөзінде Ирина «Менің жұмыс үстелімде оның рамаға салынған портреті тұрады. Жап-жас кезі. Қыз Жібек образында ұлттық киімдегі таңғажайып ару. Əлдебіреуге қарап күлімсіреген оның жайдары жүзіне көз алмай қараймын. Мен үшін Бибігүл Төлегенова дауысы – тау бөктеріндегі көктем лебі, кеңсірігіңді кере

 Өнер

 Алыпқашпаның ақиқаты

Тəуелсіздікке тарту Əбдірахман ҚЫДЫРБЕК, «Егемен Қазақстан».

Кеше елордадағы К.Байсейітова атындағы ұлттық опера жəне балет театрында Астана қаласы əкімдігінің ұйымдастыруымен еліміздің Тəуелсіздік күні мерекесіне арналған «Азаттыққа жеттік біз» атты əдеби-сазды кеш өтті.

Əдеби-сазды кеш Алаш қозғалысына арналған арнайы фильмнің көрсетілімімен басталды. Семейден арнайы келген белгілі əнші-композитор Тұрсынғазы Рахимов өз əндерін тыңдармандарына тарту етсе, Қ.Қуанышбаев атындағы академиялық драма театрының əртістері ана тілімізге қатысты көрініс қойып, көрермендер көзайымына айналды. Маржан Арапбаева, Əсем Омарова сынды əншілер шырқаған əндер де тыңдарманын тамсантпай қоймады. «Шараның басты мақсаты – тəуелсіздік құндылықтарын ұлықтау, өскелең ұрпақты отансүйгіштікке баулу. Сонымен бірге, ана тіліміздің мəртебесін көтеріп, мерейін асыру», – дейді кешті ұйымдастырушылар. Шара соңында сөз алған Астана қаласы Тілдерді дамыту басқармасының басшысы Ербол Тілешев Алаш арыстары жайлы əңгімелеп, бүгінгі Тəуелсіздігімізге жетуге олардың сіңірген еңбектері ерекше екендігін баса айтты. Сондай-ақ, ол ана тіліміздің абыройы үшін аянбай еңбек сіңіріп жүрген бір топ тіл жанашырларына елорда əкімінің алғыс хаттарын табыс етті.

–––––––––––––––––––––––––– Суретте: əнші-сазгер Тұрсынғазы РАХИМОВ. Суретті түсірген Сұлтан СЕЙІТОВ.

 Еркін елдің ертеңі

Биіктерді баєындырєан бїлдіршін Астанадағы «Тілеп қобыз» сарайында Бибімариям Омарованың «Мен қазақтың қызымын» атты əн кеші өтті. Кішкентай ғана Бибімариям қазір 8 жаста. Кішкентай болса да бүгінде талай-талай жетістіктерге жетіп, тау шыңындай биік белестерге ұмтылған жайы бар. Жас бүлдіршін бар жоғы алты жасында Лос-Анджелес қаласында өткен «Голливуд-2012» байқауына қатысты. «Бақытты балалық шақ» атты фестивалінде қазақ, испан, ағылшын тілдерінде əн айтып, актерлік шеберлігімен қалың көрерменді баурап алған Бибімариям 55 елдің өрендері ішінен оқ бойы озат шығып, бас жүлдені жеңіп алды. Сонымен қатар, байқау барысында Нью Йорк фильм академиясының директоры Ден Маклер өрімдей жас қыздың өнеріне сүйсініп, «Talent Baby» атты балалар фильміне түсуге шақырды. Жас өнерпаз өзінің тұңғыш жеке əн кешінің шымылдығын

«Голливуд – Астана» əнімен ашты. Осыдан бөлек, Бибімариям «Мен қазақтың қызымын!», араб тілінде «Əке» əнін, америкалық əнші Уитни Хьюстон орындауындағы атақты «I will always love» əнін, америкалық жас əнші əрі актриса Селена Гомездің орындауындағы «I love you like love song» əндерін орындады. Кішкентай жұлдызбен қатар кеш барысында №58 «Өркен» балабақшасының жас өнерпаздары, «Шұғыла», «Самұрық», «Гүлдерай» би ұжымдары да өз өнерлерін ортаға салды. Концерт барысында кішігірім байқау ұйымдастырылып, 2 бүлдіршін Марат Омаровтың «Талант» халық аралық өнер мектебіндегі вокал үйірмесінде тегін білім алу мүмкіндігіне ие болды. Бүгінде бұл мектепте Бибімарияммен бірге Еркеш Хасен, Томирис Бекмурзина сынды

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

дем алатын гүл жайнаған алма бағы, кəусəр бұлақты көмкерген аппақ тастар тізбегі мен тау суындай мөп-мөлдір менің балғын балалық шағым. Өз басым қанша жерден тізгінсіз Стив Тайлерге табынушылардың бірі болсам да, менің жан дүниемді желепжебеуші əуенім əрқашанда «Қазақ вальсі». Тіпті, мына бір шалғайдың шалғайы Америкада жүрсем де дəл солай» – деп ой толғайды. Осы кітаптың жазылуына əншіні жанына жақын тұтып, шын жүрегімен жақсы көргені, одан қалса ата-анасының Бибігүл Төлегенова туралы мазмұнды, ғибратты əңгімелері себеп болғанын баяндайды.

150-ден астам дарынды балалар өз өнерлерін шыңдауда. Бибімариям биыл Дубай қаласында өткен «Dubai Music Festival» халықаралық фестивалінде 37 мемлекеттің жас өнерпаздарының арасында «хореография» аталымында үздік деп танылды. «Болашақта қандай арманың бар?» деген сұраққа сүйкімді Бибімариям: «Мен əн айтамын, би билеймін, бірақ актриса болғым келеді. Арманым – «Оскар» сыйлығын алу», – дейді. Ендеше, кеште айтылған барлық тілектер мен баталар періштелердің құлағына шалынып, Бибімариямның арманы орындалсын! Нұрзада КҮМІСБЕК, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің студенті.

Атырауда су ќымбаттайды Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Желтоқсан айынан бас тап мұнайлы өңір тұрғындары күнде лікті тұтынатын су бағасын 27 пайыздық өсіммен төлеуі мүмкін. Өйткені, 1 қазанда «Атырау су арнасы» кəсіпорны су бағасын осынша пайызға көтеру жөнінде ұсыныс беріпті. Сонымен бірге, канализация тарифі де 30 пайызға қымбаттамақ. Табиғи монополия ларды реттеу агенттігінің Атырау облысы бойынша департаменті басшысының міндетін атқарушы Райхан Мизамғалиева дəл осылай деп мəлім етті. Ал «Атырау су арнасы» КМК басшылары су мен канализация тарифтерінің қымбаттауын су тазартуға арналған химиялық реагенттердің қымбаттауымен түсін діреді. Биыл оның бағасы былтырғыдан 30 пайызға өсіп кеткен. Сол себептен, сумен қамтушы кəсіпорын су мен канализация тарифін бір мезгілде өсіруге ұмтылыс танытуда.

Кітап əншінің өзі баяндап берген естеліктері негізінде жазылған. Онда басты кейіпкердің өмірі, отбасы, өнер жолы, қызметі, өмірінде маңызды орын алатын адамдар түгелге жуық қамтылған. Тұсаукесер шарасында əнші өзі жайлы жазылған дүниенің жарыққа шығуына септігін тигізген «Атамұра» баспасына, қаржылай қолдау көрсеткен «ПетроҚазақстан» жəне Норт Каспиан Оперейтинг компанияларына алғысын білдірді. Əншілік ғұмырының естеліктері өрнектелген кітабы арқылы қалың елімен ой бөліскенін, сырын ақтарғанын жеткізді. Кешке арнайы қонақ ретінде қатысқан қазақтың тұңғыш ғарышкері Тоқтар Əубəкіров əншінің əсем үнін Мəскеудің Орталық стадионынан тыңдаған сəтін, қазақтың сұлу сазын естігендегі тебіренісін, сол сазды жеткізе білген үнде өмір сүруге құштарлықты

 Тосын табиғат Кеше таңертеңнен бастап Астанада ауа райы күрт бұзылды. Содан бір күн ғана бұрын біршама жылылық танытып, аспанынан жаңбыр себелеп тұрған елорданың табиғаты ертеңіне адам танымастай болып өзгеріп шыға келді. Жел көтеріліп, ақтүтек боран ұйытқыды. Оның күшті болғаны сондай, Бейбітшілік жəне келісім сарайы алдындағы жаңажылдық шырша қондырылған орнынан ұшып

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Астанадаєы аќтїтек кетті. Осы аралықта Төтенше жағдайлар министрлігінен ауа райы жағдайының күрт нашарлап кетуіне байланысты автокөліктердің барлық түрлерінің елордадан сыртқа қарай шығуларына тыйым салынғаны хабарланды. «Ауа райының бұзылуына байланысты Астрахань тас жолы, Қорғалжын тас жолы, Көкшетау тас жолы, Қарағанды тас жолы, Рождественский жəне

Атырау облысы.

Софиевский тас жолы бойларында барлық көлік құралдары үшін қозғалыс тоқтатылды», – делінген онда. Сол сияқты, мектеп оқушыларының сабақтары тоқтатылған болып шықты. «Қазгидромет» МКК синоптиктері желдің күші секөнтіне 1415 метр жылдамдықта болғанын мəлімдеді. Ал түнге қарай 18 метрге дейін барды. Мұрат АЙТҚОЖА.

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Оқиға

Тіл тигіземін деп... Күндегі əдетімен таңертең ұйқысынан оянған Л. түстен кейін өлімші халге түсіп, кеуде тұсындағы екі жарақатпен ауруханадан бір-ақ шығамын деп ойламаған еді. Даудың бəрі Л.-ның үйіне үш танысының келуінен басталды. Олардың бірі оның көлігін сатып алмақ болады. Көлікті қарап болғаннан кейін олар Л.-ны таза ауада сыра ішіп, демалуға шақырады. Осылайша, қаланың шетіне шыққан төртеу ішуді бастайды. Ішкіліктің буы денелеріне тарқаған уақытта араларындағы Ж.-ның ұялы телефонына əйелі хабарласады. Тілі əрең бұратылып сөйлеп тұрған күйеуінің ішкенін білген əйелі дауыс көтере ренжи сөйлейді. Мұны естіген дос-сымақтары Ж.ны жұбатады. Бұл өмірдегі ең маңызды нəрсе əйел мен отбасы емес, достар мен ішімдік деп, əйелінен айқай естіген Ж.-ның намысына тиетін сөздер айтып, күледі. Сіркесі су көтермей отырған Ж. осы кезде Л.-ның айтқан

сөздері шымбайына батып кетіп, пышақпен екі рет кеуде тұсынан сұғып алады. Осыдан кейін ол оқиға болған жерден кетіп қалады. Ал, жəбірленуші Л.-ны өтініші бойынша сыралас серіктері үйіне жеткізіп тастайды. Үйіне келген Л. халі нашарлай бастаған соң, жедел жəрдем шақырады. Айыпталушы Ж. бұған дейін бұзақылық пен қарақшылық қылмыстарын жасағаны үшін екі рет сотты болған. Өткен қателіктерінен сабақ алмай, тағы да ауыр қылмыс жасаған бұзақыны сот қатаң режімдегі түзеу колониясында өтеуге үкім етті, деп хабарлады Қызылорда облыстық сотының баспасөз қызметі. «Егемен-ақпарат».

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

оятатын, арман-мақсатыңа жетуге талпындыратын күш-қуат болғанын өміріндегі ең бір ұмытылмас оқиғалардың біріне балап, аңыз əншіге інілік ілтипат білдірді. Кеш барысында Бибігүл Төлегеновамен кездесуге жиналған қауым Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысовтың, Қаржы министрлігінің жауапты хатшысы Наталья Коржованың, Норт Каспиан Оперейтинг компаниясының төрағасы Пьер Оффманның жүрекжарды лебіздерін тыңдап, операда өзіндік өрнектері бар жас əншілер Дина Хам зина, Азамат Жылтыркөзов, Елена Низамутдиновалардың өнерін тамашалады. Шара соңында əнші кешке жиналғандарға өзі жайлы кітапты өз қолтаңбасымен үлестірді. –––––––––––––––

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-с��, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Бүгін «Егемен Қазақстанның» интернет-басылымынан (www. egemen.kz) мына хабарлармен таныса аласыздар: АҚШ-тың Детройт қаласы ресми түрде банкрот деп жарияланды. Қытайда 4 мың жылдық тарихы бар көне қаланың орны табылды. Чешенстан парламентінің спикері В.Жириновскийді «фашист» деп атады. Украина оппозициясы билік ғимараттарын басып алуға əрекет жасап жатыр.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №200 ek


06122013