Page 1

Бїгінгі нґмірде: Ерлік – елге мўра, ўрпаќќа ўран 6-7-беттер Аќ Орда, Кґк Орда, Боз Орда... 8-бет Əлем тоќырау табалдырыєында тўр 9-бет Суреттерде... тўнєан сыр 14-бет

№84 (28562) 6 МАМЫР СƏРСЕНБІ 2015 ЖЫЛ

Наќты міндеттер жїктелді

Кеше Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтті. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

«Бəріңізге белгілі, 26 сəуір күні бүкілхалықтық сайлау өтіп, онда халық өзінің ауызбіршілігін дүниежүзіне паш етті. Мені бірауыздан сайлады. Сонымен қоса, екінші жағынан, саясиэкономикалық жолымызды мақұлдап, сайлауалды бағдарламамызды қолдады. Халық бізге сол жолды əрі қарай

жалғастыруға сенім білдірді. Алдағы уақытта мемлекет алдында тұрған мəселе – ол жарияланған бағдарламаларды, əсіресе, 5 халықтық бағдарламаны орындау. Соларды қалай орындауымыз, не істеуіміз керек? Халықтың белсенділігін арттырып, жаңғыртуға негізделген бағдарламаны қалай атқарамыз? Міне, бүгінгі жиын осыған арналып отыр»,– деп бастады өз сөзін Президент. Мемлекет басшысы бұл орайда, ортақ жеңісті

одан əрі еселеу үшін, ең алдымен елдің белсенділігі керек екенін атап көрсетті. «Ортақ жеңісімізді əрі қарай жетістікке ұластыру үшін ауқымды жұмыс күтіп тұр», – деді Елбасы. Сонымен қатар, Елбасы Үкімет құрамы жаңа тағайындалғанын еске салып, олардың жұмысына табыс тіледі. Мəселен, бұл орайда Президент: «Сенім көрсетілді. Əрі қарай жұмыс істеуге барлық жағдайлар бар. Осының бəрін ақтауға тиіссіздер. Қолға алған реформаларға сəйкес, ұлттық комиссия құрылды.

Мен бүгін осы комиссияның ережесін бекіттім. Комиссияның əрбір бағытына, əр салаға жұмыс тобы құрылып, басшылары тағайындалды. Не істеу керектігіне қатысты басты мəселелер де белгіленді. Енді əрі қарай жұмыс істеу керек. Себебі, сайлаудан кейінгі атқарылатын жұмыстар «Қазақстан-2050» бағдарламасын жəне 30 дамыған елдің қатарына кіруге қатысты стратегиялық бағытымызды жүзеге асыруға бағытталатын болады», – деді Н. Назарбаев. Сонымен, бұл күнгі отырыс барысында Мемлекет басшысы ұсынған

«Достыќ» орденімен марапаттады

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Еуропалық комиссияның бұрынғы төрағасы Жозе Мануэль Баррозуды қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Мемлекет басшысы Қазақстан мен Еуропалық одақ арасындағы өзара қарым-қатынасты нығайтуға

қосқан елеулі үлесі үшін Ж.Баррозуға алғыс айтты. – Еуропалық комиссияға Сіз

төрағалық еткен кезде Қазақстан мен Еуроодақ арасындағы тауар айналымы он есе артты. Сіздің пəрменді ықпалыңыз, достық көмегіңіз арқылы біз Қазақстан мен ЕО-ның кеңейтілген серіктестігі жəне ынтымақтастығы туралы келісім жобасына

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы Жоєары əскери жəне арнаулы атаќтар, сыныптыќ шендер беру туралы Қаулы етемін: генерал-лейтенант əскери атағы: Бижанов Олег Əбутəліпұлына; генерал-майор əскери атағы: Ақтанов Қайрат Михаилұлына, Дəндібаев Тимур Тұрарұлына, Каскеленов Андрей Достаевичке, Мыңжанов Қайрат Тұрсынайұлына, Садықов Қайрат Əнуарбекұлына, Таласов Мұхамеджан Қадыржанұлына, Шпекбаев Руслан Нуртөлеуұлына; авиация генерал-майор əскери атағы: Қосанов Дəурен Жұматайұлына; ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры арнаулы атағы: Ақшаев Асқар Артықбайұлына, Кенжебеков Ақдарбек Көкежанұлына, Кұрманəлиев Сəбит Тұңғышбайұлына, Мəжілов Нұрлан Тұрарбекұлына, Нұрсипатов Нұржан Нұрланбекұлына; полиция генерал-полковнигі атағы: Қасымов Қалмұханбет Нұрмұханбетұлына;

полиция генерал-лейтенанты арнаулы атағы: Демеуов Марат Ғанұлына; полиция генерал-майоры арнаулы атағы: Əблəзімов Махсұдхан Нұғманұлына, Бақтыбаев Жанарбек Телібекұлына, Бисенқұлов Берік Байболұлына, Қожаев Марат Шəдетханұлына, Ұрымханов Мұрат Жəлелұлына; 3-сыныпты мемлекеттік əділет кеңесшісі сыныптық шені: Əбдіров Нұрғалым Мəжитұлына, Исадилов Мұратбек Кұсайынұлына, Миразов Ғабит Төреұлына, Тайымбетов Бағбанға, Тəшімбаев Тимур Ғазизбекұлына, Тілеуғалиев Ыбырай Əшімханұлына, Тоғызбаев Ғалымжан Исатайұлына берілсін. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2015 жылғы 5 мамыр. №16

қатысты келіссөздер аяқталғаны жөніндегі құжатқа қол қойдық. Еуропалық одақ біздің негізгі сауда серіктесіміз болып қала бермек, – деді Қазақстан Президенті. Ж.Баррозу өз қызметіне жоғары баға бергені үшін Нұрсұлтан Назар баевқа ризашылық білдіріп, Қазақстан мен Еуроодақ арасындағы серіктестік бұдан əрі өрістеп, оның аясы кеңейе береді деп үміттенетінін жеткізді. – Еуропалық комиссияның төрағасы ретінде мен Қазақстан мен Еуроодақ арасындағы тығыз серіктестікті қолдау үшін қажет болған бар күш-жігерімді салдым жəне өзімнің оған қосқан үлесімді зор мақтаныш тұтам. Сондай қарым-қатынас орнату үшін Сіздің тікелей атсалысуыңыз да өте маңызды болды, – деді Еуропалық комиссияның бұрынғы төрағасы. Кездесу барысында Мемлекет басшысы халықтар арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайтуға қосқан үлесі үшін Ж.Баррозуды I дəрежелі «Достық» орденімен марапаттады. ----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Хроника

Мемлекет басшысының Өкімімен Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі қызметіне тағайындалды.

5 институттық реформаны жүзеге асыру бағытындағы 100 нақты қадамның практикалық жайттары қарас тырылды. Аталған реформалардың əрқайсысы бойынша Мемлекет басшысы бірқатар нақты міндеттер белгіледі. Атап айтқанда, Нұрсұлтан Назарбаев Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі бүкіл мемлекеттік қызметке кадр іріктеуді жүргізетін бірыңғай рекрутингтік орталық болуы тиістігіне тоқталып өтті.

Сондай-ақ, Қазақстан Президенті жергілікті қоғамдастық алдында есеп беретін жергілікті полиция қызметін құру қажеттігін де атап өтті. «Ол қоғамдық тəртіпті сақтауға, тұрмыстық қылмысқа қарсы іс-қимыл мен жол-патрульдік қызмет жұмысына жауапты болады. Нақ осы қызмет жергілікті қоғамдастықпен тығыз ынтымақтаса отырып ұсақ заң бұзушылықтарға қатысты «мүлде төзбеу» режімін қамтамасыз етуі тиіс», – деді Нұрсұлтан Назарбаев. (Соңы 2-бетте).

Президент поштасынан

Жарќын жеѕісімен ќўттыќтады Ќазаќстан Президенті Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ атына мемлекет, їкімет басшыларынан, халыќаралыќ ўйымдардыѕ жетекшілерінен сайлаудаєы жеѕісіне байланысты ќўттыќтаулар əлі де келіп жатыр Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев телефон арқылы Египет Президенті Əбдел Фаттах ас-Сисимен сөйлесті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Египет Президенті Əбдел Фаттах ас-Сиси Мемлекет басшысын президенттік сайлаудағы тарихи жеңісімен жəне қызметіне кірісуімен құттықтады. Əңгімелесу барысында екі мемлекет басшылары Қазақстан-Египет ынтымақтастығының басымдығы бар бағыттарын талқылап, сауда-экономика саласындағы өзара іс-қимылды жандандыру жолдарын пысықтады. Əбдел Фаттах ас-Сиси елдеріміз арасындағы сан ғасырлық достық пен өзара тиімді ынтымақтастыққа негізделген қарым-қатынастың алдағы уақытта да Қазақстан мен Египеттің достас халықтары мүддесіне тиімді қызмет ете беретініне сенім білдірді. ***

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев телефон арқылы Чех Республикасының Президенті Милош Земанмен сөйлесті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

М.Земан Нұрсұлтан Назарбаевты президенттік сайлаудағы айқын жеңісімен құттықтап, Қазақстан кірісіп жатқан ауқымды реформаларды жүзеге асыру ісінде табыс тіледі. Екі мемлекеттің басшылары Чехия Президентінің елімізге 2014 жылғы қарашада жасаған сапарының қорытындысын ескере отырып, екіжақты қарымқатынасты дамытудың перспективаларын талқылады. Əңгімелесуге чехиялық тарап бастамашылық етті. ***

Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Президенті болып сайлануына байланысты Израиль Премьер-министрі Беньямин Нетаньяхудан құттықтау жеделхаты келді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Б.Нетаньяху еліміздің экономикалық өсіп-өркендеу жолымен бұдан əрі де ілгерілей түсуіне ниеттестік білдірді. «Алдағы жылдары Израиль мен Қазақстан арасын дағы қарым-қатынасты нығайту жұмысын Сізбен бірлесе отырып жалғастырамыз деген үміттемін», – делінген жеделхатта. (Соңы 2-бетте).

Ынтымаќтастыќты ґрістетудіѕ əлеуеті зор Парламент Сенатының Төрағасы Қ.Тоқаев Химиялық қаруға тыйым салу ұйымының Бас директоры Ахмет Узюмджюді қабылдады, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі. Қазақстанға ресми сапармен алғаш рет келген мейманмен кездесуде Сенат Төрағасы Тоқаев аймақтық жəне халықаралық қауіпсіздік құрылымын қалыптастыруда Химиялық қаруға тыйым салу ұйымы маңызды рөл атқаратынын атап өтті. Қ.Тоқаев Сирияда химиялық қаруды жою

аясында əлемдегі тұрақтылықты қамта масыз етуде Химиялық қаруға тыйым салу ұйымының тиімді қызметіне ерекше тоқталды. «Осыған байланысты сіздің ұйымның ең беделді марапат – «Бейбітшіліктің Нобель сыйлығымен» марапатталуы əлем қоғамдастығы тарапынан Химиялық қаруға

тыйым салу ұйымының жемісті қызметінің мойындалуы болып табылады», – деді Сенат Төрағасы. Қарусыздану саласындағы аймақтағы Қазақстанның жетекші рөлін атап өте келіп, А.Узюмджю Қазақстан мен Химиялық қаруға тыйым салу ұйымы арасындағы ынтымақтастықты өрістетудің зор əлеуеті бар екенін айтты. Халықаралық күн тəртібіндегі мəселелерді талқылай келіп, жүздесушілер Қазақстанда Химиялық қауіпсіздік орталығын құрудың

жəне биылғы шілдеде Химиялық қаруға тыйым салу ұйымының белсенді қолдауымен командалықштабтық жаттығу өткізудің маңыздылығын атап өтті. Қ.Тоқаев, сондай-ақ, А.Узюмджюге Парламенттің заң шығару қызметі туралы айтып, еліміздегі ішкі саяси жағдаймен таныстырды. Химиялық қаруға тыйым салу ұйымының Бас директоры сайлаудағы сенімді жеңісіне байланысты Президент Н.Назарбаевқа құттықтауын жолдады.


2

www.egemen.kz

6 мамыр 2015 жыл

Наќты міндеттер жїктелді

Миссия жетекшісімен кездесті

Мемлекет басшысы сонымен қатар, ауыл шаруашылығына арналған жерлерді жекешелендіру, салық жүйесін реформалау, электр энергетикасы саласындағы саясатты қайта қарау, құрылыс саласына өзгерістер енгізу, индустрияландыру бағдарламасын əрі қарай жүзеге асыру, сондай-ақ кедендік рəсімдер мен Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы сауда саясатын жетілдіру ісін бастаудың маңыздылығына тоқталды. Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халықаралық көлік-коммуникациялық арналармен интеграцияланғаны жөн екенін айтты. «Мультимодальді, жоғары жылдамдықты «Еуразиялық трансқұрлықтық дəліз» құрылуы тиіс. Ол əуе, теңіз, теміржол жəне автокөлік қатынастарын тоғыстырады. Еуразиялық дəліз екі бағыт бойынша өтеді. Біріншісі – Қазақстан, Ресей аумағы арқылы Еуропаға шығады. Екіншісі – Қазақстан аумағы арқылы Қорғастан Ақтау портына дейін, одан əрі Каспий теңізі мен Кавказ арқылы Еуропаға жəне Иран мен Парсы шығанағы арқылы оңтүстікке жалғасады. Жоба аясында Қазақстанның бүкіл аумағы

Кездесу барысында Қазақстан сыртқы саясат мекемесінің басшысы миссияға атқарылған жұмысы үшін алғысын білдіріп, сайлауды тиімді ұйымдастырғаны жөнінде ЕҚЫҰ/ДИАҚБ оң бағасын қолдады. К.Йонкер өз кезегінде ЕҚЫҰ/ ДИАҚБ миссиясын шақыру мен оның Қазақстандағы жұмысына тəжірибелік тұрғыда ықпал жасағаны үшін алғысын жеткізді. Е.Ыдырысов атап өткендей, дауыс беру нəтижелері халықтың іс жүзінде Ұлт Көшбасшысын, оның тұрақтылық саясаты мен еліміздің біраз жылдарға жанжақты əрі нық қадаммен дамуын қолдайтынын анық көрсетті. Министр К.Йонкерді жемісті

(Соңы. Басы 1-бетте).

арқылы Ақтау портына дейін жаңа теміржол желісін салу қажет», – деді Мемлекет басшысы. Бұдан бөлек, Қазақстан Президенті ұлттық құндылықтарды жəне өскелең ұрпақ санасындағы патриотизмді нығайтудың маңыздылығын атап өтті. «Үлкен ел – Үлкен отбасы» жобасын іске қосу қажет. Оның аясында кинофильмдер, сериалдар жəне ел тарихы, қазақстандық мəдениет, елдің бүгінгі өмірі туралы хабарлар түсірілетін болады. Туристік бағдарлар мен этноауылдар ұйымдастырылады. Мəдени инфрақұрылым барлық қазақстандықтар үшін қолжетімдіге айналады. Мəңгілік Ел құндылықтарын мектеп стандарттарына қалай енгізу керектігін ойластыру керек», – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы Үкімет алдына 5-6 негізгі индикатор қойылатынын айтты. «Ол өз кезегінде əрбір министр мен əкім үшін 2-3 нақты көрсеткішті белгілеп беретін болады. Бақылау тек мақсатты индикаторға қол жеткізу негізінде жүзеге асырылады. Аралық бақылау мен артық тапсырмаларды жойып, мемлекеттік органдарға көбірек еркіндік беру қажет. Олар өздерінің жұмысында өз бетімен əрекет ете алатындай,

бірақ жауапты əрі есеп беріп отыратындай бола түседі», – деді Қазақстан Президенті. Нұрсұлтан Назарбаев мемлекеттік органдар мен əкімдіктер жанындағы қоғамдық кеңестердің рөлін күшейту қажеттігін айтты. «Олар міндетті түрде аумақты дамытуға арналған стратегиялық жоспарлар мен бағдарламалардың орындалуын талқылауға қатысады; жергілікті жерлерде бюджеттің, азаматтар құқықтары мен бостандықтарына қатысты нормативтік-құқықтық актілер жобаларының, бағдарламалық құжаттар жобаларының айқындалуына атсалысады», – деді Мемлекет басшысы. Қазақстан Президенті отырыс барысында мемлекеттік қызметтердің бірыңғай провайдері болатын «Үкімет азаматтар үшін» мемлекеттік корпорациясын құру мүмкіндігін қарастыруды да ұсынды. Үкіметтің кеңейтілген отырысының соңында Мемлекет басшысы барлық қолға алған жұмыстарды қысқа мерзім ішінде атқару керектігін атап өтті. «Терең білімді, халықаралық тəжірибені зерттеуді қажет ететін ауқымды жұмыс күтіп тұр. Оның орындалуы елімізді жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік туғызады. Бізден халық бұдан

əрі қадам жасауымызды күтіп отыр. Ол үшін əрқайсыңыздың қажетті білімдеріңіз, тəжірибелеріңіз бен біліктіліктеріңіз бар. Өздеріңізге артылған үмітті ақтау керек», – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Отырыс барысында Премьер-Министр К.Мəсімов сөз сөйлеп, бұрынғы мүшелерінің қайта тағайындалуы Үкіметке барлық тапсырмаларды орындауға жедел кірісуге мүмкіндік беретінін айтты. «Сіздің тапсырмаңызға сəйкес, барлық министрліктер мен ведомстволарға белгіленген міндеттерді, ұлықтау рəсімінде сөйлеген сөзіңізді, қабылданған бағдарламаларды жəне берілген нұсқауларыңызды ескере отырып, таяу үш айға арналған іс-қимыл бағдарламасын əзірлеу жөнінде тапсырма берілді. Белгіленген мерзімге, яғни маусымның аяғына дейін Сіздің қарауыңызға реформаларды жалғастыру жəне тапсырмаларыңыздың орындалуы жөніндегі ұсыныстарды енгіземіз», – деді Премьер-Министр. Отырыс аясында үкімет мүшелері, мемлекеттік органдар мен ұлттық компаниялардың басшылары 5 институттық реформаны жүзеге асыруға байланысты мəселелер жөніндегі пікірлерін ортаға салды.

Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов ЕҚЫҰ Де мократиялық институттар жəне адам құқықтары жөніндегі бюросының (ДИАҚБ) Қазақстан Республикасының Президентінің кезектен тыс сайлауын байқау жөніндегі миссиясының жетекшісі Корнелия Йонкермен кездесті. жүзеге асырылып отырған адам капиталына инвестиция құю саясатымен, Қазақстандағы алдағы уақыттағы институттық реформалар мен жаңғырту жөніндегі ұлттық комиссияны құру үдерісімен, соның ішінде жоғары білікті үкімет құру, заң үстемдігін қамтамасыз ету, мемлекеттің есепті болуын арттыру жəне экономиканы əртараптандыру мəселелерімен таныстырды. Кездесу қорытындысы бойынша ЕҚЫҰ мен оның институттарымен дəстүрлі белсенді қарым-қатынасты əрі қарай нығайта беру туралы келісімге қол жеткізілді. «Егемен-ақпарат».

Президент поштасынан

Жарќын жеѕісімен ќўттыќтады (Соңы. Басы 1-бетте). Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Президенті болып сайлануына байланысты Оман сұлтаны Кабус бен Саидтан құттықтау жеделхаты келді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Кабус бен Саид Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстан Президенті лауазымына қайта сайлануымен құттықтады. «Сіздің осы лауазымдағы қызметіңіздің жалғасуы кезінде біз халықтарымыздың ортақ игілігі үшін ынтымақтастығымыздың аясын кеңейтуге деген шынайы ықыласымызды жеткізгіміз келеді», – делінген жеделхатта. Оман сұлтаны достас Қазақстан халқының бұдан əрі ілгерілеуі мен өсіп-өркендеуіне бағытталған Мемлекет басшысының бастамаларына табыс тіледі. *** Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Президенті болып сайлануына байланысты Молдова Республикасының Президенті Николае Тимофтиден құттықтау жеделхаты келді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Н.Тимофти Нұрсұлтан Назарбаевтың президенттік сайлаудағы айқын жеңісіне байланысты шын жүректен құттықтайтынын жеткізді. Молдова Президенті Қазақстан азаматтарының ерік-қалауы мен сайлауда қол жеткізілген нəтиже Қазақстан қоғамын реформалауды жалғастыру жəне республиканы əлемдік қоғамдастықпен ықпалдастыру жолымен ілгерілету бағытында жүргізіліп келе жатқан елдегі саясатты қолдаудың дəлелі екенін атап өткен.

«Жоғары мемлекеттік лауазымдағы Сіздің қызметіңіз Қазақстанның одан əрі өсіп-өркендеуіне жəне екі елдің де халқының игілігі үшін өзара тиімді Молдова-Қазақстан ынтымақтастығының өрістеуіне септігін тигізеді деп нық сенім білдіремін», – делінген жеделхатта. Сондай-ақ, Н.Тимофти Қазақстан Президентін ресми сапармен Молдоваға келуге шақырып, сапар екі ел арасындағы дəстүрлі достық қарым-қатынастар аясын кеңейтуге жəне оны тереңдете түсуге елеулі серпін береріне сенім білдірді. Нұрсұлтан Назарбаевқа Молдова Президенті мықты денсаулық, жоғары мемлекеттік қызметте табыс, ал Қазақстан халқына татулық пен бақбереке тіледі. *** Сауд Арабиясының Королі Салман бен Əбдел Əзиз Əл Сауд Нұрсұлтан Назарбаевқа Қазақстан Республикасы Президенті лауазымына сайлануына байланысты құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Салман бен Əбдел Əзиз Əл Сауд Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстан Республикасы Президенті лауазымына қайта сайлануына байланысты Сауд Арабиясы Үкіметінің жəне халқының атынан құттықтап, оған мықты денсаулық, ал достас Қазақстан халқына бақ-береке тіледі. «Осы мүмкіндікті пайдалана отырып, біз Сауд Арабиясы мен Қазақстанның арасындағы бауырластық, достық байланысты жоғары бағалайтынымызды айтқым келеді. Бауырлас елдеріміз арасындағы өзара қарым-қатынастарды барлық салада бұдан əрі де нығайтып, дамыта беруге ниеттіміз», – делінген жеделхатта.

*** Иран Ислам Республикасының Президенті Х.Рухани Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстан Президенті лауазымына қайта сайлануымен құттықтады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. «Халық жасаған таңдау біздің екіжақты ынтымақтастығымыз аясында жоспарланған бағдарламаларды жүзеге асыруда жемісті жұмыс істеуімізге жақсы мүмкіндік береді», – делінген жеделхатта. Иран Президенті Елбасына мықты денсаулық пен зор табыс, ал достас Қазақстан халқына бақбереке тіледі. *** Нұрсұлтан Назарбаевқа Қазақстан Президенті лауазымына сайлануына байланысты Швейцария Конфедерациясының Президенті Симонетта Соммаруга құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. С.Соммаруга Швейцария Федералдық кеңесі атынан Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстан Республикасының Президенті лауазымына қайта сайлануымен құттықтады. «Қазақстанда реформаларды жүзеге асыру жəне демократияны нығайту бағытындағы Сіздің күш-жігеріңіздің барынша табысты болуын тілеймін. Елдің əл-ауқатын арттыру жөніндегі саясатыңыз сəтті болады деп үміттенемін. Біз бұдан əрі де ортақ мүдде жолында елдеріміз арасындағы игі қарым-қатынасты дамыта алатынымызға сенімдімін. Швейцарияның Астанада өтетін «ЭКСПО-2017» көрмесіне қатысуы серіктестігіміздің аясын кеңейте түсуге тамаша мүмкіндік тудырады», – делінген жеделхатта.

*** Словакия Республикасының Президенті Андрей Киска Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстан Республикасының Президенті лауазымына қайта сайлануымен құттықтады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. «Елдеріміз арасындағы достық қатынастар мен сындарлы диалог алдағы уақытта да өзара мүдделік бар барлық салада нығая отырып өрістей беретініне сенімдімін», – делінген жеделхатта. Словакия Президенті Мемлекет басшысына мықты денсаулық, Қазақстан азаматтарының игілігі жəне елді бейбіт əрі орнықты дамыту жолындағы қызметіне табыс тіледі. *** Нұрсұлтан Назарбаевқа Қазақстан Президенті лауазымына сайлануына байланысты Ауғанстан Ислам Республикасының Президенті Ашраф Гани Ахмадзайдың құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. А.Ахмадзай Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстан Республикасының Президенті лауазымына қайта сайлануымен құттықтады. Ауғанстан Президенті екі ел арасындағы ынтымақтастық аясының одан əрі кеңеюінен үміттенетінін жеткізіп, Мемлекет басшысына табыс, ал достас Қазақстан халқына бақыт пен құт-береке тіледі. *** Нидерланд Премьер-министрі Марк Рютте Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстан Президенті лауазымына қайта сайлануымен құттықтады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. «Сіздің Нидерландқа сапарыңызды жəне біздің 2014 жылғы наурыздағы сындарлы

Елбасының атына мемлекеттер мен үкіметтер басшыларынан, шетел мемлекеттерінің заң шығарушы органдары өкілдерінен, шетелдік компаниялар жетекшілерінен құттықтаулар əлі келіп түсуде, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Израиль Президенті Р.Ривлин ел халқының жəне жеке өзінің атынан Нұрсұлтан Назарбаевқа Қазақстан Президенті лауазымына қайта сайлануына байланысты құттықтауын жолдады. «Сізге алда тұрған міндеттерді шешу ісінде табыс тілеймін. Сондай-ақ, Израиль мен Қазақстан арасындағы қарымқатынастар əрі қарай да нығая беретініне сенім білдіремін», – делінген жеделхатта. *** Мұрагер ханзада, Сауд Арабиясы Корольдігі Министрлер кеңесі төрағасының орынбасары, ішкі істер министрі Мұхаммад бен Наиф бен Əбдел Əзиз Əл Сауд Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстан Президенті лауазымына қайта сайлануымен құттықтап, мықты денсаулық пен бақуаттылық, ал Қазақстан халқына бақ-береке тіледі. *** МАГАТЭ бас директоры Ю.Амано Қазақстан ұзақ уақыттан бері ұйымның ядролық технологияларды бейбіт мақсатта қолдану жəне ядролық қару тарату қаупіне қарсы күрес саласындағы серіктесі болып саналатынын атап өтті. Ол, сондайақ, жүзеге асыру ісіне біздің еліміз де қатысатын түрлі бастамалар аясындағы ынтымақтастықты жалғастыруға дайын екенін білдірді. *** Көші-қон жөніндегі халықаралық ұйымның бас директоры У.Свинг Қазақстан осы ұйымның белді мүшесі екенін атай отырып, біздің елмен ынтымақтастықты жалғастыруға жəне нығайтуға дайын екенін айтқан. *** Америкалық мемлекеттер ұйымының бас хатшысы Х.Инсульса Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстан Республикасы Президенті лауазымына қайта сайлануымен құттықтады. «Қазақстан 1996 жылдан бері Америка мемлекеттері ұйымының тұрақты бақылаушысы болып табылады. Біз соңғы жылдары, əсіресе, жан-жақты даму,

мемлекеттік басқару жəне əйелдер мен балалар құқығын қорғау саласында қол жеткен серіктестік пен ынтымақтастық деңгейіне қанағаттанамыз. Сізге табыс тілеймін жəне Сіздің Үкімет Америка өңірімен арадағы диалог пен ынтымақтастықты əрі қарай нығайту мақсатында біздің ұйыммен өзара ықпалдастықты жалғастырады деп үміттенемін», – деп жазады автор. *** Энергетикалық хартия бас хатшысы У.Руснак «Қазақстан-2050» Стратегиясы барша қазақстандықтардың тұрмысын жақсартуға бағытталған нақты істермен толтырылғанына назар аударған. «Əлемнің дамыған 30 мемлекетінің қатарына ену жөніндегі Сіз қойған мақсат таяу болашақта міндетті түрде орындалады», – делінген жеделхатта. *** Мемлекетаралық Украина-Қазақстан қарым-қатынастар институтының директоры Н.Степаненко Қазақстанда өткен сайлау сайлаушылар ең көп қатысқан сайлау ретінде тарихқа еніп, бүкіл əлемге тұтастықтың қуатын паш еткенін атап өткен. «Біз Сіздің Қазақстан мен Украина қарым-қатынастарын нығайтуға қосқан үлесіңізді жоғары бағалаймыз. Бүкіл тəуелсіздік жылдары бойы біздің бауырлас халықтарымыздың өзара қарымқатынасының архитекторы тек өзіңіз болдыңыз», – деп жазады автор. *** ҚКП ОК Саяси бюро мүшесі, ҚХР Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданының партия комитетінің хатшысы Ч.Чуньсянь Қазақстан Президентінің күшжігері арқасында екі елдің арасындағы достық қатынастар үздіксіз нығайып келе жатқанын атап өткен. «Қазақстанға шын жүректен барлық салада өсіп-өркендеуін, ал оның халқына Сіздің басшылығыңызбен бақ-береке тілеймін», – делінген құттықтауда. ***

ҚХР Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданының Халықтық үкіметінің төрағасы Ш.Закер Қазақстан Президентін қайта сайлануымен құттықтап, Қазақстан мен Қытайдың саяси жəне стратегиялық ықпалдастығы нығайып келе жатқанын атап өткен. «Біз халықтарымыздың игілігі жолындағы екіжақты қарым-қатынастарды дамытуда нақты нəтижелерге жету үшін Жібек жолының экономикалық белдеуін құру аясындағы ынтымақтастықты Сіздің елмен бірге жаңашылдық пен талпыныс рухында одан əрі нығайтуға дайынбыз», – деп жазады автор. *** Германия Бундестагының депутаты, Еуропа Кеңесінің Парламенттік ассам блеясындағы Германия делегациясының басшысы А.Фишер Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстан Президенті лауазымына қайта сайлануымен құттықтады. «Қазақстан азаматтары көрсеткен сенім – Сіздің алдағы сын-қатерлерді еңсерудегі еңбегіңізді мойындаудың айғағы. Сіздің сайлаудағы айқын жеңісіңіз соңғы жылдары атқарған жұмысыңыздың да мойындалуы болып саналады», – делінген хатта. *** Ресей Федерациясы Карачай-Черкес Республикасы Халықтық жиналысы

(Парламенті) төрағасының орынбасары Р.Хабов Нұрсұлтан Назарбаевқа елді белсенді түрде əлеуметтікэкономикалық дамытуға бағытталған жемісті жұмысының биік бедел əкелгенін айтады. «Сіздің алысты болжаған басшылығыңыздың арқасында Қазақстан барлық салада керемет жетістіктерге жетіп, қарқынды дамып келе жатқан мемлекеттер қатарынан лайықты орын алды», – делінген жеделхатта. *** Испанияның бұрынғы сыртқы істер жəне ынтымақтастық министрі М.Моратинос Қазақстан азаматтары өз Президентіне тағы да елін халықаралық қоғамдастықтың мейлінше озық жəне заманауи мемлекеттері қатарына қосуы үшін қалтқысыз сенім артқанын атап өткен. «Сіздің арқаңызда Қазақстан экономикасы əлемдегі ең қарқынды дамыған экономиканың бірі боларына сенімдімін. Сондай-ақ, Қазақстан халқын сайлау үдерісінің үлгі тұтарлықтай өтуімен жəне халықаралық байқаушылар миссиясы тарапынан жоғары баға алуымен құттықтағым келеді», – делінген жеделхатта. *** «Марубени Корпорейшн» жапон компаниясы басқармасының төрағасы

кездесуімізді жылы сезіммен еске аламын. Өзара саяси жəне экономикалық байланыстарды одан əрі дамыту елдерімізге игі ықпал ете алады, сондықтан мен өзара мүдделілік бар мəселелердің кең ауқымы бойынша сындарлы диалогымызды жалғастыратынымызға сенімдімін. Бұдан əрі де екіжақты жəне көпжақты негіздегі ынтымақтастықтан үміттімін», – делінген жеделхатта. Нидерланд Премьер-министрі Қазақстан кірісіп жатқан реформалар бағдарын да атап өтті. «Сіздердің жаңғырту жөніндегі жоспарларыңыз голландтық компаниялардың инновациялық сипатымен сəйкеседі. Біздің компанияларымыздың көптеген салада, əсіресе, энергетика, мұнай химиясы жəне ауыл шаруашылығында берік байланыстары бар. Алда бізді көптеген мүмкіндіктер күтіп тұрғанына сенімдімін», – делінген құттықтауда. *** АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джон Керри Нұрсұлтан Назарбаевқа Қазақстан Республикасы Президенті лауазымындағы жаңа мерзімінің басталуына байланысты ең жақсы тілектерін білдірді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. «АҚШ Қазақстанның Үкіметімен жəне халқымен қауіпсіздік, бақуаттылық, адам құқығы саласында, сондай-ақ, Қазақстанда жəне өңірде демократиялық, тəуелсіз институттарды, азаматтық қоғамды дамытудағы ортақ мақсаттар бойынша бірге жұмыс істеуден үміттенеді. Біз халықтарымыздың арасындағы байланыстарды кеңейтуге бейілдіміз. АҚШ Қазақстанмен өңірлік жəне жаһандық қауіпсіздікті сақтаудағы стратегиялық серіктес ретінде, сондай-ақ, Қазақстан көшбасшы болып табылатын ядролық қару таратпау саласында бірге жұмыс істеуге дайын. Біз бұдан əрі де Қазақстанның ел экономикасын əртараптандыру, өңірлік экономикалық ынтымақтастықты кеңейту жөніндегі ұмтылысына ықпал етуге дайынбыз», – делінген жеделхатта.

Т.Асада Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстанды жəне оның халқын бұдан да үлкен өсіп-өркендеуге алып келетініне, сондай-ақ, Жапониямен достық қарымқатынасты дамытуға ықпал ететініне сенім білдірген. *** «Тойота» компаниясы басқар масының төрағасы Д.Шимизу өз құттықтауында Нұрсұлтан Назарбаевтың шебер басшылығымен Қазақстан таңдандырарлықтай даму қарқынына қол жеткізгенін айтады. *** Қырғызстан халқы ассамблеясы кеңесінің мүшелері өз құттықтауларында этносаралық қарым-қатынастың қазақстандық моделі бүгінде көпэтносты мемлекеттер үшін жарқын үлгінің бірі болып отырғанын айтады. «Қазақстан бүкіл əлемге елдің мемлекеттік-конфессиялық қарым-қатынасты табысты орнатып, этносаралық қарымқатынасты дамыта отырып, сонымен бір мезгілде мемлекет құру мəселелерін де шеше алатынын көрсетті», – деп жазады авторлар. *** Отто Бенеке атындағы қор президенті Л.-Т.Лемпер Нұрсұлтан Назарбаевтың басшылығымен Қазақстан зор жетістіктерге жеткенін, олар дың қатарында əлемдік қоғамдастық мойындаған сыртқы саясат, индустриялықинновациялық даму, этносаралық келісім, жемісті экономикалық реформалар жəне халықтың əл-ауқатын жақсарту мəселелері бар екенін айтты. Сондай-ақ, ол Мемлекет басшысына амандық жəне белгіленген барлық жоспарын жүзеге асыру ісіне табыс тіледі. *** Қолдау лебізін Кавказ мұсылмандары басқармасының төрағасы, ТМД Дінаралық кеңесінің теңтөрағасы А.ПашаЗаде де жолдап, Нұрсұлтан Назарбаевтың арқасында Қазақстан дінаралық диалогтың алдыңғы көшінен берік орын алып отырғанын атап өткен. «Сіздің бастамаңызбен Қазақстан өзіне түрлі əлемдік жəне дəстүрлі діндер мен конфессиялар көшбасшылары арасындағы диалогты ілгерілету

жауапкершілігін алды, бұл, күмəнсіз, оның əлемдік аренадағы беделін одан да арттыра түсті», – делінген жеделхатта. *** Үндістан ғылыми институтының директоры С.Даве біздің ел Қазақстан Президентінің басшылығымен реформаларды жүзеге асыру, даму жəне өсіпөркендеу жолымен жүріп келе жатқанына тоқталған. Үндістаннан зороастризм тобының жетекшісі Х.Дхалла Нұрсұлтан Назарбаевтың биік беделін, сондай-ақ, оның əлемдегі ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қосқан ерекше үлесін атап өткен. *** «Возрождение» ғылыми-ағартушылық орталығының директоры А.Кузнецов өткен сайлауда қазақстандықтар кепілдендірілген бейбіт болашақты, тұрақтылық пен өз елінің өсіп-өркендеу жолын таңдағанын атап өтті. «Сіздің сара басшылығыңызбен Қазақстан Республикасы қысқа мерзім ішінде тамсандырарлық нəтижелерге қол жеткізді жəне əлемнің бəсекеге қабілетті 50 елінің қатарына кірді. Біздер, украиндықтар, елдің оңтүстікшығысындағы қақтығысты реттеудегі Сіздің жеке үлесіңізді, Қазақстанның көрсеткен қаржылық жəне гуманитарлық көмегін өте жоғары бағалаймыз», – деп жазады автор. *** Балалардың «Детская Вселенная» қоғамдық ұйымының президенті В.Магда Қазақстанда жас буын үшін барлық мүмкіндіктер жасалғанына назар аударды. «Отбасы секілді, мемлекеттің де ұлылығы мен құдіреті баладан басталады. Сіз əрдайым жастар болашағымыздың тірегі екенін айтасыз. «Қазақстан-2050» Стратегиясы, «Нұрлы Жол» жəне басқа бағдарламалар бақыт пен отбасылық бақуаттылықты, тұрақтылық пен келісімді көздейді», – делінген хатта. *** Француз режиссері Р.Гезельбаш Мемлекет басшысын президенттік сайлаудың нəтижелерімен құттықтап, Қазақстанды одан əрі дамыту ісінде табыс тіледі.


www.egemen.kz

6 мамыр 2015 жыл

Алмас белгісімен марапатталды Кеше Мəскеудегі Қазақстан елшілігінде Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев марапатталған Халықаралық инженерлік академиясының алмас белгісінің тапсыру рəсімі өтті. Бұл құрметті награда Елбасына «Қазақстанның инженерлік академиясының дамуына жəне ТМД елдерінің ғылыми, инженерлік-техникалық қоғамдастықтарының нығаюына елеулі үлес қосқаны үшін» берілді. Халықаралық инженерлік академиясының президенті Борис Гусев құрметті белгісін тапсыра тұра, Нұрсұлтан Назарбаевты жақында өткен президенттік сайлаудағы жеңісімен құттықтады жəне Елбасының Кеңес Одағынан кейінгі кеңістікте инженерлік ғылымды дамытудағы маңызы зор деп мəлімдеді. Академияда құрылған Алмас белгісі инженерлік қызметтегі қоғамдық құрметтеудің жəне кəсіби озаттықтың ең жоғарғы нысаны болып табылады. Тəртіп бойынша ғалымдар, инженерлер, өндіріс саласының өкілдері, көрнекті мемлекеттік жəне қоғам қайраткерлері қызметтегі ерекше жетістіктері үшін аталмыш белгімен марапатталады. Академияның наградасын Қа зақстанның Ресейдегі елшісі Марат Тəжин

қабыл алды. Елшінің айтуынша, бұл марапат – Елбасының Кеңес Одағынан кейінгі кеңістікте маңыз ды ғылыми жəне инженерлік жоба лардың дамуына қосқан едəуір үлесінің нақты көрсеткіші. «Қазіргі кезде Халықаралық инженерлік академия қызметінің маңызы ерекше зор, себебі ағымдағы еуразиялық экономикалық интеграция үдерісі ЕАЭО-ға мүше мемлекеттер инженерлік мектептерінің тығыс байланысын, инженерлік кадр ларды сапалы даярлауын жəне ірі ин фрақұрылымдық, салааралық жобаларын іске асыруын талап етуде», – деді М.Тəжин. Халықаралық инженерлік академиясы (ХИА) Кеңес Одағының Инженерлік академиясының құқықтық мирасқоры болып саналады. ХИА-ға бірқатар

Жолдыбай БАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

«Қазақстан-2050» жалпыұлттық қозғалысы жастардың қоғам өміріне белсене араласуына жағдай жасау мақсатында атқарып келе жатқан жұмыстарын ойдағыдай орындап келеді. Мəселен, үстіміздегі жылдың басынан бері аталмыш ұйым бірқатар жаңа жобаларды қолға алып, оларды өз деңгейінде жүзеге асыра білген. Бүгінде 8 мың жас маманның басын біріктіріп, ортақ іске жұмылдырып отырған қозғалыстың төрағасы Данат

Жұминнің сөзіне қарағанда, бұл ұйым Жеңістің 70 жылдығына орайластырып, 5-8 жəне 9-11 сынып оқушылары арасында республикалық эссе байқауын жариялаған. «Жеңіс» жобасының аясында ұйымдастырылған жас қаламгерлер конкурсына еліміздің барлық өңірлерінен жəне шетелдерден 1 500-ге тарта шығарма келіп түскен. Ұлы Отан соғысында қазақстандықтардың ерлігін ұрпаққа үлгі етіп, оларды отансүйгіштікке тəрбиелеу мақсатында ұйымдастырылған байқауға жолданған эсселердің аймақтар бойынша үздіктерін іріктеу ісі əлі де жүргізіліп жатқан көрінеді. Олардың

шетелдік ұлт тық инженерлік академиялар кіреді. Қазіргі таңда ХИА-ға 40 елдің 1300 өкілі мүшелік етуде, олардың қатарында шетелдердің президенттері,

үкімет басшылары, атақты ғалымдары, қоғам қайраткерлері, ірі өнеркəсіптік жəне ғылыми құрылымдарының басшылары бар.

ішіндегі таңдаулы эсселердің авторларына ақшалай сыйлықтар жəне грамоталар берілмек. Ал жалпы байқау бойынша «жүзден жүйрік шыққан» 3 жұмыс 15 мамыр күні анықталмақ. Бұл жеңімпаздар Білім жəне ғылым министрлігінің арнайы грамоталарымен марапатталады. Сондай-ақ, «Қазақстан-2050» қозғалысының белсенділері «Қазпошта» акционерлік қоғамымен бірлесе «Нұрлы Жол» бағдарламасы аясында салынатын нысандарда жұмыс істейтін жастар үшін де республикалық жобаны қолға алыпты. Дəлірегі, «Қазпоштаның» ауылдық жерлердегі бөлімшелері арқылы аталған бағдарлама бойынша жұмысқа орналасқысы келетін жастардан өтініш қабылдау ұйымдастырған. Бүгінге дейін осы санаттағы 3 590 азаматтан өтіш түсіпті. Қазіргі таңда бұл жастармен телефон арқылы байланыс

орнатылған. Ең бастысы, Білім жəне ғылым министрлігімен бірлесе оларды «Жасыл Ел» желісі жəне «Жұмыспен қамтудың жол картасы» бағдарламасы негізінде жұмысқа тұрғызудың жолдары қарастырылуда. Осы арада тағы бір айта кетер жайт, «Қазақстан-2050» жалпыұлттық қозғалысы мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасын арттыруға, сыбайласж е мқ о р л ық қ а ж а ғ да й ту ғ ыза тын əкімшіліктік кедергілерді жоюға септігін тигізу үшін I-Azamat жобасын іске асыруға құлшыныс білдіріп отыр. Жалпы, бүгінде 8 мың жасты бір бағытқа – еліміздің дамуына қолдау білдіруге жұмылдырып отырған бұл ұйымның беталысы оңды. Белсенді жастарымыздың өз Отандарына деген құрметтерін осылайша нақты іспен білдіруі, əрине, қуантарлық жайт.

Аграрлыќ ґндірістегі ґркенді істер Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде «ҚазАгро» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ басқарма төрағасының міндетін атқарушы Дəурен Мақажанов баспасөз мəслихатын өткізді. Ол аграрлық салада атқарылып жатқан жұмыстар жөнінде əңгімеледі. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Осыдан алты жыл бұрын ауыл шаруашылығын дамытуға Ұлттық қордан 120 млрд. теңге бөлініп, ол қаржы осы жылы толық игеріліп болуы тиіс еді. Д.Мақажанов көрсетілген 120 млрд. теңге ауыл шаруашылығындағы қандай инвестициялық бағдарламаларға жұмсалғандығы туралы айтты. «Бүгінде бұл қаржы толығымен игеріліп, жаңа өндірістерді құруға, кəсіпорындарды

жаңғыртуға, еңбек өнімділігін арттыруға бағытталды. Атап айтқанда, осы бағытта бөлінген қаржыға микроклиматты жасайтын компьютерлік жүйемен 96 гектарлық қазіргі заманғы жылыжай кешендері іске қосылады. Бұл жылыжай кешендеріндегі өндірістің жалпы көлемі 51 400 тонна қызанақ пен қиярды құрайды. Мұнымен бірге, 4 800 гектар аумаққа тамшылатып суару технологиялары енгізілді. Бұл тұрғыда өнім шығымдылығы артады жəне су үнемделеді», деді ол. Бұған қоса, осынау қаржыға 109 мың

тонна сүт өнімдері өндірісіне арналған ірі сүт фермаларының желісі ашылыпты. Сондай-ақ, 80 мың тонна ет өндіруге мүмкіндік беретін құс фабрикаларының желісі іске қосылған. Бұлармен бірге, астық қоймаларының құрылысына назар аударылып, бидай сақтайтын қоймалардың көлемі 762 мың тоннаға артыпты. Ал салынған көкөніс сақтайтын қоймалардың көлемі 123 800 тоннаны құраған. Бұйыртса, биылғы жылы 50 млрд. теңге сомасына 75 инвестициялық жобаны іске қосу жоспарланып отыр екен. «Холдингтің инвестициялық жобаларын іске асыру сүт импортын – 9, құс еті импортын – 17, көкөніс импортын 4,1 пайызға төмендетуге мүмкіндік

береді. Көкөніс сақтау қоймаларының тапшылығын 62,4 пайызға азайтып, 2016 жылы ірі қара мал етінің экспорттық əлеуетін қамтамасыз етеді. Жалпы, «ҚазАгро» холдингінің инвестициялық қоржынына 315,2 млрд. теңге болатын 506 жоба кіреді. Бұл 15,8 мың жұмыс орындарын құруға мүмкіндік тудырады. Қазірге 371 жоба іске қосылды. Оның 236 жобасы, яғни 70 пайыздан астамы толық қуатымен жұмыс істеп тұр. Өткен жылдың қорытындысы бойынша, жалпы құны 39,3 млрд. теңгені құрайтын 73 жоба холдинг тарапынан қаржыландырылды. Енді биылғы жылы 50 млрд. теңге сомасына 75 инвестициялық жобаны іске қосуды жоспарлағанбыз», деді Д.Мақажанов.

Жол ќўрылысы жоспарєа сай жїруде Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде Инвестициялар жəне даму министрлігі Автокөлік жолдары комитеті төрағасының орынбасары Амангелді Беков пен «ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ басқарма төрағасы Ермек Қизатов баспасөз мəслихатын өткізді. Онда «Нұрлы Жол» бағдарламасын жүзеге асыру шаралары сөз болды. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Еліміздің келесі кезеңдегі дамуында басты құжат болып табылатын «Нұрлы Жол» мемлекеттік бағдарламасы бойынша 2015-2019 жылдары республикада 11 автокөлік жолының жобасы жүзеге асырылады екен. Нəтижесінде, 7 мың шақырымнан астам жол қайта жаңғыртылатын көрінеді. Осыны айтқан комитет төрағасының орынбасары, əр бағытты атап өтті. – «Нұрлы Жол» бағдар ламасы аясында «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» жобасын аяқтау, «Орталық – Оңтүстік», Орталық – Шығыс», «Орталық – Батыс», «Алматы – Өскемен», «Қызылорда – Жезқазған-Қарағанды», «Астана – Петропавл», «Орал – Каменка»,

сондай-ақ, «Астана қаласының оңтүстік айналма жолы», «Жетібай – Жаңаөзен» жəне «Үшарал – Достық» жобалары қолға алынады. Аталған жобалардың жалпы құны 2,4 трлн. теңгені құрайды. Соның арқасында, жалпы алғанда 7 мыңнан астам шақырымды қайта жаңарту жоспарлануда. Осы мақсаттарға ұлттық қордан 2015-2016 жылдарға 301 млрд. теңге бөлінетін болады», деді А.Беков. Бұлармен бірге, 1 трлн. теңге немесе 5,5 млрд. доллар көлемінде болатын қаржы жөнінде министрлік алдын ала келіссөздер жүргізіп, жыл соңына дейін 12 келісімге қол қоюды жоспарлапты. «Атап айтсақ, ОрталықОңтүстік жобасы бойынша қарызға алынған қаражатқа Қарағандыдан бастап Куртовқа дейін жол салынады. Бұған 2,6

млрд. доллар көлемінде Дүниежүзілік банк пен Еуропалық банктің қарызы жұмсалады. «Орталық – Батыс» жобасына Дүниежүзілік банк, Ислам банкі мен Азия даму банкінің қаражаттарын тарту көзделген. Шамамен 1,5 млрд. доллар көлемінде қаржы тартылады. «Ақтөбе – Атырау – Астрахань» жобасы бойынша 960 млн. доллар көлемінде Азия даму банкі мен Ислам банкінен инвестиция тарту көзделуде. «Жетібай – Жаңаөзен» жобасын жүзеге асыру үшін 140 млн. доллар көлемінде Азия даму банкінен, ал «Ұзынағаш – Отар» жобасына Дүниежүзілік банктен 213 млн. доллар көлемінде қаржы тартылады. Осы жобалар бойынша биыл техникалық негіздеме əзірленіп, құрылыс жұмыстарын келесі жылдың екінші тоқсанында бастау көзделіп отыр», деді комитет төрағасының орынбасары. Осы кезде құрылыс басталып кеткен Теміртау – Қапшағай тас жолындағы 1000 шақырым жолды жөндеп, жаңарту жұмыстары 2019 жылы толық

аяқталады екен. «Нұрлы Жол» бағдарламасы бойынша инфра құ ры лымды дамыту жөніндегі ұлттық оператор «ҚазАвтоЖол» компаниясы келе сі бағыттар бойынша жұмыстар атқарып жатыр. «Астана –Алматы» бағыты бойынша, Қарағанды, Теміртау, Балқаш, Қапшағай қалалары арқылы өтетін «Астана – Алматы» тас жолының 1 282 шақырымында жөндеу жұмыстары жүргізілуде. Бұл тас жол 4 жəне 6 жолақты 1-ші категориялы жолдар қатарына жататын болады. Жыл соңында Астана мен Теміртау, сондай-ақ, Алматы мен Қапшағай қалаларының арасындағы бір-бір жолақты пайдалануға береміз. Жолдың екінші жолағы келесі жылы аяқталады. Шамамен 1000 шақырымды құрай тын Теміртау қаласынан Қапшағай ға дейінгі аумақтың жобалықсметалық құжаттамасы əзірленіп жатыр. Жоба республикалық бюджет пен Дүниежүзілік банктің қарызы есебінен қаржыландырылады», деді басқарма төрағасы Е.Қизатов.

Бекіре берік баќылауда болмаќ «Бекіре-2015» акциясы басталғалы, 1 сəуірден бері қарай 226 табиғат қорғау заңнамасының бұзылғандығы анықталса, оның ішінде балықты заңсыз аулаудың – 198, балықты заңсыз тасымалдаудың 20 фактісі тіркелген. Аталған заң бұзушылық бойынша əкімшілік жауапкершілікке 171 адам тартылған. Сондай-ақ, 28 қылмыстық іс қозғалып, 51 материал сот органдарына жолданды. Эльмира МƏТІБАЕВА, «Егемен Қазақстан».

Бұл жөнінде Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте Ауыл шаруашылығы ви це-министрі Ерлан Нысанбаев мəлімдеді. Оның айтуынша, балық қорғау инспекторлары браконьерлерден 27 тонна балық, оның ішінде, 1 тонна бекіре балығы, шамамен 18 кило уылдырық, 1200 балық аулау мен 176 жүзу құралдарын тəркілеген. Жалпы, мемлекет бойынша балық қорғау инспекторлары 2014 жылы əкімшілік

құқық бұзушылық туралы 6764 хаттама толтырып, 979 құқық бұзушы əкімшілік жауапкершілікке тартылды, 50 адам сотпен қылмыстық жауапкершілікке жазаланды, деді Е.Нысанбаев. Сонымен қатар, бекіре ба лы ғын заңсыз аулағаны үшін 2000 ең төменгі есептік көрсеткіш көлемінде айыппұл немесе 2 жылға дейін бас бостандығынан айыру қарастырылып отырғанын атап өтті. Жəне де осындай заң бұзушылық аясында табиғатқа көлемді залал келтірілген жағдайда, сондай-ақ балық аулау ұйымдасқан түрде іске асса, ол кезде 2 жылдан 5 жылға дейін бас бостандығынан айыру

● Мемлекеттік мəселе

Дамудыѕ айќын баєыты

Үдемелі индустриялық-инновациялық дамудың екінші бесжылдығын Президент Н.Назарбаев «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты Жолдауымен Жаңа Экономикалық Саясатқа ұштастырды. Осыған орай біз экономика ғылымдарының докторы, Мəжіліс депутаты Тұрсынбек ӨМІРЗАҚОВТЫҢ Жаңа Экономикалық Саясаттың ерекшеліктері туралы пікірлерін білген едік.

Жастардыѕ ќўлшынысы ерек Кеше Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде «Қазақстан-2050» жалпыұлттық қозғалысы белсенділерінің қатысуымен брифинг өтті. Онда қозғалыс кеңесінің төрағасы Данат Жұмин ұйымның жыл басынан бері атқарған жұмысы жəне алдағы уақытқа белгіленген жоспарлары жөнінде баяндап берді.

3

жазасы қолданылатын болады, деді вице-министр. Республикада 35-ке жуық балық өсіру кəсіпорындары бар. Агроөнеркəсіптік кешенді дамытуға арналған «Агробизнес-2020» бағдарламасында тауарлық балық өсіруді дамыту үшін мемлекеттік қолдау шаралары қарастырылған, дей келе вице-министр Каспий теңізінің биологиялық ресурстарын, əсіресе, бекіре тұқымдас балық түрлерін сақтауға зор мəн беріліп отырғандығын көлденең тартты. Осыған байланысты 2010 жылы Каспий теңізімен шекаралас мемлекеттердің үшінші Саммиті өткеннен кейін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Каспий теңізінің су биологиялық ресурстарын ұтымды пайдалану жəне сақтау келісімін талқылауды жал ғастыруды, сондайақ 5 жыл мерзімге дейін Каспийде бекіре балығын коммерциялық аулауға мораторий енгізу механизмін

əзірлеуді тапсырған болатын, деді. Осының аясында өткен жылдың қыркүйек айында Астрахань қаласында бұл келісімге Каспий теңізімен шекаралас 5 мемлекет қол қойды. Балық шаруашылығын одан əрі дамыту, қолданыстағы нормативтік-құықтық базаны жетілдіру мақсатында, Үкіметтің 2015 жылғы заң жобалары жоспарына сəйкес министрлік Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өсімдіктер мен жануарлар дүниесі мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң жобасын əзірледі. Құжат Каспий теңізінің су биологиялық ресурстарын ұтымды пайдалану жəне сақтау мəселесін, сондай-ақ, ортақ биологиялық ресурстарды басқаруды реттейді. Қазіргі таңда еліміздің Ауыл шаруашылығы министрлігі келісімнің күшіне енуіне қажетті рəсімдер əзірлеуде, деді Е.Нысанбаев.

– Көптеген сарапшылар Қазақстанның «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясатын ХХ ғасырдың 30-шы жылдарындағы АҚШ-та президент Ф.Рузвельт қолға алған экономикалық саясатқа ұқсатады. Сіздіңше осындай ұқсастық бар ма, бар болса ол қай жерден көрінеді? – Франклин Рузвельт Америка Құрама Штаттарының тарихында қатарынан төрт мерзімге сайланған жалғыз президент. Осы Рузвельттің кезінен қазіргі АҚШ орнады деп айтуға болады. Елді «Ұлы күйзелістен» алып шыққан оның «Жаңа бағыты» осыған қол жеткізді. «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясаты мен «Жаңа бағыттың» арасында ұқсастықтар сөзсіз көп. Мəселен, біздің Жаңа Экономикалық Саясаттың тірегі инфрақұрылымдарды дамыту болса, Рузвельт те аса ірі инфрақұрылымдық жобаларға көңіл бөлген. Соның ішінде АҚШ-тың артта қалған аудандарының бірі – Теннесиде гидротехникалық құрылыс пен электр стансасы кешенін салуды қолға алған. Осының арқасында электр қуатының мол қоры жасалып, энергия қажет ететін өндірістер қаулап дамыған. Оның арасында азот, тыңайтқыш жəне жарылыс заттарын шығарумен байланысты химия саласының зауыттары бар. Сондай-ақ, «Жаңа бағытында» Рузвельт ауыл шаруашылығының дамуына қатты көңіл бөлді. Бізде де «Нұрлы Жол» бағдарламасының шеңберінде агроөнеркəсіп кешенін қолдауға 20 млрд. теңге қарастырылып отыр. Рузвельт тұрғын үй құрылысын ынталандыруға да көңіл аударды, соның арқасында меншік үйі бар америкалықтар саны 40 пайыздан 66 пайызға дейін көтерілген. «Нұрлы Жол» бағдарламасы да жаңадан 487 мың шаршы метр немесе 9 740 пəтер салуды қарастырып отыр. Міне, осы жəне басқа да ұқсастықтарға қарап екі бағдарламаның да мақсаты бір екенін көруге болады. – Рузвельттің экономикалық саясаты теориялық тұрғыдан белгілі ғалым Кейнстің идеяларын басшылыққа алған деседі. Кейнстік жол мемлекеттік шығындар ұлттық өнімнің өсіміне əкелгені дұрыс екенін дəлелдеді. Біздегі мемлекеттік шығындар көбінесе ұлттық өнім жасамайтын, тек қозғалыс тудырып, жұмыспен қамтитын инфрақұрылымдарға жұмсалып жатыр ғой. Осыған қарағанда біздегі экономикалық саясат Рузвельттікінен бөлек сияқты көрінеді. Сіз қалай ойлайсыз? – Кейнстің теориясының біздің экономикалық саясаттан айырмашылығы сол, ол экономикаға жаңа ақша эмиссиясының құйылуына қарсылық білдірмейді. Ал бұл инфляцияға соқтыратынын біз жақсы білеміз. Инфрақұрылымдық құрылыстарға бағытталған «Нұрлы Жол» инфляциялық үлкен тəуекелдерге бармайды. Бірақ бұдан оның мультипликативті тиімділігі төмендемейді. Бағдарламаны іске асыру үшін 2015 жылы ғана 686 млрд. теңге қаражат бөлінбек, соның 423,5 млрд. теңгесі бюджеттен, қалғаны «Бəйтерек» холдингі арқылы қарастырылады. Бюджеттен бөлінетін қаражат экономикаға құйыла бастады, оның алғашқы 23 млрд. теңгесі автожолдар салуға бағытталып отыр. Осы автожолдар салу барысында ғана жаңадан 200 мың жұмыс орны ашылатыны белгіленген, бұл дегеніңіз халықтың əл-қуатын арттыруға орасан зор пайда келтірері сөзсіз. Ал мультипликативті тиімділік цемент, металл, техника, битум, жабдықтар мен тиісті қызметтер көрсету салаларында жасалады. Жүк тасымалының жылдамдығы мен көлемі де арттырылады. Сөйтіп, Қазақстан өзінің транзиттік əлеуетін молынан іске қосатын болады. – Сіз өкіметтің монетарлық саясатын қалай бағалайсыз? Бізде шығыстар кірістердің ауқымында ғана анықталуы керек деген монетарлық саясаттың принциптері ұсталына ма? – Экономиканың даму қарқынының төмендеуі, экспорт пен импорттың азаюы, энергиялық ресурстар бағасының төмендеуі, мұнайдың 1 тоннасына экспорттық БАЖ салығының 80-нен 60 АҚШ долларына түсуі жəне мұнай экспортының салық салынатын көлемінің төмендеуі – міне, осының бəрі бюджеттің түсім бөлігінің деңгейіне қысым түсіретін факторлар. Сондықтан 2015 жылы бюджеттің кіріс бөлігі белгіленген жоспардан 939,6 млрд. теңгеге азайтылып, 3 219,9 млрд. теңге болып белгіленді. Бюджеттің болжанған шығындарын жалпы шығыс бөліктің көлемін оңтайландырып, оны 700 млрд. теңгеге, яғни 10 пайызға азайту арқылы жабу көзделген. Шығыстарды қысқарту кезінде мынадай қағидаттар ұсталынды: – жаңа жобалар мен бағдарламаларды

қысқарту (немесе іске асыруды кейінге қалдыру); – əлеуметтік саладағы жаңа бастамалардың іске асырылу мерзімін 2016 жылға шегеру; – тиімділігі төмен немесе анықталмаған бағыттар мен бағдарламаларды қысқарту; – əкімшілік шығындарды азайту, іссапарлар мен өкілдік шығындарын қысқарту, ақпараттандыру мен күрделі шығыстар саласындағы сараптық жəне консалтингтік шығындарды азайту. Ал «Нұрлы Жол» бағдарламасын іске асыруға қажетті қаражат Ұлттық қордан бөлінеді. Экономиканың қарышты дамыған жылдары шикізаттың экспортынан түскен түсімдердің бір бөлігін біз нақ осындай қиыншылық кезеңдерде «қауіпсіздік жастығын» жасау үшін Ұлттық қорға жинақтаған болатынбыз. Енді сол резервтеріміз қазіргі қиындықтан шығарып, экономиканың өсімін ынталандыруға жұмсалып отыр. – Бізде инфрақұрылымдық мегажобаларды іске асыру қолға алынып жатыр. Мəселен, ұзындығы 2500 шақырым, құны 8 млрд. доллар болатын «Батыс Қытай – Батыс Еуропа» автомагистралі. Осындай мегажобалар біздің экономикамызға қашан түсім əкелетін болады? – Техникалық-экономикалық негіздеме бойынша бұл жобаның өзін- өзі ақтауы 8 жылға созылады. Демек, 8 жылдан кейін пайдалануға берілген бұл жол түсім əкеле бастайды. Сонымен бірге, бұл жоба Қазақстанның Батыс пен Шығыс арасындағы аса ірі аймақаралық транзиттік хаб болуына қол жеткізеді. Қазір Қытайдан Еуропаға теңіз жолы арқылы жеткізілетін жүк 45 тəулік, теміржол арқылы 14 тəулік жүрсе, бұл жол арқылы ол 10 тəулік қана жүретін болады. Сонымен қатар, жолды салу барысында ондаған мың жұмыс орындары ашылады, басқа құрамдас салалардың дамуына да мультипликативті тиімділік жасайды. Атап айтқанда, шағын бизнестің, жол бойы қызметінің, көліктіклогистикалық орталықтардың дамуына ықпал ететін болады. Жобаның техникалықэкономикалық негіздемесін əзірлеу барысына зерттеу жүргізілгенде 2020 жылы жүк тасымалы 2,5 есе арттырылатыны анықталған. Жолдың қысқаруына байланысты болатын жылдық орташа тиімділік 33,9 млрд. теңгені құрайды деп болжанып отыр. Сондай-ақ, жол жақсы болғандықтан азаятын жол-көлік оқиғасының шығыны 49,9 млн. теңгеге төмендейтіні де болжанған. – Əрине, мегажобалардың қолға алынғаны жақсы, алайда біздің ауданаралық ішкі жолдарымыз қашан жөнделетін болады? Əлі күнге қыста қардан, жазда жауыннан шыға алмай, аудан орталығына жете алмайтын ауылдар бар емес пе? – Бұл сөзіңе мен де қосыламын. Жергілікті жолдардың жағдайын анықтаған комиссияның 2014 жылғы қорытындысына қарағанда барлық 73,2 мың шақырым болатын жергілікті жолдардың 37 пайызы қанағаттанарлық емес деп бағаланыпты. Ал Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан облыстары жолдарының бұл көрсеткіші тіпті 50 пайыздан асқан. Қазақстан Бүкілəлемдік экономикалық форумның автожолдарға жасаған əлемдік рейтингі бойынша қазір 117-ші (барлық ел 144) орын алады. 2006 жылы 98-ші орында едік. Осы мəселеге байланысты мен былтыр Үкіметке депутаттық сауал да жасадым. 2001 жылдан бастап біздегі аймақтық жолдар жергілікті атқарушы органдарға қарайды жəне жөндеу жұмыстарын да солар жасайды. Бұл жұмыстар өте нашар, заңдарды бұзумен жүргізіледі. Жөнделу сапасы да əр аймақта əртүрлі. Өйткені, жалпыға бірдей талап, тексеріс жоқ. Қаражаттарды да өздерінің қалаған көлемінде бөледі. Сондықтан бір облыстың бір шақырым жолын жөндеуге бəлен, екіншісіне түген көлемде қаражат жұмсалады. Сондықтан да бұл бағыттағы жұмыстарды қатаң қадағалауға алып, белсенді жүргізетін кез келді. 2015 жылға жергілікті жолдарды салу жəне жөндеу үшін республикалық бюджеттен 80 млрд. теңге қаражат қарастырылды. Соның 17,5 млрд. теңгесі республикалық бюджеттің мақсатты трансферті, жалпы сипаттағы трансферт 25,3 млрд. теңге. Ал жергілікті бюджеттердің қоса қаржыландыруы 37,5 млрд. теңге көлемінде қарастырылды. Үкімет осы қаражаттар республика көлеміндегі ұзындығы 2,5 мың шақырым болатын жолдарды жөндеуге жетеді деп отыр. Əрине, тиімді жұмсалатын болса, биыл біршама жолдар жөнделіп қалар деген үміттеміз. Əңгімелескен Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».


4

www.egemen.kz

6 мамыр 2015 жыл

ЎЛТ ЖОСПАРЫ. 5 РЕФОРМА Елдіктіѕ толаєай тўєыры Алдан СМАЙЫЛ,

Парламент Мəжілісінің депутаты.

Елбасы Қазақстан Республикасының Президенті лауазымына кірісу рəсімінде сөйлеген сөзінде қоғамның көптүрлілігі біздің əлсіздігіміз емес, күшті лі гіміз екеніне мəн берген еді. Кең-байтақ отанымызда азаматтардың бəрі түр-түсіне, тегіне қарамай мүмкіндіктерге бірдей қол жеткізуге тиіс. Ол үшін, əрине, жауапкершілік пен міндеттерді бірдей бөлісуі жəне атқаруы керек. Ал қуаттылықтың негізі – тұтастық. Ең алдымен, мемлекет құрушы қазақ ұлтының тұтастығы. Президент нақ осы бірлік жөнінде ұдайы толғанып келеді. Себебі, бұл бірлік жылдар бойғы қайшылықтармен жəне түсіністікпен орнықты. Өткен кезеңге көз салсақ, қазақ даласы талайлардың тағдыры тоғысқан, өз тағдыры да қиын болған өлке екенін көреміз. Ұйғырлар мен дүнгендер ХІХ ғасырдың екінші жартысында Қытай билігі жүргізген репрессиядан қашып Шығыс Түркістаннан Орта Азия мен Қазақстанға (Жетісу өңіріне) қоныс аудара бастады. 1884 жылдың бас кезінде Жетісуға 9572 ұйғыр отбасы (45373 адам) жəне 1147 дүнген отбасы (4682 адам) қоныс аударды. Ресейден, Украина мен басқа да республикалардан Қазақстанға көшірілгендер саны 1936 жылға қарай 360 мың адамға жетті. 1937 жылдың соңына қарай Əзербайжан, Армения елдерінен Қазақстанға 1121 күрд, армян, түрік отбасы əкелінді. 1944 жылы Қалмақ АКСР-інен 99252 адам көшіріліп, солардың ішінен 2268 адам, яғни 648 отбасы Қызылорда облысына əкелінді. 1944 жылдың ақпан-наурыз айларында елімізге жалпы саны 406375 адамды құрайтын 89901 чешен жəне ингуш отбасы əкелінді. 1944 жылы Қазақстанға 25 мың адамнан тұратын 4660

балқар отбасы қоныс аударды. 1944 жылы Қырым АКСРінен татар ұлтының 191044 өкілі көшірілді. Олардың 4501, яғни 1268 отбасы Қазақстанға жеткізілді. Бұлардан бөлек, осы науқан кезінде Қазақстанға 7 мыңға жуық болгар мен грек депортацияланды. 1944 жылы Грузияның Ахалцих, Адиген, Аспиндз, Ахалкалак жəне Богданов аудандарында тұратын 115,5 мың адам айдалды. Солардың ішінен Қазақстанға жалпы саны 27833 адам немесе 6300 түрік отбасы жеткізілді. Сонымен, Кеңес өкіметі орнағаннан бастап 1936 жылға дейін Қазақстанға күштеп көші рілген 360 мың адамға қоса 1937-1951 жылдар аралығында тағы да шамамен 800 мың неміс, 102 мың поляк, Солтүстік Кавказ халықтарының 507 мың өкілі депортацияланды. Сондай-ақ, соғыс қарсаңында елімізге өндіріс құрылысы үшін 1 миллион 200 мың адам əкелінсе, Ұлы Отан соғысы жылдары əскери жабық нысандар 150 мың адамды қабылдады. Дəл осындай қырық ру елдің ынтымағын жарастыру қиын да мəртебелі міндет еді. Сол міндет тəуелсіздікке қол жеткен, рес пуб лика экономикалық қиындықтарды бастан кешірген кездерде күрделене түсті. Мемлекет құрушы халық ретінде қазақ ұлтының да, өзгенің де заман, қоғам жəне болашақ алдындағы

жауапкершілігін күшейту қажет болды. Тарихты қозғаса, дəуірлердің сырын тарата білген, бүгінді қозғаса, алыс-жақынды аузына қарата білген қазақ тұлғасының бұл орайдағы пайымдары сондықтан да шыншыл əрі сыншыл. Президентше толғансақ: «Дауы таусылмайтын елдің – жауы таусылмайды». Рас қой. «Ғасырлар бойы бірде еркіндікке, бірде ездікке тартып келген екі мінез бүгінде бойымызда бар. Жақсы жағын ойдағыдай жалғастырып сезіне алмадық. Жаман жағынан біржолата безіне алмадық». Шындық қой. «Еңсесі биік елдікке есі кеткен топырақ шашады». Анық қой. «Ауызбіршілік жоқ жерде ешқашан да ұлттық идеялар жүзеге асқан емес», – дейді Президент. Қиын тарихымыз талай рет дəлелдеген ақиқат осы емес пе?! Анығында ұлттық идеяның төресі – ұлттық тұтастық. Айналасына алғаш рет аң-таң қараған баладан, бұл өмірге таңданудан қалған қарияға дейін сүттей ұйытатын шындық бұл. Сол шындықты Нұрсұлтан Əбішұлы əр жылдарда тереңдете берген, ширықтыра берген. «Қазақты ешуақытта сырттан жау алған емес, ала алған емес, қазақ əлсіресе – алауыздықтан əлсіреген, күшейсе бірліктен күшейген», дейді. Ынтымақпен ұйыса жүріп жаңа ғасырда жаңа сапада тұлғалануға тиіс екенімізді қайта-қайта ескертеді. «Ұлттық рух, ұлттық қасиет жəне ұлтқа деген сенім керектігін», «рухы еркін халық қана ұлы істерді атқара алатынын» ұқтырумен болады. Тегінде Елбасы – туған халқын төл перзенті ретінде сəби жүрекпен, азаматы ретінде арна мысымен, қайраткер ретінде айрықша жауапкершілікпен сүйген, елін бірлік пен ынтымаққа ұйытумен келе жатқан тұлға. Ал ынтымағы жарасқанның сөзі де өткір, өзі де өткір. Мұны түсініп тұрып түсінгісі келмейтіндердің түпкі ниеті белгілі. Олар, қазақтың бас ақынынша айтқанда:

ЕЛБАСЫ Н.Ə.НАЗАРБАЕВТЫҢ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ЛАУАЗЫМЫНА КІРІСУ САЛТАНАТЫНДА СӨЙЛЕГЕН СӨЗІ 29 сəуір, 2015 ж. ҰЛТ ЖОСПАРЫ «МЕМЛЕКЕТТІК ҚҰРЫЛЫСТЫҢ ОДАН АРҒЫ 100 НАҚТЫ ҚАДАМЫ»

2-ШІ РЕФОРМА РЕФОРМА СОТ ЖҮЙЕСІН МҮДДЕ ҚУУШЫЛЫҚТАН АДА ЕТЕДІ

ӘДІЛ СОТ ҮКІМІ ИНВЕСТОРЛАР МЕН БИЗНЕС ҮШІН ҚОЛЖЕТІМДІ БОЛАДЫ. ЖЕКЕ МЕНШІК ҚҰҚЫ МЫЗҒЫМАЙТЫН БОЛАДЫ

ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ӘДІЛ СОТ ҮКІМІ ЖӘНЕ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҮЗДІК ТӘЖІРИБЕГЕ НЕГІЗДЕЛГЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӨРЕЛІК СОТ ОРТАЛЫҒЫ ЕЛДЕГІ БИЗНЕСАХУАЛДЫ ӘЛЕМДЕГІ ЕҢ ТАРТЫМДЫЛАРДЫҢ БІРІ ЕТУІ ТИІС

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Еуразиялық интеграция институты əзірлеген.

«ел тыныш болса – азады, еліріп өле жазады». Мұндайлар іште де, сыртта да бар кезде, қай-қайдағыны қоздырмақ болғандар мен елдің тыныштығын тоздырмақ болғандар байқалып қалып жүргенде, ұлттық бірлік ертелі-кеш уағыздалса абзал. Президенттің: «Ел туралы жадағай ойлау да, халықтың тағдырымен ойнау да түбі жақсылыққа апармайды», – деген тағылымын тəлім ету Қазақтың əр азаматының парызы. Біз осы парызды жаңа жеңістен соң, Елбасының сайлаудағы ұлы жеңісінен соң бұрынғыдан да ерекше сезінуге тиіспіз. *** Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың Мəңгілік Ел идеясын көтергеніне екі-үш жылдың жүзі болды. Елбасы оны Қазақстан мемлекетінің мызғымас идеялық тұғыры ретінде ұсынды. Халыққа биылғы Жолдауында сол ойын нақтылай түсіп, Мəңгілік Ел халықтың біріктіруші күші, ешуақытта сарқылмайтын қуат көзі екенін айрықша атап көрсетті. «Өткен тарихымызға тағзым да, бүгінгі бақытымызға мақтаныш та, гүлденген келешекке сенім де Мəңгілік Ел деген құдіретті ұғымға сыйып тұр. Отанды сүю, бабалардан мирас болған ұлы мұраны қадірлеу, оны көздің қарашығындай сақтау, өз үлесіңді қосып дамыту жəне кейінгі ұрпаққа аманат етіп табыстау... Барша қазақстандықтардың жұмысының түпкі мəні – осы!» – деген болатын. Енді сол идеяның азаматтық теңдік, еңбексүйгіштік, адалдық, оқымыстылық культі, толеранттылық, шын берілгендік пен патриотизм секілді құн дылықтарын тарқатып беріп отыр. Бұлар баянды келешектің рухани тұғырлары. Келер ұрпаққа көр кейген елді, тұрақтылықты мирас ететін күш-қуат əрі ұлттық мұрат. Ал осы мұратты бүгін, ертең жəне ғасырлар бойы қалай жүзеге асырамыз? Мəңгіліктің саяси тұғыры не? Рухани тірегі қайсы? Сірə да сарқылмайтын ұлан-ғайыр уақыттың ұзына бойында көнермеу үшін, өшпеу үшін, адамзатпен бірге жасай беру үшін мемлекет қандай мəн-мазмұнға ие болуы керек? Дəл осындай сауал ертеде түркі аспанында қалықтаған. Ол кезең ата-бабаларымыз өздерін жоғарыда Көк тəңірі, төменде қара жер жаралғанда, ортасында жаралған адам баласына балады. Ол сондықтан үстем əрі мəңгілік болуға тиіс деп білді. Көкте түрік тəңірісіне, түріктің қасиетті жерсуына: «Түрік халқы жойылмасын, ел болсын» дегізді. Ал мұндай жойқын идеяны құдіреті күшті мемлекет қана көтере алатын еді. Тегінде мəңгілік дегеніміз – мемлекеттіктің жанартаудай қуатты рухани серпіні, елдіктің шырқау шыңына жетуі. Жаһанға жасқанбай қарай алған халықтың асқақ арманы. Осыған ден қойсақ, қазақ мемлекеттігінің бастауы жарты əлемді билеген Ғұн империясына тұспатұс келсе, салтанат құрған кезі – Түрік қағанатының алтын ғасыры. Бумын қаған 552 жылы ту көтерген бұл қағанаттың шекарасы батыста Византияға, түстікте Персия мен Үндістанға, шығысында Қытайға дейін созылды. Мұндай айбынды мемлекет дəл сол тұста біренсаран-ды. Ал алып елге ең қажеті ішкі бірлік болатын. Ол мəңгіліктің түпқазығы еді. Сондықтан даңқты қағандар, данышпан Тоныкөк аралық идеяны – «Тұтас түркі елі» идеясына ғұмыр берді. Дəл осы идеяның бұлжымай сақталуы үшін барын да, жанын да салды. Таққа отырған соң туған жерінің байырғы мəдениетінен алшақтап, Қытай мəдениетіне бет бұрған Қапаған қағанды 716 жылы Күлтегін биліктен тайдырып, басын алды. Кім біледі, ғалымдар құндылығы жағынан атақты Орхон ескерткіштеріне теңеп жүрген Ұлытаудағы Таңбалы тас осы кездің мұрасы шығар. Оның тұрған жері де ерекше. 47 метр тереңдіктегі аңғарда аумағы 6 шаршы метр жартас бар. Соған 445 рудың (тайпаның) таңбасы ойылған. Қарап тұрып өзіңнен өзің сұрайсың. Неге 445 тайпа? Оларды ортақ ойға ұйытып, этникалық белгілерін бір тасқа қашатқан қандай мұрат? Ұлытау неге таңдалды? Жауап біреу: бұл түркі қағанаты көксеген «Тұтас түркі елі» идеясын қолдаған тектес жұрттардың өзара пəтуасы, бөлінбеске берген анты.

Соған сүттей ұйыған, Ұлытауды төрткүл дүниенің алтын төріне балаған көк түріктердің айнымас серті. Біз тарихтың осы тəліміне тағзым ете отырып, мəңгіліктің тірегі ұлттық ынтымақ, қазақтың ішкі бірлігі екенін ұдайы ескеруге тиіспіз. Біз Президенттің: «Мен қоғамда «Қазақ елінің ұлттық идеясы қандай болуы керек?» деген сауал жиі талқыға түсетінін көріп жүрмін. Біз үшін болашағымызға бағдар ететін, ұлтты ұйыстырып, ұлы мақсаттарға жетелейтін идея бар. Қазақ елінің ұлттық идеясы – Мəңгілік Ел!» – деген ұлағатын ұдайы басшылыққа алуға тиіспіз. Түйіп айтсақ, Мəңгілік Ел – шамшырақ идея. Осы орайда Мəңгілік Ел идея сын «Қазақ елі» аралық идеясымен қатар қараған дұрыс дегіміз келеді. Елдің қазіргі «Қазақстан Республикасы» деген атауы Конституцияда бекітілген. Бұл атаудың «Қазақ Республикасы» болып қалыптасуы да мүмкін еді. Күні кеше КСРО құрамында Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы» деген атпен де жүрдік қой. Алайда, таңдау «стан» қосымшасына түсті. Оған соншалық қажеттілік тумаса да парламентшілер көпшілік дауыспен шешті. Асылында, «стан» сөзі қазақтың төл сөзі емес. Қоныс, мекен ұғымын беретін кірме сөз. Соған сəйкес «Қазақстан» біріккен сөзі – Қазақ мекені немесе қонысы түрінде қабылданады. Бұдан «стан» сөзін еркін алып тастауға болатынын көреміз. Тура мағынасында «Қазақ қонысы Республикасы» деген тіркестің саяси да, мағыналық та, əлеуметтік те мəні жоқ. Ендеше, ендігі таңдау «Қазақ Республикасы» немесе «Қазақ елі» болуға тиіс. Бұл – халықтың, ел зиялыларының талайдан айтып жүрген ұйғарымы. Президент ұсынысы көптің сол талап-тілегімен астасып жатыр. Назар аударатын мəселенің бірі – Республика сөзін таңдаудың да халықаралық талап емес екен дігі. Ол – халықтың билігі мағынасын береді. Ал мұндай тұжырым, яғни ел билігінің үстемдігі Конституцияда дəйектелген. Сондықтан қосымша үстемелеп атап көрсетудің қажеті жоқ. Осы тұжырымдарды дəлелдеуді қажет етпейтін ақиқат десек, Қазақ елі атану үшін бір қа тар ұлттық мəні зор биіктерге көтерілуге тиіспіз. Оның аса бір маңызды белесін Елбасы «Қазақстан-2050» Стратегиялық бағдарламасында айқындап берді. «Қазақ тілі 2025 жылға қарай өмірдің барлық саласында үстемдік етіп, кез келген ортада күнделікті қатынас тіліне айналады. Осылай тəуелсіздігіміз бүкіл ұлтты ұйыстырған ең басты құндылығымыз – туған тіліміздің мерейін үстем ете түседі. Қазақ тілі жаппай қолданыс тіліне айналып, шын мəніндегі мемлекеттік тіл мəртебесіне көтерілгенде, біз елімізді Қазақ мемлекеті деп атайтын боламыз». «Қазақ мемлекеті», «Қазақ елі» атауының егіз ұғымы. Бұл екеуін бір-бірінен бөліп қарауға болмайды. Олардың тұғыры – тіл, қазақ тілі, мемлекеттік тіл. Президент қадап айтқандай, «Толыққанды тілсіз – толыққанды ұлт болуы мүмкін емес». Толыққанды ұлтсыз – ұлттық мемлекет қалыптаспайды. Ұлттық мемлекет қана Қазақ елін тарих сахнасына шығарады. Бұл ақиқат тұжырымдар ел үкіметінен, барлық мемлекеттік билік құрылымдары мен саяси партиялардан қазақ тілін жалпы қазақстандық ортақ құндылық қа айналдыруда талап етеді. Қазақ тілін еркін меңгерген бір тұтас қауым – Қазақ елінің берік тұғыры. Біздің барлық іс-əрекетіміз, сондықтан елдегі ұлт өкілдерін Қазақ Елі атануға бейімдейтін қадамдарға арналуы керек. Алаштың əр азаматының бойында ұлттық сезім мен рухқа суарылған бауырмалдық қалыптасқаны абзал. «Əрқайсымызды елдің ме рейін үстем ету үшін не істедім?» деген сауал сəт сайын мазалайтын болсын. Лауазым иелері, халықтың əрбір есті азаматы ұлттық əдебиет пен өнердің ұлағатына қанып, салт-дəстүріне сусындайтын жəне құрметтейтін деңгейге көтерілуі шарт. Түйіп айтқанда, жақсы мағынасындағы ұлтжандылық пен ұлттық намыс қажет.

Жарќын болашаќќа сара жол Нұрбақыт ҚАБДІКƏРІМОВА, Социалистік Еңбек Ері, Қарқаралы ауданының құрметті азаматы.

Еліміз үшін маңызды болған саяси науқанда Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың айқын басымдықпен жеңіп шығуы Қазақстан халқы үшін зор мəртебе болды. Біздің жарқын жеңісіміз – көшіміздің түзу, көкжиегіміздің шуақты, бағытымыздың дұрыс екенін тағы бір айғақтай түсті. Елдің тілегімен өткен, тағылымы тарихымызға енген сайлаудың нəтижесі – төккен тер, еткен еңбектің бағасы деп білемін. Күні кеше ғана қалың халықтың қатысуымен елордамызда Ел басымызды ұлықтау рəсімі салтанатты түрде аталып өтті. Еліміздегі тұрақтылықты көзінің қарашығындай сақтап отырған Елбасына қандай құрмет көрсетсе де артық емес. Егемендік алғаннан бастап халқының бақытты өмірі, баянды болашағы үшін бар қажыр-қайратымен еселі еңбек етіп келе жатқан Елбасы тағы да иығына батпан жүк артып, елдің жарқын болашағын қай ыспай көтеруге белді бекем буды. Тағдыры тұтас, тілегі ұқсас Қазақстан халқының басын бір шаңырақ астына біріктіріп отырған Елбасының сарабдал сая саты қашанда біздің еліміз үшін бағдаршам іспеттес. Нұрсұлтан Əбішұлының еселі еңбегі, төккен

терінің арқасында біздің ел бүгінде көзді ашып-жұмғанша əлеуеті асқан, дəулеті тасқан, іргесі берік, беделі зор айбынды елге айналды. Осындай зор еңбектің өтеуі ретінде Қазақстан халқы тағы да Елбасына зор сенім артып, таңдау жасады. Ізгілік нұрын шашқан Астананың төрінде өз Президентін ұлықтап, бейбітшілік пен келісімнің киелі кілтін ұсынды. «Көп тілегі – киелі, жұрттың сөзі – уəлі»дегендей, Елбасының ақ киіздің үстінде тұрып, аманатқа адалдық, сертке сенімділік танытып, халық алдында қабылдаған анты бізді рухтандырды. Бүгінде біздің бағдарымыз – айқын, ендеше, болашағымыз – жарқын! Біз Елбасымен кемел келешегіміздің берік іргесін бірге қалаймыз! Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы.

Ілгерілеуге серпін береді Мұхтар МИРОВ,

Қ.Жұбанов атындағы мемлекеттік өңірлік университетінің тəрбие ісі жəне əлеуметтікэкономикалық мəселелер жөніндегі проректоры, профессор.

Мен еліміздегі оң өзгерістердің барлығын Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың сарабдал саясаткерлігімен, көсемдік көрегендігімен сабақ тастырамын. Жаһандық дағдарыс жағдайында елімізді кез келген тығырықтан алып шығатын дара тұлға екеніне де бек сенемін. Себебі, Елбасының сөзі мен ісі қашанда үйлесім тауып жататынына мен ғана емес, барша қазақстандықтардың көзі жетті. Күні кеше ғана кезектен тыс Президент сайлауында айқын басымдықпен жеңіске жетті. Бұл Нұрсұлтан Əбішұлына деген халқының қалтқысыз сенімі, ыстық ықыласы десем ақиқаттан аттай қоймаспын. Мемлекет басшысы Президенттік қызметке кірісу рəсімінде сөйлеген сөзінде дамуымыздың болашағын қолға ұстатқандай баяндап берді. Бір айта кетерлігі, жəй ғана баяндаған жоқ, сенімге селкеу түсірмейтіндей етіп, дəйектеді. «Мен өзімнің сайлауалды тұғырнамам болған 5 институттық реформаны ұсындым. 26 сəуір күнгі дауыс беру қорытындысын мен халықтың жедел түрде реформалар жүргізуге деген тікелей мандаты ретінде қабылдаймын. Мен реформаларды жүзеге асыру үшін өзімнің барлық ерік-жігерімді, шешімділігімді көрсетіп, мемлекеттік аппаратты қоғамның күш-жігерін реформаларды орындауға жұмылдыру ниетіндемін. Аса таяу уақытта ел Президенті жанынан Жаңғырту жөніндегі ұлттық комиссия құрылатын болады», деген еді Елбасы сол сəтте. Айтқандай-ақ, елдегі реформаларды жүйелі жүргізуге бірден

білек сыбана кірісіп кеткенін көзіміз көріп, көңіліміз аңғарып отыр. Уақыттың ырғалып-жырғалуды күтпейтінін, бүгінгідей күрделі кезеңінде шапшаң жəне дұрыс шешім қабылдаудың үлгісін көрсетіп үлгерді. Елбасы Жаңғырту бойынша ұлттық комиссияны құрып, оның миссиясына жататын 5 реформаны кезең-кезеңімен жүзеге асыруды басқаратын жауапты адамдарды да белгіледі. Бұл Президенттің үлкен істерге үлкен дайындықпен, егжей-тегжейлі зерттеп, зерделеп барып кірісетін кісілік келбеті екені даусыз. Елбасы айтқандай, Ұлттық комиссия жанында құрамы беделді шетелдік жəне қазақстандық сарапшылардан тұратын халық аралық консультативтік ке ңестің жұмыс істеуі де бұл бағыттағы жұмыстардың қайтарымдылығын қамтамасыз ететін қадам. Яғни, ұлттық комиссия ілгерілеу мен ілкімді істерге берік тұғыр қалайтын болады. Жаңғырту жөніндегі ұлттық комиссияның бес халықтық реформаның ойдағыдай жүзеге асуын ғана қамтамасыз етіп қоймай, қанаттас атқарылатын жұмыстарға қозғау салып, қарқын береріне сенім мол. Ұлттық комиссия жұмысының ұлт қа қызмет етуінің арқасында бұрынғыдан гөрі де биік белестерге қол жеткіземіз деп ойлаймын. Ақтөбе облысы.


5

www.egemen.kz

6 мамыр 2015 жыл

ЖƏНЕ 100 ЌАДАМ Жаѕєырту – басталєан істердіѕ єўмырын ўзарту Айдар БАТЫРХАНОВ,

Батыс Қазақстан мəдениет қызметкерлері кəсіподағы облыстық комитетінің төрағасы.

Президенттің сайлауал ды бағдарламасының басты өзегін бес институттық рефор ма құрағаны белгілі. Мем лекет басшысы алдын ала ойластырған бастамалар мен бағдар ламалардың жəне жарқын жобалар мен реформалардың басты ерекшелігі – халыққа жақын тұруында. Əрі оның орындалуы қол жетпестей биік, көш өтпестей шыңырау болмауы үшін қажетті тетіктері жасалатынында. Ұлықтау рəсімінен кейін Президент Жарлығына сəйкес іле-шала құрылған Жаңғырту жөніндегі ұлттық комиссияның болашақта атқаратын қызметіне де осындай пайым деңгейінен көз тастағанымыз орынды секілді. Осы тұрғыда тілдік қорымыз бен лексиконымызда бұрыннан қалыптасқан жаңғырту деген сөздің мəнісі мен мағынасына тағы бір мəрте тереңірек үңіле білгеніміз жөн ғой деп ойлаймын. Менің ойымша, жаңғырту ұғымы бұған дейін ел үшін біраз игіліктердің жасалғанынан хабар бере алады. Яғни жаңғырту тақыр жерден тау тұрғызу деген түсінікпен қатар тұра алмайды. Онымен қоңсы қона алмайды. Өйткені, бейнелеп айтқанда, мұндай «тау» бұған дейін де тұрғызылып үлгерілген. Енді оның төбесі мүжілмеуі, етегін су шаймауы, оның табиғаттың басқа сын-қатерлеріне төтеп бере білуі үшін оны одан əрі берік ете түскен орынды болмақ. Осындай қисынға сайсақ кез келген қоғамдық құндылықтың ғұмыры

ұзарып мəңгілік бола түспек. Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың Жаңғырту жөніндегі ұлттық комиссия туралы Жарлығына осындай ой арнасынан келсек қателеспейтін шы ғармыз деп ойлаймын. Егер айтайын деген ойымызды бұдан əрі тағы да нақтылай түссек, атал ған Жарлыққа сəйкес құрылған жұмыс топтарының əрқайсына жаңғырту мəселелері тұрғысынан тың пікірлер мен ұсыныстар қосуға болады. Мысалы, Президент Əкімшілігі Басшысының орынбасары Талғат Донақов басқаратын заң үстемдігін қамтамасыз ету жөніндегі жұмыс тобын алайық.

Шынтуайтына келгенде, мемлекетімізде заңдардың мүлтіксіз орындалуы мен оның үстемдігін қамтамасыз ету мəселелерінде əлі шешімін тауып үлгермеген жайттар бар екені талас туғызбайды. Егер осы олқылығымыз өз орнымен жəне барша қазақстандықтардың ерікжігерімен шешімін табатын болса – бұл фактор құқықтық мемлекет қалыптастыра білуіміздің басты алғышартына айналатынына сенім мол. Осындай қисынға арқа сүйесек, Ұлттық экономика министрі Ерболат Досаев басқаратын экономика мəселелері жөніндегі жұмыс тобының алдында да шұғыл қолға алатын мəселелер аз емес екеніне көзіміз айқын жете түседі. Ұлттық комиссия туралы Ереже мен Ұлттық комиссияның жұмыс жоспары жобасы əзір болған кезде бүгінгі күнге дейін беймəлімдеу болып келген Жаңғырту жөніндегі жобаның жарқын беттері ашылатыны анық. Қысқасы, жаңғырту – біткен істердің екінші тынысын ашу жəне оның ғұмырын одан əрі ұзарту деп түсінемін. ОРАЛ.

Мемлекет їшін ќажетті ќадамдар жасалды Бекбол БАЗАРБАЕВ,

Маңғыстау облыстық мəдениет басқармасының басшысы.

Қазақстанның бүгінге дейін қол жеткізген жетістіктері Елбасының жүрер жолды, кездесуі мүм кін əртүрлі ықпалдар мен оларды болдырмау шараларын алдын ала ұзақ мерзімді жəне тиімді, нақты бағдарлап-бағамдауына тікелей байланысты. Бұл бағытта бізге жасақталып, жүзеге асырылу үстіндегі мемле кеттік бағдарламалар, жос парлар жолбасшы болуда. Барша қазақстандықтар Мемлекет басшысының тапсыр маларын өзара бірлікпен тиянақты жүзеге асыру арқылы тəуелсіз Қазақстанның дамуына, ондағы тұрақтылыққа қызмет етіп келеміз. Жаһандық экономикалық қиындықтармен қоса қабат өрбіп, əлемдік жойқын зардаптарға соқтыруы мүмкін, қазірдің өзінде ересектер тұрмақ, балалардың өзінің санасына қорқыныш ұялатып үлгерген түрлі тұрақсыздық иінінде Қазақстан таңдаған жол – бейбітшілік, ел

ішінде жəне сыртқы көршілермен татулықты сақтау. Сыртқы саясатты осы бағытта ұстана отырып, ішкі мақсат-мүддеміз Отанымызды нығайта түсу, əлемдегі алдыңғы қатарда дамыған 30 елдің санатына енгізу болып табылады. Мемлекет басшысы Президенттік қызметке қайта сайлана салысымен, бұған дейін өзі бастамашы болған серпінді жоспарларын жүзеге асыруды екпінді түрде қолға алды. Оның бірі тез арада Қазақстан Республикасы Президенті жанынан Жаңғырту жөніндегі ұлттық комиссияның құрылуы болды.

Бұдан жаһандық жағдайларға қатысты туындаған сын-қатердің алдын алу, сондай-ақ, еліміздегі «Нұрлы Жол» бағдарламасы мен «Қазақстан-2050» стратегиялық бағдарламасын жүзеге асырып, Қазақстанды дамыған 30 елдің қатарына жеткізу үшін бес халықтық реформаны жоғары деңгейде жүзеге асыру қажеттігі уақыт күттірмейтіндігін аңғардық. Құрамына білікті азаматтар енген комиссия бес институттық реформаны жүзеге асырушы мемлекеттік, қоғамдық жəне кəсіпкерлік секторының жұмысын үйлестіріп, бағыт беріп жəне қадағалап отыратын, сондай-ақ, қауіпсіздікті, тыныштық пен дамуды қамтамасыз ету жолындағы зор жұмыстардың бел ортасындағы қозғаушы тетік болмақ. Ауқымды міндеттерді құзырына алған аталмыш комиссияның құрылуы жəне Мемлекеттік құрылыстың одан арғы нақты 100 қадамының əзірленетіндігі – Қазақстан мемлекетінің болашағы үшін қажетті қадамдар. АҚТАУ.

Елбасы бастамалары əрдайым елді біріктіреді Шəріпбек ЖАМАЛБЕК,

«ОҚО Азаматтық альянс» заңды тұлғалар бірлестігінің төрағасы.

Ұлықтау рəсімінде Елбасы Н.Ə.Назарбаев еліміздің алдында тұрған бес ауқымды ішкі міндетті атап, ішкі тұрақтылығымыздың тірегі ретінде орта таптың үлесін еселеуге, бизнесті дамытуға, орта табысы бар азаматтар санын мейлінше көбейтуге ерекше тоқталды. Ынтымағы ырысты, бірлігі бекем еліміздің іскер азаматтары осы мерейлі міндетті бірауыздан қолдап, жаңа жұмыс орындарын құру арқылы тұрғындардың əл-ауқатын арттыру бағытында жұмыс жасауға əзір.

Жəне де бұл міндетті іске асыруды кəсіптің көзін тез табатын оңтүстікқазақстандықтар ерекше мəртебе санайды. Бүгінде ұлысымыздың ұйытқысы саналатын Оңтүстік

Қазақстан облысында 180 мыңға жуық шағын жəне орта кəсіпкерлік субъектілері жұмыс істеп тұр. Мұнан бөлек мемлекеттік қолдаудың аясында іске қосылып, жемісті жұмыс жасап жатқан компаниялар да жеткілікті. Диқандарымыз бау-бақша мен көкөніс өсіріп, оны баптауда өзге өңірлерден оқ бойы озып тұр. Алдағы жылдары елімізде өнім өндірушілердің басым бөлігі шағын жəне орта бизнеске тиесілі болуы қажет. Осы тұрғыдан алғанда Елбасы бастамалары əрдайым елді біріктіріп, орны бөлек орта тапты қалыптастыруға сүбелі үлес қосары сөзсіз. Оңтүстік Қазақстан облысы.

Институттыќ реформалар – индустрияландыруєа жол Мейрам ПІШЕМБАЕВ,

Парламент Мəжілісінің депутаты, Қазақстан Машина жасау одағының төрағасы, экономика ғылымдарының докторы.

Елімізде өткен президенттік сайлау Тəуелсіз Қазақстан тарихында айрықша орнымен қалатыны айқын. Азаматтардың дауыс беруге 95 пайыздан астамы белсенділікпен қатысып, соның 97,5 пайызы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа өз дауысын берді. Осы арқылы қазақстандықтар барлығымыз үшін тарихи шешім қабылдар сəтте нағыз ұлттық бірлігіміз бен ынтымағымызды дəлелдеді. Н.Ə.Назарбаев пен Қазақстанның бүгінгі таңдағы жетістіктері – еліміздегі атқарылып жатқан экономикалық жəне саяси ұланғайыр істер; қазақстандық қоғамның үздіксіз өркендеуі; халықтың тұрмыс-жағдайының тұрақты өсуі. Қазақстан деген ортақ үйіміздің ішіндегі тыныштық пен береке, болашақтағы еліміздің гүлденуі мен əрқайсымыздың өсіпөнуге деген үміттеріміздің бəрі Елбасының атымен байланысты. Азаматтарымыздың Прези дент Н.Ə.Назарбаевқа жоғары деңгейде сенім артып, нағыз Елбасының абыройын асқақтатып отырғаны сондықтан. Отанымыздағы бірлік пен ынтымақ жəне де бүгінгі Президентіміздің халықаралық аренадағы ғаламдық бастамалары мен сарабдал саясаты, ұстамды стратегиясының арқасында еліміз Орталық Азия аймағындағы көшбасшы болып отыр. Күннен күнге абыройы асқақтап, Қазақстан атауы мен Елбасы атауы егіз ұғымға айналды. ХХІ ғасырдың ғаламдық талаптарына сай «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясатын ұсынғаны, сайлауалды платформасындағы бес институттық реформасы – Елбасының еліміздің одан əрі өркендеуі үшін жасап отырған қамқорлығы. Алдымен, əлемдік экономикалық дағдарысқа қарсы шара ретінде индустрияландырудың екінші бесжылдық шеңберінде еліміздің инфрақұрылымын дамытудың мемлекеттік бағдарламасы болып табылады. Екіншіден, сот жүйесі мен мемлекеттік қызмет жүйесін жан-жақты реформалау, кең көлемде орта тап құру, қазақстандықтардың тұрмыс жағдайын жақсарту, «Мəңгілік Ел» құндылықтары мен басқа да басым мақсаттармен қамтамасыз ету. 26 сəуір күнгі дауыс беру нəтижесі Қазақстан халқы осы жоғары мақсат тарға ұмтылыста екендігін дəлелдеді. Қазақстан Республикасының Президенті лауазымына кірісу рəсімінде Н.Назарбаев осы ха лық берген мандат арқылы «Мен реформаларды жүзеге асыру үшін өзімнің барлық ерік-жігерім ді, шешімділігімді көрсе тіп, мемлекеттік аппаратты қоғамның күшжігерін реформаларды орындауға жұмылдыру ниетіндемін», деді. «Ел Президенті жанынан Жаңғырту жөніндегі ұлттық комиссия құрылды. Оның миссиясы – 5 реформаны кезең-кезеңімен жүзеге асыруды басқару жəне мемлекеттік органдардың, бизнес-секторы мен азаматтық қоғамның іс-қимылын үйлестіру. Ұлттық комиссия жанында құрамында беделді шетелдік жəне қазақ стандық сарапшылар бар Халықаралық консультативтік кеңес жұмыс істейтін болады. Бұл ең үздік халықаралық тəжірибені пайдалануға жағдай жасайды. Комиссияның бірінші отырысында мен бес реформа бойынша біздің не істегелі жатқанымызды түсіндіретін «Мемлекеттік құрылыстың одан арғы 100 нақты қадамы» атты Ұлт жоспарын ұсынамын. «100 қадам» – бұл біздің жаһандық жəне ішкі сын-қатерлерге, сонымен бір мезгілде, жаңа тарихи жағдайларда 30 дамыған мемлекеттің қатарына ену жөніндегі жоспарымыз. Реформаларды жүзеге асыру – алда тұрған 10-15 жылға бірінші кезекті жалпыұлттық міндет», – деді Н.Назарбаев. Осы жаңа мақсаттарға қазақстан дықтардың жете алатынына сенім бар. Президент ұсынған «Қа зақстан-2030» Стратегиясы діттеген жеріне жетіп, біз экономикасы дамыған 50 елдің қатарына еніп, халқының орта кірісі бар

ел болып отырмыз. Ғаламдық экономикалық дағдарыстардың қиын жағдайында дағдарысқа қарсы жоспарлау мен бас қаруға қолданған тиімді тəжірибеміз бар. Елімізде қазірдің өзінде XXI ғасыр стандарттары мен талап тарына сəйкестендірілген өндіріс пен əлеуметтік-еңбек қатынастарының жаңа моделі жұмыс істеп жатыр. Индустрияландыру картасы шеңберінде алғашқы бесжылдық жұмысының кейбір нəтижесі бойынша бағасы 3 триллиондық 770 жоба іске асырылып, нəтижесінде 75 мың тұрақты жұмыс орны ашылды. Сонымен бірге, өткен жылы 600 миллиардтық 150 жоба жүзеге асырылып, 12 мың тұрақты жұмыс орны құрылды. Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасын жүзеге асыру жылдары өңдеу өнеркəсібіне басты өзгерістер енгізілді. Оның өсімі бойынша Қа зақ стан Кеден одағы елдері арасында көш бастады. Осы 5 жылдың ішінде өңдеу секторында тəуелсіздік алғалы бергі жылдардан 2,9 есе көп тікелей шетел инвестициясы тартылған. Экспортқа шығарылатын тауарлар тізімі 38%ға, Қазақстан экономикасындағы қуат сыйым дылық 18,6%-ға төмендесе, өңдеу өндірісіндегі еңбек өнімділігі 1,6%-ға өскен. Халықаралық сарапшылардың пікірлерінше, Қазақстанда инновациялық

дамудың нағыз серпілісі болды. Өңдеу өнеркəсібінің ауқымы өсіп, тиісті көрсеткіштер бойынша өндіру саласынан артып отырғаны шындығында мақтанышымызды туғызады. Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасын іске асыру жобалары нəтижесінде инфрақұрылымдық база ұлғайып, машина құрылысы өндірісінің жаңа түрлері – автокөліктер, локомотив пен жүк теміржол вагондары, ауылшаруашылық машиналары, күн батареялары, тағы да басқалар пайда болды. Индустрияландыру картасы жобасы енгізілгелі айына 100 миллиардтан астам теңгенің өнімі өндіріледі. Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасының іске асырылуының екінші бесжылдығында тек отандық қана емес, шетелдік компаниялар да атсалысатын болады. Жалпы, инвестициялық қоржын 6 триллион теңгені құрап, одан мемлекетке 15 пайыз үлес тиетін болады. Бағдарлама бойынша экономиканың 12 саласына басымдық беріліп отыр, оның ішінде машина құрылысы да бар. Елімізде 2013 жылы машина құрылысының өндірген өнімі 854 миллиард теңгені құрады, ал 2014 жылы 870 миллиард болды. Бір қуаныштысы сол, сатып алынатын қазақстандық тауар көлемі ұлғайып, жұмысы мен қызметі де өсіп келеді. Мысалы, тек өткен жылы ғана осы үлес мұнай-газ секторында жалпы 3,86 триллионның 1,7 триллионын құрады. «Қазақстанда жасалғанды сатып ал» патриоттық үндеуі тек қарапайым азаматтарға ғана емес, өндіріс орындарына да арналған. Біз сол бағытта жүйелі түрде жұмыс жасап, ұлттық компаниялармен жəне аймақтардың əкімшілігі арқылы ірі тауар өндірісшілермен тиісті меморандумдар жасаудамыз. Жоғарыда аталғандар жетістіктердің шегі емес. Қазақ станның машина жасаушылары

индус трия ландырудың алдағы бесжылдығында өндіріс көлемін екі есеге арттырып, өнім көрсеткішін 2 триллионға жеткізуді мақсат етуде. Бұл – мүмкін болатын есеп. Өткен жылы 2015-2019 жылдарға арналған индустриялық-инновациялық да мудың мемлекеттік бағдарламасын жасауда машина құрылысы 189 миллиард теңгеден астам көлемде 6 басым бағыт бойынша 64 келешегі бар жоба алынды. Оның арасында – автобус шығару, сұйытылған газбен жұмыс істеу, жаңа үлгідегі өрт сөндіру көлігі, теміржол көлігін басқару жүйесі, қоршаған орта жағдайы мен экологиялық мониторинг жүйесін автоматтандыру, ауылшаруашылық техникасын жинастыру, комбайн зауыты, жолау шы лар тепловозы мен карьер автокөліктері техникасын өндіру, т.б. бар. Алдымызда 2015-2019 жылдарға арналған үдемелі индустриялықинновациялық даму бағдарламасы шеңберінде атқарылатын көп істер тұр. Біздің ойымызша, өндіру саласы еңбек өнімі мен белсенділіктің дəйім өсуінің жəне еліміз экономикасының жетекші күшіне айналуға тиісті. Мемлекет басшысы машина жасау саласын индустрияландырудың жүрегі мен ұстыны деп бағалап, айрықша жауапкершілік жүктеді. Индустрияландырудың жүрек соғысы – еліміздің экономикалық жетістігін құрайтын маңызды бір сала. Сондықтан Қазақстан машина жасаушылары өздерінің бар білімі мен тəжірибелерін Мемлекет басшысының «Мемлекеттік құрылыстың одан арғы 100 нақты қадамы» атты Ұлт жоспарындағы бағдарламалар мен бəсекелестікті жүзеге асыруға жұмсайды. Біз Елбасы, Мемлекет басшысы Н.Ə.Назарбаевқа қазақ стандық тардың жан-жүректерімен қолдауына, шынайы халықтық бағаға ие болуына қосыла отырып осындай жауап береміз.

ЕЛБАСЫ Н.Ə.НАЗАРБАЕВТЫҢ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ЛАУАЗЫМЫНА КІРІСУ САЛТАНАТЫНДА СӨЙЛЕГЕН СӨЗІ 29 сəуір, 2015 ж. ҰЛТ ЖОСПАРЫ «МЕМЛЕКЕТТІК ҚҰРЫЛЫСТЫҢ ОДАН АРҒЫ 100 НАҚТЫ ҚАДАМЫ»

3-ШІ РЕФОРМА РЕФОРМАЛАР ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫ БІЛІМГЕ НЕГІЗДЕЛГЕН, ОЗЫҚ ЕТЕДІ

ШЕШУШІ МІНДЕТ – ҚАЗАҚСТАНДЫҚТАРДЫҢ ТҰРМЫСЫН ЖАҚСАРТУ. БҰЛ КЕҢ КӨЛЕМДІ ОРТА ТАПТЫ ҚҰРУ ҮШІН ҚАҒИДАТТЫ ТҮРДЕ МАҢЫЗДЫ

ИНДУСТРИЯЛАНДЫРУҒА НЕГІЗДЕЛГЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСІМДІ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ТҮБЕГЕЙЛІ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ РЕФОРМАЛАР ЖҮРГІЗІЛЕТІН БОЛАДЫ БІЛІМ БЕРУ МЕН ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ ЖӘНЕ ДАМУ ҰЙЫМЫНА МҮШЕ ЕЛДЕРДІҢ СТАНДАРТТАРЫНА БАҒДАРЛАНАТЫН БОЛАДЫ

ЭКОНОМИКАНЫ ӘРТАРАПТАНДЫРУ ҮШІН ӨҢДЕУ ӨНЕРКӘСІБІНЕ ТРАНСҰЛТТЫҚ КОМПАНИЯЛАР ТАРТЫЛАТЫН БОЛАДЫ, ОЛ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ӘЛЕМДІК РЫНОКҚА ШЫҒУЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТЕДІ ҚАЗАҚСТАН ЕУРАЗИЯНЫҢ КӨЛІКТІК ЖӘНЕ ЛОГИСТИКАЛЫҚ ОРТАЛЫҒЫНА АЙНАЛАДЫ ЭКСПО-2017-НІҢ ЖОҒАРЫ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ИНФРАҚҰРЫЛЫМДАРЫ БАЗАСЫНДА АЙРЫҚША МӘРТЕБЕГЕ ИЕ «НҰР-АСТАНА» ҚАРЖЫ ОРТАЛЫҒЫ ҚҰРЫЛАТЫН БОЛАДЫ

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Еуразиялық интеграция институты əзірлеген.


6

www.egemen.kz

6 мамыр 2015 жыл

ЕРЛІК – ЕЛГЕ МҰРА,

Баукеѕмен бірге соєысќан... «Тұлғалы адам тау сияқты, алыстаған сайын биіктей береді», деген сөз бар ғой. Бірақ арамызда жүргенде-ақ өз биігінен бір сүйем де аласармаған бір адам бар. Ол батыр Баукең, көзінің тірісін де-ақ аты аңызға айналған Бауыржан Момышұлы. Батыр дегенде, ең алдымен, есіңе түсетін Бөгенбай, Қабанбай бабаларымызды біз көре алмадық, əрине. Бірақ біздің ұрпаққа солардың сарқытындай, өздері болмаса да көздеріндей болған Бауыржан, Мəлік сияқты қаһармандарды көруді жазыпты. Солардың соңғы тұяғындай болып жуырда ғана Талғат Бигелдинов те кетті дүниеден. Қазіргі жүрген біраз жазушы, журналистер Мəлік Ғабдуллин ағамыздың алдын көріп, дəріс те алдық. Кеудесінде Алтын Жұлдызы жарқырап отырып ауыз əдебиетінен дəріс беретін. Ал батыр Баукеңді кейбір бас қосуларда сыртынан көз салып, қызыға қарағаным болмаса өз басым алдында бола алмаппын. Бұл ретте ол кісіге тікелей жолығып, сұхбат алған Жанболат Аупбаев досымның жолы жүдə болған енді. – Əй, – дейді Баукең қабылдауын сұрап қоңырау соққан Жанболатқа, – сен осы менен қанша шақырым жерде тұрсың? – Бір жарым шақырымдай жерде... – Онда жеті минут саған жетеді. Жүгіре білген адамға бұл да көп. А ну-ка, бегом марш! Өзі де киіктің асығындай Аупбаев асфальтқа түсіп алып, аңыратқан ғой. «Бұл – ойын емес, бұл – тəртіп, бұл – бұйрық» деген сөздер санамда жарқ-жұрқ ойнайды» деп жазды өзі кейін. Иə, көзінің тірісінде-ақ батыр ағамыз жөнінде аңызға бергісіз небір əңгімелер айтылғаны рас. Сол кезде Əзілхан Нұршайықов ағамыздың «Аңыз бен ақиқат» деген кітабы шығып, батыр туралы шындыққа сусап отырған халықтың сусынын бір қандырғаны бар. Тегінде журналистің ойы ұшқыр ғой. Жүгіріп келе жатқан Жанболаттың ойы да шындықтың шеңберіне дөп түскен. Батыр ағамыз жасанды қылық, жадағай тірлікке ешуақытта бармаған. Жетелі жанға ол кісінің əр сөзі, əр қимылы телегей-теңіз тəлім мен тəрбиеге толы болған. Соның бір тамшысын да қалдырмай жинап, тарихымыздың тəлімі зор, берері мол алтын тостағанының бірі етіп толтырып қою бізге парыз, ұрпаққа үлгі, ағайын! Соның бір парасы ретінде Баукеңнің бір ауыз сөзі шамшырақтай жарқырап, бүкіл өмірін нұрландырған Нұрлыбай Қасымбеков жайлы айтып берсем деймін. Оңтүстік өңірде екеуі екі облысқа қараса да, еншісі бөлінбеген егіз екі аудан бар. Оның бірі кешегі Баукеңнен бастап бүгінгі Бақытжанға (Ертаевты

айтамын) дейінгі батырларды дүниеге əкелген қырандар ұясы Жуалы да, екіншісі, Тұрардың елі Түлкібас. Біздің кейіпкеріміз осы Түлкібастың тумасы. Күні кеше ғана Елбасымыз еске салғандай, қазақтай қасіретті көп көрген ел некен-саяқ. Нұрлыбай ағамыз кезекті бір ашаршылық жайлаған ауыр кезеңде 1922 жылы дүние есігін ашып, жастай жетім қалған. Нұрлыбай мен қарындасы Баянның бар болашағы енді отызға жетпей жетім қалған аналары Рəзияның қолында болады. Асыл ана балапандарын ашаршылық деген əп жыланның аузына түсірмей, бір дəн болса да ауыздарына салып, аман-есен жеткізеді. Түлкібастың бір боранды бекетінде туып-өскен балаң жігіттің бар арманы машинист болып, анасы мен қарындасын жоқшылықтан құтқару еді. Сол арманын арқалап мектеп бітірісімен Алматыға келіп теміржол техникумына түседі. Алайда, ұзамай адамзат баласы басынан кешкен ең бір сұрапыл соғыс басталып, арманының тас-талқаны шығады. Ол алғашқылардың бірі болып əскерге алынып, Петропавл қаласына келеді. Бір жыл болса да техникумда оқығаны бар, соны ескерді ме екен, мұны осында ұшақтарды күтіп баптайтын əуежайға жібереді. Ал мұның есіл-дерті қатарынан қалмай майданға жетіп, қанқұйлы жаумен бетпе-бет айқасу еді. Соғыс енді басталған аласапыран кез, сондай бір түйінді жəйт дұрыс тарқатылмай қалды ма екен, бұларды күтпеген жерден көп ұзамай елге қайтарады. Анасы мен қарындасының қуанышында шек жоқ. Ал бұл болса соқталдай болып соғысқа жете алмай қайтып келгеніне сондай бір ыңғайсыз күй кешіп, қатты жабырқаулы. Қойшы, əйтеуір, «Майданға жіберіңіз» деп дігерлеп военкомның есігін тоздырып бақты. Ақыры көптен күткен шақыру қағаз да келді бір күні. Бұл жолы

Қазалы қаласына əкеліп, үш айдай дайындап, ақыры алғы шепке əкеліп бір-ақ шығарды. Міне, оның сол кезде-ақ аты шыққан Баукеңмен жолы түйісетіні осы кез. Атақты Мəскеу үшін шайқаста жеңіске жетіп, алайда, шебі селдіреп қалған 8-гвардиялық дивизияның Бауыржан Момышұлы басқаратын 19-полкінің бұлар келіп қатарын толықтырды. Жүйрік аттай жарау, сымдай тартылған сымбатты, əскери өмірдің қаталдығы мен қайсарлығының қазанында əбден қайнап, шарболаттай шыңдалған командиріне бұл күн сайын сүйсіне қарайтын. Алайда, оның сұстылығы сондай, бір ауыз тілдесуге көпке дейін дəті бармады. Бір күні оның да реті келді-ау ақыры. Бұл кəдімгі ауылдағыдай: «Ассалаумағалейкүм, Бауке!» деп сəндеп тұрып сəлем береді. – Кімсің? – дейді батыр бұған шаншыла қарап. Бұл жөнін айтады. Баукең болса сол сұсты қалпы: – «Қоянды қамыс, ерді намыс өлтіреді» деген мəтелді білесің бе? – дейді. – Білемін, Бауке. – Онда намысыңды еш уақытта қолдан берме, понятно тебе! Батырдың осы сөзі мұның жетесіне жетіп, жүрегінде жатталып қалды. Тіпті қалған бүкіл ғұмырына бағдар беріп, сəуле түсіріп тұрды десек дұрыс болар. Бəрінен де бұрын сөз құдіретін қапысыз түсінген сол кездегі науша жігіт Нұрекеңнің өзінің көкірегі ояу, көңіл көзінің ашық болғанын айтсаңызшы. Түлкібас пен Жуалының жайын жоғарыда айттық. Демек, ол екеуі нағыз жерлестер. Сол жерде Баукең: «Ойбұй, бауырымай, жерлесім екенсің ғой. Жау бетіне басқалар бара жатар, сен анда барып жан сақтай тұр» деп Нұрекеңнің қолына шөміш беріп, ас-су жаққа қарай жөн сілтеп, алғы шептен шеттетіп

жіберсе ешкім оған қой демес еді. Өз кезегінде Нұрлыбай əкеміз де ондай қыңқыл білдірмеген. Қайта батыр ағасының əлгі сөзін арқаланып, жаумен жан аямай жағаласумен болған. Көп ұрыстың бірінде жау оғының таңдауы осыған түсті ме, əлде жау мергенінің көзіне түсіп, сұғы өтті ме, əйтеуір, нақ басынан жараланып, дала госпиталіне түседі. Есін жиғанда командирінің «Намысыңды қолдан берме!» деген қатқыл сөзі құлағында қайталана жаңғырып тұр еді. Жарасы қарақотырланып біте салысымен өз полкіне қайта келіп, енді тіпті, есесі кеткендей екілене соғысады. Ең бастысы, жерлесінің алдында осалдық танытқан жері жоқ. Ол болса мұның жанынан өтіп бара жатқанда қыран қабағы сəл жазылып, болар-болмас бір жылылықтың ұшқыны жылт еткендей болады. Мұның жанын жадыратып, жігерін жануға сол жетіп жатыр. Сөйтіп жүргенде екінші рет жараланды. Мина жарықшағы жамбас етін жұлып кетіпті. Əйтеуір, сүйегі аман сияқты. Бұл – 1944 жыл. Жеңістің желі кеудені ұрып, соғыстың беті белгілі болып қалған кез. Ел басшылары енді болашаққа көз сала бастаса керек, жүрегінде жалыны, көзінде оты бар мұны жарақаты жазылған соң Камышинск деген қалаға жаяу əскер училищесіне оқуға жібереді. Оны бітіргенше, күндей күркіреп барып соғыс та аяқталып, офицер шеніндегі Нұрлыбай Қасымбеков 1946 жылы аман-есен еліне оралады. Қолындағы анасы мен қарындасын ескеріп, мұны əскери қызметтен қалдырады. Енді бейбіт өмірге бейімделу керек. Соғыстан кейінгі жоқшылық жайлаған жүдеу өмір. Аты бейбіт болғанымен, тіршілік үшін күрестен мүлт кетсең құрдымға құлағаның. Баукең айтқан мəтелді өміріне азық, тірлігіне қазық қылған Нұрекең бұл күресте де жеңімпаз атанғанына дау жоқ. Бір айырмашылығы өмір майданында енді олар екеу болып күресті. Көрші Күмісбастау ауылының Болай деген қызы бұған адал жар ғана емес, сенімді серігі де болды. Ол да текті жердің қызы. Қазақы жөнмен айтсақ, елі шілменбет. Баяғы ұлы Мұхтардың туындысы «Қараш-Қараш оқиғасындағы» Тұрардың əкесі Рысқұл шыққан тау шілменбеттер бар емес пе. Бұл да сол шілменбет. Тіпті, Болай шешеміздің ертеректе болыс болған бір атасының аты да Рысқұлбек. Бір айта кетерлігі, Нұрекеңнің арғы аталары шанышқылы Бердіқожа батырдың сүйегі мен туып өскен Шет ауданының Семей жақ бетінде жатыр. Белгілі тарихшы-қаламгер Мұхтар Мағауин мен ақын Несіпбек Айтұлы бастаған Арқаның азаматтары жау қолынан қапылыста қаза тапқан батырдың сүйегін қазып алып, ақ жауып арулап, құран бағыштап қойғалы да біраз жыл. Ал жетінші атасы Қаременде батыр да қалмақтарға қарсы мыңды басқарып келіп Қарқаралы маңайында қаһармандықпен қаза тауыпты. Жат жұрттық жаудан елді қорғаймын деп жүріп мерт болған. Əрдайым есімізде жүруге тиіс елдік те, ерлік те қасиет бұл.

Əкемді саєына еске аламын Ұлы Отан соғысындағы жеңістің 70 жылдығын тойлайтын күн жақындаған сайын менің де жүрегім лүп-лүп етеді. Себебі, менің жан əкем Отан қорғау жолында болған осы қанды майданның бел ортасында болып, Ұлы Жеңіске өзінің айтарлықтай үлесін қосқан. Сондықтан, халқының бостандығы мен бақыты жолында күрескен аяулы адамнан туғанымды мақтан тұтамын.

Менің əкем Қабдолла Меңдекин 1924 жылы Семей облысы Абай ауданы Құндызды ауылында туған еді. Ол 1943 жылы əскер қатарына алынғаннан кейін Өзбекстанның Самарқанд облысындағы əскери оқу орталығында артиллерист жəне байланысшы мамандығымен қоса кiшi командирлер курсын бітіріп, ұрыс даласына аттанған. Соғыста Кеңес Одағының Маршалы К.Рокоссовский қолбасшылық жасаған Екінші Белоруссия майданы əскерлері құрамында болып, Украина, Польша жəне Германия жерлерін азат етуге қатысқан. Соғыстағы көрсеткен epлiгi үшін «Қызыл Жұлдыз» орденімен, «Ерлігі үшін», «Жауынгерлік epлiгi үшін», «Кенигсбергті алғаны үшін», «Германияны жеңгені үшін»

медальдарымен марапатталып, майдан саяси басқармасының бастығы, генерал-майор Субботиннің қолынан бірнеше алғыс хат пен мақтау қағаздарын алған. 1947 жылдың басында елге оралып, 1948 жылы анамыз Бəтима Келбетовамен отбасын құрған. Əкем 1947-1951 жылдары Аякөз ет комбинаты кадр бөлімінің бастығы, 1951-1955 жылдары Аякөз ауданы «Қарақол» совхозы жұмысшылар комитетінің төрағасы, Жүзағаш ауылдық кеңесінің төрағасы, «Шолпан» совхозы партия комитетінің хатшысы, 1955-1961 жылдары Аякөз аудандық партия комитетінің жанындағы «Бiлiм» қоғамының төрағасы, Аякөз қалалық тұтынушылар қоғамы мен коммуналдық шаруашылық мекемесінің

бастығы, 1961-1970 жылдары Таңсық ауылдық тұтынушылар одағының бастығы, «Қарақұм» қамыс зауытының директоры, «Овцевод» совхозы партия комитетінің хатшысы қызметтерін аткарған. Мен білетінде əкем іске қабiлеттi, принципшіл коммунист-майдангер еді. Қай салада еңбек етсе де мінсіз, батыл да адал қызмет атқарып, халқының құрметіне бөлене білген екен. Соғыс зардабын, қатал майдан жолдарын басынан кешкеннен болар, аяулы əкеміз бар болғаны 46 жыл өмір сүріп, өмірден өтіп кетті. Бұл күнге əкеміздің артында 9 баламен жастай қалған анамыздың тəрбиесін көрген біздер жеттік. Бəріміз таңдаған мамандықтарымыз бойынша жоғары жəне арнаулы орта білім алып, өмірден өз орнымызды таптық. Бəрі жақсы. Тек əкеміздің осы күнге жете алмай, жастай кетіп қалғаны ғана қинайды. Сол себепті, Ұлы Жеңіс мерекесі қарсаңында əкемді сағынышпен еске алып отырмын. Тілеуғайша МЕҢДЕКИНА.

Бұлардың танысып, үйленуі де бөлекше. Сол кездегі дəстүр бойынша Болай соғыста жүрген Нұрлыбай деген жауынгерге хат жазып тұрады. Ойы қан майданда жүрген жерлесіне рух беріп, елдің хабарын жеткізіп тұру. Алайда, қарлығаштай қалықтап елден жетіп тұрған ол үшбу хаттардың жырақта жүрген жауынгердің жүрегіне ұя салып қойғанын ауылдағы ару білген де жоқ еді. Сезімге берік Нұрлыбай болса майданнан қайтсымен ұзатпайақ ол қызды тауып алып, бірін бірі шын ұнатып, ортақ шаңырақ құрады. Текті жердің қызы Рəзия əжеміздің шаңырағына құт болып кіріп, бірінен бірі өткен он немере сүйдіреді. Татулықтың арқасында екеуі талай асудан асты. Екеуі де Абайыл аулындағы мектепте қырық жыл бойы ұстаз болды. Жалпы, Түлкібас кезінде оңтүстіктегі басқа ұлты басым аудан болған ғой. Абайыл да сондай. Іс қағазының бəрі орысша. Ондайда бүкіл ауылдың қазағы Нұрлыбайға келеді. Үйі тірелген кітап, білмейтіні жоқ. Бірақ аспайды да, саспайды. Қашан көрсең жібектей есілген қалпы. Жұмысына да қылап. «Қазақстанның халыққа білім беру ісінің үздігі» атағы тегін берілмесе керек. Баукеңнің сапында соғысқан Нұрлыбай Қасымбеков ақсақал аузы уəлі, айтқаны дуалы елдің қасиетті қариясы болып 84 жасында бақилық болды. Өзі қырық жыл ұстаздық етіп, басшы болған Абайыл ауылының мектебі бүгінде сол кісінің атында. Бір қызығы, Нұрекеңнің туған күні де 9 Май. Жеңіс күні қарт майдангер омырауы алтынға малып алғандай орден, медальға толып шыға келгенде оған сүйсініп қарамайтын жан қалмайтын. Əсіресе, шəкірттерінің қызыға қарағанын көрсеңіз. Халық арасында «жеңістің авторы» атанып кеткен сол кездегі ортақ мемлекетіміздің бас маршалы Жуков атындағы медаль тіпті ол кісі шау тартқан шағында бұйырды. «Менің ең жоғары да қайталанбас атағым – Батырдың келіні болуым» деп келіндердің келістісі Зейнеп жеңгеміз айтқандай, əйтсе де, Нұрекең үшін де ең жоғары атақ Баукеңнің майдандасы болғаны еді. Ол кісі ол атаққа қылау түсірмей өтті. Даңқты командирінің айтқанын бұлжытпай орындап, майданда да, бейбіт өмірде де намысты қолдан берген жоқ. «Өтемістен он едік, онымыз атқа қонғанда, жер қайысқан қол едік» деп Махамбет жырлағандай, Нұрекең мен Болай анадан тараған он перзенттің бəрі де тəуелсіз еліміздің бір-бір кірпіші болып қаланып отыр. Алды Мəскеуден, арты Алматыдан бітірген олардың бəрі де жоғары білімді. Батырдың бір ауыз нақылияты бағдар беріп, бақ болып дарыған бір əулеттің тарихы осындай. Айтпақшы, өзі де бүгін Баукеңнің сол кездегі жасына тақап қалған Жанболат досымыздың сондағы жазған батыр туралы очеркі де «Намысұлы» деп аталады. Тауып қойылған тақырып! Сəулебек ЖƏМКЕНҰЛЫ, əділет полковнигі.

Қазақ тумысынан намысқой халық. Ерді намыс өлтіреді деп білген жұртымыз сондықтан қандай бір жаугершілікте де көзсіз ерлікке кенеусіз баратын болған. Кешегі жарты əлемді жалмаған жаһан соғысында батырларымыздың көптеп шыққаны да соған сеп. Ал шын мəнінде мұндай жоғары дəрежеге жетуге лайықты болған əкелеріміздің қатары бұдан екі-үш есе көп болғанын кейінгі кездері ғана біліп жатырмыз. Дəл солай Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынылып, белгілі бір себептермен соған қол жеткізе алмай қайтқан қан майдан қаһармандарының бірі Сейіт Үйсінбаев еді.

Батырєа лайыќ тўлєа еді Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Жезқазған жондарында туған бұл кісінің өмір жолдарын дəулетті болған ата-анадан кішкентай бала кезінде үш бауырымен бірге айырылып, жасы алтылар шамасында Сырдың бойынан келген керуенге ілесіп, нағашыларына қарай жол тартып барғанынан тартып тарқатар болсақ, біраз əңгіменің басы қайырылар еді. Сондықтан біз сөздің ілкімін жігіт атанып, ат жалын тартып мінген Сейіттің төрт жылдық мектептен кейін қысқа мерзімді курсты бітіріп, мал дəрігері мамандығын алып шыққан соң бірқатар жылдар сол салада қызмет етіп барып, 1940 жылдың жазға салымында Кеңес армиясы сапына алынған шағынан бастайық. Ал арада тура бір жыл өткенде, 1941 жылдың маусым айының ортасы ауа Ұлы Отан соғысының бұрқ ете түскені белгілі. Бұл кезде Украина жерінде əскери қызметін атқарып жүрген Сейіт соғыстың алғашқы күнінен дерлік сол сұрапылға бел шешпей қойып кетеді. Алғашында ұрысқа атты əскер взводының командирі ретінде қатысып жүрген жауынгер кейін келе барлаушылар жасағының жетекшісі болып қызмет етеді. Осы кездері ол жасаған ерен ерліктерінің айғағы ретінде алғашқы «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалін алып үлгереді. Ал бір жолы кезекті бір елді мекенге барлауға барған жерінде немістердің өте бір маңызды қолбасшысын көптеген құнды құжаттарымен бірге тірідей қолға түсіріп, төркіні үлкен табысқа қол жеткізеді. Осы ерлігі үшін қазақ барлаушысы Сейіт Үйсінбаев Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынылады. Бірақ қырсық шалайын десе, аяқ астынан екен, содан бірер ай бұрын ғана батальон комиссарымен, яғни командирдің саяси істер жөніндегі орынбасарымен шəлкем-шəліс келіп қалғаны бұған үлкен кедергі болып жабысады. Пенделік тірлік қой, мұның тағы бір барлау барысында жорық жолдарының тартуы ретінде алып қайтқан алтын сағатына осы комиссар қатты қызығады. Қызығып қана қоймайды, өзіне беруін талап етеді. Мынадай əлімжеттікке шыдай алмаған намысқой Сейіт өліп кетсе де сағатты бермейтінін айтып, жоғары тұрған шендіге ашықтан-ашық қарсылық білдіреді. Соған ішін жиып алған комиссар жоғарыға кетуге дайын тұрған марапат қағазына қол қоймай қояды. Сейіт сосын мұның орнына омырауына «Қызыл Жұлдыз» орденін тағады. Арада тағы бірқатар уақыт өткеннен кейін біздің кейіпкеріміз тағы да осындай елеулі еңбегімен көзге түседі. Кезекті барлаудан қайтып келе жатқан жауынгерлер бір жолы сытырлап жауған қалың жаңбырдың астында қалып қояды. Содан алдарынан кезіккен селоның шетіне іліккен бұлар бірінші кездескен үйге кіріп барады. Бұлардың табалдырықтан аттағаннан кейін көргендері 5-6 жастағы жалғыз ұл бала болады. От жағып, киімдерін кептіріп алу үшін одан құрғақ күкірт сұрағанда, бала байғұс үйдің бар сырын ашып қояды. «Күкірт анамда», – дейді ол. «Ал анаң қайда?» – «Ол жертөлеге кетті». – «Онда неге кетті?» – «Сонда отырған неміске тамақ беруге кетті». Балақаймен арада жүрген осындай диалогтан кейін барлаушылар бірден бəрін

тастап, аталған жертөлеге қарай лап қояды. Барса, онда шынында да бір неміс солдаты мекен етіп отыр екен. Жəй отырмаған, онысы немістің радисі болып шығады. Сол жерде отырып, үй иесі əйелдің күнделікті беріп тұрған мəліметтерін өз басшылығына жіберіп, біздің көптеген нысаналарымыз бойынша артиллериядан соққылар бергізіп тұрыпты. Екі бірдей жауды алдарына салып əкелген барлаушылар тағы да тиесілі наградаларын алады. Содан Сейітке бұйырғаны екінші дəрежелі «Ұлы Отан соғысы» ордені болады. Сейіт көкеміздің бұдан кейін басынан кешкені анау-мынау киноға бергісіз. Кезекті бір соғыс кезінде снарядтың жарықшағы оның бір бүйрегін зақымдап кетеді. Дəрігерлер далада қар үстінде қансырап жатқан жауынгерді аман алып қалу үшін бүлінген бүйрегін алып тастап, емдеп көргендерімен, оның беті бері қарай қоймайды. Ақырында тіршіліктің белгісі байқалмай қалған ол мəйітханаға жеткізіледі. Сол жерде екі-үш күндей жатып қалған оның денесі əлі суи қоймағанын жерлеу бригадасының бір мүшесі кездейсоқ байқап қалған екен. Осыдан кейін батыр барлаушы шұғыл госпитальға жеткізіліп, ары қарай біртіндеп сауығып шығады. Кейін денсаулық жағдайына қарай əскери қызметтен босатылған Сейіт Үйсінбаев елге қайтарылады. 1944 жылдың жазында осылай Қызылорда облысының Шиелі ауданындағы отбасына оралған бұрынғы жауынгер 1971 жылы желтоқсан айында жүрек талмасынан қайтыс болып кеткенге дейін халық шаруашылығында ұзақ уақыт қалтқысыз қызмет етеді. Мен бұл кісіні тірі кезінде көре қойған жоқ едім. Бірақ жасында балуан болып күреске де түскен, қолына домбыра ұстап, айтысқа да қатысқан, оның атын сырттай көп естігенмен. Оған аталған ауданның «Гигант» колхозында көп жылдар ферма басқарушысы, қойма меңгерушісі болып жұмыс істеген жездем Сыздық Омаровпен құрдас, əріптес, жолдас болғаны себеп шығар. Кейіннен Сейіт көкеміздің балаларымен жақын жүрдік. Өкінішке қарай, одан өрбіген Бақыт, Батыр жəне Бағлан есімді ұлдардың бəрі өмірден ертерек кетіп қалды. Осылардың ішінде Батырмен араластығымыз өте жақсы болды. Енді ғана оның есімі неге бұлай қойылғанын пайымдаған сияқтымын. Қазір батыр əкенің артында қалған мұраларына қызы Ғалия əпкеміз ие болып отыр. Ал Сейіт көкеміз тірі тұрғанында өткен жылы жүзге толар еді. Қызылорда облысы, Шиелі ауданы.


7

www.egemen.kz

6 мамыр 2015 жыл

ҰРПАҚҚА ҰРАН Асылдың сынығындай, қатарлары тым селдіреп бара жатқан Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің қай-қайсысы болса да көзге ыстық. Солардың бірі – бүгінде тоқсанның бел ортасына жеткен Сейілбек Усин ақсақал.

Жеѕісті Прагада ќарсы алєан Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Сейілбек ағамызбен менің таныстығым, өткен ғасырдың 80-ші жылдарының ортасынан басталған еді. Лигачевтің «сухой законынан» кейін саламатты өмір салтын насихаттау туралы науқан басталды. «Целиноград ауданында тұратын 65-тен асқан бір қарт адам күніне 30 шақырым қашықтыққа жүгіреді екен. Сол ақсақалдың тəжірибесін облыстық газетте насихаттау керек» деген тапсырма алдым. Ол кезде қаланың іргесіндегі Талапкер ауылында тұратын Сейілбек Əкімбекұлын арнайы іздеп барып, жүздескен едім. Сол кезде 15-20 шақырым қашықтыққа еркін жүгіретін ағамыз сексеннің сеңгіріне іліккен шағында да Ұлы Жеңіс мерекесі құрметіне өткізілетін 30-35 шақырымдық марафондарда алдына жан салмай келетін. Майдангермен сұрапыл соғыс тақырыбында да талай-талай сыр суыртпақтағанбыз. Сейілбек аға Ұлы Отан соғысының алғашқы күнінен қатысып, Жеңісті Чехославакияның астанасы Прага қаласында қарсы алыпты. Бес жыл қан майданның бел ортасында жүріп, бірде-бір рет жарақат алып көрмепті. «Сейілбек аға, денеңізге сызат түсірмей сұрапыл соғыстан қалай шыққансыз?» деп қалжыңдағандарға, «Оу, мен үнемі студебеккер машинасының ішінде отырдым ғой, қайдан оқ тиеді», деп əзілмен жауап беретін. Ұлы Жеңістің 70 жылдық мерейлі мерекесі қарсаңында газетіміздің фототілшісі Орынбай Балмұрат екеуміз ағамызға арнайы барып, майдангердің жауынгерлік жылдардағы өмір естеліктерін тыңдап қайттық. Сейілбек Усин Солтүстік Қазақстан

облысындағы атақты Шағалалы ауылында 1921 жылы өмірге келіпті. Əкесі Əкімбек Усин МТС директоры, Шағалалы ауылдық кеңесінің төрағасы болған көзі ашық, оқыған адам екен. Чистопольский МТС-тің 7 жылдық орыс мектебін бітіргеннен кейін Сейілбек Шағалалы ауылында ашылған мектепке орыс тілі мен əдебиетінің мұғалімі болып бекітіледі. 1940 жылы міндетті азаматтық борышын өтеу үшін əскер қатарына шақырылып, Қиыр Шығысқа аттанады. Осындағы əскери байланыс бөлімшесінде қызмет атқарып жүргенде, соғыс басталады. Қиыр Шығыстан жеткен жауынгерлерді бірден алдыңғы шептегі шайқасқа салды. Сейілбек аға жылға жақын жүздеген метр байланыс сымы оралған катушканы арқалап, алдыңғы шептегі бөлімдер мен əскер басшылары орналасқан нүктелердің арасында байланыс жүйесін қалыптастыру міндетімен айналысты. Үзілген байланыс сымдарын жалғау үшін қарша бораған оқ пен оттың ортасымен бір жығылып, бір тұрып, талай-талай шақырымдарды еңбектеп өткен күндері де көп болды. Қар жамылып, мұз жастанып ұрыс даласында байланыс сымын тартып жүргенде, талай серіктері жер жастанды. Қандай құдірет қаққаны белгісіз, бұл қан-қасаптан ол аман шықты. Содан кейін ол І Украин майданының құрамындағы даңқты генерал Рыбалконың 3-ші гвардиялық танк армиясына тап болды. Көп ұзамай білімді əрі орысшаға жетік жауынгерді танк армиясының штабына алды. Мұнда ол снарядтарды жəне оқ-дəрілерді тіркеу жəне есептеу бөлімшесінде қызмет етті. Сейілбек ағаның өз сөзімен айтсақ:

«Біз қабылдап алған əрбір снарядтың жəне оқ-дəрінің қатаң есебін жүргізіп, жоғары жаққа есеп беріп отырдық. Мəселен, ПААС-тан (полевой армейский артелериский склад) жауынгер Ивановқа 20 бронебойный, 30 осколочный жəне 10 подкалибрный снаряд берілді. Шайқас біткеннен кейін Иванов атылған снарядтардың бəленше гильзаларын тапсырады. Сол бойынша біз бір шайқастан кейін қанша снаряд пен оқ-дəрі шығындалғаны туралы есеп беріп отырамыз». Міне, əрбір атылған снарядтың есебі алынып отырған Кеңес мемлекетіндегі темірдей тəртіптің арқасында дүниежүзін қалтыратқан неміс фашистері тізе бүкті. 1945 жылғы сəуір айының соңғы күндері неміс фашистерінің ордасы – Берлин қаласы үшін кескілескен ұрыстарға ұласты. Алынбайтын қамалға айналған Берлиннің əрбір көшесі, əрбір нысаны үшін жан алысып, жан беріскен шайқастар жүріп жатты. Мамыр айының алғашқы күні Сейілбек аға қызмет ететін танк құрамасы түн ішінде тік көтеріліп, суыт жүріспен Берлин қаласын тастап шықты. Рейхстагтың төбесі көрініп қалғанда, күрт кері бұрылып, шұғыл сапарға шығудың сырын ұға алмай, жауынгерлер де дал болды. Көп кешікпей əрбір рота, əрбір бөлімше, əрбір танк құрамына құпия бұйрық таратылды. Чехославакияның

астанасы Прага қаласына фашистердің мұздай қаруланған қуатты армиясы бекініп, біздің əскерлердің тылынан тұтқиылдан шабуыл жасау үшін əзірленіп жатқан көрінеді. Бұларды сол неміс əскерін талқандауға аттандырған екен. «Айналасы екі-үш күннің ішінде біздің əскерлеріміз Прага қаласының маңына бекінген жаудың тас-талқанын шығарды. Біздің штаб батальоны 8 мамыр күні түн ортасы ауа жаудан тазартылған Прага қаласына келіп кірді. Ұзақ жолдан қалжырап, одақтастар берген студебеккер машинасының ішінде сығылыса отыр едік. Кенет жан-жақтың бəрі тарсыл-гүрсіл атыс болды да кетті. Жауынгерлер қару атаулының бəрімен аспанға атып жатыр. Жау самолеттері келіп қалған екен деп аспанға қараймыз. Сол сəтте командиріміз майор Ефимов шеттеу отырған маған: «Жауынгер Усин, бұл не атыс екенін біліп келіңіз!» деп бұйырды. Мен жалма-жан машинадан секіріп түсіп, қараңғы көшемен жүгіре жөнелдім. Прожекторлар жарығымен самаладай болып тұрған алаңда өзара дабырласып жатқан бір топ жауынгердің қасына келдім. Олар құшақтасып, сүйісіп, қайта-қайта аспанға оқ жаудырып жүр. «Жолдас лейтенант, не болып жатыр өзі?», дедім дəл жанымнан өте берген офицердің жолын бөгеп. «Соғыс бітті, бауырым! Жеңіс! Біз жеңдік, бауырым!», – деп лейтенант мені құшақтап алып, кемсеңдеп жіберді. Мен де көзімнен аққан қуаныш жасын сығып алып, майор Ефимовтан сүйінші сұрау үшін келген ізіммен жүгіре жөнелдім...». Қарт майдангер, соғыстан кейінгі саналы ғұмырының аттай қырық жылын бала оқыту ісіне арнаған ұлағатты ұстаз Сейілбек Əкімбекұлы əлде кəріліктен, əлде ішкі тебіреністен жасаурап кеткен көкшіл көздерін орамалымен сүртіп, үнсіз отырып қалды. Тоқсанның төртеуіне шықса да таяқсыз жүретін асылдың сынығындай ардагерге біз де шынайы ілтипатпен риясыз қарадық... АСТАНА. ––––––––––––––––– Суретте: Ұлы Отан соғысының ардагері Сейілбек УСИН.

Соѕында ґнегелі ісі ќалєан Ел басына күн туып, жау жағадан алғанда ойланып жатпастан қолына қару алып, қан майданға аттанған боздақтардың ерліктерін, өнегелі істерін айтып тауысу мүмкін емес. Десек те, олардың өмір жолын үнемі санамызда жаңғыртып, жас ұрпаққа насихаттап отыру қоғамның негізгі міндеттерінің бірі болуы тиіс. Өйткені, оның тəрбиелік мəні өте жоғары. Осы орайда, бүгін біз Шығыс Қазақстан облысының тумасы, Ұлы Отан соғысының ардагері, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болған ардақты азамат Сəдуақас Сарқытбаевты еске алып, ол кісі жөнінде аз-кем əңгіме өрбітсек. Жолдыбай БАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Соғыс жəне еңбек ардагері, өзінің саналы ғұмырын оқу-ағарту ісіне арнап өткен Сəдуақас Сарқытбаевтың есімі Шығыс Қазақстан өңіріне кеңінен танымал. Ол 1905 жылы 10 қаңтарда Күршім ауданындағы Сарыөлең ауылында дүниеге келген. Əкесі Сарқытбай балық аулап, Ертістен қайықпен ары-бері кісі тасып, күн көріпті. Өкінішке қарай, 1919 жылы Сəдуақастың əке-шешесі бірдей қайтыс болады да, қарындасы екеуі жетім қалады. Содан оларды апалары қолына алады. Жезделері Бейсенбі байға жалданып, əзер күн көріп жүрген кедей адам екен. Сəдуақас бұл отбасына келген бойда таңертеңнен қара кешке дейін мал бағады, өзге де түрлі жұмысқа жегіледі. Басындағы жетімдігі, буыны қатпай жатып ауыр бейнетке тап келгені жас баланы жасыта қоймайды. Келер күннен үміті мол Сəдуақас қандай қиындыққа кезіксе де мойымай, өзін өзі қайрап алға ұмтылады. Қағылез, кісі жатсынбайтын, ұтымды сөз, əзіл əңгіменің майын тамыза айтар қасиеті бар ол ауыл-аймақтың құрметіне бөленеді, өзі құралпы жастардың алды болады. Жалпы, С.Сарқытбаевтың жастық шағы қазақ жастарына білім берудің өрістеген уақытымен тұспа-тұс келеді. Сол кездері Ақтүбек ауылында орысшақазақша жеті жылдық мектеп ашылып, соған барады. Ал 1924 жылы комсомол қатарына өтіп, алғашқы колхоздарды құруға белсене араласады. Сондай-ақ, 1926-1930 жылдар аралығында Семейдегі жетіжылдық мектепте оқиды. Содан кейін осы қаладағы мұғалімдер училищесін үздік бітіріп, өзінің туып-өскен жеріндегі Ақтүбек мектебінде мұғалім болады. 1930 жылы коммунистік партия қатарына өтеді. Кейінірек, яғни 1938 жылы Семей қаласындағы Н.Крупская атындағы педагогикалық институтқа оқуға түсіп, оны 1941 жылдың шілдесінде аяқтайды.

Алғыр жігіттің сол замандары талайдың қолы жете қоймайтын оқу орындарынан білім алуы оның оқуағарту саласына түбегейлі бет бұрып, еселі еңбек етуіне жол ашады. Білімді, өз ісіне берілген азаматтың алғашқы аяқ алысын аңғарған басшылар оны 1937 жылы өзі оқыған Ақтүбек мектебінің директорлығына тағайындайды да іле Күршім аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі етіп бекітеді. Елдің жайынан хабары мол, істің орайын келтіре білетін маман осы аз ғана уақыттың ішінде аталмыш аудандағы ақсап тұрған білім саласын уақыт талабына сай ілгері жылжытып, халықтың ыстық ықыласына бөленеді. Ұйымдастырушылық қабілеті, еңбекқорлығы, ой-өрісінің кеңдігі С.Сарқытбаевтың ауыл немесе аудан масштабындағы қызметтерден гөрі өңірлік, республикалық ауқымдағы шаруалармен шұғылдануға мүмкіндігі жететін адам екенін көрсетіп береді. Содан да болар, ол 1-ші сайланған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне ЗайсанКүршім округі бойынша депутат болып сайланады. Осылайша, қарапайым халықтың, ел-жұртының қажетін, өтініш-тілегін биік мінбеде тұрып айтуға мүмкіндік алған азамат Жоғарғы Кеңес депутаты болған санаулы жылдарда өзіне үміт артқан халықтың мұңмұқтажын билікке тайсақтамай жеткізе біледі, елдің жоғын түгендеп, мүддесін қорғайды. Алайда, жастық жігерімен қызметін жанын сала атқарып жүрген кезде кенеттен соғыс басталып кетеді. Əскери комиссариат халық қалаулысын майданға аттандыруды жөн көрмейді. Өйткені, оқыған-тоқығаны мол, мықты ұйымдастырушы, істің көзін білетін азаматтар «бронмен» тылдағы жұмыстарды жүргізу мақсатында қалдырылатын. Партияның осындай шешімі негізінде С.Сарқытбаев та əскерге бірден алына қоймайды. Талайлар Отан қорғауға аттанып жатқанда өзінің елде қалып қойғанын намыс көрген ол əскери комиссариаттың

табалдырығын тоздырып жүріп, ақыры соғысқа аттануға рұқсат алады. Бұл 1942 жыл болатын. Сол жылы командирлер даярлайтын оқуды аяқтап, əскерге қосылған С.Сарқытбаев қан майданда өзіне тапсырылған ротаны бастап жауға қарсы атой салады. 1942-1945 жылдар аралығында Бессарабиядағы, Болгария мен Мажарстандағы ұрыс қимылдарына қатысып, басқыншыларды талқандауға ерекше үлес қосқан гвардия аға лейтенанты ерліктері үшін «Қызыл Жұлдыз», «Қызыл Ту», І жəне ІІ дəрежелі Ұлы Отан соғысы ордендерімен жəне көптеген медальдармен марапатталады. Сондай-ақ, Украинаның Измаил, Венгрияның Востерген, Будапешт, Сегет қалаларын азат етуде жəне Дунай, Тисса өзендерінен өтуде танытқан басқару шеберлігі үшін И.Сталиннің атынан мақтау қағазын алған. Сол сияқты көптеген алғыс хаттар берілген. Оның батырлығы мен тапқырлығы, жауынгерлерге деген қамқорлығы талайларға өнеге болады. Мəселен, майдан газеттерінің бірінде біздің кейіпкеріміз жөнінде Т.Үмбетəлиев деген автордың «Қазақ халқының қалаулысы» атты мақаласы жарияланыпты. Онда: «Біздің бөлімде Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, гвардия аға лейтенанты Сəдуақас Сарқытбаев неміс басқыншыларына қарсы шайқасып жүр. Жуықта болған ұрыста ол жараланып қалса да өз ротасына тез оралды. Көше ұрыстарында халық

қалаулысы, гвардия аға лейтенанты Сарқытбаевтың ротасы дұшпанның 111 солдатын, 7 офицерін тұтқындап, 14 зеңбірек, 9 пулемет, 20 автомашина мен 350-ден аса винтовканы қолға түсірді...», деп жазылыпты. Соғыстың қиын кездерінде С.Сарқытбаев командир ретінде Күршімнің аудандық газетіне мақалалар жолдап, жерлестеріне жігер беріп, туған жерімен байланысты үзбейді. Мəселен, Күршім аудандық «Социалистік еңбек» басылымының 1943 жылдың 9 қыркүйегіндегі санында шығысқазақстандық командирдің «Майдандағы əскер» мақаласы жарық көреді. Автор бұл мақаласында: «Бөлімдегі жауынгерлер бірнеше биікті жаудан азат етті. Қазақ жігіті И.Мусин 45, өзбек Əділқадіров 32, ұйғыр Ахметов 31, украин Полев 23 фашисті жойды. Колхозшы жолдастар! Еңбекпен өсірген егіндеріңізді мерзімінде ысырапсыз жинап алыңыздар. Құнарлы мал азығын көбейтіңіздер. Армияға көптеп қысқы киімдер дайындаңыздар. Біз фашист басқыншыларының есінен кетпейтіндей соққы береміз. Жеңіс күні жақын», деп баяндайды. С.Сарқытбаев əскери қызметтен 1946 жылы қазан айында, яғни, Киевте штабта жұмыс істеп жүрген жерінен босатылады. Дəлірегі, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болғанын ескерген Күршім аудандық партия комитеті оның елге оралуын қалап, шақыртып алады. Ол өзінің туып-өскен жеріне келген соң, оқу-ағарту саласындағы қызметін жалғастырады. Ал 1950 жылы «Теректі бұлақ» орта мектебінің директоры болып тағайындалады. Содан кейін, яғни 1956 жылы Күршім аудандық «Социалистік еңбек» газетін басқарады. Бейбіт өмірде де белсене қызмет еткен С.Сарқытбаев 1960-жылы кезінде өзі басқарған «Теректі бұлақ» орта мектебінде тарих пəнінен сабақ беріп жүріп зейнетке шығады. Құрметті демалысқа шыққанымен ардагер азамат қарап жатпай, елдің сөзін сөйлеп, халықтың қамын жеп, көптің игілігі үшін аянбай еңбек етеді. Бұл арада оның мыңдаған шəкірттері өмірден өздерінің лайықты орнын тауып, əр салада маман болып, қызметтерін атқарып жатқанын да айта кетейік. Ол 1985 жылы 80 жастан асқанында дүниеден озды. Өзі кеткенімен соңында өнегелі ісі қалған адамдар қаншама десеңізші. Солардың арасында Сəдуақас Сарқытбаевтың да өзіндік орны бар екенін біле жүрейік.

ТЫЛ

майданнан бір де кем болєан жоќ 1941 жылы, Ұлы Отан соғысы басталып Садық ағамды соғысқа алып кетті. Жəнікүл жеңгем алты айлық Абай атты сəбиі құшағында жылап қала берді. Бізде «Бұрынғы күнім – күн екен, ендігі күнім – жыр болды», дегендей, ауыр еңбекке жегілдік. Соғысқа кеткен азаматтардың ауыр да қиын қол еңбектерін алмастыратын, колхозшы жұмыскер болып шыға келдім. Бұл – менің 13 пен 14 жастың арасындағы шағым. Қыста жер кепе, қора сияқты үйді паналаймыз, жазда киіз үйде тұрамыз. Таң білініп келе жатқанда, бригадир айғайлап оятады. Бір үзім нан мен торсыққа айран құйып алып, соны кешке шейін талшық етіп, шаршап, қалжырап қонаға əрең үйге келіп жығыламыз. Үзіліс, демалыс дегенді естіген емеспіз. Осындай ауыр еңбектің астында жүрсем де бір ауырған емеспіз. 1944 жылдың сəуір айында, менен 1-2 жас ересек Егінбек Рақышев деген жасөспіріммен екеумізді колхоз бастығы шақырып алып: «Өткен жылы колхоздың егініне, ұсақ қара шегіртке қаптап кетіп, егінді жеп қойды, биыл болдырмау үшін, уланып қалмай, шегірткеге у шашуды үйреніп келесіңдер!» деп аудан орталығына жіберді. Төте жолмен жүргеннің өзінде аудан орталығы 50-55 шақырым жерде. «Көлік жоқ, салт аттылардың ізімен жаяу барып, жаяу қайтасыңдар», деді. Ол кезде бастық түгілі үлкен кісінің сөзі екі айтылмайтын. Егінбек екеумізге резинка етік тауып əкеп берді. Етікке киізден ұлтарақ салып шұлғаумен киіп алып, екеуміз қолымызға таяқ алып жолға шықтық. Дала əппақ қар, жол жоқ. 50-55 шақырым жерді бетке алып, омбы қарды кешіп, екі тəулік жаяу жүрдік. Бірінші күні «Аққуыз» деп аталатын жердегі, жалғыз үй малшыға келіп қондық, ал екінші күні кештетіп, аудан орталығына жеттік. Үш күн бойы противогаз киіп шегірткеге қалай у шашу керектігін үйрендік. Жұмыс біткен соң, келген ізімізбен екі күн жаяу жүріп ауылға атбасын тіредік. Бұл жылы мен əлі 16ға толмасам да өзімнен 2-3 жас үлкендермен бірдей еңбек ететінмін. Біздің бағымызға қарай, сол жылы шегіртке болмады. Себебі, сол 1944 жылдың жазы мен қысы мен үшін өмір мен өлімнің ортасындағы кезең болды. Əлі есімде, сол жылдың шілде айы еді. Шөп шабатын шалғыны өгізге жегіп, шөп шауып келе жатқанбыз. Мен шалғының тұтқасын ұстап отырамын. Акельдеков Елқұтты деген азамат бала өгізге мініп ілгері жүргізеді. Үнемі ұйқымыз қанбайды. Шаршап ұйықтап кеткен болуым керек, шалғыға құлап түсіппін. Шалғы бас терімді, екі құлағымның түбінен кесіп, сыпырып төбеме жинап жіберіпті. «Қырық жыл қырғын болса да, ажалды өледі», деген сөз рас екен. Бір үлкен қария əже қансырап жатқан менің бас терімді, қолымен сыйпап орнына жапсырып, құрым киізді күйдіріп тақия етіп кигізіп, орап тастапты. Сорғалап аққан қан біраздан соң тыйылыпты. Бірақ мен өлім аузында 4-5 күн жатыппын. Аузыма су тамызып күзетіп отырғанда көзімді ашыппын. Дəрі-дəрмек атымен жоқ, жараның маңайына май жаға беріпті. Ата-анам жоқ тұл жетім болсам да ағайынтуыстардың ортасында болғандықтан, аштан өлмей кезектесіп күтімде болып тірі қалыппын. Əкеміз бір, шешеміз бөлек Оспан деген үлкен ағам, өз балалары көп болса да төсек тартып қалған мені өз үйіне апарып бағыпты. Оспанның үйінде жүріп ептеп басымды көтеріп жүре бастағанымды көріп, колхоз бастығы, өгізге мініп қайыра егін салу үшін соқаға шығарды. Бұл 1945 жылдың көктемі еді. Бізде егін егуді аяқтап, енді шөп шабуға дайындық жасап, шалғы қайрап жатқанда соғыстың аяқталғанын естіп, қуандық. Елдің бəрі соғыстан туғантуыстарын, жақындарын күтіп жолға қараумен болды. Мен де Садық ағамды күттім. Бірақ Садық ағам соғыстан оралмады. Қолым қалт еткенде, Абайды мойныма мінгізіп: «Менен сен жақсысың, анаң бар, тұл жетім емессің...» деген ойдың жетегінде көп жылайтын едім. Соғыс майданы аяқталғанымен, еңбек майданы еш өзгеріссіз жалғаса берді. 1946 жылдың желтоқсан айында ауданнан өкілдер келіп, ФЗУ-ға жасөспірімдерді жинады. Сол жиналған жасөспірімдердің ішінде мен де кеттім. 1947 жылдың жаңа жылын ФЗУ мектебінде қарсы алғаным əлі есімде. Екіүш ай «Поезд-вагон шебері» деген кəсіпті оқытып, үйретті де, қалған екі жарым жылда қара жұмысқа салды. Бертіс стансасы деген жерде вагон артамыз, шпалдар түсіреміз. Рельс вагон құрастыратын теміртерсек, саймандар жасаумен айналысып, бір тыныс алмаймыз. Ауыр темір, рельс көтеру секілді жұмыстың бəрі екі қолмен атқарылады. Қара күшті талап етеді. Осы жұмыста жүргенде де, талай қатерден аман қалдым. Бұл жерде де басты тамағымыз ржаной ұннан пісірілген нан болды. Ал киіміміз ауылдағыдан гөрі біршама жақсы, фуфайка, қалың шалбар, аяғымызға ботинка, не керзі

етік. Əйтеуір шоқпыт пен биттен құтылдықау... 1949 жылдың жазында ауданымыздағы «Вагонный участокке» келіп, жолдамамен жұмысқа орналастым. Ең бірінші рет еңбегім үшін, қолыма ақша ұстағаным осы мекеме еді. Есім кіргеннен ақша түгілі, рахмет те естіген жоқ едім. Еңбегім үшін, қолыма ақша ұстаған сол сəт мəңгілік есімде. 1951 жылы Кеңес əскерінің қатарына шақырылдым. Ол тұста əскерге 3 жылға алатын. Ал мен үш жарым жыл Қиыр Шығыстағы «Советский гавань» деген қалада азаматтық борышымды өтеп, еліме оралдым. Осы уақытта мені іздеген ешкім болған жоқ. ФЗУ-да жүргенде де, əскерде жүрген жылдарда да басқаларға хат келіп жатады. Ал маған бірде-бір хат келген жоқ. Бір Алладан басқа ешкімге керек емес екенімді сонда білдім. Біреуді іздеуге мен де құштарланған емеспін, бірақ туған жерге деген сағыныш жеңбей қоймайды екен. Туған жеріме, Қарағашқа, бір барып келгім келіп, жолға шықтым. Баяғы Егінбек екеуміз келіп қайтқан жолмен өзім ғана жаяу жүріп кеттім. Күн – жаз, əуе – ашық, жалғыз аяқ жол сайрап жатыр. Таңертең ерте шығып кетіп, кешке ауылға жеттім. Үстімде солдат киімі. Ауылдың көз көрген үлкендері мені танып, жылап бетімнен сүйіп, қуанды. Мен болмаған жылдардан бері бұл жақта өзгерістер көп екен. Мені ФЗУ-ға аттандырған жеңгей басқа біреуге тұрмысқа шығып кетіпті. Садық ағам туралы: «Смоленск қаласы үшін шайқаста қаза болды», – деген қара қағаз келіпті. Ал бесікте қалған Абайды Садықтың туған ағасы, Сəдуақас алып қалыпты. Абай сөмкесін сүйретіп, мектепке барып жүр екен. Сəдуақас ағайдың үйінде жүрген Абайды көріп, еріксіз көңілім босады, ондағы ойым: «Əкеңді соғыс жалмады, анаңды бөтен біреу иеленіп кетті, сен де менің сыңарым болдың ба, біздер неге жазалана бердік?!.» деген өксік пен налу. Бір жұмадан соң, енді ауданға барып, баяғы əскерге кеткенше, еңбек еткен жеріме барып, жұмысқа тұруды ойлап, дайындалып жатқанымда, үйге екі салт атты келіп түсті. Танымасам да кішілік ілтипатпен орнымнан тұрып, сəлем бердім. Қымыз іше отырып, бұл кісінің бірі – колхоз басшысы, екіншісі – бөлім басшысы екенін білдім. Арнайы маған келген екен: «Жігітім сен осы ауылдың тумасы екенсің, бізге сен сияқты азаматтар ауадай қажет. Келешекте колхозымызға машина, трактор аламыз, соларға жүргізуші, механик, слесарь, тағы басқа, техникаға байланысты мамандық иесі керек. Біз сені өз қаражатымызбен оқытамыз, қай мамандықты таңдасаң соған бар. Қарағандыға жолдамамен жібереміз, бір жыл оқып, маман болып келген соң, жұмысың дайын», деп қалуға көндірді. Колхоз бастығының тілегін Сəдуақас ағай да құптады. Үлкенді тыңдап өскен ұрпақпыз ғой, қалаға барып, бір жыл оқып, тəжірибеден өтіп, жүргізуші мамандығын меңгеріп, ауылға келдім. Колхоз əлі де машина ала қоймапты. Бастық маған: «Аудандық тұтынушылар қоғамына жүргізуші керек екен, сонда барып, тəжірибеңді шыңдай бер, машина келгенде, өзім шақырып аламын», деді. Сол кездегі тұтынушылар қоғамының бастығы Сейітқұл Тəттімбеков деген азамат мені құшақ жая қарсы алып, өзі аяқ артып жүретін жеңіл машинасына жүргізуші етіп алды. Бұл 1956 жылдың жазы болатын. Кейін колхоз, совхоздардың дүкендеріне жүк таситын ауыр машиналарға ауыстым. Соғыстан кейінгі халық шаруашылығын қалпына келтіргендер – менің замандастарым екені анық. Ұлы Жеңіс жаумен соғысқандардың жанымен, қанымен келгені анық. Əйтсе де, тылдағылардың адам төзгісіз ауыр тауқыметі, жан аямай жұмсаған күш жігері жеңісті жақындатуға өлшеусіз үлес қоспады – деп кім айта алады? Иə, жан-жағыма қарасам, менің де замандастарымның өзі саусақпен санарлық болып қалған екен. Жоғарыдағы айтқан тағдырым, тартқан азабым мен көрген бейнетімді «соғысқа қатысқаннан төмен» деп ешкім айта қоймас. Елбасымыз бен заң шығарушы депутаттарымыз осы жайында ойланса деген тілегім бар. Біз сияқтыларға қаражат жағымен қоса, рухани жағынан да көтермелесе, қамқорлық танытса,қане! Соғысқа кеткен азаматтардың тылдағы ауыр еңбегін алмастырған мен сияқты сол кездегі жасөспірімдерге, соғысқа қатысқандармен тең құқық берілсе, əділдік болған болар еді. Құдайға шүкір, 86 жасқа келіппін. Кəрілік болмаса, мүгедек емеспін. Алты баланың əкесімін, оншақты немеренің атасымын. Құдайдан басқа сүйенішсіз болсам да, ерен еңбегімнің арқасында, қатарымнан қалмай, ғұмыр кештім. Соған тəубе деймін. Жетпісбай РЫСМАҒАМБЕТОВ, зейнеткер, тыл жəне еңбек ардагері.

Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы.


8

www.egemen.kz

6 мамыр 2015 жыл

Биыл еліміз Қазақ хандығының құрылғанына бес жарым ғасыр толу мерекесін атап өтпек. Қазір жер-жерде мерекеге дайындық жұмыстары жаппай жүріп жатыр. Осы дайындық барысында ел тарихы ұлттық таным тұрғысынан қайта пайымдалып, бұрынғы қалыптасқан кейбір қағидаларға түзетулер енгізу мүмкіндігі де туып отыр. Баспасөз беттерінде жаңалықты ойлар айтылып, жаңа тұжырымдар жарық көре бастады. Осыған орай біз де Қазақ хандығының құрылу қарсаңындағы тарихи жағдайларға қатысты кейбір дүдəмал мəселелер төңірегінде көппен ой бөлісіп, өз пайымдауларымызды ортаға салуды жөн көрдік. Қойшығара САЛҒАРАҰЛЫ. Қазір жұрттың бəрі Əбілхайыр хандығынан бөлініп шыққан Керей хан мен Жəнібек сұлтан бастаған елдің Моғолстанның батыс бөлігіне келіп, дербес Қазақ хандығының шаңырағын көтергенін жақсы біледі. Бірақ, өкінішке қарай, құжаттық құқы бар тарихи шығармалар берген дерек арқылы орныққан осы нақтылықтың арғы жағының, яғни Қазақ хандығы дербестік алғанға дейінгі жағдайдың айқындығынан көмескілігі басым. Содан да болар, тегін білуге ұмтылған жалпы жұртшылықты былай қойғанда, тарихи танымы молырақ деген тарихшыларымыздың өзі кей мəселеде нақтылыққа жол таба алмай, шырғалаң шиырынан шыға алмай жүрген сияқты. Мысалы, тарихтан негізін Бату қалаған Ұлы Ұлыс («Алтын Орда» деп біліңіз) ыдырағаннан кейін сонау Еділ дариядан шығысқа қарайғы иен далада «Жошы ұлысы», «Өзбек ұлысы», «Алтын Орда», «Ақ Орда», «Көк Орда», «Боз Орда», «Жүз Орда», «Ноғай Ордасы», сол секілді «Орда Ежен ұрпақтарының иелігі», «Тоқа Темір ұрпақтарының иелігі», «Шайбанилықтардың жері», «Сібір хандығы», «Əбілхайыр хандығы», «Қазақ хандығы» дегендердің болғанын бəрі біледі. Ал осылардың ішінен Қазақ хандығы бөлініп шыққан Əбілхайыр хандығынан басқасының қазақ халқының тарихына қаншалықты қатысы барлығын нақты біле бермейді. Өз бетіңше ізденіп бірдеме білу тағы қиын. Себебі, бір тарихи шығарма бізді Жошы ұлысына жатқызса, екінші бір шығарма Өзбек ұлысына апарып телиді, үшінші бір шығарма апарып Ақ Орданың еншісіне береді. Осылай жалғаса береді. Сонда біз осылардың қайсысынан шыққан болып табыламыз, əлде осының бəрі əр кезеңде əртүрлі аталған территориялық бір иелік пе? Бұл да сараланбаған. Көптеген ғалымдар Ақ Орданы Орда Еженнің ұрпақтары иеленді дейді. Осыған қарап Орда Еженнің ұрпақтарының жері біздің бабаларымыздың иелігі екен ғой деп іштей малдана бастасаң, «Қазақ ССР тарихы»: «Орда Ежен иеліктері мен Алтын Орда аралығында орналасқан Қазақстан территориясы Шайбан мен оның ұрпақтарының қол астында болды», деп өз кесімін айтады. Қанша құжаттық құқы бар дегенмен, жеке шығарманың аты жеке шығарма ғой, академиялық еңбекке ден қойып, осыған көңіл демдейін десең, Жошы əулетінің генеалогиялық кестесі Қазақ хандығының хандарының бəрі де Орда Еженнің де, Шайбанның да ұрпағы емес, Тоқа Темірдің ұрпағы екенін көрсетеді. Қайсысына сенеріңді білмей дал боласың. Ізденуге тура келеді. Сонда ғана барып əлгі айтылған территориялық иеліктердің түп негізінде Жошы ұлысы жатқанын аңғарасыз. Өйткені, Шыңғыс хан өзі жаулап алған орасан үлкен территорияны төрт ұлына бөліп бергенде, Шағатайдың үлесіне тиген жердің шекарасынан батысқа қарайғы сол кездегі моңғол əскерінің атының тұяғы іліккен өңірдің бəрі Жошыға қараған, ол «Жошы ұлысы» деп аталған. Жошы өлгеннен кейін оның орнын баласы Бату хан (Сайын хан деп те атайды) басты да, осынау ұлан-байтақ жерге сол дара билік жүргізді. Осыдан келіп тарихшыларымыз Жошы ұлысын да, кейін Бату хан кұрған Ұлы Ұлысты (кей деректе «Бату ұлысы» деп те атал ады) да бір ұғым деп қабылдайды, солай деп түсіндіреді. Бұл тұжырымның əкімшілік тұрғыдан алып қарағанда солай екені де рас. Бірақ ғылыми нақтылық тұрғысынан географиялық түсінікпен келсек, бұл пайымдауда ептеп жаңсақтық бар. Себебі, Жошы ұлысының территориясы тек Жошыдан Батуға мұра болып қалған жер ғана. Оған кейін Батудың өзі жаулап алған Шығыс Европа елдерінің жері кірмейді. Ал Ұлы Ұлыс болса (тарихшылар оны қазір «Алтын Орда» деп атайды), жаңағы Жошы ұлысының территориясын жəне оған қоса Батудың 1235 жылғы Қарақорымда өткен моңғол ақсүйектерінің құрылтайының шешімі бойынша жасаған жаңа жорығы нəтижесінде 1236-1242 жылдар аралығында жаулап алған жерлерін түгел қамтиды. Бұл ретте Ұлы Ұлысқа (Алтын Ордаға) Жошы ұлысынан гөрі «Өзбек ұлысы» деген атау үзеңгі қағыстырады. Бірақ мұның да территориялық тұрғыда нақтылыққа біраз дəл келмейтін өзгешеліктері бар. (Ол өз алдына жеке əңгіме, кейін Өзбек ұлысы жайында сөз болғанда тоқталармыз). Ал жаңағы Ақ орда, Көк Орда, Боз Орда, Жүз Орда, сондай-ақ Орда Ежен, Тоқа Темір, Шайбан (Шабан) ұрпақтарының иеліктері дегендер – бəр-бəрі Алтын Орда территориясына кірген. Мұның əрқайсысына жеке-жеке тоқталып, анау алай, мынау былай деп саралап жатуды бір мақала көлемі көтермейді. Өйткені, бұлардың қай-қайсысы да жеке əңгімеге арқау боларлық тақырып. Сондықтан босқа шашырамай, осылардың бəріне ортақтығы бар Ақ Орда мен Көк Ордаға қатысты жайларға ғана тоқталып көрелік. Тарихта XIV ғасырдың басына дейін-ақ

Аќ Орда, Кґк Орда, Боз Орда... (Ќазаќ хандыєы жерінде болєан ордаларєа ќатысты бір аз сґз)

Алтын Орда Көк Орда, Ақ Орда болып екіге бөлінді деген ұғым қалыптасқан. Бұл – мұсылман тарихшылары шығармаларының дерегіне сүйене отырып, негізінен орыс ғалымдары қалыптастырған пікір. Мысалы, араб жəне парсы шығармаларынан құралған В.Г.Тизенгаузеннің «Алтын Орда тарихына қатысты материалдар жинағы» атты еңбегі негізінде ой түйген «Алтын Орда жəне оның құлауы» деген қабырғалы үлкен еңбектің авторлары Б.Д.Греков пен А.Ю.Якубовский осындай тұжырымға келеді. Оны біздің «Қазақ ССР тарихы» (1983 ж.) қайталайды. Меніңше, бұл пікірлерді нақты емес, шартты деп қана түсінген жөн. Қазір ғылымда қабылданғанындай, бүкіл тарихи шығармаларда, соның ішінде бұрынғы «Қазақ ССР тарихында» да, кейінгі «Қазақстан тарихында» да Бату хан ұрпақтарының иелігін «Көк Орда», ал Орда Ежен хан ұрпақтарының иелігін «Ақ Орда» деп атау қалыптасты. Алайда, бұл негізінен қате тұжырым болатын. Мұның қателігін кезінде М.Г.Сафарғалиев, Г.А.ФедоровДавыдов, Т.И.Сұлтанов, В.Л.Егоров секілді зерттеушілер өз еңбектерінде атап көрсетті де. Олар бұл қателіктің əуелде Муин аддин Натанзидің Орда Ежен ұрпақтарының иелігін Жошы ұлысының «сол қанаты» деп түсініп, оны «Ақ Орда» деп атап кеткенін айтады. Бұл зерттеушілердің дəлелдеуінде Орда Ежен ұрпақтарының иелігі – Көк Орда да, Бату ұрпақтарының иелігі – Ақ Орда. Бұл тұжырым басқа тарихшы ғалымдардан да қолдау табады. Мысалы, А.Ю.Якубовский «Алтын Орданың құлауы» деген еңбегінде орыс жылнамаларының дерегіндегі Көк Орда терминінің қазіргі қолданылып жүрген Көк Орда атауына келмейтінін, керісінше Ақ Орда ұғымын беретінін айтады. Расында да сол кездің куəгерлері – орыс жылнамашылары (Новгород жəне Никон жылнамалары) біздің қазіргі «Көк Орда» деп жүргенімізді «Орда» немесе «Волга Ордасы» деп, ал «Ақ Орда» деп келгенімізді «Көк Орда» немесе «Жайықтың сыртындағы орда» деп атайды. Ал тарихшы В.Л.Егоров болса «Алтын Орданың мемлекеттік жəне əкімшілік құрылымы» деген еңбегінде Бату ұрпағының иеліктері Жошы ұлысының оң қанаты болғанын, Алтын Орданың қашанда «Ақ Орда» деп аталғанын айтады. Алайда, осындай нақты дерекпен негізделгеніне қарамастан, бұл зерттеушілердің пайымдаулары ескерусіз қалды. Ғылым сол баяғы ескі сүрлеуінен шықпай, Ақ Орданы «Көк Орда» деп, Көк Орданы «Ақ Орда» деп тартып келеді. Бұл ретте «Қазақ ССР тарихы» берген түсініктемеде: «Алайда Қазақстан территориясындағы XIV ғасырдағы – XV ғасырдың басындағы Орда Ежен ұрпақтары хандығының атының тарихи əдебиетке ғана емес, сонымен бірге, ортағасырлық Шығыс деректемелеріне енген дəстүрлі атауын өзгертуге негіз болуға деректемелерден келтірілген анықтамалар көрінеу жеткіліксіз», – деген уəж айтады. Сол жеткіліксіз анықтаманың бірі ретінде Тоқтамыс ханның Польша королі Ягайлоға жазған хатының орысша мазмұндамасында «Ұлы Ұлыс» Тоқтамыс мемлекеті мағынасында «Ақ Орда» деп аталған» деген Г.А.Федоров-Давыдов пікірін алып, оған «түпнұсқада Ақ Орда атауы жоқ, тек «Ұлы Ұлыс» сөзі ғана бар» деп сенімсіздік көрсетеді. Тоқтамыс Алтын Орда ыдырағаннан кейін Ақ Орда мен Көк Орданың басын аз мерзімге болса да біріктірген атақты ханның бірі. Оның өз мемлекетін Ягайлоға жазған хатында да, Литва королі Витовитке жазған хатында да «Ақ Орда» не «Көк Орда» деп те көрсетпей, «Ұлы Ұлыс» деп көрсетуінің өзінің мəні де осында. Бұл арада «Ұлы Ұлыс» атауы кейінгі түсініктегі Алтын Орда атауымен пара-пар. Ал В.Л.Егоров айтқандай, «Алтын Орда қашанда Ақ Орда деп аталған» болса, онда бұл арада Ұлы Ұлыс атауының Ақ Орда атауын алмастырып тұрғанын түсіну онша қиындық тудырмаса керек. Демек, мұның бəрі парсы тарихшысы Муин ад-дин Натанзидің бір кезде жіберген қателігін сол күйі қайталап, ұғымды шатыстыра беруге болмайтынын көрсетеді. Тіпті, жоғарыда аты аталған зерттеушілердің пайымдауларының бəрін теріске шығарғанның өзінде, бүкіл

түріктектес халықтардың ешқайсысы төрт құбыласының шығыс жағын ешқашанда «ақ» деп белгілемегенін ескермеуге болмайды. Бұл, керек десеңіз, осынау Ұлы даланы мекендеген бүкіл көшпелілерге тəн заңдылық. Олардың бəрі бірдей сонау есте жоқ ескі заманнан бері шығысын «көк» деп, батысын «ақ»(«құба») деп атап келе жатқаны баршаға аян, ғылым мойындаған шындық. Ендеше, Алтын Орданың шығысында орналасқан орда қалайша «Ақ Орда», ал оның батыс жағындағысы «Көк Орда» деп аталады? Бұл арада «ақ», «көк» сөзі Орданың жерінің не үйлерінің түсіне орай айтылып тұрмағаны кім-кімге де түсінікті болса керек. Өйткені бұл түстік атаулар тұтас мемлекеттің екі бөлегінің, батыс белегі мен шығыс бөлігінің, яғни Жошы ұлысының оң қанаты мен сол қанатының атаулары. Олай болса, осындай тарихи шындықты мойындап, жұртты шатастырмай, əр орданы өз атымен атап, тарихи шындықты орнықтыру қажет деп білеміз. Шыңғыс хан өзі жаулап алған ұланбайтақ мол жерді төрт баласына бөліп бергеннен кейін əлгі иеліктердің əрқайсысы солардың атымен аталатын төрт ұлысқа айналғаны тарихтан белгілі. Біз соның ішінде Шыңғыс ханның үлкен ұлы – Жошының ұлысына қарадық. Сондай-ақ, тарихтан Шыңғыс ханның төрт баласының өздерінің еншісіне тиген ел мен жерді енді олардың өз тарапынан өз балаларына бөліп бергені де көпке аян. Кей деректерден балаларының сыртында олар мұндай үлестен жақын туыстары мен əскербасыларын да құр қалдырмағанын көреміз. Рас, бұл ретте біз Жошының көп баласының бəрінің бірдей тарихын білмейміз. Бірақ Орда Еженнің, Батудың жеке иеліктерге ие болғаны жөнінде нақты деректер бар. Қадырғали Жалайыри «Жошы үлкен екі баласына енші бөліп берді, одан кейінгі тетелес төрт баласы Удур, Тоқа Темір, Сұңқар, Саңгум əскерінің сол қанатын басқарды» деген дерек береді. Бұдан жеке ұлысқа ие болғаны Жошының үлкен екі баласы ғана екені анық аңғарылады. Қалғандары, шамасы, Жошы өз территориясын жеке иеліктерге бөлгенде енші алуға əлі жас болғанға ұқсайды. Өйткені, Жошының ересек баласының бірі деп есептелінетін Шайбанның өзіне (əулеттегі бесінші бала) үлес кейін Батудың тұсында ғана тиген ғой. Бұл жөнінде Махмуд бен Əмір Уəли өзінің «Бахр əл-асрар фи манакиб əл ахиар» деген еңбегінде: «Шыңғыс ханның ұлы Жошының баласы Шайбан хан жеті жылдық жорықта ас, орыс, черкес жəне болғар елдерін жаулап алған кезде ерекше құлшыныс көрсетіп, сонысымен Бату ханның назарын өзіне аударды да, ағасынан сыйлыққа төрт омақ (аймақ) жер алды», – деп нақты дерек береді. Ал Абдаллах бен Мұхаммед «Зұбадат əл-асар» деген еңбегінде бұл төрт аймақтың аттарын атап көрсетеді. Олар: қосшы, найман, бұйрақ жəне қарлық тайпалары. Енді осы айтылғандардан қандай қорытынды шығаруға болады? Бұдан Жошының көзі тірісінде үлкен екі баласына – Орда Ежен мен Батуға өзі енші берген жəне Бату өз ұлысын құрғанға дейін Орда Ежен ұлысы мен Бату ұлысының «Жошы Ұлысы» деп аталатын иелікте қатар өмір сүрген деген тұжырым жасауға толық негіз бар. Ал жоғарыда аталған В.Л.Егоровтың еңбегінде жəне Плано Карпинидің жазбасында Шайбан ұлысын «Бату ханның он екінші ұлысы» етіп көрсетілуі оның бұл кезде Ақ Ордаға да, Көк Ордаға да түк қатысы жоғын көрсетеді. Егер Шайбанға еншіні Жошы берген болса, онда оны Бату өзіне соғыссыз қоса алмас еді. Иелікті өзгертуге тек енші берушінің ғана құқы бар. Бұған інісі Беркеге енші берген Батудың оған əуелі Солтүстік Кавказ даласын беріп, кейін оны қайтып алып, Беркені Еділдің шығыс жағына көшіретіні де айғақ. Жошы ұлысының ордаларға бөлінуі ертеректе, Жошының көзі тірісінде, нақтырақ айтсақ, 1226 жылы болған. Жошы өз үлесіне тиген осынау көп жерде толық иелік жасап тұру үшін ересек ұлдарына еншіге бөліп беріп, солар арқылы басқартқаны тарихи шындық. Мұның басқаша емес, дəл солай екеніне Көк Орда (тарихи шығармаларда Ақ Орда) хандарының хронологиялық кестесі де куəлік бере алды. Онда Көк Орданың

(Ақ Орданың) алғашқы ханы Орда Ежен деп, ал оның таққа отырған кезін 1226 жыл деп атап көрсетеді. (Қараңыз: Қ. Э. Босворт. «Мұсылман əулетінің шежіресі»). Ал бұл осы кезде, яғни əлгі 1226 жылы Көк Орда өз алдына жеке иелік ретінде бар деген сөз. Əкімшілік тұрғыда бəрі Бас Ордаға, яғни Батуға бағынды. Ал Бату Қарақорымға, яғни сондағы ұлы ханға бағынды. Осы орайда «Бас Орда» деген атау тарихи шығармаларда неге кездеспейді?» деген сұрақтың тууы мүмкін. Оған былай жауап беруге болады. Біріншіден, ол кезде аталған ордалардың иелері өз тараптарынан ешқандай əрекетке барған жоқ. Бар билік Жошының қолында болды. Соған орай оларды өз иеліктеріндегілерден басқа сыртқы жұрт «хан» деп танып, қатынас жасап жатпады. Бар іс Жошы арқылы тындырылды, бар иелік Ақ Ордасы бар, Көк Ордасы бар, бəрі «Жошы ұлысы» деп есептелінді. Сол себепті сол кездің мұсылман жазушыларының бар шығармаларында тек «Жошы ұлысы» деген атау ғана болды. Сол дəстүр кейін əр орда өз атымен танылған кезде де жалғаса берді. Екіншіден, Жошының орнына таққа отырған Бату Шығыс Еуропа елдерін жаулап алғаннан кейін өз иелігін «Ұлы Ұлыс» (Бату Ұлысы) деп атады. Ол кезде Алтын Орда деген атау жоқ. Ол кейін Жəнібек ханның алтындатқан ордасына байланысты шығып, орыс жылнамалары арқылы ғылымға енген. Сөйтіп, бұрынғы Бату ұлысының аты кейін Алтын Ордаға алмастырылған. «Алтын Орда» – термин ретінде кейін қалыптасқан атау. Орыс жылнамашылары, тіпті, бері келгенше, XIV ғасырға дейін Бату мемлекетін тек «Орда» деп, ал мұсылман тарихшылары «Жошы ұлысы» деп атайды. К.Э.Босворт болса, тіпті, Алтын Орда атауы XV ғасырда, Тоқтамыс Ақ Орда мен Көк Орданы біріктірген соң шықты деген пікірде. Кейін Көк Орда (тарихи деректерде Ақ Орда) хандары Алтын Ордаға бағынбай, тəуелсіздікке ұмтылған кезден бастап Көк Орда Алтын Ордамен бірге атала бастады. Ал Алтын Ордаға қосылып кеткен Ақ Орда (тарихи деректерде Көк Орда) сол баяғы қалпы атаусыз қала берді. Содан келіп, тарихшыларымыздың біразы Алтын Орда мен Ақ Орданы (оларша Көк Орда) бір ұғым деп түсінді. Үшіншіден, мерзімдік жағынан кейін демесек, Тоқтамыс билеген кездегі Алтын Орданы орыс жылнамашылары XV ғасырдағы, айталық, Тоқтамыс мемлекетін «Еділдегі үлкен орда патшылығы» деп жазады. Сондай-ақ орыс жылнамашылары XV ғасырдағы Ұлығ Мұхаммед кезіндегі Алтын Орданы үнемі «Үлкен Орда» деп атайды. Осы арада басын ашып айта кетер тағы бір жай, кей ғалымдардың Алтын Орда ыдырап екіге бөлінді, Алтын Орда мен Көк Орда бір ұғымды білдіреді деген концепциялары да шындыққа келмейді. Себебі, Алтын Орда ыдырап, шынымен екіге бөлінген болса, онда ыдыраған Алтын Орданың аты тарих сахнасынан шығып қалып, оның орнына тəуелділік шылбырын үзіп, еркіндік алған екі орда – Ақ Орда мен Көк Орданың ғана аты айтылар еді. Алайда, тарихи шығармаларда Көк Орданың (бізше Ақ Орда) аты аталмайды. Оның орнына үнемі Алтын Орда аталады. Сондықтан бұл арада əңгіме Алтын Орданың ыдырауы жөнінде емес, əлсіреуі жөнінде болуға керек. Сонда бұрыннан еншісі бөлек, бірақ əкімшілік жағынан Алтын Ордаға бағынышты Ақ Орданы (бізше Көк Орданы) жаңадан бөліп əуре болмай, оның Алтын Орданың əлсіреуіне байланысты тəуелсіздікке қол жеткізіп, егемендікке ие болғанын білер едік. Төртіншіден, осы тақырыпты арнайы зерттеген ғалым А.Ю.Якубовский тарихшы П.Савельевтің парсы тарихшылары Рашид ад-дин мен Вассафтың еңбектерінен «Алтын Орда» терминіне қатысты «Сыра Орда», «Сыр Орда» деген атауларды кездестіргенін жазады. Көшпелілер, оның ішінде түріктер, төрт құбыланы түспен атағанда орта тұсты сары түспен көрсетеді. Ал ортада қашан да бас хан отырған. Осыдан əлгі Савельев тапқан «Сыра орда», «Сыр орда» дегендері қате оқылған «Сары Орда» емес пе екен деген ой келеді. Егер осылай болып шықса, бұл да біздің Бас орда немесе Үлкен Орда болды дегенімізге дəлел болмақ.

Сонымен, айтылғандарды қорыта келгенде, Көк Орда мен Алтын Орда бір-біріне синоним бола алмайды. Көк Орда Орда Ежен иелігі, Ақ Орда Батудың иелігі. Бату Шығыс Еуропаны жаулап, иелігін кеңейткеннен кейін «Ұлы Ұлыс» аталып, Ақ Орда соның құрамына кірген. Енді В.П.Юдиннің «Ордалар: Ақ, Көк, Боз, Алтын» деген еңбегінде айтылған пікірлерге қатысты бірер сөз. Автор бұл мақаласын негізінен бір тарихи шығарманың, дəлірек айтсақ, Өтеміс қажы ибн Маулена Мұхаммед Достидің «Шыңғыснама» деген еңбегінің деректеріне сүйеніп жазған. Оның айтуынша, аталмыш ордалар Жошы өлісімен Шыңғыс ханның көзі тірісінде бөлінгенге ұқсайды. Оған «Шыңғыснамадан» келтірілген мынандай деректі айғақ етеді. Жошы өлгеннен кейін Бату мен Орда Еженнің арасында таққа талас басталады. Ағайынды екеуі келісімге келе алмайды. Содан олар ақыры өздері шеше алмайтын болғандықтан, ағайынды екеуі жəне өзге əйелдерінен туған он жеті інісін ертіп, жүгінуге аталары Шыңғыс ханға барады. Шыңғыс хан бұларға арнап үш үй тіктіреді. Алтын босағалы ақ орданы – Сайынханға, яғни Батуға; күміс босағалы көк орданы – Орда Еженге; болат босағалы боз орданы Шайбанға арнайды. Міне, В.П.Юдин осы дерекке сүйеніп, «Ақ, Көк, Боз Ордалар осылайша пайда болды жəне олар Шыңғыс ханның кезінде бөлінді» дегенді айтады. Алайда, ғалымның бұл пайымдауларымен келісу қиын. Оған бір емес, бірнеше себеп бар. Солардың ең бастысы, В.П.Юдин пайдаланған «Шыңғыснама» авторы Өтеміс қажының берген деректерінің жаңсақтығы. Алдымен, Бату мен Орда Еженге енші Жошының көзінің тірісінде берілді. Демек, бұл екеуінің иеліктерінің атауы Жошының кезінде-ақ бар деген сөз. Сонсоң Бату мен Орда Еженнің арасында əкелері өлген соң ешқандай тақ таласы болған жоқ. Орда Ежен жасының, жолының да үлкендігіне қарамай, билік тізгінін Батуға өз еркімен берген жəне өле-өлгенше інісіне қамқоршы болған, əрі мүлтіксіз бағынған адам. Екіншіден, Шайбанға енші Шыңғыс хан өлгеннен кейін он жылдан соң берілді жəне оған енші берген – атасы Шыңғыс та емес, əкесі Жошы да емес, ағасы Бату. Жоғарыда айтқанымыздай, Ас, орыс, черкес жəне болғар елдерін жаулап алуда көрсеткен ерлігі үшін Бату оған төрт аймақ елді еншіге берген болатын. Бұл – 1237 жылдың шамасы. Олай болса, Шыңғыс хан өлгеннен кейін он жылдан соң пайда болған иелік, оның кезінде қалай «Боз Орда» деген атауға ие болады? Үшіншіден, Шыңғыс ханның Жошының қалған балаларынан Шайбанды бөліп алып, оған арнап «болат босағалы боз орда» тіге қоярлықтай оның өзге бауырларынан ерекшеленетіндей ол кезде еш қасиеті танылған жоқ. Ең арғысы жасы жөнінен де Бату мен Орда Еженге таяуы емес, Жошы үйіндегі бесінші бала. Оның алдында Берке мен Беркешар бар. Мұның Беркесінің кейін хан болғаны белгілі, ал Шайбанның қолы хандыққа жеткен емес. Сондай-ақ хан атасы оның бір ерлігін ерекше бағалап, көңілі құлаған шығар дейін десең, оған да келмейді, ол онда, тіпті жас бала. Мұның бəрі – «Шыңғыснама» авторы дерегінің жаңсақтығына дəлел ретінде басқа тарихи деректер берер айғақтар. Енді осыған қосымша «Боз Орда» атауының өзі берер мағлұматтарға келейік. Атауды талдамас бұрын басын ашып алатын бір мəселе – В.П.Юдиннің өзі əділ атап көрсеткеніндей, «Шыңғыснама» авторының еңбегінде Шайбан əулетіне үнемі іші бұрып, оларды асыра мақтап, керісінше олардың жауы Тоқа Темір əулетін өшіре даттап, əділдік таразысын тең ұстамайтындығы. Сондықтан да ол өз еңбегіне нақты тарихи деректі емес, жауласушы жақты тұқыртатын шайбанилықтарды жақтаушылардың ойдан шығарған əңгімесін өзек еткен. Шайбанилықтар Тоқа Темір əулетіне: «Жошы бабамыз өлгеннен кейін аталарымыз ұлы бабамыз Шыңғыс ханға барғанда, ол біздің атамызға Орда Ежен мен Батудан кейінгі үйді берген, ал сендердің аталарыңа қара қос та бұйырмаған», деп мақтанатын

болған. Жошы балаларының Шыңғыс ханға баруы, оның бұларға арнап үй тіктіріп беруі қиял жемісі екенін өзіміздің қазақ рулары арасындағы, болмаса қазақ пен өзбектің, қазақ пен қырғыздың арасындағы бірінбірі кемсітуге құрылған ойдан шығарылған толып жатқан əңгімелерді еске алсақ та жетіп жатыр. Өмірі бір өңірде жүріп, үнемі билікке өзара таласып келе жатқан Шайбан əулеті мен Тоқа Темір əулетінің арасында ондай əңгімелердің талайының ойдан шығарылғанына ешқандай күдік тумаса керек. Шайбан балаларының мерейін үстем еткісі келген Өтеміс қажының «болат босағалы боз орданы» басқа емес, өзінің де ойдан шығаруы əбден мүмкін. Сондай-ақ «алтын босағалы ақ орда», «күміс босағалы көк орда» да оның қиялының жемісі болуы ғажап емес. Бұл арада автордың осылайша еркін көсілуіне тарихи шығармаларда бар Ақ Орда, Көк Орда атауларымен бірге Боз Орда атауының да кездесуі ой түрткі болғанға ұқсайды. Ал шындығына келгенде, «Боз Орда» ерекше мəнге ие жеке атау емес, бар болғаны «Ақ Орда» атауының синонимі ғана. Түрік тілінде де, моңғол тілінде де «ақ», «боз» сөздері бір-ақ мағынаны білдіреді. Оның моңғолшасы – «цагаан». Сондықтан да түрік халықтары ақ түсті боз деп те айта береді. Қазақтар кейде бір түсті білдіру үшін екеуін қосып «ақ боз» («ақ боз үй», «ақ боз ат» жəне т.б.) деп те атайды. Осындай себеппен көне шығармаларда Ақ Орданы Боз Орда деп атау сирек те болса кездесіп қалып отырады. Нақтылық үшін айтсақ, мысалы, Махмұд ибн Уəлидің «Бахр əл-асарында», Шырмұхаммед бен Əмір Əуезби-мирабтың «Фирдаус əл-икбалында» осы сықылды Ақ Орда «Боз Орда» болып аталады. Өтеміс қажы осындай ретте кездесетін «Боз Орданы» Ақ Ордадан бөліп алып, үшінші орда етіп көрсетеді де, оны Шайбанға еншілейді. Ал В.П.Юдин болса, əлде тіл семантикасына мəн бермегендіктен, əлде сөз мағынасын түсінбегендіктен, «боз» сөзін «серая» деп аударып алады да, ордалардың атауын анықтауда ақ пен алтынды, көк пен күмісті, сұр мен болатты шендестіріп, оны Жошы балаларының билік дəрежесінің көрсеткіші ретінде қарайды. Мұның бəрі діттеген жеріне барар түзу жолдан ауытқып, басқа жолға түсіп кеткен жолаушының тірлігі секілді көрінеді. Сондай-ақ, реті келгенде айта кетейін, маған осы автордың «йүз орда» жөніндегі пайымдаулары да осындай əсер қалдырады. Атау тегін табу мақсатында сөз мағынасын қуалап, «жүз орда», «жүздің ордасы» деу де, тіпті, оны қазақтың үш жүзімен сабақтастыру да, меніңше, басы артық шаруа сияқты. Себебі, араб графикасында «боз» жəне «жүз» сөздерінің жазылуы бірдей. Мысалы, боз орда – « », йүз орда – « » деп жазылады. Бар айырмашылық алғашқы əріптің таңбасының астына неше ноқат қойылуында ғана. Менің ойымша, Махмұд ибн Уəлидің еңбегін көшірушінің бір ноқатты артық қойып жіберуінің немесе ноқатты сызықша етіп салуының салдарынан «боз» сөзі «йүз» сөзіне айналып кеткен. Басқа түк те емес. Оның солай екенін шығарма авторы Махмұд ибн Уəлидің өз еңбегінде Ақ Орданы да, Иүз Орданы да, Боз Орданы да бір мағынада, тек Ақ Орда мағынасында ғана қолданатыны да дəлелдей түседі. Бұл – назар аударарлық-ақ факт. Мұның бəрі «ерте заманнан жеткен дерек» деп кез келген көне шығарманың берер мəліметін зерттеп, анық-қанығына жетпей, тарихқа кіргізе беруге болмайтындығын көрсетеді. Біз бұлай дегенде Өтеміс қажының «Шыңғыснамасының» деректерін түгелдей теріске шығарудан аулақпыз. Мұнда да өзге дереккөздерінде кездеспейтін құнды деректер бар. Оны, əрине, орынымен пайдалана білген жөн. Сонымен, жалпы айтылғандардан ортақ ой түйсек, біздің пайымдауымызша: 1) Ақ Орда мен Көк Орда атаулары Жошының көзі тірі кезінде далалықтардың елді басқарудың ежелгі қалыптасқан дəстүрі бойынша өз иелігінің шығысын үлкен ұлы Орда Еженге, батысын Батуға басқартуына байланысты шыққан атаулар. Осыған орай Жошы ұлысында бір орталыққа бағынатын: шығысында «Көк Орда», яғни Орда Ежен иелігі, батысында «Ақ Орда», яғни Батудың иелігі пайда болған. Бірақ бұл бір ұлыстың екіге бөлінуі емес, бар болғаны ел басқарудың далалық дəстүрі бойынша бір орталыққа бағынған əкімшілік-аумақтық бөлініс қана. 2) Жошы өлгеннен кейін орталық биліктің тізгініне Батудың ие болуына жəне оның Шығыс Еуропаны жаулап алуына байланысты енді Ақ Орда ұғымы «Бату Ұлысы» (кейінгі «Алтын Орда») мағынасына ие болған. Бұл кезде де «Көк Орда» жеке иелік ретінде аталғанымен Батуға бағынған. 3) Жошының бесінші ұлы Шайбанның Ақ Орданың да, Көк Орданың да, Боз Орданың да билігіне тікелей өзінің түк қатысы жоқ. Ол өз заманында жеке хандыққа иелік етпеген жан. Шайбан тек Жошы өліп, Бату батысқа жорық жасап, сонда жаулап алған жерлерін туыстарына бөліп бергенде ғана барып, оған үлес тиіп, жеке иелікке ие болған. Ал оның кейінгі ұрпақтарының жеке билік тізгініне қол жеткізуі – кейін 1345 жылы Бату ұрпағының билігі аяқталып, шайбанид Хызыр хан Сарай тағына отырған кезден басталады. Орыс жылнамаларының Ұлы Ұлыстың балама атауына айналдырып жіберген Жəнібектің «алтын ордасын» қиратқан да осы Хызыр хан. Бірақ оның да ғұмыры ұзақ болған жоқ. Шайбан əулетінің Көк Орда билігіне келуі Тоқтамыс хан талқандалғаннан кейін барып жүзеге асқан. Көк Орданың билеушісі Өріс (Орыс) хан мен Тоқтамыс аталас, екеуі де Тоққұлқожаның немересі. Нақтырақ айтқанда, Тоққұлқожаның Бадағұл деген баласынан Өріс хан, ал Тойқожа деген баласынан Тоқтамыс туған. Қазақ хандығының негізін қалаушы Керей мен Жəнібек бастаған көкордалық сұлтандар қашан жеке бөлініп шыққанша Шайбанның ұрпақтарының бірі – Дəулет Шейх баласы Əбілхайыр ханның қол астында болды.


9

www.egemen.kz

6 мамыр 2015 жыл

● Дүние жəне дағдарыс

 Алыстағы ағайын

Əншілер əулеті ƏЛЕМ ТОЌЫРАУ ТАБАЛДЫРЫЄЫНДА ТЎР

«Əлемдік экономиканы адамзат тарихындағы бұрынсоңды болып көрмеген тоқырау күтіп тұр», дейді Ұлыбританияның өте танымал сарапшыларының бірі Джереми Уорнер. Ол өзінің «The Daily Telegraph» газетінде жарық көрген мақаласында əлем экономикасының болашақ күйреуінің кейбір себептерін көрсетеді.

Ќўнсыз ќаєаз аќша кґбейіп барады

Атақты сарапшының айтуынша, жақындап келе жатқан əлемдік экономикалық тоқырауға негізінен еуроаймақтағы елдердің мемлекеттік облигацияларының 30 пайызынан астамының құнсыздануы себеп болмақ. Сарапшы еуроаймақтағы мемлекеттердің құнды қағаздарының құнсыздануының экономикалық салдарларына тоқтала келіп, алдағы уақытта кəрі құрлықтың дамыған мемлекеттерінің 2 триллион еуро тұратын мем ле кеттік облигацияларының құнсызданатындығын атап көрсетеді. Израиль теледидарының 9-шы арнасының мəліметтері бойынша, Джереми Уорнер сарапқа салған еуропалық жетекші экономикалардың ертеңі барған сайын бұлыңғырланып бара жатқан көрінеді. Jefferies инвестициялық банкінің деректеріне сүйенсек, Германияның 70 пайызға жуық мемлекеттік облигациясы, Францияның 50 пайыздан астам мемлекеттік облигациясы залалды болып отыр. Міне, осындай бұлтартпас айғақтарды зерттей келіп, Джереми Уорнер Еуропаның жетекші экономикасының тығырыққа тірелетінін айтады. Оның ойынша, соңғы кезде Еуропалық орталық банк тарапынан жасалып жатқан жүйесіз қадамдар онсыз да тоқыраған экономикаға соққы болып тиюде. Ұлыбританиялық сарапшының мақаласында атап көрсетілгеніндей,

əлемдік экономиканың тоқырауға ұшырауына дүниежүзілік сұранысқа кері əсер етіп отырған мемлекеттік қарыздардың шектен тыс өсіп кетуі басты себептердің бірі болып отыр. Мамандардың мемлекеттік қарызды барынша қысқарту туралы дабыл қаққанына қарамастан «үлкен жетілік» мемлекеттері өздерінің мемлекеттік қарыздарын одан əрі арттыруға бет бұрды. Тек соңғы жылдың өзінде ғана бұл елдердегі мемлекеттік қарыздың көлемі 40 пайызға артқан. «Əй дейтін əже, қой дейтін қожа» көрмеген «үлкен жетіліктің» құрамындағы елдер экономикалық тығырықтан шығудың басқа тиімді жолын іздеудің орнына мемлекетті қарызға батырудың оңай жолына көшкен. Мемлекеттік қарызға құныққан шенеуніктерден жекеменшік кəсіпкерлер де қалысар емес. Тек соңғы жылдың өзінде ғана олардың қарызы 30 пайыздан асып түскен. Батыстағы дамушы елдердің орталық банктері макроэкономикалық ахуалды ушықтырмаудың бір ғана жолы станокты іске қосып, қағаз долларды басып шығаруға ден қояды. Сөйтіп, АҚШ, Ұлыбритания, Жапония жəне Еуропалық одақ елдері қағаз ақша басатын «станоктарға» жиі жүгінетін болды. Ал дүниежүзінде шексіз көбейіп кеткен құны жоқ қағаз ақшаның түптің-түбінде экономиканы жарға жығатынын айтып, сарапшылар жар салуда.

Соєысты тоќтату – босќындар тасќынына тосќауыл Жерорта теңізі арқылы кəрі құрлыққа жетуге ұмтылған босқындардың тасқынына да толас болар емес. Тек соңғы екі күн ішінде ғана Италияның теңіз жағалауындағы шекарашылары жарамсыз қайықтармен теңізді кесіп өтпек болған 5 мыңнан астам мигранттарды құтқарып қалды. Бұл ірі құтқару операциясы шарасына 10 италиялық кемелер, 4 жекеменшік жəне 1 француз кемесі қатысты. Соның өзінде ескі қайыққа мініп жүзіп өтпек болған 10 мигрант суға кеткен. Бұл құтқару шарасы 19 сəуірде Жерорта теңізінде босқындар мінген кеменің апатқа ұшырап, 700-ден астам мигранттардың қаза табуынан кейін жасалып отырған қадам. Бірақ əділетсіз соғыс зардаптарынан от пен оққа оранған туған жерлерін тастап, жан сауғалаған босқындар тасқыны толастар емес. Көптеген журналистер қазірдің өзінде Жерорта теңізін «босқындардың бауырластар зираты» деп атай бастады. Күн сайын əлемнің ақпарат агенттіктері осы теңіз арқылы жан сауғалап, кəрі құрлықтағы «жұмақ» елдеріне жетпек болған кезекті босқындардың апатқа ұшырағанын жариялап жатады. Тəжірибе көрсетіп отырғандай, бастарын бəйгеге тіккен бұл босқындар негізінен соғыс өртіне оранған Сирия, Ирак, Ливия жəне басқа Африка мен Таяу Шығыс елдерінің азаматтары болып отыр.

Бұл өңірлерді соғыс алаңына айналдырған алпауыттардың арсыз саясатының салдарынан миллиондаған қарапайым халық босқынға айналып, өмір сүретін тыныш жер іздеу жолында апатқа ұшырауда. Қазір өркениет үлгісі болып есептелетін Еуропаның дамыған елдерінің өзі «қайтсе болады, не істеу керек?» деген күрделі сұрақтарға жауап іздеуде. Бір жағынан, өркениет үлгісі болып табылатын бұл елдер үшін қиындыққа тап болған адамдарға көмектесу бірінші кезектегі жауапкершілік. Ал екінші жағынан, мыңдаған босқындарды өз елдерінің шекарасына кіргізіп, жергілікті халықтың мүддесіне нұқсан келтіру орны толмас өкінішке апаруы мүмкін. Мəселен, «Tageszeitung» атты неміс басылымы «Енді қашан оларға виза беріледі!» деген тақырыппен мақала жариялап, Жерорта теңізінде болып жатқан апаттар салдарын ашына баяндаған. Журналист осы мақаласында Еуропалық одақтың Жерорта теңізі арқылы келетін мигранттар

проблемасын түпкілікті шешу үшін енді қанша босқын суға кетуі керек, деген жанайқаймен аяқтайды. Неміс журналисі орынды атап көрсеткендей, Таяу Шығыс жəне Африка елдерін соғыс өртіне орап, мыңдаған халықтарының босқынға айналуына Батыс елдері бірден-бір себепкер болып отырғандығы да ащы шындық. Ендеше, əлемді өздерінің саясат ойыны алаңына айналдырған АҚШ жəне Еуропалық одақтың жетекші мемлекеттері бұл проблеманы шешуге міндетті. «Wirtschaftswoche» атты неміс басылымы бұл проблемаға жанжақты зерттеу жүргізе келіп, тығырықтан шығу жолын да дəл көрсеткен. Басылымның

айтуынша, Жерорта теңізіндегі апаттардың алдын алып, босқындар тасқынына тосқауыл қоюдың бір ғана жолы бар. Ол – Африка жəне Таяу Шығыс елдеріндегі қолдан жасалған соғыс қимылдарын тоқтату. Еуропалық одақ елдерінің Жерорта теңізі арқылы ағылған босқындарға біресе көмек қолын созған болып, біресе босқындарды кіргізбеу үшін өз шекараларын жапқан қимылдары басын құмға тыққан түйеқұстың тірлігі сияқты. Сондықтан өмір үшін жан сауғалап бастарын бəйгеге тіккен миллиондарды қиындықтан құтқару үшін бұл елдерде болып жатқан соғыстарды тоқтатуға өркениет əлемі бірінші кезекте қимыл танытуы керек.

Жер-ананыѕ бўлќынысы Соңғы жылдары жиі-жиі тітіркенген жұмыр жердің сілкінісі көбейіп барады. Непалда болған соңғы жер сілкінісі адамзат ауыртпалығынан қайысқан Жерананың шерлі толқынысы сияқты.

Соңғы деректер бойынша, Непалда болған жойқын жер сілкінісінен 7365 адам қаза тауып, 14366 адам зардап шеккен.

Магнитудасы 7,9 балды құраған бұл апат Үндістанмен шекараласатын Непалда 25 сəуірде орын алған болатын. Непалдың қорғаныс

министрлігінің мəліметі бойынша, апат салдарынан 140 мың тұрғын үй құлап, 140 мыңнан астам ғимараттар зардап шеккен. Үндістан метеорологиялық департаментінің мəліметінше, 25 сəуірдегі үлкен жер сілкінісінен кейін магнитудасы 3,2 балдан 6,9 балл аралығында тағы да 90 рет жер сілкінісі орын алған. Бұл апат бұл өңірде соңғы 80 жыл көлемінде болып көрмеген жойқын жер сілкінісінің бірі болып отыр. * * * Жапонияның Фукусима префектурасында тағы да магнитудасы 5 балл жер сілкінісі болды. Атом электр стансасы орналасқан бұл префектурадағы соңғы жер сілкінісі туралы АҚШ геологиялық қызметі хабарлаған. Жер сілкінісінің орталығы «Фукусима» АЭС-інен шығысқа қарай 45 шақырым қашықтықта

орын алған. Апат салдарынан «Фукусима» АЭС-і ешқандай зардап шекпеген. Сонымен бірге, магнитудасы 3 балды құраған жер сілкіністері Жапонияның тағы да 12 префектурасында орын алған. * * * Сəуір айының соңында Перу жағалауында магнитудасы 5,4 балл болатын жер сілкінісі болды. Апаттың орталығы Сантьягоде-Као қаласынан 75 шақырым қашықтықта орын алған. Перу арқылы Тынық мұхитының «Отты белбеу» аталатын жанартаулар мен тектоникалық жарылыстардың белдеуі өтеді. Бұл белдеудің ұзындығы 40 шақырымнан асады. Перуде орын алған соңғы жер сілкінісі аталған жанартаулар мен тектоникалық жарылыстар белдеуінде жерасты толқыныстарының орын ала бастағанын көрсетеді.

Дайындаған Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Атам қазақ: «Алмас қылыш қын түбінде жатпайды» деп осындайда айтса керек. Таяуда Өзбекстанның президенті Ислам Каримовтің жарлығымен 26 жастағы опера əншісі, қандас бауырымыз Жеңісбек Пиязовқа Өзбекстанның еңбек сіңірген əртісі атағы берілгенде, мына жақтағы қандастарына дейін құттықтау жолдап, қуанышына ортақтасуға асықты. Пиязов əулетін көпшілікке таныстырып жатудың аса қажеті жоқ. Өйткені, олар Қарақалпақстан мен Өзбекстандағы, қала берді мұндағы өнерсүйер қауымның бəріне етене таныс. Бұл əулеттің 20-ға тарта мүшесі өнердің өрінен өмірлік өзек тапқан жандар. Осының бастауында Нөкістегі Станиславский атындағы мемлекеттік драма театрына бүкіл саналы ғұмырын арнаған Зейнел Пиязов өнегесі тұр. Ал, бұл əулеттің арғы атақонысы Қызылорда облысының Қазалы ауданы саналады. Кешегі аласапыран ашаршылықта жан-жаққа тарыдай шашыраған қазақтың бір бұтағы сонау Бесқалаға барып шаншылған еді. Бегабат ҰЗАҚОВ.

Зейнел Пиязов 1932 жылы Тақтакөпір ауданының Бөршітау ауылында дүниеге келген. Орта мектепті бітірер тұста ауылға Нөкістен əртістер келіп, спектакль қояды. Олардың өнеріне тəнті болған бозбала Зейнел ата-бабасы бұрын кəсіп етпеген мамандықты таңдады. Бағына орай, 1951 жылы Островский атындағы Ташкент театр жəне көркемөнер институтында Қарақалпақстан жастары үшін арнайы сынып ашылған болатын. Ойланбастан осы оқу орнына құжаттарын тапсырып, сынақтан сүрінбей өтті. Актерліктің қырсырын үйреніп, 1955 жылы институтты аяқтаған соң Станиславский атындағы қарақалпақ мемлекеттік драма театрында еңбек жолын бастап, өмірінің соңына дейін сол театрға тер төкті. Сол кездегі театр режиссері жалындап тұрған жас маманның дарынына сенген болуы керек, бірден «Ғашық Ғаріп» қойылымындағы Шаһаббастың рөлін ойнауды ұсынды. Шығыстың атақты эпосындағы патшаның бейнесі Зейнелдің орындауында өте сəтті шықты. Сондықтан болар, жас актер бірден көрерменнің жүрегіне жол тапты. Көп өтпей Шекспирдің «Отеллосында» – Яго, З.Раннеттің «Адасқан ұлында» Лембит Федаяс сияқты күрделі образдарды сомдады. Оған 1966 жылы Қарақалпақстанның еңбек сіңірген əртісі, 1969 жылы Қарақалпақстанның халық əртісі, ал 1977 жылы Өзбекстанның еңбек сіңірген əртісі атақтары берілді. Ол КСРО халық əртісі А. Шамұратова, Өзбекстан халық əртістері Т.Алланазаров, Ш.Өтемұратов, Қ.Əбдірейімов, Н.Аңсатбаев сияқты саңлақтармен бірге 80-нен астам рөлді сомдады. Зайыбы 47 жасында өмірден озған соң, 9 ұл-қыздың тəрбиесімен жалғыз өзі айналысты. Үлкен қызы Əзиза бүгінде Станиславский атындағы театрда, ал Роза Нөкістегі жастар театрының актрисасы. 2007 жылы Египетте өткен экспериментальды театрлар байқауына қатысып, ұжыммен бірге лауреат атанған. Күйеуі Елмұрат Есемұратов Қарақалпақ радиосында режиссер. Лиза – Алматыдағы Ғабит Мүсірепов атындағы балалар мен жасөспірімдер театрының актрисасы, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты. Күйеуі Əбунасыр Серіков «Нысана» əзілсықақ театрының директоры. Ұлы Мансұр «Менің балалық шағымның аспаны» фильмінде ел Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың балалық шағын сомдаған. Пиязов əулетінің тағы бір мүшесі – Марал сүйген жары Алтай Тəуекеловпен бірге Алматыдағы қуыршақ театрында өнер көрсетеді. Ұлдардан Бүркіт өнер саласын таңдаған. Нөкіс қаласындағы музыка мектебінде домбырадан сабақ береді. Бүркіттің зайыбы Інжігүл Сабырова белгілі қобызшы, Қарақалпақстанға еңбек сіңірген мəдениет қызметкері. Қыздары Бақыт – əнші, Айнұр – биші. Ұлдары Нұрлыбек – мəдениет колледжінде оқытушы, Ақылбек – күйшідомбырашы, 2007 жылы Ташкентте өткен «Жаңа ұрпақ» («Янги авлод») республикалық байқауының 1-орын иегері, Жəнібек – қобызшы, Өзбекстанның мемлекеттік «Нихол» жастар сыйлығының лауреаты. Ал, опера əншісі Жеңісбек Пиязов осы Бүркіт пен Інжігүлдің екінші ұлы. Біз Жеңісбек бауырымызды атағымен құттықтау мақсатында Өзбекстанға арнайы іздеп бардық. Атажұрттағы қандастарының ыстық сəлемін, қуанышын жеткіздік. Президент Ислам Каримов сыйға тартқан пəтер Ташкент шаһарының қақ ортасындағы Науаи көшесінде орналасқан екен. Қазақтың салтымен бауырымыздың шаңырағына атбасын тіреп, шығармашылығымен, өмірімен жақынырақ таныстық. Тамырында текті əулеттің қаны ағып тұрған Жеңісбек 1988 жылы Нөкіс қаласында дүниеге келген десек, өзінің айтуынша, екінші сыныпта оқып жүрген кезінен бастап тойларда əн салған. Алайда,

ол əнші емес, атасы сияқты актер болуды армандайды. Сол себепті, 2004 жылы Нөкістегі Жапақ Шамұратов атындағы училищенің актерлік бөліміне оқуға түседі. Осы бөлімде вокальдың қырсырын меңгереді. Ұстаздары оның даусының ерекшелігін байқап, мұндай дауыспен кез келген сахнада өнер көрсетуге болатынын айтады. Алғашында бұл сөзге ол онша мəн бермегенмен, біртебірте ынта-жігері сол өнерге қарай ойыса түседі. Сөйтіп жүргенде А.Қалиевтің сыныбына ауысады. Опера өнерінің есігін ашқан күннен бастап, бұрынғыдай той-томалақта əн салуды бірден тыяды. 2007 жылы Өзбекстан мемлекеттік консерваториясының академиялық əн кафедрасына, профессор С.Цойдың сыныбына оқуға қабылданады. Үш жылдық үзілістен соң алғаш рет үлкен сахнаға шығып, Өзбекстан вокалистерінің республикалық байқауына қатысып, 1-орынды жеңіп алады. Операдағы қадамын сəтті бастаған Жеңісбекке сол жолы Өзбекстанның талантты жастарына арналған «Нихол» сыйлығы беріледі. 2008-2009 жылдары Франция, Испания, Малайзия, Португалияда өткен фольклорлық фестивальдарға қатысып, биік белестерден көрінсе, XII халықаралық «Қазақ романсиадасы» жəне Мəскеуде өткен орыс романстарын орындаушылардың XIII байқауында 1-орынды иеленеді. 2010 жылы тамыз айында, яғни Өзбекстанның тəуелсіздік күні қарсаңында жас опера əншісінің итальян, орыс, өзбек операларынан белгілі арияларды орындайтыны ескеріліп, «Шухрат» медалімен марапатталды. Сол жылы ТМД елдері музыка академияларының Минскіде өткен шеберлік сабағына қатысты. Қараша айында Бакудегі Полат Бұлбұлоғлы атындағы вокалистердің V халықаралық байқауына қатысып, М.Бұрхановтың «Əлішер Науаи» операсындағы Герат патшасы Хұсайын Байқараның ариясын орындағаны үшін 2-орынды жəне «Əзербайжан үміті» атты арнайы сыйлықты жеңіп алды. Өзбек операсының өркендеуіне КСРО халық əртісі Берта Давыдова, Өзбекстан халық əртісі Кəрім Закировтер мол үлес қосқан десек, ал эстрада жұлдыздары Батыр, Фаррух, Навфалдарды дүниеге əкелген ардақты əке əрі құдіретті дауыс иесі Кəрім Закировтан соң «Əлішер Науаи» операсынан ария орындау жəне оны халықаралық сахнада мойындату тек хас шебердің ғана қолынан келетін іс еді. Ресейдің Саратов қаласында өткен Собинов фестивалінде қазылар алқасы оның асықтай пішінінен асып түсер дауыс диапазонына таң қалды. Өйткені, Дж. Россинидің «Севиль шаштаразы» операсындағы Дон Базилио ариясын осыған дейін əлемде тек алып денелі əншілер ғана шырқаған.

Қазылардың бұра тартқан шешіміне көңілі толмаған көпшілік қарсылық білдірген соң, олар «Көрермен көзайымы» жүлдесімен бірге Германия операсына жолдама беруге мəжбүр болған еді. 2011 жылы Мюнхен опера фестиваліне қатысып, соңынан немістердің арнайы шақыртуымен бір жыл Германияда еңбек етіп келді. Осы арада тағы бір жайтты айтпай кетуге болмас, ол консерваторияда оқып жүрген кезінен-ақ Əлішер Науаи атындағы үлкен опера жəне балет театрында өнер көрсетті. 2012 жылы елге оралған соң қазанда Мəскеудің Крокус сити Холл концерт залында өткен Муслим Магомаев атындағы II халықаралық вокалистер байқауына қатысты. Құрамында КСРО халық əртісі, профессор Елена Образцова, Латвия жəне Ресей эстрада жұлдызы Лайма Вайкуле, КСРО жəне Əзербайжан халық əртісі, Баку музыкалық академиясының ректоры Фархад Бадалбейли, Ресей халық əртісі, «Геликон-опера» театрының көркемдік жетекшісі, профессор Дмитрий Бертман, Италия опера академиясынан арнайы келген Винченцо Де Виво сияқты майталмандар бар қазылар алқасына КСРО халық əртісі, үлкен театрдың солисі, профессор əрі Муслим Магомаевтың жесірі Тамара Синявская төрайымдық еткен болатын. Бұл байқауға əлемнің көптеген елдерінен 200 əнші қатысуға өтініш білдіргенмен, 17-сі ғана іріктеуден сүрінбей өтті. Екінші турға АҚШ, Əзербайжан, Өзбекстан, Ресей, Украина, Беларусь, Грузия, Германия, Моңғолия, КХДР сияқты елдерден келген 10 əнші ғана жіберілді. Бұл байқауда Жеңісбек Пиязов Саратовтағы Собинов фестивалі мойындай алмаған Дон Базилио ариясын тағы бір қайталап орындағанда жұрт орындарынан тік тұрып, қол соқты. Тіпті, италиялық Винченцо Де Вивоның өзі онымен қосыла шырқап жібере жаздап, орнына жайғасты. Сөйтіп, ол алапат зор дауыс əншінің денесіне қарап өлшенбейтінін дəлелдеп шықты. А.Бабаджанянның «Верни мне музыку» əнін орындаған сəтте Тамара Синявская мен Елена Образцова таңданыстарын жасыра алмады. Өзбекстан атынан байқауға қатысқанмен қандас бауырымыздың үлкен додада гран-приді жеңіп алғаны біздің де ортақ жеңісіміз сияқты түйілді. «Этот совершенно потрясающий худенький мальчик из Узбекистана с таким мощным голосом поразил нас еще на прослушивании. Он обладает удивительной музыкальностью и, думаю, подсознательным и природным чувством сцены. Он ни на кого не похож и не стремится никому подражать. Это большая редкость и наше мнение было единогласным!» – деді сол жолы Елена Образцова. Елге жеңіспен оралған Жеңісбек Пиязовқа Қарақалпақстан Жоғарғы Кеңесінің Төрағасы Мұса Ерниязовтың жарлығымен «Қарақалпақстанның еңбек сіңірген əртісі» атағы берілді. Жеңісбек сол жылы Спиваков концертінде, келесі жылы Мəскеудегі Чайковский залында атақты В.Федосеевпен бірге өнер көрсету құрметіне ие болды. Сол концертті Мəскеуде ресми сапармен жүрген Өзбекстан президенті Ислам Каримов Ресей үкіметінің басшысы Дмитрий Медведовпен қатар отырып тамашалады. Бұл телеарналар арқылы паш етілді. Өзбекстан басшысы арада апта өтпей жатып опера əншісіне Ташкент қаласынан үш бөлмелі пəтердің кілтін табыстағанын естідік. Күніне 7-8 сағат дауыс жаттықтыратын Жеңісбек Пиязов жетістіктерге масаттанып, тоқмейілсуді білмейтін еңбекқор жан. Тынымсыз еңбегінің арқасында 2013 жылы Өзбекстан мемлекеттік консерваториясының магистратурасына гранттық негізде оқуға түсті. Сонымен бірге, консерватория жанындағы «Музыкалық театр студиясында» опера əншісі ретінде қызмет етуде. Елдегі ірі мейрамдар, президенттік қабылдаулар оның қатысуынсыз өтпейді. Үйіне таяқ тастам жердегі Қазақстанның Өзбекстандағы елшілігінің жаңа ғимараты жанында Жеңісбек біздің қолымызды қысып тұрып, жақында Андреа Бочеллимен бірге əн шырқайтынын айтып қалды. Қуандық. Қалың өзбектің арасынан өнерімен топ жарып шыққан қазақ қандасың осындай биіктерге өрлеп бара жатқанда шаттанғандықтан əн салғың келіп кетеді екен. Ал, алыста жүрген ағайынның арасында мұндай ғаламат жауһар дауыстар аз емес. ТАШКЕНТ.


10

www.egemen.kz

6 мамыр 2015 жыл

Оразбек СӘРСЕНБАЙ Оразбек Сəрсенбайұлы 1938 жылы 20 тамызда Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жаңа тұрмыс ауылында дүниеге келген. 1962 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітіргеннен кейін, Шиелідегі орта мектепте қазақ тілі мен əдебиеті пəнінен сабақ береді. Одан соң «Лениншіл жас» басылымында (қазіргі «Жас Алаш») əдеби қызметкер, 1968-1973 жылдары «Жұлдыз» журналында, 1974-1982 жылдар аралығында «Қазақ əдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі, 1982-1986 жылдары Қазақстан Жазушылар одағында əдеби кеңесші, 1987-1993 жылдары «Жазушы» баспасының бас редакторы, 1993-1995 жылдары ішінде «Өнер» баспасының директоры, 1996 жылдан өмірінің соңына дейін «Қайнар» баспасына басшылық жасады. Қаламгердің тырнақалды туындылары, өлеңдері мен əңгімелері республикалық басылымдарда алпысыншы жылдары жарық көрген болатын. Кезінде «Лениншіл жас» газетінде басылған «1961» атты публицистикалық дастаны əдеби жəне қоғамдық ортада үлкен дүрбелең туғызып, əділетсіз сынға ұшырады. Бар ғұмырын жазушылыққа арнаған ақсақал қаламгердің осы уақытқа дейін жиырмадан астам кітабы жарық көрді. Оның əдеби сын, көркем публицистика, тарих, мəдениет, философия бағытындағы жарияланымдары оқырманға кеңінен таныс. Сондай-ақ, ол баспагер жəне аудармашы ретінде ислам əдебиетін қалың оқырман арасында насихаттау ісінде қажырлы еңбек етті. «Құран Кəрім», «Мұхаммед пайғамбарымыздың хадистері», «Шайтаннан сақтану жолдары», «Сиқырдан сақтану жəне емделу жолдары», «Адал мен арам», «Мұсылмандық əдеп сабағы», «Мұхтасар» сынды ондаған кітаптарды қазақшаға аудару ісіне тікелей қатысты. Ол əр жылдарда В.Короленко, В.Иванов, Ф.Абрамов, Ф.Искандер секілді өзге ұлт өкілдерінің таңдаулы əңгімелерін

Қазақ əдебиеті ауыр қазаға душар болды. 77 жасқа қараған шағында Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, аса көрнекті жазушы Оразбек Сəрсенбай дүние салды.

Жатќан жеріѕ жарыќ болсын

Əбіш КЕКІЛБАЙҰЛЫ.

Тағдыр бізді 1957 жылы табыстырды. СоколовСарыбай ком бинатының құрылысында істеп келген мен КазГу-дің журналис тика бөліміне қабылдансам да, филология бөліміндігі жігіттердің бірталайымен тез таныстым. Солардың бірі Оразбек еді. Əңгімеміздің жарасуына менің 1948 жылы ала жаздай ол туған ауданның «Үлгілі» кол хозын да масақ тергенім, күріш отағын жұлысқаным түрткі болды ғой деймін. Нақ сол жылы «Жұлдыздың» 11-санында өлеңі жарияланды. Өзіме ұнады. «Жатақхана маған қолайсыз екен, пəтер іздеп жүрмін», деді Оразбек менің өлеңі туралы лебізімді елемегендей. «Қаламақыға пəтер жалдағың келген екен ғой», деп күлдім. Содан былай араласып кеттік. Баспасөзде жарияланған шығармаларын құр жібермейтін болдым. Оразбек кəдуілгі өмірде кір шіксіз таза еді. Əдебиетте де соны істеді. Жазғаны сол өмірдің қоспасыз шындығы болатын. Атқарған қызметтерінде де сонысынан таймады. Бұл жалғаннан былғанбай өттің, ОРАЗБЕК! Алдыңнан жарылқасын. Нұрмахан ОРАЗБЕК, журналист.

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне спорт министрлігі, Қазақстан Жазушылар одағының басқармасы.

Ойлы сґздіѕ ґріс кеѕейтер ґкілі

Дүниеде жайсыз хабар жата ма?! Көзімді ашпай жатып, сумаңдап жетіп келгені. Бұл жалғаннан Оразбек те өтіпті. Жақында ғана Шараны жөнелтіп, жалғыз қалып, қоңылтақсып жүр еді. Шыдамаған ғой. Серігінің соңынан сапар шегіпті ғой. Университет қабырғасында алғаш танысқан жолдасым еді. Терезе жақтағы соңғы қатарда отырған менің қасыма келіп: «Бола ма екен?» – деп, бір жігіт жайғасып жатты. Жүріс-тұрысы, қимылы тым емін-еркін. Көзі көрген нəрсе туралы лебізін де көп көлкештемей, ашық айтып салып отырады екен. Көп нəрсеге көңілі толмайды. Сампылдаған шешендерді əрі тыңдап, бері тыңдап отырады да, қолын бір-ақ сілтейді. Көп ұзамай өлең жазатыны да белгілі болды. Сəл нəрсеге мардамсымайтын мұңы мен уайымы көп, ойлы ақын екендігін танытты. Бірден бауыр басысып, дос болып кеттік. Өзі өскен Сыр бойының табиғаты, мінез-құлықтары, ақ пейілі өн бойынан түп-түгел көрініп тұратын еді. Кейін ауылына барғанда, ата-анасын, ауызынан тастамайтын Ахат көкесін ағайынтумасынан сұрамай-ақ бірден таныдым. Жүрген ортасын дəл байқап, дəл жеткізіпті. Алғашқы əңгімелері мен повестерінен-ақ бет-жүзіңе қарамайтын турашылдығы мен шыншылдығы көзге ұрады. Ол кездегі əдебиет бойлай қоймайтын терең иірімдер бірден баурап, тұңғиығына шым батырып жүре береді. Соғыс тұсындағы Сыр бойының шындығын өз басым алғаш Оразбектен таныдым. Уақыт өткен сайын осы мінезі үдей түсті. Бірде моншақтай тізіп жазған бір бума қағаз ұсынды «1961». Бұрын-соңды қазақ əдебиетінде кездеспеген əдеби құбылыс. Қазақстан комсомолы Орталық Комитеті жанында жаңа ұйымдасып жатқан əдеби бірлестік бар еді. Сонда талқыладық. Алпысыншы жылдарғы жас буынның алғаш рет тізгін үзіп бой көрсеткені осыдан басталды. Одан бері де көп уақыт өтті. Бүгінгі əдебиеттің қалыптасуына, орнығуына бірте-бірте бел алып, бой көтеруіне айта қаларлықтай əсер еткен бұл оқиғаны бүгінгі таңда айрықша еске алуды қасиетті парыз деп білемін. Құдайға шүкір, қаулап өсіп жатқан əдебиет орманында өз бағыт, өз бағдарын түзеп, қазақ руханиятында бүгін бар, ертең жоғалып кетпейтіндей баянды жол сала алған азғантай əдебиет сүлейлерінің бірі Оразбек екені даусыз. Оған ол жазып қалдырған романдар, хикаяттар, əңгімелер, тəмсілдері, хиссалар, мақалалар куə. Бұл арада біз Сəрсенбаев моралистикасы жөргегінен дарыған имангершілік тəрбиеден өрбіп жатқанын айтуға борыш тармыз. Бұл қасиет кеңес кезеңінің өзінде ол жазған шығармаларды ерекшелеп тұрды. Ал тəуелсіздік заманында мұны арнайы тақырып, дербес ағымға айналдырып алған бірден бір қаламгер Оразбек екенін айрықша бөліп айтуымыз керек. Ол Мұстафа Шоқайдың еңбектерін насихаттауға да мейлінше жан салды. Береке-бірлікті, ар-ұжданды, обал-сауапты, пəтуапарасатты демі таусылғанынша əспеттеп өткен Оразбек Сəрсенбаевқа бүгінгі қазақ қауымының айрықша ризагер екендігі сөзсіз. Өзіңмен де қоштасатын кез келді. Жатқан жерің жарық болсын, Оразбек!

Кəдуілгі ґмірде кіршіксіз таза еді

қазақ тілінде сөйлетті. О.Сəрсенбай қаламынан туған əңгімелер негізінде «Долана» атты («Қазақфильм», 1981, режиссері С.Нарымбетов) көркемсуретті фильм түсірілді. Жазушының жекелеген шығармалары украин, орыс, эстон, якут, мары, тыва, венгер, қытай, корей, ағылшын, өзбек, қырғыз, татар сынды алыс-жақын елдердің тілдеріне аударылды. Оразбек Сəрсенбай жаңа дəуір, бүгінгі заман тақырыбына талмай қалам тартқан суреткерлеріміздің бірі. «Шамшырақ», «Шеңбер» романдары кешегі социализм заманында өмір сүрген ұрпақтың басынан өткерген қилы-қилы тағдырын сөз еткен көркем тілді кестелі туындылар ретінде əдебиетіміздің алтын қорына қосылды. Оның «Уəде» атты повестер мен əңгімелер жинағына Қазақстан Жазушылар одағының М.Əуезов атындағы сыйлығы (1987), «Шамшырақ» романына халықаралық «Алаш» əдеби сыйлығы (1994), ал «Шеңбер» романы үшін Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығы (2000) берілді. «Құрмет», «Парасат» ордендерімен марапатталған. «Қазақстан Республикасы баспа жəне полиграфия ісінің қайраткері». Тəжірибелі баспагер ретінде О.Сəрсенбай «Қайнарға» басшылық жасаған тұста ұлттық əдебиетіміздің дамуына елеулі ықпал етіп, нарықтық заманның талаптарына лайық жаңа жобаларды іске қосып, баспалардың тақырыптық өрісін кеңейтуге зор үлес қосты. Қазақ сөз өнерінің білгірі, көрнекті мəдениет қайраткері, аяулы азамат Оразбек Сəрсенбайдың есімі халық жадында əрдайым сақталады.

Əдебиетке атой сап, айқайлап келгенімен, айқайының төркінінде ұлыс пен ұлт тұтастығын түгендер ақыл мен парасат жатқан алпысыншы жылғылардың қатары сетінеп келеді. Қазақ көркем ойы мен көркем сөзіне олжа салған осынау тебінгілі, текті буынның көрнекті өкілдерінің бірі – Оразбек Сəрсенбай өмірден озды дегенде жан-жүрегім күйзеліп, ішім ұлып сала берді... Сөз дейтін ұлы кеңістіктен қазаққа жарасар үлгі-нышан іздеуден жалық пай, көркемдіктің алуан-алуан ізденістеріне батыл барып, ойы мен бойын ұлтты сүюге, ұлтқа қызмет етуге саналы түрде бағыттай білген осы бір тақуа мінезді, табиғаты таза жанмен кездескен, сырласқан сəттерім еске түсті... Жасы үлкен аға, əдебиет үшін отқа да, суға да түсуден тартынбайтын қабырғалы қаламдас, қажетті жерінде Алаштың жоғын жоқтап, қазақтың амандығын сұрар, ескі мен жаңаның арасына жалғау боп тартылар жайдары замандас, сұңғыла мінезді суреткер сөздің де, ойдың да, ортаның да көркі еді...

Өкінішті... Алматы дейтін ұлы шаһардың төріне жараса қонған, арыстар мен алыптардың көзіндей болған қаламгерлер үйінің есігін айқара ашып, еркін кірер əріптес-ағамен соңғы кездескенімде дүниеден өткен жеңешемізді айтып, қатты толқып еді... Толқып отырып, жас шағын, Сыр бойынан Ала тау ға келіп, Алматыға қалай орныққанын, қаламды қатар ұстап, сөз дейтін сыры мен жұмбағы мол əлем ге бірге келген құрбы-құрдастарын еске алып еді... Ол осы бір соңғы кездескенімізде өнер дей тін өлшем мен шеңберге сия бермес өлкеге тағдырын қалай байлағанын да əңгімеге арқау етіп еді... Жайшылықта сөзге сараң, сырға берік, қайран Орекем, сол күні заман, қоғам, адам жайлы əріден қозғап, тереңнен тартып, таусыла сөйлегені жадымда жаңғырып отыр. Аға қаламдастың сабырлы қалпы көзіме елестеп, сахараның суырып соғар жұмсақ самалындай болған сырбаз дауысы құлағыма келді. Дегенмен... Дос-жар адамдардың өкінішін

басып, өксігін сейілтер бір ақиқат бар. Орекең Алланың алдында сөзінен де, ісінен де жа ңыл май жүріп, қазақтың ұлы əдебие тін өзінің өрісті, өркенді дүние ле рімен толықтырды. Ұрпақ өсірді. Ұлтының Тəуел сіздікке жетіп, терезесі теңелгенін көрді. Осынау ұлы жолда сөзін жасқанбай айтып, туған халқының рухани тұғырының биіктей түсуіне өзінің үлесін қосты. Биігін төмендетпеді. Алғанын аласартпады. Иə... Уəдеге берік, досқа адал, қазақ десе қабырғасын сөгіп беруге дайын, əдебиетті ары санаған нар тұлғанаң тағы бірі, бірегейі, қазақтың хас сипатты қаламгері, шынайы жазушысы өмірден өтті... Алла артына амандық берсін! Қазақ əдебиетінің қайыпберені, ойлы сөздің өріс кеңейтер өкілі, бақұл бол! Қош, Ореке!

Биік ґлшемніѕ адамы

иесі қаламгер болып қалыптасты. Қазақ əдебиетіне əкелген оның дүниелерінің көбі өлмейтініне мен кепілдік бере аламын. Оразбек Сəрсенбаев шын мəнінде халқымыздың қажетіне жарайтын туындылар жасады деп ойлаймын. Біз жасымыздан əдебиетке бірге келіп, əдебиет туралы ой-пікір, көзқарастарымыз үйлескен, осы орайда, тіл табысқан жолдастармыз. Дəл осы кезде өмірден өтіп кетеді деп үш ұйықтасам қаперіме кірген жоқ еді. Осындай болады, жолдас қазасында қаралы сөз айтамын деп мүлдем ойламаппын. Амал не, ауыр қазаға тап болып отырмыз. Біреуге ерте, біреуге кеш келетін ажал ғой бұл. Бақидағы жолы оң болсын дейміз. Ореке артыңа қалдырған мұраларыңды өлместей қылып өзің жазып кеттің. Жұбанып медет ететініміз де сол.

Қазақтың аса белгілі қалам гері өтті дүниеден. Ол повесть, əңгіме жазудан бастап үлкен романдар тудырды. Одан қала берді, эпикалық, философиялық рисалалар жазып, халықтың сүйіспеншілігіне бөленді. Ол өмір бойы əдебиетке адалдығынан, əдебиеттің қамынан ауытқымай, ұлт руханиятын дүниежүзілік деңгейге шығуға барынша атсалысқан адам. Талабы биік, талғамы зор еді. Əдебиет əлеміне əдеби дары нының бір қанаты саналған сыншылығымен кірді. Сондықтан, оның əдеби өмірге көзқарасы, жалпы өнерге, шығармашылыққа деген көзқарасы мен ұстанымы сыншылдықпен астасып жататын. Орекеңнің қаламгерлік болмысы осылай қалыптасты. Ешкімді ешуақытта өтірік мақтамайтын. Ешкімнің шығармасын мынау досым екен деп бостан-бос дəріптемейтін. Қимас

жолдасы болса да шығармасының олқылығын, кемшілігін бетке айтып отыратын сондай биік өлшемнің адамы еді. Сонысымен біреуге жақса, біреуге жақпады. Бірақ өзінің əдебиетке деген адалдығында мінсіздікпен, кіршіксіздікпен өтті бұл өмірден. Алғашқы туындыларына келер болсақ, «Жалғыз күрке», сонан кейін «Шамшырақ», «Жиде гүлдегенде», «Даңқ» дейтін əңгімехикаяттары, кітаптары бірінен соң бірі шықты. «Шеңбер» романы биік белестен көрінді. Өз басым Орекеңнің əңгіме-повестерін өте жоғары бағалаймын. Ілкі қадамдарында «1961» деген поэма жазып айды аспанға шығарғаны бар. Сонда оған формалист, тағы сондай айдарлар тағылып, ағаш атқа таңылып, талай сынға да ұшыраған. Талай мақала тұздығына айналып, талқыға түсті. Əлбетте мұндай сын оны шынықтырды, шыңдады. Ақыр соңында үлкен парасат

Нұрлан ОРАЗАЛИН, сенатор, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының төрағасы.

Əнес САРАЙ, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты. АЛМАТЫ.

Таєы бір асылымыздан айырылдыќ Оразбек Сəрсенбаев ағамыз өмірден өтіпті деген суық хабар жүректі дір еткізді. Араны толмас ажал қазақтың біртуарларын арамыздан алып кетіп жатыр. Өкініші көп. Оразбек ағамыз туған жері – Шиелімен кіндігін үзген жоқ. Жоғары оқу орнын бітіргеннен кейін аудан орталығындағы орта мектепте қазақ тілі мен əдебиеті пəнінің мұғалімі болып жұмыс істеді. Оразбек Сəрсенбаевтың артында үлкен мұра қалды. Оның əдеби сын, көркем публицистика, тарих, мəдениет, философия саласындағы жарияланымдары оқырманға кеңінен таныс. Сондай-ақ, ол баспагер жəне аудармашы ретінде ислам əдебиетін қалың оқырмандар арасында тарату ісінде көп жұмыс істеді. «Құран Кəрім», «Мұхаммед пайғамбарымыздың хадистері», «Шайтаннан сақтану жолдары», «Сыйқырдан сақтану жəне емделу жолдары», «Адал мен арам», «Мұсылмандық əдеп сабағы», т.б. ондаған кітаптарды қазақшаға аудару ісіне тікелей қатысты. Жазушының

шығармалары украин, орыс, эстон, якут, мары, тува, венгер, қытай, корей, ағылшын, өзбек, қырғыз, татар тілдеріне аударылған. «Шамшырақ», «Шеңбер» романдары нағыз көркем, кестелі туындылар ретінде əдебиетіміздің алтын қорына қосылған дүниелер болды. Оразбек ағамыз жыл сайын туған жеріне бірнеше рет келіп кететін. Қызылорда облысы əкімінің орынбасары болып қызмет істеп жүргенімде ағамызды күтіп алып, ел мен жерді бірге аралаған кездеріміз болып еді. Сондай сапарларында үнемі елдік, мемлекеттік, рухани, имани əңгімелерді айтатын. Бір сөзінде «Бүгінгі аға ұрпақ – мəдениеттің, кітаптың ордасымен біте қайнасып өскен буынның өкілдері. Ол кездері бəріміздің мемлекетке, ұлтқа, кітапқа шын жанымыз ашитын. Ал қазір кітап жөнінде бірқатар мəселелер жиналып, қордаланды. Кітапсіздік деген заман туды. Сол кітапсіздікті пайдаланып, кім көрінген – саудагерлер, пысықайлар оны күнкөріс көзіне айналдырғанын

жұрттың бəрі біледі. Сенің атыңды, затыңды, еңбегіңді, байырғылығыңды сыйлайтын адамдар азайып бара жатыр. Қызметке, мансапқа қазақ мектебін бітірмеген, қазақтың əдебиетінен, мəдениетінен хабары жоқ адамдар келіп жатыр», – деп мұңайған болатын. Орағаңның жаны таза, иманы күшті адам еді. Əкесінен жақсы тəлім-тəрбие алған. Талай рет əкесі туралы тебіреніп жазды да. Қашанда жақсылық пен ізгілікке жаны құмартып, қуанышты нəрсе болса балаша тебіреніп қалушы еді. Жеңгеміз өмірден өткелі ағамыздың да қайғысы қалыңдап кетіп еді. Міне, Орекең де сүйікті жарының артынан бақилыққа аттанды. Қазақтың рухани əлемі тағы да бір асылынан айырылды. Асыл аға! Алла алдыңызды жарық қылсын! Иманыңыз жолдас болсын! Қаралы хабарға байланысты жазушының туған өңіріндегі бауырларға да қайғырып көңіл айтамын. Мұрат БАҚТИЯРҰЛЫ, сенатор.

Ќаћарман ўлєа ќўрмет Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінде Ұлы Жеңістің 70 жылдығына жəне көрнекті ғалым, Кеңес Одағының Батыры Мəлік Ғабдуллиннің 100 жылдық мерейтойына арналған «Поэтика жəне өлеңтану мəселелері VII» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференциясы өз жұмысын бастады.

Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Батыр, əдебиетші əрі көрнекті ғалым Мəлік Ғабдуллиннің еңбегі мен қызметіне, қоғамдық мəселелерге етене араласқан өмір жолына арналған келелі кеңеске Қазақстан Ұлттық ғылым академия сының академигі, филология ғылымдарының докторы, Мəлік Ғабдуллиннің шəкірті, профессор Серік Қирабаев, Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы, Қазақстан Республикасы Парламент Сенатының депутаты Нұрлан Оразалин, Мұхтар Əуезов атындағы Əдебиет жəне өнер институтының директоры, филология ғылымдарының докторы, профессор Уəлихан Қалижанов, батырдың қызы Майдан Ғабдуллина қатысты. Кон фе ренция ны Абай атындағы Қазақ Ұлт тық педагогикалық университетінің ректоры, Ұлттық Ғылым академиясының академигі, профессор Серік Пірəлиев құттықтау сөзбен ашып, ғылыми конференцияға қатысушыларға сəттілік тіледі. Ұлы Отан соғысында ерен ерлігімен көзге түскен, Кеңес Одағының Батыры, көрнекті ғалым, қоғам қайраткері, ұлағатты ұстаз һəм парасатты басшы бола білген Мəлік Ғабдуллиннің өмірі мен əдебиетке сіңірген еңбегін талқылауға арналған ғылыми кеңеске Швейцария, Швеция, Болгария, Латвия, Польша, Израиль, Эстония, Ресей, Өзбекстан секілді əлемнің оннан аса елінен келген ғалымдар қатысып, конференция барысында жалпы өлең өрнектері, соғыс зардабы, əдеби миграция жəне ұлттар достығы тақырыптарында да баяндамалар жасалды. Ғылыми-теориялық конференцияның ресми шарасы барысында «Мəлік Ғабдуллин» атты қос томдық еңбектің тұсау кесер рəсімін белгілі ғалым Серік Қирабаев пен батырдың қызы Майдан Ғабдуллина атқарды. Университет ректоры Серік Пірəлиев атқарылып жатқан игі істермен қатар, биылғы жылы атап өтілетін Қазақ хандығының 550 жылдығы, Ұлы Жеңістің 70 жылдығы секілді тарихи шараларға

тоқталды. Сондай-ақ, көп жылдардан бері Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық университетінің ұстаздары өзге де ғалымдармен бірлесіп Мəлік Ғабдуллиннің шығармашылығы мен ғылыми еңбектері жөнінде тыңғылықты жұмыстар атқарып жатқандығын тілге тиек етті. Одан кейін сөз алған Серік Қирабаев өзінің ұстазы Мəлік Ғабдуллин туралы естеліктер айтып, қазақ халқының батыр ұлының еңбегі мен өмір жолы жайында салиқалы əңгіме шертті. Парламент Сенатының депутаты, ақын Нұрлан Оразалин мен профессор Уəлихан Қалижанов та көрнекті ғалымнан алған тəлім-тəрбиесі хақында, Ғабдуллиннің қазақ əдебиет ғылымына қосқан зор үлесі мен ұлттық жыр жауһарларын сақтап қалу жолындағы жанкешті қызметін сөз етті. Мəлік Ғабдуллиннің 100 жылдығына арналған ғылыми конференцияның пленарлық мəжілісі мен секциялық жұмыстарында «Мəлік Ғабдуллиннің ғибратты ғұмыры», «Мəлік Ғабдуллин жəне Қобыланды батыр», «Біздің қа һарман жерлесіміз», «Қилы кезең, қаһарман тұлғалар», «Мəлік Ғабдуллин – отандық фольклортанудың классигі» жəне «Мəлік Ғабдуллин туралы Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұрағатында сақталған деректер» атты тақырыптар мен отандық жəне ТМД көлеміндегі белгілі əдебиетшілер мен ғалымдардың Мəлік Ғабдуллин жайында жазған ғылыми еңбектері, мақалалары мен талдамалы жұмыстары жайлы баяндамалар талқыланды. Айтулы ғалым Мəлік Ғабдуллиннің 100 жылдық мерейтойы қарсаңында ұйымдастырылып отырған атаулы шара барысында Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің кіреберісіне батыр ұл, парасатты тұлғаға арналған ескерткіш тақта ашылды. АЛМАТЫ. –––––––––––––

Суретті түсірген Мырзан АЙТЖАНОВ.

Ерлік ескерусіз ќалмайды

Астанада саясаттанушы Берік Əбдіғалиұлының «Забытые герои. Герои Советского Союза» атты кітабының тұсаукесер рəсімі өтті. Бұл еңбекте Екінші дүниежүзілік соғыста ерекше көзге түсіп, қажырқайратымен көпке үлгі болған отандастарымыздың ерен ерлігі арқау болған. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Бүгінгі күнге дейін 1941-1945 жылдар бедеріндегі Қазақстан туралы аз кітап жазылып, аз фильм түсірілмеген. Алайда, сұрапыл соғыста от пен оқтың арасында жүрсе де ерліктері ескерусіз, есімдері елеусіз қалған талай батырдың болғаны анық. Бұл кітапқа сондай азаматтардың күрескерлігі өзек болыпты. Яғни, мұнда зұлмат жылдары көрсеткен ерліктері үшін дер кезінде «Кеңес Одағының Батыры» атағына ұсынылып, бірақ, белгісіз себептермен батыр атағы берілмеген, тіптен ел жадынан өшуге айналған қариялар туралы тың мəліметтер топтастырылған. Кітап авторы осыдан 5 жыл бұрын Мемлекеттік тілді дамыту қорының директоры қызметін атқарып тұрған кезінде «Халық

батыры» жобасы аясында соғыс жылдарынан хабар беретін тың деректерді іздестіру, саралау, зерттеу, қорыту мақсатында үлкен жұмыс атқарыпты. Жеңістің 70 жылдық мерейтойы шеңберінде жүзеге асырылған бұл еңбек – соның игі нəтижесі. Əзірге, «Кеңес Одағының Батыры» атағына ұсынылған 10 қазақстандық батыр жайында ғана мағлұмат пен құжат табылыпты. Ресейдің Қорғаныс министрлігінің мұрағатынан алынған маңызды мəліметтердің басым көпшілігі алғаш рет жұртшылыққа ұсынылуда. Еңбек авторының айтуынша, жобаның мақсаты – тарихи əділеттілікті қалпына келтіру жəне жас ұрпақ бойына отансүйгіштік қасиетті сіңіру. Ал бұл бастамаға «Нұр Отан» партиясының Қоғамдық саясат институты мен «Байкадам Холдинг» компаниясы қолдау танытқан екен.


Жауынгер жайлы дерек 72 жылдан кейін табылды

Сұрапыл соғыс басталғанда Серді Тегісбаев Түрікменстандағы Красноводск ауданының Қошоба ауылында ұстаздық қызметте еді. 1943 жылғы наурыз айында Красноводск қаласы əскери комиссариатынан шақырту алып, отыз үш жасында майданға аттанды. Əйелі Бибіажар, қыздары Меңдіхан мен Шархат, ұлы Жұмағұл қимай шығарып салды. Отағасы қанды қырғынның ортасында жүргенде қыркүйек айында отбасында Аманқұл атты ұлы дүниеге келді. Бір қуаныш, бір қайғы. Сол жылғы күздің бір күнінде майдан жақтан ауылға Сердіге қатысты қаралы хабар да жетті. Марат АҚҚҰЛ,

«Егемен Қазақстан».

Қара қағазда жауынгердің қай жерде, қалай қаза тапқаны жазылмапты. Соғысқа кеткен солдаттың жаңа босанған жарына туыстары қаралы хабарды естіртпеді. Сөйтіп, ұзақ жылдар бойы Бибіажар серігі Сердімен қайта қауышамын деген үмітпен ғұмыр кешті. Жетпісінші жылдардың соңында Сердінің ұлдары Жұмағұл мен Аманқұл əкелерінің опат болған жерін тауып, рухына тағзым етуді аңсап іздеу салуға бекінді. Олар Украинаны шарлап, одан əрі Польша асып, іздеулерін тоқтатпады. Сандаған хат жазылды. Көптеген сұрау салынды. Бəрібір ешқандай дерек табылмады. Дегенмен, Сердінің тұңғыш ұлы Жұмағұл түбінде əкесінің жатқан жерін табатынына сенімді еді. Өстіп жүргенде өзі де 1989 жылы өмірден озды. Арада едəуір уақыт өткенде Аманқұл да сағынышын баса алмай осыдан үш жылдай бұрын көз жұмды. Тегісбаев Сердінің қалған ұрпақтары ағаларының аманаттарын орындау үшін іздеу ісін жалғастырып, ақыры аталарымен бірге соғысқан жерлестерінің туыстарын тапты-ау. Ауылдасы Торғай Қашабаев 1943 жылы Украинаның Донецк облысында болған қиян-кескі шайқастарға Серді Тегісбаевпен бірге қатысыпты. Майданнан жолдаған хатында ол жараланып госпитальға түскенін баяндап, ұрыс кезінде жерлесі Сердіні көргенін, оның аман-есен екенін жазыпты. Бұл жауынгердің елге салған соңғы хаты еді. Госпитальдан шыққаннан кейін Торғай Қашабаев қайтадан сапқа тұрып Краматорск қаласын жаудан босату шайқасына қатысады. Жан алысып, жан беріскен қырғында Торғай мен Серді 1943 жылғы 9 қыркүйекте мерт болыпты. Осы хат Серді Тегісбаевтың соғыстағы тағдырын анықтап, одан əрі іздеу салуға септігін тигізді. Үміт оянып, іздестіру ілгерілей түсті. Ресейдің жəне Украинаның мемлекеттік мұрағаттарына тағы да сұрау салған хаттар ағылды. Ғаламторды кеңінен пайдаланып, барлық сайттар жіті қаралды. Қыруар жұмыс атқа рылды, бі рақ өкінішке қарай, бұдан да түк нəтиже шықпады. Аталарын іздеп əбден əуре-сарсаңға түскен Тегісбаевтардың əулеті парыздарын өтеу мақсатында былтырғы қараша айында Сердінің аруағына арнап ас берді.

Дегенмен, немерелерін атасы туралы ойлар тыным таптырмады. Олар екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқандар жөніндегі форумға сұрау салып, ғаламтордың мүмкіндіктерін пайдалануды тоқтатпады. Əлгі жерден іздеген адамдарға өз туыстарын табуға көмек көрсететін ерікті жасақтар дың электронды мекенжайлары анықталды.

жаудан босатуда қаһармандық танытып, 1943 жылы 9 қыркүйекте болған қантөгіс ұрыста ерлікпен қаза тапқан соң Алексеевка елді ме кеніндегі бауырластар зиратына жерленіпті. Жауынгердің жанкешті ерлігі I дəрежелі Отан соғысы орденімен марапатталыпты. Жəне де бір дерек. Батальон командирі Сердіні осы наградаға ұсынарда оның батырлығы мен батылдығы жөнінде жазған құжат та бірге табылды. Бүгінде Серді Тегісбаев ұрпақтары Маңғыстау облысының Жаңаөзен қаласы мен Тұщықұ дық ауылында тұрады. Ауылдастары Зина деп атайтын Шархат Сердіқызы қос бауыры Жұмағұл мен Аманқұлдың, əпкесі Меңдіханның əкелері туралы білмей кеткен ерлігін немере-шөберелеріне əрдайым аңыз етіп айтып отырады.

Қызылорда облысында аймақтың инвестициялық келбетін арттыратын, ішкі жəне сыртқы туризмді дамытуға атсалысатын V «Байқоңыр» инвестициялық форумы өтті. Дəстүрлі форумның туризм саласына қатысты бөлігі Байқоңыр қаласынан басталды. Туристік саланы дамытудың инвестициялық тартымдылығын таразылаған форум жұмысына облыс əкімі Қырымбек Көшербаев қатысып, шетелдік жəне отандық туроператорлар мен инвесторларға өңірдегі туризмнің болашағы туралы айтты. Басқосуда Қызылорда облысының туристік əлеуетін саралаған шетелдік жəне отандық мамандар өз ұсыныстарын білдірді.

Ґѕір ґміріндегі ґзгеріс Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Сонымен, 2015 жылы 23 ақпанда Украинадан жауынгер Серді Тегісбаевтың қаза табу тарихы нақты көрсетілген жауап келді. Хатта сол кездегі оқиғалар туралы құжаттармен танысатын сайт көрсетіліпті. Тегісбаевтың тегінің қате жазылуы 70 жыл бойы жауынгерді іздеп табуға кедергі болған. Соғыс уақытында қолмен жазылатындықтан, «Тегісбаев» деп жазудың орнына құжаттарда Тежебаев деп толтырылып кеткен екен. Енді деректерді сөйлетейік. Жо ғарыда жазылғанындай, Серді Тегісбаев танкке қарсы атқыштар батальонының құрамында Донецк облысының Краматорск қаласын

Осылайша, Тегісбаевтар отбасында өз ұрпағының бақытты болашағы, бейбіт өмірі үшін соңғы демі мен қасық қаны қалғанша шайқасып, жанын қиған қаһарман жауынгер Серді есімі ерекше қастерленеді. Олар аталарының зұлым жауға қасқиып қарсы тұрып, бұларға бейбіт өмір сыйлағанын ешуақытта ұмытпақ емес. Енді, перзенттері оның алыста жатқан жеріне барып тағзым етіп тұрмақ. Өйткені, бұл парыз əрі міндет. Міне, Жеңіс күні де жақындады. Сол Ұлы Жеңісті жақындатқан Серді Тегісбаев тəрізді жауын герлердің есімдері мен ерлігі əрқашан ел жадында сақталмақ.

Ресейдің халық əртісі Денис Мацуев бастаған пианисшілер осымен үшінші мəрте «Астана Опера» театрында бас қосты. Жер-жерден келген пианинода өнер көрсетудің жас һəм хас шеберлері жақын күндерде жүлдеге қойылған алпыс мың АҚШ долларын бөліске салмақ. Биылғы байқау бұрынғыдан өзгерек, фестивальға алғаш рет Моңғолия, Македония, Норвегия, Финляндия музыканттары қатыспақ жəне өнерпаздардың өнеріне баға беретін қазылар алқасының құрамы салмақты. Сондай-ақ, ұйымдастырушылар доданы қызықты ету үшін концерттік бағдарламаға құпия сыйлық əзірлеп отырғанын айтты. ІІІ халықаралық классикалық музыка фестивалінде бақ сынайтын тоғыз жəне он сегіз жас аралығындағы отыз үміткердің төртеуі өзіміздің өрендер. Кіші топта тоғыз жасар Нұрсұлтан Омарғазин күйсандық құдіретін көрсетсе, орта топта Бекзат Рақымов, ересек топта Назерке Қабдрахманова мен Санжар Зұлпыхаров ел намысын қорғайды. Өнер де спорт секілді, үнемі жаттығуды қажет етеді. Музыка əлеміндегі аспаптардың ішінде пианиномен берілетін сезім сыры өзгеше. Моцарт пен Бетховеннің сүйріктей саусағын пернеге тигізбей-ақ əсем үн əуелеттірген бұл құралдың

 Инвестиция – игергенге игілік

V «Байќоѕыр» инвестициялыќ форумы сəтті ґтті

Бекзат ґнер белсенділері

Құндыз ЕРАЛЫ.

11

www.egemen.kz

6 мамыр 2015 жыл

қазақтың қобызы бен домбырасынан қасиеті кем емес. Еуропалықтардың пианиноны классикалық музыканың шыңына көтеруінде үлкен сыр жатыр. Бұл аспап пернесіне саусағы тиген музыкантты ол үлкен даналыққа жетелейтіндей əсер қалыптасқан. Музыка кісіні жасына қарай бөлмейді. Даналық жолын тапсаң болды, сені алысқа самғатып ұшыра жөнеледі. Өнер адамы мейірім мен сұлулықтың жаршысы деген үлкен жүк арқалайды. Аталмыш конкурстың еліміздегі музыка өнерін дамытудағы маңызы жайлы айтылған баспасөз мəс лихатында жобаның көркемдік жетекшісі Денис Мацуев: «Талантты жасты ата-ана бір жағынан, ал мықты педагог екінші тұсынан барынша қолдап отыруға тиіс, əйтпесе, бір ғана дарын өз күшімен алысқа ұзап кете алмайды. Музыкалық аспабы болмаса, қажетті жабдығы жетпесе, өнерін бағалап, арқасынан қағып отыратын тұлға болмаған жағдайда, еңбектің бəрі еш кетеді, онда шынайы талант қайдан туады?» деді. Өскелең ұрпақты

рухани жағынан тəрбиелеу үшін жəне олардың шығармашылық жолының қалыптасуына қолдау көрсету мақсатында өткізіліп отырған байқаудың демеушілері – Мəдениет жəне спорт министрлігі, Астана қаласы əкімдігі жəне «AccordidiAstana» қоғамдық қоры. «Музыка – қазына сақтайтын қойма, мұнда барлық ұлт өкілі өзі нің байлығын тең мүмкіндікте пайдалану үшін салады» деген орыстың белгілі композиторы Петр Ильич Чайковскийдің туғанына биыл 175 жыл толып отыр десек, байқаудың мəні мен маңызы жайлы айтылған жиынға Ресейдегі Мария театрының басшысы, маэстро Валерий Гергиевтің қатысуы да бекер емес. Жеңістің 70 жылдығымен тұспа-тұс келген жас орындаушылар байқауын өткізу Қазақстан үшін үлкен жетістік екенін айтқан өнер иесі халқымыздың «баланы жас тан...» деген қағидасына толық қосылатынын жеткізді. АСТАНА.

Ғарыш кемесінің көк төсіне самғаған сəтін тамашалау – миллиондаған саяхатшының арманы, көпшілік қызықтағысы келетін керемет көрініс екені даусыз. Сондықтан да, Сыр топырағына табаны тиген форум қонақтары алдымен «Байқоңыр» ғарыш айлағындағы алаңға барып, «Союз» зымыранының кезекті ұшырылым сəтін тамашалады. Қонақтар мұнан кейін Жұлдызды қалашықта ұйымдастырылған тақырыптық секцияға қатысты. Секция жұмысын ашқан облыс əкімі Қырымбек Көшербаев көптеген мемлекеттердің туризмнен қомақты табыс тауып отырғанын, соңғы жылдары оны аймақта дамыту үшін үлкен жұмыстар жасалып жатқанын жеткізді. Басқосуды Инвестициялар жəне даму министрлігі туризм индустриясы де партаментінің директоры Тимур Дүйсенғалиев жүргізіп отырды. Жиын модераторы алдымен аймақтық экономикаға тартылған инвестиция көлемінің жыл сайын өсіп, даму қарқыны бойынша республикада алдыңғы қатарда келе жатқанын, əлемдегі ең ірі ғарыш айлағы аймақтың бойтұмары екенін атап өтті. «Қызылорда облысы туризм саласының инвестициялық тартымдылығы» тақырыбындағы секция жұмысында алты мəселе қаралды. Шығысеуропалық «FVW Median GmbN» қорының маркетинг жөніндегі директоры Мирослав Рончак Қызылорда облысына туристерді тарту үшін ең алдымен қызмет көрсету саласы халықаралық стандарттарға сай болуы керек дейді. Сыр өлкесінің тарихи-мəдени ескерткіштер мен ортағасырлық ескі қалаларға бай екені, бұған қоса Арал теңізінің де туризм саласында таптырмас құрал болатыны да айтылды. «Еуропалық, əсіресе, германиялық туристерді Байқоңыр ғарыш айлағы мен Арал теңізі қызықтырады. Тіпті, олар Қазақстан деген сөзді естісе, ең əуелі Байқоңырды тілге тиек етеді», деді Мирослав Рончак. Ал Қазақстан туристік ассоциациясының директоры Рашида Шайкенова өңірдегі соңғы 3 жылда атқарылған жұмыстарға ризашылығын білдірді. Əсіресе, туризмнің дамуына қажетті инфрақұрылымның жетілдіріліп жатқанын ерекше атап өтті. Р.Шайкенова жыл сайын «Қорқыт ата» ескерткіш-кешенінде өнер фестивалін, Шиелі ауданында «Бейбіт атом күнін», «Түйелер керуені» мен «Қымыз» жəне «Күріш» фестивалін ұйымдастыруды ұсынды. Айта кетейік, осыған дейін өткізілген ІV инвестициялық форумның нəтижесінде 49 меморандумға қол қойылды. Мысалы, Қызылорда облысы Еуропа қайта құру жəне даму банкімен (ЕҚДБ) екінші инвестициялық форумда келісімге келді. Нəтижесінде, жалпы құны 63 миллиард теңгені құрайтын 8 жоба жүзеге асырылып жатыр. Байқоңыр қаласынан қайтар жолда форум қонақтары дəстүр бойынша Қармақшы ауданындағы «Қорқыт ата» ескерткішкешеніне атбасын бұрды. Елбасының тапсырмасымен қайта жаңғырған кешенмен танысқан қонақтар оның сəулеттік келбетіне ерекше назар аударды. Форумның жұмысы одан соң Қызыл орда қаласында жалғасты. Мұн да «Қызылорда облысының жаңа инвестициялық стратегиясы» тақырыбында пленарлық мəжіліс өтті. Басқосуға облыс əкімі Қырымбек Көшербаев, Инвестициялар жəне даму министрінің орынбасары Альберт Рау, Ресей Федерациясы Кострома облысы губернаторының бірінші орынбасары Иван Корсун, «Бəйтерек» ҰБХ» басқарма төрағасы Қуандық Бишімбаев, Ұлттық кəсіпкерлер палатасы басқарма төрағасының орынбасары Рахым Ошақбаев, ЕҚҚДБ-ның Қазақстандағы өкілдігінің директоры Джанет Хэкман,

Ресейдің білікті ғалымы, экономика ғылымдарының докторы, профессор Абел Аганбегян мен отандық жəне шетел инвесторлары, кəсіпкерлер қатысты. Алдымен аймақ басшысы Қырымбек Көшербаев осыған дейін өткізілген төрт форумның нəтижесін айтып, өңірдің əлеуметтік-экономикалық жағдайына шолу жасады. – Ғарыш айлағында болып, зымыранның қалай ұшқанын тамашалап, түркітілдес елдердің тəу ететін Қорқыт ата мемориалды кешенін көрдіңіздер. Бұл туристік артықшылықтарымыз. Бұған дейінгі форумдардың нəтижесі жаман емес. Инвесторлардың барлығы өңірге ағылмағанымен, аймақтың артықшылықтарына көз жеткізгендер келе бастады. Бізбен əріптестік байланыста жұмыс жасап жатқандардың қатары артты, – деді облыс əкімі. Жалпы, Сыр өңірі – инвесторлар үшін қолайлы аймақ. Өткен жылы құрылысы аяқталған «Бейнеу – Бозой – Шымкент» магистралінің, «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» автодəлізінің бойында облыс халқының 93 пайызы тұрады. Сондайақ, Қызылорда əуежайы халықаралық мəртебе алып, алыс-жақын шетелге қаты настар ашылуда. Тоғыз жолдың торабындағы аймақта инвесторлар үшін бар жағдай жасалған. Инвестициялар жəне даму министрінің орынбасары Альберт Рау индустрияландыру бағдарламасының орындалуына тоқталды. Ал «Бəйтерек» ҰБХ» басқарма төрағасы Қуандық Бишімбаев аймақ экономикасына ірі өндіріс орындарын ашу оң ықпал ететінін жеткізді. Бұл ретте, Қызылорда қаласында шыны зауыты салынатындығын жағымды жаңалық ретінде мысалға келтірді. Зауыт жылына 197 100 тонна шыны табақшасын өндіреді жəне өңдейді. Пленарлық мəжілісте сөз алған Ресей Федерациясы Кострома облысы губернаторының бірінші орынбасары Иван Корсун былтырғы форумда екі аймақ сауда-экономикалық, ғылымитехникалық, əлеуметтік-мəдени салада байланыс орнатуға келісім жасағанын тілге тиек етті. Енді осы қарым-қатынасты баянды ету керек. Ол Ресейде ағаш өнеркəсібі дамығандықтан, осы бағытта қызылордалық кəсіпкерлер жобалар ұсынуға шақырды. Қызылорда облысы Еуропа қайта құру жəне даму банкімен байланысын одан əрі нығайта бермек. Бұл туралы аталмыш банктің Қазақстандағы өкілдігінің директоры Джанет Хэкман мəлім етті. Ал экономика ғылымдарының докторы, профессор Абел Аганбегян Қызыл орда облысының даму қарқыны таңғалдырғанын айтты. – Өз басым 30-40 жылда біраз мемлекетте стратегиялық даму жоспарын жасаумен айналыстым. Соның ішінде Қызылорда облысын ерекше атағым келеді. Үш жыл бұрын облыс республикада 16 аймақтың соңында тұрды. Содан білекті түріп іске кірістік. Жергілікті билікке риза болғаным барлығы бұған мүдделі екендіктерін аңғартты. Маған да жұмыс жасауға ыңғайлы болды. Нəтижесін көріп отырсыздар. Қазір аймақ үздік үштікте. Облыс бюджеті айтарлықтай өскен. Əлеуметтік салаға қаржы бөлу жөнінен алдыңғы орында, – деді Абел Аганбегян. Сонымен қатар, Ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары Ермек Көшербаев Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласындағы, оның ішінде агроөнеркəсіп кешені бойынша инвестициялық мүмкіндіктері жөнінде талдау жасады. Өңірдегі туризм саласын дамыту жəне инвестиция тарту мақсатында ұйымдастырылған форумға туризм саласы бойынша алыс-жақын 12 шет мемлекеттен өкілдер белсенді қатысты.

Осы мақсатта ынтымақтастық меморандумына да қол қою рəсімдері өтті. Атап айтар болсақ, Қызылорда облысы əкімдігі жəне FVW Medien GmbN компаниясы арасында келісімге қол қойылды. Осындай меморандумдар Сырдария-Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркі жəне Қазақстан Қолөнер шеберлерінің одағымен де жасалды. Форумның екінші күнінде бес секция жұмыс істеді. Аталған бес секцияның бірі облыстық кəсіпкерлер палатасының ұйымдастыруымен өткен «Исламдық қаржыландыру. Негізгі қағидаттары мен тетіктері» деп аталады. Оған облыс басшылығы, Ислам банкі мен компанияларының өкілдері, сондай-ақ, қаржы институттарының басшылары мен аймақ кəсіпкерлері қатысты. Секция жұмысын облыс əкімінің кеңесшісі Евгений Ким қысқаша сөз сөйлеп ашып, аймақтың инвестициялық саясатымен жəне оны дамыту бағытындағы жүргізілген жұмыстармен таныстырды. Секция барысында Ислам банкі жəне компанияларының басшылары мен өкілдері исламдық қаржыландырудың негізгі бағыттары мен ерекшеліктері жайында əңгімеледі. Негізінен дəстүрлі қаржы құралдарының баламасы ретінде жүзеге асырылатын бұл қаржыландыру заңға қайшы келетін əрекеттерге бармайды, Ислам дінінің қағидаттарына, шариғатқа сай жұмыс жүргізеді. Жасалған келісімшарттар нақты іске құрылуы тиіс, жобада қоғам тыйым салған əрекеттер болмауы керек. Сайып келгенде, əлемнің 70-ке жуық мемлекетінде толыққанды жəне баламалы түрде жұмыс істейтін исламдық қаржыландыру жүйесінің мүмкіндігі жоғары. Оны Сыр өңірінің кəсіпкерлері де тиімді пайдаланғаны жөн. Кездесуде тараптар Сыр өңірінде исламдық қаржыландыруды дамыту мəселесін жан-жақты талқылап, ұсынылған жобалар бойынша əріптестік негізде бірлесе жұмыс атқаруға пəтуаласты. Тағы бір секциялық отырыс облыс əкімдігінің ситуациялық орталығында болды. Онда «Бизнес прогресті тиімді басқару үшін жаңа жоспар жəне біржақты ІТиндустрия. ІТ-индустрия дамудың маңызды қозғалтқышы» тақырыбында басқосу өтті. Жиынға облыс əкімінің орынбасары Нұржан Əлібаев, Ресей ғалымы, профессор Абель Аганбегян, отандық жəне шетел инвесторлары мен кəсіпкерлер қатысты. Отырыста облыс əкімінің орынбасары Н.Əлібаев өңірдің əлеуметтікэкономикалық жағдайынан хабар беріп, аймақта кенже қалған ақпараттық технология саласына тоқталды. Аймақта ІТ саласын дамыту көзделіп отыр. Оған мемлекет қолдауы мен қоса білікті мамандар тартылатын болады. Сыр өңіріне алғаш рет келіп отырған Ресей «Жоғары технологиялар ІТ паркі» директоры Антон Грачев, білікті мамандар ақпараттық технологияның негізгі тірегіне айналатынын айтып, Қазан жəне Набережные Челныда орналасқан ІТ паркінің негізгі қызметімен таныстырды. Расында, ақпараттық технологиялар саласын білікті мамандарсыз алға жылжыту мүмкін емес. Бұл туралы «Инновациялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық аймағы» АҚ басқарма басшысы Нұрлан Көпбосынов сөз кезегінде атап өтті. Заман ағымына сай бізге жоғары технологиялық өндірістерді құрастырып, жинайтын мамандар да аса қажет екенін баса айтты. Қысқасы, кезекті инвестициялық форум өзіне жүктелген міндетті толық атқарып шықты деуге негіз бар. Өйткені, осы басқосу барысында өңірді дамытуға байланысты бірнеше меморандумдарға қол қойылып, Қызылорда облысына инвестиция салуға мүдделі кəсіпкерлердің саны артты. Қызылорда облысы.


12

www.egemen.kz

6 мамыр 2015 жыл

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Астана қаласының мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2015 жылғы 22 мамырда сағат 10.00ден 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі объектілерді сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды Республикалық меншіктегі объектілерді сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылығы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру объектілерін сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына объектілер қойылады: 1. «Chevrolet Niva» маркалы автокөлік, м/н 214 HC01, 2007 жылы шығарылған, шанақ №X9L21230070198441, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитетінің «Астана қаласы бойынша аумақтық инспекциясы» ММ, мекенжай: Астана қ., Жиенқұлова көшесі, 2. Алғашқы бағасы – 615 487 теңге, кепілді жарна – 92 324 теңге. 2. «Ваз-21310» маркалы автокөлік, м/н 848AN01, 2004 жылы шығарылған, шанақ №XTA21310040055537, баланс ұстаушы – «Отан соғысының мүгедектеріне арналған орталық клиникалық госпиталь» РМҚК, мекенжай: Астана қ., Бөкейхан көшесі, 28. Алғашқы бағасы – 358 817 теңге, кепілді жарна – 53 823 теңге. 3. «Lada 21154 20» маркалы автокөлік, м/н 649АЕ01, 2008 жылы шығарылған, шанақ №XTA21154094750295, баланс ұстаушы – «Ұлтық зияткерлік меншік институты» РМК, мекенжай: Астана қ., Ақжол көшесі, 28/3. Алғашқы бағасы – 320 031 теңге, кепілді жарна – 48 005 теңге. 4. «Паз-32054» маркалы автокөлік, м/н 671АЕ01, 2005 жылы шығарылған, шанақ №X1M3205K0A0003104, баланс ұстаушы – «Ұлтық зияткерлік меншік институты» РМК, мекенжай: Астана қ., Ақжол көшесі, 28/3. Алғашқы бағасы – 2 065 724 теңге, кепілді жарна – 309 859 теңге. 5. «Nissan Teana» маркалы автокөлік, м/н Z468CY, 2006 жылы шығарылған, шанақ №JN1BDUJ31U0000775, баланс ұстаушы – «Денсаулық сақтауды дамыту республикалық орталығы» РМК, мекенжай: Астана қ., Иманов көшесі, 13. Алғашқы бағасы – 1 212 902 теңге, кепілді жарна – 181 936 теңге. 6. «Hyundai Country» маркалы автокөлік, м/н 176RA01, 2004 жылы шығарылған, шанақ №KMJHD17FP4C023279, баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің шаруашылық басқармасы» РМК, мекенжай: Астана қ., Бигелдинов көшесі, 10А. Алғашқы бағасы – 1 401 433 теңге, кепілді жарна – 210 215 теңге. 7. «Mercedes-Benz S 350 I» маркалы автокөлік, м/н 175RA01, 2003 жылы шығарылған, шанақ №WDB2201671A399803, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің шаруашылық басқармасы» РМК, мекенжай: Астана қ., Бигелдинов көшесі, 10А. Алғашқы бағасы – 1 895 160 теңге, кепілді жарна – 284 274 теңге. 8. «Audi A-8» маркалы автокөлік, м/н 245RA01, 1997 жылы шығарылған, шанақ №WAVZZZ4DZWN000297, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің шаруашылық басқармасы» РМК, мекенжай: Астана қ., Бигелдинов көшесі, 10А. Алғашқы бағасы – 961 575 теңге, кепілді жарна – 144 237 теңге. 9. «Mercedes-Benz» маркалы автокөлік, м/н Z449RN, 2002 жылы шығарылған, шанақ №WDB2201651A262395, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің шаруашылық басқармасы» РМК, мекенжай: Астана қ., Бигелдинов көшесі, 10А. Алғашқы бағасы – 1 352 302 теңге, кепілді жарна – 202 846 теңге. 10. «Lexus Ls 350 Spi» маркалы автокөлік, м/н 158RA001, 2003 жылы шығарылған, шанақ №JTHBN30F330121947, баланс ұстаушы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің шаруашылық басқармасы» РМК, мекенжай: Астана қ., Бигелдинов көшесі, 10А. Алғашқы бағасы – 1 572 983 теңге, кепілді жарна – 235 948 теңге. 11. «Daimler Chrysler» маркалы автокөлік, м/н Z037RN, 2003 жылы шығарылған, шанақ №WDB2201671A416058, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің шаруашылық басқармасы» РМК, мекенжай: Астана қ., Бигелдинов көшесі, 10А. Алғашқы бағасы – 1 890 422 теңге, кепілді жарна – 283 564 теңге. 12. «Lexus Gs 300 Sportc» маркалы автокөлік, м/н 144RА01, 2003 жылы шығарылған, шанақ №JT8BD69S430179893, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің шаруашылық басқармасы» РМК, мекенжай: Астана қ., Бигелдинов көшесі, 10А. Алғашқы бағасы – 1 259 881 теңге, кепілді жарна – 188 983 теңге. 13. «Уаз-396259» маркалы автокөлік, м/н 120AH01, 2004 жылы шығарылған, шанақ №37410040112554, баланс ұстаушы – «Қазгеодезия» РМҚК, мекенжай: Астана қ., Бөгенбай батыр көшесі, 3/3. Алғашқы бағасы – 296 487 теңге, кепілді жарна – 44 474 теңге. 14. «Toyota Hiace» маркалы автокөлік, м/н Z153DD, 2003 жылы шығарылған, шанақ №JT141LHH601000142, баланс ұстаушы – «Республикалық қосымша білім беру оқуəдістемелік орталығы» РМҚК, мекенжай: Астана қ., Кенесары көшесі, 40. Алғашқы бағасы – 1 357 103 теңге, кепілді жарна – 203 566 теңге. 15. «Kia Magentis» маркалы автокөлік, м/н 675DZ01, 2003 жылы шығарылған, шанақ №KNEGD222245289537, баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасының Ұлттық мұражайы» РММ, мекенжай: Астана қ., Қонаев көшесі, 8 (Блок Б). Алғашқы бағасы – 627 639 теңге, кепілді жарна – 94 146 теңге. 16. «Toyota Camry» маркалы автокөлік, м/н 424ADM, 2007 жылы шығарылған, шанақ №JTNBE40K603093586, баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Парламенті шаруашылық басқармасының Авто шаруашылығы» РМК, мекенжай: Астана қ., Е9 62 көшесі, 9-үй. Алғашқы бағасы – 1 570 709 теңге, кепілді жарна – 235 607 теңге. 17. «Volkswagen Passat» маркалы автокөлік, м/н Z182NS, 2002 жылы шығарылған, шанақ №WVWZZZ3BZ2P452967, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 560 125 теңге, кепілді жарна – 84 019 теңге. 18. «Volkswagen Passat» маркалы автокөлік, м/н Z178NS, 2002 жылы шығарылған, шанақ №WVWZZZ3BZ2P456327, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 560 125 теңге, кепілді жарна – 84 019 теңге. 19. «Volkswagen Passat» маркалы автокөлік, м/н Z173NS, 2002 жылы шығарылған, шанақ №WVWZZZ3BZ2P455099, баланс ұстаушы

– Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 560 125 теңге, кепілді жарна – 84 019 теңге. 20. «Volkswagen Passat» маркалы автокөлік, м/н Z176NS, 2002 жылы шығарылған, шанақ №WVWZZZ3BZ2P456036, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 560 125 теңге, кепілді жарна – 84 019 теңге. 21. «Газ-322132-224» маркалы автокөлік, м/н Z992RA, 2002 жылы шығарылған, шанақ №32210020091559, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 370 609 теңге, кепілді жарна – 55 592 теңге. 22. «Ваз-21213» маркалы автокөлік, м/н Z142NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №XTA21213021693392, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 287 433 теңге, кепілді жарна – 43 115 теңге. 23. «Ваз-21213» маркалы автокөлік, м/н Z119NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №XTA21213021692454, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 287 433 теңге, кепілді жарна – 43 115 теңге. 24. «Ваз-21099» маркалы автокөлік, м/н Z121NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №XTA21099033448697, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 187 937 теңге, кепілді жарна – 28 191 теңге. 25. «Ваз-21099» маркалы автокөлік, м/н Z124NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №XTA21099033443111, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 187 937 теңге, кепілді жарна – 28 191 теңге. 26. «Ваз-21099» маркалы автокөлік, м/н Z126NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №XTA21099033448696, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 187 937 теңге, кепілді жарна – 28 191 теңге. 27. «Ваз-2123» маркалы автокөлік, м/н Z263NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №X9L21230030005079, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 422 858 теңге, кепілді жарна – 63 429 теңге. 28. «Ваз-21103» маркалы автокөлік, м/н Z129NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №XTA21103040664848, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 193 464 теңге, кепілді жарна – 29 020 теңге. 29. «Ваз-21103» маркалы автокөлік, м/н Z118NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №XTA21103030588606, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 193 464 теңге, кепілді жарна – 29 020 теңге. 30. «Ваз-21103» маркалы автокөлік, м/н Z117NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №XTA21103030591591, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 193 464 теңге, кепілді жарна – 29 020 теңге. 31. «Газ-3110» маркалы автокөлік, м/н Z172NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №31100030553909, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 192 906 теңге, кепілді жарна – 28 936 теңге. 32. «Газ-3110» маркалы автокөлік, м/н Z168NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №311000305511440, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 192 906 теңге, кепілді жарна – 28 936 теңге. 33. «Газ-3110» маркалы автокөлік, м/н Z166NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №31100030552585, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 192 906 теңге, кепілді жарна – 28 936 теңге. 34. «Газ-3110» маркалы автокөлік, м/н Z127NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №31100030553488, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 197 592 теңге, кепілді жарна – 29 639 теңге. 35. «Газ-3110» маркалы автокөлік, м/н Z113NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №31100030554899, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 197 592 теңге, кепілді жарна – 29 639 теңге. 36. «Газ-3110» маркалы автокөлік, м/н Z112NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №31100030555045, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 193 575 теңге, кепілді жарна – 29 037 теңге. 37. «Газ-3110» маркалы автокөлік, м/н Z108NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №31100030550232, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 194 245 теңге, кепілді жарна – 29 137 теңге. 38. «Газ-3110» маркалы автокөлік, м/н Z107NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №31100030551619, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 192 237 теңге, кепілді жарна – 28 836 теңге. 39. «Газ-3110» маркалы автокөлік, м/н Z104NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №31100030555645, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 191 567 теңге, кепілді жарна – 28 736 теңге. 40. «Газ-3110» маркалы автокөлік, м/н Z169NS, 2003 жылы шығарылған, шанақ №31100030551611, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті, мекенжай: Астана қ., Шолохов

көшесі, 15. Алғашқы бағасы – 192 906 теңге, кепілді жарна – 28 936 теңге. Сауда-саттықтың ағылшын əдiсiмен аукцион өткiзу кезiнде жекешелендiру объектілерінің бастапқы бағасы алғашқы бағаға тең болады. Электрондық аукционға қатысу шыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2015 жылғы 22 мамырда сағат 8.00-де аяқталады, яғни сауда-саттық басталуға екі сағат уақыт қалғанда. Кепілді жарна мемлекеттік мүлікті есепке алу саласындағы бірыңғай оператор – «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ-тың (бұдан əрі – бірыңғай оператор) деректемелеріне енгізіледі: БСН 050540004455; ЖСК KZ529261501102032004; БСК KZKOKZKX; банк атауы – «Қазкоммерцбанк» АҚ; ТТК: 171; БеК: 16. Аукционға қатысу үшін мыналарды көрсетіп тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – ЖСН), тегі, аты, əкесінің атын (бар болса); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – БСН), толық атауы, бірінші басшының тегін, аты, əкесінің аты (бар болса); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректері (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail). Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ-мен қол қойылған осы қағидаға қосымшаға сəйкес объект бойынша сауда-саттыққа қатысуға өтінімді тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін тізілімнің веб-порталы үш минут ішінде өтінім берілген сату объектілері бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің тізілімнің дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізеді. Қатысушының осы қағиданың 23-1 жəне 23-2-тармақтарында көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ бірыңғай оператордың арнайы транзиттік шотына сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сауда-саттық басталғанға дейін екі сағат бұрын түспеуі тізілім веб-порталының өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Тізілімнің дерекқорында бірыңғай оператордың арнайы транзиттік шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəліметтер болған жағдайда, тізілімнің веб-порталы өтінімді қабылдау жəне қатысушыны аукционға жіберуді жүзеге асырады. Тізілімнің дерекқорында бірыңғай оператордың арнайы транзиттік шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болмаған жағдайда, тізілім веб-порталы қатысушының өтінімін кері қайтарады. Тізілімнің веб-порталы автоматты тексеру нəтижелері бойынша тізілімнің веб-порталында көрсетілген қатысушының электронды мекенжайына өтінімді қабылдау не өтінімді қабылдаудан бас тарту себептері туралы электрондық хабарлама жібереді. Аукционға қатысушылар аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдаланып аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру объектілерінің бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Бірыңғай оператор тізілім веб-порталының жұмыс істеуін қамтамасыз етеді, сондай-ақ сауда-саттыққа қатысушылардың кепілді жарналарын қабылдайды, сатушының шотына сауда-саттықта жеңген қатысушының кепілді жарнасын аударады жəне саудасаттықтың басқа қатысушыларына кепілді жарналарды қайтарады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысу шылардың бірде-біреуі қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, онда осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілмеді деп танылады; 2) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру объектілерінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растайтын болса, онда бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру объектісінің ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, онда жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып танылады, ал осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілді деп танылады. Жекешелендіру объектісі бойынша саудасаттықтың ағылшын əдісімен аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасы бағаны арттырудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру объектісі бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион өткізілді деп танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Əрбір сатылған жекешелендіру объектісі бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚны пайдалана отырып, сауда-саттық өткізілген күні тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру объектісінің сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Астана қаласы, Əуезов көшесі, 14 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7172) 32-13-33, 32-44-82 телефондары арқылы алуға болады.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2015 жылғы 22 мамырда сағат 11.00-де республикалық мүлікті мүліктік жалдауға (жалға алуға) беру жөнінде тендер өткізу туралы хабарлайды. Тендер мына мекенжайда болады: Шымкент қ., Ғани Иляев көшесі, 24. Теңдерге қойылады: Ғимараттың бірінші қабатындағы тұрақжай, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Ленгір қаласы, Төле би көшесі, 211. Барлық жалға алу алаңы – 395,7 ш.м. Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің балансында тұр. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 196069 теңге. Кепілді жарна – 98035 теңге. Тендер өткізу шарты: 1. Объект үшін жалдау ақысы бойынша ұсы ныс бастапқыдан төмен емес, төлемақы ай сайын. Жалдау мерзімі – баланс ұстаушымен келісім бойынша одан əрі ұзарту мүмкіндігімен 1 жыл. 2. Банктік операцияларды жүзеге асыру үшін есеп айырысу-кассалық орталықтарды орналастыру. 3. Жалдау объектісін тиісті техникалық пайдалану жағдайында сақтауды қамтамасыз ету. 4. Баланс ұстаушымен шарт бойынша коммуналдық қызметтер, пайдалану шығындары үшін төлемдерді, сондай-ақ өзінің қаражат есебінен ағымдағы жөндеуді жүргізуге төлемдерді қамтамасыз ету. 5. Жалдаушы қазынашылық қызметінде ақпараттық қауіпсіздікті бұзуға жол бермеу мақсатында персонал мен келушілердің ісқимылдарын бақылауға міндетті. Объект үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендер қатысушысы тендер жеңімпазы болып танылады. Тендерге қатысу үшін қажет құжаттар тізбесі: Тендерге қатысуға өтінім, онда үміткердің тендерге қатысуға келісімі жəне тендер шартын орындау бойынша міндеттемесі жəне тиісті шартты жасауы қамтылады. Тендер шарты бойынша ұсыныс жапсырылған конвертте беріледі. - заңды тұлғалар үшін – мемлекеттік тipкey

(қайта тipкey) туралы куəліктің, құрылтайшы құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғының), олар салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті көрсетумен немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері керсетіледі; - жеке кəсіпкер үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматтарды тіркеу кітабының (мекенжайы анықтамасы) салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсетумен немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; - жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салыстыру үшін түпнұсқаларды міндетті түрде көрсетумен үй кітапшасы немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; - акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімін үзіндікөшірмесі; - жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен үзінді-көшірме (cepiктecтiк қатысушысы тізілімді жүргізу жағдайында); - шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтайшы құжаттар; - кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі; - салық органының қатысушының салықтың берешегі жоқ екендігі туралы өтінім берілген кезге дейінгі бір айдан кешіктірілмей берілген анықтамасы; - екінші деңгейдегі банкте ағымдағы шоттың бар екендігін растайтын аңықтама. Өтінім қосарланған конвертте қабылданады. Сыртқы конвертте жоғарыда аталған құжаттар қамтылады. Ішкі конвертте үміткердің ұсынысы қамтылуы тиіс. Ішкі

конверт өтінім беру сəтінде жабық болуы жəне үміткердің оны мөрлеуі тиіс. Өтінімдер қабылдау жалға берушінің мекенжайына құжаттарды тапсыру кезінде жүргізіледі, ол тігілген түрде, беттері нөмірленіп жəне соңғы бетіне қол қойылып, мөр басылып куəландырылады (заңды тұлға үшін, егер мұндай болса). Шарт жасау мepзімі: тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап он күнтізбелік күннен кешіктірмей жасалады жəне тізілімге тіркелуге жатады, тендер объектісімен танысу жəне тендерлік құжаттаманы тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап мына мекенжай бойынша алуға болады: ОҚО, Шымкент қ., Иляев к-ci, 24, 204-бөлме. Анықтама алу телефоны: 21-01-59, факс: 21-29-22. Тендер қатысушысы заңды тұлға болмайды, ол ҚР Заңына сəйкес немесе құрылтайшы құжаттарға сəйкес қызметтің белгілі бір түрлерімен айналысуға құқығы жок, оны тапсыру тендер шарты болып табылады. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММнің мына депозиттік шотына төленеді: ИИК KZ930705012170178006, BIG KKMFKZ2A, ММ коды 2170178, БИН 120240016394, КБЕ11, КНП-171, Оңтүстік Қазақстан облысының қазынашылық департаменті. Өтініш мына мекенжайда қабылданады: Шымкент қаласы, Иляев көшесі, 24. Анықтама үшін телефон: 210159, факс: 21-29-22, 54-00-68. Өтінімдер қабылдау, тіркеу жəне тендер өткізу шартымен жəне тендерлік құжаттарымен танысу ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін жиырма төрт сағат бұрын аяқталады (2015 жылғы 21 мамырда сағат 11.00-де).

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2015 жылғы 22 мамырда (Астана уақытымен) сағат 12.00-ден 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі объектілерді сату жөнінде №3 электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды

Республикалық меншіктегі объектілерді сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру объектілерін сату қағидасына (бұдан əрі – қағида) сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына объектілер қойылады: 1. Балық дайындайтын жүзу зауыты. Атырау қаласы, Жайық өзені. Баланс ұстаушы – «Жайық-Атырау бекіре балық өсіру зауыты» РМҚК. Алғашқы бағасы – 18 651 884 теңге. Кепілді жарна – 2 797 782,60 теңге. 2. 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі 031CS06, Газ-31105-801 автокөлігі. Атырау қаласы, Азаттық даңғылы, 140. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты аппаратының) «Атырау облыстық сотының кеңсесі» ММ. Алғашқы бағасы – 392 835 теңге. Кепілді жарна – 58 925,25 теңге. 3. 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі 021CS06, Газ 31105-501 автокөлігі. Атырау қаласы, Азаттық даңғылы, 140. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты аппаратының) «Атырау облыстық сотының кеңсесі» ММ. Алғашқы бағасы – 396 734 теңге. Кепілді жарна – 59 510,10 теңге. 4. 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі E052BN, Ваз-21104 автокөлігі. Атырау қаласы, Студенттер даңғылы, 212. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі «Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК. Алғашқы бағасы – 339 368 теңге. Кепілді жарна – 50 905,20 теңге. 5. 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі E051BN, Ваз-21104 автокөлігі. Атырау қаласы, Студенттер даңғылы, 212. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі «Х. Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК. Алғашқы бағасы – 339 368 теңге. Кепілді жарна – 50 905,20 теңге. 6. 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі E006NS, Ваз-21102 автокөлігі. Атырау қаласы, Сəтбаев көшесі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бас басқармасы. Алғашқы бағасы – 311 335 теңге. Кепілді жарна – 46 700,25 теңге. 7. 2008 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е234BS, Ваз-21214 автокөлігі. Атырау қаласы, Махамбет көшесі, 116б. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті «Атырау облысының статистика департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 350 136 теңге. Кепілді жарна – 52 520,40 теңге. 8. 2008 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е291BS, Ваз-21214 автокөлігі. Атырау қаласы, Махамбет көшесі, 116б. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті «Атырау облысының статистика департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 350 136 теңге. Кепілді жарна – 52 520,40 теңге. Сауда-саттықтың голланд əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына объектілер қойылады: 1. 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі 358АА06, Ваз-21074 автокөлігі. Атырау қаласы, Атамбаев көшесі, 1. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігінің «Халыққа қызмет көрсету орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК. Бастапқы бағасы – 1 031 500 теңге. Алғашқы бағасы – 206 300 теңге. Төменгі бағасы – 1 теңге. Кепілді жарна – 30 945 теңге. 2. 2008 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі 367АА06, Ваз-21214 автокөлігі. Атырау қаласы, Атамбаев көшесі, 1. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігінің «Халыққа қызмет көрсету орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК. Бастапқы бағасы – 1 250 500 теңге. Алғашқы бағасы – 250 100 теңге. Төменгі бағасы – 1 теңге. Кепілді жарна – 37 515 теңге. 3. 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі 030CS06, Газ-31105-801 автокөлігі.

Атырау қаласы, Сəтбаев көшесі, 3. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты аппаратының) «Атырау облыстық сотының кеңсесі» ММ. Бастапқы бағасы – 3 797 000 теңге. Алғашқы бағасы – 759 400 теңге. Төменгі бағасы – 1 теңге. Кепілді жарна – 113 910 теңге. Сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне аукцион өткізуге дейін екі сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарна «Ақпараттық есептеу орталығы» АҚ есепшотына төленеді, БСН – 050540004455, ЖСК – KZ529261501102032004, БСК – KZКОKZKX, банк атауы – «Қазкоммерцбанк» АҚ, ТТК 171, БеК-16. Төлемді тағайындау – аукционға қатысу кепілді жарнасы. Қатысушыларға кепiлдi жарнаның кез келген санын енгiзуге жол беріледі, бұл ретте бір кепілді жарна қатысушыға ол бойынша саудасаттыққа қатысу үшін осы кепілді жарнаны енгізген жекешелендіру объектісін сатып алу құқығын береді. Аукционға қатысу үшін мыналар ды көрсетіп тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – ЖСН), тегі, аты, əкесінің атын (бар болса); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – БСН), толық атауы, бірінші басшының тегі, аты, əкесінің аты (бар болса); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп айырысу шотының деректемелері; 4) байланыс деректері (почталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail). Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ-мен қол қойылған осы қағидаға қосымшаға сəйкес объект бойынша саудасаттыққа қатысуға өтінімді тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін тізілімнің веб-порталы үш минут ішінде өтінім берілген сату объектісі бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің тізілімнің дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізеді. Назар аударыңыз! Қатысушының осы қағиданың 23-1 жəне 23-2-тармақтарында көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ бірыңғай оператордың арнайы транзиттік шотына сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сауда-саттық басталғанға дейін екі сағат бұрын түспеуі тізілім веб-порталының өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Тізілімнің дерекқорында бірыңғай оператордың арнайы транзиттік шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəліметтер болған жағдайда, тізілімнің веб-порталы өтінімді қабылдау жəне қатысушыны аукционға жəне коммерциялық тендерге жіберуді жүзеге асырады. Тізілімнің дерекқорында бірыңғай оператордың арнайы транзиттік шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болмаған жағдайда, тізілім веб-порталы қатысушының өтінімін кері қайтарады. Тізілімнің веб-порталы автоматты тексеру нəтижелері бойынша тізілімнің вебпорталында көрсетілген қатысушының электронды мекенжайына өтінімді қабылдау не өтінімді қабылдаудан бас тарту себептері туралы электрондық хабарлама жібереді. Аукционға жіберілген қатысушыға тізілімнің веб-порталы беретін аукцион нөмірі бойынша аукцион залына кіруге рұқсат етіледі. Аукционға қатысушылар аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдаланып аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру объектісінің бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша аукцион: 1) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі белгіленген қадамға жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін

сатып алу ниетін растамайтын болса, онда осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілмеді деп танылады; 2) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі белгіленген қадамға жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растайтын болса, онда бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру объектісінің ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, онда жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып танылады, ал осы жекешелндіру объектісі бойынша аукцион өткізілді деп танылады. Жекешелендіру объектісі бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасы бағаны арттырудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру объектісі бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион өткізілді деп танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион: 1) егер аукцион басталған кезден бастап екі минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі аукционда жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасы осы қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін екі минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру объектісінің соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілді деп танылады; 3) егер жекешелендіру объектісінің бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамаса, онда аукцион өткізілмеді деп танылады. Осы қағиданың 36-4-тармағының төртінші бөлігінде, 36-5-тармағында, 36-7-тармағыны ң 1) тармақшасында жəне 36-8-тармағының 3) тармақшасында көрсетілген жағдайларда сатушы тізілімнің веб-порталынан басып шығарылатын аукционның өткізілмегені туралы актіге қол қояды. Əрбір сатылған жекешелендіру объектісі бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдаланып сауда-саттық өткiзiлген күнi тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру объектісін сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстырып тексеру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; 2) заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсетіп, олардың көшірмелерін не нотариатта куəландырылған көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырып тексерілгеннен кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7122) 35-43-22 телефоны арқылы алуға болады.


ОТЧЕТ НЕЗАВИСИМОГО АУДИТОРА Акционеру и Совету директоров АО «Алатау Жарык Компаниясы» Мы провели аудит прилагаемой консолидированной финансовой отчетности АО «Алатау Жарык Компаниясы» и его дочерних компаний, состоящей из консолидированного отчета о финансовом положении по состоянию на 31 декабря 2014 года и консолидированных отчетов о прибыли или убытке и прочем совокупном доходе, изменениях в капитале и движении денежных средств за год, закончившийся на указанную дату, а также примечаний, состоящих из краткого обзора основных положений учетной политики и прочей пояснительной информации. Ответственность руководства за консолидированную финансовую отчетность Руководство несет ответственность за составление и достоверное представление данной консолидированной финансовой отчетности в соответствии с Международными стандартами финансовой отчетности и за внутренний контроль, которой руководство считает необходимым для составления финансовой отчетности, не содержащей существенных искажений вследствие недобросовестных действий или ошибок. Ответственность аудитора Наша ответственность заключается в выражении мнения о данной консолидированной финансовой отчетности на основе проведенного нами аудита. Мы провели аудит в соответствии с Международными стандартами аудита. Данные стандарты требуют соблюдения этических норм, а так же планирования и проведения аудита таким образом, чтобы получить разумную уверенность в том, что консолидированная финансовая отчетность не содержит существенных искажений. Аудит включает проведение процедур, направленных на получение аудиторских доказательств, подтверждающих числовые показатели финансовой отчетности и раскрытие в ней информации. Выбор процедур зависит от профессионального суждения аудитора, включая оценку рисков существенного искажения финансовой отчетности вследствие недобросовестных действий или ошибок. В процессе оценки этих рисков аудитор рассматривает систему внутреннего контроля за составлением и достоверным представлением финансовой отчетности, чтобы разработать аудиторские процедуры, соответствующие обстоятельствам, но не целью выражения мнения об эффективности внутреннего контроля организации. Аудит также включает оценку надлежащего характера применяемой учетной политики и обоснованности бухгалтерских оценок, сделанных руководством, а также оценку представления финансовой отчетности в целом. Мы полагаем, что полученные нами аудиторские доказательства являются достаточными и надлежащими для выражения нашего мнения. Мнение аудитора По нашему мнению, консолидированная финансовая отчетность отражает достоверно во всех существенных отношениях финансовое положение АО «Алатау Жарык Компаниясы» и его дочерних компаний по состоянию на 31 декабря 2014 года, а также его финансовые результаты и движение денежных средств за год, закончившийся на указанную дату, в соответствии с Международными стандартами финансовой отчетности.

Валовая прибыль Прочие операционные доходы Общие и административные расходы Прочие операционные расходы Операционная прибыль Финансовые доходы Финансовые расходы Прибыль до налогообложения Расходы по подоходному налогу Прибыль за год от продолжающейся деятельности Прибыль за год от прекращенной деятельности Итого прибыль за год Прочий совокупный доход: Статьи, которые впоследствии не будут реклассифицированы в состав прибылей или убытков Переоценка обязательств по вознаграждениям по окончании трудовой деятельности: Продолжающаяся деятельность Прекращенная деятельность Итого совокупный доход за год Итого совокупный доход, относимый на: собственников Группы неконтролирующую долю

6,049,959 497,620 (857,476) (36,641) 5,653,462 427,389 (1,791,473) 4,289,378 (920,851) 3,368,527 382,073 3,750,600

6,005,436 1,268,341 (1,073,699) (42,049) 6,158,029 650,743 (1,556,729) 5,252,043 (1,132,454) 4,119,589 2,376,864 6,496,453

(28,259) 3,962 3,726,303

14,561 (2,819) 6,508,195

3,726,303 -

5,836,812 671,383

АО «АЛАТАУ ЖАРЫҚ КОМПАНИЯСЫ» Консолидированный отчет о движении денежных средств В тысячах казахстанских тенге 2014 г. 2013 г. Движение денежных средств от операционной деятельности Прибыль до налогообложения от продолжаю4,289,378 5,252,043 щейся деятельности Прибыль до налогообложения от прекращен516,638 3,039,930 ной деятельности Корректировка на: Износ и амортизация 4,527,153 3,466,248 Убыток (за вычетом прибыли) от выбытия основ30,729 19,532 ных средств Доход от передачи основных средств от потребителей (131,000) (238,032) Доход от списания сомнительных обязательств (20,939) (299,220) Доходы по штрафам, пени и неустойкам (78,600) (29,101) Начисление резерва на обесценение дебиторской 8,907 6,066 задолженности 16 февраля 2015 года Восстановление/(начисление) резерва на обесце(19,394) 16,685 Алматы, Казахстан нение товарно-материальных запасов Начисление обязательств по вознаграждениям со48,017 91,049 Утверждено и подписано: Подписано: трудников Резерв предстоящих расходов и платежей 278,201 Азамат Конратбаев Дана Инкарбекова Амортизация доходов будущих периодов (379,358) (438,723) Управляющий директор Партнер по аудиту Финансовые расходы 1,791,473 1,556,729 (Институт Присяжных бухТОО «ПрайсуотерхаусКуперс», Финансовые доходы (427,389) (650,743) (Генеральная государственная лицензия галтеров АССА сертификат №00770863 от 8 мая 2003 года) Доход от дивидендов Министерства финансов Республики Казахстан (27,041) № 0000005 от 21 октября 1999 года Восстановление резерва под обесценение деби(432,650) торской задолженности Подписано: Движение денежных средств от операционной 10,155,615 11,610,973 Ирина Таскаева деятельности до изменений в оборотном капиАудитор-исполнитель тале (Квалификационное свидетельство Уменьшение / (увеличение) дебиторской задол466,811 (42,277) №00000465 от 14 ноября 1998 года) женности Уменьшение / (увеличение) товарно-материаль81,103 (15,380) АО «АЛАТАУ ЖАРЫҚ КОМПАНИЯСЫ» ных запасов Консолидированный отчет о финансовом положении Уменьшение / (увеличение) кредиторской задол242,421 (536,196) В тысячах казахстанских тенге 31 декабря 31 декабря женности и налогов к уплате 2014 г. 2013 г. Денежные средства, полученные от операционной 10,945,950 11,017,120 АКТИВЫ деятельности Долгосрочные активы Подоходный налог уплаченный (63,112) (121,725) Основные средства 91,480,528 87,565,383 Выплата резерва предстоящих расходов и платежей (278,201) Нематериальные активы 534,758 151,991 Выплата по обязательствам вознаграждения со(49,552) (20,753) Прочие долгосрочные активы 595,773 468,879 трудников Итого долгосрочные активы 92,611,059 88,186,253 Проценты уплаченные (1,036,752) (939,788) Краткосрочные активы Проценты полученные 425,040 551,910 Товарно-материальные запасы 334,142 398,851 Чистые денежные средства, полученные от 10,221,574 10,208,563 Предоплата по корпоративному подоходному на480,911 417,799 операционной деятельности логу 610,381 (2,360,849) Чистые денежные средства, полученные от / Дебиторская задолженность 4,703,368 5,782,924 (использованные в) прекращенной операционФинансовые активы, приобретенные по соглаше400,000 300,000 ной деятельности нию РЕПО Движение денежных средств от инвестиционной Краткосрочные депозиты в банках 563,258 1,040,000 деятельности Денежные средства и их эквиваленты 4,207,497 5,697,445 Приобретение основных средств (10,305,528) (13,367,953) Активы групп выбытия, удерживаемые для продажи 9,640,370 8,560,182 Приобретение нематериальных активов (64,405) (63,637) Итого краткосрочные активы 20,332,546 22,197,201 Реализация основных средств 752 Итого активов 112,943,605 110,383,454 Краткосрочные депозиты в банках и денежные 387,219 210,000 КАПИТАЛ средства, ограниченные в использовании Акционерный капитал 74,004,714 74,004,714 Приобретение финансовых инвестиций (1,900,000) (1,200,000) Выкупленные собственные акции (11,669,650) (11,669,650) Продажа финансовых инвестиций 1,800,000 900,000 Нераспределенная прибыль 7,217,657 4,277,080 Дивиденды полученные 703,184 Прочие резервы (12,555) 11,742 Прочие поступления 7,102 1,992 Капитал, причитающийся акционерам 69,540,166 66,623,886 Денежные средства и их эквиваленты по выбыв(875,664) Группы шей компании Доля неконтролирующих акционеров Чистые денежные средства, использованные в (10,074,860) (13,692,078) Итого капитал 69,540,166 66,623,886 инвестиционной деятельности ОБЯЗАТЕЛЬСТВА Чистые денежные средства, полученные от / (1,204,137) (2,016,125) (использованные в) прекращенной инвестициДолгосрочные обязательства онной деятельности Кредиты и займы 5,853,836 6,098,484 Движение денежных средств от финансовой Облигации 10,559,676 10,559,676 деятельности Кредиторская задолженность 769,656 1,261,058 Выпуск облигаций 759,053 Доходы будущих периодов 3,284,331 3,793,578 Погашение кредитов и займов (5,810,577) Обязательства по вознаграждениям работникам 263,155 229,225 Погашение займов от потребителей (616,518) (1,010,833) Обязательства по отсроченному подоходному налогу 4,908,131 3,987,280 Выплата дивидендов (624,506) (944,183) Итого долгосрочные обязательства 25,638,785 25,929,301 Прочие поступления 1,000 15,808 Краткосрочные обязательства Чистые денежные средства, использованные в (1,240,024) (6,990,732) Кредиты и займы 1,057,915 686,200 финансовой деятельности Кредиторская задолженность 7,537,816 8,338,351 Чистые денежные средства, (использованные (100,000) 769,389 Задолженность перед акиматом 6,841,514 7,274,672 в) / полученные от прекращенной финансовой Обязательства по вознаграждениям работникам 22,570 19,234 деятельности Прочие налоги к уплате 272,917 294,041 Чистое уменьшение денежных средств - про(1,093,310) (10,474,247) Обязательства групп выбытия, удерживаемые для 2,031,922 1,217,769 должающаяся деятельность продажи Чистое уменьшение денежных средств - пре(693,756) (3,607,585) Итого краткосрочные обязательства 17,764,654 17,830,267 кращенная деятельность Итого обязательства 43,403,439 43,759,568 Денежные средства и их эквиваленты на на5,697,445 18,257,965 Итого капитал и обязательства 112,943,605 110,383,454 чало года Денежные средства и их эквиваленты на начало 359,891 1,881,203 АО «АЛАТАУ ЖАРЫҚ КОМПАНИЯСЫ» года - прекращенная деятельность Консолидированный отчет о прибыли или убытке и прочем совокупном доходе Минус: денежные средства и их эквиваленты, отВ тысячах казахстанских тенге 2014 г. 2013 г. (62,773) (359, 891) носящиеся к группам выбытия Выручка 31,430,908 28,493,426 Денежные средства и их эквиваленты на ко4,207,497 5,697,445 Себестоимость продаж (25,380,949) (22,487,990) нец года

В тысячах казахстанских тенге Остаток на 1 января 2013 года Прибыль за год Прочий совокупный доход за год Итого совокупный доход за год Дивиденды объявленные Выкуп собственных акций Изменение доли в дочерних компаниях Выбытие доли в предприятиях Остаток на 31 декабря 2013 года Прибыль за год Прочий совокупный доход за год Итого совокупный доход за год Дивиденды объявленные Остаток на 31 декабря 2014 года

13

www.egemen.kz

6 мамыр 2015 жыл

АО «АЛАТАУ ЖАРЫҚ КОМПАНИЯСЫ» Консолидированный отчет об изменениях в капитале Акционерный Выкупленные Прочие ре- Нераспределенная капитал собственные зервы прибыль / (непокрыакции тый убыток) 74,004,714 11,047,726 5,825,070 11,742 11,742 5,825,070 (511,942) (11,669,650) (12,083,774) 74,004,714 (11,669,650) 11,742 4,277,080 3,750,600 (24,297) (24,297) 3,750,600 (810,023) 74,004,714 (11,669,650) (12,555) 7,217,657

Заместитель председателя правления по финансам и экономике Главный бухгалтер

Итого 85,052,440 5,825,070 11,742 5,836,812 (511,942) (11,669,650) (12,083,774) 66,623,886 3,750,600 (24,297) 3,726,303 (810,023) 69,540,166

Доля неконтролирующих акционеров 21,875,624 671,383 671,383 (22,547,007) -

Итого 106,928,064 6,496,453 11,742 6,508,195 (511,942) (11,669,650) (22,547,007) (12,083,774) 66,623,886 3,750,600 (24,297) 3,726,303 (810,023) 69,540,166

Т.С.Иппергенов А.К.Есенгулова

В соответствии с пунктом 4 статьи 76, а также пунктом 2 статьи 23 Закона Республики Казахстан «Об акционерных обществах», решением Единственного акционера АО «Алатау Жарық Компаниясы» - Правлением АО «Самрук-Энерго» (протокол №4 от 28.04.2015 г.), утверждено следующее: 1) Утвердить прилагаемую консолидированную годовую финансовую отчетность АО «Алатау Жарық Компаниясы» за 2014 год. 2) Утвердить следующий порядок распределения консолидированного чистого дохода АО «Алатау Жарық Компаниясы» за 2014 год в размере 3 726 303 000 тенге: 2.1) часть чистого дохода в размере 616 572 000 тенге направить на выплату дивидендов по простым акциям акционеру АО «Алатау Жарық Компаниясы»; 2.2) часть чистого дохода в размере 3 109 731 000 тенге оставить в распоряжении АО «Алатау Жарық Компаниясы». 3) Определить размер дивиденда за 2014 год в расчете на одну простую и привилегированную акцию АО «Алатау Жарық Компаниясы» в размере 5,14 тенге. 4) Определить датой начала выплаты дивидендов - 28 апреля 2015 года, дата окончания выплаты дивидендов не позднее 60 рабочих дней с момента принятия данного решения. 5)Определить порядок и форму выплаты дивидендов АО «Алатау Жарық Компаниясы», расположенного : Республика Казахстан, город Алматы, улица Манаса, 24Б, согласно следующим банковским реквизитам: РНН 600 700 125 290, БИН 960 840 000 483, БИК HSBKKZKX в АО «Народный Банк Казахстана», ИИК KZ756010131000042634 (KZT) Кбе-17 - денежными средствами, в национальной валюте РК, безналичным расчетом. 6) Отметить, что обращения акционеров на действия АО «Алатау Жарық Компаниясы» и его должностных лиц отсутствуют. 7) Председателю Правления АО «Алатау Жарық Компаниясы» Умбетову М.А. принять необходимые меры, вытекающие из настоящего решения. 8) Настоящее решение считать решением Единственного акционера АО «Алатау Жарық Компаниясы» в соответствии с пунктом 4 статьи 35 Закона Республики Казахстан «Об акционерных обществах».

 Мирас

Кітапхана кітаппен толыќты Қызылордадағы Əбілда Тəжібаев атындағы облыстық əмбебап ғылыми кітапханасы 23 сəуір – Бүкілəлемдік кітап жəне авторлық құқық күні мерекесіне орай «Тағылымды тарту – кітапханаға кітап сыйлау» акциясын ұйымдастырды. Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Акцияның негізгі мақсаты – жастардың туған жерге деген сүйіспеншілігін арттырып, бірлікке шақырып, құрмет пен жасампаздық рухындағы патриоттық тəрбиеге баулу. Сонымен қатар, кітап оқуға деген қызығушылығын арттырып, ұрпақтар сабақтастығын жалғастыру. Сонау ХIХ ғасырдан бері ғұламалар мұрасын ғасырданғасырға дейін сақтап, талай оқырман үшін білім ордасы болған киелі шаңырақ, бүгінде жаңа заман талаптарына сай қызмет көрсетуде. Бүгінгі кітапхананың мұраты қала жұртшылығының сұранысын қамтамасыз ету үшін өз ақпараттық əлеуетін нығайту,

пайдаланушылардың өскелең талабын қанағаттандыру жəне жоғары эстетикалық талғам қалыптастыру, ақпараттарды білуге деген талап-тілектеріне қолдау көрсету, электрондық ресурстарды тиімді қолдануға үйрету екен. Кітапхана қорын түрлі құжаттармен қамтамасыз етіп, жастарды оқуға тарту мақсатында ұйымдастырылған акцияға Қазақстан Жазушылар одағының Қызылорда облыстық филиалының директоры, ақын Қаршыға Есімсейітова, жазушы Бегімбай Ұзақбаев, Қызылорда мемлекеттік университетінің профессоры М.Матаев, ғалымдар, зиялы қауым өкілдері, суретшілер мен кітапхананың тұрақты оқырмандары қатысты. Аймақтардан жеке

азаматтар арнайы хабарласып, тарту-таралғ ысын ұсын ды. Атап айтқанда, А.Сопыбеков, А.Сəдібекұлы, Р.Наурызбаева, С.Аңсатов, С.Жұбатыров, А.Ша махова, Р.Бекбергенова, Т.Тебегенов, Н.Көбегенұлы, Ж.Жақып, Ш.Бекмағанбетов өзде рінің туындыларын жəне жеке кітапханаларынан құнды дүниелерін сыйға тартып, қалың оқырманды қуантты. Былай қарасаңыз, кітаптар да адамдар сияқты. Оның да өзіндік тағдыры бар. Олар да тұлғалар секілді адамзатпен бірге жасайды, иесімен бірге туылып, иесімен бірге өмір сүреді. Кітап – адамды арман биігіне самғатады, ақыл-ой əлеміне шарлатады. Кітапхана фойесінде «Сыйға тартылған кітаптар», «Сіздің шығармаңыз» атты көрме ұйымдастырылды. Облыстық филармония əншілері акцияға қатысушыларға əн шашуларын сыйлады. Бұл күні кітапхана қоры 202 дана кітаппен толықты. Қызылорда облысы.

«ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ ЖИНАҚ БАНКІ» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫ (Қазақстан Республикасы, 050008, Алматы қ., Абай д-лы, 109 «В») «ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ БАНКІ» АҚ АКЦИОНЕРЛЕРІНЕ АРНАЛҒАН АҚПАРАТТЫҚ ХАБАР «Қазақстан Халық Банкі» АҚ (бұдан əрі – Банк) Қазақстан Республикасының «Акционерлік қоғамдар туралы» Заңының 23-бабының талаптарын орындау мақсатында 2014 жылғы қызметінің нəтижесіне сəйкес Банктің қарапайым акциялары бойынша дивиденд төлеу туралы хабарлайды: 1) Орналасқан жері: Қазақстан Республикасы, индекс 050008, Алматы қ., Абай д-лы, 109 «В»; Банктік жəне басқа деректемелер: Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Монетарлық операцияларды есепке алу департаменті; БСК – NBRKKZKX, корреспонденттік шоты – KZ87125KZT1001300313, БСН – 940140000385, БеК – 14; 2) дивиденд төленетін кезең: 2014 жыл; 3) Банктің бір қарапайым акциясына есептелген дивиденд мөлшері: Банк акционерлерінің жылдық жалпы жиналысының Банктің қарапайым акциялары бойынша дивиденд төлеу туралы (2015 жылғы 23 сəуірдегі № 36 хаттама) қабылданған шешіміне сəйкес (KZ1C33870011) – 3 теңге 14 тиын (үш теңге 14 тиын); 4) дивиденд төлеу басталатын күн: 2015 жылғы 1 маусымнан бастап; 5) дивиденд төлеудің тəртібі мен нысаны: Банктің қарапайым акциялары бойынша дивиденд алуға құқылы акционерлердің тізімі 2015 жылғы 1 мамыр күнгі 00 сағат 00 минуттағы жағдай бойынша жасалды; дивиденд төлеу тəсілі: қолма-қол ақшамен жəне /немесе қолма-қол ақшасыз нысанында. Құрметті акционерлер! Егер Сіз жеке куəлігіңізді ауыстырған болсаңыз жəне /немесе жеке сəйкестендіру нөмірін (ЖСН) алған болсаңыз жəне /немесе екінші деңгейдегі банкте немесе «Қазпочта» АҚ-та банктік шот ашқан болсаңыз, Сізге мынадай əрекеттер жасау қажет: - жеке деректеріңіздің өзгергені туралы «Бағалы қағаздардың бірыңғай тіркеушісі» АҚ-қа хабарлау (мына мекенжай бойынша: 050040, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Бостандық ауданы, Сəтбаев к-сі, 30А/3-үй, «Тенгиз тауэрс» ТК аумағында; байланыс телефоны (8-727) 272-47-60), сондай-ақ; - өзінің дербес деректерін (оның ішінде банктік деректемелерді) растау немесе жаңарту үшін, тізімі мен мекенжайлары «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың корпоративтік сайтында (www.halykbank.kz) орналастырылған «Қазақстан Халық Банкі» АҚ Дербес Сервис орталықтарына өтініш беру. Банктің қарапайым акциялары бойынша дивиденд төлеу мəселелері жөнінде қосымша ақпарат алу үшін «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың Топ капиталын басқару департаментіне мына мекенжай бойынша хабарласу қажет: 050008, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Абай д-лы, 109 «В», байланыс телефондары: (8-727) 330 1207, 244 7694, 259 0599, 330 1091.

«AMF Group» АҚ 1998 жəне 2002 жылдардағы қоғам акционер лерінің жылдық жал пы жиналыстары хаттамаларының түпнұс қаларының жо ға луына байланысты, атал ған құжаттарды тау ып алғандарға қомақты сыйақы бар екендігі туралы хабарлайды. Мекенжайы: Ас тана қ., Тұран д-лы, 7. Байланыс тел.: 8-701-749-28-44.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

ОБЪЯВЛЕНИЕ ТОО «Astana Green Resource» извещает своих участников о проведении очередного общего собрания участников товарищества. Дата и время проведения: 22 мая 2015 года, в 10.00 часов. Место проведения: г.Астана, пос.Железнодорожный, Промзона, 4/39, офис 11. Собрание созывается по инициативе участников товарищества. Повестка дня: 1. Об утверждении годовой финансовой отчетности товарищества; 2. О переизбрании исполнительного органа товарищества; 3. Об изменении места нахождения товарищества; 4. О продаже земельных участков и других объектов недвижимости товарищества. Регистрация участников проводится с 9.00 часов, 22.05.2015 г. по адресу: г. Астана, пос. Железнодорожный, Промзона, 4/39, офис 11.

Абай атындағы Қазақ мемлекетік академиялық опера жəне балет театрының ұжымы аса көрнекті дирижер, музыкант, КСРО жəне Қазақстанның халық əртісі Шамғон ҚАЖЫҒАЛИЕВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақ мал шаруашылығы жəне мал азығы ғылыми-зерттеу институтының ұжымы мемлекет жəне қоғам қайраткері, ҰҒА академигі Қилыбай Үсенұлы МЕДЕУБЕКОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туысқандарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақ ветеринария ғылыми-зерттеу институтының ұжымы Ұлттық ғылым академиясының академигі Қилыбай Үсенұлы МЕДЕУБЕКОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. А.И.Бараев атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығының ұжымы көрнекті ғалым, мемлекет жəне қоғам қайраткері, Ұлттық ғылым академиясының академигі Қилыбай Үсенұлы МЕДЕУБЕКОВТІҢ өмірден озуына байланысты марқұмның отбасы мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. П.Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің ұжымы қазақтан шыққан тұңғыш кəсіби дирижер, домбырашы, профессор, КСРО жəне Қазақстанның халық əртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, «Парасат», «Отан» ордендерінің иегері, Шамғон ҚАЖЫҒАЛИЕВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Республикалық мұрағаттық мекемелер басшылары мен ұжымдары Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне спорт министрлігі Мұрағаттық іс жəне құжаттама департаментінің директоры Əлия Құсайынқызы Мұстафинаға əкесі Құсайын Уəжіпұлы МҰСТАФИННІҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Ə.Б. Бектұров атындағы Химия ғылымдары институты» АҚ ұжымы институттың физиологиялық белсенді қосылыстар химиясы зертханасының меңгерушісі, химия ғылымдарының докторы, профессор Қазбек Бекмағанбетұлы Ержановқа жəне туған-туыстарына ағалары Ақберген ЕРЕКЕНҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Оңтүстік-Батыс мал жəне өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС ұжымы Ұлттық ғылым академиясының академигі, мемлекет жəне қоғам қайраткері Қилыбай Үсенұлы МЕДЕУБЕКОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Астана қаласында тұратын ағайындары Қазақстан Респуб ликасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, белгілі жазушы Оразбек СƏРСЕНБАЙДЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғырып көңіл айтады.

Жамбыл облысы, Жуалы ауданындағы Қошқарата ауылдық аймағының əкімі Мелдебек Айдосовқа інісі Мұхамеджан ОРАЗҰЛЫНЫҢ, қарындасы Ілескүл ОРАЗҚЫЗЫНЫҢ, жиен қызы Ақерке ЖƏНІБЕКҚЫЗЫНЫҢ, немере қызы Анар НҰРМАХАНҚЫЗЫНЫҢ, немере келіні Перизат МҰХАМЕДЖАНҚЫЗЫНЫҢ қайғылы қазаға ұшырауларына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтамыз.

Құралай Құрамысқызы, Мақұлбек Рысдəулет, Талғат Айтбайұлы.


14

www.egemen.kz www.egemen.kz

6 мамыр 2015 жыл

 Көрме

Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 70 жылдық мерекесіне санаулы күндер ғана қалды. Қостанай облысында Жеңіс мерекесін биыл қарсы алатын соғыс ардагерлері үш жүзден сəл ғана асады. Мереке қарсаңында облыс əкімі Нұралы Сəдуақасов облыстағы бірқатар соғыс жəне тыл ардагерлеріне мемлекеттік наградалар тапсырды.

Суреттерде... тўнєан сыр

Соєыс ардагерлеріне бейбіт кїнніѕ марапаты Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА «Егемен Қазақстан».

Астанадағы Ұлттық музейде «Ғасырлар қойнауынан сыр шерткен Қазақстан» жобасы аясында танымал фотосуретші, Журналистер одағының мүшесі, Славян мəдени орталығы басқармасының мүшесі Александр Пархоменконың «Менің Отаным – Қазақстан» атты жеке көрмесі ашылды. Берік САДЫР,

«Егемен Қазақстан».

«Бұл көрменің тарихи маңызы зор. Себебі, ол Қазақстандағы Ассамблея жылына орай өткізіліп отыр. Жəне көрме халықтар достығын, олардың мəдениеті мен салт-дəстүрін жəне берекесі мен бірлігін насихаттайтындығымен ерекшеленеді», – деді Парламент Сенатының депутаты Анатолий Башмаков. «Музей – тарихтың айнасы. Ол қоғам дағы ойды, өркениеттің өзегін қозғайтын жер. Сондықтан музейдегі əрбір оқиға – тарих болып табылады.

Өздеріңіз білесіздер, жуырда өткен Қазақстан халқы Ассамблеясының сессиясында Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев алдымызға маңызды міндеттер қойып: «Біздің баға жетпес байлығымыз – қоғамдағы татулық пен келісім» деді. Бүгінгі көрме Елбасы сөз еткен келісім мен татулыққа арналған. Көрмеге қойылған суреттерде адамдардың көңіл-күйі мен мінезі көрініс тапқан. Бұл – көрме иесінің шеберлігінің белгісі», – деді Ұлттық музейдің директоры Дархан Мыңбай. «Бұл менің Астана қаласында өтіп жатқан үшінші көрмем. Біріншісі, Ресейдің ғылым жəне

мəдениет орталығында, екіншісі, Бейбітшілік жəне келісім сарайында болған. Енді, міне, Ұлттық музейде ұйымдастырылып отыр. Əр көрменің өзіндік тақырыбы бар. Бүгінгі көрме еліміздің екі бірдей айтулы мерекесіне арналды. Ол Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығы мен Ұлы Жеңістің 70 жылдық мерейтойы. Екі мерекенің де халқымыз үшін маңызы ерекше. Өз суреттерімде сонау қиын-қыстау жылдардағы аталарымыздың ерлігін, биік рухын бүгінгі ұрпағына жеткізгім келді», – деді Александр Пархоменко көрмеге келген қауымға. Фотосуретшінің өнерге деген қызы ғушылығы мектеп қабырғасынан басталып, əрі қарай оның өмірдегі басты құштарлығына айналды. А.Пархоменко 1975 жылдан бастап көркем фотосуреттер көрмелеріне белсенді қатысып

келеді. Осы жылдар ішінде ол көптеген байқаулардың жеңімпазы болып, Мəскеу, Алматы жəне басқа да қалаларда, сондай-ақ, Испания, Франция, Сингапур, Румыния, ГФР, Венгрияда өткен халықаралық көрмелерге қатысыпты. А.Пархоменко өз туындыларын – фотосуреттерді кенепке басып шығару жолымен жасайды екен. Осы суретте бейнеленген сəтті тереңдете түсу үшін қылқаламның көмегіне жүгініп, түрлі-түсті бояуды асқан шеберлікпен пайдаланады. Пейзаж, натюрморт немесе портрет болсын, фотосуретші көркемсурет өнерінің графика, кескіндеме сынды алуан түрлерін ұштастыра отырып, сонымен қатар, голография тəсілін қолданып, фотосуреттің керемет мүмкіндіктерін ашуға талпынады. Көрмеге Александр Пар хо-

 Теледидар терезесі

Ќазаќ-тїрік телехикаясы

Қазақстан мен Түркия мемлекеттері арасында ортақ телехикая түсіру туралы келісімге қол жеткізілді. Түрік жағы оған қолдау біл діріп, жан-жақты көмек көрсетуге əзір екендіктерін мəлімдеді. Ол туралы жақында Қа зақ стан Республикасының Түр ік Рес публикасындағы Төтен ше жəне

өкілетті елшісі Жансейіт Түймебаевтың Түркия ның мемлекеттік TRT теле радиокорпорациясының бас шылығымен болған кездесуі барысында белгілі болды. Сонымен қатар, мұнан былайғы уақытта қазақстандық телеөнімдер Түр кияда көрсетілетін болып шешілді. Оның ішінде, отандық танымал «Сырғалым», «Əке серті», «Ұлжан» жəне «Ағайындылар» туындыларын түрік тіліне дубляж жасауға осы елдегі Қазақстан елшілігі көмек көрсеткелі отыр. «Елдер мен құрлықтарды байланыстырушы үлкен құрал – телевизия болып саналады. Түркияның ең ірі мемлекеттік телеарнасы TRT, оның ішінде 8 мемлекетке хабар тарататын, Əзербайжан, Қырғыз, Өзбекстан, Қазақстан секілді бауырлас елдердің ұлттық өнерін, дəстүрін, деректі фильмдері мен музыкалық бағдарламаларын көрерменге түрік тілінде ұсынатын TRT-AVAZ (Əуез) телеарнасымен біздің байланысымыз

өте тығыз. Соңғы жылдары Қазақстанда түсірілген фильмдерді, телехикаяларды жəне балаларға арналған телеөнімдерді Түркия көрермендеріне ұсыну мəселесі оң шешімін тауып келеді», – деді Ж.Түймебаев. Осыған дейін де Түркияның басты телеарналарында «Балалық шағымның аспаны», «Жаужүрек мың бала» сияқты туындылар көрсетіліп, түрік көрермендерінің көңілінен шыққаны белгілі. Қазіргі таңда Түркияның əйгілі TRTAVAZ қазақтың ұлттық спорт түрлерін, оның ішінде, əсіресе, көкпарды түркітілдес бауырларымыздың арасында кеңінен насихаттауды қолға алған. Естеріңізге сала кетейік, 2009 жылы алғаш рет хабар тарата бастаған TRTAVAZ телеарнасы 2012 жылдан бері қазақ тілінде де хабар тарата бастады. Ол үшін арнайы қазақ редакциясы құрылды. Ол күн сайын көрсетілетін жаңалықтар топтамасын əзірлейді, оған «Қазақстан» ұлттық арнасының басшылығы да атсалысуда. Рауан ЕСҚАЛИ.

 Өңір өмірі

менконың Қазақстанды мекен еткен ұлт өкілдерінің өзіне тəн ерекшелігін, ұлттық мəде ниеттердің сан алуандығын, мерекелері мен салт-дəстүрлерін бейнелейтін 100-ден астам еңбегі қойылыпты. Бүгінде Александр Пархоменко Павло дар мемлекеттік университеті жанынан құрылған дизайн факультеті студенттеріне жəне Павлодар қаласының көркемөнер колледжінде шəкірт тəрбиелеп, фотосурет шеберлігінің қырсырымен бөлісуде. Оның 1994 жылы ашылған «Profi» фотостудиясы Қазақстан жайлы кітаптар мен фотоальбомдарды басып шығару мен көркемдеу жұмыстарына қатысыпты. Көрме 2015 жылғы 24 сəуір мен 14 мамыр аралығында өтетінін еске сала кетсек дейміз. ––––––––––––––––– Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Атырауда аќылы кґлік нґмірлеріне ќызыєушылыќ артты Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Атырау облысында да қымбат көлікке үш саны бірдей немесе екі нөлі бар нөмірлерді тағып жүру сəнге айнала бастады. Тіпті, оның бағасы қымбат болса да, сатып алудан тартынбайтындар қатары көбейіп келеді. Əкімшілік полиция басқармасының бөлім басшысы Арман Аязғалиевтың айтуынша, былтырғы қазаннан бері атыраулықтарға 119 көлік нөмірі сатылыпты. Ал биылғы жыл басталысымен көлік иелері осындай 64 нөмірді сатып алуға қомақты қаржы жұмсаған. Жалпы, үлкен сұраныс пен қызығушылыққа ие нөмірлерді сатудан бюджетке 21 миллион теңгеден астам қаржы түскен. Көлік иелерінің қызығушылығы 271 мың 554 теңгеге бағаланған – 111, 555, 888 жəне 451 мың 896 теңгелік – 001, 007 санды нөмірлерге ауып отыр. Атырау облысы.

– Ұлы Отан соғысында от пен оққа кеудесін тосқан аталарымыз ерлігінің арқасында бүгінгі ұрпақтары осындай бейбіт күнге жетіп отыр. Тылдағы еңбек те ауыр болды, аналарымыз жанкешті еңбегімен ер азаматтарды жоқтатпай, шаруашылықтарды жүргізді, майданға көмек берді, балаларды асырады. Бүгінгі ұрпақ мұндай ерлікті мəңгі ұмытпауы

тиіс, – деді облыс əкімі Нұралы Сəдуақасов кездесуде. Мұнан кейін ол соғыс ардагерлері Молдағали Жүнісбековтің, Николай Люлюктің, тыл ардагері Ма ғауия Жүнісовтің кеудесіне «Құрмет» орденін тақты. Соғыс ардагерлері Александра Ефанова, Яков Қаратаев, Мұғадар Серкебаев «Ерен еңбегі үшін» медалімен, соғыс ардагерлері Сайын Иманбаев, Алексей Комлик, Семен Яковлев Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен марапатталды. Бірқатар соғыс жəне тыл ардагерлері «1941-1945 жылдарғы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске – 70 жыл» мерекелік медаліне ие болды. – Мен 1939 жылы Қызыл Армия қатарында қызмет етуге кеткен едім. Ол кезде фин соғысы басталды да, соған қатыстық. Енді босанып, елге қайтамыз ба дегенде Ұлы Отан соғысы басталды. Соғыстың барлық ауыртпалығын бастан кештік. Туған еліме 7 жылдан асқанда бір-ақ оралдым. Ондай соғысты енді менің ұрпақтарым көрмесін. Тəуелсіз

Қызылорда қаласын көркейтуге қатысты көптеген шара қолға алынды. Орталық көшелер жөнделіп, жарық бағаналары ауыстырылып, аялдамалар жаңартылып, жаяу жүргіншілер жолы салынып жатыр. Алдағы уақытта да Ақмешіттің ажарын арттыруға қатысты көптеген шаруа қолға алынбақ. «Егемен Қазақстан».

Мысалы, «Арай» шағын ауданынан жаңа тұрғын үй кешені бой көтермек. Сəулет-қала құрылысы кеңесінің отырысында «Жету» ЖК мердігер компаниясының басшысы Əлайдар Сыздықов тұрғын үй кешені жобасымен таныстырды. «Арайдағы» Əбдімомынов көшесінен салынатын бұл кешенде 3 қабатты 12 жəне 18 пəтерлі 2 үй, 2 қабатты танхаустан тұрмақ. Сондайақ, коттедж үйлер де бой көтермек. Балаларға арналған ойын, спорт алаңдары да қарастырылған. Мердігер жобаны өз қаражаты есебінен жүзеге

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

ағаш кестік. Мал да бақтық. Күндіз жұмыстан титықтап шаршап келіп, үйге келген соң жүн түтіп, иіріп, шұлық тоқып, майданға жіберетін едік, – дейді Кəбира Қолбаева əжей. 70 жыл аз уақыт емес. Қарттыққа амалсыз мойынсұнған ардагерлерді мемлекеттік наградаларын алуға балалары, немерелері жетектеп келді. Облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы Кенжебек Укин ардагерлерді наградаларымен құттықтап тұрып: – Сіздерді уақыт құрыштан құйған! Сіздер отанымыз санал ған Кеңестер одағын ғана емес, бүкіл Еуропаны фашизмнен азат еттіңіздер. Ал фашизмнің не екенін біз бүгін де сезініп отырмыз. Сіздердегі майдандас достықтан, рух биіктігінен кейінгі ұрпақ тек қана үйренеді, – деді Кенжебек Үкіұлы. Бейбіт күннің тəбəрігіндей ардагерлердің арамызда жүргенінің өзі əдемі сурет, жарасым тəрізді. ҚОСТАНАЙ.

 Өнер

Ќызылорда кґркейе бермек Ќазаќстанда екінші адам Ержан БАЙТІЛЕС,

елімнің наградасын кеудеме тағып тұрмын, заманым тыныш, бүгінге жеткен ардагерлердің бақыты ғой бұл. Тəубе! – дейді соғыс ардагері 98 жастағы Молдағали Жүнісбеков атай. Ұлы Отан соғысы жылдары берік тыл болмағанда фашизмді ауыздықтау оңай болмас еді деген пікірді тарихшылар жиі айтады. – Одан бері көп уақыт өтіп кетсе де, қиындығы əлі көз алдымда. Бейнетті жастықпен ғана көтердік. Көктемде бидай септік. Орманда

асырмақшы. Құрылыс жұмысы толығымен 2016 жылы аяқталатын болады. Кеңес отырысында тұрғын үй кешенінің эскиздік жобасы мақұлданды. Облыс əкімі Қырымбек Көшербаев нысанды сапалы əрі уақтылы аяқтауды тапсырды. Салынатын құрылыс нысандарының барлығы техникалық талапқа сай жəне қаланың сəулетіне кері əсерін тигізбеуі керектігін ескертті. Сонымен қатар, Қызылордада заманауи сауда ойын-сауық кешені салынады. Сауда ойын-сауық кешенін «Құрылыс-көлік компаниясы» ЖШС қаржысы есебінен Сұлтан Бейбарыс көшесінде салу жоспарлануда. Бұл жоба үшін 8 гектарға жуық жер бөлінді.

Жоба бойынша сауда ой ынсауық кешені толықтай инженерлік инфрақұрылыммен қамтамасыз етіліп, оның аумағы абаттандырылады. Ойын-сауық орталығында «Рамстор» сауда желісі, кинотеатр, «Бэбилон» балалар ойын орталығы, мейрамхана, киім дүкендері, əуе, теміржол жəне туристік агенттіктердің кеңселері сияқты қызмет көрсету орындары болады. Сонымен қатар, 300 автокөлікке арналған ашық автотұрақ та салынбақ. Мердігер жобаны жүзеге асыру үшін екінші деңгейлі банктерден 3 миллиард теңгеге жуық қаражатты несиеге алуды көздейді. Құрылыс кезінде 300 адам, құрылыс біткен соң тұрақты 150 адам, 30 мүмкіндігі шектеулі жан жұмыспен қамтылмақ. Аймақ басшысы жаңа ғимараттың айналасын көгалдандыру жəне көркейту жұмыстарында тамшылатып суару əдісін пайдалану қажеттігін айтты. ҚЫЗЫЛОРДА.

Ресей Суретшілер академиясыныѕ ќўрметті мїшесі атанды Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Танымал қылқалам шебері, Қазақстан Суретшілер одағының басқарма төрағасы, өнертанушы, профессор, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Байтұрсын Өмірбеков таяу күндері Ресей Сурет шілер академиясының құрметті мүшесі атанды. Ол Қазақстаннан осынау атаққа ие болып отырған екінші адам. Сурет өнері əбден дамыған Ресей қылқалам шеберлері тарапынан мойындалған Байтұрсын Өмірбеков көптеген ғылыми мақалалар мен кітаптардың жəне «Түрлі түстердің тілдегі көрінісі», «Кеңістіктегі түр түс» атты оқу құралдарының авторы. Байтұрсын Есжанұлы 1994 жылдан Ə.Қастеев атындағы мемлекеттік өнер мұражайының

директоры болып қызмет атқарып, ұлттық музей ісінің бір ізділікке түсуіне еңбек сі ңірген адам. Суретші 2009 жылы сəуір де Қа зақстан Сурет ші лер одағының XVI съезінде сол ұйым ның басқарма төрағасы болып сайланды. Өнертану профессоры 2002 жылы ЮНЕСКО жанындағы Халықаралық музейлер кеңесінің қазақстандық ассоциациясын құрып, оның президенттігіне тағайындалды. 1999 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағы берілді. Сол сияқты суретші Украина Суретшілер одағының құр метті мүшесі, ЮНЕСКО

жəне ИСЕСКО істері жөніндегі Ұлт тық комиссияның мүшесі, Қазақстан Республикасында қойылатын ескерткіштер мен мо нументтерді сараптау комиссия сының мүшесі, АІСА Халықаралық өнертанушысыншылар ассоциациясының мүшесі екенін айта кету керек. Оған қоса, «Орал Таңсықбаев» альбомы үшін «Астана Бəйтерек» республикалық конкурсының лауреаты атанған. Бұл күнде ол Қазақстан өнерін насихаттау мен ұйымдастыру ісіне белсене араласып жүрген тұлғалы азамат. АЛМАТЫ.

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz. Интернет-редакция: ekazakhstan@mail.ru Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-Полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Достық-Дружба даң., 215 А, «WESTA» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

ХАБАРЛАНДЫРУ Жамбыл облысы əкім дігінің мəдениет, мұрағаттар жəне құжат тама бас қармасы 2015 жылғы 14 мамырда Жамбыл облысы, Талас ауданы, Талас аудандық мəдениет үйінде Шорабек Айдаровтың 60 жыл дығына орай «Шоқ тілді шайыр – Шорабек» атты республикалық ақындар айтысын өткізеді. Айтысқа республикаға танымал ақындар Ай тақын Бұлғақов, Серік зат Дүйсенғазы, Ақмарал Леубаева, Айнұр Тұрсынбаева жə не Жам был облысы на белгілі ақындар қатысады. Басталуы: сағат 10.00-де. Байланыс телефондары: 8 (7262) 43-88-01, 43-88-18.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Айдар ӨРІСБАЕВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 7 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №556 ek

Profile for Egemen

06052015  

0605201506052015

06052015  

0605201506052015

Profile for daulet
Advertisement