Page 1

АҚПАРАТТАР аєыны

№2 (28480) 6 ҚАҢТАР CЕЙСЕНБІ 2015 ЖЫЛ

Кілемші

● Еңбегімен еленген

Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Кішкентай кезімізде əпкелеріміздің ауылда кілем тоқығанын талай көргенбіз. Көп қыздар қатар отырып алып, ағашқа керулі кілемді тоқпақтап жататын. Қазір енді заман да, сана да өзгерді. Бүгінде ешкім қолдан кілем тоқымайды жəне бір кездері қабырғаға ілетін кілемді бүгінде аяқтың астына төсейтін болдық. Бірақ, қандай заман өтсе де, кілем ешқашан

сəннен, тұрмыстан қалған емес. Міне, Жуалы ауданының Қайрат ауылында тұратын ерлі-зайыпты Нұрғали мен Əзиманың кілем тоқуды қолға алуына осы мəселе түрткі болса керек. Əрине, бұл ана үйдің, мына үйдің қыздарын шақырып, асарлатып тоқып тастайтын ауылдың баяғы кілемі емес. Бұл отбасы қолға алған жұмыстың басты ерекшелігі – шағын кілемге кез келген адамның бейнесін дəл түсіретіндігінде болса керек. Бір жағы табыс тауып,

бір жағы ұлттық өнерді жаңғыртып, ұлықтап жүрген Нұрғали мен Əзима осы кəсібінің арқасында бірнеше ауылдастарын жұмыспен қамтып отыр. Құдайға шүкір, дастарқаны дəмге, кең даласы əнге толы елімізде көптеген тұлғалардың мерейтойлары аталып өтілуде. Одан бөлек жеке адамдардың қуаныштары қаншама... Содан болар жуалылық кілем тоқушылар қол қусырып, жұмыссыз отырған емес. Сұраныс көп. Жіп иіріп, адамның бет-бейнесін кілемге

«Жеѕіс» жалауы желбіреді Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Табалдырықтан аттаған Жаңа жыл – мерейлі, мерекелі даталарға тұспа-тұс келуімен, айтулы оқиғалар аясында айшықталуымен ерекше болмақ. Соның ішінде ТМД елдерінде «Ардагер жылы» деп жарияланып, Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл толуы аталып өтуі аға ұрпақтың өшпес ерлігін ту еткен, жас буынға өнеге тұтқан еліміз өміріндегі жарқын белеске айналғалы тұр. Елбасы Н.Ə. Назарбаевтың бастамашылығымен майдан ардагерлерін құрметтеу жəне қолдауға арналған жалпыұлттық акция бұл күндері одан əрі жалғасын табуда. Осы мақсаттағы шаралардың бірі 30 желтоқсанда Астанада бастау алған «Жеңіске құрмет» республикалық марафоны болып отыр. Кеше оған қатысушылар «Жеңіс» жалауын Қарағандыға жеткізді. Қаладағы «Мəңгілік алау» ескерткіш кешеніне гүл шоқтары қойылды. Жалауды «Астана» өңірлік қолбасшылығы əскерлерінің қолбасшысы, генерал-майор Сұлтан

Камалетдинов қабылдап алды. Ұлы Отан соғысы ардагерлері атынан сөз сөйлеген 2 «Қызыл Ту», ІІ дəрежелі «Отан соғысы» ордендерінің, 2 «Ерлігі үшін», «Сталинградты қорғағаны үшін» медальдарының иегері Алпан Итжанов: «Мұндай маңызды, тағылымды шаралар жастарды патриотизмге, елін сүюге тəрбиелеуді, рухани баюды, бірлікті, достықты нығайтады. Біздің ерліктеріміз ұмытылмай,

жас ұрпақ бойына сіңірілуіне, қадір тұтылып, тереңдетілуіне ризамыз», деді. «Жеңіс» жалауы ертең Шығыс Қазақстан облысына, одан қаңтар айының аяғына дейін еліміздің барлық өңірлеріне жеткізіледі. ҚАРАҒАНДЫ. –––––––––––––

(Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 70 жылдығына арналған жəне ардагерлердің Елбасына ризашылығын білдіретін материалдарды 3-беттен оқисыздар).

Бїгінгі нґмірде: «Мəѕгілік Ел» – мызєымас идеялыќ тўєырымыз

2-бет

Индустрияландыру іс їстінде

4-бет

Алќа билер соты ќолжаулыќ болєаны ма?

6-бет

айнытпай салу да үлкен өнер. Оған да қабілет керек. Ендеше, осы іспен айналысып жатқан 8 келіншектің жұмысын жүйелеп, тоқылатын кілемдердің негізін салып, бас-көз болып жүрген Əзиманың еңбегін ерекше атап өтуге болады. – Əлі есімде, əкем Қуантай 25 жыл кеңшар жылқысын бақты. Сонда жазда жайлауға, қыста қыстауға көшіп-қонған кезде анам киіз үйге ши тоқып іліп, алаша төсеп қоятын. Анамның қолынан шыққан ши мен алаша көздің жауын алардай əдемі болушы еді. Анамның осы ісмерлігі маған бұйырды. Ағайынды 10 ұл-қыздың ішінде мен ғана кілем тоқуды кəсіп еттім. 1979 жылы осы Жуалыға келін болып түскенімде кілем тоқитын арнайы фабрика болатын. Сонда жұмыс істедім. Бірақ 1996 жылы жабылып қалды да, жалақыма фабрикадағы 1 станокты сатып алдым. Сөйтіп, кілемді өзім үйде тоқи бастадым. Біртіндеп ісім өне келе қасыма 4 қызды көмекшілікке алдым. Алдымен оларға істің жөнін үйреттім. Кілем тоқуда əр жіпті теріп іліп, түсін дұрыс таңдай білу өте ұсақ шаруа болғандықтан, асқан шыдамдылықты талап етеді. Тек табиғатынан сабырлы адам болмаса көбісі шыдамайды. Өзім үйретіп, іске біраз төселіп қалған талай қызкеліншектер түрлі себептермен бұл кəсіпті тастап кетіп қалды. Қазір 2 станогымыз бар, əрқайсысында 4 адам жұмыс істейді. Кілемге тоқылатын суретті, бейнені əуелі торкөз параққа сызып аламыз. Ондағы əр тордың сызығы кілемнің бір жібі ретінде есептеледі. Бұл істе Ғалия есімді суретші келіншек пен жолдасым Нұрғали көмектеседі, – дейді Əзима Байсейітова. Жуалылық кілем тоқушылар жұмыстарын жандандыру мақсатында еліміздің əр өңірінен арнайы өкілдер ұстап, сайттарында əр туындыларының суреттерін, өздері жайлы мəліметтерді, жаңалықтарын жариялап отырады. Бір кішігірім портрет кілемді 5-6 күн, ал, үлкен кілемдерді 15-20 күн тоқиды екен. Бүгінге дейін Төле би, Абай Құнанбаев, Жамбыл Жабаев, Бауыржан Момышұлы секілді белгілі тұлғалардың бейнелерін, тіпті арнайы тапсырыспен Елбасының бейнесін де тоқыпты. Одан бөлек Тараздың – 2000, Түркістанның 1500 жылдығында, Семейде Абай Құнанбаевтың, Петропавлда Үкілі Ыбырайдың, Ақтөбеде Əлия Молдағұлованың, Шымкентте Шəмші Қалдаяқовтың мерейтойларына арналған еңбектері бар. Сондай-ақ, «Теңізшевройл»

компаниясы бұлардың кілемдерін ұнатып, шетелдіктерге естелік сый жасауға үнемі тапсырыс беріп келеді. Яғни, Əзима бастаған жуалылық келіншектердің қолынан шыққан кілемдер шетелге де жол тартты деген сөз. – Бұл кəсіпті заңды түрде 2003 жылы аштық. Расында да бұл тек кəсіп емес, ұлттық өнер ғой. Сол жылдары алғаш рет шымкенттік ағайындардан Шəмшінің 50 дана портретін жасауға үлкен тапсырыс алдық. Олар 1 айда аяқтауды өтінді. Күндіз жұмысшы келіншектер тоқыса, кешкісін үйлеріне қайтқан соң түнімен өзіміз 4 баламызбен жабыла тоқыдық. Сол жұмысымыз үшін 200 мың теңге алғанымыз əлі есімнен кетпейді. «Аштықта жеген құйқаның дəмі аузыңнан кетпес» деген, одан бері де қаншама үлкен тапсырыстар болғанымен алғашқы қомақты табысымыз, алғашқы сынақ, алғашқы қуаныш ешқашан ұмытылмайды екен. Дəулет, Диас, Нұрдəулет есімді үш ұл, Аида есімді бір қызды тəрбиелеп, өсірдік. Қызымызды құтты орнына қондырдық. Енді ибалы келін түсірудің қамында жүрміз. Арманым – осы кəсібімізді балаларымыз жалғастырса екен. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевқа айтар алғысымыз зор, отбасылық бизнеске зор қолдау көрсетуде. Осы мақсатқа берілетін грантқа қолымыз жетсе, көздеген жоспарымыз көп. Біз қазір Бішкектен мақтаның жіңішке жібін сатып алып, оның бірнеше талын біріктіріп, иіреміз. Егер грант алсақ, қойдың жүнін жуып, тазалап, өзіміз түтіп, иірер едік. Өзіміз бояп, өнімге қажетті шикізатты табиғи түрде əзірлесек, бəрі таза отандық өнім болар еді. Шығын да азаяды, жұмыс орны да көбейер еді – дейді Нұрғали Рахманқұлұлы. Əрине, кілемнен кіріс кіргізіп, табыс тауып отырған жуалылық кəсіпкердің тірлігімізді өрістетсек, дамытсақ деген ойлары қай жағынан алса да қолдауға тұрарлық. Өйткені, Нұрғали мен Əзима өз істерінің нағыз мамандары, осы кəсіптерін бес саусағындай біледі. Содан шығар сұраныс та көп. Ал, сұраныс болған жерде бизнестің де тасы өрге домалай беретіні тағы ақиқат. Жамбыл облысы, Жуалы ауданы. ––––––––––––––––––

Суретті түсірген Алтынбек ҚАРТАБАЙ.

● Жағымды жаңалық

ЭКСПО кґрмесіне ќатысады Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған респуб ликалық əлеуметтік байқауға Ақмола облысынан қатысқан Юлия Горячевская екінші орынды иемденді. «Дарынды бас тау» аталымы бойынша көзге түскен степногорлық қыз енді ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесіне қатысатын болады. Юлия мүгедектігіне қарамастан, шыныдан шырайлы бұйымдар дайындауымен ел аузына ерте ілікті. Ол жоғарыда аталған беделді байқауда мата жəне тоқыма бұйымдарын əшекейлеуімен, шыныдан жасалған нəзік картиналарымен, тіпті, шахмат фигураларымен талғампаз көрермендерді тəнті етті. Қазір Ю.Горячевская Мəдениет жəне спорт министрлігінің тапсырысы бойынша «Мем лекеттік саясатты дамыту қоры» ҚҚ қолға

алған мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін халықтық жəне сəнді қолөнер туындыларын жа сау арқылы ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған

көрмесіне қызу дайындалу үстінде. Ақмолалықтар өнерлі қыздың абыройлы саптан көрінетініне сенімді. Ақмола облысы.

● «Азық-түлік келісімшарт корпорациясы» ҰК» АҚ «ҚазМақта» АҚ-тың 100% акциясын сатады. Құрылымның баспасөз қызметі хабарлағандай, бастапқы баға 3 380 051 579 теңге болып отыр. Аукционға қатысуға арналған өтінім үстіміздегі жылдың 5 ақпанына дейін қабылданады. ● Елімізде Оңтүстік Корея компаниясы қуаты 310 мегаватқа жететін ЖЭС салатын болды. Осыған орай бекітілген келісім шарттың құны 308 млн. долларды құраған. Станса Кас пий теңізінің солтүстік жағалауында орналаспақ. ● «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы-2014» республикалық байқауының үздіктері анықталды. Білім жəне ғылым министрлігі дəстүрлі түрде ұйымдастыратын шараға еліміздегі 90 ЖОО-дан 545 үміткер қатысып, со ның 200-і жеңімпаз атанды. Аталмыш байқауда грант ұтып алғандарға əлемнің жетек ші университеттерінде тағылымдамадан өтуге, өздерінің ғылыми жобаларын жүзеге асыруына мүмкіндік бар. ● Алматы облысында 40 отбасы қайта қалпына келтірілген көпқабатты тұрғын үйге қоныстанды. Алакөл ауданында орналасқан бұл үйдегі пəтерлер мүмкіндігі шектеулі адамдарға, көпбалалы аналарға, мемлекеттік қызметшілер мен жас отбасыларға берілген. Оның жөндеу жұмыстарына «Қол жетімді баспана-2020» бағдарламасы аясында 230 млн. теңгеден астам қаржы бөлінген. ● Қарағанды өңіріндегі Доскей ауылында жаңа дəрігерлік амбулатория ашылды. Облыс əкімдігінің бас пасөз қызметінің дере гін ше, бұл мекеменің құрылысы мен жабдықталуына республикалық қазынадан 170 млн. теңге көлемінде қаражат жұмсалған. Енді ауыл тұрғындары сапалы меди ци налық қызметті қалаға бармай-ақ, өздерінің тұрғылықты жерінде ала алады. Жаңа ғимаратта 42 бөлме мен педиатрия блогы жұмыс істейді. Санитарлық автокөлік, жал пы тəжірибедегі екі дəрігер, 7 медицина қызметкері халыққа қызмет көрсетуге дайын. Сондай-ақ, алдағы уақытта мұнда қосымша дəріхана, фтизиотерапия кабинеті, күндізгі стационар ашу көзделіп отыр. ● Түркістанда кəсіпкер лерге қызмет көрсету орталығы пайдалануға берілді. Оңтүстік Қазақстан облысы «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қорының баспасөз қызметі атап көрсеткендей, онда «бір терезе» қағидаты бойынша кəсіпкерлер үшін қызметтер кешені ұсынылады. Сондайақ, жаңа орталықта шағын жəне орта бизнесті мемлекеттік қолдау жəне дамыту шаралары туралы да мағлұматтар беріледі. ● Ақтөбеде аймақтық симуляциялық орталық өз жұмысын бастады. Мұнда акушер ісі жəне гинекология, хирургия мен терапия, мед бике ісі сыныптары қызмет көрсетеді. Айта кетейік, заманауи симуляторлармен жабдықталған бұл оқу орталығында 50 млн. теңгеге сатып алынған роботтар бар. ● Солтүстік Қазақстанда жаңа мешіт ашылды. «Қызылжар» орталық мешітінің баспасөз қызметі Есіл ауданындағы Жарғайың ауылында бой көтерген мешітті жеке кəсіпкер Дулат Қалитов өз қаражатына салғанын мəлімдеді. Ғибадатханада кітапхана, асхана жұмыс істейді. ● Ақтауда мəдениет пен спортты дамыту ісі бас ты назарда тұр. Қалалық экономика жəне бюджеттік жоспарлау бөлімінің бастығы Ада Кимнің сөзіне қарағанда, биыл 496 млн. теңгеден астам қаржы аталған салаларды өрістетуге жұмсалатын көрінеді. Хабарлар Үкімет, облыстық əкімдіктер сайттары мен «ҚазАқпарат» агенттігінің деректері бойынша дайындалды.

● Бір ауыз сөз

Шырша шырылы Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Қазан ауып, қарашаға таянғанда, дүрілдетіп əкетіп, қаңтарда нүкте қоятын биылғы жаңа жылымыз да мəреге жетті. Неше түрлі əшекейлермен көмкерілген үлкенді-кішілі шыршалар көздің жауын алды. Бірақ жыл қарсаңында базардың төңірегін, дүкеннің алдын бермеген жасыл шыршаға сұраныс аз болды ма, əлде халық үйіне кіргізіп, бүрін қуратып, далаға лақтырғанды құп көрмеді ме, жасанды шыршамен-ақ сəнді

кіргізуге болар деді ме, əлгі табиғи шыршалар түгел өтпей, иесіз үйіліп қала берді. Жасанды шыршалар ізім-қайым жоқ. Келер жылдың қарсаңында, олар қайта сап түзейтіні ақиқат. Əрине, кей азаматтар орманды тазарту үшін босқа қалғанша, халықтың бір күн болса да игілігіне жаратсын деп əкеп жатыр десе, екінші бір жақ орманшыларға қаржы түсіреді, əл-ауқатын арттырады деген уəжін алға тартады. Үшінші топ Ресейден жеткізіліпті дегенді тілге тиек етеді. Қалай айтсақ та, Табиғат-Ана барлық адамға ортақ. Көршімізден соққан

таза ауа бізде де жетіп жатары анық. Иə, шырша – табиғаттың төл перзенті. Тектісі «тұқымнан» десе де болады. Анау бір жылдары халқымыз дың қадірлі ұлы Шерхан Мұр таза: «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын, Бас ұрып қара жерге сұлағанын... Жапырағы сарғайып, өлімсіреп, Байғұстың кім тыңдайды жылағанын?» деген Абай өлеңіне иық сүйеп «Орманды қорғамасақ, өкпесіз қаламыз. Орман кетсе, ылғал кетеді. Сусыз қаламыз. Азынаған желден, суырылған құмнан көз аша алмаспыз» деп еді. Шынында,

ана табиғаттың емшегі иігенде шығатын су мəселесі қазір оңайға соғып тұрған жоқ. Бұл жайлы Елбасы «Қазақстан-2050» Стратегиясында он қатердің бірі деп атап өтті. Тынысымызды кеңітетін ауа ның алтын тамыры ағашты қорғау əрқайсымыздың парызымыз. Ол үшін бірер күнгі жылтырақ үшін жасыл шыршаны жаудай жапырмай, жасанды шыршамен де өткізіп жатсақ құба-құп болары хақ. Соған бет бұрғандықтан шығар, биылғы қиылған шыршаның өтпей үйіліп қалып жатқаны. Алдағы жылдары осыны ескеріп, өтпей қалған шыршаның шырылын ой-санамызға түйіп, Табиғат-Ананың төл перзентіне мейірімділік танытсақ, қане!


2

www.egemen.kz

6 қаңтар 2015 жыл

«Бейнеу – Ақтау – Түрікменстан шекарасы», «Омбы – Павлодар – Майқапшағай» сияқты ірі жобаларды іске асыру, сонымен қатар, жаңа жолаушылар териминалы құрылысы мен Астана əуежайының ұшуқону жолағын реконструкциялау жалғастырылатын болады. «Қолжетімді тұрғын үй-2020» бағдарламасы бойынша үшжылдық кезеңге тұрғын үй құрылыс жинақ ақшасы жүйесі арқылы тұрғын үй салуға жəне сатып алуға, жалдамалы тұрғын үй салуға жəне инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамытуға 394,9 миллиард теңге жоспарланған, оның ішін де 2015 жылы жалпы 141,8 миллиард теңге, осы орайда Ұлттық қордан ныса налы трансферттер есебінен жыл сайын 17,5 миллиард теңге бөлінеді. Аталған бағыттардың ең бастысы жəне негізгісі көліктіклогистикалық инфрақұрылымдарды дамыту болып табылады. Бұл бағытта елімізде Елбасымыздың тікелей тапсырмасымен қыруар

Екіншіден, ипотекалық несиеге берілген үйлердің пайыздық мөлшері тым жоғары. Бір сөзбен айтқанда, «Қолжетімді тұрғын үй2020» бағдарламасы бар, бірақ көп адамның қолы жете бермейді. Себебі, қазіргі таңда тұрғын үй құрылысы саласында неше түрлі делдалдар, қауымдастықтар, жеке құрылымдар бар. Солар арқылы үйдің бағасы көтеріліп кетуде. Ал осындай қарапайым адамдардың қолы жете бермейтін бағдарламалардың өзіне бюджеттен қаржы бөлінеді де, бөлінген қаржылар əртүрлі себептермен игерілмей қалады. Мысалы, Тұрғын үйкоммуналдық шаруашылығын жаңғырту бағдарламасы бойынша 2014 жылға бөлінген 3,7 миллиард теңгенің 2,69 миллиард теңгесі немесе 71 пайызы игеріл мей, бюджетке қайтарылып жатыр. Осындай мəселелерді түпкілікті шешу мақсатында Елбасы мыз Н.Ə.Назарбаев өз Жолдауында еліміздегі тұрғын үй инфрақұрылымдарын дамытудың жолдарын көрсетіп берді.

«МƏЅГІЛІК ЕЛ» – мызєымас идеялыќ тўєырымыз Өткен жылдың 11 қазанындағы Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты халыққа дəстүрлі Жолдауы елді тағы бір серпілтіп тастады. Қуаныш АЙТАХАНОВ,

Парламент Сенатының депутаты.

Бұл Жолдаудың орны ерекше. Өйткені, соңғы уақытта шикізат ресурстарына əлемдік нарықтағы бағалардың төмендеуі, геосаяси қайшылықтар əлем экономикасының дағдарыстан шығуына кері əсерін тигізуде. Бұл жағдай біздің елдің дамуына да əсер етіп, экономикалық өсім баяулауда. Сондықтан, осы бір кезеңнен сүрінбей өтудің, қиыншылықтан шығудың жолдарын ұсынған Елбасы өз Жолдауын əдеттегі мерзімінен бұрын жариялады. Президент өз Жолдауында алдағы жылдарды жан-жақты сараптай отырып, негізгі бағыттарды айқындап, Жаңа Экономикалық Саясатты жариялады. Бюджеттен, Ұлттық қордан, шетелдік инвестициялардан экономиканы дамытуға, əлеуметтік міндеттерді орындауға, жол, инфрақұрылымдар салуға, шағын жəне орта бизнесті қолдауға қомақты қаражат бөлінетін болды. Елбасымыз Н.Ə.Назарбаев өз сөзінде: «Бізде ырғалып-жырғалуға уақыт жоқ. Бүгін айтылатын шараларды 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап жүзеге асыру керек. Біз теріс үрдістердің алдын алу үшін барлық ықтимал шараларды жедел қабылдауға тиіспіз», – деді. Жолдаудағы міндеттерді орындау үшін Парламент «2015-2017 жылдарға арналған республикалық бюджет» параметрлерін қайта қарап, бөлінген қаржылардың 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап игерілуін заңнамалық тұрғыдан қамтамасыз етті. Ал бұрынғы Жолдауларда қойылған міндеттерді орындауға қажетті қаржылар тиісті жылға арналған республикалық бюджет қабылданғаннан кейін, оны нақтылау кезінде, яғни 3-4 ай өткеннен кейін, өзгерістер енгізу арқылы жасалатын еді. Елбасымыздың былтырғы Жолдауының ерекшеліктерінің бірі осында. Бұл қойылған міндеттердің жедел іске асырыла бастауына оң əсерін тигізеді. Жалпы, ел үшін күрделі кезеңдерде көптеген мемлекеттер ағымдағы проблемаларды шешумен, бірінші кезекте, өз экономикаларын сауықтыру, дамыту үшін қаржы-қаражат іздеумен əлек болады. Ал біз үшін бұл – бастан өткен кезең, өйткені, дер кезінде тұрақты əлеуметтік-экономикалық дамуды қамтамасыз ету жəне экономиканы сырттай қолайсыз жағдайлардан қорғауға бағытталған Ұлттық қор құрылып, оған экономиканың шикізат секторынан түскен кірістердің қаражаты жинақталды. Бүгінде бұл қаражат жаһандық дағдарыстың ықпалын бəсеңдетіп, елімізге жұмыс істеп жатыр. Елбасы Жолдауындағы Жа ңа Экономикалық Саясаттың өзегі – жеті бағыт бойынша инфрақұрылымдық даму жоспарлары. Олар – көліктік, индустриялық,

энерге тикалық, əлеуметтік жəне тұрғын үй инфрақұрылымын дамыту, сондай-ақ, шағын жəне орта бизнеске қолдау көрсету əрі тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты сумен жəне жылумен жабдықтауды жаңғырту. Елбасы Жолдауында айтылған тапсырмаларды ескере отырып жасалған «2015-2017 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Заң Парламентте қызу талқылаудан өтіп, қабылданды. Еліміздің басты қаржылық құжаты болып табылатын республикалық бюджет туралы заңда əлемдік шикізат ресурстары бағасының төмендеуіне қарамастан, бұрын қабылданған барлық əлеуметтік міндеттердің толық көлемде орындалуы қамтамасыз етілген. Бюджет шығыстарының 45 пайыздан астамы əлеуметтік салаға бағытталған. Сондықтан, 2015-2017 жылдарға арналған республикалық бюджетті əлеуметтік сипаттағы бюджет деп толық айтуға болады. 2015 жылы негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер, атап айтқанда ішкі жалпы өнімнің нақты өсуі – 4,8 пайыз, 2016 жылы – 5,3 пайыз, 2017 жылы – 6,7 пайыз көлемінде, ал инфляция деңгейі осы жылдары 6-8 пайыз шеңберінде болады деп жоспарлануда. Болжам бойынша 2015 жылы республикалық бюджет түсімі 6 триллион 858 миллиард теңге көлемінде жоспарланса, шығыстар көлемі 7 триллион 855 миллиард теңге көлемінде болып отыр. Қабылданған бюджеттің негізгі басымдықтары болып – халықты жұмыспен қамтамасыз ету, өмір сүру жағдайын жақсарту жəне тіршілікті қамтамасыз ету инфрақұ рылымдарын сапалы жаңарту, өңірлік дамыту, экономиканы жаңғырту жəне əртараптандыру, шағын жəне орта бизнесті дамытуға қолдау көрсету болып табылады. Қабылданған республикалық бюджетте, Елбасы Жолдауындағы көлік инфрақұрылымын дамытуға көзделген қаражат шеңберінде үшжылдық кезеңге 1 триллион 344,2 миллиард теңге бөлу көзделген. Оның ішінде: 2015 жылға 502,9 миллиард теңге, оның ішінде Ұлттық қор қаржылары есебінен 178 миллиард теңге бөлу жоспарланып отыр. Аталған қаражаттар есебінен «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дəлізі, «Орталық – Оңтүстік» – «Астана – Қарағанды – Балқаш – Қапшағай – Алматы» жолы, «Ор талық – Шығыс» – «Астана – Пав лодар – Қалбатау – Өскемен» жолы жəне басқа да халықаралық транзиттік дəліздер:

жұмыстар атқарылуда. Ұзындығы 2787 шақырымды құрайтын «Батыс Қытай – Батыс Еуропа» магистральдық көлік дəлізін салу аяқталуда. ХХІ ғасырдың «Жібек жолы» атанған халықаралық транзиттік дəліз еліміздің бес облысы Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда жəне Ақтөбе облыстары арқылы өтеді. Бұл жобаны іске асыру халықаралық эконо микалық байланыстарды жақ сартады, мыңдаған шағын жəне орта бизнес объектілері, он мыңдаған жаңа жұмыс орындары ашылады. Сонымен қатар, «Астана – Қарағанды – Алматы», «Астана – Павлодар – Өскемен», «Алматы – Қапшағай – Өскемен» автожолдары салынуда. Соңғы жылдары «Жетіген – Қорғас» теміржолы салынуға байланысты еліміздің Қытайға шығу мүмкіншілігі ұлғайса, «Өзен – Түрікменстан мемлекеттік шекарасы» шойын жолы құрылысының бітуімен Түрікменстан мен Иран арқылы Парсы шығанағына шығуға жол ашылды. Ал, Орталық Қазақстанның көпте ген аудандарының əлеуметтікэкономикалық жағдайын жақсартатын, еліміздің шығысы мен батысын жалғастыратын, құрылысы биыл аяқталатын, ұзындығы 1200 шақырым болатын «Жезқазған – Шалқар – Бейнеу» бағытындағы жаңа теміржол Каспий теңізімен Кавказ арқылы Еуропаға шығуға мүмкіндік береді. Қазақстан тарихында бір ғасырға жуық уақытта бір-ақ Түркісіб шойын жолы салынғанын еске алсақ, тек соңғы бес жылда Тəуелсіз Қазақстанның теміржол магистральдарын салу арқылы Шығыс пен Батыс жəне Оңтүстік Азия елдерінің теңіз порттарына шығуға мүмкіндік алғанын үлкен мақтанышпен айта аламыз. Жол – өмірдің өзегі, бақуатты тірліктің қайнар көзі. Тек жол құрылысы арқылы 200 мыңнан астам жұмыс орнын ашуға мүмкіндік бар. Ол экономиканың басқа салаларының дамуына тікелей əсер етеді. Елбасының «Нұрлы Жол» бағдарламасы Қазақстан экономикасының алға дамуымен бірге, шекаралас мемлекеттердің де экономикасын, халықтарының əл-ауқатын арттыруға оң ықпалын тигізеді. Мысалы, халықаралық «Батыс Қытай – Батыс Еуропа» транзиттік жол дəлі зін Қытай, Шығыс, Орталық Азия, Ресей елдері де өз игіліктеріне пайдаланатын болады. Елбасы өз сөзінде «ең бастысы – осының бəрі болашақ ұрпақтың байлығы ретінде біздің жерімізде қалады» деді. Міне, көрегендік, міне, тереңінен ойлап, толғап, алдымызды болжап, халыққа қызмет ету, ел басқару үлгісі. Елбасы Жолдауындағы Жаңа экономикалық саясаттың басым бағыттарының бірі – тұрғын үй инфрақұрылымдарын нығайту мəселесі. «Үйі жоқтың – күйі жоқ» деген сөз бар. Адамның алаңсыз өмір сүріп, еңбек етуі үшін ең қажетті нəрсе баспана. Елімізде тұрғын үй мəселесін шешу үшін бірқатар бағдарламалар іске асырылуда. Алайда, бұл бағдарламалардағы қойылған шарттарды орта жəне төмен табысы бар отбасылар орындауға мүмкіншіліктері жетпейді. Басқасын айтпа ғанда, тұрғын үй алу үшін төленетін бастапқы жарна мөлшерін көпшілік төлей алмауда.

Бүгінде, елімізде жыл сайын пайдалануға берілетін тұрғын үйдің 43,7 пайызы жеке меншік еншісінде. Сон дықтан да, жеке тұрғын үй құрылысының дамуын ынталандыру, жер телімдерін бөлу рəсімдерін жеңілдету, олардың ашықтығын қамтамасыз ету, жеке тұрғын үй салынатын учаскенің электр, су жүйесін тарту, жол салу сияқты басқа да инженерлік коммуникацияларын мемлекет тарапынан тез арада шешу елімізде тұрғын үй құрылысын жоғары қарқынмен дамытуға тікелей əсер етеді. Алайда, бұл бағытта атқарылып жатқан жұмыстар жеткіліксіз. Бүгінде, жеке тұрғын үй салушыларға инфрақұрылымы жоқ деген сылтаумен жер телімдері берілмеуде. Ал инфрақұрылымын салуға бюджеттен қаржы өте аз бөлінуде. Осының салдарынан тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтар саны 100 мыңнан 300 мыңға дейін өсіп, жер телімдерін алушылар кезегіндегі азаматтар саны республика бойынша 1 миллионға жетті. Ал қолжетімді тұрғын үй бағдарламасы бойынша инфрақұрылым салуға 2014 жылғы республикалық бюджеттен бөлінген қаржының 7 миллиард теңгесі игерілмей, бюджетке қайтарылды. Бұл бағдарламаның толық іске аспай жатқанын көрсетеді. Сондықтан, мемлекет жеке азамат тардың əлеуетін пайдаланып жеке тұрғын үй салуда барынша қолдау көрсетуі керек. Бірінші кезекте, біз азаматтардың жеке меншік қаржысын пайдаланамыз. Оларға инфрақұрылымы дайын жер бөліп берсек, өздерінің қаржысы есебінен үй салып алады. Мемлекеттен ештеңе сұрамайды. Осылай баспанамен қамтамасыз ету мəселесі тездетіп шешіле бастайды. Ал үнемделген қаржыларды жағдайы төмен азаматтарға, жас отбасыларға, көп балалы отбасыларға қолжетімді тұрғын үй салуға жұмсауға болады. Қолжетімді баспана мəселесін шешу еліміздің халық санының өсуіне, демографиялық ахуалдың жақсаруына тікелей əсер етеді. Өз баспанасының болмауы отбасылардың жоспарлы түрде бала сүюден бас тартуына мəжбүрлеп отыр. Сондықтан, халықты баспанамен қамтамасыз етудің барлық жолдары қарастырылып, жалдамалы тұрғын үй болсын – жеке тұрғын үй салу болсын бəріне жағдай жасап, қоғамдағы бұл өзекті мəселені шешуге тиіспіз. Сонымен қатар, көп балалы аналарға мемлекеттік тұрғын үй қорынан бірінші кезекте үй алу мəселесін де шешуіміз керек. Өйткені, 7-8 сəбиге əлемнің жарығын сыйлап, түн ұйқысын төрт бөліп, оларды бағып-қағудан, еліміздің өркендеуіне еңбек ететін, тəуелсіздігімізді қорғайтын азаматтарды дүниеге келтіріп, тəрбиелеп, өсіруден артық қызмет те, жұмыс та, құндылықтар да жоқ шығар деп ойлаймын. Ең үлкен құрмет те, қолдан келгенше барлық жағдайды жасау да бірінші кезекте батыр аналарға тиісті болуы керек. Сондықтан, пəтер алушылардың бірінші кезегіне батыр аналарды кіргізу керек. Жолдауда шағын жəне орта бизнес пен іскерлік белсенділікті қолдау бойынша жұмыстарды жалғастыру тапсырылды. Өйткені, шағын жəне орта кəсіпкерлікті қалыптастыру мен дамыту – ел экономикасын нығайтудың бірден-бір жолы. Атап айтқанда, салалық жəне өңірлік монополизм жойылады, нарықта

тауарлар мен қызметтер көбейеді, жаңа жұмыс орындары ашылады, ғылыми-техникалық прогрестің жетістіктері өмірге енгізіледі, қоғам тұрақтылығының кепілі болып табылатын орта тап қалыптасады. Сондықтан, біз отандық кəсіпкерлерді қолдау тетіктерін жетілдіру жəне олардың мүдделерін қорғау мен ілгерілету үшін қажетті барлық шараны қабылдауымыз керек. Соңғы кездері мемлекеттің кəсіпкерлікті қолдауға байланысты атқарып отырған бірқатар іс-шараларына қарамастан, əлі де болса шешімін табуды қажет ететін мəселелер, кедергілер мен тосқауылдар жеткілікті. Бүгінде отандық кəсіпкерлердің еліміздің ішкі жалпы өніміндегі үлесі – 1718 пайызды ғана құрайды. Бұл – Кеден одағына қатысушы елдердің ішіндегі ең төменгі көрсеткіштердің бірі. Ал дамыған елдерде бизнес ішкі жалпы өнімнің 50-60 пайызын құрайды. Мұның негізгі себептері: кəсіпкерлер, əсіресе, ауылдағы шағын кəсіпкерлер мемлекеттің өздеріне жасап жатқан жеңілдіктерін білмейді. Түсіндіру жұмыстары төмен, несиелік пайыздың мөлшерлемесі жоғары, кепілдіктері жоқ, сауатты бизнес-жоспар жасай алмайды. Елімізде шағын жəне орта бизнестің ішкі жалпы өнімдегі үлесін көтеру үшін кəсіпкерлікті барлық өңірлерде жəне ең бірінші кезекте шикізат емес секторда дамытуға, ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеп, оның экспорттық əлеуетін көтеруге бағыттау керек. Кəсіпкерліктің 63 пайызы тек Алматы қаласында шоғырланған, 66 пайызы сауда-саттық пен қызмет көрсету саласында. 2013 жылы шағын жəне орта бизнес субъектілеріне берілген несиенің 65 пайызы тек сауда-саттық пен қызмет көрсету саласына берілген. Ал өндіріс саласына небары 9,6 пайыз, ауыл шаруашылығымен айналысатын кəсіпкерлерге 5,7 пайыз несие берілген. Сондықтан да, кəсіпкерлікті нақты өнім дайындайтын салаға бағыттайтын кез жетті. Мəселен: машина жасау, химия, тоқыма, тағы басқа өндіріс салаларында мыңдаған əртүрлі бөлшек, тауарлар керек. Осы керекті тауарларды өндіретін де шағын кəсіпорындар болуы керек жəне олар сол өндіріс орындарының төңірегінде шоғырлануы тиіс. Елбасы Жолдауында қойылып отырған үлкен де аса жауапты міндеттерді ойдағыдай орындау үшін елімізде тұрақтылық, келісім мен бірлік болуы керек. Бүгінде Қазақстан – бірлігі мен тірлігі жарас қан, атағы əлемге тараған мемлекет. Көптеген этностар қазақ шаңырағының астында жиналып, бір үйдің баласындай тату-тəтті ғұмыр кешіп жатыр. Осынау көпұлтты халықты Қазақстан атты бір шаңырақ астына тоғыстыру Елбасымыз Н.Ə.Назарбаевтың қажырлы еңбегінің, тəуелсіз елімізді əлемдегі дамы ған, өркениетті елдердің қатарына қосу жолындағы сындарлы саясатының арқасында мүмкін болып отыр. Елбасы өз Жолдауында: «Біз Жалпыұлттық идеямыз – Мəңгілік Елді басты бағдар етіп, тəуелсіздігіміздің даму даңғылын Нұрлы Жолға айналдырдық», деп атап өтті. Сондықтан, қажырлы еңбекті қажет ететін, келешегі кемел Нұрлы Жолда бірлігімізді бекемдеп, аянбай тер төгуіміз керек. Məңгілік Ел – елдің біріктіруші күші, ешқашан таусылмас қуат көзі. Ол «Қазақстан-2050» Стратегиясының ғана емес, XXI ғасырдағы Қазақстан мемлекетінің мызғымас идеялық тұғыры! «Мəңгілік Ел» болу ата-бабаларымыздың сан мың жылдан бергі асыл арманы еді. Бүгінде Елбасымыз Н.Ə.Назарбаевтың көрегендігінің, ақылы мен парасатының арқасында атабабаларымыздың армандаған асыл мұратын біз ақиқатқа айналдырдық. Мəңгілік Елдің іргетасын қаладық. Тəуелсіз Қазақстанды Мəңгілік Ел ету біздің ұрпақтың басты мақсатына, ұлттық ұранымызға, ұлттық идеямызға айналды. Осы орайда, енді басталған 2015 жыл ұлт тық тарихымызды ұлықтау жəне бүгінгі биіктерімізді бағалау тұрғысынан мерейлі белестер жылы болып табылады. Қазақ хандығының 550 жылдығын, Қазақстан халқы Ассамблеясы мен Конституциямыздың 20 жылдығын, Ұлы Жеңістің 70 жылдығын атап өтеміз. Осынау тарихи белестер Жаңа Қазақстандық Патриотизмді ұрпақ жадына сіңіруде айрықша рөлге ие. «Мəңгілік Ел» идеясы мен «Нұрлы Жол» бағдарламасының, ондағы атқарылуға тиіс іс-шаралардың бəрін халық арасында терең түсіндіруіміз керек. Өйткені, Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты Жолдауы еліміздің тəуелсіздігін баянды ету, қазақ халқының ұлт болып өркендеуіне жол ашып, жағдай жасау, оның тілі, ділі, мəдениеті кең құлаш жаю үшін зор мүмкіндіктер туғызады. Бұл мақсатқа қол жеткізу жолында бəріміз бір кісідей жұмылып, елімізде бірлік пен тұрақтылықты сақтап, оны нығайта отырып, аянбай тер төгіп еңбек етуіміз керек.

Дінің тұрсын дін аман

Таєаттылыќ – Ќазаќстан саясатыныѕ негізі Қанат ҚЫДЫРМИН,

Ақмола облысы бойынша өкіл имам, «Науан Хазрет» орталық мешітінің бас имамы.

Қазақстан – сан түрлі тілдер мен мəдениеттер тоғысқан көпұлтты мемлекет. Тағаттылыққа негізделген ұлтаралық бірліктің бірегей қазақстандық формуласын барлық ел мойындады. Сыйластыққа, төзушілік пен қолдау көрсетуге Ислам діні де ерекше көңіл бөледі. Төзушілік осы кемел діннің негізі болып табылады деп те айтуға болады. Басқа дінді ұстанушы адамдарға жақсы қарым-қатынас жасауға Қасиетті Құран да шақырады. Ислам дінінің бірден бір ережесі түсіністік пен еріктілік қағидасын уағыздау болып табылады. «Дінде зорлық жоқ, туралық азғындықтан айқын бөлінді» (Бақара сүресі, 256). Ислам діни танымы азаттық негізіне құрылады. Жаратушы Иеміз адамға өзі шешім қабылдауы үшін ерік берді, сана мен ойлау қабілетін берді. Оның таңдаған жолы қандай болады: ақиқат дінмен жарықтанған нұрлы бола ма, əлде ол адасқандардың біріне айнала ма – тек өзі шешеді. Адамдардың жүректерін тебіренте отырып, сананы оята отырып, Ислам тек бейбітшілікке шақырады. Қасиетті Құранда дін ұстанудың еріктілігі жайында көптеген аяттар бар. «Бұл ақиқат (Құран) Раббыларыңнан де. Сонда кім қаласа сенсін...» Кəһф сүресі, 29. Өзінің хадистерінде сүйікті Пайғамбарымыз Мұхаммед (Алланың оған игілігі мен сəлемі болсын) мүміндерге көршілермен жақсы қарым-қатынас жасаудың, адамдарға мейірімділік танытудың, туысқандық қатынасты үзбеудің маңыздылығын ескертеді. «Шын мəнінде Алла барлық істе жұмсақтықты (ізгілікті) жақсы көреді». Алла Елшісі мұсылман еместерге өзінің өміріне бірнеше рет қауіп төндіргеніне қарамастан, əрдайым кеңпейілділік танытты. Көшеде қол жайып қайыр сұрап тұрған басқа діндегі шал туралы оқиға таңғаларлық. Шалдың мүшкіл жағдайын көрген тақуа халифалардың бірі көмектеспек болып, оны тамақтандыруды бұйырып, былай дейді: «Сен жас, қайратты кезіңде бізге салық төлемедің бе, енді біз қалайша сені дəрменсіз кезіңде қолдаусыз қалдыра аламыз». Бір өкініштісі, Ислам қазіргі əлемде соғыспен, қақтығыстармен жəне лаңкестікпен байланыстырылады. Ақыл-ой жəне санаға бағытталған бастырмалатқан шабуыл өз дегенін жасады. Исламға деген үрей бар, жəне біз бұны жоққа шығара алмаймыз. Алайда əрбір саналы адам діни сеніміне, мамандығы мен ұлтына қарамастан, бұл – Ислам дінінің негізгі мəнін жоятын, бұрмаланған түсінік екенін түсінері сөзсіз. Өздерін Ислам дінін ұстанушылар деп көрсеткен адамдардың зорлық-зомбылықтары, қатыгездіктері, басқа дін өкілдеріне басқыншылық қатынастары туралы мəліметтер кейбір тұрғындар қатарының Ислам жəне мұсылмандар туралы қате түсініктерінің қалыптасуына себеп болды. Алайда, қатыгездік, басқыншылық, төзбестік танытушылардың мақсаттары мен пиғылдарының дінге еш қатысы жоқ екенін есте сақтау қажет. Саяси мақсаттарды көздеген адамдар шоғырының идеялары жүректерді улап, қоғамда бүлік тудыруда. Ал кез келген уақтылы тоқтау салынбаған бүлік, тарихтан білетініміздей, бейберекеттіліктің басы болып табылады. Бұл туралы қысқаша, бірақ кең мағынамен, ХІХ ғасырдың өзінде 1880 жылдары өмір сүрген француз жазушы-романшысы Жозеф де Гобино былай деп айтты: «Егер діни сенімді саяси қажеттіліктен ажыратсақ, Исламнан асқан толерантты дін болмас еді». Адам табиғатына қателесу тəн көрініс. Бірақ егер қате ойпікірдің соңы басқа адамдарға жəне сол адамның өзіне зиян тигізетін іс-əрекетке ұласса, онда бұл қателіктің құны өте қымбат болары хақ. Біз тəуелсіз мемлекетте, ашық аспан астында өмір сүрудеміз. Барлық басқа дін өкілдерімен, өзге ұлттармен достық қатынас ұстанып келеміз. Алайда бейбітшілік – өте нəзік санат, жəне оған ұқыпты қарау керек. Қазақта мынадай мақал бар: «Қолда барда алтынның қадірі жоқ». Біз көбінесе қолымызда бар заттың қадірін жете түсіне бермейміз. Тек жоғалтқан жағдайда ғана, ол біз үшін қаншалықты қымбат, əрі құнды болғанын ұғамыз. Бейбітшілікті, тұрақтылық пен бірлікті сақтау – жай сөз емес. Бұл біздің ұстанып отырған, бұдан былай да ұстануымыз тиісті болып табылатын өмірлік қағидамыз. Төл тарихы, түп-тамыры жоқ халық болмайды. Халқымыздың ғасырлар бойы жинақталған даналығы толеранттылықтың бізге тəн нəсілдік код екендігіне куə. Мəселен, ежелгі дала тұрғындарының өздерінде əрбір қазақ кез келген қонаққа, оның ішінде басқа елдің адамына тегін ас пен жатын орын беруге міндеттелген «қонақ асы» дəстүрі болған. Бұдан бас тартқан жағдайда ас-сусыз жəне далада қалған жолаушы бұл туралы биге шағымдана алатын. Осындай қасиетті қонақжайлылық дəстүрін орындамаған сараң қожайындар «аттон айыбы» деп аталған айыппұлмен жазаланған. Қонақ асын беруден бас тартқан адам барлық айыппұлдан да ауыр болып саналған жаза - қоғамда масқараланатын. Себебі, адамның қоғамдағы орны, сыйы оған деген қатынасты ғана емес, сондай-ақ оның ұрпақтарына, тіпті тұтас бір ру өкілдеріне қарым-қатынасты анықтайтын еді. Міне, қазақстандық толеранттылық, тұрақтылық пен келісімнің түп-тамыры қайда жатыр?! Біз – көпұлтты халықпыз. Көптеген ұлыстар мен ұлт өкілдерінің өзара бейбіт жəне ынтымақта өмір сүруінің өз негізі бар. ХІХ-ХХ ғасырлардағы Ресейдің еуропалық бөлігінен шаруалардың жаппай көшірілуі жəне одан кейінгі 1937-1944 жылдардағы тұтас халықтардың – неміс, корей, поляк, еврей, кавказдық жəне солтүстік кавказдықтардың жер аударылуы бізді бейбіт жəне тату көршілік, өзара сыйластықтың дəстүрі қалыптасқан, «Сан алуандылықтағы бірлік» қағидасы бойынша өмір сүретін Жер шарының бірегей түкпіріне айналдырды. Елбасы саясатының бірден бір бағыты, тəуелсіздіктің алғашқы жылдарынан бастап елімізде өмір сүретін сан алуан мəдениет пен этнос өкілдеріне толерантты қарым-қатынасты қалыптастырудың мақсатты жəне жүйелі саясаты болып табылады. Жəне бұл өз жемістерін берді. Халықтардың бірлігі, мүдде, тағдыр, тарих ортақтығының ажырамастығы түсінігі жетістікке алып келді. Қазақстан халқы өз басынан талай сын өткерді. Алайда, бізге сол сыннан сүрінбей, абыроймен өтуді жазған Əлемдердің Раббысы Аллаға мақтау-мадақтар болсын. Төзушілік – күштіліктің, сенімділік пен өз дініне беріктіліктің белгісі. Бұл туралы əл Бұхариден жеткендей, Пайғамбарымыз Мұхаммед (Алланың оған игілігі мен сəлемі болсын) өз хадисінде: «Бірбіріңе көре алмаушылық пиғылда болмаңдар, бағаларды көтермеңдер, бір-біріңді жек көрмеңдер, бір-біріңе арқаларыңды қаратпаңдар, бірің біріңнің саудасының үстінен сауда жасамасын, бір-біріңе бауыр болыңдар. Мұсылман өз бауырымен үш күннен артық араз болмасын» – деп анық түсіндіреді. Қазіргі таңда əлем мұсылмандар туралы теріс пікірде. Теріс пиғылды адамдар ислам атын жамылып өз ойларын жүзеге асыруда. Ислам – таза жəне ізгі дін. Біз осыны өз мысалымызбен, өмірімізбен жəне өз бірлігімізбен дəлелдеп, барлығына көрсетуіміз керек.


СЕМСЕРДЕЙ СЕЅГІРБАЕВ Əли ЫСҚАБАЙ,

Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қызметкері, Алматы облысының құрметті азаматы.

Орта Азия əскери округі əскери кеңесінің 1941 жылғы 12 шілдедегі бұй р ы ғ ы н а с ə й ке с А лм а тыда қазақстандық тұңғыш 316 атқыштар дивизиясын жасақтау дереу қолға алынғаны тарихтан мəлім. Сол жасақ құрамында Мұқыры МТС-тың тракторшысы Мұсабек Сеңгірбаев та болған. Дивизияның командирі болып генерал-майор Иван Васильевич Панфилов тағайындалады. Мұсабек əскерге алынған кезде осы 316 атқыштар дивизиясының қатарына қабылданады. Ең алдымен, Алматының түбіндегі əскери дайындықтан өтіп, генерал Иван Панфилов басқаратын дивизияның 1075 полкінің 4 ротасының 2-ші взводы сапында Мəскеуден асып Ленинградқа қарай бет алады. Содан Крестцы қаласының маңына орналасып, əскери даярлыққа кіріседі. Əскери жарғының ережелеріне сай жаттығудан өткен жауынгерлер жаумен белдесер сəтке сақадай сай дайын тұрады. Олар 12 қазан күні Волоколамск стансасынан өтіп, Осташова қаласының маңына бекініс жасайды. Руза өзеніне тас көпір салынған. Жаудың негізгі күші осы көпір арқылы өтетіні белгілі. Сол себепті де негізгі нысананы көпірге бағыттау тапсырылады. Əрбір жауынгер белгіленген тапсырмаға сəйкес бекіністерін қазып, атыс ұяларын жасап алады. Көп кешікпей дивизия командирі, генерал-майор Иван Васильевич Панфилов, полк командирі Илья Васильевич Капров жəне полк комиссары Ахметжан Мұхамедяровтар жауынгерлердің бекіністерін аралап көріп, дайындықтағы олқылықтарды дереу түзетудің жөн-жосығын шегелеп айтып, шабуыл жайын пысықтай түседі. Жауынгерлер тексерушілердің ақыл-кеңестерін тыңдап, көрсеткен олқылықтарын түзеуге жаппай жұмылады. Артынша-ақ жаудың атқан снарядтарының ызыңдары мен тастаған бомбаларының гүрсілі естіле бастайды. Аспан мен жердің арасы ғаламат гүрілдерге толып, бомба мен снарядтың түскен жерлері қопарылып, бұлқан-талқан болып жатады. Төңірек гүрілдеген, зуылдаған үнге толады. Айналаны қою қара түтін мен топырақ тозаңы тұмшалаған. Міне, əрбір жауынгер сияқты Мұсабек те окоп ернеуінен сығалап, жаудың келер сəтін, оқ атуға бұйрықтың берілуін күтіп, елеңдеп ілгеріге қарай сергектікпен көз тігеді. Панфилов дивизиясы жаудың

3

www.egemen.kz

6 қаңтар 2015 жыл

Смоленскіден Мəскеуге баратын негізгі жолы Волоколамск тас жолын қорғау мақсатымен осы бағытта немістің 2 жаяу əскеріне, танктеріне, моторланған дивизиясына қарсы шабуыл жасауға қатысады. Яғни, бір панфиловшыға жақсы қаруланған төрт немістен келеді. Генерал К.К.Рокосовскийдің 16-армиясы құрамында майданда болған Қазақстаннан жасақталған 316-дивизия 1941 жылдың 14 қазанынан бастап Волоколамск тас жолы бағытындағы ұрыстарға жанталаса араласып, ерекше ерлікпен жаумен жан аямай шайқасады. Жаудың 150 автомашинасы мен 50 танкісіне жиырма сегіз панфиловшы-жауынгер Дубосеково разъезі түбінде қайсарлықпен тайсалмай қарсы тұрады. Сағатқа созылған ұрыста жау əскері ойсырай шығындалады. Дұшпанның жасанған əскері мен танкілері бірінен кейін бірі қызыл жалынға оранып жатады. Осындай кескілескен қанды майданда саяси жетекші В. Клочков басқарған 4 ротаның 2 взводының 28 жауынгері 1941 жылдың 16 қарашасында асқан ерлік пен қаһармандық танытып, əлемді дүр сілкіндіріп, абыройлы зор жеңіске ие болғанынан сескенді ме, немістер жағы бір сəтке артиллериядан оқ атуын тоқтатады да, кешіктірмей тыныштықты бұзып, шабуылға шығады. Фашистердің бірнеше танкі анталап келе жатады. Дөңбекшіген темір құрсаудың ізін басып, алға қарай бүкшеңдей қадымдаған жауынгерлер құмырсқадай өріп келеді. Жасыл шинелді, қоңыр дулығалы жау жағының сұсты сұмырайларын көргенде Мұсабек: – Біздің күлімізді көкке ұшырмақшы ниетпен зұлымдардың ентелеуін қарашы. Жақындай түс, жақында. Шайқасып көрелік, кім мықты екен?! – деп тістене айбарланады. Жерге етбеттей жатқан Мұсабек қаруын танкке қарай кезеніп, əзірлік қамына кірісе бастайды. Танктердің алдыңғысы көпірге енді жете бергенде Мұсабек гранатаның бірін құлаштап

лақтырады. Танк кілт тоқтайды. Граната темір тажалдың «жанды жеріне» дөп тисе керек, будақтаған қызыл жалынға оранып, лапылдай жөнеледі. Сол-ақ екен артиллеристер оқты жаңбырша жаудырады. Бірнеше танк тапжылмаған бетте орнында қалады. Қара түтінге көміліп, бықсып жатқаны қаншама. Мұсабек басын қылтитқан жау жендеттерін шетінен қаңбақтай ұшырып, жер жас тандыра береді. Қарауылға ілінгені құр кетпейді. Алғашқы айқас Кеңестер Одағы жауынгерлерінің пайдасына шешіледі. Жау шабуылына тойтарыс беріліп, елірген неміс жауынгерлерінің еңселерін түсіріп, мыстарын басып, меселін қайтарып тастайды. Шабуыл басымдықпен тойтарылады. Кеңес жауынгерлері келесі күні де қиян-кескі шабуылға шығады. Мұсабек кешегіден гөрі бүгін батылдау, ширыға түскен, қимылы да жылдам. Олар Осташова қаласында үш күн қиян-кескі ұрысқа қатысады. Бірақ оңайлықпен беріспейді, берік бекінеді. Намыстарын қорғап, жаудың діттегенін болғызбай, сағын сындырып, алға қарай жылжуына мүмкіндік бермей қояды. Полк комиссары Ахметжан Мұхамедяров 15 қараша күні жауынгерлерді шақырып алады. Штабқа бəрі тез-ақ жиналады. Ешқайсысы да неге шақырылғандықтарын нақты білмейді. Бəрінің көкейлеріндегі ой ортақ. – Көп кешікпей үлкен шайқасқа шығуымыз керек. Соны түсіндіретін болар, – деп өздерінше ой топшылайды. Жауынгерлердің ойлағандары дəл шықты. Мұхамедяров блиндаждан асыға шығады да, сапта қаз-қатар тізіліп тұрған жауынгерлерге қарап: – Көп созатын ештеңе жоқ. Біздің даңқты Қызыл Армия шабуылға көшеді. Алғашқы кезек біздің дивизия жауынгерлеріне жүктеліп отыр. Бұл – үлкен сенім əрі зор жауапкершілік. Біздің полк бұрын да міндетін мінсіз атқарып, Отанға деген адалдықтарын танытқан.

Осы жолы да сенімді абыроймен ақтайтындарыңа ешқандай күмəнданбаймын. Шабуыл ертеңгі сағат тоғызда басталады деп күтілуде, Панфиловтың бұйрығы бұл. Оны екі етпей орындау – қасиетті борыш, – деп сөзін түйіндейді. Жауынгерлер ұзақ түнді ұйқысыз өткізеді. Политрук Василий Георгиевич Клочков та көз ілмейді. Ол түнімен ротадағы жауынгерлермен əңгімелесіп, таң ата алдыңғы шепте тұрған бірінші взводқа келеді. Шабуылды бастайтын осылар болатын. Сондықтан да Клочков взводтың қимылына өзі тікелей басшылық жасап, əрбір жауынгерге ұрыстағы міндетін тағы да бір тəптіштеп түсіндіріп жүргенде шытырман шайқасқа шығатын уақыт та таянады. Мəскеуді нысанаға алған жау қиян-кескі шабуылға дүркірей көтеріледі. Олар ұрысқа кіріспес бұрын артиллериядан оқ атқылап, снарядтарын жаңбырша жаудырып, жер бетінің астан-кестеңін шығарып, сес көрсетіп алатын əдетін бұл жолы да бұлжытпай қайталайды. «Осыншалық қорқынышты ғаламаттан жер бетінде үрейленбеген тіршілік нышаны қалмаған шығар» деген бос болжамға келген жау жағы болат сауытты танктерін қаптатып, жанжағынан жаяу жауынгерлері аш бөрідей анталап, қалаға қарай өре ентелеп, далбақтай ұмтылады. Немістің осындай қалың

армиясының бір бөлігі Дубосеково разъезінің бағытында да, əуелі жиырмадан астам танкті, содан кейін тағы да отыз танкті алға салып, ұрысқа жөңкіле шығады. Оқ боратып келе жатқан сарбаздар мен танктер межелі жерге жеткенде Василий Клочковтың: – Атыңдар! – деген үні саңқ етеді. Сол-ақ екен, сатыр-сұтыр атыс дүниенің əлем-тапырағын шығарады. Атыс саябырлаған кезде шынжыр табаны үзілген, қираған, өртенген танктердің ара-арасымен кейін қарай зытып бара жатқан жау жағының жауынгерлері де сиреп қалған еді. Мұсабек іштен өзіне-өзі күбірлейді. Не өлім, не өмір. Екінің бірі. Мен жеңіс жағындамын. Отан алдындағы антым да, сертім де осы. Текетірескен шақта табан тіреп тұрар тұғырым – азаматтық арым. «Өлімнен ұят күшті». Осындай ойға шомған Мұсабектің жанарында намыс оты найзағайдай жарқылдай түседі. Үрейлі қорқынышты сейілтіп тұрған да сол жарқыл ұшқыны. Намыс пен қорқыныш қатарласқанда, екеуі де өліспей беріспеуге жанталасады. Тыныштық ұзаққа созылмады. Көп кешікпей шабуылға шыққан неміс жауынгерлері атысты қайтадан бастайды. Мұсабек жатқан окоптың арт жағында қатарынан екі снаряд гүрс-гүрс жарылып, қою қара түтін бұрқ етіп көтеріледі. Дəл осы кезде: – «Атыңдар! – деген Клочковтың айбынды үні анық естіледі. Артынша: – Ресей кең-байтақ, бірақ шегінер жер жоқ, артымызда – Мəскеу!» – деп ұран тастаған Клочков жақындап қалған танкке гранатаның бірін өзі бастап лақтырады. Мұсабек те гранатаның бірін сілтеп қалады. Танктің омырауын от қаптап, қызыл жалын көкке будақтай шұбатылады. Бірақ алға қарай жылжып келеді. Тажал жақындап қалыпты. Табанда не істерін білмей, қатты сасқалақтағанымен, қыспақтан шығудың айла-шарғысын тез ойланып, намысын найзағайдай жарқылдатуға бекінген Мұсабек: – Несіне тайсаламын! Бəрі бір өлім! Енді тірі қалуым екіталай. Одан да зұлым жаудың мына сауытын отқа орап, тас-талқанын шығарып, көзін жойып, құрта кетейін, – деп ой түйеді де, граната құшақтаған бетте танктің астына қарай арыстанша атылып, көлденеңдей құлайды. Гүрс еткен қорқынышты үрейлі үн жерді сілкінтіп, төңіректің астан-кестеңін шығарып, аласапыран күйге түсті... Бар-жоғы жарты сағатқа созылған бұл ұрыста əрбіреуі бірбір тажалдан кем емес, жаудың жиырма, одан кейін отыз танкін жер жастандырған жауынгерлер саны жиырма сегіз-ақ еді. Мұсабек Сеңгірбаевпен майданға бірге аттанып, сол ұрыста бірге болған жерлесі, ең соңғы көрген тірі қалған қанды көйлек жолдасы Иван Демидович Шадрин еді. Оның естелігінде Мұсабектің өзі ант еткеніндей, ақтық демі біткенше шайқасқаны, соңғы отыз танкке

қарсы шабуылда екі танкті өртеп, жараланғанына қарамастан, қолына граната алып, окоптан өрмелеп шығып бара жатқан сəтін былай еске түсіреді: «Мұсабек Сеңгірбаев панфиловшы 28 батырдың ішіндегі ең жасы еді. Осы 28 батырдың ішінде екі комсомол мүшесі болды, бірі – Дутов, екіншісі – Мұсабек Сеңгірбаев. Жалғыз ғана коммунист бар еді, ол – политрук Клочков. Олардың қатары алдындағы ұрыстарда қатты сиреп қалғантын. Қар жамылған, мұз құрсанған қараша таңы тып-тыныш атып келе жатты. Бұл алдамшы тыныштық екенін жауынгерлер білді. Кешікпей аспанды күркіреген үні кернеп құзғындай қаптап «мессершмидтер» шықты да, қорғаныс шептерін бомбамен төпелеп өтеді. Оның гүрсілі мен түтіні сейілер сейілместен жау автоматшылары тізбектеле оқ жаудыртып, алға қарай ентелеп жылжыды. Бұл шабуылды жігіттер бірден тойтарды. Енді немістер ұрысқа 20 танкісі мен автоматшылардың жаңа тобын айдап салады. Политрук В. Клочковтың: «Қорқатындай ештеңе жоқ, əрқайсымызға бір танкіден де келмейді екен» деген сөзі жауынгерлердің көңілін сергітіп жібереді. Ержүрек панфиловшылар гранатамен, жарылғыш құмырамен, танкіге қарсы қарумен 14 танкіні отқа орайды. Басқа танкілер артқа шегінеді. Жауынгерлер жараларын таңып үлгерместен окоптарға қарай жаудың 30 танкісі тағы да лап қояды. Панфиловшылар: «Бір адым да кейін шегінбейміз», деп ант етеді. Жауынгерлер бірінен соң бірі оққа ұшып, қатардан шығып қалып жатады. Ауыр жараланған политрук бір бума гранатын қыса ұстап тақап келіп қалған тажалдың астына құлап, танкті жарып үлгереді. Аңызға айналған бұл ұрыс төрт сағатқа созылады. Жау он сегіз танкісінен, жүздеген автоматшыларынан айырылып, бірақ қорғаныс шебін бұзып өтуге мүмкіндігі болмады. Келесі бір киянкескі ұрыста фашист танкілері біздің окоптарға жақындағанда ең бірінші болып Мұсабек лақтырған ауыр граната алғашқы танкке дəл тиіп, жалынға оранды. Жау танкісінің қып-қызыл өртке шалынып, дымы қалмай жануы бəрімізді жеңіске деген сенімімізді нығайтып, рухымызды көтеріп, жігерлендіре түсті. Енді бір қарағанда Мұсабек қолына граната ұстап алған бетте окоптан өрлеп шығып бара жатқанын байқадым. Соңғы шабуылға тойтарыс беру кезінде Мұсабек алдымен бір ауыр танкті жойды. Екіншісіне қарай еңбектеп ұмтылған кезде танктен атылған оқтан ауыр жараланды. Ішек-қарны ақтарылып жатты. Соған қарамастан, денесін ышқыныптістене көтеріп, жақындап қалған ауыр танктің астына құлады. Танктің күл-талқаны шығып, өртке оранды», – деп Мұсабектің ерен ерлігін көзбен көргендігін айтады. Осы дивизиядан аттары аңызға айналған Бауыржан Момышұлы, Мəлік Ғабдуллин, Əлиасқар Қожабеков жəне басқа батырлар шығады. Олардың

қаһармандық ерен ерліктері Бауыржан Момышұлының «Москва үшін шайқас», Александр Бектің «Арпалыс» атты кітаптарында шынайылықпен жазылып, нақты көрсетілген. Жиырма сегіз батыр жау танктерін төрт сағаттан астам уақыт тапжылтпай ұстауға қатысқан жиырма төрт жастағы қатардағы жауынгер Мұсабек Сеңгірбаевтың жарқын бейнесі қазір де қарулас жолдастарымен бір сапта Дубосеково разъезі түбінде тұр. Олардың тастан қашалған тұлғалары кешегі майдан даласы – бүгінгі көк барқын алқаптан асқақтап көрінеді. Көш жерден «Ресей кең-байтақ, бірақ шегінер жер жоқ, артымызда – Мəскеу!» – деген политрук Клочковтың үні жаңғыра естілгендей болады. Мəскеу үшін болған осы бір қасқағым сəттегі қиян-кескі аласапыран шайқаста Василий Георгиевич Клочков бастаған Гавриил Митин, Григорий Безродный, Николай Болатов, Яков Бондаренко, Петр Дутов, Петр Емцов, Николай Ананьев, Нұрсұлтан Есеболатов, Дмитрий Колейников, Əліпбай Қосаев, Асқар Қожабергенов, Григорий Конкин, Абрам Крачков, Николай Максимов, Иван Москаленко, Николай Митченко, Иван Натаров, Григорий Петренко, Мұсабек Сеңгірбаев, Душанқұл Шапоков, Николай Трофимов, Иван Шепот ков ерлікпен қаза табады. Отан үшін жан қиған сол жиырма сегіз панфиловшыға 1942 жылғы 12 шілдеде Батыр атағы берілді. Атақты 28 гвардияшы-панфиловшылардың есімдері халық жүрегіне жазылған. Міне, соның бірі – жалпақ Жетісудың шүйгін, шалқар атырабындағы ержүрек батырдың əулет-ұрпағы қалың елі тұратын Қызыларық ауылына қоныс тепкен Мұсабек атындағы совхоз іргелі шаруашылықтың бірінен саналатынды. Мұнда Мұсабек батырдың Күнес апасы, ұлы Төлеухан тұрады. Немере-шөберелері дүниеге келіп, ержетіп, өсіп өркендеуде. Мұсабек атасындай батыр болғысы келетін Тимур, Бауыржан, Мəншүк сияқты ұрпақтары жайқала өскен құрақтай бой түзеп, білім алып, еңбек етіп, ел-жұртын сүйсіндіруінің өзі мақтаныш. Көксу ауданының əкімі Бақберген Исабеков батырдың кіндік қаны тамған жері, алтын ұя бесігі Мұсабек Сеңгірбаевтың 100 жылдығын салтанатпен атап өтуге қызу дайындалып жатқандығыннан құлағдар еткені бар. Демек, «Ерлік – елге мұра, ұрпаққа ұран» болып қала беретіндігі аян. Отан үшін тажалға тайсалмай тап берген тарландардың ерліктері ұмытылған жоқ. Олардың есімдері құрметпен аталып жүр. Мысалы, Көксу ауданында Балпық би кентіндегі саябақта Мұсабек Сеңгірбаевтың ескерткіші орнатылған. Батыр ерлігі ұмытылмай, əрдайым еске алынады. Жас жеткіншектерді патриоттық рухта тəрбиелеуге үлгі-өнеге тұтылады. Қазіргі кезде батырға көрсетіліп отырған құрмет пен ілтипат орасан зор. Бұл елі үшін жан қиған ерлер ерлігінің мəңгілік ұмытылмай-тындығының жарқын көрінісі екені анық. Алматы облысы, Көксу ауданы.

ЕЛБАСЫ ЌЎРМЕТІ – ЕРЛІККЕ ТАЄЗЫМ ЇЛГІСІ Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың Ұлы Отан соғысы ардагерлерін қолдау туралы жалпыұлттық акциясы Қазақстан басшысының қаншалықты алысты болжайтын саясаткер екенін айғақтап берді. Мəселен, мерейтойды күтіп отырмай-ақ, ардагерлерді Жаңа жыл қарсаңында келіп, əдеттегісінше құттықтауға да əбден болады емес пе? Əлбетте!

Ќамќорлыєына ќашанда ризамыз

Өкінішке қарай, соғыс ардагерлері уақыт өткен сайын азайып барады. Оның үстіне, қариялар егде жасқа келген кезде оларға əр күн қымбат. Мұндай сəтте ардагерлерге оқтыноқтын көңіл бөліп отырғанның да еш артықтық етпейтіні ақиқат. Мен Жаңа жыл қарсаңында жəне Жаңа жылмен байланысты демалыс күндерінде Мемлекет басшысының тапсырмасымен ардагерлердің үйлеріне барып, құттықтау қарт жауынгерлерге қаншалықты қуаныш сыйлағанын жақсы түсінемін. Осындай кезде Президентіміз үшін, оның ардагерлерге қамқорлығы үшін бойыңды мақтаныш сезімі билейді. Мен соғыстан кейін, 1952 жылы тудым. Бірақ соғыс зардабының балалық шағыма кері əсер еткені айтпаса да түсінікті. Əкемнің бес бауыры соғыс өртінен өтті. Ортаншы бауыры Сталинградты қорғау кезінде қаза тапты. Бүгінде оның есімі Мамаев қорғанындағы гранит тақтаға қашап жазылған. Қалған төрт бауыры аман-есен елге біреуі полковник, біреуі лейтенант шенінде омыраулары орден медальдарға толып оралды. Ал əкем белорус партизаны болыпты. Мен үшін əр ардагер – батыр. Оларға құрмет ешқашан солғын тартпауы тиіс. Біздің Президентіміздің бастамасы бүгінгі күні ардагерлер жылы қарым-қатынасқа қаншалықты зəру екенін көрсетіп қана қоймай, осы үдеріске жаңаша серпін берді. Нұрсұлтан Əбішұлы өзінің əрбір Жолдауында адамды Қазақстанның ең үлкен байлығы ретінде қарастыру қажет екенін айтады. Міне, сол байлықты сақтай білу

де бүгінгі күн міндеттерінің бірі болса керек. Ұлы Отан соғысының ардагерлерін қолдау жөніндегі жалпыұлттық акция бізге атабабаларымыздың ежелден келе жатқан салтдəстүрін қаперге тағы бір мəрте салып беріп отыр. Олар: аға ұрпаққа құрметпен қарау, өскелең ұрпақты қазақстандық патриотизм мен тағаттылық рухында тəрбиелеуге ұмтылу. Біз жарқын болашаққа тек осындай қадамдар арқылы ғана жете аламыз. Юсуп ШАХШАЕВ, «Дағыстан» этномəдени бірлестігінің төрағасы. Маңғыстау облысы.

Рахметтен басќа айтарымыз жоќ

Жаңа жыл қарсаңында бүкіл кең-байтақ Отанымыз бойынша ТМД елдерінде баламасы жоқ жалпыұлттық акция болып өтті. Бұл ардагерлерге құрмет көрсету акциясының бастамашысы – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев. Біз, Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшелері Президенттің осы үлкен бастамасын жан-жақты қолдаймыз. Мұндай кең ауқымды шараны бүкіл Қазақстан халқы қолдап қана қоймай, оған белсене қатысады ғой деп ойлаймын. Қысқасы, біздің майдангерлеріміз бен тыл еңбеккерлеріне басымызды иеміз. Бүгінгі сый-сияпат ардагерлердің бейбіт өмір, балаларымыз бен немерелеріміздің бақыты мен жарқын болашағы, ортақ Отанымыз аспанының ашық болуы үшін жасаған ерліктеріне көрсетілер құрметтің бір бөлшегі ғана. Қарт жауынгерлердің

арқасында, жеңіс үшін бар күш-жігерлерін аямаған батырларымыздың ерліктерінің арқасында біз болашаққа жоспарлар құрып, ертеңгі күніміз туралы еркін ойлай аламыз. Соғысты кітаптан оқып, кинолардан көрген біздер үшін ұлы Жеңіс ортақ зұлматқа қарсы күш біріктірген барша халықтың ерлігінің нышанына айналды десек, қателеспейтініміз анық. Енді бүгінгі бейбіт өмірді көзіміздің қарашығындай сақтай білуіміз керек. Астана қалалық Қазақстан халқы Ассамблеясы «Қайырымдылық арқылы бірлікке» ұранымен шараларды тұрақты өткізіп тұрады. Бұл шара аясында мүгедектер мен мүгедек балаларға қолдау, көмек көрсетіледі. Ардагерлерді Елбасының атынан құттықтауға да біз осы кемтар жандармен бірге бардық. Өйткені, біз – біртұтаспыз. Қысқасы, біз қайырымдылық шараларында да, табыстарымыз бен жеңістерімізде де біргеміз. Қазақстан халқы Ассамблеясы қазіргі таңда ел халқы бірлігінің нышанына айналып үлгерді. Ұлттық, діни ұстанымымызға, жасымызға қарамастан, біз біргеміз. Шавкат ИСМАИЛОВ, қырғыз этномəдени бірлестігінің төрағасы, Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі.

АСТАНА.

Ортаќ тарихымыздыѕ ерлік беттері

Мен Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың Ұлы Отан соғысы ардагерлерін қолдау туралы жалпыұлттық бастамасын үлкен толқыныспен қабыл алдым. Біздің Президентіміз өзінің халыққа барлық Жолдауларында əрқашан Ұлы Отан соғысының ардагерлерін тұрақты қамқорлыққа алуға шақырып келеді. Оның үстіне, құрметтің тек 9

мамыр – Жеңіс күні кезінде ғана көрсетілмеуін əркез айтады. Мені еліміздегі 5115 ардагердің əрқайсысы Президенттің атынан сый-сияпат алып, құттықтау еститіні қатты қуантты. Шынайы көңілден шыққан ризашылық сөздері мен ізгі тілектер кімкімнің де көңілін өсіретіні сөзсіз емес пе?! Жəне де мұны қарт жауынгерлердің туған Отаны мен болашақ ұрпағын қорғаудағы ерен ерліктеріне зор ризашылық деп қабылдаған да жөн. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіс – біздің ортақ тарихымыздағы ерліктің ерен үлгісі. Біз Ұлы Отан соғысы кезіндегі барлық тарихи шындықты сақтай білуге тиіспіз. Ұлы Отан соғысы уақытында халықтар Отанға деген сүйіспеншілік қатыгез жаудың қаһарынан да күштірек екенін дəлелдеп берді. Бұл – халық еркіндікке тек бірлік, өзара түсіністік жəне қайғықасіретке мойымау арқылы ғана жете алатынын көрсететін жайт. Жалпыұлттық акция арқасында біз көпэтносты, көпконфессиялы халық күшінің ерекше екенін айқын сезіндік. Сондықтан біз əкелеріміз бен аталарымыздың ерліктеріне лайықты болуларымыз керек. Қорыта айтқанда, біз аға ұрпақтың үмітін ақтауға, яғни барлық қиындықтарды, өткелектерді жеңіп, балаларымызға өсіп-өркендеген, азат, қуатты мемлекет қалдыруға міндеттіміз. Елена КИМ, корей этномəдени бірлестігінің төрайымы. Қызылорда облысы.

Бўл – теѕдессіз акция Адам жанының терең білгірі, шыншыл жазушы Виктор Гюго бірде біздің бүгінгі күніміз қандай болса да, ертеңгі күніміз – бұл бейбітшілік деген болатын. Бір қарағанда, осынау қарапайым ұстанымда

үлкен күш жатыр. Бұл күш бүгінде біз Ұлы Отан соғысының ардагерлерінен үйреніп жатқан ерікжігер мен үміттің күші. Нақ солар біз үшін ертеңгі бейбіт өмірді, бақытты бүгінгі күнді жасап берді. Ерлік үшін, олардың əрқайсысының көзсіз ерлігі үшін біздер олардың алдында қарыздармыз. Біздің белорус этномəдени бірлестігі Ұлы Отан соғысы ардагерлеріне əркез қолдау көрсетіп отырады. Бұл – материалдық көмек жəне Жеңіс күнін, Конституция күнін, Тəуелсіздік күнін бірлесе мерекелеу жəне Жаңа жылды бірлесіп қарсы алу. Бұл жұмысқа біздің этностың мүшесі, ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші Максим Федорович Артемук үлкен үлес қосып келеді. Оған осы ізгілікті істері үшін зор рахмет. Біздің этнос осы қажетті де маңызды жұмысты əрі қарай да жалғастыра беретін болады. Қазіргі кезде ардагерлер аса көп қалған жоқ. Ал олар соғыстың қаншалықты кесепатты екенін өз көздерімен көрген куəгерлер болып табылады. Олар жеңіске барар жолдағы əрбір шақырымды, осы əрбір шақырымдар үшін төгілген қанды жақсы біледі. Олардың ерліктерін қандай да бір сандармен немесе сөздермен есептеп шығара алмайсың. Біздер, белорустар мұны ешқашан есімізден шығарған емеспіз. Біздің Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың арқасында жүзеге асырылған бұл акцияның ТМД елдерінде баламасы жоқ. Осының өзі-ақ ардагерлердің қашанда қамқорлық құшағында екенін көрсетсе керек. Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің ерен ерліктері ешқашан өшпейді, мəңгілік жасай береді! Соғыс аяқталғалы – 70 жыл. Оның зардабы да ескіріп бара жатқандай. Бірақ оның жүрек ауыртар жарасы толық жазылған жоқ. Леонид ШЕВЧЕНКО, белорус этномəдени бірлестігінің төрағасы. Қостанай облысы.


4

www.egemen.kz

6 қаңтар 2015 жыл

ИНДУСТРИЯЛАНДЫРУ ІС ЇСТІНДЕ

Еѕсерілген жетістіктер екінші бесжылдыќта еселене тїсуі тиіс Үдемелі индустриялық-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасының алғашқы бесжылдығы аяқталды. Енді екінші бесжылдықты бастадық. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Жалпы, бұл бағдарлама қазіргі таңда ел экономикасының өзегі болып отырғанын айрықша атап өткен жөн. Дамудың дара даңғылына айналған бұл стратегия аясында біздің ел қаншама жетістікке қол жеткізіп, ол бүгінгідей беймаза кезеңде əлемдік экономикалық қауіптердің əсерін соншалықты сезінбеуге септігін тигізіп отыр. Айталық, ҮИИДБ шеңберінде 2010-2014 жылдар аралығында 75 мың тұрақты жұмыс орындарын құра отырып, 770 жоба іске қосылды. Пайдалануға берілген жобалардың 80 пайызы жоспарлы қуаттылыққа шықты. Оның 56 пайызы 100 пайыздық жүктемемен жұмыс істейді екен. Сондай-ақ, жаңа кəсіпорындар 4 трлн. теңгеге өнім шығарып, оның 628 млрд. теңгедегі өнімін экспорттады. Бұдан өзге өңдеуші өнеркəсіптің жалпы көлемінен картаға енгізілген жобалар есебінен 12,4 пайыз өнді рілген, яғни, 594,3 млрд. теңге ден 4,8 трлн. теңгеге дейін болып отыр. Бас тысы, индустрия ландыру карта сының жаңа өндірістерінде Қазақстанда бұрын-соңды өндірілмеген жаңа өнімдер шығарылған. Өткен жылдың соңында осы бағдарламаны қорытындылаған телекөпірде Елбасы: «Іздеген сайын табылып, игерген сайын көбейе беретін бір ғана қазына – бұл индустрия мен инновация» деген еді. Мемлекет басшысы бұл ретте ғылымды өндіріспен ұштастырып, инновацияға ие болудың маңыздылығына тоқталған. Шындығында, бұл бағдарлама аты айтып тұрғандай, ел экономикасын индустриялық-инновациялық жетістіктерге жетеледі. Индус т рия лықинновациялық сектор зор көрсеткіштерге қол жеткізді. Иə, бес жыл ішінде Қазақстанда бұрын өндірілмеген тауарлар шығарыла бастады. Тау-кен өн діру саласының ІЖӨ-дегі үлесі 16,5 пайызға азайды. 5 жылда бұған дейін Қазақстанда өндіріл меген, мүлде жаңа 400 өнім түрі игерілді. Өңдеуші сектор Қазақстан тəуелсіздігін алғаннан бергі уақытта экономикаға салынған барлық шетелдік инвести ция ның 70 пайызын дерлік бірін ші бесжылдықта алды. Жұмысшылары жоғары білікті, еңбек ақы сы лайықты, мүлде жаңа деңгейдегі тұрақты

жұмыс орындары құрылды. Бүгінде өнеркəсіптік секторда жұмыс істейтін қазақстандықтардың жалпы саны 1 миллионнан асады. Өңдеуші өнеркəсіптегі еңбек өнімділігі 60 пайызға артты, əрбір жұмысшы жыл сайын орташа алғанда 20 мың доллардан артық өнім шығаратын болды. Экономиканың энергия қамтымдылығы осы жылдар ішінде 19 пайызға жуық төмендеді. Экономиканың машина жасау, мұнай өңдеу, электр энергетикасы секілді жаңа ірі салалары пайда болды. Қазақстанға əлемнің ірі индустриялық алпауыттары – Airbus, General Electric, Alstom, Eurocopter, Toyota, Ssang Yong, LG жəне басқалары келді. Қазақстанның титаны қазірдің өзінде еуропалық Airbus авиа құрастырушы концерні сұранысының 15 пайызын өтеп отыр. Индустрияландыру аясында инфрақұрылым базасы кеңейді, 4 мың шақырымнан астам автожолдар, 1700 шақырым теміржолдар салынып, жаңғыртылған. Соңғы бірнеше жыл ішінде əлемнің ешбір елінде тура осындай ұзын көлік күрежолдары салынбаған екен. Индустрияландырудың алғашқы бесжылдығында машина жасау саласында теміржол вагондарын шығару 10 есеге, дизельдік локомотивтер 2,5 есеге артқан. Осы бес жыл ішінде отандық автоөндірісте жеңіл автокөлік шығару 12 есеге, тракторлар 6 есеге көбейген. Ал мұнай қондырғыларын шығару бұған дейінгі көрсеткіштен 3 есеге өскен. Сонымен қатар, химиялық өнеркəсіпте шығарылатын өнімдер аталымы кеңейді. Индус трияландырудың бесжылдығында отандық құрылыс материалдары 2 есеге артты. Қазір құрылыс материалдарының 80 пайызын өз еліміз шығарады. Цемент өндірісі екі есеге артып, 4 млн. тоннаға жетті. Фармацевтика саласы да қарқынды дамып отыр. Осы уақыт ішінде медициналық, фармацевтикалық өнімдер түрі 500 бірлікке артты. Ал шығарылатын өнімдер үш есеге көбейді. Ауыл шаруашылығы саласы да жоспарлы түрде дамып келе жатыр. Мəселен, агроқұрылымда 2010 жылмен салыстырғанда ірі қара мал басының саны 50 пайызға артқан. Ал өнеркəсіп жылыжайларының алаңы осы жылдар ішінде 3 есеге өскен. Бүгінгі күні қаражат салып, ауыл шаруашылығының өнімін өндіруді қолдау арқасында біздің

ішкі нарығымыз өзіміздің өніммен 80 пайызға дейін қамтамасыз етіліп отыр. Еліміз жаһандық экономика кезігіп отырған қиындықтарға қарамастан, 2015 жылға өсіммен қадам басты. Енді, міне, индустриялық-инновациялық дамудың екінші бесжылдығын жүзеге асыру басталды. Осы бағдарлама негізінде 2020 жылға қарай жоғары технологиялық өнім үлесі ІЖӨ-нің 1,5 пайызынан 5 пайызына дейін өсуі тиіс. Кəсіби, ғылыми жəне техникалық қызметтер секторы бүгінгі 8-ден 20 пайызға дейінгі өсімді қамтамасыз етуі қажет, ең бастысы – ол жекеменшік сектордағы инновацияны дамыту есебінен жасалғаны жөн. Өткен жылғы қорытынды телекөпірде Мемлекет басшысы Үкімет алдына осындай тапсырмалар жүктеген болатын. Нұрсұлтан Назарбаев республикада жаңа өңдеуші кəсіпорындар құру қажеттігіне, оған шетелдік капиталдың қатыстырылу жайына тоқтала келе: «Сірə, бізге жаңа мұнай өңдеу зауытын жəне мұнай-газ саласының бірнеше ірі кəсіпорнын салу қажет болар. Қымбатқа түсетіндігіне қарамастан, олар химия өнімінің барлық бағытын қамтып, газдан дəрі-дəрмекке, киімнен полиэтиленге дейінгінің бəрін шығарады. Сондай-ақ, Қазақстанда бүкіл əлемге қажет кабель өнімінің толық циклін қамтитын жаңа мыс қорыту комбинатын салуға тырысу керек. Жалпы алғанда, шаруа көп, индустрия осы жолмен жүруге тиіс. Үкімет алдына қоятын міндетім – жаңа 5 өңдеу зауытын салу үшін Қазақстанға ең кемі 5 ірі трансұлттық корпорацияны тарту», деді. Қазақстан Президенті сондай-ақ, бүгінде жалпыұлттық жəне жергілікті деңгейде нақты инфра құрылымдық даму нысандары айқындалып, тиісті қаражат бөлінгенін айтқан. «Əрбір жауапты министр мен вице-премьердің, аумақ əкімінің, мердігер компания басшысының жұмыс күні құрылыс жұмыстарының жəне қаражатты тиімді пайдаланудың инспекциясын жасаудан басталуы тиіс. Инфрақұрылымдық жобалар жөніндегі барлық кеңестерді шенеуніктердің жылы кабинетінде емес, құрылыс алаңдарында өткізу қажет. Тек сонда ғана нəтиже болады жəне қазақстандықтардың билікке сенімі артады», – деген Елбасы Индустрияландыру бағдарламасының екінші бесжылдығында да ауқымды жұмыс күтіп тұрғанын қадап айтқан. Ендеше, бірінші бесжылдықта жемісін берген бағдарлама келесі бесжылдықта да еселене түсеріне сенім зор.

Екібастўз ГРЭС-1 стансасыныѕ ќуаты 3500 МВт-ќа жетті Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Болат Нұржанов атындағы Екібастұз ГРЭС-1 стансасында «Стансаның қуаттарын жаңарту жəне көбейту» жобасы мен

ҮИИД мемлекеттік бағдарламасы бойынша №2 энергоблокты қалпына келтіру жұмыстары аяқталып келеді. №2 энергоблок іске қосылған соң, Екібастұз ГРЭС-1 стансасының қуаты 3500 МВтқа жетті. Енді еліміздің біртұтас

энергия жүйесінде энергия мен жабдықтаудың үлесі артады. Өйткені, қуаты 500 МВт болатын №2 энергоблок жалпы желіге қосылды. Станса баспасөз қызметінің хабарына қарағанда, стансадағы №2 энергоблогын жаңғырту бағдарламасы алдағы уақыттарда қазандық жəне турбина жабдықтарын қалпына келтіруді, электр жабдықтарын жəне заманауи автоматты бақылау құрылғыларын орнатуды, сондай-ақ, «Альстом Пауэр Ставан» ЖАҚ өндірісінің электр сүзгіштерін қосуға жол ашады. Жобаның құны – 61,5 млрд. теңге. Бұл жұмыстар 2011 жылы 10 мердігерлік ұйымның қатысуымен басталды. Жыл сайын 500-ден астам уақытша жұмыс орны ашылды. Сөйтіп, станса ұжымы Мемлекет басшысының электр-энергетикалық инфрақұрылымды дамыту жəне экономиканың орнық ты дамуы мақ сатында жаңа өнеркəсіп нысандарын электр энергиясымен қамтамасыз ету жөніндегі тапсырмала рын ойдағыдай орындауда. – №2 энергоблокты жұмысқа қосу стансада өндірілетін электр энергиясы өндірісін ұлғайтуға мүмкіндік береді, – дейді Болат Нұржанов атындағы Екібастұз ГРЭС-1 ЖШС бас директоры Рысқан Сыбанбаев. Сонымен бірге, «Екібастұз ГРЭС-1 қуаттарын жаңарту жəне кеңейту» жобасы аясында №1 энергоблокты да жаңғыртуды 2017 жылы аяқтау жоспарлануда. Ал, бұл жоба стансаның жобалық қуаттарын 4000 МВт-қа ұлғайтуға мүмкіндік береді. ЕКІБАСТҰЗ.

Жаѕа кəсіпорын Экономика дамуының негізі – мұнай саласы мен теңіз портына қатысты Маңғыстауда жаңа кəсіпорын іске қосылды. Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Ақтау халықаралық теңіз-сауда портына жақын маңайдағы қажетті инфрақұрылымдармен толық тай қамтамасыз етілген 8 мың га-ға жуық аумаққа орналасқан кəсіпорын «Алтын Қыран» компаниялар тобына кіреді. Сақтау қуаты 50 мың м³ сыйымдылықты құрайтын оның бір жылда шамамен 2 млн. тонна көлеміндегі қара жəне ашық түсті мұнай өнімдерін ауыстырып тиеу мүмкіндігі бар. Құны 7,5 млрд. теңгені құрайтын терминал қазақстандық үш мұнай өңдеу зауыттарының өнімдерін экспортқа шығарумен жəне су жолымен келетін мұнай өнімдерін Қазақстан аумағы арқылы импорттаумен, сол арқылы еліміздегі мұнай тасымалын жүзеге асырумен айналысады. Индустрияландыру картасына енгізілген бұл жоба еліміздің мұнай-газ жо басындағы қазақ стан дық құрам ның үлесі мен бюд жетке түсетін

салықты өсіретіндіктен экономикалық тиімді деп есептелсе, мұнда қосымша 140 жаңа жұмыс орнының ашылуы тұрғындардың əлеуметтік ахуалын арттыратын болады. Айтуға тұрарлық тағы бір ерекшелік – экологиялық қауіпсіздік мəселесі. Бұл тұрғыда жаңа, яғни буды рекуперациялайтын инновациялық құрылғылар пайдаланылатындықтан, резервуардағы мұнайды құю-алу барысында атмосфераға шығатын зиянды заттар көлемі 95 пайызға азаяды екен. Сондай-ақ, еліміздегі алғашқы мазутты жылы май арқылы жылытатын жаңа технология да осы терминалда қолданылады. Мазут сынды жабысқақ өнімдерді қыс мезгілінде тасымалдау қосымша күш, шығындарды қажет етеді. Мысалы, мазутты ескі тəмсіл бойынша құйып алу бір жарым тəуліктен үш тəулікке дейін созылса, енді заманауи УРСН жүйесі, яғни мұнай өнімдерін қыздырып құйыпалу қондырғысы бойынша жұмыс

біраз жеңілдей түспек. Германиялық «Геккаконус Термомат ТН2-2РЭОН» қазаны негізінде жұмыс істейтін жылыту жүйесі құбыр желілерінің қызмет көрсету мерзімін ұзартып, мазутты қыздыру уақытын азайтумен бірге су дайындау немесе өнімді суландыру қызметін қоса атқаратындықтан еңбек өнімділігін арттыра түседі деп күтіледі. Көлік-логистикалық, транзит тік көкжиекті кеңейтуді мақсат еткен елімізде жаңа терминалдың ашылуы аталмыш саладағы əлеуеттің артуына себін тигізеді, терминал мұнай өнімдерін Қазақстан арқылы Бакуге, Батумиге немесе Иранға, сондай-ақ, Түрікменстан, Əзербайжан зауыттарынан Орталық Азия жəне Ауғанстан елдеріне тасымалдауға мүмкіндік береді. Теміржол тасымалының, сервистік қызметтің дамуына əсер ететін жоба Каспий теңізі аумағында Ақтау портының əлемдік сапа жəне қызмет көрсету стандарттарына сай дамып келе жатқандығын танытатын нысан ретінде де маңызды. Маңғыстау облысы.

Їдемелі индустриялыќ-инновациялыќ даму мемлекеттік баєдарламасы іс-ќимыл їстінде тауарлар

тауарлар

ҰЛТТЫҚ

49%

БАСҚАРУШЫ ХОЛДИНГТІҢ,

дейін

ҰЛТТЫҚ ХОЛДИНГТЕРДІҢ ЖƏНЕ КОМПАНИЯЛАРДЫҢ

ИЕЛЕНУШІЛЕРДІҢ

-ға

ДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ МАЗМҰННЫҢ ҮЛЕСІ

78%

ТАБИҒАТ БАЙЛЫҒЫН ИЕЛЕНУШІЛЕРДІҢ (МҰНАЙ-ГАЗ САЛАСЫ),

дейін

дейін

(ТАУ-КЕН КЕШЕНІ)

-ға

САТЫП АЛУЛАРЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ

жұмыс жəне қызмет көрсету

САТЫП АЛУЛАРЫН-

12%

ТАБИҒАТ БАЙЛЫҒЫН

жұмыс жəне қызмет көрсету

МАЗМҰННЫҢ ҮЛЕСІ

74%

-ға

тауарлар дейін

дейін

-ға

ЖҮЙЕ ҚҰРАУШЫ КƏСІПОРЫНДАРДЫҢ

-ға

САТЫП АЛУЛАРЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ МАЗМҰННЫҢ ҮЛЕСІ

НКОК, КПО ЖƏНЕ ТШОЛАРДЫҢ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЕСЕПТЕМЕГЕНДЕ, САТЫП АЛУЛАРЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ МАЗМҰННЫҢ ҮЛЕСІ

жұмыс жəне қызмет көрсету дейін

тауарлар

-ға

15%

-ға дейін

ЖҰМЫС ІСТЕП ТҰРҒАН

2008 ЖЫЛДЫҢ

КƏСІПОРЫНДАР САНЫНЫҢ ІШІНДЕГІ

КӨРСЕТКІШІНЕ ҚАРАҒАНДА

ИННОВАЦИЯЛЫҚ БЕЛСЕНДІ

ІЖӨ-НІҢ ЭНЕРГИЯЛЫҚ

КƏСІПОРЫНДАРДЫҢ ҮЛЕСІ

СЫЙЫМДЫЛЫҒЫН КЕМІНДЕ

10%

-ға дейін

10

%-ға дейін ТӨМЕНДЕТУ

жұмыс жəне қызмет көрсету

68%

-ға дейін


 Қазақ хандығы – 550

...одан соң інілер қаған болды

Қазақ мемлекетінің бұдан кейінгі төрт ғасырлық шежіресінде халқымыздың қасиетін арттырып, іргелі елдігін өрістетуге ұйытқы болған ірі тарихи тұлғаларымыз: Қасым хан, Хақ-Назар хан, Тəуекел хан, Еңсегей бойлы ер Есім хан, Салқам Жəңгір хан, Əз-Тəуке хан, Абылай хан, көкжал Кенесары хан газетіміздің алдыңғы нөмірінде сөз еткен Əз-Жəнібек ханның тікелей ұрпақтары болып келеді. Атамекенінде азаттық туын көтеріп, дербес іргелі хандық құрған қазақ халқының талайым тағдыр алға тартқан тар жол, тайғақ кешулері осымен тəмам бола қалған жоқ. Тəуелсіз жас мемлекеттің бітіспес қас дұшпанына айналып, кек қуған Əбілхайыр ханның немересі Мұхаммед Шайбанимен жұлқыласқан соғыс отыз жылдан астам уақытқа созылды. Бұл қанкешу шайқастар Керей ханның ұлы Бұрындық ханның (1480-1511) тұсында аса шиеленіскен сипат алды.

Ќазаќ хандыєы Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Əз-Жəнібек хан қайтыс болған нан кейін Қазақ хандығының билігі Керей ханның ұлы Бұрын дықтың иелігіне көшеді. Бұл – 1480 жылдың шамасы болатын. Кешегі Көк Орда ұлысында, Дешті Қыпшақ даласында азаттық күресін бастап, Тəуелсіздік туын тіккен Қазақ хандығы осы ширек ғасыр уақытта төрт тағанына нық тұрып, төңірегіндегі елдерді санасуға мəжбүр еткен іргелі мемлекет ретінде қалыптасып алды. Ақылына іскерлігі сай Əз-Жəнібек өзі дара хандық құрған жеті жыл ішінде мемлекеттің құрылымын, басқару жəне заңдық жүйесін, əскери тəртібін жасап, берік орнықтырып кетті. Қазақ хандығының алғашқы басқару жүйесінен кейінгі кезеңдеріне дейін жалғасқан озық үрдіс алғаш осы Əз-Жəнібек қалдырған заңдарда нақты көрініс тапса керек. Оның ішінде ерекше көңіл аударарлығы – хандық биліктің əкеден балаға емес, ағадан ініге көшуі. Ол – ағайын арасындағы алауыздықты болдырмай, туыстықты берік жалғастыруға, інінің ағаны, кішінің үлкенді құрмет тұтуына негізделген ұлттық дəстүрді нығайтуға бағытталған көрегендік саясат еді. Ол – сонау Түрік қағанаты кезеңінен ұлттық қанымызға сіңген ізгілікті үрдістің лайықты жалғасы болатын. Оған көнедегі VIII ғасырдан бізге жеткен Білге-қаған ескерткішіндегі «Əуелі əкелер қаған болды, одан соң інілері қаған болды, содан кейін балалары қаған болды» деген қасиетті шежіре жазулары айқын дəлел. Төрт ғасыр бойы дəуірлеген Қазақ хандығының алғашқы «алтын ғасыры» тарихында осы бір ұлағатты үрдісті барынша бұлжытпай ұстауға күш салынғаны анық байқалады. Əз-Жəнібектің өзінен туған Махмұт, Еренші, Əдік, Қасым, Жаныш, Таныш сияқты ел ішінде естілігімен де, ерлігімен де аттары шыққан, өңкей сырттан тоғыз ұлы бола тұра, хан тағының аға баласы – Керейдің ұлы Бұрындыққа берілуінен де осы бабалар дəстүрін жаңа мемлекеттің заңдарында орнықтырып, ұрпаққа ұлағат етіп қалдыру мақсатынан туған ізгілікті үрдістің нақты жалғасын көреміз. Данагөй əкенің парасатты өнегесіне сөзсіз бағынған тоғыз сұлтан ата дəстүрін берік орнықтырып, қазақ елінің мерейін асырды. Олардың ешқайсысы Бұрындық ханның алдында тексіздік танытпады. Тіпті, сол кездің өзінде айбары асқан, «тақсыз хан» атанған Қасым сұлтанның өзі де Бұрындық ханға қарсы келмеді. Осы ұлағаты зор озық дəстүрді сол заманның тарихшылары да: «Бір кезде өз əкесі Жəнібек Керей ханның билігіне бас ұрғаны сияқты, Қасым да Бұрындық ханды ұлық тұтты», – деп ерекше мəн бере жазған. Бұрындық хан билік құрған кезеңде Қазақ хандығы ата жауларының үздіксіз жүргізген басқыншылық соғыстарына күйрете соққы бере отырып, ел іргесін де кеңейте түсті. Қазақ хандығы Көк орданың байырғы астанасы Сығанақ қаласымен бірге Сырдарияның жағасындағы стратегиялық маңызы зор Созақ, Сауран, Аркөк, Үзкент, Аққорған сияқты қалалары мен шұрайлы (Жалғасы. Басы 1-нөмірде).

5

www.egemen.kz

6 қаңтар 2015 жыл

аймақтарын өзіне қаратты. Сонымен бірге, қасиетті Түркістан, атақты Сайрам, ежелгі Отырар қалалары дұшпандардың көз құртын жеген қазақ мемлекетінің иелігі еді. Сырдария бойындағы бай қалаларды жаулап алу жолында бітіспес қанды шайқастар жүргізген Қазақ Ордасының қас жауы – Мұхаммед Шайбани болды. Сол сияқты Əмір Темір əулетінен шыққан Əмір Мұхаммед Мəзит Тархан хан мен Моғолстан билеушісі Жүніс хан да қазақтардың стратегиялық маңызы зор бай қалаларын өздеріне қаратып алуды көкседі. Мұхаммед Шайбани Сырдың бойындағы қалаларды басып алу жəне атасы Əбілхайырдың Дешті Қыпшақта құлаған үстемдігін қайта орнату үшін қазақтармен 30 жыл үздіксіз соғысты. Бұл соғыстарда ол бірде Əмір Темір əулеттеріне, бірде Ноғай одағына, бірде Моғолстан хандарына иек артты. Шайбани хан өзінің осы пиғылын қайткен күнде жүзеге асыру үшін Қазақ еліне төрт рет жойқын басқыншылық жорық жасады. 1509 жылы Мұхаммед Шайбани мұздай қаруланған 100 мың əскермен қаңтардың қақаған қысын да Сырдарияның мұзынан өтіп, Əз-Жəнібектің ұлы Жаныш сұлтанның ұлысына шабуыл жасады. Қамсыз жатқан бейбіт елді қырып-жойып, Аркөк, Үзкент, Түркістан (Ясы) қалаларын басып алып, Жаныш сұлтанның қыстаулары Қарабдалға жетеді. Тосын жауға қарсы Жаныш сұлтан бүкіл ұлысын көтереді. Сол кезде Жаныш сұлтан ұлысында барлығы 100 мыңдай халық бар екен, содан 30 мыңдай азамат атқа қонып, қанқұйлы жауға қарсы тұрыпты. Күш тең емес еді. Бірақ Жаныш сұлтан бастаған қазақ əскері басқыншылармен шайқаста туған жердің əрбір қаласы мен қырат-қырқасы үшін бастарын бəйгеге тікті. Өздерінен үш-төрт есе көп жаумен жанталаса арпалысқан Жаныш сарбаздары Шайба ни қосындарының қатарын селдіретіп-ақ тастады. Бірақ кенеттен соқтыққан көп жау дегенін жасады. Ұзақ қантөгіс шайқастан кейін қазақ əскері түгелдей майдан даласында қаза тапты. Жаныш сұлтанның жаужүрек баласы Ахмет те осы соғыста мерт болды. Мұхаммед Шайбанидің жартылай қансыраған ызалы əскері бейбіт жатқан қазақ халқын қырыпжойып, мыңдаған бала-шағасын құлдыққа, қыз-келіншектерін күңдікке алды. Жау қолына түскен мал-мүлік те қисапсыз еді. Шай бани əскерінің құрамында болған, кейіннен “Михманнама и-Бұхара” атты аса құнды тарихи еңбек жазған тарихшы Фазлаллах ибн Рузбеханның айтуы бойынша, қазақтардың бала-шағалары мен жүктерін артып, көшіп жүре беретін “жылжымалы үйлерінің” (арба үстіне тігілген кигіз үйлі күймелер) өзінен он мыңнан астам үй олжа болған. Үйір-үйір жылқы, табын-табын түйе мен қой қолды болған. Жеңіске желігіп, оңай олжаға құныққан Мұхаммед Шайбани Қазақ хандығын біржолата талқандап, ата кегін қайтару үшін 1510 жылы тағы қыс айында өзінің соңғы, төртінші жойқын жоры ғына шықты. Бұл жолы да Сырдарияны көктей өтіп, бейбіт қазақ қалалары мен ауылдарын қырып-жойып, əскерінің негізгі бөлі гін Сарыарқаға аттандырады. Жаудың бір жыл бұрынғы

басқыншылық жорығынан сабақ алған қазақ жұрты қамсыз емес еді. Жаужүрек қолбасшы Қасым сұлтан «жау қосындары қай қиырдан, қай мезгілде тиіседі» дегендей əскерін томаға-тұйық ұстап, Ұлытаудағы ордасында жатқан болатын. «Аттан!» деген алғашқы жаушы хабарынан кейін-ақ Мойынсыз Қасен батыр бастаған əскерінің алғашқы легін жауға қарсы аттандырады. Жаужүрек баһадүр Мойынсыз Қасен жау қосындарын Кішітау маңында қарсы алады. Қазақ сарбаздары Мұхаммед Шайбанидің баласы Темір мен немересі Ұбайдолла сұлтандар бастаған басқыншылардың тас-талқанын шығар ды. Үрейленген жауды түре қуып, көп шығынға ұшы рат ты. Əскердің қалдығы Сыр бойындағы Көк Кесене бекінісінде жатқан Шайбани қосын дарына келіп қосылады. Шайбани əскерінің басын құрап үлгергенше қазақтардың негізгі жасағын бастап, Қасым сұлтан басқыншыларды қоршауға алады. Кескілескен шайқас ұзаққа созылды. Туған жерін қанға бөктірген жауға деген кек жігерлендірген қазақ сарбаздары Шайбанидің есін жиғызбады. Оңай олжа қуып келген он мыңдаған басқыншылар жер жастанды. Бар əскерінен айрылған Мұхаммед Шайбанидің өзі бас сауғалап, зорға қашып құтылады (Мұхаммед Хайдар Дулати, «Тарих-и-Рашиди»). Отыз жыл бойы қазақ даласына дүркін-дүркін соғыс ашып, бейбіт елдің берекесін қашырған Мұхаммед Шайбанидің сағы мүлде сынды. Кір жуып, кіндік кескен атамекендерін ешбір жауға таптатпайтындықтарын іс жүзінде дəлелдеген қазақ халқының қайсарлығын ата жау да еріксіз мойындады. Ғұлама тарихшы Фазлаллах ибн Рузбехан: «Бұл қазақтар – өздерінің қайтпас ерлігімен де, қуат-күшімен де бүкіл əлемге танылған халық. Егер қазақтар рулы елімен бас құрап, ту көтеріп, уақытында шеп түзей алса, ешбір жауға алдырмайды», деп сүйсіне жазды. Сол кездің тарихшылары орта ғасырлық ірі мемлекеттің іргетасын қалаған, Əбілхайыр əулетінің құлдыраған беделін қайта көтерген білікті хан, бүкіл өмірін жаугершілікпен өткізген дарынды қолбасшы деп бағалаған Мұхаммед Шайбанидің қазақтармен соғыста шын сағы сынып, бағы тайды. Бұрынғы күшінен де, беделінен де айырылып, қайта оңала алмады. Қазақ еліне жасаған осы соңғы жорығынан соң шамалы уақыт өткеннен кейін бұрынғы ұлы қосындарының қалған-құтқанымен еліне тиіскен Иран əскерлерімен қарсы соғыста қоршауға түсті. Исмаил шахтың əскерлері Шайбани қосындарын түгелдей дерлік қырып жіберді. Мұхаммед Шайбанидің өзі осы соғыста Мерв қаласының түбінде қаза тапты. Мұхаммед Шайбани өлген соң, оның ұрпақтары билікке таласып, өзара абыройсыз қырқысқа түсті. Бұдан былайғы ширек ғасырға тақау уақытта Орта Азия тақ таласы үшін болған қанкешу соғыстың орталығына айналды. Отыз жылға созылған басқыншылық соғысқа қарсы тұрып, Орта Азия əміршісі Мұхам мед Шайбаниді біржолата тал қандағаннан кейін Қазақ хандығының мерейі өсіп, атақ-даңқы төрткүл дүниеге тегіс тарады. Сыр

бойының қос жағалауына қоныс тепкен қалалардың барлығы Қазақ ордасына қарап, бейбіт өмір қалыптасты. Қазақтың жеңімпаз əскерінің бас қолбасшысы Қасым сұлтанның атағы бір жағы Мəскеу княздігіне, бір жағы Иран мен Үндістанға жетті. Өзара жауласқан Орта Азия билеушілерінің арасындағы бітіспес кикілжіңді Қасым тиімді пайдаланып, қазақ елінің шырқын бұзатындай бұл жақтан ешқандай қауіптің болмауына қол жеткізді. Қазақ хандығының іргесі нығайып, халқы бейбіт тіршіліктің берекесін көрді. Бұрындық хан Қазақ ордасының ішінде ешқандай алауыздық болдырмады. Ол Əз-Жəнібек ханның ұлағатын жалғастырушы Қасым сұлтан бастаған жаужүрек туыстарының көмегіне сүйене отырып, елінің босағасы бекіп, берекесі артуына тиімді жағдай жасай білді. Əз-Жəнібек қалдырған іргелі хандықтың күш-қуатын одан əрі арттырып, нығайта түсті. Ата кегін қуған Мұхаммед Шайбанидің отыз жылдық басқыншылық соғысына төтеп беріп, бітіспес жауды тізе бүктірді. Отыз жыл билік құрған Бұрындық хан бар өмірін елінің тəуелсіздігін сақтап, бірлігін берік қылу жолында бел шешпей, ат үстінде өткерді. Ол аталары мирас етіп қалдырған қасиетті таққа да, қазақ елінің қолы жеткен азаттыққа да қылау түсірген жоқ. Ежелден еркіндік аңсаған халқымыздың тарихында Қазақ мемлекетінің іргесін шайқалтпай, жан-жақтан көз алартқан басқыншыларға таба қылмай, тəуелсіздік мұратын биік ұстап, ел бірлігін сақтай білген Бұрындық ханның алар орны ерекше. Төрт ғасыр дəуірлеген Қазақ хандығының ұлы билеушілерінің бірі – Бұрындық ханның есімі тарихшылар еңбегінде лайықты бағасын алуға тиіс.

Кемеңгер әмірші

Қасым сұлтанның атақ-даңқы ел арасында шарықтай көтеріліп, оның беделінің алыс-жақын елдерге де кеңінен танылғанын Бұрындық хан дер кезінде көре білді. Ол аға баласының мерейі өскендігіне іштарлық көрсетпеді. Бұрындық хан аталары мұраға қалдырған туыстар арасындағы татулықтың одан əрі салтанат құруын ойлады. Қасым сұлтанның ел басқарудағы қасиеттерін танып, өз мүддесінен мемлекет мүддесін жоғары қойды. Сондықтан да парасаты биік Бұрындық хан тақтан өз еркімен бас тартып, аталардан қалған қасиетті үрдіспен ƏзЖəнібектің баласы Қасым сұлтанға жол берді. Бұрындық құдай жолын қуып, шамалы нөкерлерімен Мəуеренахр жеріне қоныс аударды. Ата салтымен Қасым сұлтан ақ кигізге қондырылып, хан көтеріл ді. Қазақ халқының қасиетті шежі ре сінде «Қасым ханның қасқа жолы» деген атауға ие болған Қазақ ордасының нығайып, дəуірлеу ке зеңі басталды. Үндістандағы Ұлы Моғол империясының негізін қалаған ұлы билеуші, ғұлама Бабыр өзінің атақты «Бабыр нама» атты кітабында: «Қазақ халқының бұрын-соңғы хан, сұлтандарының ішінде Қасым хандай құдіретті əмірші болған емес. Оның үш жүз мың əскері бар еді», – деп жазды. XV ғасырдың соңы мен XVІ ғасырдың алғашқы он жылдығында

Қазақ хандығының саяси жəне экономикалық жағдайы ерекше нығайып, əскери күш-қуаты барынша артты. Қазақ мемлекетінің атағы төрткүл дүниеге түгел тарап, сол кезеңдердегі барлық империяларды өзімен санасуға мəжбүр етті. Моңғол шапқыншылығынан кейінгі заманда қазақ рулары мен тайпалары берік этностық негізі қалыптасқан біртұтас халық ретінде тұңғыш рет бір мемлекеттің туы астында топтасты. Қазақ мемлекетінің бірлігі бекіп, іргесінің нығаюына Қасым ханның сіңірген тарихи еңбегі өлшеусіз. Заманының заңғар перзенті, озық ойлы мемлекет қайраткері, дара тұлға Қасым ханның есімі содан бергі дəуірлерде халық жадында мəңгі жатталып, ұрпақтанұрпаққа ұлағат тұтар ұлылығымен паш етіліп келеді. Орта ғасыр шежіресін жасаған тарихшылар мен ғұлама ғалымдардың қайқайсысы болмасын осы бір ұлы тұлға туралы шығармаларында пікір айтпай кеткені жоқ. Атап айтқанда, Əлкей Марғұлан өзінің еңбектерінде XV-XVІ ғасырларда өмір сүрген бірқатар тарихшығұламалардың Қасым хақында айтқан пікірлерін, осы тарихи тұлғаға замандастары берген бағаларын жан-жақты атап көрсеткен. Мəселен, «Мұхаммед Хайдар Дулати өзінің «Тарих-и Рашиди» атты еңбегінде, Жошы ханнан соңғы дəуірлерде Қасым ханға жететін құдіретті əмірші болған емес деп бағаласа, Ғафаридің айтуынша, Қасым хан Дешті Қыпшақтың ең ұлы білімпазы, Хайдар Разидің пікірінше, Жошы ұлысында Қасым ханның тəртібіндей ұлы бірлік жасау бұрынсоңды болмаған еді» (Ə.Марғұлан, «Таңбалы тас жазуы», «Жұлдыз». №1, 1988). Ал ғұлама ғалым Хантемір (Хондемир) өзінің «Хабиб ассиир» атты еңбегінде: «Қасым хан өзінің ұлы кемеңгерлік жəне жойқын ерлігімен Дешті Қыпшақты билеушілер арасында бəрінен де ерекше болды. Оның қасына ерген билері де, ел басқарушылар да өзіндей білгір, əскері де орасан көп еді. Оларды басқарушы – Мойынсыз Қасен, бəрі соның айтқанын екі етпейтін. Қасым ханның жойқын күшінен жеңілген Шайбани хан енді Сыр бойына бара алмай шаршап, Хорасанға келіп, сол жерде сафавиттер қолынан өлді» деп жазған екен. Тарихшы Қадырғали Жалаиридің еңбектерінде де Қасым хан туралы деректер мол. Сонымен, Қасым хан Қазақ хандығының негізін қалаған қасиетті Əз-Жəнібектің бел баласы. Анасы – Жаған-бегім (Шаханбикем). Болашақ ұлы хан 1445 жыл шамасында дүниеге келген. Есей ген шағында дербес Қазақ Ордасының құрылуын көзімен көріп, атқа қонған азамат кезінде елінің тəуелсіздігін сақтап қалу жолындағы қанды шайқастарға қаты сып, еркіндік үшін болған күрестерде шынығады. Ел еркіндігін, халық бірлігін ту етіп көтерген қасиетті əке ұлағаты, атамекенді жауға таптатпау жолындағы аға ұрпақ күресі Қасым сұлтанның ерекше тұрпаттағы қайраткер ретінде қалыптасуына ықпал етті. Қазақ хандығының төртінші əміршісі – Қасым хан ұлыстың тыныштығын, мемлекетінің ежелгі Көк Орда аумағында біржола бекіп, іргеленуін барлық билік саясатының тұғырнамасына айналдырды. Қасым ханның туы астында мұздай қаруланған жер қайысқан əскері бола тұра (оның əскері үш жүз мыңнан асты «Бабырнама»), жаңа жерлер жаулап алу үшін басқыншылық соғыстар жасамай, барлық күш-қуатын елінің тыныштығын қорғауға, мемлекетінің тұтастығын нығайтуға арнады. Кемеңгер Қасым осы халықтың көкейкесті мұраты жолында Орта Азия мемлекеттерімен көршілік татулық орнатып, ат тұяғы жетер жердегі іргелі елдермен дипломатиялық қарымқатынас жасады. Заманының шебер дипломаты Қасым хан алғашында Моғолстан мемлекетімен достық одақ орнатып, Шайбанилардың Жетісуға төндірген қаупіне тосқауыл қойды. Ойрат-жоңғар билеушісі Амасанжының Моғолстанға жасаған шабуылдарына қарсы күресті, Ноғай одағы, Сібір хандық тарымен одақтаса отырып, Əбілхайыр ханның мұрагерлерін тізе бүктірді. Қазақ ордасының бітіспес ата жауы – Мұхаммед Шайбаниді талқандағаннан кейінгі кезеңде Қасым хан мемлекетінің төңірегіндегі елдермен түгел тату, бейбіт жағдайда болды. Ірге көтергеннен бергі елу жыл ішінде үнемі басқыншыларға қарсы соғыс жүргізген қазақ халқы үшін бұл таптырмас тиімді саясат еді. (Жалғасы бар).

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Санкцияны алып тастауды ўсынды Франция президенті Франсуа Олланд Украинадағы дағдарысты шешуге қол жеткізілген жағдайда, Ресейге қарсы енгізілген халықаралық санкцияларды алып тастауды ұсынды. «Франс-пресс» ақпарат агенттігінің хабарлауынша, президент «қол жеткізілмеген жағдайда санкция өз күшінде қалады» деп ескертіпті. Франсуа Олланд, сондай-ақ, Астанадағы кездесуде Донбасстағы жанжалды тоқтатудың жолдарын іздестіруде жаңа ілгерілеушілікке жетуге болатынына үмітті екенін де білдірген. «Мен 15 қаңтарда Астанаға бір ғана жағдаймен – біздер жаңа ілгерілеушілікке қол жеткізетін боламыз деп барамын. Жəне мен солай болады деп ойлаймын», – депті Франция президенті.

Ќаржыдан ќаєылу оѕай емес

Қытай полициясы ұжымдасқан түрде өздерін өздері өлтірмек болған 12 адамды райынан қайтарды. Олар мұндай қадамға венчурлық қорға инвестор ретінде салған қаржыларынан қағылып қалған соң барған. Жергілікті басылымдардың жазуынша, амалы таусылған он екі адам бірігіп, Шочжоу қаласындағы алты қабатты əкімшілік ғимаратының төбесіне шығып, одан секіреміз деп қорқытқан. Əрі олар қашып кеткен қор басшысының алаяқтық жасаған ісіне араласуды талап еткен. Жергілікті биліктің мəлімдеуінше, компанияның үш өкілі күдікті ретінде қамауға алыныпты. Ал қордың басшысы іздестірілуде екен.

Ќырыќќа жуыќ адамды ўрлап кетті Нигерияда содырлар 40-қа жуық адамды ұрлап кетті. Олардың көпшілігі жас жігіттер мен жасөспірім балалар. Жергілікті тұрғындар мен полиция өкілдері бұл қылмысты «Боко харам» экстре мистік ұйымы жүзеге асырғанын айтады. Куəгерлердің айтуынша, мұздай қаруланған содырлар Малари деревнясына басып кіріп, тұрғындарға берілген бұйрықты мүлтіксіз орындауды талап еткен. Қазіргі кезде бұл елді мекенде бірде-бір жас қалмаған көрінеді. Ал өткен жылы аталған экстремистік ұйымның ұрлаған адамдары жүздеп саналады.

Қысқа қайырып айтқанда: Кеше Ленинград облысының аумағында жол-көлік апаты салдарынан бес жолаушы мен бір такси жүргізуші қаза тапты. Қайғылы жағдай Санкт-Петербург – Псков аралығындағы күре жолда орын алды. Бельгияның əділет министрлігінің комиссиясы өмір бойы түрмеде отыру жазасына кесілген Франк Ван Ден Бликенді улы дəрі егу арқылы өлтірудің датасын атады. Бұл 11 қаңтарда Брюггедегі түрменің клиникасында жүзеге асырылады. Иеменнің оңтүстік-батысындағы Дамар қаласында өтіп жатқан шииттердің жиынында жарылғыш құрал іске қосылып, алты адамның өмірін қиды. Оның біреуі – журналист. Ауа райының қолайсыздығынан Канаданың Квебек провинциясында 135 мыңнан астам үй жарықсыз қалды. Метеорология қызметінің мəліметіне қарағанда, елдің бірқатар провинциясында қалың қар жауып, аяз күшейе түседі.

Оппозицияныѕ жаѕа басшысы сайланды Сирияның ұлттық оппозициялық жəне революциялық күштері коалициясы өздерінің жаңа жетекшісі етіп Халед Ходжаны сайлады. Ол 56 дауыс жинаған. Ал Хишам Маруах вице-президент тізгінін ұстаған. «Новости» ақпарат агенттігінің хабарлауына қарағанда, коалицияның қазіргі басшысы Хади əл-Бахра қайта сайлануға өз кандидатурасын ұсынудан бас тартыпты. Кейбір дерек көздері Сириядағы қақтығыстарды талқылау мəселесі ресейліктер ұсынған пішінде өткені жөн екендігін айтады. Бұл ұсынысқа сириялық коалиция өкілдері де келіскен сияқты. Келіссөз қай күні өтетіні қазірге белгісіз.

Мерзімінен бўрын тїрмеден босатылды Тайванның бұрынғы президенті Чэнь Шуйбянь денсаулық жағдайының нашарлауына байланысты түрмеден мерзімінен бұрын босатылды. Бұл жөнінде елдің əділет министрлігі хабарлады. Алпыс төрт жастағы Чэнь Шуйбянь сыбайлас жемқорлыққа салынғаны үшін 20 жыл мерзімге сотталған болатын. Ол түрмеде алты жыл отырды. Экс-президент Ч.Шуйбянь 2008 жылы қамауға алынып, жүргізілген тергеу барысында оның 15 миллион долларды құрайтын қаржыны жылыстатқаны анықталыпты. Сотта ол өзіне қарсы қозғалған қылмыстық іс елдің қазіргі президенті Ма Инцзюдің нұсқауымен жасалғанын айтқан екен. Шуйбянь билікте 2000-2008 жылдары аралығында болды.

Жыл басындаєы алєашќы жарылыс Пəкістанда футбол ойыны кезіндегі жарылыстан бес адам мерт болып, он бір адам жарақат алды. Қаза тапқандардың үшеуі – ойыншы. Билік өкілдерінің мəліметінше, жарылғыш зат Калая қаласындағы стадионда футболдан жарыс өтіп жатқан кезде іске қосылған. Қазірге бұл террорлық əрекетті ешқандай ұйым өз жауапкершілігіне алған жоқ. Елдің премьер-министрі Наваз Шариф осы оқиғаны биылғы жылғы алғашқы аса ірі террорлық əрекет деп мəлімдеді. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


6

www.egemen.kz

Астана қаласы

«Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің «Ұлттық зияткерлік меншік институты» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорны іске асыратын жұмыстарға жəне қызметтерге бағаларды бекіту туралы» «Селекциялық жетістіктерді қорғау туралы» 1999 жылғы 13 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 3-2-бабының 3-тармағына, «Қазақстан Республикасының Патент заңы» туралы 1999 жылғы 16 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 4-1-бабының 3-тармағына сəйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің «Ұлттық зияткерлік меншік институты» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорны іске асыратын жұмыстарға жəне қызметтерге бағалар бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің Зияткерлік меншік құқығы департаменті: 1) аталған бұйрықтың Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін; 2) аталған бұйрық тіркелгеннен кейін оның ресми жариялануын; 3) аталған бұйрықтың Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің Интернет-ресурсында жариялануын қамтамасыз етсін. 3. Аталған бұйрықтың орындалуын бақылау Əділет министрінің орынбасары Э.Ə. Əзімоваға жүктелсін. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Əділет министрі

Б.ИМАШЕВ.

«КЕЛІСІЛГЕН»: Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрі _________________Е. Досаев «__»_____________2014 жыл

Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің «Ұлттық зияткерлік меншік институты» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорны іске асыратын жұмыстарға жəне қызметтерге бағалар

3 1) 2) 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

18

19

20

1) 2) 21 22 23 24

25

26

27

28

29

36 1)

Өнертабыстың, пайдалы модельдің жəне өнеркəсіптік үлгінің патент қабілеттілігін бағалау мақсатында техниканың деңгейін анықтау үшін ақпараттық іздеуді жүргізу Бекітілген мерзім өткен күннен бастап 12 айға дейін əр ай үшін сұратылатын құжаттарды беру мерзімдерін ұзарту Сараптама жəне ақы төлеу сұрау салуына жауап беру мерзімдерін қалпына келтіру

3

4

37 38 39 1) 2) 40 41 42

5

18143 5443

363

15421 4626

308

14688 4406

294

12484 3745

250

р/с №

«Селекциялық жетістіктерді қорғау туралы» 1999 жылғы 13 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің атауы

1

16107 4832

322

13691 4107

274

9165

9165

9165

4018

4018

4018

59785 17936

1196

47785 14335

956

32861 9858

657

3913

1174

78

4665

1400

93

3714

1114

74

7795

2338

156

29691 8907

594

29691 8907

594

10371 3111

207

5362

107

1608

13023 3907

260

4111

1233

82

4353

1306

87

2935

880

59

7689

2307

154

10089 3027

202

19753 5926

395

5853

1756

117

5853

1756

117

43505 13051

7795

870

2338

156

28156 8447

563

Қорғау құжаттарын басқаға беру туралы шарттардың сараптамасын 40179 40179 жүргізу жəне шарттың тіркелуі туралы мəліметтерді жариялау Қорғау құжаттарын алу құқығына басқаға беру туралы шарттардың 9032 9032 сараптамасын жүргізу жəне шарттың тіркелуі туралы мəліметтерді жариялау

2 3 4 5 Селекциялық жетістіктерге өтінім 43 қабылдау жəне алдын ала сараптама жүргізу: өтінімді қағаз жеткізгіш түрінде 1) 10036 3011 201 қабылдау кезінде өтінімді электрондық түрде 2) 8530 2559 171 қабылдау кезінде Өтінім материалдарына өзгерістер 44 4665 1400 93 енгізу Қорғау құжаттарын беруге дайын45 дау, автор куəлігін беру, беру ту- 29691 8907 594 ралы мəліметтерді жариялау Автор куəлігінің телнұсқасын 46 10371 3111 207 беру Автор куəлігінің қосымшаның 47 5362 1608 107 телнұсқасын беру Қорғау құжатына жəне өсімдіктердің қорғалатын сорт48 тары мен жануарлар тұқымдары 13023 3907 260 бойынша мемлекеттік тізілімге өзгерістер енгізу Селекциялық жетістіктердің мем49 4353 1306 87 лекеттік тізілімдерінен үзінді беру Қорғау құжатының қолданыс мерзімін ұзарту жəне қорғау 50 2935 880 59 құжатын ұзарту туралы мəліметтер жариялау Патентті басқаға беру туралы шарттың сараптамасын жүргізу 51 40179 40179 40179 жəне оның тіркелуі туралы мəліметтерді жариялау Селекциялық жетістіктерге патент алу құқығын басқаға беру 52 туралы шарттың сараптамасын 9032 9032 9032 жүргізу жəне оның тіркелуі туралы мəліметтерді жариялау Лицензиялық (қосалқы лицензиялық) шарттарға, кепіл 40179 40179 40179 53 шартына сараптама жүргізу жəне шарттың тіркелуі туралы мəліметтерді жариялау Ашық лицензия беруге өтінім 54 11607 11607 11607 қабылдау Шарттарға қосымша келісімдерге сараптама жүргізу жəне оның 11607 11607 11607 55 тіркелуі туралы мəліметтерді жариялау Тапсырыс берушінің 56 құжаттарының қағаз көшірмелерін жасау: Қарама-қарсы қойылған құжат 1) өтінімі материалдарының көшір- 27 27 27 мелерін жасау (1 бетті парақ) Қарама-қарсы қойылған құжат өтінімі материалдарының 2) 36 36 36 көшірмелерін жасау (1 бетті парақ) Төлемдерді қайта есепке алу 57 491 491 491 (1 төлем) 58 Төлемдерді растау (1 төлем) 491 491 491 3. Қорғау құжаттарын күшінде ұстағаны үшін төлем мөлшері: 1) Өнертабысқа қорғау құжаты (Еуразиялық патент) Баға (ҚҚС-ны есепке алмай, теңгемен) Ұлы Отан соғысының қатысушылары Заңды тұлғалар Жеке тұлғалар мен мүгедектері, үшін үшін мүгедектер, жалпы білім беру мектептерінің, кəсіби-техникалық, орта-техникалық оқу орындарының оқушылары, Өтінім берілген жоғары оқу күннен бастап орындарының қорғау құжатын студенттері үшін күшінде ұстау жылы

40179

9032 Бірінші

1

2 3 18143 27214

4 5443

5 8164

6 363

Мерзім белгіленгеннен кейін, бірақ оның өтуі күнінен бастап алты айдан кеш емес

2)

35

Жеке тұлғалар үшін

1)

34

2%

2

33 1) 2)

Мерзім белгіленгеннен кейін, бірақ оның өтуі күнінен бастап алты айдан кеш емес

2)

32

Мерзім белгіленгеннен кейін, бірақ оның өтуі күнінен бастап алты айдан кеш емес

1)

2 Өнертабысқа өтінім қабылдау жəне формалды сараптама жүргізу: өтінімді қағаз жеткізгіш түрінде қабылдау кезінде өтінімді электрондық түрде қабылдау кезінде Пайдалы модельге өтінім қабылдау жəне сараптама жүргізу: өтінімді қағаз жеткізгіш түрінде қабылдау кезінде өтінімді электрондық түрде қабылдау кезінде өнеркəсіптік үлгіге өтінім қабылдау жəне формалды сараптама жүргізу: өтінімді қағаз жеткізгіш түрінде қабылдау кезінде өтінімді электрондық түрде қабылдау кезінде Халықаралық өтінімді өңдеу, тексеру жəне жолдау Еуразиялық өтінімді өңдеу, тексеру жəне жолдау Өнертабысқа өтінімнің мəні бойынша сараптама Формуланың əрбір тəуелсіз тармағына мəні бойынша біреуден артық қосымша сараптама Өнеркəсіптік үлгіге өтінімнің мəні бойынша сараптама жүргізу Бірден астам қосымша əр өнеркəсіптік үлгінің мəні бойынша сараптама жүргізу Өтінім материалдарына өзгерістер енгізу Өтінім материалдарына бір типтік өзгерістер енгізу Өнертабысқа жəне/немесе пайдалы модельге өтінімді қайта жасау Қорғау құжатын беруге құжаттарды дайындау, қорғау құжатын беру туралы мəліметтерді жариялау Автор куəлігін беру Автор куəлігінің телнұсқасын беру Автор куəлігінің қосымшасына телнұсқа беру Қорғау құжатына, өнертабыстардың, пайдалы модельдердің, өнеркəсіптік үлгілердің мемлекеттік тізілімдеріне өзгерістер енгізу Қорғау құжатына, өнертабыстардың, пайдалы модельдердің, өнеркəсіптік үлгілердің мемлекеттік тізілімдеріне бір типтік өзгерістер енгізу Өнертабыстардың, пайдалы модельдердің, өнеркəсіптік үлгілердің мемлекеттік тізілімдерінен үзінді беру Ұзарту туралы мəліметтер жариялауды қоса алғанда, қорғау құжатының қолданылу мерзімін ұзарту: өнертабысқа инновациялық патент, өнертабысқа жəне өнеркəсіптік үлгіге алдын ала патент, пайдалы модельге жəне өнеркəсіптік үлгіге патент өнертабысқа патент Қорғау құжатының қолданылу мерзімін қалпына келтіру жəне қорғау құжатын қалпына келтіру туралы мəліметтерді жариялау Бекітілген мерзімнен кейін конвенциялық басымдықты сұрай отырып өтінімдерді қабылдау Халықаралық өтінімді ұлттық фазаға аудару Өтінім құжаттарын қазақ немесе орыс тілдеріне аударуға ұсынудың мерзімін ұзарту

Ұлы Отан соғысының қатысушылары мен мүгедектері, мүгедектер, жалпы білім беру мектептерінің, кəсібитехникалық, орта-техникалық оқу орындарының оқушылары, жоғары оқу орындарының студенттері үшін

«Қазақстан Республикасының Патент заңы» туралы 1999 р/с жылғы 16 шілдедегі Қазақстан № Республикасының Заңына сəйкес жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің атауы

Жеке тұлғалар үшін

Заңды тұлғалар үшін

1. Өнертабыстарды, пайдалы модельдерді, өнеркəсіптік үлгілерді қорғау саласындағы қызмет Баға (ҚҚС-ны есепке алмай, теңгемен)

1

31

2) Қазақстан Республикасы Əділет министрінің 2014 жылғы 18 желтоқандағы №368 бұйрығымен бекітілген

1

30

Заңды тұлғалар үшін

№368

30%

2014 жылғы 18 желтоқсан

Лицензиялық (қосалқы лицензиялық) шарттарға, кепіл шарттарына сараптама жүргізу, бір жəне бір топ өнеркəсіптік меншік объектісіне қатысты кешенді 40179 40179 40179 кəсіпкерлік лицензия беру туралы шарттың сараптамасын тіркеуге өтінім қабылдау, шарттардың тіркелуі туралы мəліметтерді жариялау Ашық лицензия беруге өтінім 11607 11607 11607 қабылдау Қосымша келісімдерге сараптама жүргізу жəне оның тіркелуі тура- 11607 11607 11607 лы мəліметтерді жариялау Патент құжаттамасын іздеу: нөмірленген 670 201 13 атаулы 996 299 20 Өтінім берушінің қатысуымен 1518 1518 1518 өтінімді қарау Өтінімнің (басым құжаттың) 2438 731 49 көшірмесін жасау Тапсырыс берушінің құжаттарының қағаз көшірмелерін жасау: Қарама-қарсы қойылған құжат өтінімі материалдарының 27 27 27 көшірмелерін жасау (1 бетті парақ) Қарама-қарсы қойылған құжат өтінімі материалдарының 36 36 36 көшірмелерін жасау (1 бетті парақ) Төлемдерді қайта есепке алу 491 491 491 (1 төлем) Төлемдерді растау (1 төлем) 491 491 491 Қазақстан Республикасының қорғау құжаттарының дерекқорларын сату: «Өнертабыстар жəне пайда30804 30804 30804 лы модельдер бойынша қорғау құжаттары» толық мəтіні бар ДҚ, оқу орындары үшін – 21565 (1 объект, 1 жыл) «Қорғау құжаттары» библиографиялық ДҚ (1 объект, 21071 21071 21071 1 жыл) «Өнеркəсіптік меншік» ресми бюллетені 1-бөлім 1491 1491 1491 (1-шығарылым) «Өнеркəсіптік меншік» ресми бюллетені 2-бөлім 2946 2946 2946 (1-шығарылым) CD-дискіде «Өнеркəсіптік меншік» ресми бюллетені» 2679 2679 2679 (электрондық нұсқасы), (1 диск) 2. Селекциялық жетістіктерді қорғау саласындағы қызмет Баға (ҚҚС-ны есепке алмай, теңгемен) Ұлы Отан соғысының қатысушылары мен мүгедектері, мүгедектер, жалпы білім беру мектептерінің, кəсібитехникалық, орта-техникалық оқу орындарының оқушылары, жоғары оқу орындарының студенттері үшін

Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің бұйрығы

6 қаңтар 2015 жыл

544

7

Екінші

18143 27214

5443

8164

363

544

Үшінші

18143 27214

5443

8164

363

544

Төртінші

26920 40379

8076

12114

538

808

Бесінші

26920 40379

8076

12114

538

808

Алтыншы

35071 52607

10521 15782

701

1052

Жетінші

35071 52607

10521 15782

701

1052

Сегізінші

53835 80752

16150 24226

1077 1615

Тоғызыншы

53835 80752

16150 24226

1077 1615

Оныншы

53835 80752

16150 24226

1077 1615

Он бірінші

71384 107076 21415 32123

1428 2142

Он екінші

71 384 107076 21415 32123

1428 2142

Он үшінші

07656 161484 32297 48445

2153 3230

Он төртінші

07656 161484 32297 48445

2153 3230

Он бесінші

07656 161484 32297 48445

2153 3230

Он алтыншы

25205 187808 37562 56342

2504 3756

Он жетінші

25205 187808 37562 56342

2504 3756

Он сегізінші

187808 37562 56342 125205 42746 214118 42824 64235

2504 3756

Он тоғызыншы Жиырмасыншы

42746 214118 42824 64235

2855 4282

Жиырма бірінші

2855 4282

Жиырма екінші

214118 42824 64235 142746 42746 214118 42824 64235

Жиырма үшінші

42746 214118 42824 64235

2855 4282

Жиырма төртінші 42746 214118 42824 64235

2855 4282

Жиырма бесінші

 Араша

Алќа билер соты ќолжаулыќ болєаны ма?

Бізді елдің бас газетінің билігіне жүгінуге төмендегідей келеңсіздік мəжбүрлеуде. Сарсаңы үш жылға жақындаған осынау оқиға қазір үлкен отбасын сансыратып отыр.

2855 4282

2855 4282

42746 214118 42824 64235 2855 4282 2) Пайдалы модельге патент

1

2

3

4

5

6

7

Бірінші

14688 22031

4406

6 609

294

441

Екінші

14688 22031

4406

6 609

294

441

Үшінші

14688 22031

4406

6 609

294

441

Төртінші

42728 64092

12818 19227

855

1282

Бесінші

42728 64092

12818 19227

855

1282

Алтыншы

42728 64092

12818 19227

855

1282

Жетінші

42728 64092

12818 19227

855

1282

Сегізінші

42728 64092

12818 19227

855

1282

3) Өнеркəсіптік үлгіге қорғау құжаты 1

2

3

4

5

6

7

Бірінші

16107 24161

4832

7248

322

483

Екінші

16107 24161

4832

7248

322

483

Үшінші

16107 24161

4832

7248

322

483

Төртінші

23429 35143

7029

10543

469

703

Бесінші

23429 35143

7029

10543

469

703

Алтыншы

27821 41732

8346

12520

556

835

Жетінші

27821 41732

8346

12520

556

835

Сегізінші

29254 43882

8776

13165

585

878

Тоғызыншы

29254 43882

8776

13165

585

878

Оныншы

33679 50518

10104 15155

674

1010

Он бірінші

49786 74679

14936 22404

996

1494

Он екінші

49786 74679

14936 22404

996

1494

Он үшінші

49786 74679

14936 22404

996

1494

Он төртінші

49786 74679

14936 22404

996

1494

Он бесінші

49786 74679

14936 22404

996

1494

Он алтыншы

73594 110391 22078 33117

1472 2208

Он жетінші

73594 110391 22078 33117

1472 2208

Он сегізінші

73594 110391 22078 33117

1472 2208

Он тоғызыншы

73594 110391 22078 33117

1472 2208

Жиырмасыншы

73594 110391 22078 33117

1472 2208

1

4) Селекциялық жетістікке патент 2 3 4 5 6

7

Бірінші

10036 15054

3011

4516

201

301

Екінші

10036 15054

3011

4516

201

301

Үшінші

10036 15054

3011

4516

201

301

Төртінші

14911 22366

4473

6710

298

447

Бесінші

14911 22366

4473

6710

298

447

Алтыншы

19420 29129

5826

8739

388

583

Жетінші

19420 29129

5826

8739

388

583

Сегізінші

29786 44679

8936

13404

596

894

Тоғызыншы

29786 44679

8936

13404

596

894

Оныншы

29786 44679

8936

13404

596

894

Он бірінші

39509 59263

11853 17779

790

1185

Он екінші

39509 59263

11853 17779

790

1185

Он үшінші

59554 89330

17866 26799

1191 1787

Он төртінші

59554 89330

17866 26799

1191 1787

Он бесінші

59554 89330

17866 26799

1191 1787

Он алтыншы

69286 103929 20786 31179

1386 2079

Он жетінші

69286 103929 20786 31179

1386 2079

Он сегізінші

69286 103929 20786 31179

1386 2079

Он тоғызыншы

79018 118527 23705 35558

1580 2371

Жиырмасыншы

79018 118527 23705 35558

1580 2371

Жиырма бірінші

79018 118527 23705 35558

1580 2371

Жиырма екінші

79018 118527 23705 35558

1580 2371

Жиырма үшінші

79018 118527 23705 35558

1 580 2371

Жиырма төртінші 79018 118527 23705 35558

1580 2371

Жиырма бесінші

79018 118527 23705 35558

1580 2371

88393 132589 26518 39777

1768 2652

98214 147321 29464 44196

1964 2946

162054 32411 48616

2161 3241

176786 35357 53036

2357 3536

Жиырма алтыншы- отызыншы Отыз бірінші–отыз бесінші Отыз алтыншы – қырық Қырық бірінші – қырық бесінші

108036 117857

Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2014 жылғы 30 желтоқсандағы Нормативтік құқықтық келісімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №10045 болып енгізілді.

2012 жылдың 1 сəуірінде Щучинск қаласында жергілікті миллионер Сергей Чеканды біреулер алып кетіп, ұрып-соғып, қайтадан қоя береді. Ол келесі күні, яғни 2 сəуірде үйіне келеді де, əйелі мен қызы оны көргеннен кейін ау дандық ішкі істер бөліміне «Белгісіз біреулер Чеканды сабап кетті», деп хабарлайды (АІІБнің кезекші журналындағы сол күнгі жазу бойынша). Артынша С.Чекан жергілікті жігіттерді мұрнынан тізіп бере бастайды: анық көрдім, мынау ұрлады, мынау ұрды, мынау ұрысты, мынау қорқытты, т.с.с. Егер бұл көрсеткеніне айғақтар сəйкес келмесе, немесе ол туралы қорғаушылар талап-арыз ұсынса, онда жауабын қайта өзгерте салады (анық көрген жоқпын, дауысын естідім, желкесін көрдім, ол соңынан келді, жоқ, басында болды да кетіп қалды, ұрған жоқ, ұра жаздады, т.с.с.). Осылайша жауабын тергеу барысында қарама-қайшы бағытта кемінде 4-5 рет өзгертеді. Тізе берсе, жауабындағы қисынсыздық пен кереғарлық бадырайып көзге ұрады. Бірақ алдын ала тергеу мен прокуратура мұны көзге де ілмей отыр, ал сот болса (алқа билер сотынан басқасы) «Жəбірленуші С.Чекан іс қозғалғаннан бастап өзгеріссіз бірқалыпты жауап беріп отыр», деп көрсетеді. Соттың бұл тұжырымының сот хаттамасына қарама-қайшы екені ешкімді де тол ғандырмайды. Расында да, «Аузы қисық болса да, бай баласы сөйлесін» деген осы шығар. Тіпті, Чекан соттың үстінде куəлердің біреуінің сөзі ұнамай қалса, «сен де сонда болғансың» деп ашық қоқанлоқы жасайды (сот хаттамасынан). Ақыры, Чеканның көрсетуімен сол оқиға болардан үш күн бұрын тұла бойы тұңғышы дүниеге келіп, одан бір күн бұрын зайыбы мен нəрестесін перзентханадан шығарып алып, шілдехана жасап, арқа-жарқа болып қуанып, дүкенге азық-түлік алуға шыққан жерінен жергілікті кəсіпкер А.Адаевты тапа-тал түсте көшеден ұстап əкетіп, бір жыл төрт айға қамап тастайды (тергеу сонша уақытқа созылады). Ал Р.Қабылбаев деген азаматты С.Чекан басында «мені бастанаяқ сабаған, қинаған осы» деп көрсетеді де, Чеканның зайыбы мен оның есепшісі бізден келіп ақша алып кеткен осы (1 млн. 400 мың теңге) деп көрсетеді. Осының салдарынан Қабылбаев қамалады, бірақ кейіннен оның сол түні, тіпті, Щучинскіде емес, Көкшетау қаласында түнгі сағат төртке дейін болғанын анықтайтын бейнетаспа табылады. Бұдан кейін Чекан «ол таңға жақын келді» деп өзгеріп шыға келеді, ал Чеканның əйелі мен есепшісі бізден ақша алған Қабылбаев емес екен деп «шатасқан» болады. Ақыры бұл кезеңде проку ра тура Р.Қабылбаевтың ісін қыс қартады. Тергеу басталысымен, С.Чеканның зайыбы КТК телеарнасын шақырып, қарауындағы сатушылар мен дүкендерінен жалға орын алып отырғандардың атынан А.Адаевтың жергілікті халыққа «көрсеткен жəбірін» айтқызып, ұжымдық хат жазғызады жəне БАҚ арқылы АІІБ-нің орынбасарларын парақорлар деп айыптайды. Алайда, тексеріс барысында хатқа қол қойғандардың бірде-біреуі Адаевты білмейтін болып шығады. Сотта Чеканның зайыбы Адаев қа жала жапқанын мойындап, мұны «жəй, қоғамдық резонанс жасау үшін жасадым» деп көрсетеді. Мұндай жағдайда əлі күнге дейін Чеканды кімнің қинағаны анықталмаған, ал заң бойынша əркімнің істегі толық əрекеті сарапталып, əрқайсысы өзі үшін жауап беруі керек. 2013 жылдың 10 шілдесінде Көкшетау қаласында осы іске байланысты алқа билер соты жұмысын бастайды. Алқа билер алдын ала егжей-тегжей лі іріктеуден өтеді, оған прокуратура да, қорғаушы жағы да бірдей дəрежеде қатысады. Екі айға созылған сот ақыры үкім шығарады. Алқа билер сотының шешімі бойынша, бір айыпкер сотталып (Алматы қаласынан келген), А.Адаев пен Р.Қабылбаевты алқа билер «бұл іске қатысы жоқ» деп танып, бірауыздан ақтап, сот залынан босатады.

Тергеу барысында-ақ бұл іске қатысы бар деген төрт адам анықталған, оның біреуі іздеуде жүрген, Чекан отбасымен кезінде тығыз қарым-қатынаста болған Е.Усенов деген азамат. Ол осы мақсатпен Алматыдан автомобильмен, өзімен бірге үш адам алып келген, мұны тергеудің өзі жоққа шығарып отырған жоқ. Қазіргі жағдайда төртеудің екеуі сотталып: Мадиев пен Бисиков, ал екеуі қашып кеткен: жоғарыда аталған Усенов пен Сергей деген біреу. Бірақ əділдік қысқа ғана уақытқа салтанат құрды. Артынша Ақмола облысының ауданаралық соты алқа билердің жартысын «жарамсыз» қылып (сот үкім шығарғаннан кейін (?!), алқа билер сотына қарама-қайшы үкім шығарып, А.Адаевты 9 жылға бас бостандығынан айырды. Үкім прокуратураның апелляциялық наразылығын толық көшіріп алған. Қорғаушы жақты көздеріне ілмей, адамның конституциялық құқығы бұзылды. «Қашпақ болсаң зымыра» деп, рекордтық қысқа уақыт – 25 күн ішінде, Қылмыстық іс жүргізу кодексін өрескел бұза отырып, үш инстанциядан өтіп (орта есеппен 3 ай мерзім қажет), істі қайта қарауға жібереді. Ал «жарамсыз» болған алқа билерге келсек, олардың екеуі əкімшілік жауапқа тартылған болып шықты: біреуінің МАИ тексергенде сақтандыру полисі болмапты, біреуі машинаның шамын жақпаған. Ал заңға сүйенсек, бұл жағдайдың ол адамның алқа би болуына еш кедергісі жоқ. Ал тағы бір алқа би, сот үкімі бойынша, солтүстік өңірдің тұрғыны бола тұра, орысша-қазақша мектеп мұғалімі болса да, «орысша білмейтін» болып шығады. Негізгі алқа билердің он адамнан жетеуі еуропалық этнос өкілдері, яғни орыс тілділер екенін ескерсек, екі ай бойы сот үдерісі кезінде «орысша білмейтін» алқа би қалай тілге келген? «Өте байқампаз əділдік сақшылары» бұл алқа бидің «орысша білмегендіктен дұрыс шешім қабылдамағанын» мемлекеттік тілде мектеп бітіріп, аралас мектептің қазақ сыныптарында сабақ жүргізе тін дігімен «негіздепті». Бір қызығы, сол алқа биге «Орысша білмейтініңіз рас па?» деп телефон шалғанымызда, «Бұл заманда кім орысша білмейді», деп реніш танытты. Ешқандай елдің сот тарихында алқа билер сотының шешімі негізсіз қайта қаралмайды екен жəне алқа билер сот аяқталып, шешім қабылданғаннан кейін, тексеріліп, қысымға ұшырамайды екен. Мұның бəрі күлкілі болып көрінер еді, əрине. Бірақ, өкініштісі сол, бір жылдан кейін, бұл жолы алқа билердің қатысуынсыз, жалғыз судья, ақталып шыққан екі азаматты: А.Адаев пен Р.Қабылбаевты 9 жылға бас бостандығынан айырып отыр. Қолдарында ешқандай жаңа айғақ жоқ (бұрынғы айғақтар сот хаттамасына қайшы келе отырып, бұрмаланғаннан басқа). Апелляциялық сот үкімді сол қалпында қалдырды. Бұл жоғарыда айтылғандардың барлығы Ақмола облыстық сотының сайтында жарияланған сот хаттамаларында көрсетілген (08.08.2013 ж. жəне 24.09.2014 ж. хаттамалары). Бұл туралы 2014 жылдың 12 желтоқсанында «Акмолинский областной суд игнорирует решение суда присяжных и подставляет институт присяжных» тақырыбына Астана қаласында «Халықтық жемқорлыққа қарсы комитет» қоғамдық қорының ұйымдастыруымен баспасөз мəслихаты өткен болатын. Қазір мынадай сайттарда, www.youtube.com, antijemkor.kz, баспасөз мəс лихатының бейнетаспасы жарияланған, www.youtube.com сайтында халық өзінің көзқарасын білдіріп хаттар жазып отыр. Қолжаулық болған алқа билер соты, жазықсыздан жазықсыз тағдыры талқан болған азаматтар, бейбіт күнде зар жылаған аналар (А.Адаевтың анасы «Батыр ана» атағының иегері), жесір қалған əйел, жетім қалған жас сəбилер... Бұл іске Жоғарғы Сот қалай қарайды екен?.. Бір уайым, бір үміт. Хасен ИГУБАЕВ, адвокат.


 Тұлға

ЗИЯЛЫ ...Сонау 1976 жылдың жаз ортасында республика Мəдениет министрлігінде бір жаңалық болды. Сол кездегі Мəдениет министрі Мүслім Базарбаев Сыртқы істер министрі қызметіне ауысты да орнына Жексембек Еркімбеков тағайындалды. Мен Мүсекеңнің – минис трдің көмекшісі қызметін атқаратынмын. Ал, министрдің орынбасары Жексембек Еркімбекұлымен алғаш танысып, біліскенім де осы кезде еді. Бірақ, қарым-қатынасымыз қызмет шеңберіндегі əңгіме-əрекеттермен ғана шектеліп қоятын. Сондықтан, енді ол кісі министр болып келіп жатқанда «Менің қызметім қалай болар екен?» деген ой мені толғандырмай қоймады. Бірақ, ол толғанысым көпке созылмады. Кабинетіне кіріп, министрлік креслосына отырған бойда, алғашқылардың қатарында жеке сөйлесуге мені шақырды. – Орынбасар, мен сені сыртыңнан көріп-біліп жүрмін, – деп бастады сөзін жаңа министр аса жылы жүзбен, жұмсақ дауыспен, – Қызметіңді жақсы атқарасың, Ленинград мəдениет институтын бітіріп келген жас мамансың. Ал, енді саған ұсынысым: министрдің көмекшісі ретінде қызметіңді жалғастырып, менімен бірге тағы бірер жыл жұмыс істе. Мен бұрын министр болып көргем жоқ, ал, сен Мүсекеңнің қасында жүріп, бұл істің ньюанстарын біліп қалдың ғой, ретін маған айтып тұрарсың!... Осы алғашқы əңгімеден кейін-ақ ол кісі ойланыптолғанып жатпай маған жүктейтін қызмет ауқымын, функциялық міндеттерімді анықтап берді. – Мəдениет министрі, əрине, творчество адамдарына, мəдениет қызметкерлеріне етене жақын болуы керек. Сондықтан, оларды белгілі күндері қабылдап, шығармашылық мəселелері айналасында кездесіп тұруымды ұйымдастыруды өзіңе тапсырамын. Біз халқымыздың рухани байлығын арттыруға жауаптымыз. Ал, оны жасайтын өнер адамдарының көңілкүйін аулап, жас-кəрі демей əрқайсысына жеке-дара қолдау көрсетіп, ықылас таныту ең маңызды мəселе. Олар – эмоцияның адамы. Эмоциялық сезімсіз шабыт келмейді, өнер туындамайды. Шығармашылық процесті қолдап, қолпаштап, алақанға салып аялап тұрмаса, шабыттың қанаты қырқылады. Сондай-ақ, өзің білесің, мəдениет саласы тұрмыстықəлеуметтік мүмкіндіктерге əрқашанда зəру. Пəтермен, жатақханамен қамтамасыз ету, материалдық көмек көрсету мəселелерін Үкімет алдына қойып, күнделікті назарда ұстап отырмасақ болмайды. Бұл мəселелерге де сен тікелей қатысып, атсалысатын боласың!... Осындай келелі проблемаларды көмекшісі ретінде маған тапсыру арқылы, олардың ауырт палығын тікелей өз мойнына алған министрге қарап, «онысы несі екен!?» деп ойладым іштей. Əйтпесе бұған дейін ондай мəселелерді министрдің орынбасарлары, бөлім, басқарма бастықтары бөлісіп атқаратын. Жиырмасыншы ғасырдың 70-80 жылдары Қазақстанның экономикасы мен мəдениетінің дүркірей өсіп, гүлденген кезі еді. Ел жұртшылығының əл-ауқаты жақсарып, əлеуметтік салаға ерекше көңіл бөлінді. Қоғамдық ортада рухани байлықтарға сұраныс көбейді, шығармашылық орта кеңейді. Осындай өрлеу кезеңінде халық шаруашылығының əртүрлі салаларын басқарған білгір де білікті, мемлекет қайраткерлері шыңдалып өсті. Солардың бірі Жексембек Еркімбеков еді. Жалпы, қоғамдағы серпіліс ол кісінің өз бойындағы табиғи еңбекқорлығымен, талғау-танымы, азаматтық ұстанымы қасиеттерімен ұштасып, осындай тұлғаның қалыптасуына себепкер болды. Осы айтылмыш жылдары мəдениет пен өнер саласы қыз меткерлерінің материалдық, тұрмыстық жағдайлары айрықша жақсарды десек артық емес. Үйсіз-күйсіз жүрген театр əртістері мен музыканттарға, кітапханашылар мен жазушы, суретші, кинематографистерге арнайы пəтерлер мен жатақханалар салынды. Айталық, тек Алматы қаласының өзінде театр, концерт, мəдениет-ағарту мекемелеріне жыл сайын 90-100 пəтер мемлекет тарапынан бөлініп тұрды. Оның үстіне, белгілі өнер қайраткерлері жеке меншігіне сатып алу үшін жеңіл автомобильдер бөлу, жас мамандарға, еңбек ардагерлеріне ақшалай көмек көрсету сияқты істер жүйелі жолға қойылды. Міне, осындай қыруар материалдық мүмкіндіктерді сала қызметкерлеріне тең кезегімен, еңбегіне, əлеуметтік жағдайына қарай бөлу, осы жағын қатаң қадағалау жұмыстарын министр Еркімбеков маған тапсырды. Негізінде жеке басы қамынан гөрі қарамағындағылардың жағдайын ойлайтын, тазалық, шындық принциптерін бетке ұстайтын Жекең өмірде қарапайым, қарым-қатынаста кішіпейіл, жайлы адам. Кейде тоқмейілсіген бəз-біреулер: «Əй, осы өз жағдайларыңды да азын-аулақ ойлап, аздап-аздап болса да неге пайдаланып қалмағансыңдар?!» деп таң қалғансып əзілдейді, əжуалайды. Мұндай əңгімелерге шамданған мен де: «Егер де осынша лауазымға

 Айбын

«Егемен-ақпарат».

 Есімі елдің есінде Бүкіл саналы ғұмырын еліміздің денсаулық сақтау саласына арнап, зор үлес қосқан халқымыздың ардақты ұлдарының бірі, белгілі дəрігер, ғалым, қоғам қайраткері, ұлтжанды азамат Мұхтар Айтқазиннің өзі жоқ болса да, кə сібіне адалдығы, кісілік келбеті, риясыз адамгершілігі, бекзат болмысы ел-жұртының жадында. Еңбек жолын Қазақ темір жолының Аягөз стансасындағы ауруханада дəрігерхирург болып бастаған Мұхтар Айтқазыұлы бірқатар мекемелерді басқарады. Соның ішінде 1976 жылдан Алматыдағы ҚазКСР Министрлер Кеңесі Төртінші бас басқармасының Орталық ауруханасы (қазіргі ҚР Президенті Іс басқармасы жанындағы Орталық клиникалық аурухана) бас дəрігерінің орынбасары,

1985 жылдан бас дəрігері болып тағайындалып, осы лауазымды мекемеде табаны күректей 22 жыл басшылық қызмет атқарады. 1995 жылы Қазақстан темір жолының Орталық ауруханасында бас дəрігер, 1998 жылы Алматы облыстық денсаулық сақтау басқармасы бастығының орынбасары, 2001 жылдан өмірінің соңына дейін М.Тынышбаев атындағы Қазақ көлік жəне коммуникациялар академиясында кафедра меңгереді. Ғұлама Аристотель: «Өмір сүру – бірдеңе сатып алып, біреуден бірдеңе сұрау емес, қажет нəрсеңді өз қолыңмен жасау», деп айтқан екен. Осы қағида Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген дəрігері Мұхтар Айтқазыұлына арнап айтылғандай, өзін өзі жасаған, өзінің ісімен, білімі, білігімен халықтың сүйіктісіне, құрметтісіне айналу екінің бірінің қолынан келе бермейді.

Ґмір – ґзен тоќтаусыз арындаєан... жеткен адам, шынында да, аракідік өз қамын ойлап қойса да айып болмас еді-ау? Құдайға шүкір, əңгіме кейіпкері 85-ке келіп отырған ардақты ақсақал ағамыз қазірде лифті жоқ көп қабатты үйдің 5-ші қабатында тұрар ма еді?!...» деп ойлаймын. Бірақ, ол заманда бұл тақырыпта Жекең екеуміздің арамызда əңгіме болмақ түгілі, ол туралы ойлауға арымыз бармайтын. Керісінше, қарамағымыздағы мекемелердің тізімдерін алып, «кімнің жағдайы қалай екен?» деп өзіміз іздеп, сүзіп отыратынбыз. Жылт етіп жаңа шыққан жас таланттарға жеке көңіл бөліп, ерекше қамқорлыққа алатын Жекеңнің өзі. Осы бір мысалдарды ежіктей келтіріп отырғандағы мақсатым не? «Біз қандай ақжүрек патриот едік!» деп мақтану ма? Əлде Жекең сияқты ардақты тұлғалардың халықшылдық болмысын мадақтау ма? Бүгінгі күн тұрғысынан өткенге көз салып, Ж.Еркімбеков сияқты ел азаматтарының еңбек, өмір жолдарына сараптау жасау арқылы қандай тəлімдік қорытындылар жасауға болады? Қалай дегенімен де қай кезеңде болмасын басқару ісіндегі бар мəселе адам факторына, оның моральдық мазмұнына, кəсіби деңгейіне келіп тіреледі. Осыған байланысты Жекең нің еңбек жолынан мынандай штрихты келтіре кетейін. Ол кісі мəдениет министрі болып тағайындалғанға дейін осы саланың көпшілік мекемелерінде, өнер ұжымдарында жетекшілік, басқару жұмыстарын атқар ды. Мансап сатысының баспал дақтарымен біртіндеп көтерілді. Сондықтан да оған бəрі таныс, бəрі белгілі еді. Мəдениет мəселелері бойынша оған арнайы, қосымша мағлұмат, баяндама дайындаудың қажеті бола бермейтін. Театр, концерт мекемелері ғимараттарының ішкі-сыртқы материалдық жағдайлары министрге əр уақытта белгілі-тін. Сала қызметкерлерінің Жекеңді, Жекеңнің оларды біліптануы да өнер проблемаларының ақылдасу арқылы тез шешімін табуына септігін тигізді. Мəдениет министрі дүниеге сирек келетін жекедара дарын иелерімен, жас өнерімен халықты аузына қарататын талант иелерімен жұмыс атқарады. Бірақ, өнерпаз қауымды басқару мəселесі аса ерекше тəсілде жүргізіледі. «Басқару» деген сөз ол өзінің тікелей мағынасында бұл салаға келіңкіремейді де. Жоғарыда айтып кеткендей, Ж.Еркімбековтің жұмыс тəсілін былай қорытындылауға болады: «Шығармашылық процесс табысты дамуы үшін жағдай жаса, қолыңнан келгенше, құзырың жеткенше көмек көрсет, қызмет ет. Əрбір өнер иесінің мінез-құлқы, мақсаты, тұрмыс жағдайы есепте болсын. Олардың аздыкөпті жетістіктерін кезең-кезеңде жұртқа жариялап, мадақтап, марапаттап отырған абзал. Шығармашылық еңбектері тартымды талдау, сындарлы сын көрсе екен дейді дарын иелері». Міне, бұл шағын мақала сайып келгенде мəдениет саласын басқарудағы Жекеңнің салған үлгісіне арналды. Басқару – өнер. Қай деңгейдегі, қай саладағы мекеме бастығы болмасын, басқару өнерін игеруі, оны шебер қолдануы заман талабы. Өнерсіз, өрсіз бастықтан халық тез жалығады. Мəдениет дүниесі Жексембек Еркімбековтен жалыққан жоқ, керісінше өсіп-өнді, бірге болды, тамаша үлгісі жалғасын тапты. Зейнеткерлік демалысқа шыққанына талай жылдар өтіп кетсе де «Біздің нағыз мəдениет министріміз!» деп артынан еріп жүрген шығармашыл өнерпаз қауым қанша десеңші! Орынбасар ИСАХОВ, мəдениеттанушы.

АЛМАТЫ.

Əскери-теѕіз кїштерінде жаѕа жўмыс режімі енгізілді 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚР ҚК Əскери-теңіз күштерінің жеке құрамы үшін жұмыс аптасын ұйымдастырудың жаңа қағидасы енгізілді. Енді Əскери-теңіз күштерінде бір айда екі жұма күні қысқа жұмыс күні болып табылады. «Отбасы күні» аталған бұл күндер америкалық əріптестер тəжірибесінен алынған. Айына екі рет жұма күндері (əр айдың бірінші жəне үшінші жұмасы) командирдің рұқсатымен əскери қызметшілер жеке мəселелерін шешу үшін жұмыстан сағат 15.00-ден кейін кете алады. Айта кетсек, Əскери-теңіз күштерінде 2014 жылдың 1 қаңтарына дейін 6 күндік болып келген жұмыс аптасы былтыр 5 күндікке ауыстырылған болатын.

7

www.egemen.kz

6 қаңтар 2015 жыл

Мўхаѕныѕ жан-жары Гїлнар ЌУАНДЫЌОВАМЕН əѕгіме

– Гүлнар апай, Мұхтар ағаның келместің кемесіне мініп, бақилық болғанына да алты жылдың жүзі толыпты. Аяулы жар, айтулы азаматтан айырылу оңай емес. Дегенмен, уақыт емші деп жатады ғой... – Жоқ, мен айтар едім, ешқашан ұмытылмайды. Қайта жыл өткен сайын сағынышың зорайып, есіңнен бір сəт кетпейді. Күнде үйден шығарымда суретінің алдына барып, «Мұқташ» деп қайда баратынымды айтып, рұқсат сұрап шығамын. Олай істемесем, қолдайтын ешкімім жоқ, жолым болмайтын сияқты көрінеді. Міне, алты жылдан бері осы əдетімнен бір жаңылған емеспін. Өйткені, 39 жыл бірге тұрып, бір қатты сөз естімеппін, əсерлі шуағы мол, сəулелі сəттері көп керемет өмір сүрдік. «Гүлім, Гуля», деуші еді. Балаларына да өте жайлы, қамқор əке болды. Балалары үшін де олардың əкесінен артық адам жоқ. Əкелері ақылды да, сырбаз да, мейірімді де. Тек балалары ғана емес, туған-туыстары да солай қарайтын. Қарағым, адам тағдыры ешқандай икемге көнбейтініне куə болып келеміз ғой. Ол туралы Мұхтар: «Өмір – өзен тоқтаусыз арындаған, Сынап көр жүзіп біраз бағыңды адам. Пенде жоқ бұл фəниге келген сəтте, Жадына тағдыр ізі жазылмаған», деп айтып кеткен. Өмірде адам ғұмырының кезеңдері бір өзіне тəн соқпақпен ғана өтері хақ. Рас, «Мəңгілік дүние жоқ» деген пəлсапаға сүйенсек, уақыт деген ұлы күш жолындағының бəрін өзгертіп отырады. Шалқар дарияның да тартылып, кебетін кезі болады. Мұхтардың бұл фəни дүниедегі тар жолы таусылғанымен, бақи дүниеге таза жүрегі, адал ожданарымен аттанған азамат. Біреуге аға, біреуге іні, біреуге асқар таудай əке, ата болған халқымыздың маңдайға ұстар ұлының бірі Мұхтардың да бұл өмірде салып кеткен өз жолы, ізі бар. Сондықтан да арамызда жоқтығын өзекті өртер сағынышпен еске аламын. – Мұндай керемет азаматпен қалай танысып, көңіл қостыңыз? – Мұхтарды алғаш көруім 1965 жылдың жазы еді. Мені мединститутта 3 курстан кейін медбикелік практикадан өтуге Аягөздегі теміржол ауруханасына жіберді. Хирургия бөлімінде науқастың жарасын таңып жатқанымда: «Егер аспапсыз жұмыс істесеңіз, қолыңыздан жара кетпейді», деп қолымнан біреу пинцетпен ұрып қалды. Əрине, сол кезде маған өте дөрекі адам болып көрінді. Екінші кездесуіміз институтты бітірген жылы. Ол кезде өздеріне дəрігер таңдау мақсатымен əрбір ауданнан өкілдер келетін. Қазақ теміржолына маман таңдауда Мұхтарға сеніпті. Ал менің Аягөз қаласында немере апайым тұратын, жатар орын, баспана мəселесі шешілген. Ол кезде Қазақ теміржолының ауруханалары алдыңғы қатарда еді, сондықтан Мұхтардың тобына мен де қосылдым. Таныса келе, мені дəрігерлер тізіміне қоспайтынын айтты. «Маған үйленген маман керек, жас қыздар тұрмысқа шығып кетеді де, дəрігерсіз қаламын», деді. Келесі күні маған өзі келді. Сөйтсем, таңдаған мамандарының дені Абай ауданынан екен де, бірде-біреуін сол жақтан келген өкіл бермей, дəрігерсіз қалыпты. Бастапқы кезде Мұқташ маған ересек, менменсіген тəкап пар адамдай көрінді. Кейін жақынырақ біле келе жаны тап-таза, еңбекқор, өнерге жаны құмар, балажан, өте мəдениетті, тəртіпті ту етіп ұстайтын жан екеніне көзім жетті. Көп ойланып-толғанып,

оны да біраз қинап 1970 жылы үйлендік. Мұхтардың қолында 80-нен асқан əкесі бар екен, анасы қайтыс болыпты. Атаммен 13 жыл бірге тұрдық, 97 жасында дүниеден озды. – Ол кісі қай жердің тумасы еді? Қысқаша өмірдерегінен айта отырсаңыз... – 1940 жылы 10 қаңтарда қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданының Воронцовка ауылында дүниеге келген. Мұхтардың не алдында, не артында арқа сүйер туысы, қызметте өсірер қолдаушысы болған жоқ. Жеткен абырой-атағы, ғылымдағы табысы өз еңбегінің, жаратылысынан бойына біткен қабілетінің, адам сүйгіштігінің жемісі. 1965 жылы Семей мединститутын бітіріп, 1988 жылы кандидаттық диссертациясын қорғады. Ол кісінің ғылымға, əдебиетке деген ынтасы институт қабырғасынан бастау алған. 178 ғылыми еңбегі түрлі бас па беттерінде жарық көрсе, екі монографиясы көп шіліктің көңілінен шықты. 17 рационализаторлық жəне 4 өнер тапқыштық жұмыстың иегері. Білікті маман ретінде АҚШ елшілігінде кеңесші-дəрігер қызметін де абыроймен атқарды. Еліміздегі қайта құру кезеңінде, қиын уақытта Қазақстан теміржолының орталық ауруханасына бас дəрігер болып келген жылдары клиникалық жұмысқа лапороскопиялық хирургия, көз ауруын емдеудегі лазерлік хирургия жəне Израильден «Турапи» аппаратымен қуық асты безінің ісігін емдейтін əдістерін республика көлемінде тұңғыш енгізу жолына басшылық етті. Қазақ көлік жəне коммуникациялар академиясында дəріс бере жүріп, «Өмір – тіршілік қауіпсіздігі» оқулығын жазып, сабақ кестесіне енгізді. 2004 жылы академияның ғылыми кеңесінің шешімімен оған профессор ғылыми атағы берілді. Ал 2008 жылы СанктПетербург халықаралық ғылым академиясының корреспондентмүшесі болып сайланды. 1983 жылдан бірнеше халықаралық қоғамдық ұйым, қозғалыстардың мүшесі болды. АҚШ-тың Кентукки штатының «Құрметті полковнигі» атағы табыс етілді. Осы жылдардағы қажырлы еңбегі де атаусыз қалған жоқ. Үкімет наградалары, КСРО Денсаулық сақтау ісінің үздігі, т.б. марапаттарды иеленді. Ең бір баса айтарым, Мұхтар өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдарынан бастап, ұзақ жылдар бойы жинаған даланың дара ділмəрінің бірі – бабасы Ақтайлақ бидің мол мұрасын ғылыми тұрғыдан зерттеп, 1999 жылы М.Əуезов атындағы Əдебиет жəне өнер институтымен бірлесе отырып, «Атасы асыл сөздің Ақтайлақ би» атты көлемді жинағын жарыққа шығарды. Сөйтіп, ғасыр өтсе де ел аузында шашырап жүрген дана бидің асыл мұрасын көпшілікке ұсынды. 2002 жылы Ақпарат министрлігінің тапсырмасымен «Елорда» баспасынан екінші рет жарық көрді. Сондай-ақ, халқымыздың аяулы тұлғалары Қу дауысты Құттыбай, Байғара, Ақтайлақ билерді келешек ұрпаққа аманат ретінде жеткізу мақсатында 1996 жылы «Байғара жəне Ақтайлақ би» қоғамдық қорын құрып, өзі сол қордың президенті болып сайланды. Аягөз ауданының зиялы азаматтарымен ақылдаса отырып, тозығы жеткен қос бидің кесенелерін қайта қалпына келтіріп, 2000 жылы əкелі-балалы қос бидің кесенесі бой көтерді. Ақтайлақ бидің шежіресін баспадан шығарып, республикалық ғылыми конференция өткізіп,

ұлан-асыр ас берілді. Белгілі жазушы Қабдеш Жұмаділовпен фольклорлық экспедиция құрып, сол жолы даңғайыр ақын Дулат Бабатайұлының Ақшатау бауырында қойылған мүрдесін тауып, үлкен табыспен оралды. – Ерлі-зайыптылардың бір мамандық иесі болуының қандай жақсы жақтарын айтар едіңіз... – Екеуміз де дəрігер болған соң, бір-бірімізді өте жақсы түсіндік. Ешуақытта ол кісі маған «ерте кетесің, кеш келесің, неге түнімен телефонға маза жоқ» деп айтқан емес. Керісінше, түннің бір уағында шұғыл операцияға шақыртып жатса, менімен бірге қоса киініп шығып, көлікке дейін шығарып салатын. Ал жас тау кезінде ауруханаға бірге барып, операция біткенше дə рігерлер бөлмесінде күтіп, үй ге бірге қайтушы едік. Егер кешігіп келетін болсам, екі баланы жетектеп, үйдің бұрышында күтіп жүретін. «Неге үйге кіре бермедіңдер?» десем, «сенсіз ол үйге кіріп не істейміз?» деуші еді. Орталық ауруханада жұмыс істегенімде де үйден өз жұмыс орнына үш-ақ минутта жететін болса да менімен бірге тұрып, бірге шай ішіп, далаға бірге шығып, балам алып кеткенше жанымда тұратын. Міне, мені осылай өмір бойы күтіп, шығарып салып, қабағыма қараған соң, ұсақ-түйек əңгімелер есте қалмай, тек осындай жақсылық қасиеттері əсте ұмытылар емес. Қонаққа барғанда да «дастарқаннан үлкен емеспіз, күттіріп қоюға болмайды» деп уақытында шығуға тырысатын. Ең соңғы қонаққа баратынымызда, неге екенін білмеймін, өзім асықтым. Киініп шықсам, дəлізде менің сырт киімімді алдына қойып, сипап отыр екен. Ал ауруханада жатқанында барғанымда маған бір тесіліп қарасын. «Неге сонша қарадың?» десем, еш жауап қатпады. Өзі өмірден өткен соң күнделігінен мына бір шумақ өлеңді оқыдым. «Қадала Гүлім саған қарай бердім, Суырып жанарымды қара менің. Қол жетпес алыстағы армандай боп, Арқаның ақ маралы қала бердің...». Бұл менімен қоштасуы ма екен деп ойлаймын. Өмірге ғашық адам еді. Өзін өзі күтетін. Арақ ішіп, темекі шекпеген. Отырған жерінде əндетіп, өлең оқып, астарлы қалжыңдасып, ортаның гүлі болатын. – Ер адамға анасынан кейінгі ең жақын адамы – құдай қосқан қосағы ғой. Сіздің айтуыңызға қарағанда, мінезге бай, ақылы асқан, жанашыр, өміріңді сеніп тапсыратын арқа сүйер Мұхаңдай азамат əр əйелдің арманы болса керек... Сонымен, əйелдің бақыты неде деп ойлайсыз? – Ең бірінші бақыт – өзінің басыңды сыйлайтын, адамгершілігі бар жар таңдау. Расул Ғамзатовтың: «Əйел болу ауыртады жаныңды, Ару болу сынға салар арыңды, Ана болу сығып алар барыңды. Ең ауыры – осыларды сезінбеу, Бастан кешпеу əйелге тəн зарыңды», деген өлең жолдары бар емес пе. Балаң болса, отбасыңда жүгіріп жүрген немерең болса, ол – екінші бақыт. Мұқташ қайтқаннан кейін көңілім түсіп, жылағым келіп отырса, Мираның кішкентайы Əнел өзінің сөзімен, тəтті қылықтарымен жұбатып жібереді. – Отбасында ұстанатын негізгі қағидаңыз қандай? – Ең бірінші түсіністік, екінші жағынан кешірімді болу. Əйел болғаннан кейін көп нəрсені кешіре білген жөн. Кейбіреулер ұсақ нəрсені өршітіп, түймедейді түйедей етіп жібереді. Əрине, отбасы болғаннан кейін ыдыс-аяқ сылдырламай тұрмайды. Сондай

жағдайда ар-намысқа тимей, əдемі айтыса білу керек. Кейбіреулер болар-болмас нəрседен бастайды да, артынша өткенді қопарып, тізіп шығады. Бəле іздемей, не туралы сөз болды, сонымен бітіріп, қоя салған абзал. Мұқташ өз ісімен де, сөзімен де мені де тəрбиелеп отырды ғой. Ішкі мəдениеті өте жоғары еді. Бір ғана мысал. Өзім теміржол ауруханасында қырық жылдай жұмыс істеп, соңғы он бес жыл бөлім меңгерушісі болдым. Республикалық аурухана болғандықтан, еліміздің түкпір-түкпірінен ауруы күрделі науқастар келіп, операция жасалады. Бірақ біздер ешқандай консультанттар шақырмай, дəрігерлер кезекшілік кезінде үйге хабарласып, кеңес сұрап жатады. Бірде кезекші дəрігер болған жағдайды топшылап айтпай, алыстан орағыта бастады. Соның өзіне 15-20 минут уақыт кетті. Сосын шыдамай: «Қысқасы, сізге менен не керек?» дедім. Кеңес беріп, телефонды қойдым. Мұқташ ашуланғанда орысшаға ауысып кететін, маған: «Адамның сөзін бөлетін кім едің? Саған ондай құқықты кім берді? Ол адам бар ойын толық айтып бітіруі керек еді», десін. «Оу, Мұқташ ол əңгімесін бітіру үшін əлі бір сағат керек. Соның бəрін тыңдап отырсам, ана жақта науқас тосып қалады ғой», деймін. Онысы, өзі қашанда адамның сөзін аяғына дейін тыңдайтын. Ал Мұқташ үшін сөйлеп отырған адамды орта жолдан бөліп тастау өрескел жайт. Міне, көрдіңіз бе, ол адами биіктігін өзінің отбасына да парасатты жеткізе білген адам. – Гүлнар апай, сіздердің жол дарыңызды қуған ұрпақ бар ма? – Ұлымыз Бейбіт жолымызды қуып, дəрігер болды. Медицина ғылымдарының кандидаты, Қазір Жарбосынов атындағы Урология ғылыми орталығында жұмыс істейді. Немереміз Əсел де болашақ дəрігер. Тұңғышымыз Мира Тынышбаев атындағы көлік жəне коммуникациялар академиясының доценті, қазақ қыздарынан əскери тақырыпта ғылыми диссертация қорғаған тұңғыш ғалым. Мұқташты осыншама тез кетеді деп өзі де, біз де ойлаған жоқпыз. Қайтыс боларының алдында баласы Бейбітке: «Мені ата-бабамыздың жанына апарып жерлеңдер, саған аманат» деп тапсырыпты. 28 желтоқсанда Мұқташтың жүрегі соғуын тоқтатты. 30-ы күні жолға шығып, Теміржолдың басшылары өзінің денесіне бір, баратын кісілерге бір вагонды пойызға тіркеп берді. Сөйтіп, қыстың қатты аязында, боранды күні Аягөзге жол тарттық. Күнделік дəптерінде қай жерге қоюына дейін көрсеткен екен, өзінің тілегі бойынша сол жерге арулап, жерледік. Өзі салған суреті бойынша күмбезін тұрғыздық. Жылына бір рет барып, ескерткішін бір сипап, құран оқытып қайтамыз. Мұқташтың 75 жылдығына арнап «Абзал жан» деген естелік кітап шығардық. Онда өмірбаяндық деректері, өзінің жүрегінен шыққан өлеңдері, толғаныстары жəне ол кісіні ардақ тұтқан інілері мен құрмет тұтқан ағалары, қимас достары мен жолдастары, қызметтес болып өнегесін, тағылымын алған азаматтар мен туыстарының естеліктері топтастырылды. – Гүлнар апай, əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

АЛМАТЫ.


8

www.egemen.kz

6 қаңтар 2015 жыл

Бос мемлекеттік әкімшілік лауазымдарға орналасуға конкурс туралы хабарландыру

Барлық конкурсқа қатысушыларға қойылатын жалпы біліктілік талаптары: C-1 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес; жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес; мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтіл үш жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда алты жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша мемлекеттік тапсырыс негізінде Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда үш жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; ғылыми дəрежесі болған жағдайда осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес. C-2 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес; жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда үш жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында бір жылдан кем емес; жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша мемлекеттік тапсырыс негізінде Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес; ғылыми дəрежесі болған жағдайда осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес. C-3 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде басшылық лауазымдарда екі жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-4 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. С-5 санаты үшін: жоғары білім. C-О-2 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес; жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі бір жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде басшылық лауазымдарда бір жылдан кем емес; жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; ғылыми дəрежесінің болуы. C-О-3 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес; мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі бір жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес; жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; ғылыми дəрежесінің болуы. C-O-5 санаты үшін: жоғары білім немесе ортадан кейінгі. C-O-6 санаты үшін: жоғары білім немесе ортадан кейінгі. C-R-4 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. C-R-5 санаты үшін: жоғары немесе ортадан кейінгі білім. «Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасы бірінші орынбасарының 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-0102/5 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде 2008 жылы 10 қаңтарда № 5084 тіркелген). Мемлекеттік əкімшілік қызметшілердің лауазымдық жалақысы Еңбек сіңірген Еңбек сіңірген жылдарына байжылдарына байСанат Санат ланысты ланысты min max min max C-1 175533 237033 С-О-3 94813 128126 С-2 156954 212048 C-O-5 64063 86485 C-3 118516 160157 C-O-6 57656 78157 C-4 106344 143501 C-R-4 56375 76235 С-5 80078 108266 C-R-5 49969 67906 С-О-2 125563 169767

I. Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігі Геология жəне жер қойнауын пайдалану комитетiнің Оңтүстiк Қазақстан геология жəне жер қойнауын пайдалану өңіраралық департаменті бойынша, анықтама телефоны: 050100, Алматы қаласы, Достық даңғылы, 85, (727) 261-35-10, 272-60-87, факс: 272-58-77, мемлекеттiк əкiмшiлiк мына бос орындарына конкурс жариялайды: 1. Минералдық-шикiзат қорын игеру бөлiмiнің – бас маманы (С-0-5 санаты). Функционалды міндеттері: бекітілген минералдықшикізат түрлері бойынша ақпаратты жүйелей білу, геологиялық барлау жұмыстарының бағыттары мен көлемдерін нақтылау жəне өзгерту бойынша ұсыныстар дайындай білу, жер қойнауын геологиялық зерттеу бойынша ұсынылған материалдардың дəлелділігі мен сапасын тексеру, оларды ғылыми-техникалық кеңесте жəне ӨҚК қарауға даярлау. Жер қойнауын пайдаланушы-кəсіпорындарға бекітілген жер қойнауын ұтымды пайдалану барысын бақылауға қатысу. Ғылыми-техникалық кеңестің, пайдалы қазбалар қорларының аумақтык комиссиясының ұйымдастыру-рəсімдеу жұмыстарын қамтамасыз ету, бөлімнің іс қағаздарын, жер қойнауын пайдаланушылардың өткізген жылдық геологиялық барлау жұмыстарының жұмыс бағдарламаларының мониторингін жүргізу, ПЭВМ-ге аймақ бойынша геологиялық материалдардың дайындығын қамтамасыз ету. Архивпен жұмыс істеу, іс қағаздардын жүргізу. Конкурсқа қатынасушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар жəне технологиялар: тау-кен инженерi-геолог мамандығы. 2. Алматы геология жəне жер қойнауын пайдалану аймақтық инспекциясының бас маман-инспекторы (СО-5 санаты).

Функционалды мiндеттерi: Қазақстан Республикасы Жер қойнауы жəне жер қойнауын пайдалану заңдылықтарының сақталуына, келісілген жобалық жəне технологиялық шешімдерге сəйкес жер қойнауын пайдаланушылардың жұмыстарына мемлекеттік бақылау жасау, геологиялық барлау, жер қойнауын тиімді жəне кешенді пайдалану жағдайларына инспекторлық тексерулер жүргізу, жер қойнауын пайдаланушылар есебін жүргізу, Қазақстан Республикасы Жер қойнауы жəне жер қойнауын пайдалану заңдылықтар талаптарының анықталған бұзушылықтарына шара қолдану, № 1-4 ЛКШ; 5-ГР жəне 6-ГР формаларындағы мемлекеттік статистикалық есептерін жинау; аймақтағы жер қойнауын пайдалану лицензиялық-келісімшарттық объектілерінің мониторингін жүргізу, жер қойнауын пайдалануға байланысты тоқсандық есептерді дайындау. Хаттамалық шешімдердің, хабарламалардың, ескертулердің, нұсқама-актілерінің, сондай-ақ жоғарғы жəне құзыретті органдар шешімдерінің орындалуына бақылау жəне талдау жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар жəне технологиялар: таукен инженер – геологі, гидрогеолог, маркшейдер мамандығы. 3. Жамбыл геология жəне жер қойнауын пайдалану аймақтық инспекциясының бас маман-инспекторы (СО-5 санаты). Функционалды мiндеттерi: Қазақстан Республикасы Жер қойнауы жəне жер қойнауын пайдалану заңдылықтарының сақталуына, келісілген жобалық жəне технологиялық шешімдерге сəйкес жер қойнауын пайдаланушылардың жұмыстарына мемлекеттік бақылау жасау, геологиялық барлау, жер қойнауын тиімді жəне кешенді пайдалану жағдайларына инспекторлық тексерулер жүргізу, жер қойнауын пайдаланушылар есебін жүргізу, Қазақстан Республикасы Жер қойнауы жəне жер қойнауын пайдалану заңдылықтар талаптарының анықталған бұзушылықтарына шара қолдану, № 1-4 ЛКШ; 5-ГР жəне 6-ГР формаларындағы мемлекеттік статистикалық есептерін жинау; аймақтағы жер қойнауын пайдалану лицензиялық-келісім-шарттық объектілерінің мониторингін жүргізу, жер қойнауын пайдалануға байланысты тоқсандық есептерді дайындау. Хаттамалық шешімдердің, хабарламалардың, ескертулердің, нұсқама-актілерінің, сондайақ жоғарғы жəне құзыретті органдар шешімдерінің орындалуына бақылау жəне талдау жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар жəне технологиялар: таукен инженер-геологі, гидрогеолог, маркшейдер мамандығы. II. Солтүстік Қазақстан облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаменті, 150000, Петропавл қаласы, К. Сүтішев көшесі, 56, анықтама үшін телефон (7152) 46-4507, 50-00-51, «Б», электронды мекенжай: esenaevas@taxsko. mgd.kz корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымға бос лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды. 1. Ақжар ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы «ақпаратты қабылдау мен өңдеу жөніндегі орталық» жəне есепке алу бөлімінің бас маманы (С-R-4, 1 бірлік); 2. Аққайың ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы «ақпаратты қабылдау мен өңдеу жөніндегі орталық» жəне есепке алу бөлімінің бас маманы (С-R-4, 1 бірлік); 3. Уəлиханов ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы «ақпаратты қабылдау мен өңдеу жөніндегі орталық» жəне есепке алу бөлімінің бас маманы (С-R-4, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: салық есептіліктерін сапалы жəне уақтылы ұсынылуына бақылау жəне қабылдау бойынша жұмысты жүргізу, өтініштерді қабылдау бойынша, оларды қарастыру, тіркеу жəне анықтамаларды жəне басқа құжаттарды уəкілетті органмен анықталған нысандар мен мерзімдер бойынша беру, тіркеуді (қайта тіркеуді жүргізу, салық салу объектілерін жəне салық салумен байланысты объектілерді салық есебіне қою жəне шығару. Ведомстволық компьютерлік желі жəне бағдарламалық құралдардың үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету, түсімдердің дұрыстығы мен уақтылығына жəне бюджетке түсетін салықтық жəне салықтық емес түсімдер есебі үшін ақпараттық база деректерінің жағдайын бақылау, болжамдық көрсеткіштердің орындалуын талдау, бересілердің туындау себептері жəне оны өтеу бойынша шаралар қабылдау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары: «əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес» (экономика, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару) немесе «техникалық ғылымдар мен технологиялар» (ақпараттық жүйелер, есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету) немесе «білім» (математика немесе информатика, құқық жəне экономика негіздері) немесе «құқық» бейіндері бойынша. Ортадан кейінгі: «сервис, экономика жəне басқару» (есеп жəне аудит (салалар бойынша), қаржы (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша) немесе «байланыс, телекоммуникациялар жəне ақпараттық технологиялар» (ақпараттық жүйелер (қолдану облыстары бойынша), есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету (түрлері бойынша) немесе «білім» (математика немесе информатика мұғалімі) немесе «құқық» бейіндері бойынша рұқсат етіледі. 4. Ақжар ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы салық төлеушілермен жұмыс жəне өндіру бөлімінің бас маманы (С-R-4, 1 бірлік); 5. Тимирязев ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы салық төлеушілермен жұмыс жəне өндіру бөлімінің бас маманы (С-R-4, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: есепті жүргізу бойынша жəне салық төлеушілерді, салықтың барлық түрлері бойынша салықтық емес төлемдердің салық салу объектілерін əкімшілендіру, тіркелмеген жəне декларацияларды тапсырмайтын заңды жəне жеке тұлғаларды, сондай-ақ салық салу объектілерін жəне салық салумен байланысты объектілерді анықтау жəне салық есебіне қою, бақылау жөнінде жəне уəкілетті органмен өзара іс-қимыл бойынша жұмыс жүргізу Кеден одағы шеңберінде бюджетке жанама салықтар түсімдері жəне əкімшілендіру бойынша жұмыс жүргізу. Бюджет алдында салық төлеушілер берешегін талдау бойынша жұмыстарды жүргізу; дебиторлары туралы мəліметтерді жинау жəне жүйелендіру; қолдағы ақшалай қаражаттарын алу; мүлігімен иелік етуін шектеу, экспорттық операцияларды уақытша тоқтату туралы кеден органдарының хабарламасы; салық заңнамасының бұзушылығы үшін əкімшілік əсер ету шаралары; есептілік құру. Жеке заңды тұлғалардың қызметіне қаржы-шаруашылығына, республикалық жəне жергілікті бюджеттерге төлемдер түсімдерінің уақтылығына бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары: «əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес» (экономика, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару) немесе «техникалық ғылымдар мен технологиялар» (ақпараттық жүйелер, есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету) немесе «білім» (математика немесе информатика, құқық жəне экономика негіздері) немесе «құқық» бейіндері бойынша. Ортадан кейінгі: «сервис, экономика жəне басқару» (есеп жəне аудит (салалар бойынша), қаржы (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша) немесе «байланыс, телекоммуникациялар жəне ақпараттық технологиялар» (ақпараттық жүйелер (қолдану облыстары бойынша), есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету (түрлері бойынша) немесе «білім» (математика немесе информатика мұғалімі) немесе «құқық» бейіндері бойынша рұқсат етіледі. 6. Аққайың ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы салық төлеушілермен жұмыс жəне өндіру бөлімінің бас маман – заң кеңесшісі (С-R-4, 1 бірлік); 7. Тимирязев ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы салық төлеушілермен жұмыс жəне өндіру бөлімінің бас маман – заң кеңесшісі (С-R-4, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: бұйрықтардың жобаларын, ережелерді жəне басқа да құқықтық сипаттағы құжаттарды қарастыру бойынша жұмыс жүргізу. Жеке тұлғалардан алынатын барлық салықтар, алымдар, басқа да төлемдерді өндіріп алу бойынша салық басқармасы қызметін заңды қамтамасыз етуді тікелей жүзеге асыру. Басқарма қызметкерлерін жəне азаматтарды салық заңнамасын қолдану мəселелері бойынша кеңес беру. Басшыға қол қойылуға ұсынылатын құқықтық сипаттағы құжаттардың əрекет ететін заңнама талаптарына сəйкес келуін тексеру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары: «əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес» (экономика, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару) немесе немесе «құқық» бейіндері бойынша. Ортадан кейінгі: «сервис, экономика жəне басқару» (есеп жəне аудит (салалар бойынша), қаржы (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша) немесе «құқық» бейіндері бойынша рұқсат етіледі. 8. М.Жұмабаев ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы салық төлеушілермен жұмыс бөлімінің бас маманы (С-R-4, 1 бірлік); 9. Ғ.Мүсірепов атындағы аудан бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы салық төлеушілермен жұмыс бөлімінің бас маманы (С-R-4, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: есепті жүргізу бойынша жəне салық төлеушілерді, салықтың барлық түрлері бойынша салықтық емес төлемдердің салық салу объектілерін əкім шілендіру, тіркелмеген жəне декларацияларды

тапсырмайтын заңды жəне жеке тұлғаларды, сондай-ақ салық салу объектілерін жəне салық салумен байланысты объектілерді анықтау жəне салық есебіне қою, бақылау жөнінде жəне уəкілетті органмен өзара іс-қимыл бойынша жұмыс жүргізу Кеден одағы шеңберінде бюджетке жанама салықтар түсімдері жəне əкімшілендіру бойынша жұмыс жүргізу. Заңды жеке тұлғалардың қаржы-шаруашылық қызметіне тұрақты салықтық бақылауды іске асыру, республикалық жəне жергілікті бюджеттерге төлемдерді дұрыс есептеу мен уақытылы түсуін бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары: «əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес» (экономика, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару) немесе «техникалық ғылымдар мен технологиялар» (ақпараттық жүйелер, есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету) немесе «білім» (математика немесе информатика, құқық жəне экономика негіздері) немесе «құқық» бейіндері бойынша. Ортадан кейінгі: «сервис, экономика жəне басқару» (есеп жəне аудит (салалар бойынша), қаржы (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша) немесе «байланыс, телекоммуникациялар жəне ақпараттық технологиялар» (ақпараттық жүйелер (қолдану облыстары бойынша), есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету (түрлері бойынша) немесе «білім» (математика немесе информатика мұғалімі) немесе «құқық» бейіндері бойынша рұқсат етіледі. 10. Тимирязев ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы салық төлеушілермен жұмыс жəне өндіру бөлімінің жетекші маманы (С-R-5, 1 бірлік); 11. Уəлиханов ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы салық төлеушілермен жұмыс жəне өндіру бөлімінің жетекші маманы (С-R-5, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: есепті жүргізу бойынша жəне салық төлеушілерді, салықтың барлық түрлері бойынша салықтық емес төлемдердің салық салу объектілерін əкімшілендіру, тіркелмеген жəне декларацияларды тапсырмайтын заңды жəне жеке тұлғаларды, сондай-ақ салық салу объектілерін жəне салық салумен байланысты объектілерді анықтау жəне салық есебіне қою, бақылау жөнінде жəне уəкілетті органмен өзара іс-қимыл бойынша жұмыс жүргізу. Кеден одағы шеңберінде бюджетке жанама салықтар түсімдері жəне əкімшілендіру бойынша жұмыс жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары: «əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес» (экономика, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару) немесе «техникалық ғылымдар мен технологиялар» (ақпараттық жүйелер, есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету) немесе «білім» (математика немесе информатика, құқық жəне экономика негіздері) немесе «құқық» бейіндері бойынша немесе ортадан кейінгі: «сервис, экономика жəне басқару» (есеп жəне аудит (салалар бойынша), қаржы (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша) немесе «байланыс, телекоммуникациялар жəне ақпараттық технологиялар» (ақпараттық жүйелер (қолдану облыстары бойынша), есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету (түрлері бойынша) немесе «білім» (математика немесе информатика мұғалімі) немесе «құқық» бейіндері бойынша. 12. Петропавл қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы жанама салықтарды əкімшілендіру бөлімінің бас маманы (С-R-4, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: бюджетке жанама салықтарын əкімшілендіру жəне түсімі бойынша жұмыс жүргізу, барлық тексеру түрлерін жүзеге асырады, есептіліктерді жəне бақылау тапсырмаларын орындайды, акциздік қосындарда кезекшілік жүргізуі. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары: «əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес» (экономика, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару) немесе «құқық» бейіндері бойынша. Ортадан кейінгі: «сервис, экономика жəне басқару» (есеп жəне аудит (салалар бойынша), қаржы (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша) немесе «құқық» бейіндері бойынша рұқсат етіледі. 13. Петропавл қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы заңды тұлғалармен жұмыс бөлімінің бас маманы (санаты С-R-4, 2 бірлік). Функционалды міндеттері: бекітілген салық төлеушілер бойынша тіркеу деректері, жарғылық құжаттар, есептік саясат, басқа органдардың ақпараты, тексеру актілері жəне өзге де ақпараттар салынған арнайы іс жүргізу, əкімшілік əрекет ету шараларын қабылдау үшін материалдар дайындайды, салық есептілігіне камералды бақылауды жүзеге асырады Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары: «əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес» (экономика, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару) немесе «білім» (математика немесе информатика, құқық жəне экономика негіздері) немесе «құқық» немесе «техникалық ғылымдар мен технологиялар» (ақпараттық жүйелер, есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету) бейіндері бойынша. Ортадан кейінгі: «сервис, экономика жəне басқару» (есеп жəне аудит (салалар бойынша), қаржы (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша) немесе «білім» (математика немесе информатика мұғалімі) немесе «құқық» немесе «байланыс, телекоммуникациялар жəне ақпараттық технологиялар» (ақпараттық жүйелер (қолдану облыстары бойынша), есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету (түрлері бойынша) бейіндері бойынша рұқсат етіледі. 14. Петропавл қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы құқықтық жұмыстар жəне салықтық заңнамаларды түсіндіру бөлімінің бас маманы (С-R-4, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: сотта жəне басқа да органдарда құқық мəселелерін қарау барысында салық басқармасының мүдделерін ұсынады, шаруашылық шарттарды дайындауға қатысу, тəжірибелік талдау, салық органының қызметіне қатысты заңнамалық қызметі туралы ақпараттық материалдарды оларды оқытуды ұйымдастыру, салық есептілігін жасауға, іске асырылатын заңнамаларға үгіт-насихат жүргізу. Заңды жəне жеке тұлғаларға салық салу мəселелері бойынша түсіндіру жұмыстарын іске асыру жəне ұйымдастыру. Салық төлеушілердің арызына талдау, шаруашылық субъектілеріне жəне арыздары мен өтініштерін қарау, жұмысты жетілдіру мақсатында қоғам пікірін оқу, салық жағдайлары бойынша шолу дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары: «əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес» (экономика, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару) немесе «құқық» бейіндері бойынша. Ортадан кейінгі: «сервис, экономика жəне басқару» (есеп жəне аудит (салалар бойынша), қаржы (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша) немесе «құқық» бейіндері бойынша рұқсат етіледі. 15. Петропавл қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы құжаттарды өңдеу, жеке шоттарды жүргізуді есепке алу орталығы (санаты С-R-4, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: өтініштерді қабылдау, салықтар мен төлемдердің артық төленген сомаларын есепке жатқызу мен кері қайтару, салық міндеттемелерін орындау бойынша бюджетпен есеп-айырысу жағдайлары туралы дербес шоттан көшірмелер беру жəне салық төлеушінің есеп-айырысу жағдайлары туралы анықтамалар беру, банк шоты есебінен шығару мен салықтар, төлемдер, жарналарды бюджетке жатқызу күнін көрсетудің дұрыстығы, тұратын орнын немесе салық төлеушінің қызметін іске асыру орнын өзгерткенде дербес шоттарды есепке алу мен тапсыру. Қабылданған СЕН СЕЭН АЖ, ҚҚС АЖ, ЖКАЖ қабылдау, тіркеу, енгізу, СЕН ақпаратты енгізу регламентін сақтау, салық төлеушілердің дербес шоттарына СЕН көрсетілген салықтар мен басқа да міндетті төлемдер, сол сияқты зейнетақы жарналары сомаларын автоматты жəне жергілікті түрде тарату. Тіркеу сипатты құжаттарды салық төлеушілерден қабылдау, өңдеу жəне беру, салық есебіне қою мен шығаруға, ТЕ қою туралы куəлік беруге өтініштерді қабылдау, ҚҚС төлеушінің, ҚНТ қолдануға, ЖК куəлігін беру, банк шоттарын ашу мен жабу бөлігінде банктерден ақпараттарды қабылдау мен өңдеу, мемлекеттік қызмет көрсету сапасын үнемі жақсарту. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары: «əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес» (экономика, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару) немесе «білім» (математика немесе информатика, құқық жəне экономика негіздері) немесе «құқық» бейіндері бойынша. Ортадан кейінгі: «сервис, экономика жəне басқару» (есеп жəне аудит (салалар бойынша), қаржы (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша) немесе «білім» (математика немесе информатика мұғалімі) немесе «құқық» бейіндері бойынша рұқсат етіледі. III. Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі Атомдық жəне энергетикалық қадағалау мен бақылау комитеті, 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, 10, Минис трліктер үйі, 15-кіреберіс, 7-қабат, 714-бөлме, электронды пошта ku_zhanabek@mail.ru анықтамалар үшін телефондар: (8 7172) 740034, факс (8 7172) 741218, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына иеленуге конкурс жариялайды: 1. Астана қаласы бойынша аумақтық департментінің бас маманы, С-О-5 санаты, 3 бірлік. Функционалды міндеттері: электр жəне жылу станциялары, электр жəне жылу желілерінің сенімді, қауіпсіз жəне үнемді жұмыс істеуіне, сондай-ақ тұтынушылардың электр жəне жылу тұтыну энергетикалық жабдығының

пайдаланылуына жəне техникалық жағдайына бақылауды жүзеге асыру. Электр энергетикасы обьектілеріндегі авариялық, технологиялық бұзушылықтар мониторингі жəне талдау. Электр жəне жылу энергиясының сапасы бойынша техникалық шарттардың сақталуына, электр станцияларының, электр жəне жылу желілерінің күзгі қысқы жағдайдағы жұмысқа дайындығына, электр энергетикасы саласындағы заңнамаларды жетілдіру бойынша ұсыныстар. Электр энергетикасы саласындағы заңнаманы жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізу. Қазақстан Республикасының электр энергетикасы саласындағы нормативтік-құқықтық актілердің техникалық талаптарының орындалуына бақылауды жүзеге асыру. Аварияларды, жазатайым оқиғаларды жəне электр энергетикасы саласындағы нормативтік-құқықтық актілердің техникалық талаптарының өзге де өрескел бұзушылықтарын жіберген кінəлі адамдарды тəртіптік жауапкершілікке тарту туралы ұйымдардың меншік иелеріне ұсыныстар енгізу немесе электр энергетикасы саласындағы заңнамаларды бұзуда кінəлі адамдарды əкімшілік жауапкершілікке тарту туралы тиісті мемлекеттік органдарға материалдар жіберу. Тəуекелдерді бағалау жүйесіне сəйкес аумақтық департаменттің жұмыс жоспарын жасау жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру. Өңірлік деңгейде материалдарға талдау дайындау. Жеке жəне заңды тұлғалардан келіп түскен өтініштерді қарауды жүзеге асыру. Электр жəне жылу энергиясын өндіруді, беруді жəне тұтынуды жүзеге асыратын ұйым басшыларының электр энергетикасы саласындағы нормативтік-құқықтық актілерді білуіне біліктілік тұрғысынан тексеруді қатысу жəне ұйымдастыру. Өңірлік деңгейде талдамалық материалдарды, өндіріс жəне электр энергиясын тұтыну теңгерімін дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім техникалық ғылымдар мен технологиялар. IV. «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Су ресурстары комитетінің Су ресурстарын пайдалануды реттеу жəне қорғау жөніндегі АралСырдария бассейндік инспекциясы» республикалық мемлекеттік мекемесі, индексі 120008, Қызылорда қаласы, Аман келді көшесі, 107-үй, анықтама үшін байланыс телефондары: (8-724) 223-56-07, 23-58-50. электронды поштаның мекенжайы: as_bvu@mail.ru, бос мемлекеттік əкімшілік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Бухгалтерлік есеп, кадрлық жəне құқықтық жұмыс бөлімінің бас маманы (С-О-5 санаты, 1 бірлік), орналасқан жері – Қызылорда қаласы. Функционалды міндеттері: мекеменің шаруашылыққаржылық қызметіне бухгалтерлік есеп жүргізу; ай сайын бөлінген бюджеттік қаржылардың игерілуін, салықтық жəне басқа да міндетті төлемдерді рəсімдеу: қазынашылық органдар арқылы банк операцияларын жүргізу, негізгі мүліктермен материалдық құндылықтардың қозғалысына есеп жүргізу, оларды түгендеу жұмыстарына қатысу; мемлекеттік сатып алу жұмыстарын рəсімдеу; ұсынылған қызметтері бойынша өнім берушімен тапсырыс беруші арасындағы есеп айырысу жұмыстарын жүргізу; бухгалтерлік мəліметтер базасын қалыптастыру, жүргізу жəне сақтау жұмыстарымен айналысу; үнемдеу режімін қалыптастыру жəне бухгалтерлік құжат айналымды жақсарту мақсатында, мекеменің шаруашылыққаржылық қызметіне экономикалық сараптама жасау; бюджеттік қаржылардың игерілуі туралы, кредиторлық жəне дебиторлық міндеттемелер (қарыздар) туралы, салықтық жəне басқа да міндетті төлемдер туралы (ИПН), əлеуметтік төлемдер, тауарларды мемлекеттік сатып алу, қызмет көрсету есептемелерін əзірлеу жəне оларды уəкілетті органдарға тапсыру; бекітілген кестеге сəйкес, еңбек демалыстарды жəне іссапарларды рəсімдеу; Қазақстан Республикасының заңнамаларымен белгіленген басқада өкілеттіктерін жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы, есеп жəне аудит, менеджмент). V. Алматы қаласының прокуратурасы, 050059, Алматы қаласы, Желтоқсан көшесі, 189, анықтама телефоны: 8 (727) 265-05-30, 265-05-15, электронды мекенжайы: 7272380@prokuror.kz бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Бостандық ауданы прокуратурасының іс жүргізу жөніндегі бас маманы (С-R-4 санаты) – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: барлық кіріс жəне шығыс хаттарын қабылдау, есептеу, жүйелеу, тіркеу, алғашқы өңдеу, сұрыптау мен оларды мақсатына қарай жолдау, тіркеубақылау карточкаларының тиісті бөліктерін, электрондық база мəліметтерінің белгіленген түрлерін қалыптастыру жəне толтыру, прокуратураның негізгі қызметі бойынша бұйрықтар мен өкімдерді тіркеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылған талаптар: қазақ тілін білумен ұштасқан жоғарғы заң немесе филологиялық білім. Қазақ тілін білумен ұштасқан орташа заң немесе филологиялық білімі барларға рұқсат етіледі. Тестілеу бағдарламасы бойынша Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңды, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Заңды, Мемлекеттік қызметшілердің Ар-намыс кодексін жəне осы санаттағы лауазымның функционалды міндеттерін орындауға қажетті басқа да міндетті білімнің болуы. Қазақ тілін білумен ұштасқан жоғарғы заң немесе филологиялық білімі болмаған жағдайда, қазақ тілін білумен ұштасқан арнаулы орта заң немесе филологиялық білімі бар болса, мемлекеттік қызметте бір жылдан кем емес өтілі немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес келетін салаларда екі жылдан кем емес өтілі бар болуы тиіс. Ақмола облысының прокуратурасы, 020000, Көкшетау қаласы, Біржан сал көшесі, 45, анықтама телефоны: 8 (7162) 25-74-91; 25-05-93), электронды пошта мекенжайы 7162380@prokuror.kz, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға конкурс жариялайды: 1. Ақмола облысының Ақкөл ауданы прокуратурасының жетекші маманы, (С-R-5 санаты) – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: құжаттандыру мен іс жүргізуді ұйымдастыру; электрондық деректер базасында белгіленген тіркеу-бақылау кəртішкелерінің тиісті бөліктерін қалыптастыру жəне толтыру; прокуратураның негізгі қызметіне байланысты бұйрықтар мен өкімдерді тіркеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе орта білімнен кейінгі заң білімінің немесе гуманитарлық не əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласындағы мамандықтар бойынша білімінің болуы. Тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік-құқықтық актілерді білу, 2050 жылға дейінгі Қазақстанның Даму стратегиясын, Қазақстан Республикасының «Əкімшілік рəсімдер туралы» 2000 жылғы 27 қарашадағы Заңын, Қазақстан Республикасының «Ұлттық мұрағат қоры жəне мұрағаттар туралы» 1998 жылғы 22 желтоқсандағы № 326-1 Заңын білу. Осы санаттағы лауазым бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа міндетті білімнің болуы. Шығыс Қазақстан облысының прокуратурасы, 070000, Өскемен қаласы, Пермитин көшесі, 21, анықтама телефоны: 8 (7232) 24-18-34, электронды мекенжайы vk-otd-kadrprokuror.kz бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Шығыс Қазақстан облысының прокуратурасы аппаратының жетекші маманы (негізгі қызметкердің бала күтіміне арналған демалысы кезеңіне, С-О-6 санаты) - 1 бірлік. Функционалды міндеттері: барлық кіріс жəне шығыс хаттарын қабылдау, есепке алу, тіркеу, жүйелеу, алғашқы өңдеу, сұрыптау жəне одан əрі мақсатына қарай жолдау; электрондық мəліметтер базасындағы тіркеу-бақылау карточкаларының белгіленген нысанының тиісті бөліктерін қалыптастыру жəне толтыру, прокуратураның негізгі қызметі бойынша бұйрықтар мен өкімдерді тіркеу. Құжаттандыруды жүргізу, мəліметтерді жинақтауға, өңдеуге жəне ұсынуға арналған компьютерлік техникаларды пайдаланып, түрлі операцияларды орындау. Облыс прокуратурасының мұрағатымен жұмыс жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім. Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңды, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Заңды, Мемлекеттік қызметшілердің Ар-намыс кодексін жəне осы санаттағы лауазымның функционалды міндеттерін орындауға қажетті басқа да міндетті білімнің болуы. Компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс жасай білуі. 2. Шығыс Қазақстан облысының мамандандырылған табиғат қорғау прокуратурасы Риддер қаласының прокуратурасының жетекші маманы (С-R-5 санаты) - 2 бірлік. Функционалды міндеттері: барлық кіріс жəне шығыс хаттарын қабылдау, есепке алу, тіркеу, жүйелеу, алғашқы өңдеу, сұрыптау жəне одан əрі мақсатына қарай жолдау; электрондық мəліметтер базасындағы тіркеу-бақылау карточкаларының белгіленген нысанының тиісті бөліктерін қалыптастыру жəне толтыру, прокуратураның негізгі қызметі бойынша бұйрықтар мен өкімдерді тіркеу. Құжаттандыруды жүргізу, мəліметтерді жинақтауға, өңдеуге жəне ұсынуға арналған компьютерлік техникаларды пайдаланып, түрлі операцияларды орындау. Облыс прокуратурасының мұрағатымен жұмыс жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар:

жоғары немесе ортадан кейінгі білім. Қазіргі компьютерлік бағдарламалар бойынша жұмыс жасай білуі. Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтікқұқықтық актілерін, 2050 жылға дейінгі Қазақстанның Даму стратегиясын білуі. Осы санаттағы нақты лауазымның тиісті мамандығы саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білуі. Осы санаттағы лауазым бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімнің болуы. Компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс жасай білуі. 3. Шемонаиха ауданы прокуратурасының жетекші маманы (негізгі қызметкердің бала күтіміне арналған демалысы кезеңіне, С-R-5 санаты) - 1 бірлік. Функционалды міндеттері: барлық кіріс жəне шығыс корреспонденцияларын қабылдау, есепке алу, тіркеу, жүйелеу, алғашқы өңдеу, сұрыптау жəне одан əрі мақсатына қарай жолдау; электрондық мəліметтер базасындағы тіркеу-бақылау карточкаларының белгіленген нысанының тиісті бөліктерін қалыптастыру жəне толтыру, прокуратураның негізгі қызметі бойынша бұйрықтар мен өкімдерді тіркеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім. Қазіргі компьютерлік бағдарламалар бойынша жұмыс жасай білуі. Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, 2050 жылға дейінгі Қазақстанның Даму стратегиясын білуі. Осы санаттағы нақты лауазымның тиісті мамандығы саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білуі.Осы санаттағы лауазым бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімнің болуы. Компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс жасай білуі. Қостанай облысының прокуратурасы, 110000, Қостанай қаласы, Алтынсарин көшесі, 118 «А» үй, анықтама үшін телефондар: 8 (7142) 54-94-86, 54-94-93, электронды пошта мекенжайы 7142380@prokuror.kz, келесі бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға конкурс жариялайды: 1. Қостанай облысының прокуратурасы аппаратының бас маманы (С-О-5 санаты) – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: прокуратура органдарының қызметі туралы халыққа ақпарат беру мақсатында прокуратура органдарының БАҚ-пен өзара іс-қимылын ұйымдастыру жəне үйлестіру. Прокуратураның имидждік бағдарламасын іске асыру бойынша қызметін жоспарлау, медиа-жоспарды əзірлеу жəне іске асыру, PR-акцияларды (баспасөз конференциялары, брифингтер т.б.) өткізу. БАҚ-қа талдау жəне мониторинг жүргізу. Облыстық прокуратурасының жəне төмен тұрған прокуратуралардың ақпараттық-насихаттау жұмысын ұйымдастыру, құқықтық түсіндіру қызметінің жай-күйін талдау, өңірдегі жұмыс тиімділігін арттырудың жолдарын іздестіру. Имидждік бағдарламаны іске асыру мəселелері бойынша статистикалық есептілікті жүргізу. Қызметкерлердің БАҚ-та (баспа, теле-радио жəне электронды) сұхбат беруін, жариялануын ұйымдастыру. Мемлекеттік жəне ресми тілдегі нормативтік-құқықтық актілерді, ҚР Бас прокуратурасының ведомстволық бұйрықтарын бақылауда ұстау арқылы заңнаманы жүйелеу. Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Заңының талаптарын сақтау, сонымен бірге қызметте жəне жеке құрам арасында белгілі болған сыбайлас жемқорлық жағдайлары жөнінде басшылыққа дер кезінде хабарлау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары (заңгер, журналист, филолог), баспасөз хатшысы қызметінің функционалды бағыттары бойынша тиісті салада кемінде бір жыл өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білім рұқсат етіледі, міндетті түрде мемлекеттік тілді білу қажет. Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарды, «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемкорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік ресімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау туралы» заңдарды, осы санаттағы нақты лауазымның мамандығы бойынша қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауды білу. Осы санаттағы лауазымның функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті басқа білімнің болуы, компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс істей білу. 2. Қостанай облысы прокуратура аппаратының бас маманы (С-О-5 санаты) – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: барлық кіріс жəне шығыс құжаттарды қабылдау, тіркеу, есепке алу, реттеу жəне тапсыру; электронды базада тиісті формаларды толтыру жəне қалыптастыру; электронды ақпарат жүйелерімен жұмыс істеу жəне басқа міндеттерді атқару. Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Заңының талаптарын сақтау, сонымен бірге, қызметте жəне жеке құрам арасында белгілі болған сыбайлас жемқорлық жағдайлары жөнінде басшылыққа дер кезінде хабарлау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары (заңгер, педагогика), осы лауазымдың функционалдық бағыттары бойынша тиісті салада кемінде бір жыл өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білім рұқсат етіледі. Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарды, «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік ресімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау туралы» заңдарды, осы санаттағы нақты лауазымның мамандығы бойынша қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауды білу. Осы санаттағы лауазымның функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті басқа білімнің болуы, компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс істей білу. 3. Қостанай облысы прокуратурасының кадр жұмысы тобының бас маманы (негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалыста болу кезеңіне, С-О-5 санаты) – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: қызметкерлердің, əкімшілік мемлекеттік қызметшілердің жəне жеке еңбек шарты негізінде жұмыс істейтін қызметкерлердің жеке істерін қалыптастыру жəне жүргізу, іс жүргізу, еңбек кітапшаларды, қызметтік жəне іссапар куəліктерді, қызметтік (таңбалы) бланкті есепке алу, жүргізу жəне беру, құжаттардың сақталуын қамтамасыз ету, мемлекеттік қызметке қабылданғандарды арнайы тексеру үшін құжаттарды даярлау, жеке құрам бойынша бұйрықтардың жобасын даярлау, ақпараттық жүйелермен жұмыс істеу, жұ мыстағы комиссиялардың хатшысы болу. «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Заңның талаптарын сақтау, сонымен бірге қызметте жəне жеке құрам арасында белгілі болған сыбайлас жемқорлық жағдайлары жөнінде басшылыққа дер кезінде хабарлау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары (заңгер, педагогика), осы лауазымның функционалды бағыттары бойынша тиісті салада кемінде бір жыл өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білім рұқсат етіледі. Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарды, «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемкорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік ресімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау туралы» заңдарды, осы санаттағы нақты лауазымның мамандығы бойынша қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауды білу. Осы санаттағы лауазымның функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті басқа білімнің болуы, компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс істей білу. 4. Қостанай облысының Лисаков қаласы прокуратурасының бас маманы (негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалыста болу кезеңіне, С-R-4 санаты) – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: барлық кіріс, шығыс құжаттарды қабылдау, есепке алу, жүйелеу, реттеу, тіркеу, өндеу жəне тапсыру, электронды базалардың белгіленген нысандарын қалыптастыру жəне толтыру, прокуратураның негізгі қызметі бойынша бұйрықтарды жəне өкімдерді тіркеу, ақпараттық жүйелермен жұмыс істеу жəне таға басқа міндеттерді атқару. «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасы Заңының талаптарын сақтау, сонымен бірге қызметте жəне жеке құрам арасында белгілі болған сыбайлас жемқорлық жағдайлары жөнінде басшылыққа дер кезінде хабарлау. (Жалғасы 9-бетте).


www.egemen.kz

6 қаңтар 2015 жыл

(Жалғасы. Басы 8-бетте). Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары (заңгер, педагогика), осы лауазымның функционалды бағыттары бойынша тиісті салада кемінде бір жыл өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білім рұқсат етіледі. Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарды, «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемкорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік ресімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау туралы» заңдарды, осы санаттағы нақты лауазымның мамандығы бойынша қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауды білу. Осы санаттағы лауазымның функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті басқа білімнің болуы, компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс істей білу. Қарағанды облысының прокуратурасы, 100026, Қарағанды қаласы, Құрылысшылар даңғылы, 28а, анықтама үшін телефоны: 8 (7212) 35-35-95, факс 35-34-83, электронды мекенжайы: krg-otd-kanc@prokuror.kz, бос мем лекеттік əкімшілік лауазымдарға конкурс жариялайды: 1. Қарағанды облысының прокуратурасы қаржы жəне ақпараттандыру басқармасының басшысы (С-О-3 санаты)- 1 бірлік. Функционалды міндеттері: тауарларды, жұмыстарды жəне көрсетілетін қызметтерді мемлекеттік сатып алуды өткізу үшін құжаттарды ресімдеуді, қызметтер көрсетуге шарттар жасауды ұйымдастыру. Үй-жайларды жөндеуді өткізуді ұйымдастыру, жөндеу жұмыстарының сапалы орындалуына бақылауды жүзеге асыру. Тауарлық-материалдық құндылықтарды қабылдау, сақтау жəне жіберу жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру. Қызмет көрсетуші персоналдың жұмысына, күзет қызметіне басшылықты жəне өткізу режімінің сақталуына бақылауды жүзеге асыру. Өртке қарсы іс-шараларын орындауды жəне өрт инвентарларын дұрыс жағдайда күтіп-ұстауды қамтамасыз ету. Қызметтік автокөлік құралдарын техникалық пайдалану ережелерінің сақталуына, оларды техникалық қызмет көрсетуге уақытында жіберілуіне жəне жанар-жағармай материалдарымен қамтамасыз етуге бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жұмыс тəжірибесі болған жағдайда жоғары экономикалық жəне заңгерлік білімінің болуы. Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, 2050 жылға дейінгі Қазақстанның даму стратегиясын білуі. Осы санаттағы нақты лауазымның тиісті мамандығы саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтікқұқықтық актілерін білуі. Осы санаттағы лауазым бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімнің болуы. Компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс жасай білуі. 2. Қарағанды облысы прокуратурасы аппаратының (басқарма құқығында) бас маманы– С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ақпараттық-құқықтық түсіндіру жұмыстарының жағдайына талдау жасау, тиімділікті көтеруге бағытталған шаралар қолдану. Бұқаралық ақпараттық құралдарда жариялануға жататын материалдарды іріктеп, мақалалар дайындау. Құқықтық түсіндіру жұмыстарын жүзеге асыруға бағытталған іс-шараларды ұйымдастырып, үйлестіру. Жол берілген заң бұзушылықтар туралы бұқаралық ақпараттық құралдарда жарияланған мақалаларды зерделеп, іріктеу. Қазақстан Республикасының прокуратура органдарының имидждік бағдарламасының жүзеге асырылуын қорытындылау. Құқықтық ақпарат мəселелеріне қатысты статистикалық есептерді қалыптастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі – жоғары: журналистика, филология немесе заңгерлік, орта білімнен кейінгі білімі болған жағдайда жоғары, орта білімнен кейінгі білімі болған жағдайда мемлекеттік қызметте бір жылдан кем емес жұмыс өтілі немесе журналистика, заңгерлік саласында екі жылдан кем емес жұмыс өтілінің болуы. Дербес компьютерде, оның ішінде, графикалық жəне мəтіндік редакторларда, тұйық жəне ғаламдық компьютерлік жүйеде жұмыс істеу тəжірибесінің болуы. Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, 2050 жылға дейінгі Қазақстанның даму стратегиясын білуі. Осы санаттағы нақты лауазымның тиісті мамандығы саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтікқұқықтық актілерін білуі.Осы санаттағы лауазым бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімнің болуы. Компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс жасай білуі. 3. Қарағанды облысының Жезқазған қаласы жəне Қарқаралы ауданы прокуратураларының жетекші маманы (негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалыс уақытына, С-R-5 санаты) – 2 бірлік. Функционалды міндеттері: кіріс жəне шығыс хат-хабар ларын қабылдау, есепке алу, тіркеу, жүйелеу, алғашқы өңдеу, сұрыптау жəне одан əрі мақсатына, қажеттілігіне қарай жолдау, тапсыру, тіркеу-бақылау карточкаларының, электрондық мəліметтер базасының белгіленген нысанының тиісті бөліктерін қалыптастыру жəне толтыру. Аудан прокура турасының мұрағатын жүргізу, прокуратура қызметінің негізгі бағыты бойынша бұйрықтар мен өкімдерді тіркеу, іссапар куəліктерін рəсімдеу мен беру, қызметкерлердің жұмыс уақытын пайдаланудың есебін жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: мұрағаттану, құжаттама жүргізу жəне құжаттамалық қамтамасыз ету немесе заң мамандығы бойынша жоғары білімінің болуы. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда, көрсетілген мамандықтар бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтікқұқықтық актілерін, 2050 жылға дейінгі Қазақстанның даму стратегиясын білуі. Осы са нат тағы нақты лауазымның тиісті мамандығы саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білуі.Осы санаттағы лауазым бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімінің болуы. Компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс жасай білуі. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: мұрағаттану, құжаттама жүргізу жəне құжаттамалық қамтамасыз ету немесе заң мамандығы бойынша жоғары білімінің болуы. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда, көрсетілген мамандықтар бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, 2050 жылға дейінгі Қазақстанның даму стратегиясын білуі. Осы санаттағы нақты лауазымның тиісті мамандығы саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білуі.Осы санаттағы лауазым бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімнің болуы. Компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс жасай білуі. VI. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі, 010000, Астана қаласы, Кенесары көшесі, 36-үй, 9-қабат, 905-бөлме, телефон: (7172) 555-918, электронды мекенжайы: undaganov.a@minagri.gov.kz «Б» корпусындағы бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды:

1. Стратегиялық жоспарлау жəне талдау департаменті директорының орынбасары, С-2 санаты. Функционалды міндеттері: департамент қызметін үйлестіру; мемлекеттің аграрлық саясатын қалыптастыруға, агроөнеркəсіптік секторда бағдарламалық құжаттарды əзірлеуге қатысу; агроөнеркəсіптік кешен салаларын дамыту бойынша ұсыныстар əзірлеу; агроөнеркəсіптік кешенді дамыту стратегиясын əзірлеу шеңберінде мемлекеттік реттеу мəселелерін үйлестіру жəне мемлекеттік қолдау көлемін жəне агроөнеркəсіптік кешенді мемлекеттік реттеу тетіктерін оңтайландыруды жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізу; аграрлық жəне өңірлік саясатты, агроөнеркəсіптік сектордағы стратегиялық жоспарларды, бағдарламалық құжаттарды іске асырудағы облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының орта мерзімдік əлеуметтік-экономикалық даму жоспарларын келісу; агроөнеркəсіптік кешендегі бағдарламалық құжаттарды жетілдіру жөніндегі министрліктер, агенттіктер жəне облыс əкімдіктерінің ұсыныстарын қарастыру; агроөнеркəсіптік кешенді дамыту саласындағы бағдарламалық құжаттар мен ісшаралар жоспарының іске асырылуын талдауды жүзеге асыру; талдамалық анықтамалар, материалдар жəне министр баяндамасының тезистерін дайындау; республикалық бюджеттік бағдарламаларға əкімшілік ету; Қазақстан Республикасы заңдарының, Қазақстан Республикасы Президенті Жарлықтарының, Қазақстан Республикасы Үкіметі қаулыларының жəне департамент қызметінің бағыттарына жататын мəселелер бойынша министр бұйрықтарының жобаларын əзірлеуге қатысу; Қазақстан Республикасы Үкіме тінің отырыстарына, министрліктің алқа отырыстарына департамент құзыретіне шегінде материалдар дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе менеджмент немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару немесе маркетинг немесе статистика) немесе құқық саласында (юриспруденция) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 2. Стратегиялық жоспарлау жəне талдау департаменті Стратегиялық жоспарлау басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты. Функционалды міндеттері: агроөнеркəсіптік кешенді əлеуметтік-экономикалық дамытудың стратегиялық жоспарларын, мемлекеттік, салалық бағдарламаларды əзірлеуге; агроөнеркəсіптік кешенді дамыту стратегиясын жəне оны іске асыру жолдарын, агроөнеркəсіптік кешенді экономикалық жəне қаржылай реттеу болжамдарын əзірлеуге; салалық жəне өңірлік бағдарламаларды əзірлеуге жəне іске асыруға; Қазақстан Республикасы Үкіметінің басымды мемлекеттік (ұлттық) бағдарламаларын əзірлеуге; агроөнеркəсіптік кешенде мемлекеттік саясатты іске асыру бойынша шараларды əзірлеуге; агроөнеркəсіптік кешен саласындағы уəкілетті органның стратегиялық жоспарларын əзірлеуге; Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі құрылымдық бөлімшелерінің жəне ведомстволарының операциялық жоспарларын əзірлеуге; агроөнеркəсіптік кешенді нормативтікқұқықтық қамтамасыз етуді жетілдіру мəселелері бойынша актілер ұсыныстар əзірлеуге қатысу; агроөнеркəсіптік кешенді мемлекеттік реттеу шаралары мен тетіктерін жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізу; агроөнеркəсіптік кешендегі саясатты реттеу туралы салалық одақтар мен қауымдастықтардың, агробизнес субъектілерінің ұсыныстары бойынша қорытынды əзірлеу; агроөнеркəсіптік кешенді экономикалық жəне қаржылық реттеудің басым бағыттарын əзірлеу; агроөнеркəсіптік кешенді дамытудың өңірлік бағдарламаларын əзірлеу жəне іске асыру бойынша жұмыстарды үйлестіру; агроөнеркəсіптік кешенді дамытуды стратегиялық жоспарлауға қатысты мəселелер бойынша жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау; агроөнеркəсіптік кешенді дамытуға қатысты нормативтік-құқықтық актілерді жетілдіру жөнінде ұсыныстар əзірлеу жəне əдістемелік нұсқауларды əзірлеу мен басып шығаруға қатысу; департамент құзыретіне кіретін өзге де тапсырмаларды орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе менеджмент немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару немесе маркетинг немесе статистика) немесе гуманитарлық ғылымдар саласында (халықаралық қатынастар) немесе құқық саласында (юриспруденция) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдары жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 3. Стратегиялық жоспарлау жəне талдау департаменті Стратегиялық жоспарлау басқармасының сарапшысы, С-5 санаты (негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалыс кезеңіне). Функционалды міндеттері: агроөнеркəсіптік кешенді дамыту стратегиясын жəне оны іске асыру жолдарын, агроөнеркəсіптік кешенді экономикалық жəне қаржылай реттеу болжамдарын əзірлеуге; Кеден одағына қатысушы елдер, Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығы, Шанхай ынтымақтастық ұйымы, Еуразия экономикалық қауымдастығы жəне т.б. бірлестіктер əзірлеген нормативтік-құқықтық актілерді, келісімдерді əзірлеуге жəне келісуге; агроөнеркəсіптік кешенді дамытуды мемлекеттік реттеу бойынша шетелдік тəжірибені талдауға жəне қорытуға; агроөнеркəсіптік кешенді нормативтікқұқықтық қамтамасыз етуді жетілдіру бойынша ұсыныстарды, агроөнеркəсіптік кешенді дамыту стратегиясын əзірлеу шеңберінде агроөнеркəсіптік кешен қызметі мəселелері бойынша нормативтікқұқықтық актілер жобаларын əзірлеуге; экономиканы тұрақтандыру мен отандық тауар өндірушілерді іштей қолдау шараларын əзірлеуге қатысу; тиісті талдамалық анықтаманы əзірлеу; агроөнеркəсіптік кешенді дамытуды стратегиялық жоспарлауға қатысты мəселелер бойынша жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштері қарау; агроөнеркəсіптік кешенді дамытуды стратегиялық жоспарлауға қатысты мəселелер бойынша заң, қаулы жəне басқа да нормативтік құжаттар жобаларын келісуді жүзеге асыру; агроөнеркəсіптік кешеніндегі саясатты реттеу туралы салалық одақтар мен қауымдастықтардың, агробизнес субъектілерінің

ұсыныстары бойынша қорытынды əзірлеу; Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің веб-сайтында ақпарат орналастыру үшін материалдар əзірлеу; жұмысқа техникалықұйымдастырушылық көмек көрсету; іс қағаздарын жүргізу, іс номенклатурасын жасау, істерді ведомстволық мұрағатқа өткізу; департамент құзыретіне кіретін өзге тапсырмаларды орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе менеджмент немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару немесе маркетинг немесе статистика) немесе құқық саласында (юриспруденция) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 4. Стратегиялық жоспарлау жəне талдау департаменті Даму бағдарламаларының мониторингі жəне талдау басқармасының сарапшысы, С-5 санаты (негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалыс кезеңіне). Функционалды міндеттері: ауыл шаруашылығы министрлігі басшылығының республиканың облыстары бойынша жұмыс сапарларына осы өңірлердің əлеуметтік-экономикалық дамуы жəне олардың агроөнеркəсіптік кешенді қолдауға бөлінетін бюджеттік қаражатты пайдалануы жөніндегі анықтамалық материалдарды дайындауға қатысу (өңірлер бойынша бөлініске сəйкес); агроөнеркəсіптік кешен салаларының дамуы жөнінде талдамалық материалдар дайындауға қатысу жəне салалық департаменттермен, комитеттермен, құрылымдық бөлімшелермен тиісті өзара іс-қимыл жасау (салалар бойынша бөлініске сəйкес); қаулылар, заңдар жəне басқа да нормативтік-құқықтық жобаларын келісуді жүзеге асыру; агроөнеркəсіптік кешен салаларының экономикалық тиімділігі бойынша талдамалық жұмысты жүзеге асыру; хаттамалар, Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулылары, Қазақстан Республикасы Үкіметінің өкімдері жəне т.б. бойынша бақылауды бекіту жөніндегі Ауыл шаруашылығы министрлігінің бұйрықтарын əзірлеу; Қазақстан Республикасын дамтудың 2015 жылға дейін стратегиялық жоспарының орындалу барысы туралы талдамалық-жиынтық ақпарат дайындау; агроөнеркəсіптік кешен дамуының негізгі бағыттарын, агроөнеркəсіптік кешен дамуының макроэкономикалық көрсеткіштерін айқындау үшін оның салаларының қаржылық-экономикалық дамуына талдау жүргізуге қатысу; агроөнеркəсіптік кешеннің əлеуметтік-экономикалық дамуының орта мерзімді жоспарларын əзірлеуге қатысу; ауыл шаруашылығының əлеуметтік-экономикалық дамуының маңызды макроэкономикалық көрсеткіштерінің қысқа мерзімді болжамдарын əзірлеуге қатысу; қажетті талдамалық ақпаратты дайындауға, талдамалық анықтамаларды жасауға, экономикалық қауіпсіздік индикаторларына мониторинг жүргізуге қатысу; Президенттің Қазақстан халқына Жолдауын насихаттауды белсенді ету мəселелері жөніндегі талдамалық материалдарды дайындауға қатысу; талдау жұмыстарын орындау жəне басшылықтың елдің өңірлері бойынша жұмыс сапарларына басқарманың құзыретіне кіретін ақпараттарды, баяндамаларды, анықтамалық материалдарды дайындау; басқарманың құзыретіне жататын жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау; агроөнеркəсіптік кешен мəселелері бойынша статистикалық материалдарды (жинақтарды, басылымдарды жəне т.б.) жинау, талдау, есепке алу жəне сақтау; Қазақстан Республикасы Статистика агенттігімен өзара іс-қимыл жасау; агроөнеркəсіптік кешен салаларының жай-күйі мен дамуына мониторинг жүргізу; агроөнеркəсіптік кешені салаларының ауыл шаруашылығы өндірісінің экономикалық тиімділігі жөніндегі талдамалық жұмысты жүзеге асыру; басқармада іс жүргізу, істер номенклатурасын жасау, істі ведомстволық мұрағатқа беру; департаменттің құзыретіне кіретін өзге де тапсырмаларды орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе менеджмент немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару немесе маркетинг немесе статистика) немесе құқық саласында (юриспруденция немесе халықаралық құқық) немесе білім беру саласында (шетел тілі: екі шетел тіл) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 5. Ішкі аудит жəне бақылау департаменті Ішкі аудит басқармасының сарапшысы, С-5 санаты (негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалыс кезеңіне). Функционалды міндеттері: басқарманың функциялары мен міндеттерін орындаумен байланысты жұмыстар кешенін жүзеге асыру: ішкі аудит басқармасының жұмыс жоспарын əзірлеуге қатысу; басқарманың операциялық жоспарын əзірлеуге қатысу; жұмыс сапасы мен өнімділігін арттыру мақсатында қызмет бағыттары бойынша министрліктің жəне оның құрылымдық бөлімшелерінің қызметіне аудит жүргізуді жəне талдауды жүзеге асыру; министрліктің, оның ведомстволарының жəне ведомстволық ұйымдарының мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасына аудит жүргізуді ұйымдастыру; ведомстволық бағынысты ұйымдардың квазимемлекеттік секторды тиімді басқаруына мониторинг жүргізу; министрліктің орталық аппаратына жəне ведомстволарына ведомстволық бағынысты мемлекеттік кəсіпорындар мен мемлекеттік мекемелерге бекітіліп берілген мемлекеттік мүліктің пайдаланылу тиімділігін талдау; министрліктің жемқорлыққа қарсы іс-шараларын қалыптастыру жөніндегі жоспарларын əзірлеуге жəне келісуге қатысу; сыбайлас жемқорлық көріністерінің алдын алу мен жою жөніндегі министрліктің жүйелі шараларын əзірлеуге қатысу; мемле кеттік орган қызметін жетілдіру бойынша ұсынымдар жасауға қатысу; басқарма құзыретіне жататын мəселелер бойынша хаттарды, ұйымдардың ұсыныстарын жəне азаматтардың өтініштерін қарау (функционалдық міндеттер бөлігінде); министрлік пен департамент басшылығының тапсырмалары бойынша материалдар мен қорытындыларды уақтылы дайындау; департамент басшылығының ағымдағы тапсырмаларын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе есеп жəне

аудит немесе қаржы) немесе құқық саласында (юриспруденция) немесе білім беру саласында (құқық жəне экономика негіздері) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəй кес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақ стан Республикасының бюджет, еңбек, əкімшілік, азаматтық заңнамаларын, Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет туралы, Сыбайлас жем қорлыққа қарсы күрес туралы, Нормативтік-құқықтық актілерін, аудиторлық қызмет туралы, бухгалтерлік есеп жəне қаржылық есептілік саласындағы заңнамаларын, мемлекеттік бюджетті жоспарлау жəне оның атқарылуы саласындағы, мемлекеттік сатып алу саласындағы мемлекеттік саясат мəселелері бойынша заңнаманы, Қазақстан Республикасының қаржы-экономикалық саясатының негізгі бағыттарын, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызметшілерінің арнамыс кодексін (Мемлекеттік қызметшілердің қызмет этикасы ережелері), Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясын білуі, ішкі бақылау қызметі құрылған мемлекеттік органның қызметі саласындағы Қазақстан Республикасының Нормативтік-құқықтық актілерін, мемлекеттік қаржылық бақылау органдарының қызметін реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтікқұқықтық актілерін, Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілін білуі, сонымен қатар негізгі мамандығының бейіні бойынша мерзімді қайта даярлау курстарын өткендігі туралы куəлігінің болуы. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 6. Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру жəне қайта өңдеу департаменті Мал шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты. Функционалды міндеттері: мал шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу өнімдерінің жай-күйі мен дамуына мониторингті жүзеге асыру; мал шаруашылығы өнімдері мен оны қайта өңдеу өнімдерінің отандық жəне əлемдік өндірісін, экспортын, импортын талдау; мал шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу саласын дамытуға бағытталған нормативтік-құқықтық актілердің жобаларын əзірлеу; алдыңғы қатарлы халықаралық тəжірибені ескере отырып, елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, мал шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу саласын мемлекеттік қолдау жөніндегі шараларды əрі қарай жетілдіру бойынша ұсыныстар əзірлеу; мал шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу саласында мамандар дайындайтын бейінді ғылыми-зерттеу институттарымен, жоғары жəне орта оқу орындарымен ынтымақтастық; отандық мал шаруашылығы өнімі мен оны қайта өңдеу өнімдерін жылжыту мақсатында ішкі жəне сыртқы нарықтарды талдау; мал шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу саласындағы бизнес-жоспарларға, инвестициялық жобаларға қорытындылар, салалық сараптамалар жəне департаменттің құзыретіне кіретін мəселелер бөлігінде өзге де қорытындылар дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары саласында (мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы) немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында (қайта өңдеу өндірістерінің технологиясы (салалар бойынша) немесе азық-түлік өнімдерінің технологиясы немесе стандарттау, сертификаттау жəне метрология (салалар бойынша) немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе менеджмент) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», Конституциялық заңы, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше Нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 7. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру мен қайта өңдеу жəне фитосанитариялық қауіпсіздік департаментінің директоры, C-1 санаты. Функционалды міндеттері: департамент қызметіне жалпы басшылық жасау; өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру мен қайта өңдеу (оның ішінде өсімдік шаруашылығындағы техникалық саясат) жəне фитосанитариялық қауіпсіздік саласындағы стратегиялық жоспарларды, мемлекеттік жəне салалық бағдарламаларды əзірлеуге қатысу; саланың дамуына мониторинг жүргізу жəне талдау, өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру мен қайта өңдеу (оның ішінде өсімдік шаруашылығындағы техникалық саясат) жəне фитосанитариялық қауіпсіздік мəселелері бойынша мемлекеттік аграрлық саясатты əзірлеу; өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру мен қайта өңдеу (оның ішінде өсімдік шаруашылығындағы техникалық саясат) жəне фитосанитариялық қауіпсіздік мəселелері жөніндегі Нормативтікқұқықтық актілерді, халықаралық ынтымақтастық жөніндегі келісімдерді əзірлеуге қатысу жəне келісу; министрліктің халықаралық ұйымдарға қатысу мəселелері бойынша ұсыныстар жасауға қатысу; өз құзыреті шегінде халықаралық сарапшылармен, ұйымдармен бірлескен жобаларды əзірлеу бойынша жұмыс жүргізу; департаменттің құрылымдық бөлімшелерінің қызметін ұйымдастыру, бақылау жəне үйлестіру; департаменттің құрылымы бойынша ұсыныстар енгізу; департамент қызметкерлерінің міндеттерін бөлу; департамент қызметкерлерін қызметке тағайындау жəне қызметтен босату, оларды ынталандыру жəне тəртіптік жаза қолдану шаралары бойынша ұсыныстар енгізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары саласында (агрономия немесе топырақтану жəне агрохимия немесе өсімдіктерді қорғау жəне карантин немесе жеміс-көкөніс шаруашылығы немесе аграрлық техника жəне технология) немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында (қайта өңдеу өндірістерінің технологиясы (салалар бойынша) немесе азық-түлік өнімдерінің технологиясы) немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару) немесе құқық саласында (юриспруденция) жоғары білім. «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақ стан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты стратегиясын білуі. Мүмкіндігінше нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу бойынша тəжірибесінің болуы. 8. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру мен қайта өңдеу жəне фитосанитариялық қауіпсіздік департаменті Өсімдік шаруашылығын дамыту стратегиясы басқармасының сарапшысы, C-5 санаты (негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалыс кезеңіне). (Жалғасы бар).

9

Екінші облигациялық бағдарламаның аясында «Банк ЦентрКредит» АҚ-тың қамсыздандырылмаған атаулы купондық облигацияларының алтыншы шығарылымы туралы мəлімет Алматы қаласы, Əл-Фараби даңғылы, 38 мекенжайы бойынша орналасқан «Банк ЦентрКредит» акционерлік қоғамы инвесторлардың назарына «Банк ЦентрКредит» АҚ-тың Екінші облигациялық бағдарламасының аясында қамсыздандырылмаған атаулы купондық облигацияларының алтыншы шығарылымының мемлекеттік тіркелгені туралы хабарлайды (Бағалы қағаздар шығарылымын мемлекеттік тіркеу туралы 09.12.2014 жылғы №D21-6 куəлік, ҰСН KZP06Y07D217, ISIN KZ2C00002996, CFI DBFUFR). Облигациялар туралы мəлімет

облигациялардың түрі облигациялардың саны орналастыру бағасы

қамсыздандырылмаған атаулы купондық 350.000.000 (үш жүз елу миллион) дана облигацияларды орналастыру бағасы нарықтық талаптарға байланысты белгіленеді облигацияларды төлеу тəртібі төлем сауда-саттықты ұйымдастырушының ішкі ережелеріне сəйкес жүргізіледі Шығарылым проспектісімен келесі мекенжай бойынша танысуға болады: Алматы қ., Əл-Фараби даңғылы, 38, Қазынашылық департаменті, осы бөлімшені бағыттаушы директор Габасов Т.Р., тел. 2-598598, ішкі 12100, 12191.

Сведения о шестом выпуске именных купонных облигаций без обеспечения АО «Банк ЦентрКредит» в пределах второй облигационной программы Акционерное общество «Банк ЦентрКредит», находящееся по адресу: г. Алматы, пр. АльФараби, 38 доводит до сведения инвесторов о государственной регистрации шестого выпуска именных купонных облигаций без обеспечения в пределах Второй облигационной программы АО «Банк ЦентрКредит» (Свидетельство о государственной регистрации выпуска ценных бумаг № D21-6 от 09.12.2014 г., НИН KZP06Y07D217, ISIN KZ2C00002996, CFI DBFUFR). Сведения об облигациях вид облигации именные купонные без обеспечения количество облигаций 350.000.000 (триста пятьдесят миллионов) штук цена размещения цена размещения облигаций определяется исходя из наилучших рыночных условий порядок оплаты облигаций оплата осуществляется в соответствии с внутренними правилами организатора торгов Ознакомиться с проспектом выпуска можно по адресу: г. Алматы, пр. Аль-Фараби, 38, Департамент казначейства, Директор, курирующий данное подразделение – Габасов Т.Р., тел 2-598-598, вн. 12100, 12191.

«Қол жетімді тұрғын үй» АҚ, БСН 070440002380, Қазақстан Республикасы, 010000, Астана қ., Республика д-лы, 34 А-үй, №409-бөлме, тел. 8 (7172) 626500, «Агромашхолдинг» АҚ бағыттаушы несие шарттарының орындалуын қамтамасыз ету үшін, «Iveco Қазақстан» АҚ мүлкінің «Сбербанк» АҚ, еншілес банкіне кепілге салыну келісімшартының мақұлданғанын хабарлайды.

«АК Алтыналмас» АҚ (Жамбыл обл., Тараз қ., Қазыбек би к-сі, 111, 212-офис, БСН 95064000810, Кбе 17, ИИК KZ8594806KZT22031329 «Еуразиялық банк» АҚ-тың Алматы қ. №6 филиалында), «Тау-Кен Алтын» ЖШС-мен ірі мəміле жасау туралы шешімді қоғамның барлық дауыс беруші акцияларын иеленуші Aquila Gold B.V. акционері қабылдағаны жөнінде хабарлайды.

АО «АК Алтыналмас» (Жамбылская обл., г. Тараз, ул. Казыбек би, 111, офис 212, БИН 95064000810, Кбе17, ИИК KZ8594806KZT22031329 в Филиале №6 АО «Евразийский банк» г. Алматы), сообщает о принятии Aquila Gold B.V., акционером, владеющим всеми голосующими акциями общества, решения о заключении крупной сделки с ТОО «Тау-Кен Алтын»

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru. Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің басшылығы мен депутаттары Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты, палатаның Аграрлық мəселелер комитетінің хатшысы Төлеген Тоқтасынұлы Ибраевқа анасы Қанипа ҚАСЕНҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Шығыс Қазақстан облысы əкімінің аппараты Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты Төлеген Тоқтасынұлы Ибраевқа анасы Қанипа ИБРАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Шығыс Қазақстан облысындағы Тарбағатай ауданының əкімі жəне аудандық мəслихат, «Нұр Отан» партиясы Тарбағатай аудандық филиалы Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты Төлеген Тоқтасынұлы Ибраевқа анасы Қанипа ҚАСЕНҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқармасы Болат Жамитұлы Өтемұратовқа ағасы Мəжит Жамитұлы ӨТЕМҰРАТОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің ректораты мен ұжымы И.Əбдікəрімов атындағы Қызылорда аграрлық техникалық колледжінің директоры, Қазақ КСР кəсіптік білім беру ісінің үздігі, Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері, Сыр өңірінің ардақты азаматы Мəжит Жамитұлы ӨТЕМҰРАТОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ректораты, Педагогика жəне психология институтының ұжымы психология жəне арнайы білім беру кафедрасының доценті, психология ғылымдарының кандидаты Лəзиза Оңалбайқызы Сəрсенбаеваға анасы Мариям АЯНБЕКҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Ұлттық инженерлік академиясының төралқасы, ҚР Ғылым жəне технология ұйымдарының ассоциациясы ҚР Ұлттық инженерлік академиясының корреспондентмүшесі, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің проректоры Мақтағали Əбдімəжитұлы Бектемесовке ағасы Тоқтам ƏБДІМƏЖИТҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ұжымы проректор Мақтағали Əбдімəжитұлы Бектемесовке ағасы Тоқтам Əбдімəжитұлы БЕКТЕМЕСОВТІҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Ғылым комитетінің «Математика жəне математикалық моделдеу институты» РМК ұжымы əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің проректоры, Ұлттық инженерлік академиясының корреспондент-мүшесі, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор Мақтағали Əбдімəжитұлы Бектемесовке жəне «Математика жəне математикалық моделдеу институты» РМК бухгалтері Гүлнəр Əбдімəжитқызы Бектемесоваға ағалары Тоқтам Əбдімəжитұлы БЕКТЕМЕСОВТІҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Назарбаев Университет ұжымы қазақ тілі, əдебиет жəне мəдениет кафедрасының ассистент профессоры Зейнеп Жұматаеваға жəне оның отбасына аналары Серікгүл Салықбайқызы ЖҰМАТАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ филиалы Батыс Қазақстан облысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институтының ұжымы педагогика ғылымдарының докторы, профессор Клара Жантөреқызы ҚОЖАХМЕТОВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

6 қаңтар 2015 жыл

 Тағзым

Өткен ғасырдың ортасынан аса қазақ поэзиясына керемет үрдіс əкелген, үлгі дарытқан бірі – философ, екіншісі – лирик Қадыр Мырза Əлі мен Тұманбай Молдағалиев болатын. Телқоңырдай, домбыраның қос ішегіндей қос талант жер басып жүрсе, биыл сексеннің сеңгіріне шығар еді.

Ќазаќтыѕ Ќадыры

«Сəбидің саусағындай, сөзі ақынның, Басынан сипағанға талпынады» деп бір түйіп тастап, одан кейін «Жүректен шықпаса, Жүрекке жетпейді» деген терең мағынаны алға тартып, бүкіл саналы ғұмырын жыр əлеміне, ойлы сөз тереңіне арнаған Қадыр Мырза Əлі ағамыз күні кеше сексенге толар еді. Жетпісінші жылдары «Көш» атты таңдамалысының беташарына «Бір сөзбен

айтқанда, «Көш» етек-жеңін ықшамдап жинап, бірыңғай тұтас дүние, біртұтас денеге айналған тəрізді. Автордың алғашқы арманының өзі осы болатын-ды. Қайткенде де «Көшімді» ұзақ сапарға ұзатып салып, «Домбырамды» қолыма қайта алған жайым бар» деген екен. Қазақтың Қадырының қай кітабына, тіпті жеке шумақтарының өзіне зейін салсаң «бірыңғай дүние, біртұтас дене» екеніне көз жеткізесің. «Көшін» ұзатып, «Домбырасын» қолға алғаннан кейін де небір ұлтымыздың руханиятын байытқан туындыларды халқына тарту етті. Шығармашылық саласында еңбек етудің, жинақы болудың, тиянақты жүрудің, тапқыр сөзбен айналасын сүйіндіретін, сүйсіндіретін, кейде əдептен озсаң, өрен жүйріктей тап басып, тауып айтып есіңді кіргізетін естілігі кімге де болса үлгі болатын. Осындай дара дарынның сексен жылдығына орай қазақтың бүкіл бітімболмысын өлең өрнегіне түсірген ұлы ақынның əн текстіне, толғап айтар термесіне айналып кеткен «Қазақтарды шетелдік қонақтарға таныстыру» атты өлеңін газет оқырмандарына ұсынып отырмыз. Ал «Ақ отауды» жырға толтырған, «Бұлбұл бағын» əн əуеніне айналдырған, «Ой орманымен» əлдилеген, «Домбырасымен» тербеген, «Көкпарымен» желпіндірген, одан кейінгі келісті де кемел шығармаларымен бүкіл елді тəнті еткен Қадыр Мырза Əлі туралы мақалалар мерейтойы аталып өтер тұста жарияланады.

Ќазаќтарды шетелдік ќонаќтарєа таныстыру Шопан жігіт домалатып жығып қой, Дос келді деп, Жасап жатыр ұлық той. Тұңғыш рет көріп тұрсың сен оны, Қазақ деген осы міне, Біліп қой!

Сəйгүлікті құйрық-жалы таралған Сүйетұғын қазақ осы, Қараңдар! Қазақ осы: Күй шығарып, Əн салып, Көкпар тартып, Қыз қууға жаралған. Қазақ осы: Айтатұғын желге сыр. О, ағайын, Халық емес ол кесір. Қазақ осы: Аңғал-саңғал, Жабусыз, Қазақ осы: Ағыл-тегіл, Көл-көсір.

«Егемен Қазақстан».

Ақтөбе қаласы əкімінің орынбасары Айгүл Арынғазиева «Ақжар-2» кентінде тұратын 100 жастағы Ақжарқын Тұрғанованы Жаңа жыл мерекесімен құттықтады. Алтын асықтай əже жастайынан аштықты да, Ұлы Отан соғысының ауыртпалықтарын да бастан өткерген. Аштық жылдары атшоңқай жеп аман қалса, соғыс кезінде сабан айдаған, 16 сиырды күніне үш мезгіл сауып, бозала таң, бозторғай шырылынан оянып, түн ауғанша бел шешпей, «Бəрі майдан үшін» деп еңбек еткен. Кейін ұжымшар, кеңшар жұмысына атсалысып, шалы

Айжанға көмекші шопан болған. Еңбекпен шыңдалған кейуана тың, жады мықты. Баласы Жақсылық пен келіні Əминаның, немере-шөберелерінің бағымкүтімінің арқасында қолын жылы суға малып отырған жəйі бар. Ұлы Жақсылық Айжанов елімізге белгілі ақын. Жарасты отбасының ұйытқысы Əмина енесі Ақжарқынның барлық бағым-күтімін келістіріп отырған үлгілі келін. – Енеммен бірге тұрғаныма 40 жыл болды. Ертеректе бір ауырғанында қорықпа, апа, сізді жүзге жеткізбесем Əмина болмай кетейін дегенім бар еді, соған жеттім, – деп сөз арасында əзілдеп те қояды. Өмірден ертерек озған шалы

Қазақ осы: Жайып жатқан қанатын. Батыр халық, Ақын халық – дəл аты. Қазақ осы: Өзімсінген адамға Насыбайға бола өкпелеп қалатын. Шопан жігіт домалатып жығып қой, Дос келді деп жасап жатыр ұлық той. Тұңғыш рет көріп тұрсың сен оны, Қазақ деген осы міне, Біліп қой!

 Астана айшықтары

Єасырдан ўзаќ єўмыр Сатыбалды СƏУІРБАЙ,

Қазақ осы: Көргенінен танбайтын. Той-думансыз оты түзу жанбайтын. Қазақ осы: Алудай-ақ алатын, Ал беруден Алдына жан салмайтын. Қазақ осы: Құда бол деп қинайтын, Құдаларын құдайдай-ақ сыйлайтын. Қазақ осы: Дүние мен малыңды Жақсылап бір шашу үшін жинайтын.

Қазақ осы: Дала дейтін, Күн дейтін. Қазақ осы: «Өнер алды – тіл» – дейтін. Қазақ осы: Қарасың ба, Ақсың ба, Қоңырсың ба,

 Үйренетін үрдіс

Жатырқауды білмейтін. Қазақ осы: Ашық-жарқын қабағы. Қонақ келсе, шабылып бір қалады. Байқа да тұр, саған да ол кетерде Ат мінгізіп, Жібек шапан жабады.

Айжанмен екеуі қызы Тыныштық пен ұлы Жақсылықты қатарынан кем қылмай өсірді. Қазір де солардың, немере-шөберелерінің тілеуін тілеуден жаңылған емес. Ақжарқын кейуана – қызы мен ұлынан 15 немере, 26 шөбере көріп отырған бақытты жан. Айгүл Арынғазиева ғасыр жасаған кейуанаға гүл ұсынып, жаңажылдық сыйлығын тапсырды, зор денсаулық, бақыт тіледі, балаларының, немерелерінің жəне шөберелерінің қызығын көре беруіне деген ықылас-ниетін білдірді. Өз кезегінде Ақжарқын əже біріншіден, үкілеп бағып отырған бала-келініне, осындай бақуатты тұрмысқа жеткізген Елбасына, Мемлекет басшысының үлгісін ілгері апарып келе жатқан жергілікті билікке ризашылығын білдірді. Елімізге табыс пен татулық, берекебірлік тіледі. Айгүл Арынғазиеваның айтуынша, соңғы жылдары 100 жасаған, одан ұзақ өмір сүретіндер қатары көбейіп келеді екен. Яғни, мұны адамдардың өздерінің туабітті денсаулығымен бірге, өміріміздің жақсара түскенінің, сондай-ақ, қазақстандықтардың өмір жасын ұзартуға бағытталған шаралардың да арқасы деу орынды болмақ. Қазір Ақтөбе қаласының өзінде ғана ғасыр жасаған 18 адам тұрады, олардың барлығы да қалалық əкімдік тарапынан осындай ілтипатқа бөленіп, сый-сияпатқа ие болды. АҚТӨБЕ.

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Спорт

Ќос боксшыныѕ ќуанышы Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Жақында Қазақстан ұлттық құрама командасының капитаны Данияр Елеусіновке «Спорт» аталымы бойынша «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығы тапсырылды. Бұл Елеусіновке ғана емес, жалпы барлық былғары қолғап шеберлеріміздің еңбегін ескеріп, соларға да берілген атақ деуге болады. «Дарын» сыйлығы халық арасында еңбегімен көзге түсіп, өз салаларында жақсы жұмыс істеп, елге қызмет көрсеткен жастарға тапсырылатыны белгілі. Былтырғы «Дарын» сыйлығы «Спорт» аталымында жарыстарда ел намысын қорғап, құрмет тұғырына көтеріліп

жүрген басқа отандастарымызға емес, Данияр Елеусіновке ғана берілгені тегін емес. Өйткені, ол 69 кило салмақтағы Олимпиада чемпиондары Бақтияр Артаев, Бақыт Сəрсекбаев, Серік Сəпиевтердің жолын жалғастырушы болып саналады. Данияр Елеусінов 2012 жылы 64 кило салмақта XXX Жазғы Олимпиада ойындарына қатысса, одан кейінгі жарыстарда 69 килода бағын сынай бастады. Осы салмақта ол 2013 жылы Алматыда өткен Əлем чемпионатын жеңіп алса, былтыр тұңғыш рет Қазақстан боксы тарихында екі дүркін Азиада чемпионы атанды. Бұдан басқа Азия чемпионы атағын да жеңіп алғаны бар. Естеріңізге сала кетсек, 1996 жылғы 7 тамызда Қазақстан

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Рес публикасы Үкіметі бекіткен «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығы алғаш рет 1998 жылы берілді. Сыйлық 35 жасқа дейін гі ел азаматтарына ғылыми, шығармашылық жəне қоғамдық қыз меттері үшін тапсырылады. Сыйлық талантты жастарды ынталандыру жəне олардың сіңірген еңбегін бағалау мақсатында екі жылда бір рет беріледі. Былтыр жыл соңында Спорттық жекпе-жектер жəне күш қолданылатын спорт түрлері конфедерациясы порталы www. confederation.kz отандық БАҚ жəне мамандар арасында 2014 жылғы үздік боксшыны анықтау мақсатында сауалдама жүргізген болатын. Соның нəтижесінде

еліміздегі талантты жастарымыздың бірі Жəнібек Əлімханұлы «Жылдың үздік боксшысы» атанды. Жəнібек 2013 жылы əлем жəне Азия чемпионы болса, былтыр ХVІІ Жазғы Азия ойындарын жеңіп алды. Алматы облысының Жыланды ауылының тумасы 21 жастағы Жəнібек Əлімханұлы Кореяның Инчхон қаласында өткен сында өзін барлық қырынан көрсетіп, бокс мамандарынан жоғары баға алып қайтты. Сөйтіп, ол Азиада алдында Алматыда өткен Қазақстан чемпионатында бірінші орын ды жеңіп алғаны кездейсоқ емес екенін дəлелдеді. Енді Ж.Əлімханұлы 2016 жылы Рио-де-Жанейрода жалауы желбірейтін Олимпиадаға

қатысуды басты мақсат етіп отыр. «Бразилияға барсам, бұл менің алғашқы Олимпиадам болады. Сонда еліміздің намысын қорғап, елімізге мұхиттың ар жағынан ү л к е н қ у а н ышым ды а р қ а л а п əкелемін», дейді ол. Жалпы, 2014 жыл боксшы ларымыз үшін табысты өтті. Былтыр еліміздің нөмірі бірінші құрамының боксшылары Кореяның Инчхон қаласында өткен Жазғы Азия ойындарында алты алтын медаль алып, тарихта бұрын-соңды болмаған жетістікке жетті. Одан басқа да көптеген үлкен халықаралық турнирлер мен жарыстарға қатысып, аспан түсті туымызды желбіретті. Мұнда Қазақстанның ұлттық құрамасымен бірге нөмірі екінші, үшінші боксшыларымыздың, соларды жаттықтыратын мамандардың еңбектері бар.

 Не оқып жүрсіз?

Ўлыдан ќалєан мўра бўл

Əлкей Марєўлан «Саят ќўстары» Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Əр дəуірдің болмысы бөлек, тұлғасы ерен, тұғыры мықты айту лылары болады. Ондай асыл дардың «Өзің – аспанда, ойың төменде жүргенше, өзің – төменде, ойың аспанда жүрсін», деп Ғабит Мүсірепов айтқандай, ойы мен бойында ұлты мен жұрты, халқының қадірлі қасиет тері, салт-дəстүрлері тел қозыдай тең жүретінін артында қалған рухани мол мұраларынан аңғарасың. Ұлт тарихында өшпес із қалдырған, өресі биік ғұлама ғалым, археология мен этнографияның қазақ топырағында негізін қалаған, ұшан-теңіз білім иесі, академик Əлкей Марғұлан десек, сол ұлы оқымыстының бұрын еміс-еміс естілген тағы бір жəдігер деуге тұрарлық жақсы дүниесі жұрт қолына тиіп отыр. Ол арагідік мерзімдік басылымдарда жарияланып келген «Саят құстары» атты құнды еңбегі еді. Осы мұра таяуда Ұлттық спорт түрлері қауымдастығының тапсырысы бойынша əдемі жинақ болып «Жарыс.kz» баспасынан жарық көрді. Беташар сөзін зерделі ғалым, зерек зерттеуші, өткен ғасырдың алыптарын «тірілтіп» жүрген алаштанушы Тұрсын Жұртбай жазыпты. «Академик Əлкей Марғұлан... Дала данышпанының кейіннен табылған «Саят құстары» атты зерттеу еңбегі өз өмірінің қысылтаяң тұстарында жазылған. 1934-1939 жəне 1947-1953 жылдары академиялық іргелі ғылыммен айналысудан шеттетіліп, қазақ эпосы мен тарихы туралы зерттеулері саяси қағажуға ұшыраған кезде Əлекең елден бойын аулақ салып, «тасада жүріп» деректер жинап, ұлтының ұмыт қалған өнерін зерделеп, қағазға түсірген екен», дейді профессор. Бұл қоспасы жоқ ақиқат сөз. Əр алуан құстардың суретімен көмкеріліп, əдемі безендірілген кітапқа енген мақалалар бірнеше тақырыпқа жүйеленіпті. Мысалы, «Саят құстарының жаратылыстағы ерекшеліктері» атты топтамада «Саятшылардың анықтауынша, жалпы, құс заты бір-біріне қайшы тұратын үлкен екі топқа бөлінеді. Оның бірі – желбесін құстар, екіншісі – тұяқты құстар. Бұларды ұғым бойынша бұрын «адал», «арам» құс деп келген. Желбесін құс дегеніміз – етін жеп, мамық жүнін шаруаға жұмсайтын пайдалы құстар тобын айтады... Ал енді тұяқты құстарға келсек, олар да өзара екі топтан құралады», деп құстар əлеміне шолу жасап, əрқайсысының сыр-сипатын, түртүсін жүйелі көрсетіп отырады. «Саят құстарының түрлері» атты бөлімде бүркіт, ителгі, тұйғын, тұнжыр, қаршыға, қырғи, лашын, жағалтай, тұрымтай, сұңқар жайлы жан-жақты баяндап, əрқайсысына сипаттама береді. Халық жырларында айтылатын байламдардан да мысалдар келтіріп, кемел оймен келістіре суреттейді. Саят құстарының ең ірісі бүркіт екенін айтып, сұңқардың сүйкімді болатын себебіне түрлі дəйектер келтіреді. Халық мақалдарының шығу тегі қайда жатқанын да алға тартады. Көп жұрт біле бермейтін термин сөздер қаншама. Мысалы, «Сұңқарға талшық», «Сұңқар тамақ», тағы басқа. Құстар жайын талдай келіп, оны ұстау əдістері, баулау тəсілдері, аңға салу үлгісі туралы ой қозғағанда, «Оралдың ақ иығы», «Алтайдың мұзбалағы», «Қазықтының қара кері», «Құмның қызылкөзі», «Желектінің жирен тұяғы», «Ертістің саршолағы», «Қарағайдың қоңыр аласы» деп

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

алып, құс түріне келгенде «Сары шегір», «Қара шегір» дейді де, байтақ өңіріміздегі əр құстың өзіндік ерекшелігін тереңнен тамыр тартқан ұлттық үлгімен ұштастыра отырып, түлек жастарына дейін тамылжытып баян етеді. Сол секілді саят құстарын тү лету, баптап баулу жайын да назардан тыс қалдырмайды. Саят құстарына қажет құралсаймандар да сараланады. «Саятшылық өнері – мəдени істің бірі» деген бөлімде «Құсшы деп аңшылық жолындағы адамдардың бəрін айтпайды», дейді де аңшы, құсшылықтың төрт түрі болатынын, бұл кез келгеннің қолынан келмейтінін, жолай қосылып, жолым болады деу абырой əпермейтінін, киесінің барын, оны елей қоймай есіргендердің бірде болмаса бірде аяғы шалынатынын ғылыми түрде дəлелдейді. Аң аулаудың өзіндік өнер екенін, сайын даладағы салтанатқа үлкен мəдениеттілік керектігін алға тартады. Кітаптағы бір ерекше атап өтер құндылық, аң-құс атауларына қатысты түсіндірме сөздік дер едік. Мəселен, саят құстарының қазақша, орысша аталуын қатар береді. Бұл үлгідегі тақырыпшалар «Саят құстары», «Желбесін (адал) құстар», «Қаз топтары», «Үйректер», «Балшықшы мен жылқышы топтарына кіретін құстар» жəне «Қыр құстары», «Арам құстар», «Жыртқыш аңдар», «Мамық жүнді аңдар», «Еті жеуге қосылған аңдар», деп кете береді. Аңшылық сөздерінің аудармасы, мəселен, «Ақ сұңқар – Белый кречет», «ителгі – балобан», «лашын – сапсан», «қарашақаз – казарка», «əупілдек – выпь», «құтан – цапля», «желбесін – дичь», «ақбасүйрек – нырок савка», «барылдақ – кряква», «шуылдақ үйрек – свистун», «маңырақ құс – бекас», «өгіз шағала – мартышка», «құр – тетерев», «шіл – куропатка», «боздақ – цурка», «келес – чекан», «бақашы – скопа», «жапалақ – сова», «қарақұмай – черный гриф», ал аңшылық сөздердің аудармасы «ау – сеть, тенета, невод», «бүркіт салу – охота с беркутом», «балақ жүн – штань», «Қоң ет – бедряные мышцы», «томағалау – надеть клобучок, клобучечлить», осылай жалғаса береді. Осының өзінен-ақ ұлы ғалымның артына өлмес, өшпес мұра қалдырғанын аңғару қиын болмаса керек. Мұны ұлының ұлылығы демеске шараң қайсы?! «Қу заман, ит тіршілік қинадың ғой», деп Алаш арысы Сұлтанбек Қожанов айтқандай, үрейді ұшырған үстем заманның өзінде осылайша ұлтқа керек дүниені қағазға түсіріп кетудің өзі ерлікке пара-пар екені айдай анық. Бұл екінің бірінің қолынан келмеген іс. Осы күндері қолынан келгендер, бес қаруы сайлардың бəрі аңшы болып кетті. Бірақ олардың Əлкей Хақанұлының саят құстарын ұстау мен баулу мəдениетін жан-жақты саралап кеткендігінен хабары болып, бұл да халқымыздың қадірлі, дəстүрлі өнері екенін жүрек түкпіріне алтын түймедей сақтаса ұтылмас еді. Егер ғалымның осы еңбегін мектеп табалдырығын аттап əліппе ұстаған бүлдіршіндей, əр қазақ, əсіресе, саятшылыққа ден қойғандар жадында сақтаса жаңылыс баспас еді. Жалпы, саятшылық өнер де – жұртымыздың ерекше салт үлгісінің əдемі əлемі. Мұны бағалап, төрткүл дүниеге танытып, бағын ашсақ тағы бір тағылымды істі тұғырына қондырған болар едік. Өйткені, жақсымызды үйрену былай тұрсын, үптеп əкетіп иемденіп кеткендер аз ба?

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №473 ek

Profile for Egemen

06012015  

0601201506012015

06012015  

0601201506012015

Profile for daulet
Advertisement