Page 1

Бїгінгі нґмірде:

№173 (28396) 5 ҚЫРКҮЙЕК ЖҰМА 2014 ЖЫЛ

ЖАНАРМАЙ Жырєа айналуыныѕ сыры неде? 4-бет Айтары бар Айталы 7-бет Ґндірісі ґрге ґрлеген компания 8-9-беттер Асхана бар, аспазшы жоќ 14-бет

Ауыл шаруашылыєы саласына мемлекеттік ќолдау жалєасады Елбасы Нўрсўлтан Назарбаев Солтїстік Ќазаќстан облысына жўмыс сапары барысында осылай деді

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың теріскей өңірлерге жұмыс сапары кеше Солтүстік Қазақстан облысында жалғасып, онда агроқұрылым жетекшілерімен агроөнеркəсіп саласын жаңғырту, халықтың əлеуметтік жағдайын жақсарту жөнінде салиқалы əңгімелер қозғалды. Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Бүгінде Қызылжар өңірінде егін орағының нағыз қызған шағы. Диқандар қауымының барлық күшжігері мен мақсат-мүддесі ел ризығын шашпай-төкпей жинап алуға ауған. Жаз маусымының күрделілігіне қарамастан, солтүстікқазақстандық егіншілер биыл 4,3 миллион гектар алқапқа ауылшаруашылық дақылдарын ойдағыдай өсіре білді. Былтыр күздің жаңбырлы ауа райы іске қолбайлау болып, адымды

аштырмаса, осы жолы оң қабағын беріпақ тұр. Қандай қиын кезде болса да, алдымен өздерінің көп жылғы қалыптасқан іс-тəжірибесіне, екіншіден, мемлекет тарапынан беріліп жатқан қомақты демеу қаржыға сүйенген солтүстікқазақстандық егіншілер жіті ұйымшылдық үлгісін көрсету арқылы Отан қамбасын қызыл дəнге толтыруды басты мұрат еткен. Тек биылдың өзінде ғана ауыл шаруашылығы саласына 17 миллиард теңге субсидия бөлініп, 24 миллиард теңге инвестиция құйылған.

Жўмыс жїйелілік пен жауапкершілікке негізделуі тиіс Сенат Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевтың жетекшілігімен кеше палатаның төртінші сессиядағы алғашқы жалпы отырысы болып өтті. Онда Төраға əуелі Парламент палаталарының бірлескен отырысында Елбасының сессияны ашардағы сөйлеген сөзінің маңызына тоқталды. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

«Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев сессияның ашылуында сөйлеген сөзінде жаһандық экономикада қалыптасып отырған сынқатерлерге жан-жақты тоқталып, биліктің барлық тармақтарына «Қазақстан-2050» Стратегиясын іске асыруға бағытталған нақты тапсырмалар жүктеді», деді Қ.Тоқаев. Мемлекет басшысының шешіміне сəйкес мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға бағытталған əкімшілік реформа жүзеге асырылуда. Жəне де мемлекеттік басқару деңгейлері арасындағы өкілеттіктердің аражігін ажырату жөніндегі шаралар туралы арнайы Жарлық жарияланса, соны іске асыруға бағытталған заң жобасын Президент жедел түрде қарауды тапсырып отыр. Осы орайда, біз əлемдік озық тəжірибеге сүйене отырып, дей келіп, палата Төрағасы бұл үшін құрылымдық өзгерістерге қажетті жаңа сападағы құқықтық негіз қалау қажеттігіне назар аудартты. Сонымен қатар, жаңа буындағы Кəсіпкерлік жəне Азаматтық процессуалдық кодекстерді қабылдау,

халықаралық стандарттарға сай келетін отандық арбитражды дамыту жөнінде нақты міндеттер айқындалғандығы да тілге тиек етілді. «Біздің алдымызда ел азаматтарының күнделікті тіршілігіне тікелей қатысты рұқсат беру жүйесін түбегейлі қарастырып, осы салада заңнаманы қайта қарау жəне кəсіпкерлерді тексерулерді мейлінше қысқарту міндеті тұр», деп сөзін сабақтады ҚасымЖомарт Кемелұлы. Сенат Төрағасы бұл орайда Мемлекет басшысы Парламент қарауына енгізілетін басқа да заң жобалары бойынша атқарылатын жұмыстардың нақты мерзімдерін белгілеп бергендігін, алдағы көзделген стратегиялық мақсаттар Парламент пен Үкіметтің бірлесіп, жоғары жауапкершілікпен үйлесімді жұмыс істеуін талап ететіндігін де атап көрсетті. «Баршамызды алда жүйелі түрде жүргізілетін жұмыстар күтуде. Сондықтан біз алдымызда тұрған зор жауапкершілікті терең түсініп, осы бағытта белсенді жұмыс істеуге тиіспіз», деп аяқтады сөзін Сенат Төрағасы. (Соңы 2-бетте).

Сыйымдылығы 6,2 миллион тонна болатын элеваторлар астық қабылдауға əзір. Осы айда 300 мың тонналық 7 элеватор пайдалануға беріледі. Майлы дақылдар алқаптарының молаюына байланысты 20 миллиард теңге инвестициялық қаржыға əрқайсысының жылдық қуаты 650 мың жəне 70 мың тонналық екі зауыт тұрғызылды. Тікұшақпен Айыртау ауданына қонған Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев алдымен Қанат Ер бо лов жетекшілік ететін «Кутузовка-Əліби» ЖШС егістік алқаптарына барды. Сары түске боялып, масаты кілемдей құлпырған егіндік аялай соққан желмен ақырын ғана толқи тербеледі. Президентпен кездесуге бұл аймақтың таңдап алынуы тектен-тек емес. Айыртау–табиғи қазбаларға бай, уранның, қалайының, вольфрамның, əрлеу гранитінің, құрылыс материалдарының

мол қоры шоғырланған аймақ. Өңірдің өн бойы тұнған тарих! Мұнда орналасқан Ботай, Ақ ирек тарихи қоныстары əлем ғалымдарының назарын көптен бері аударып келеді. Оның ішінде Ботай қазбалары неолит дəуірінің баға жетпес ғажайып ескерткіші саналады. Жоңғарларға қарсы азаттық ұрыста тізе қоса қимылдап, асқан ерліктің үлгісін көрсеткен Қарасай мен Ағынтай батырлар Құлшынбай төбесі деп аталатын шоқының басындағы қорымға қатар жерленген. Қазір бұл жерде қос батырдың мемориалдық кешені орнатылған. Мазар биіктігі 16 метр екі күмбезден тұрады. Кесененің сырт жағында Қарасай батырдың ұлдары мəңгі тыныстап жатқан зират орналасқан. Сырымбет қонысы Шоқанның тарихиэтнографиялық мұражайы орналасуымен қымбат болса, қоныстың ордасы

саналатын Айғанымның өз қолымен салдыртқан үйі де аса ыстық. Бəрінен де Ақан сері, Үкілі Ыбырай, Сəкен, Кəкімбек ақын секілді дүлдүлдер əнге қосқан аймақтың сұлу табиғатын айтсаңшы! Ауданда соңғы жылдары Қазақстанның туристік индустриясын дамытуға бағытталған салалық бағдарлама аясында Шалқар көліндегі «Жемчужина» демалыс базасы, Ботай қонысындағы ашық аспан астындағы мұражай, Арықбалықтағы туристіксауықтыру базасының жобалары жүзеге асты. Енді «Солнечный ВИП» демалыс аймағы базасында маралдың мүйізімен емдеу орны ашылып отыр. Мекеме күніне 40-45 науқасты қабылдай алады. Бұл мақсат үшін 300 миллион теңге инвестиция тартылған. Елбасы егіндік алқапты аралағаннан кейін серіктестік басшысын əңгімеге

Винченцо НИБАЛИ:

«Астана» айбынын асќаќтата береміз» Атақты «Тур де Франс» көпкүндік жарысының үстіміздегі жылғы жеңімпазы, «Астана» командасының капитаны Винченцо Нибали таяуда Астанаға келіп қайтты. Сол күндері Спорт жəне денешынықтыру істері комитеті баспасөз қызметінің қолдауымен біз одан жедел сұхбат алып үлгерген едік.

АҚПАРАТТАР аєыны

● Алматы облысында дамудың негізгі 16 бағыты қолға алынады. Аймақ басшысы Амандық Баталовтың айтуынша, бұл бағыттар таяуда Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Жетісу өңірінде жұмыс сапарымен болған кезде айқындалған. Оларды жүзеге асыру барысында жанар-жағармай материалдарымен қамтамасыз етілу, шығынсыз өнім жинау, алдағы жылу маусымына тыңғылықты дайындалу секілді əлеуметтік маңызды мəселелерге ерекше ден қойылады. ● Астана қаласында қазір 7 көкөніс қоймасы салынып жатыр. Олардың сыйымдылығы 22146 тонна болмақ. Биыл бұлардың үшеуі пайдалануға беріледі. Қалғандары келер жылы кезең-кезеңімен қатарға қосылады. ● Шығыс Қазақстан облысының Тарбағатай ауданында отбасылық

(Соңы 2-бетте).

 Жағымды жаңалық

 Сəті түскен сұхбат

– Винченцо, ең алдымен сізді «Тур де Франстағы» үлкен жеңісіңізбен шын жүректен құттықтаймыз. Бұл бір шын мəнінде де айды аспаннан бір-ақ шығарғандай зор табыс болды. 2010 жылы бізге Альберто Кантадор осындай жеңісті алып

тартты. Қ.Ерболов 21 мың гектар алқапқа дəнді дақылдар егілгенін, бүгінгі күні гектар берекелігі 22 центнерден айналып отырғанын, кей танаптардың өнімділігі 31 центнерді құрайтынын, техника, адам күші жеткілікті екенін жеткізді. Үстіміздегі жылы ауданда дəнді дақылдар көлемі 429 мың гектарды құраса, астық өндірісін əртараптандыру арқасында майлы дақылдар үлесі біршама артқаны байқалады. «Баянтай» ЖШС «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы шеңберінде бөлінген 300 миллион теңгеге 10 мың тоннаға шақталған элеваторды пайдалануға берсе, Сырымбет қалайы кенін игеруге 10 миллиард теңге жұмсалмақ. Сонда жылына 6 мың тонна өнім өндіруге мүмкіндік туады.

бергенде де айран-асыр қуанып едік. Ал сіздің өзіңіз сол сəтте қандай сезімде болдыңыз? – Төбем көкке сəл-ақ жетпей тұрды десем, артық айтпаған болар едім. Көкірегім жарылардай болып қуанып тұрғаным ешқашан ұмытылмайды. Мен

дəрігерлік амбулатория ашылды. Ауданның Жетіарал ауылында бой көтерген нысанның ашылу жиынында сөйлеген сөзінде облыс əкімі Бердібек Сапарбаев бұл саладағы игілікті істердің мұнымен бітпейтінін айтып, биылғы жылы ғана аймақта тағы 14 ауылдық амбулаторияның құрылысы жүріп жатқанын мысалға келтірді. ● Қызылорда қаласында «Мұнайшы» атты жаңа шағын аудан салынады. Бұл туралы баяндаған аймақ басшысы Қырымбек Көшербаев жаңа мекен Сырдария өзенінің сол жағалауына қанат жаятынын жеткізді. Қазір оның инженерлік инфрақұрылымына қажетті құжаттар дайындалу үстінде. ● Қостанай облысының кəсіпкерлері ресейлік бизнесмендермен 11 түрлі келісім жасасты. Бұл туралы айтқан облыс əкімі Нұралы Сəдуақасов мұның аймақта машина жасау, ауыл шаруашылығы жəне

үшін бұл жеңістің мəні де, мазмұны да ерекше еді. Себебі, осы арқылы мен ең алдымен өзімді өзім жеңе білдім, өзімнің алдыма қойған үлкен бір мақсатыма қол жеткіздім. Бұл – бір. Екіншіден, осы жеңісімнің арқасында əлемдегі ең беделді саналатын үш көпкүндіктің үшеуінің де ең биік тұғырына табан тіредім. Осы жеңісіммен дүниедегі осы үш жарыстың да жеңімпазы атана білген санаулы ғана саңлақтардың қатарына қосылдым. (Соңы 6-бетте).

білім салалары бойынша бірлескен жобалардың қолға алынуына жол ашып беретінін мəлімдеді. ● Орал қаласында алып шахмат алаңы пайдалануға берілді. Ол Жайық өзені жағасындағы əсем саябақтан орын алды. Енді мұнда кез келген жастағы адамдар арнайы келіп, бос уақыттарын көңілді өткізе алады. ● Кеше Ақтаудағы №6 орта мектепте «Денсаулық сабағы» өткізілді. Ол Маңғыстау облысында 1-7 қыркүйек аралығында жүріп жатқан «Туберкулез тоқтатылсын!» атты акцияның аясында ұйымдастырылды. Аталмыш дəрістер маман дəрігерлердің қатысуларымен жүріп жатыр. Хабарлар «ҚазАқпарат», «Қазақстан жаңалықтары», BNews.kz, alau.kz, egemen.kz, «Тумба» агенттіктері мен Қызылорда облысы əкімдігінің сайттары деректері бойынша дайындалды.

835 153

Астана халќыныѕ саны осынша адамєа жетті Елорда тұрғындарының саны 2014 жылғы 1 шілдеде 835 153 адамға жетті. Олардың 375 938 (45%) Алматы ауданында, 119 929 (14,3%) Есіл ауданында, 339 286 (40,6%) Сарыарқа ауданында тіркелген. Бұл туралы Астана қаласы əкімі аппаратының баспасөз қызметіне қаланың статистика департаментінен хабарлады. 2014 жылдың алғашқы айымен салыстырғанда, Астана қаласындағы халықтың жалпы саны 20 718 адамға, оның ішінде Алматы ауданы бойынша – 7 957 адамға, Есіл ауданы бойынша – 6 127 адамға, Сарыарқа ауданы бойынша 6 668 адамға көбейген. 2014 жылғы қаңтар-маусымда халықтың табиғи өсімі өткен жылғы қаңтар-маусыммен салыстырғанда 10,3%-ға көтеріліп, 9 831 адамды құраса, көші-қон есебінен өсім 10 887 адамды құрады. 2014 жылғы қаңтар-маусымда Астана қаласы бойынша 11 621 сəби дүниеге келген. Бұл – өткен жылдың сəйкес кезеңімен салыстырғанда 9,7%-ға артық. Елорда халқының жылдан жылға көбеюіне байланысты астаналықтарды əлеуметтік қамсыздандыру мəселесі өзекті болып қала бермек. Атап өту керек, мектеп жасындағы барлық балаларға білім беруді қамтамасыз ету үшін жəне қолданыстағы мектептердегі оқушы сыйымдылығының шектен аспауы үшін жыл соңына дейін əрқайсысы 1200 орындық 8 жаңа мектепті ашу жоспарланған (биылғы 1 қыркүйекте 5 мектеп пайдалануға берілді, 3 мектеп жыл соңына дейін ашылады). Бұл мектептердің барлығы жаңадан бой көтерген ықшам аудандарда салынғандықтан балалар өздері тұратын үйдің жанында білім алуға мүмкіндік алып, басқа мектептерде қалыптасқан орын тапшылығын шешуге қолайлы əсер етеді, деп хабарлады Астана қаласы əкімі аппаратының баспасөз қызметі.


2

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2014 жыл

Ауыл шаруашылыєы саласына мемлекеттік ќолдау жалєасады (Соңы. Басы 1-бетте). Президент танап басында механизатор-комбайншылармен жылы шыраймен қауышып, хал-жағдайларын сұрастырып білді. Сіздермен жылдағы дəстүр ізімен орақ науқаны басталған сəтте кездесіп тұрмын. Еліміз бойынша астық шығымы жақсы. Бұл орайда, астық өндірісінің айтарлықтай бөлігі тиесілі Солтүстік Қазақстан облысы диқандарының да мол өніммен Отанды қуантқалы отырған қадамына ризашылық білдіремін. Ендігі басты мақсат – маңдай термен өсірілген ризықты ысырапсыз жинап алу. Оған тəжірибелеріңіз де, мүмкіндіктеріңіз де жетеді. Үкімет менің тапсырмама орай агроөнеркəсіп саласын дамытуға мол қаржы салып, жан-жақты демеу көрсетіп келеді. Алдымызда азық-түлік қауіпсіздігін қамта ма сыз ету, тапшылығын болдырмау, бірінші кезектегі азық-түлік тағамдарының қорын жасау, ауыл шаруашылығында еңбек өнімділігін арттыру секілді биік міндеттер тұр. Мен өз Жолдауларымда егіншілікті əртараптандыру, ауылшаруашылық өнімдерін ұқсату, экспорттық əлеуетін арттыру мəселелерін ұдайы айтып келемін. Əлемде азық-түлікке деген сұраныстың күн сайын артып, жетіспеушіліктің белең алғанын ескермей болмайды. Өңірде майлы дақылдар көлемін көбейту жөніндегі қадамдар құптарлық. Десек те, қанағаттануға əлі ерте. Мəселен, өсімдік майының бағасы бидайға қарағанда бірнеше есе қымбат. Ал жұмсалатын шығын теңдес. Осыданақ қай дақылды өсіру тиімді екенін бағамдай беріңіздер, деді Президент. Қазақстан Президенті ұдайы көңіл бөлуді қажет ететін тағы бір маңызды мəселе ретінде ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу саласын дамытуды атады. Біз бидайды ұнға айналдырамыз, енді əрі қарай жүріп, макарон жəне басқаларын өндіру керек, яғни өнімдеріміздің қосымша құнын арттыруды ойлау қажет. Қазір Кеден одағы аясында қазақстандық өндірушілердің алдынан орасан мүмкіндіктер ашылуда, мұны пайдалана білу керек. Таяу уақытта отандық өнімдерді Иран арқылы Парсы шығанағына шығаруға жол ашылады. Сондықтан бізге экспортқа бағдарланған өнімдерді көбірек өндіру керек, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы мал шаруашылығы саласын да дамытудың қажеттігіне назар аударды. Егін егіп, жинап алған оңай, бірақ біз бір тонна ет өндіру бір тонна астық өндіруден бес есе тиімді екенін де ойлауға тиіспіз. Бұл қысы-жазы жұмыс істейтін ауыл еңбеккерінің жұмыспен қамтылуы мен табысының өсуіне ықпал етеді, деді Қазақстан Президенті. Сонымен қатар, əлеуметтік саланы дамыту мəселесі де қозғалды. Мемлекет басшысы агрокəсіпорындардың басшыларын ауыл тұрғындары да қала тұрғындары секілді жоғары əлеуметтік мəртебеге ие болуы үшін қажетті нəрсенің бəрін жасауға шақырды. Егіншілермен ашық əңгімелесуден кейін Президент Солтүстік Қазақстан облысының даму көрсеткіштерін бейнелейтін стенд-диаграмма алдына аялдады. Аймақ басшысы Ерік Сұлтанов

өңірдің əлеуметтік-экономикалық дамуы бойынша жүзеге асырылып жатқан мемлекеттік, салалық бағдарламалардың орындалу барысы туралы баяндады. Елбасы ашылу рəсіміне қатысқан «Молпродукт» ЖШС шығаратын сүт өнімдеріне сұраныс жоғары, үштен бірі Ресеймен шекаралас облыстарға жөнелтіледі. Облыс тұрғындары ет, жұмыртқа, көкөніс өнімдерімен толық қамтамасыз етіледі. Бірінші жартыжылдықта жалпы өңірлік өнім көлемі 3 пайызға өсіп, 270 миллиард теңгені құраған. Ауыл шаруашылығындағы еңбек өнімділігі 34 пайызға өсіп, 65,5 мың теңгеге жеткен. Бір адамға шаққандағы тауар өндіру мен қызмет көрсету көрсеткіші 228,9 мың теңге төңірегінде. Негізгі капиталға инвестиция салу мөлшері 46 миллиард теңгеге ұлғайып, 11,7 пайызы ауыл шаруашылығы, 15,9 пайызы өнеркəсіп үлесіне тиген. Соңғы жылдары сыртқы сауда байланысының нығая түскені байқалады. Бір атап өтерлігі, экспорт 51,4 пайызға өсіп, керісінше, импорт 24,1 пайызға төмендеген. Үдемелі индустриялық-инно вациялық даму бағдарламасы шеңберінде бірінші бесжылдыққа 38 миллиард теңгенің 31 жобасы енгізіліп, 29-ы іске асырылды. Бір мыңнан астам жаңа жұмыс орындары құрылды. Экономиканың əртүрлі салаларында 18 нысан салынды, жүк вагондарының өндірісі игерілді. Мұнай-газ жəне теміржол

салаларына бағытталған машина жасау кəсіпорындарының өндірісі жаңартылды. Екінші бесжылдықта жобалар көлемін – екі, инвестиция мөлшерін – үш есе ұлғайту, сөйтіп, ірі өндіріс орындарын пайдалануға беру арқылы жылына 40 миллиард теңгенің өнімдерін шығару міндеті тұр. «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы қолға алынғалы 446 жобаға 30 миллиард теңге бөлінді. Биыл 8 айда 6 миллиард теңгенің қолдауы көрсетілді. Мемлекет басшысы ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерімен кездесудегі əңгіме барысында барлық өзгерістерден хабардар болу үшін, жұмысының аса қауырттығына қарамастан, еліміздің ауыл шаруашылықты облыстарын аралауға уақыт табатынын айта келіп, олардың алдына келелі бірнеше міндет жүктеді. Солардың арасынан егіншіліктің шығымдылығын арттыру, ұқсату кəсіпорындарын дамыту жəне ауылдың əлеуметтік жағдайын жақсарту мəселелерін бөліп айтты. Мен сіздерге тəжірибелі басшы, Қазақстанның Еңбек Ері Геннадий Зенченконы үлгі ретінде ұсынар едім. Ол Біртұтас экономикалық кеңістік жүйесін ұтымды пайдаланып, нарық көкжиегін кеңейтіп келеді. Бидай, майлы дақылдармен қатар, картоп, пияз, көкөніс өсіреді. Серіктестікте 6,5 мың асыл тұқымды ірі қара мал бағылады. Жылына олардың əрқайсысынан 7-8 мың литр сүт сауылады. Петропавлдағы сүт

АЌШ конгресшілерімен кездесті Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы ҚасымЖомарт Тоқаев АҚШ Конгресі Өкілдер палатасының мүшелері Дэйна Рорабакермен жəне Грегори Микспен кездесті, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі. Жүздесу барысында Сенат Төрағасы Қазақстан Америка Құрама Штаттарымен стратегиялық əріптестікті дамытуға зор маңыз беретінін атап өтіп, осы сапардың екіжақты ынтымақтастыққа серпін қосатынына жəне парламентаралық байланыстарды

нығайтатынына сенім білдірді. Конгресшілер егемендік жылдарындағы демократиялық реформаларды жүргізудегі жəне экономиканы дамытудағы Қазақстан қол жеткізген табыстарды атап өтіп, түрлі салалардағы өзара тиімді ынтымақтастықты

тереңдетуге мүдделі екендіктерін айтты. Халықаралық сала мəселелерін талқылай келіп, жүздесушілер Украинадағы шиеленістің жалғаса түсуіне алаңдаушылықтарын білдірді. Қ.Тоқаев Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назар баевтың «Минск кездесуін» ұйымдастыру туралы ұсынысын жəне Елбасының жағдайды реттеуге бағытталған күш-жігері мен онда айтылған сындарлы ұсынымдарын атап өтті.

Еліміз кїш-жігеріне жоєары баєа Парламент Мəжілісінің Төрағасы Қабиболла Жақыпов АҚШ Конгресі Өкілдер палатасының мүшелері Дэйна Рорабакер жəне Грегори Микспен кездесті. Тараптар сауда-экономикалық, мəденигуманитарлық саладағы қарқынды дамуды тілге тиек ете келіп, қазақстандық-американдық қарым-қатынастың стратегиялық сипатына тоқталды, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі. Халықаралық мəселелер де назардан тыс қалмады. Қабиболла Жақыпов Қазақстанның жəне тікелей Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың əлемдік деңгейдегі тұрақты даму мен қауіпсіздік мəселелеріне айрықша маңыз беретінін атап өтті. АҚШ Конгресі өкілдер палатасының мүшесі Дэйна Рорабакер біздің еліміздің осы бағыттағы күш-жігеріне жоғары баға берді. Өз кезегінде Грегори Микс біздің

еліміздің Нұрсұлтан Назарбаевтың басшылығының арқасында аз уақыттың ішінде барлық салада керемет жетістіктерге жеткенін айта келіп, Қазақстанның даму қарқынына таңданысын жеткізді. Қос елдің парламентшілері Мəжіліс пен АҚШ Конгресі ынтымақтастық жөніндегі топтар мен бейінді комитеттер арқылы өзара іс-қимылды одан əрі тереңдетудің маңыздылығына

тоқталды. Мəжіліс Төрағасы əріптестерін АҚШ Конгресінің 225 жылдығымен құттықтады. Тараптар екі елдің алдағы уақытта да ықпалдастықты жемісті жалғастыру мүмкіндігінің зор екенін алға тартты. Айта кетейік, тек өткен жылдың өзінде екіжақты тауар айналымы 2,7 млрд. АҚШ долларынан асты. Қазақстан экономикасының маңызды бөліктерінде 300-ден астам бірлескен кəсіпорын жұмыс істейді, 100-ге жуық америкалық компанияның өкілдіктері ашылған. Кездесу барысында Мəжіліс Спикері америкалық компанияларды Қазақстанда индустриялық-инновациялық жобаларды жүзеге асыруға, сондай-ақ, Астанада ЭКСПО-2017 көрмесін өткізуге белсене қатысуға шақырды.

зауытында болғанымда, сүт өндіретін осы заманғы желілер орнатылғанын көрдім. Осылайша, күніне 45 тонна сүт өнімдерін өндіру қалыпқа айналдырылған. Меніңше, мал өнімдерінің кластерлік жүйесін құрып, агроиндустриялы комбинатқа көше білген осындай ұқсату саласының көшбасшыларына теңелу керек, деді жиналғандарға арнаған сөзінде Елбасы. Астық өндірісінде шешімін табатын мəселелер де аз емес. Канадамен жеріміз де, ауа райымыз да ұқсас. Алайда, өнімділік жағынан арттамыз. Себебі, озық технологияларды оңтайлы пайдалана алмаймыз.Жаңа интеграциялық жағдайларға сəйкес Ресейдің Қазақстанның тауарларына деген сұранысы артып отыр. Осы мүмкіндікті ұтымды пайдалану қажет. Өнімдерді ұқсату жөнінде арнайы бағдарлама қабылдадық. Көктемде егін ектім, күзде жинап алдым, қыс бойы жаным тыныштымен іс бітпесе керек. Енді ауылдықтар жыл бойы еңбектену үшін мал шаруашылығымен түбегейлі айналысудың икемді жолдарын іздестіруі керек. Мем лекет есебінен салынған кəсіпорындардың 60 пайызының толық қуатында жұмыс істемеуін қалай түсінуге болады? Жиын соңында ауыл еңбеккерлерінің атынан сөз алған «Бабық Борлық» шаруашылығының жетекшісі Сейілбек Ахметов былай деді: «Сіздің Айыртау жеріне арнайы атбасын бұрып келгеніңізге өте қуаныштымыз. Ауыл еңбеккерлеріне

көрсетіп отырған зор қамқорлыңыз үшін ризамыз. Əр сапарыңыз үлкен жігер беріп, ісімізге серпін қосады. Біз сіздің тапсырмаларыңызды бұлжытпай орындап, егіншілікпен қоса, мал шаруашылығымен де шұғылданып келеміз. Биыл 25072 гектар жерге жайқалта астық өсіріп отырмыз. Гектар берекелігі 25 центнерден айналуда. Бидай, арпа, сұлымен қатар, сүрлемдік жүгері, зығыр да өсіреміз. Бағуымызда 2000-нан астам ірі қара малы бар, олардың 700-дейі – сауын сиырлар. Аграрлық бағдарламаларға қатыса жүріп, биылдың өзінде ғана 63 миллион теңге субсидия алдық. Серіктестікте 135 адам еңбек етеді, орташа айлық жалақы 80 мың теңгенің төңірегінде. Тұрғындардың əлеуметтік жағдайын жақсартуды басты міндет санаймыз. Мектеп, балабақша, медициналық пункт, наубайхана, монша жұмыс істейді. Жастарымызға арнап мəдениет үйін, спорт стадионын, жабық мұз айдынын салып бердік. Отанымызға, елімізге қалтқысыз қызмет ету жөніндегі Сіздің талабыңызды солтүстікқазақстандықтар бұлжытпай орындайтынына сөз беремін». Солтүстік Қазақстан облы сының құрметті азаматы Құдайберген Қалиев өз сөзінде: «Біздің тəжірибелі диқандарымыз кеңшарлар мен ұжымшарларды жекешелендіру, аграрлық өндірісті нарықтық жолға бұру қажеттілігі туралы Сіздің батыл шешіміңізді жиі еске алады. Бұл реформаның қажеттігін ол

кезде бəрі түсіне қойған жоқ. Осы бір тарихи шешім елдің ауыл шаруашылығы кəсіпорындарына посткеңестік кеңістікте кəсіпкерлік бастаманы дамытуды бастауға, агро өне р кəсіптік кешеннің барлық саласында жаңа технологияларды қолдануға мүмкіндік берді. Бүгіндері отандық ауыл шаруашылығы жаңа кельетке ие. Агроөнеркəсіптік кешенді дамыту жөніндегі мемлекеттік бағдарламаларды табысты іске асыру аграрлық сектордың жəне облыстың жайкүйін өзгертті, ол əлдеқайда индустриялы болып келеді. Бұл табыстар, бірінші кезекте, қуатты мемлекеттік қолдаудың арқасында мүмкін болып отыр», дей келіп, Елбасына деген ардагерлердің ыстық сəлемін жолдады. Н.Назарбаев сөзінің соңында елімізде жаңа өнеркəсіптік нысандарын салу, шетел инвестицияларын жəне тиімді əріптестер тарту үшін қолайлы жағдай туғызылғанын, бұл жағынан қолдау жалғаса беретінін атап көрсетті жəне солтүстікқазақстандықтарды «Қазақстан-2050» Стратегиясының талаптарын жүзеге асыруға жұмыла атсалысуға шақырды. Елбасы облыс əкімі Е.Сұлтановтың осы кезең ішінде атқарған жұмысына оң баға берді. Солтүстік Қазақстан облысы.

----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Жўмыс жїйелілік пен жауапкершілікке негізделуі тиіс (Соңы. Басы 1-бетте). Бұдан кейін Сенат депутаты Б.Бекназаров депутаттық міндетін Конституциялық заңнама, сот жүйесі жəне құқық қорғау органдары комитетінің құрамында орындау жөнінде өтініш білдіруіне орай оны аталған комитет құрамына сайлау мəселесі шешімін тапты. Сөз реті келгенде ол Сенат депутаты болып Елбасының Жарлығымен тағайындалғанын айта кеткен жөн. Күн тəртібіне сəйкес, алғаш болып талқыланған «Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ұлыбритания жəне Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігінің Үкіметі арасындағы Ұлыбритания жəне Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігі Қарулы Күштерінің Ауғанстан Ислам Республикасын тұрақтандыру мен қалпына келтіру жөніндегі халықаралық іс-қимылдарға қатысуына байланысты Қазақстан Республикасының аумағы арқылы жүктің/арнайы жүктің транзитін қамтамасыз ету туралы келісімді ратификациялау туралы» заң жобасы қолдауға ие болды. Ол бойынша баяндама жасаған Сыртқы істер министрінің орынбасары Ержан Ашықбаев 2013 жылы екіжақты қарым-қатынастардың тарихында тұңғыш рет Ұлыбритания жəне Солтүстік Ирландия Құрама

Корольдігінің Премьер-министрі Дэвид Кэмеронның Қазақстанға мемлекеттік сапары барысында мемлекет басшылары стратегиялық əріптестік туралы бірлескен мəлімдемеге қол қойғандығын еске салды. Ал жоғарыда аталған келісімде негізінен тараптардың өңірлік шиеленістерді шешу жəне тұрақтылықты ілгерілетуді қамтамасыз ету мақсатында барлық деңгейдегі қызметті жүйелі жəне тұрақты түрде жүзеге асырудың екіжақты ұмтылысы белгіленгені белгілі. Соның ішінде еліміздің британдық əскери мүлікті Ауғанстан Ислам Республикасы аумағынан шығаруға жəрдемдесуі жəне Құрама Корольдіктің Қазақстан Республикасы Қарулы Күштеріне əскеритехникалық көмек көрсету ниеті де нақты көрсетілген. Тарқатып айтқанда, келісім британ тарапына Ауғанстаннан халықаралық коалиция күштерінің сапындағы əскер шығару шеңберінде Қазақстан аумағы арқылы Ұлыбритания Қарулы Күштері жүгінің транзитін қамтамасыз ету үшін жəрдем көрсетуге арналғандығын атай кеткен жөн. Бұл жерде келісім бойынша Өзбек стан, Қырғызстан, Ресеймен шекарадағы өткізу пункттері арқылы тоқтаусыз теміржол транзитін жəне Ақтау порты арқылы теңіз жол транзитін қамтамасыз ету көзделеді. Ақтау порты

арқылы тек əскери емес сипаттағы мүлік тасымалданса, ал арнайы жүктер теміржол вагондарына тиелмек. Аталған құжат, сондай-ақ, Қазақстан аумағы арқылы транзитке тыйым салынған британдық əскери мүліктің тізбесін белгілейді. Транзит Қазақстан Республикасының экспорттық бақылау саласындағы заңнамасы талаптарына сəйкес уəкілетті органның рұқсаты негізінде жүзеге асырылатыны да аталды. Жүктерді немесе арнайы жүктерді тасымалдау еліміз заңнамасына сəйкес британ тарапымен жасалатын шарттар негізінде қазақстандық көліктікэкспедициялық компания тарапынан жүзеге асырылмақ. Транзитті іске асыру кезінде жүктерді жəне арнайы жүктерді күзетуді жəне олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуді Қазақстан тарапы орындайтын болады. Бұл міндет «Əскери теміржол күзеті» АҚ-қа жүктелсе, транзитке қатысты барлық шығындарды, соның ішінде залалды өтеуді британ тарапы өз мойнына алады деп келісілген. Келісімді іске асырудан шығатын барлық даулар мен келіспеушіліктер дипломатиялық арналар арқылы консультациялар жəне келіссөздер жолымен шешілмек. Ал шешімін таппаған жағдайда Қазақстан Республикасының заңнамасы қолданылады.


3

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2014 жыл

● Оқиғаға орайлас ой

ЕЛ АЛДЫНДА ЕҢСЕЛІ МІНДЕТТЕР ТҰР Жеке автокґліктердіѕ техникалыќ байќауы жойылады Азат ПЕРУАШЕВ, Мəжіліс депутаты.

Парламент палаталарының бірлескен отырысында Президент Н.Назарбаев пайдалану мерзімі 7 жылға дейінгі, коммерциялық мақсаттарға қолда нылмайтын жеке автокө ліктердің техникалық байқауын жоюды тапсырды. Шын мəнінде, өт кі зіліп келе жатқан техни калық байқау көлік құралдарының жарамдылығына кепілдік бермейді. Интернет-сауалдамалар көрсеткендей, қазақстандықтардың 95%дан астамы жеке көлік үшін техникалық байқауды болдырмауды қолдайды. Ал формальді түрде жүргізілетін, техникалық

байқау, əдетте көлік құралдарының техникалық жарамды лы ғына маңызды ықпал етпейді. Көбінесе бұл көрсеткіштер көлік иесінің жеке көлігінің техникалық жарамдылық жағдайына алаңдауы есебінен қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар, талдау жеке көліктің техникалық жағдайының нашарлығы салдарынан болатын жол-көлік апаттары жөнінде статистикалық деректердің жоқ екендігін көрсетті. Іс жүзінде техникалық байқау ақша мен автомобильдердің фотосуреттерін берумен шектелді, жеке орталықтар техникалық бақылау өткені туралы құжатты, көлікті тіпті қарамай-ақ беретін болды. Президент ұсынған жеке

Жауапкершілікті арттыра тїсу керектігін айтты Амангелді ҒҰМАРОВ, Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің запастағы полковнигі.

Тəуелсіз еліміздің дамуына, қорғанысымыздың берік болып, отан дастарымыздың қауіпсіз, тыныш өмір сүруіне өз үлесімізді қостық. Қазір тынымсыз əскери қызметтің зейнетін көріп жүрген жайымыз бар. Он екі мүше сау тұрғанда зейнеттемін, мен енді еңбегімнің жемісін көруім керек деп отырып алмай, еліміздің дамуына қайтсек үлес қосамыз деп ойлайтыным бар. Осы мақсатта қазір Маңғыстау облысында ардагерлер кеңесіне жетекшілік етіп келемін. Еліміздің тын ыс - т ірш іл іг ін , Елбасымыз дың əрбір баяндама, Жолдауларын қағыс қалдырып көрген жоқпын. Парламенттің бесінші шақырылымының төртінші сессиясының ашылуында сөйлеген

сөзін де зер сала тыңдадым. Қазіргі таңда Парламент қарауында еліміздің бұдан арғы лайықты дамуы үшін қажетті қандай жаңа заң жобаларының жатқандығын білдік. Сондайақ, Елбасының ел Үкіметі мен Парламентті əлемдегі орын алып отырған геосаяси оқиғалардың тиюі ықтимал əсерлерінің алдын алу үшін жұмыстануға шақырғандығы қуантты. Əр министрдің өз саласындағы өкілеттіктерге ие болу мүмкіндігі, жергілікті маңыздағы функцияларды əкімдерге беру мəселесі де істің шешілуіне оң əсерін тигізеді деп ойлаймын. Мысалы, халықты жылумен қамтамасыз ету жергілікті əкімдіктің құзырында болса, жауапкершілік, тиянақтылық артады. Елбасы «функцияларды жергілікті органдарға беру – оларды үлкен өкілеттіктермен жарылқау емес», деп олардың мақсатты көрсеткіштерге жетуі үшін жүктелетін жауапкершілік екендігін атап көрсетті. Расында, халыққа жаны ашитын, Мемлекет басшысының сенімі мен

пайдаланудағы жеңіл автокөліктер мен мотоциклдар үшін техникалық байқауды алып тастау əуесқой автомобильшілерді пайдасыз рəсімдерден босатады жəне соған байланысты əкімшілік кедергілерді жояды. Мемлекет басшысының тапсырмасына сəйкес, 2015 жылдан бастап коммерциялық мақсаттарда қолданылмайтын, пайдалану мерзімі 7 жылдан аспайтын жеке автокөліктерге техникалық байқау өткізу тоқтатылуы тиіс. Егер коммерциялық емес мақсаттарда қолданылса, онда көліктерді 7 жылға дейін тексеру керек емес», деп мəлімдеді Елбасы Парламент мінберінен сөйлеген сөзінде. «Ақ жол» ҚДП депутаттары Елба сы ның бұл тапсырмасын мыңдаған қарапайым казақстандықтар үшін үлкен жеңілдік ретінде толығымен қолдайды.

тапсырмаларын ақтауға тырысатын əрбір əкім берілген өкілеттілікті лауазымның буы деп емес, жауапкершіліктің жүгі деп қабылдауы тиіс. Еліміздің Еуразиялық экономикалық одаққа енуі, Ұлы Жібек жолын жаңғыртып, жаңа қатынас жолдарының ашылуы Кеден саласында ресімдеу, жүк тасымал құны, жүктерді сақтау мен бақылау мерзімдеріне өзгерістер енгізу қажеттігін күн тəртібіне қойды. Елбасының сөзі осы төңіректегі мəселелерге тереңірек үңіліп, еліміз үшін оңтайлы қадамдарға бару керектігін ұқтырады. Елбасы жеке-жеке тоқталған мəселелердің қай-қайсысы да – денсаулық сақтау, білім беру, инвестиция тарту, кен орындарын игеру, өндірістік тəжірибеден өту, арбитраж – бəрі де қазіргі қоғам үшін қажетті қадамдар. Əсіресе, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті жандандыру, мемлекеттік қызмет өкілеттілігін жеке мақсаттарға пайдалану тиімсіздігі, көшіқон мəселесі өзекті тұс. Парламенттің қос палатасы мен оның ел сайлаған депутаттары алдында үлкен міндеттер тұр. Ол – еліміздің тыныштығы, дамуы, айналадағы болып жатқан оқиғалар салдарынан кездесуі мүмкін қиындықтардың алдын алу мақсатындағы жауапты жұмыстар. Қалаулылардың бойынан қажымас қайрат көргіміз келеді. АҚТАУ.

Жаѕа заѕ жўмысќа серпін береді Абдалы НҰРАЛИЕВ, Жамбыл облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы.

Елбасы бесінші сай ланған Қа зақ стан Республикасы Парла менті төр тінші сессия сы ның ашылуында сөйлеген сөзінде тағы да агроөнеркəсіп кешенін дамыту айрықша маңызға ие екенін баса айтып кетті. Жалпы алғанда, ауыл шаруашылығы саласы Нұрсұлтан Əбішұлының назарынан бір сəт те тыс қалған емес. Шынында, бұл салада қаржының тиімді жұмсалуына қатаң бақылау мен есептілік қажет. Жамбыл облысында агроөнеркəсіп кешенін қолдауға 2014 жылы бюджеттен 6,4 млрд. теңге субсидия мен трансферттер бөлінді.

Субсидия тиімді пайдаланылуы тиіс Төлеуғазы ҚОСШЫБАЕВ, «Зергер» шаруа қожалығының жетекшісі.

Парламентте сөйлеген сөзінен Президентіміздің барлық саланы назарда ұстап, біліктілікпен бағытбағдар беріп отыратынын байқау қиын емес. Мəселен, Мемлекет басшысы ауыл шаруашылығы өнімдерін көбейту мəселесінде еңбек еткен жанға мемлекет үлкен қолдау көрсетіп отырғанын айтты. Əсіресе, субсидия мен мемлекеттік бағдарламалар арқылы берілетін қаржы көздері – агросекторды нығайтуға үлкен күш. Мен 1981 жылдан бері мал шаруашы лығымен шұ ғыл данамын. Өзім нің жеке шаруа қожалығымды құрғаныма 20 жылға жуық уақыт өтті. Бүгінде Күлшекер Қалиева есімді жарым мен ұлым Амангелді жəне келінім Жадырамен бірге осы шаруашылықты дамытуға бар күш-жігерімізді арнап келеміз.

Жария етуге ќызыєушылыќ жоєары Капитал мен жылжымайтын мүлікті заңдастыру қыркүйектің бірінен басталып кеткен болатын. Оның аяқалысы, басталу барысы қалай, қанша өтініш келіп түсті, кімдер қызығушылық танытуда? Міне, журналистердің осы жəне өзге де сауалдарына кеше Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте Қаржы вице-министрі Ардақ Теңгебаев пен Əділет министрінің орынбасары Бақытжан Əбдірайым жауап берді. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

«Алғашқы үш күннің өзі бұл мəселеге халықтың жоғары қызығушылығын көрсетіп отыр деді», А.Теңгебаев. Оның айтуынша, акцияның алғашқы күнінің өзінде Астана қаласының əкімдігіне 140-тан астам адам, Ақтөбе облысында 70-тен астам адам жүгінген. Қаржы мен мүлікті заңдастыру акциясы азаматтарға жалпы декларациялау алдында тың мүмкіндік беріп отырғанын атап өткен вицеминистр қаржы мен жылжымайтын мүлікті жария ету елімізде осымен үшінші мəрте өткізіліп отырғанына, сонымен қатар, биылғы науқанның бұған дейінгілерден біршама айырмашылығы бар екеніне тоқталды. «Біріншіден, ақшаны екінші деңгейлі банктерде ашылатын арнайы жинақ шоттарында бес жыл бойына ұстауға болады, тіпті, оған нарықтық мөлшерлемемен сыйақы алып тұрасыз. Екіншіден, ақшаны мерзімінен бұрын пайдалану ниетіңіз болса, оны мемлекеттік бағалы қағаздар, екінші деңгейлі банктердің, ұлттық басқарушы холдингтер мен компаниялардың, даму институттарының облигацияларын жəне «Халықтық IPO» бағдарламасы шеңберінде сатылатын акцияларды, сондай-ақ Қазақстанның қор биржасында орналастырылған өзге де бағалы қағаздарды сатып алу жолымен экономикаға инвестициялауға болады. Үшіншіден, жария етілген ақшаға жекешелендірудің екінші толқынына қатысатын нысандарды сатып алуға құқылы», деді А.Теңгебаев. Бұл ретте вице-министр егер азамат өзінің заңдастыратын қаражатын

жоғарыдағы айтыл ғандар бойынша инвестициялауды қаламай, өз қалауынша жаратқысы келсе, заңдас ты рылатын соманың 10 пайыздық алымы ұсталатынын айтып өтті. 2017 жылдан бастап Қазақстанда табыстарды жалпылама декларациялау енгізілетіні мəлім. Сондықтан да, ағымдағы заңдастыру шарасы жалпылама декларациялауға көшудің бастапқы сатысы болып табылады. Сол үшін де, азаматтар мүлік пен қаржыны заңдастыру акциясы арқылы өзінің барлық табыстарын, мүліктері мен қаражатын көрсетуге мүмкіндік алып отыр. Осыны пайдаланғандар келешектегі жалпы декларациялау барысында ешқандай проблемаға жолықпайды. Қаржы мен мүлікті заңдастыру еліміздің экономикалық айналымына қосымша қаражат пен мүлікті тарту мақсатын көздейтіні белгілі. Яғни, бұл «көлеңкедегі» қаражатты жарыққа шығару арқылы жүзеге аспақ. «Сарапшылардың пікіріне сүйенсек, қазақстандық экономиканың 19,5-20 пайызы көлеңкелі айналымда жүр. Бұл шағын бизнестен бастап, ірі кəсіпкерлерге дейінгі аралықтың бəрін қамтып отыр. Сондықтан да, қаржы мен мүлікті жария етудің бірден-бір мақсаты «көлеңкелі» экономикадағы қаражатты жарыққа шығарып, экономиканың заңды жолына тарту», деді вице-министр. Оның айтуынша, заңдастыру акциясы арқылы мемлекет азаматтарға «жасырып» келген қаражаттарын заңды түрде пайдалануға мүмкіндік беріп отыр. «Осы тұрғыдан алғанда заңдастыру акциясын тек ірі бизнеске бағытталған деу қате пікір. Ал

«Аграрлық несие корпорациясы» несиесі арқылы 175 млн.теңгеге 1033 бас ірі қара мал сатып алынды. «Мүйізді ірі қара мал етінің экспорттық əлеуетін арттыру» бағдарламасы бойынша 222 шетелдік асыл тұқымды мүйізді ірі қара мал сатып алынды. Жыл соңына дейін бұлардың саны 1100 басқа дейін жеткізілмек. Жамбыл облысының əкімдігі малайзиялық компаниямен бірлескен кəсіпкерлік жасау жөнінде меморандумға қол қойып, осы елдің Премьер-министрі 20152016 жылдары біздің экономикаға 350 млн. АҚШ доллары көлемінде инвестиция салмақ. Жоба бойынша 10 мыңнан 50 мыңға дейін ірі қараға арналған 100 мал фермасын

Шаруа қожалығында 2700 гектар жер, оның ішінде 150 гектар шабындық, 40 гектар көпжылдық шөп, 2 мың гектар жайылымдық алқап бар. 400-ге жуық ірі қара, 2 мыңға жуық қойешкі жəне 50-ден астам жылқы өсіреміз. 15 адам жұмыспен қамтылған. Қолымызда бір трактор мен ауылшаруашылық техникалары бар. Жылына 150 бас ірі қара семіртіп, 20 тонна сиыр етін, 4 тонна қой етін сатамыз. Қыстамаға 200 тонна шөп дайындалады. Бесшоқпар жайлауында жылқы жаямыз. Алдағы уақытта жергілікті климатқа төзімді қазақтың жабы жылқыларын өсіруді жоспарлап отырмыз. Шаруашылықта 600 бас қылшық жүнді əрі құйрықты саулық бар. Осы тұқымды асылдандыру мақсатында «Нұрдəулет» асыл тұқымды шаруа серіктестігінен 21 қошқар сатып алынды. Оған мемлекет əр басқа 8 мың

салу жоспарлануда. Осыған орай, Мойынқұм, Сарысу, Талас, Шу аудандары бойынша 300 мың гектар ауылшаруашылық жерлер ірі қара мал өсіруге бөлініп отыр. Ендігі бір проблемалық мəселе – облыста 50 гектарға дейінгі жер телімі бар ұсақ шаруашылықтар 64,4 пайызды құрайды. Бұл мəселені шешу үшін, яғни шаруашылықтарды ірілендіру мақсатында арнайы бағдарлама əзірленіп, онда аудандарды ынталандыру тетігі белгіленді. Мемлекет басшысы айтқандай, агроөнеркəсіп кешенін дамыту заңнамалық қамтамасыз етуді талап етеді. Үстіміздегі жылдың соңына дейін қабылданатын «Ауыл шаруашылығы кооперациясы туралы» заң жобасы бұл саланың жұмысын одан əрі дамытуға қолайлы жағдай жасайтынына сенім мол. ТАРАЗ.

теңгеден демеуқаржы бөлді. Сондай-ақ, 600 қойға – 935 000 теңге, 120 бас ірі қараға 2 140 000 теңге субсидия алдық. «Сыбаға» бағдарламасы бойынша 3 млн. теңге несие алып, мал тұқымын асылдандырдық. Бесқарағай ауданындағы «Мұхит» шаруа қожалығынан 4 бас асыл тұқымды бұқа сатып алғанбыз. Содан 100-ге жуық бұзау алынды. Қазақтың ақ бас сиырын өсіруге ден қойып отырмыз, осыған орай ақ бас сиыр өсіретін арнайы палата біздің шаруашылықты мүшелікке қабылдамақ. Жуырда мал сою жəне тоңазыту цехын салдық. Тəулігіне 5 тоннаға дейін ет тоңазытуға мүмкіндігіміз бар. Мұның бəрі мемлекеттік қолдаудың арқасында мүмкін болып отыр. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Парламент мінберінен сөйлеген сөзінде ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілерге көрсетіліп отырған қолдауды тиімді пайдалану керектігін айтты. Бүгінгідей əлемдік жағдайдың тұрақсыз кезеңінде біздің ішкі əлеуетімізді нығайта беруіміз керектігін, барлық саламен бірге, ауылдың қарапайым халқының ахуалын арттыруды да жадынан шығармайтынын байқадым. Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы.

Энергия – тўраќты даму мїмкіндігі Шағын аралдық дамушы мемлекеттердің (SIDS) баламалы энергия көздерін дамытуы мен ЭКСПО-2017 көрмесіне қатысу мүмкіндіктері 3 қыркүйек күні БҰҰ аясында шағын аралдық дамушы мемлекеттер жөніндегі 3-ші халықаралық конференцияның арнайы бөлек сессиясында ұсынылды.

жекешелендірудің екінші толқынына келсек, бұл ашық түрде жүзеге асып жатыр», деді А.Теңгебаев. Сондайақ ол, акция аясында нені жария етуге болатынын тізбектеп берді. «Атап айтқанда, ақшаны, бағалы қағаздарды, заңды тұлғалардың жарғылық капиталындағы қатысу үлесін, басқа адамдарға ресімделген Қазақстан Республикасының аумағындағы құрылыс нормалары мен қағидаларына, сондай-ақ жария етуші субъектіге меншік құқығындағы тиесілі жер учаскелеріне салынған мақсатқа сай келетін жылжымайтын мүлікті, Қазақстан аумағынан тыс жерлердегі мүліктерді жария етуге болады», дейді вице-министр. Оның айтуынша, ел аумағында орналасқан мүлікті заңдастыру үшін жария етілетін субъектінің əкімдіктер жанында құрылған арнайы жария ету комиссияларына өтініш жасайды. Бұл үдерістерді жүзеге асыру үшін өтініш, жеке куəліктің көшірмесі, жылжымайтын мүлік жария етілсе, соған қатысты сарапшының қорытындысы мен мүліктің техникалық паспорты ұсынылуы тиіс. Əділет министрінің орынбасары Б.Əбдірайым да жылжымайтын мүлік пен ақшаны заңдастыруға қатысты бұл науқандық шара халыққа беріліп отырған мол мүмкіндік екенін атап өтті. Бір жылға ұласатын уақыт ішінде

мемлекет беріп отырған осы мүмкіндікті Қазақстан азаматтары барынша тиімді пайдаланса екен, деген вице-министр халықты бұл шараға белсенді қатысуға шақырды. Əсіресе, жылжымайтын мүлікке қатысты ауылдағы, өңірлердегі халық біраз түйткілді мəселелерін шешіп, мүліктерін заңдастырып алса екен деген тілегін жеткізді. Сондай-ақ, ол заңдастыру жұмыстарының барынша заңды жəне ашық жүретініне тоқталды. «Жария ету туралы заңда қандай қылмыстар бойынша алынған қаражат пен мүліктер заңдастырылмайтыны анық жазылған. Бұдан бөлек, акция барысында бірқатар шектеулер де бар. Мəселен, жылжымайтын мүлік бойынша сотта немесе басқа да құқық қорғау органдарында даушарлар, шағымдар жүргізіліп жатса, ондай нысан жария етуге жатпайды. Сонымен қатар, банктен алынған несиелер де қаражатты заңдастыру рəсіміне сəйкес келмейді. Бұдан бөлек, мемлекеттік түрлі бағдарламалар арқылы алынған мүліктер де жария етілмейді», деді ол. Естеріңізге сала кетсек, шара 2015 жылдың 31 желтоқсанына дейін жалғасады. Айта кетерлігі, 1 қыркүйектен басталған ақшадан басқа мүліктерді заң дастыру үшін құжаттар беру мерзімі келер жылдың 30 қарашасында аяқталатын болады.

Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі, «ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясы» АҚ жəне БҰҰ ЭСКАТО бірігіп ұйымдастырған «Шағын аралдық дамушы мемлекеттер үшін энергия болашағы» тақырыбындағы іс-шараға БҰҰ Бас хатшысының орынбасары – БҰҰ теңізге шығатын жо лы жоқ мемлекеттер, аса аз да мыған мемлекеттер мен шағын аралдық мемлекеттер мəселелері жөніндегі Жоғарғы өкіл Гиан Чандра Ачариа, БҰҰ ЭСКАТО атқарушы хатшысы Шамхад Ахтар, көптеген аралдық мемлекеттердің делегация жетекшілері қатысты. Қазақстан Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов сессия ашылуында атап өткендей, «оның мақсаты дамуға əсер ететін түрлі факторларды, соның ішінде энергетика саласындағы факторларды зерттеу негізінде SIDS мемлекеттеріне ықпал жасау үшін жаңа креативті əріптестікті анықтау мүмкіндіктерін қарастыру болып табылады». Қазақстан энергетикасының қазіргі жағдайы мен болашағы туралы баяндаған Е.Ыдырысов Қазақстанның БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мунның «Барша үшін тұрақты энергия» бастамасын қолдайтынын жəне оның мақсаттарына қол жеткізу үшін ұлттық деңгейде тиісті шаралар қабылданып жатқанын атап көрсетті. Министр еліміздің «Жасыл көпір» жəне Астанада ЭКСПО-2017 халықаралық

маман дандырылған көрмесін ұйымдастыру секілді бастамаларына ерекше тоқталып өтті. Қазақстан сыртқы саясат ведомствосы басшысының сөзіне сəйкес, бұл бастамалар Қазақстанның шағын аралдық дамушы мемлекеттермен олардың тұрақты дамуына бағытталған ынтымақтастықты нығайту үшін мүмкіндіктерге есік ашады. Ш.Ахтар атап өткендей, «Қазақстан-2050» Стратегиясы елдің даму жолдары мен құралдарын нақты белгілеген құжат болып табылады, бұл алға қойылған мақсаттарға қол жеткізіле тіндігіне сенім арттырады. Сонымен қатар, Қазақстанның басқа да мемлекеттердің дамуына қосып отырған үлесі мен мемлекеттердің байланыстарының барынша тиімді болу қағидаттарын жүзеге асыруы аса маңызды жəне ЭСКАТО мен басқа да халықаралық ұйымдардың елеулі əріптесі болып саналады». БҰҰ-ның жоғары лауазым иесі атап өткендей, қуат қорларына бай бола тұра, «жасыл» энергетиканы дамытуға ұмтылып отырған Қазақстан SIDS мемлекеттеріне олардың мəселелерін шешуіне ықпал жасауда маңызды рөл атқаруы мүмкін. Өз кезегінде Г.Ачариа: «Тынық мұхиты өңірінде қуат қорларының бағасы əлемдегі ең қымбат болып табылады жəне болашақта да қымбат болып қала беретіні белгілі, сондықтан да энергетика мəселесін кешенді шешудің өзектілігі мен

Қазақстанның осы үдеріске қосар үлесін асыра бағалау мүмкін емес», – деген пікірін білдірді. Сессия аясында ЭКСПО-2017 көрмесіне дайындық шеңберінде мемлекеттердің нақты ықпалдастығын орнату мүмкіндігі жөнінде пікір алмасылды. Е.Ыдырысов атап өткендей, «бұл барлық мемлекеттердің тұрақты даму мəселесін кешенді қарастырып, оларды шешу жолдарын, соның ішінде түрлі энергия көздерін дамыту арқылы шешу жолдарын айқындауға үлкен мүмкіндік береді». Алдағы уақытқа жоспарланып отырған көрме мен оның мүмкіндіктері жайында «ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясы» АҚ департамент директоры Серік Əміров толығырақ баяндап берді. Үш айға созылады деп күтіліп отырған көрмеге 100ден астам мемлекеттер мен 10 шақты халықаралық ұйымдардың қатысатыны жоспарланған. Сол күні қазақстандық СІМ басшысының конференцияға қатысқан Тонга, Науру, Кирибати, Сан-Томе жəне Принсипи, сонымен қатар, Маршалл аралы делегацияларының жетекшілерімен кездесулері өтті. Кездесулер барысында мемлекеттердің БҰҰ шеңберіндегі өзара ықпалдастығы, соның ішінде Қазақстанның 2017-2018 жылдары БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне тұрақты емес мүшелікке ұсынылымы талқыға салынды. Қазақстан СІМ басшысының БҰҰ Азия-Тынық мұхит өңірі үшін Экономикалық жəне əлеуметтік комиссия (ЭСКАТО) жетекшісі Ш.Ахтармен бөлек кездесуі аясында өзара ықпалдастықтың нақты бағыттары, соның ішінде өз ықпалы аясындағы мемлекеттердің мəселелерін шешуі үшін БҰҰ жүйесіндегі осы ұйымның əлеуетін арттыру, сонымен қоса ЭСКАТО-ны «Жасыл көпір» бағдарламасын іске асыру мен ЭКСПО-2017 көрмесін əзірлеуге тарту мəселелері қарастырылды. «Егемен-ақпарат».


4

www.egemen.kz

Ґѕірлердіѕ даму əлеуетін айќындайды «Ќазаќстан-2050» Жалпыўлттыќ ќозєалысы» ќоєамдыќ бірлестігі кеѕесініѕ тґраєасы Данат ЖЎМИНМЕН əѕгіме – Данат Есболұлы, алдымен «Қазақстан-2050» Жалпыұлттық қозғалысының негізгі міндеттеріне тоқталып өтсеңіз. Бұл қозғалыстың мақсаты қандай? – Былтыр, 29 қарашада Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Болашақ» стипендиясының 20 жылдық мерейтойына арналған жиында осы қозғалысты құру туралы бастама көтерген болатын. Сол жылдың 6 желтоқсанында Мемлекет басшысының бастамасы негізінде еліміздің бір топ беделді жастары қозғалысты құруды қолға алады. Бірлестік қызметі Президенттің «Қазақстан-2050» Стратегиясының саяси бағыттарын қолдау арқылы Қазақстанның əлемнiң ең дамыған 30 елi қатарына енуiн қамтамасыз етуге бағытталған. Сонымен қатар, қозғалыстың негізгі мақсаттары қоғамды «Қазақстан-2050» Стратегиясының құндылығына назар аудартып, оның идеологиясы мен міндеттерін жұрт болып, жүзеге асыруға жұмылдыру. Сондай-ақ, Стратегияның мақсаттары мен міндеттеріне қол жеткізуге тікелей жəне жанама түрде ықпал ететін жобаларды əзірлеп, оларды жүзеге асыру, ұсыныстар мен ұсынымдар даярлау. Жуырда Орталық коммуникациялар қызметінде қозғалыстың əу баста көзделген үш негізгі бағытын белгіледік. Оның біріншісі – «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асыруға халықты жұмылдыру болса, екіншісі – азаматтардан түскен ұсыныстарды «ақыл-ой орталығына» қабылдап əрі талқылап, сол арқылы елді толғандыратын мəселелерді біліп отыру. Жобалар да сондай мəселелер айналасында түзіледі. Міне, «Ақылой орталығы» дегенді осы тұрғыдан көреміз. Ал үшінші бағыты қозғалыс аясында краудсорсингтік платформа құру. Бұл шетелдік сөз қазір көптің құлағында жүрсе де, түсінбейтіндер де табылады. Ағылшынның сөзін қазақшалағанда, «қауымдасып тірлік кешу» десек те болады. Яғни, краудсорсинг қазақтың «асар» ұғымымен үндес. Яғни, біздің тағы бір мақсатымыз– қоғам азаматтарының жақсы өмір сүруін қамтамасыз ету үшін осы краудсорсингтік платформа аясында көмек қолын созғысы келетін адамдармен ынтымақтаса жұмыс істеу. – Ал бұл жобаларды кімдер жүзеге асырады? Əріптестік ниет танытып жүрген ұйымдар бар шығар? – Қозғалыс мүшелерінің кімдер екенін айтпас бұрын, олардың қандай қағидатқа сүйеніп қабылданатынын айта кеткім келеді. Бірден айта кетейін, қозғалысқа мүше болудағы негізгі қағидат – ол еріктілік. Демек, біздің қатарға қозғалыстың жарғысын мойындаған, мақсаттары мен мін деттерін басшылыққа алатын еліміздің кез келген азаматы қосыла алады. Қазір біздің есебіміз бойынша, қозғалыс құрамында 3000-нан аса азамат бар. Олар бізбен бірге əртүрлі қоғамдық жобаларға атсалысып жүр. Олар əр салада табысқа жеткен еліміздің беткеұстар, маңдайалды азаматтары. Бірі инженер, бірі дəрігер, енді бірі ғалым, тағы бірі кəсіпкер. Қазір қатарымыз күннен-күнге артуда. Бейресми сипатымыздың тағы бір айғағы – бізде мүшелік билет, жарна төлеу деген сияқты рəсімдер жоқ. Əркім өзінің ішкі сенімі мен қалауы бойынша, яғни елдің келешегіне алаңдаушылық таныта отырып, қатарымызға қосылып жатыр. Сондықтан, ниеттес азаматтың көптігі – қуантарлық жағдай. Бұл – Елбасымыздың алға қойған мемлекеттік межесіне мұраттас болу деген сөз. Бізбен əріптес болуға ынта танытып жатқан ұйымдардың да қатары артып келеді. Олардың арасында Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті бітіруші түлектерінің қауымдастығы, Қазақстан КВН одағы, Қытайдағы Қазақстан студенттері қоғамдастығы, «Астана жастары» ұйымы, «Болашақ» стипендиаттары қауымдастығы, «Семейное воспитание» институты, «Қостанай облысы балалар жəне жастар ұйымдары», «Ребенок должен жить в семье» қоғамдық қозғалысы» жəне т.б ұйымдар бар. Қазақстанның берекелі болашағы жолындағы жобаларды іске асыру бойынша біздің ұйымның есігі бəріне айқара ашық дегім келеді. – Бірлестіктің құрылғанына көп бола қойған жоқ. Дегенмен, ел төңірегінде қандай жобаларды іске асырып үлгердіңіздер?

– Биылғы жылдың маусым айының соңында Астана қаласында бірлестіктің I форумы өтті. Форумға еліміздің барлық аймақтары мен Астана жəне Алматы қалаларынан түрлі салада қызмет атқарып жүрген азаматтар қатысты. Форум аясында БАҚ жəне үкіметтік емес ұйымдар өкілдері, дəрігерлер мен мұғалімдер, кəсіпкерлік саласында табысты еңбек етіп жүрген 400-ге жуық форум қатысушылары бірлестіктің негізгі жобаларымен танысты. Оларға «Зияткер ұрпақ», «Серпін», «Сəбимен шаңырақтың сəні кірер», «Елдің күші – бақытты отбасы», «Аймақ-2050» жалпыұлттық байқауы сынды жобаларды жатқызуға болады. Жалпы, жыл басынан бері 5 жобаны жүзеге асырсақ, жыл аяғына дейін тағы 5 жобаның тұсауын кесеміз деген ниетіміз бар. Форум қатысушылары тарапынан қызу қолдауға ие болған жобалардың барлығы қоғамның əлеуметтік жəне экономикалық салаларына тың серпін беруге бағытталған. Жобаларды іске асыру аясында азаматтық қоғамның белсенділігін арттырумен қатар, тиісті ұсыныстар дайындауды мақсат тұтып отырмыз. – «Аймақ-2050» жалпыұлттық байқауы қандай жоба? – Елбасымыз өзінің «Қазақстан-2050» Стратегиясында өңірлерді дамытуға айрықша мəн бергені белгілі. Осы орайда, қозғалыс жария лаған байқаудың мақсаты да Президент айқындаған міндеттерден туындайды. Яғни, байқау аясында өңірлердің əлеуметтік-экономикалық даму əлеуетін анықтау мақсатында түрлі стратегиялық ұсыныстар қабылданады. Арнайы құрылған байқау комиссиясы олардың ішіндегі үздік стратегияларды іріктейді. Кейін үздік жобаларды уəкілетті жəне жергілікті атқарушы органдарға ұсынады. Бұл өз кезегінде əрбір азаматтың өзі тұрып жатқан аймақтың əлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсартуға, Елбасы Жолдауындағы мақсаттар мен міндеттерді іске асыруда азаматтық қоғамның белсенділігін арттыруға сеп болады деп ойлаймын. Байқау жұмысында еліміздің 16 аймағының бірін (14 облыстың бірін, Астана мен Алматы қалаларын) əлеуметтік-экономикалық тұрғыда дамыту жөнінде ұсыныстар мен оны іске асыру барысы көрініс табу керек. Онда өңірдің географиялық, индустриялық, сервистік жəне кадрлық əлеуеті, сондай-ақ, басым жəне əлсіз тұстары, талаптары мен мүмкіндіктері, оның ішінде статистикалық деректерді саралау нəтижесінде анықталған оң жəне теріс трендтер негізге алынып, басқа да дəйекті көрсеткіштер ескерілуі тиіс. Байқау жұмысында «Қазақстан-2050» Стратегиясының, 20152019 жылдарға арналған Үдемелі индустриялық-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасының, өзге де бағдарламалық құжаттардың, оның ішінде Қазақстанның «Жасыл экономикаға» көшуі жөнін дегі тұжырымдаманың, еліміз өңірлерін дамытудың бірыңғай бағдарламасының, сондай-ақ, өңірлерді дамытудың өзекті стратегияларының басты мақсаттары мен міндеттері де ескерілуі қажет. – Байқауды өткізу тəртібі қандай? – Байқау негізінен 7 кезеңнен тұрады. Атап айтар болсақ, 1 тамыз бен 7 қыркүйекке дейін өтінімдерді қабылдау арқылы байқау қатысушыларының тізімін жасақтаймыз. Сонан соң байқау қатысушыларына арналған тренингтер өткізіліп, байқау жұмыстары қабылданады. Қабылданған жұмыстарды комиссия саралап, 16 аймақтың əрқайсысынан ең үздік деген жұмыстарды анықтайтын болады. Байқау қорытындысында 16 өңірдің ішінен үздік 3 аймақтық стратегия анықталып, оның иелеріне ақшалай сый-сияпат көрсетіледі. Сондай-ақ, олар Қазақстан Премьер-Министрі қатысатын бейресми таңғы немесе түскі асқа шақырылатын болады. Байқау туралы толық ақпаратты www. kz2050.kz сайтынан алуға болады. Ал «Қазақстан-2050» Жалпыұлттық қозғалысы» қоғамдық бірлестігі осындай игі бастамаларды қолдай отырып, тəуелсіз Қазақстанның жарқын болашағына өзінің сүбелі үлесін қосу жолында еңбек ететін болады. Əңгімелескен Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

5 қыркүйек 2014 жыл

● Мəселенің мəнісі Əлемдегі мұнайлы елдердің алдыңғы легінде жүрген Қазақстанда неге бензин тапшылығы орын алып отыр? Елде мұндай жағдайдың туындауына кінəлі кім? Барды ұқсата алмай отырған ведомство басшылары ма, əлде Энергетика министрі Владимор Школьник айтқандай, үнемсіздіктің салдары ма? Осы сияқты сан сұрақ қазіргі қоғамды толқытып тұр. Себебі, бензинмен қатар, тұрмысқа қажетті басқа тауарлардың бағасы да біртіндеп көтеріле бастады.

ÆÀÍÀÐÌÀÉ

Жырєа айналуыныѕ сыры неде? Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Министр мырзаның бензинді үнемдеу туралы айтқаны қоғамда түсініксіздік тудырды. Себебі, қарапайым тұтынушылар маңдай терімен табылған, адал ақшасына құйған жанармайды онсыз да қасқалдақтың қанындай көріп, өте үнемдеп жұмсайтыны белгілі. Ал енді қызмет көлігіне бензинді ел бюджетінен сауатын мемлекеттік орган қызметкерлерінің жанармайды қалай пайдаланатыны туралы əңгіме басқа. Əйтсе де, В.Школьник бұл тарапты да назардан тыс қалдырмады. Өзінің жұмысқа жаяу баратындығын көлденең тартып, басқа лауазымдыларға даңғарадай «Джип» автокөліктерінен бас тартып, қарапайым көлікке ауысуға кеңес берді. Сөйтіп, жанармай тапшылығының орын алған жайсыз жағдайына елдегі жəне көрші мемлекеттегі мұнай өңдеу зауыттарының жөндеуге тұруы кінəлі екенін ашық айтты. Дегенмен, бензин бағасының қашан, қай деңгейде тұрақталатынын айта алмады. Жаналқымға жабысқан журналистерге «Келешекті көріп білетін көріпкелдігім жоқ», деген сыңайда жауап берді. «Ж анармай т апш ы лы ғ ы бі р - е к і апта көлемінде жойылады», деген еді өткен аптадағы баспасөз мəслихатында Энергетика вице-министрі Ұзақбай Қарабалин. Ол елімізде жанармай бағасының қымбаттауына Ресей зауыттарының бірінде орын алған апат себеп болғанын жеткізген-ді. Ал қаумалаған тілшілердің жайсыз сұрағына, бұдан былай өзінің мəлімдемелерінде сақ болатынын айтты. «Өздеріңіз білесіздер, осы айдың 21 жұлдызынан бастап АИ-92 маркалы жанармай бағасы 128 теңгеге көтерілді. Ал дизель отынының бағасы сол күйінде қалды. Ал АИ-95 пен АИ-98 маркаларына келер болсақ, олардың бағасын мемлекет реттей алмайды. Мен жуырда жанармай бағасы жуық арада көтерілмейді деп болжам жасаған едім, енді міне, аузым күйіп отыр», деді Ұ.Қарабалин. Оның айтуына қарағанда, қазіргі уақытта еліміздің кейбір өңірлерінде, əсіресе, шекара маңындағы аймақтарда АИ-92 маркалы бензинге тапшылық сезіліп жатыр. Себебі, онда көрші елдерден келіп қазақстандық жанармайды алуға тырысатын көліктер өте көп көрінеді. Өйткені, көршілес елдермен салыстырғанда бізде жанармай арзан екен. «Жанармай қымбаттауының тағы бір себебі, Ресейдегі жанармай өндіру зауыттарының бірінде апатты жағдай орын алды. Онда қазір жұмыс тоқтап тұр. Сонымен қатар, Павлодар мұнай өңдеу зауытында жөндеу жұмыстары жүргізілуде», деген еді вице-министр. Оның айтуынша, қазіргі уақытта біз жанар-жағармай нарығындағы жағдайды тұрақтандыруға барлық шараларды қабылдап жатырмыз. Қазір еліміздің базаларында АИ-92 маркалы жанар-жағармайдың 95 мың тоннасы сақтаулы. Болашақта өзіміздегі мұнай өңдеу зауыттарын жетілдіріп, дамытқаннан кейін, 2016 жылдан соң Қазақстан өз нарығын жанармаймен толықтай қамтамасыз ететін болады. Осы кезде кейбір жанармай құю стансаларында жанармай тапшылығы анық байқалады. Себебі, Ресейден жанармай тасымалдаушы көптеген компаниялар шығынға батпау үшін өз жұмыстарын тоқтатқан. Ол туралы вице-министр «Енді жанармай бағасын көтеру туралы шешім шыққаннан кейін бұрыннан бері Ресейден ЖЖМ тасып келген компаниялар қайтадан елге жанармай əкеле бастады. Осылайша бір-екі аптаның ішінде біртіндеп жанармай құю стансаларындағы тапшылық жойылады», деп қорытқан сөзін. Өкінішке қарай, вице-министрдің бұл сөзі күн өткен сайын шындықтан алыстап барады. Оның дəлелі, аймақтарды былай қойғанда, елордасы Астанада да бензин тапшылығы сезіле бастағаны. Тіпті, сол брифингте Ұ.Қарабалин тамыз айының соңы мен осы қыркүйекте Ресейден 242 мың тонна қайтарылатын мұнай жеткізілетінін де айтқан болатын. Қазіргі жанармай құю стансаларындағы жағдайға қарап, нақты санмен шегеленген бұл сөздің де растығына күмəн түсті. Сол баспасөз мəслихатында дизель отыны бағасы да сөз болған. «Біз қазір

дизель бағасы көтерілмейді деп айта алмаймыз. Көрші мемлекеттердің барлығында баға біздікінен жоғары. Ал ашық шекара жағдайында мұндай жағдайға төтеп беру қиын», деген ол жөнінде Ұ.Қарабалин. Бүгінде егін жинау науқаны жүріп жатыр. Еліміздегі дизель отынын шығаратын зауыттардың бір айлық өнімінің тең жартысы осы ауылшаруашылық қажеттіліктеріне жұмсалуда екен. «Ай сайын бағасы төмендетілген дизель отынының 170 мың тоннадайын ауыл шаруашылығына беріп жатырмыз. Бұл еліміздегі зауыттар шығаратын дизель отынының жартысына жуығы. Бірақ, егін науқаны қыс бойы жүрмейтін нəрсе ғой. Сондықтан бұл көлемдер қайтадан нарыққа кіреді. Сол кезде дизельге тапшылық болмайды деп ойлаймыз», деген ол. Ұ.Қарабалиннің жанармайға қатысты брифингінің ізін ала Журналистер үйінде болған баспасөз мəслихатында өзгеше пікір білдірілді. Онда «Қазақстанның отын қауымдастығы-1» қоғамдық ұйымының мамандары таяу болашақтағы бензин бағасының белгісіз болып отырғанын айтты. Мұнай жəне газ секторындағы сарапшы Сергей Смирновтың сөзіне зер салайық. «АИ-92 бензинiнің жаңа шектi бөлшек саудадағы бағасын 128 теңге деп белгiлеу сұраныстың 40 пайызын құрайтын ресейлiк бензин импортына қатысты мəселенi шешпейдi. Ақпан айындағы теңге бағамын түзетуге дейiн Ресейден бензиндi көтерме бағамен сатып алу шарасы бiздiң көптеген шығындарымыздың орнын толтыратын. Ал қазiр ресейлiк сұйық отынды алу көп шығынға ұшыратып отыр», деді ол.

көлемдегі бензинді беруден бас тартып отыр», дедi заңгер. Бұған қоса Ресейдің жанар-жағармай нарығының Қазақстан тұтынушыларына жабық тұрғаны жағдайды одан əрі ушықтыруда екен. «Қоғамдастық сол кездегі Мұнай жəне газ министрлігі мен Бəсекелестікті қорғау агенттігіне жəне мүдделі мемлекеттік органдарға Ресейден жанар-жағармай əкелуді шектеу елімізде мұнай өнімдері тапшылығына əкеліп соқтыратындығын бірнеше рет ескерткен. Өйткені, Қазақстанның жағармай нарығының 40 пайызы импортқа тəуелді. Ресейден мұнай өнімдерін жеткізуші оператор, яғни биылғы жылы ол – «ҚазМұнайГаз Өнімдері» ЖШС 2014 жылға арналған мұнай өнімдерін жеткізу кестесіне сəйкес, Ресейден маусым айында 112 мың тонна жəне шілде айында 50 мың тонна АИ-92 бензинін əкелуі тиіс болған. Олардың осы жылдың 6 тамызында таратылған баспасөз парақшасында Ресейден АИ-92 бензинін маусым айында 15 мың тонна, шілде айында 12 мың тонна импорттағаны айтылған. Бұл кестедегі көлемнің 16,7 пайызын ғана құрайды», деді Ж.Жанқалов. Сондай-ақ, қауымдастық өкiлi дизель отынын импорттау бойынша көрсетілген көлемнің 45 пайызы ғана жеткізілгенiн тiлге тиек еттi. «Қалған көлемді жеткізуге ниет білдірген бөлшек сауда жасаушылардың өтініштеріне «ҚазМұнайГаз» Ресей Федерациясынан импортқа қойылған шектеу алынғанын айтып, қалған көлемді өздері əкеле алатынын хабарлаған. Бөлшек сауда жа-

Оның айтуына қарағанда, АИ-92 маркалы бензиннiң Ресей мен Қазақстан шекарасындағы құны қазір 125 теңге екен. Бөлшек саудада отырған компанияларға бензинді бұл бағамен əкеліп сату тиімсіз көрінеді. «Себебі, бұл сомаға тасымалдау, өнiмдi сақтау мен операциялық шығындарды қосқанда жанармайдың құнын iс жүзiнде 150 теңгеден де асырып жібереді. Осы ретте жанармай құю бекеттерi бензиндi қайдан алуы тиiс деген мəселе туындайды. Əкiмдiктерге берiлiп жатқан өтiнiштер қолдау таппай жатыр. Осының салдарынан ресейлiк бензиндi сатып алу тиiмсiз болып тұр. Осыдан-ақ елiмiздегі тапшылықты «ашкөз» жанармай құю стансаларының қожайындары тудырып отырмағанын байқауға болады», деп толықтырды ойын С.Смирнов. Қазақстанда мұнай өнімдерінің тапшылығын бұрынғы мүдделi министрліктер мен ведомстволар, операторлар мұнай өнiмдерi ресурстарын иеленгендермен бірлесіп, қолдан жасап отырғандай əсер қалдырады. Бұл туралы қауымдастықтың заңгері Жақсылық Жанқалов айтып қалды. «2014 жылдың қаңтарынан бастап бөлінген АИ-92 бензині ай сайын 10 пайызға азайғандығы байқалады. Бөлінетін көлемнің азаюы мəселенің бір жағы ғана. Оның басқа жағы – ол операторлардың, мұнай өнiмдерi ресурстарын иеленгендердің өз міндеттемелерін орындамауынан туындауда. Сөзді төтесінен айтсақ, олар бөлінген

саушылар көтерме нарықтан жанаржағармай материалдарын сатып ала алмайды. Себебі, АИ-92 бензинінің көтерме бағасы 123-125 теңге, ал дизель отыны бойынша ұсыныстар мүлдем жоқ», деп толықтырды өз ойын ол. Ал енді, бөлшек сауда жасаушылар өздерінің үшінші тарап, яғни тұтынушылары алдындағы міндеттемелерін орындау үшін, жанар-жағармай материалдарын көтерме нарықтан шығынданып болса да сатып алып жатыр екен. Ондағы мақсаты өз имиджіне нұқсан келтірмеу көрінеді. Осылай бензин бағасының шарықтау шегін қауымдастық та, тиісті ведомство өкілдері де нақты айта алмады. Ішкі нарықтағы бензин тапшылығы кем дегенде 2019 жылға дейін созылады. Бұл пікірді мұнай жəне газ секторы бойынша сарапшы С.Смирнов айтты. «Қазақстанның 3 мұнай өңдеу зауыты мұнай өнімін тұтынушыларды қажетті көлемде, сондайақ, тиісті сапаға сай қамтамасыз ете алмай отыр. Біздің зауыттарымыз жалпы алғанда АИ-92 бензинінің 1,9 млн. тоннасын өндіреді. Тұтынушыға қажетті көлем – 2,8 млн. тонна. Ал олар өндіретін дизель отынының көрсеткіші 4 млн. тонна болса, тұтынушыға керегі – 4,6 млн. тонна. Сондықтан, өнім жетіспеушілігі Ресейден əкелінетін импорт есебінен жабылады», деді сарапшы. Сарапшы отандық мұнай өңдеу зауыттарын жаңғырту шешімі уақытынан кеш қабылданды деп есептейді. Елбасы

тапсырған жаңа зауыттың құрылысы туралы ақпарат жоқтың қасы екендігін де жасырмады. «Біздің МӨЗ-дерді жаңғырту барысын еліміздегі жолдарға үздіксіз жүргізіліп жатқан жөндеу жұмыстарымен салыстыруға болады. Бюджет пен қарызға алынған қомақты қаржы шығындалып жатса да, жолдардың сапасы өзгеріссіз қалуда. МӨЗ-дерде де осыған ұқсас жағдай туындап отыр. Ресейдің түгел дерлік зауыттары Еуро-4 пен Еуро-5 стандартындағы өнімдерді шығарып жатса, біз Еуро2 бензинінің жанында айналшақтап жүрміз. Бұған қоса, біз тұтынатын сұйық отынның жартысына жуығы Ресейде өңделеді. Сонда біздегі көрсеткіш 18 пайыз деңгейінде ғана», деді ол. Бұлармен қатар, Журналистер үйіндегі баспасөз мəслихатында отандық МӨЗдерді жаңарту жұмыстарын аяқтау мерзімі 2015 жылдан 2018 жылға шегерілгені де назардан тыс қалмады. Онда сарапшы Энергетика вице-министрі Ұ.Қарабалиннің, «Болашақта өзіміздегі мұнай өңдеу зауыттарын жетілдіріп, дамытқаннан кейін, 2016 жылдан соң Қазақстан өз нарығын жанармаймен толықтай қамтамасыз ететін болады», деген сөзіне күмəн келтірді. «МӨЗ-дерді жаңарту жұмыстарының тағы 3 жылға ұзаруының салдарынан, мұнай өнімдерінің ішкі нарығындағы сұйық отынға деген тапшылық кем дегенде 2019 жылдың басына дейін сақталып қалады», деп шегеледі өз ойын С.Смирнов. «Бензин бағасының тағы өсетіні айдан анық. Одан басқа амал жоқ. Себебі, қыркүйекте қажетті 300 мың тонна АИ-92 бензинінің орнына 160 мың тонна бөлінді. Дизель отыны бойынша үлестіріліп жатқан көлем сұраныс көрсеткішінен 2 есе кем. Сұйық отынға деген тапшылық сақталып қалмақ. Ал тапшылық болған жерде баға да əрдайым өсіп отырады», деді журналист қойған сұраққа орай сала сарапшысы. Десе де, бағаның қай бағанға дейін көтерілетінін дөп басып айта алмайтынын білдірді. Бензин бағасының күрт көтеріліп құбылуы «KAZENERGY» қауымдастығын да қатты алаңдатып отыр. Сол себепті олар Қазақстандағы мұнай-газ нарығының қазіргі жағдайын талқылау үшін дөңгелек үстел ұйымдастырды. Мəжіліске Энергетика министрлігінің, Ұлттық кəсіпкерлер палатасының, «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының, Қазақстан отын қауымдастығының өкілдері, сондайақ, жанар-жағармайды көтерме жəне бөлшек саудаға жеткізушілер қатысқан. Сонымен, дөңгелек үстелде еліміздің мұнай-газ нарығы Ресейден əкелінетін ЖЖМ импортына тəуелді екені айтылып, тап болған тығырықтан шығу жолдары талқыланды. Сөйте келіп, оған қатысушылар Ресейден келетін ЖЖМ-нің кейбір түрлерін импорттауға шектеулерді алып тастау мен импорттауға бір ғана оператор болдырмауды, сондай-ақ, Ресей мен Қазақстан арасындағы көтерме сауда бағасының арасындағы айырманы теңестіру арқылы ЖЖМ нарығындағы жағдайды тұрақтандыру бойынша Үкімет қабылдаған шараларды мақұлдады. Сонымен бірге, əртүрлі бөлшек саудаға жеткізушілерге тарату рəсімдерін, қағидаттарын жəне біліктілік талаптарын белгілеу арқылы облыстық əкімдіктердің ЖЖМ ауқымының таратылу ашықтығын қамтамасыз етуі керектігін баса айтты. Онда аймаққа бөлінген ЖЖМ-нің көлемі туралы ақпаратты бөлшек сауда жеткізушілері арасында əкімдіктердің ғаламтор-сайттары мен БАҚ арқылы көпшілікке жариялау қажеттілігі де ескерілді. Дөңгелек үстелге қатысушылар Энергетика министрлігіне мұнай өнімдерінің тапшылығын болдырмау бойынша уақтылы шаралар қабылдау жөнінде ұсыныс білдірді. Ол үшін ЖЖМнің жекелеген түрлерінің нарығындағы жағдайға мониторинг жүргізуді, бензиннің жəне К4 жəне одан жоғары (Euro-4 жəне Euro-5) стандартты дизель отынының шектеулі бағасын реттеудің мақсатқа лайықтылығына талқылау жүргізуді жалғастыра беру керектігін тағы қайталады. Тиісті мемлекеттік мекемелер мен сала қауымдастықтарының іс-əрекетіне қараған ел бензин бағасының ақылға сыйымды тұста тұрақтайтынынан үмітті.


 Туыстық туы

 Мемлекеттік сыйлыққа ұсынылған Еліміздегі байырғы театрлардың кешегісі мен бүгінгісіне ойша саяхат шеккенде қазіргі таңда ең көрермені көп, қойылымдары аншлагпен жүріп жатқан, талғампаздардың талғамынан, кінəратшылдардың да көңілінен шыққан спектакль – режиссер Талғат Теменов қойған «Ай-Қарагөз» трагедиясы екенін ешкім жоққа шығара алмас. Ғ.Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрында осыдан екі жыл бұрын шымылдық түрген қойылым – билеттері алдын ала сатылып кететін санаулы спектакльдердің санатында. Əрине, өнерде бəсеке сөзсіз болады. Алайда, сахнада көрерменнен асқан сыншы жоқ. Көпшіліктің, əсіресе, жас буынның театрға деген өлшеусіз

қырнауға мəжбүр болды. Бір-біріне немере туыс Қарагөз бен Сырымды алты атадан қосылатын ағайын етті. Бəрібір қойылмады... Ендігі жерде «Қарагөзді» жаңаша «трактовкалауға» тəуекел еткен Теменовтің бірінші көрермені – асылдың тұяғы, Əуезовтің жалғасы – Мұрат Əуезов болуы заңдылық еді. Жастар театрындағы жаңа «Ай-Қарагөздің» тұңғыш көрермендерінің бірі Мұрат Мұхтарұлының жасандылықтан ада алғашқы сөзі: – Егер автор тірі болса оған сөзсіз ұнар еді! – деді. Əуезовтер əулетінің батасындай болған осынау пікір режиссерді қанаттандырды, қуат бітірді. Мемлекет жəне қоғам қайраткері Мұрат Əуезов режиссерге рия-

жазмышты құштарлықпен көркем еткісі келді ме?! Не десек те, бұл режиссердің бөлек шешімі. Одан кейін Теменов алған өзгеріс – М.Əуезов «Қарагөзінің» басында сахнаға Нарша мен достары шығады. Қарагөздің өз ауылында ұнататыны бар ма деген күдіктері бар. Жаңа нұсқаның шымылдығы ашылғанда ысқырған дауыл, боранның ызғары сезіліп, қасқырдың ұлығаны естіледі. Боранда жоқ іздеген адамдар, «Қарагөз, Қарагөздеп» айғайлаған, бораннан, ұлыған қасқырдан қорқып қайтпақ болған іздеушілер. Осы кезде боранды түннің ішінен Қарагөзді көтеріп алған Сырым шығады. Əуезов мəтінінде дəл осындай оқиғалық бөлік жоқ екендігін өнертанушылар аңғармай қалған жоқ.

Театрдаєы Теменов соќпаєы Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

құрметі мен қошеметін қайта оятқан сəтті қойылымның басты артықшылықтарын безбендей отырып, бес рет қатарынан көрген, елімізде барлық дерлік театрлар қойған осы трагедиядан тек Теменовтің өзіне тəн қолтаңбаны танығанымыз ақиқат. Əдебиеттен хабары бар, Мұхтар Əуезовтің əлемін білемін дейтіндер махаббат үштағанынан тұратын «Қарагөз» қасіретінің ұзын-ырғасын жобаласа керек. Əуезовтің 1917 жылдары жазылған шығармасын қоймаған театр кемдекем. Сондықтан, бұл трагедияға Талғат Теменовтің үлкен дайындықпен, бөлек қырымен, бүкіл шығармашылық тəжірибесінде жинаған талантымен келгенін айтуға тиістіміз. Қысқасы, 2012 жылдың қазан айында Ғ.Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрында Мұхтар Əуезовтің «Қарагөз» қойылымының тұсауын кесті. Трагедия «Ай-Қарагөз» атауымен мүлде жаңа қырынан сахнада салтанат құрып шыға келді. Айтқандай, алғаш рет бұл спектакльді Семейдегі драмалық труппа сахналап, содан соң 1926 жылы Алматыдағы Мемлекеттік қазақ драма театры Құрманбек Жандарбековтің режиссерлігімен, Иса Байзақов, Елубай Өмірзақов, Қалибек Қуанышбаев, Серке Қожамқұлов, Əміре Қашаубаев сынды өнер тарландарының қатысуымен қойғанын еске алу керек. Дегенмен, ұлттың дара дарындары сомдаған сол «Қарагөз» туралы баспасөз бетінде əділ бағасын берген мақалалармен қатар, солақай идеологиялық сындар айтылып, қарадүрсін жөнсіз мысалдар келтіріліп ұлтшылдық сипат «тапқандар» болды ғой. М.Əуезов 1930-1932 жылдары қамалғанда тағылған айыптардың бірі де осы болатын. Сондықтан да жаңа режиссерлік шешімдерге барған Теменов ендігі сындарға, жөнді де жөнсіз мақтаулар мен даттауларға дайын еді. Өкінішке қарай, əдебиеттің алыбы Мұхтар Əуезов «Қарагөздің» алғашқы қойылымынан кейін көзі тірісінде оны сахнадан көре алмаған. Бірақ, өмірінің соңына қарай трагедияның екінші нұсқасын жазып, еңбекші тап өкілдеріне қатысты кейіпкерлер қосып, ұлттық-этнографиялық ерекшеліктерді көрсететін мəтін бөліктерін

сыз алғысын айта отырып: – Мен бұл спектакльден үлкен кино режиссері мен үлкен драматургия кездескенін көрдім. Қараңыздаршы, қойылымда кездейсоқ шешімдер жоқ, ал кино да геометрия сияқты. Барлығы анық болуы керек. Мəселен, оқиғалар анық шығу керек. Спектакльді сахналағанда кино мен театрдың негіздері қабысып, үйлесім тапқаны көрініп тұр. Мен əбден толқып, ғажап əсерге бөлендім. Əрине, Талғат Теменов жастар театрына келгелі көптеген жақсы өзгерістер жасағанын көріп жүрмін. Жəне қойылымға пластиканы, биді қосқан, бұл қазақ театрларында жоқ нəрсе. Меніңше, Теменов шебер режиссер. Спектакльдің көзқарасы көрермендерге ешқандай күмəн туғызбайды жəне дер кезінде қойылып отыр. Көрерменді осы уақытқа дейін жартылай шешімдер, жартылай сезімдер мазалай беретін. Ал сіздер толық, басаяғы жұмыр ғашықтық ақиқатқа жеткен екенсіздер! – деді. Қысқасы, сол кезде Мұрат Мұхтарұлы қағілез парасатымен режиссердің шығармашылығына дəл «диагноз» қойғанын мойындау керек. Теменовтің спектакльдерінен «киноның иісі» шығатынын бірден аңғарды. Режисссердің қолтаңбасынан бөлек, мұның өзіндік артықшылықтарын ақтарсақ, театрдағы жаңа сахналық технологиялар мен спецэффектілер, яғни арнайы əсер ету құралдарын елімізде біріншілердің бірі болып пайдаланған да Ғ.Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры болатын. Оның үстіне əрқайсысы өзін басты рөлде көретін, ноқтаға бастары сыймай жүрген, тарпаң мінезді таланттардың ішінен Қарагөзді, Сырым мен Наршаны табу мен тану сұңғыла таланттардың еншісінде. Осы тұрғыдан алғанда басты рөлді сомдаған Аида Жантілеуованың жұлдызын жаққан, терең қабілетін ашқан режиссердің таңдауына қайшы пікір айтқан театр сыншылары болған жоқ. Бүгінгі заманның көрермені де Қарагөзді дəл осылай елестеткен. Сонымен Теменовтің «Ай-Қарагөзі» қандай? Неге ол жай «Қарагөз» болмады? Мүмкін режиссер Қарагөздің қап-қара қасіретін ай дидарлы ұлы махаббаттың сұлулығымен суарғысы келген болар. Мүмкін режиссер адам айтқысыз азапты

«...Бір жылы қыстыгүні Қарагөз ауыл қыдырамын деп, қатты суық боран кез болып адасты. Іздеген жұрт таппады. Боран үш күн, үш түн айықпады, Қарагөзден ел күдерін үзді. Ауыл іздеуден қалды. Сонда сол күндер күні-түні тыным алмай мен ғана іздедім. Үсіндім, таптым. Аман алып қалдым. Өлім аузынан алып келдім. Сол жолы мен ішімнен Қарагөзді өзім үшін таптым деп ем. Ол жыл былтырғы өткен жылдың қысы еді. Бірақ, өзімнің ешкімге мойынсұнбаған көңіліммен: «Біз ақыреттен табысып келдік», – дедім. Ақырында, ұшырадым, ұшыраттым», – деген сөздері кездесті. Осы жер трагедияның бірінші нұсқасында: «...Бір күні Қарагөз қыстыгүні ауыл қыдырамын деп, қатты суық боранға кез болып, адасты, іздеген кісі таппады... Бір күн, бір түн боран айықпады... Қарагөзден ел күдерін үзді. Əке-шешесі іздеуден қалды. Сонда сол күндер, күнітүні тыным алмай мен іздедім... Үсіндім... Таптым... Аман алып қалдым... Өлім аузынан алып келдім. Сол жолы мен Қарагөзді, Қарагөз мені тапты... Ол жыл былтырғы өткен жылдың қысы еді... Бірақ өзімнің ешкімге мойынсұнбаған көңіліммен, бізді Құдайдың өзі табыстырды... Біз ақыреттен табысып келдік дедім. Мен асылық істедім... Ақырында ұшырадым... Ұшыраттым (Күрсініп тоқтайды», – деп берілген. Жаңа нұсқада осы Сырым сөзімен айтылған оқиғаны əрекетті оқиғаға айналдырған. Бірінші нұсқада боранда адасқан Қарагөзді бір күн, бір түн іздесе, екінші нұсқада үш күн. Осы сандық редакциялау ситуацияның ауырлығын, Сырымның ерлігін арттырып тұр. Теменовтің екінші өзгерісі – қойылымның орта шенінде сахнаға бүлдіршін ұл бала мен қыз бала жүгіріп шығып, бірбірімен қуаласпақ ойнағандай жүреді. Бір кезде сахна қараңғыланып, қайта жарық түскенде, солардың орнынан Қарагөз бен Сырым тұрып келе жатады. Бұл əдемі лирикалық бояулы эпизод романтикалық сезім күйін бере алған. Сол сияқты түпнұсқадағы қатқылдау, өр мінезді Қарагөздің кей сөздері қысқарып, оны қимылмен, шарасыздығын əлпетіндегі азабымен беруі де бұрын-соңды болмаған шешім. Бұл туралы филология ғылымдарының докторы, профессор Тұрсынбек Кəкішев былай дейді: – Мына Қарагөзді көргенде, тіпті

 Достық дəнекері

Пəрменді їнќатысу алаѕы Өткен аптада Ақмола облысы «Бурабай» курорты аймағында орналасқан «Rixos Borovoe 5» демалыс кешенінде «Жібек жолы бойындағы сұхбат» халықаралық мəдени жобасының VIII отырысы өтті. Аталмыш жоба 2007 жылдан бері Орталық Азия елдері өкілдерінің қатысуымен жыл сайын тұрақты өткізіліп келе жатқаны белгілі. Жобаның мақсаты Орталық Азия өңірі елдері мен халықтары арасындағы жан-жақты байланыстарды жаңғыртуға жəне нығайтуға жəрдемдесу болып табылады. Бұл жолғы отырыстың күн тəртібі «Ұлы Жібек жолы бойындағы ықпалдасу үдерістері: өткені мен бүгіні жəне болашағы» деп аталды. Отырысты белгілі қоғам қайраткері, мəдениеттанушы, қаламгер Мұрат Əуезов жүргізіп отырды. Жобаны ұйымдастырушылар: Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне спорт министрлігі, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ЮНЕСКО кафедрасы, Қазақстан халқы Ассамблеясының Əлеуметтік консорциумы жəне Мұхтар Əуезов атындағы қоғамдық қоры. Осынау маңызды басқосуға Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының орынбасары – Хатшылық мең герушісі Е.Тоғжанов, Ақмола облысы əкімінің орынбасары Н.Нұркенов, еліміздің бірқатар танымал сарапшы

5

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2014 жыл

ғалымдары, мəдениеттанушылары, ҚХА мүшелері, қоғам қайраткерлері, этномəдени жəне қоғамдық бір лестіктердің, мемлекеттік орган дардың, бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері, сондай-ақ көршілес Өзбекстан, Тəжікстан, Түрікменстан, Қырғызстан республикаларынан ғалымдар, зиялы қауым өкілдері қатысты. Ашық пікір алмасу, нақты ұсыныс енгізу бағытында өткен семинар барысында көптеген тың ойлар, өткенімізге жаңаша көзқарас қалыптастыру арқылы да ке ле шегімізді айқындау жөнін де салиқалы тұжырымдар айтылды. Əрине, іс-шараның тақырыбы айтып тұрғандай, баян да малар дың негізі Орталық Азия халықтарының тарихи жəне рухани жақындығына, бұл мəселені жаңа кезеңде жаңаша дамыту қажеттігіне мəн берді. Бұл тұрғыдан келгенде, Президент жанындағы Мемлекет тік басқару академиясының кафедра меңгерушісі Наталья Калашникованың, саясаттанушы һəм публицист Айдос Сарымның, Тəжікстан Шығыстану институ тының директоры Əкбар Тұрсыновтың, Қырғызстан жазушысы, қоғам қайраткері Сұлтан Раевтың, Өзбекстан саясаттанушысы Фархад Толиповтың жəне басқалардың пікірлері қатысушылардың ойынан шықты деуге болады. Ықпалдасу үдерістерінің қазіргі

жайы мен болашағы туралы сөз болғанда, бүгінгі əлемде, оның ішінде посткеңестік кеңіс тікте орын алып отырған оқиғалар мен ахуал да назардан тыс қалмады, өйткені, олардың күн тəртібіндегі мəселелерге əсері болмауы мүмкін емес екендігіне назар аударылды. Осы орайда Украинадағы жағдайдың кімді болса да алаңдатарлығы айтылды. Шешендердің бəрі аталмыш мəселеге қатысты таяуда ғана Минскіде болып өткен жоғары дəрежелі кездесудегі біздің Президентіміз Н.Назар баевтың пікіріне толық қосылатындықтарын баса айтты. «Жібек жолы бойындағы сұхбат» семинарына қатысқанда, жалпы, аталмыш мəдени жоба халықаралық диалогтың тиімді де пайдалы алаңына айналып отырғанына көзіміз жетті. Яғни, Ұлы Жібек жолы тарихы біріктіретін көршілес Орталық Азия елдеріндегі этносаралық қарымқатынасты дамыту арқылы мемлекеттер арасындағы достықты нығайту, қоғамдық келісімнің қазақстандық моделін кеңінен насихаттау ісі тағы да бір сапалы сатыға көтерілді деуге толық негіз бар. Ғосман ТӨЛЕҒҰЛ, Қазақстан халқы Ассамблеясы ғылыми-сараптама кеңесінің мүшесі.

КӨКШЕТАУ.

мүлде басқаша, тіпті баяғыда көрген «Қарагөзді» көргендей болдым. Уақыт, əрине өз əсерін тигізеді, бірақ əртістердің ойыны мен режиссердің қойылымды заманына икемдеуі – жаңа заманның келген бір көрінісі. Жаңа режиссерлік шешімдер мен сахна безендірілуі, суретшінің де еңбегі ерекше бағалауға тұрарлық. Мұндай спектакльді қою абырой. Бұрынғы қойылымдар сөзбен жеткізсе, мұнда ісəрекетпен жеткізген. Жеткізу жағы бірінші орынға шыққан екен, осы жағына келгенде бұл режиссердің тапқырлығы мен талантының көрінісі деп білемін, – деген-ді. Теменовтің тағы бір өзгерісі – осы уақытқа дейін Нарша байдың ұлы ретінде суреттеліп келген. Бұл жолы Қарагөздің қасындағы Сырым мен Нарша тағдырлас. «Қарагөз» трагедиясында «Сырым, сені Нарша шақырып жатыр» деп кісі жіберетін болса, «Ай-Қарагөзде…» Нарша Сырымды іздеп өзі келеді. «Қазақ даласында екеуміздей шерменде жоқ» деп күңіренеді қос жігіт. Осы арқылы режиссер Наршаның тектілігін, көзі ашық, көңілге түйгені бар парасатын алдыңғы қатарға алып шығады. Сол сияқты Мөржан мен Ақбаланың сахнасы... Осылайша режиссер Əуезов жазған үштаған: Сырым, Қарагөз, Нарша жəне төртінші күш – Мөржан бейнесіндегі қоғамның өзгермейтінін көрсете білді. Жəне Əуезовте бар, бірақ ешкім байқамаған сөздерден мизансценалар құрылды. Нəтижесінде Əуезовтің заманы айтқызбаған – Сырым мен Қарагөз емес, Сырым, Қарагөз жəне Нарша трагедиясы пайда болды. Теменовтің артықшылығы да осы жерде! Нарша Сырымның «қазасы» жайлы Қарагөзге қаралы хабар жеткізгенде Қарагөздің жаншылған жүрегі мұны көтере алмай, ауыр науқасқа шалдығады. Қарагөз есінен адасып, сахна тозаққа айналғанда, өзіне бұйырмаған жардың айықпасын білген Нарша амалсыздан Сырымды ертіп келіп, қазақ əнінің құдіретімен Қарагөздің жадын қалпына келтіреді. Əн құдіретімен ғашығын есіне түсіріп, соңғы рет көрген Қарагөз Сырым қолында қаза болады. Режиссер қойылым оқиғаларын тамаша, ұшқыр ойластыра отырып, адам аузымен жеткізе алмайтын қасіретті, соңы жоқ сағынышты, мəңгілік мұңды əннің тілімен өрнектейді. Рамазан Стамғазиевтің орындауында Тұрсынжан Шапайдың «Дариғадəурені» Сырымның əні болып қалады. Қойылым барысында Тұрсынжан Шапайдан бөлек, Болатбек Нұрқасымов сияқты композиторлардың шығармалары мен «Серпер», «Қоңыр» топтарының, Рамазан Стамғазиев, Шаба Əденқұлқызы, Өмірқұл Айниязовтың орындауындағы əндер пайдаланылған. Қазақстан хореография одағының төрағасы, профессор Дүйсенбек Нақыпов: – Нағыз трагедия осы! Адамның көзінен жас шықпаса, ол трагедия емес. Əрине көзімнен жасым шықты, ол спектакльге сендіріп, көрерменді оқиға ендіріп кеткен əртістерге ризамын. Теменов актерлердің өсуіне көп қажыр жұмсағанын жəне ол ақталғанын көрдік. Бидің тілі, қаншама үлкен көріністердің қатынасы, қойылым тұтас бір аза сияқты əсер етті. Ризамын, мен бұрын театрдың сахнасында да биледім. Қазір ақынмын, бірақ театрды жақсы көремін. Трагедия– трагедия болып қалады, – деген еді. Қалай қалам тербесек те, «Ай-Қарагөз» спектаклі қойылым барысында көз жастары көл болып төгілген, ұлы махабаттың құдіретін сезінген сан мыңдаған көрерменнің риясыз қошеметімен бағаланады.

Академиядаєы алќалы жиын

Кеше халықаралық Түркі академиясында алқалы жиын өтіп, оған Парламент депутаттары, мемлекет жəне қоғам қайраткерлері мен белгілі түркітанушы ғалымдар қатысты. Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Онда академияның атқарып жатқан жұмыстары пысықталып, алдағы мақсаттары мен міндеттері талқыланды. Келелі кеңесте алғашқылардың бірі болып, сөз алған антрополог, академик Оразақ Смағұл Түркі академиясының халықаралық мəртебе алуына қатысты: «Бұл баршамыз үшін ерекше қуанышты күн. Біз бұл күнді ұзақ күттік», – деп ұйым жұмысына ақ жол тіледі. Ел мерейін өсірген мəртебені профессор Ғарифолла Есім тарихи оқиға деп бағалады. Көрнекті ғалым, қоғам қайраткері, белгілі түркітанушы Мырзатай Жолдасбеков халықаралық Түркі академиясының осы уақытқа дейін қыруар шаруа атқарғанын тілге тиек етіп, оң бағасын берді. Ғылым ордасы ендігі жерде халықаралық байланыс жасауға, қарым-қатынасын күшейтуге мол мүмкіндік туғанын əңгіме арқауына айналдырған академик Сейіт Қасқабасов əлемдік

ілім-білім орталықтарымен əріптестік орнатып, бауырлас елдердің Ұлттық ғылым академиялары басшыларын академия жұмысына тартуға кеңес берді. Парламент Мəжілісінің депутаты Қуаныш Сұлтанов алда атқарылуы тиіс іргелі шараларға қатысты тың ұсыныстарын айтты. Сонымен қатар, келелі кеңесте Елбасының Ұлытауда берген сұхбаты жан-жақты талқыланды. Көрнекті оқымысты Əділ Ахметов бастаған ғалымдар Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Ұлытау сұхбатында елдің көкейінде жүрген өзекті мəселелер мен мемлекетіміздің болашағына қатысты тағылымды дүниелер айтқанын тілге тиек етті. Жиынды қорытындылаған академия басшысы Дархан Қыдырəлі Нұрсұлтан Назарбаевтың салиқалы саясаты қазақ жұртшылығына ғана емес, күллі түркі əлемі үшін маңызды екеніне тоқтала келе халықаралық Түркі академиясының бағдарлы мақсаттары, келелі міндеттерін атап өтті.

АЛМАТЫ.

 Кітап көкжиегі

Ќос батыр туралы ќўнды еѕбек Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Қызылжардың құйқалы топырағынан елім деп еңіреп шыққан ерлер көп болған. Солардың бір шоғыры ойрат, жоңғар, қалмақ шапқыншылықтары кезінде жауға қарсы атойлап шауып, бабаларымыз аманаттап кеткен қасиетті атамекен үшін қасық

қандары қалғанша айқасқан. Əрі батыр, əрі қолбасшы Қожаберген жыраудың сол кезеңде өмір сүрген үзеңгілес інілері Сүйір мен Сары батырлардың ерлік жорықтарын Үмбетей секілді күміс көмей жыраулар жалпақ жұртқа жария еткенімен, тасқа түспегендіктен, дұшпанына қырандай шүйліккен қаҺармандық тұлғасына қатысты өмірдеректер бертінге дейін беймəлім болып

келген еді. Енді, міне, осы олқылықтың орны толтырылды. Жуырда Алматыдағы «Асыл кітап» баспасынан «Жауынан бір қайтпаған Сары, Сүйір» деген атпен түрлітүсті суреттермен безендірілген құнды еңбек оқырмандар қолына тиді. Кітапты құрастырған Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Жарасбай Сүлейменов «Алаштың айбыны» алғысөзінде қос баҺадүрдің қазақ халқының Отан соғысы тарихында алатын орны жайлы нақты мысалдар келтірген. Қосыл Омаров, Зейнолла Олжабаев, Уəлихан Қуанышев, Жамбыл Тасеменов секілді Баян, Сары, Сүйір батырлардың ұрпақтары жұртшылық жадында сақталған шежірелер мен ауызекі əңгімелерге сүйене отырып, құнды мəліметтер келтірген. Ғалым Есмұханбет Смайылов тың деректер арқылы байрақты батырлардың өмірдеректерін толықтыра түскен. Мəселен, олардың зерделеуінше, «Сүйір батыр өте қарулы, қайратты, түсі ызғарлы, қалың қабақты» адам ретінде сипатталады. Жинақтың екінші бөлімі Мағжанның «Батыр Баян» дастанымен ашылған. Жергілікті ақындардың толғаупоэмалары да қызғылықты оқылады. Бұрынырақта туған жерлері – Тимирязев ауданына қарасты Докучаево ауылынан обалары табылып, ескерткіш белгі қойылған еді. Енді артта қалған ұрпақтары батырлығымен, ержүректігімен, шешендігімен даңқы шыққан бабаларына арнап үлкен кесене тұрғызып, ас бергенін, мүшəйра, ұлттық, спорттық ойындар өткізгенін айта кеткен жөн. Бір сөзбен айтқанда, кітапсүйер қауым жинақтан Алаш атын асқақтақтан қос тарлан жайлы жан-жақты мағлұмат алары сөзсіз. Солтүстік Қазақстан облысы.


6

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2014 жыл

Ќўќыќ ќарымы кеѕейіп, заѕ їстемдігі артады

Кеше Астанада Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттер Жоғарғы соттары төрағаларының тоғызыншы кеңесі өтті. Кеңеске еліміздің Жоғарғы Сот Төрағасы Қайрат Мəми төрағалық етті.

Аталған кеңес жұмысына Қытай Халық Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы Чжоу Цян, Ресей Федерациясы Жоғарғы Сотының Төрағасы В.Лебедев, Қырғыз Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы Ф.Джамашева, Тəжікстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы Н. Абдуллозода, Өзбекстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы Ш.Газиев қатысты. Сондай кеңеске арнайы мейман ретінде шақырылған ШЫҰ бас хатшысы Д.Мезенцев, БҰҰ Контртеррористік комитеті атқарушы директоратының атқарушы директоры Жан-Поль Лаборд, ШЫҰ Терроризмге қарсы аймақтық құрылымының атқарушы директорының орынбасары Т.Мұсабаев қатысып отырды. Мемлекеттік хатшы Əділ бек Жақсыбеков Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың кеңеске қатысушыларға арналған құттықтау сөзін оқып берді. Онда: «Қазіргі таңда Шанхай ынтымақтастық ұйымы өңірдегі бейбітшілікті, қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз етуге жəрдемдесетін халықаралық қауымдастықтағы ең ықпалды ұйымдардың бірі ретінде мойындалып отыр. Осыған орай бүгінгі маңызды кеңес сот жүйесінің тиімділігіне ерекше мəн беретін елде, яғни Қазақстанда өтіп жатыр. Өйткені, Қазақстан Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттердің сот органдарының құқықтық ақпарат алмасу, адам құқықтарын қорғау жəне құқық үстемдігін нығайту саласындағы ынтымақтастығын кеңейту мəселелеріне айрықша назар аударып келеді. Сондықтан бұл кеңес Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше елдер сот жүйелерінің алдағы уақытта өзара оң байланысына, соттардың құқық қолдану тəжірибесі мен құқық басымдылығын арттыруға жəне сот төрелігінің маңызды мəселелерін талдау үшін пайдалы диалогтық алаңға айналарына кəміл сенемін. Мұндай кездесулер өзара ынтымақтастықты кеңейтудің тиімді əрі дəстүрлі жолына айналады деп ойлаймын», делінген. Айтулы кеңесті ашып, жүргізген еліміздің Жоғарғы Сот Төрағасы Қ. Мəми Шанхай ынтымақтастық ұйымының бір тармағы ретінде соттардың өзара байланысы бүгінгі

таңда қажеттілік болып танылып отырғанын, бұл орайда аталған орган ШЫҰ-ның басқа да институттық салалары секілді мемлекетаралық байланысты, қарым-қатынасты, ынтымақтастықты одан əрі дамыта түсетінін, ШЫҰ-ның өзара достықты, бірлікті, түсінікті, теңдікті алға ұстанатын қағидаты оның қуатын арттырып, тең құқықтық жəне өзара тиімді келісім алаңына айналдырып отырғанын, өйткені күн тəртібіндегі тақырыптар ауқымды екендігін, оларды талқылау арқылы мүдделі тараптар өз еліндегі сот жүйесі жұмысының жетілуін қадағалап, сапаның артуына мəн беретіндігін атап өтті. Бұл диалогтық алаңда қол жеткізілген келісімдер құ жаты Шанхай ынтымақтастық ұйымының одан əрі дамуына жол ашады. ШЫҰ аумағында сенім шара ларының артуы арқасында Жоғарғы сот инстанцияларының да өзара байланысы қажеттілікке айналып отыр. Осыған орай соттардың ынтымақтастығы ортақ мүддеге қатысты мəселелерді шешуде маңызды болмақ. Мұндай отырыстар сот саласындағы тəжірибелерді бөлісудің өзіндік бір алаңына айналғандығы да сондықтан дейміз. Демек, бүгінгі кездесу ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің Жоғарғы сот төр аға ларының тоғызыншы кеңесі болса, Жоғарғы сот төрағаларының Қазақ станда екінші мəрте бас қосуы болып отыр. Əрине, сонау 2006 жылы ШЫҰға мүше мемлекеттердің (Қазақстан, Қытай, Ресей, Тəжікстан, Өзбекстан) Жоғарғы соттары төрағаларының жыл сайынғы кездесулерін өткізіп тұру туралы шешім қабылданған болатын. Алғашқы кездесу Шанхай қаласында 2006 жылдың 20-22 қыркүйек аралығында өтті. Осы кездесу барысында еліміздің Жоғарғы Сотының өкілдері трансшекаралық қылмыспен күрес жəне терроризммен, сепаратизммен жəне экстремизммен күрестегі құқықтық ынтымақтастық мəселелерін талқылауға белсене қатысты. Осы кеңес қорытындысы бойынша ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер Жоғарғы соттары төрағаларының бірлескен мəлімдемесі қабылданды. Екінші кездесу 2007 жылдың 10-12 сəуір аралығында Санкт-Петербург жəне Мəскеу қалаларында өтті. Бұл кездесуде де экстремизм, есірткі,

психотропты, қатты əсер ететін жəне улы заттардың заңсыз айналымына байланысты қылмыстар жөніндегі істер бойынша сот практикасын, сондай-ақ халықаралық құқық нормаларын жалпы ұлттық соттардың қолдану мəселелері талқыланды. Сонымен қатар, осында Қазақстанның Жоғарғы Сот делегациясының бастамасы бойынша ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің Жоғарғы сот төрағаларының кезекті, яғни үшінші кеңесін 2008 жылы Қазақстанда өткізу туралы ұсыныс қаралып, оң шешімін тапты. Сөйтіп, 2008 жылы 19-20 мамырда Астана қаласында ШЫҰға мүше мемлекеттердің Жоғарғы сот төрағаларының үшінші кеңесі Қазақстанның төрағалығымен өтті. Онда қатысушылар сот саласындағы ынтымақтастықты одан əрі дамытудың жолдарын талқылады. Күн тəртібінде соттардың экология жəне көші-қон саласындағы заңнамаларды қолдану мəселелері де сөз болды. Тараптар қоршаған ортаны тиімді қорғау, экологиялық теңгерімді сақтау, ШЫҰ кеңістігінде халықтың заңсыз көшіп-қонуына тосқауыл қою, ынтымақтастықты нығайту жəне тəжірибе мен ақпарат алмасу секілді жəне судьялардың біліктілігін арттыру бағытындағы оқыту бағдарламаларын ұйымдастыруды қоса алғанда тиімді байланыстарды дамытуға бағытталған соттық қорғау институттарын жетілдіру бойынша өзара іс-қимыл орнатуға қол жеткізді. Одан əрі төртінші кеңес 2009 жылы Қырғыз Республикасының Бішкек қаласында өтті. Оған қатысушылар əлемдік экономикалық дағдарыс жағдайындағы меншік құқығын қорғау жəне ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің ювеналдық əділет саласын дамыту мəселелерін талқылады. Бұдан кейін бесінші кеңес 2010 жылы Тəжікстан Республикасының Душанбе қаласында өткізілді. Мұнда гендерлік теңдік, сондайақ ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің заңнамаларында зорлық-зомбылықпен күрестің құқықтық тетіктері талқыланды. Ал 2011 жылы Өзбекстан Республикасының Ташкент қаласында алтыншы кеңес өтті. Онда күн тəртібіне көптеген мəселелер енгізілді. Мəселен, ШЫҰға мүше мемлекеттердің сот ісіне

бітімгершілік институтын енгізу бойынша ғылыми-практикалық тəжірибе алмасу, құқық қорғау жəне сот органдары жүйесіндегі қайшылықтарды шешудің тетіктерін қамтамасыз ету бойынша тəжірибе алмасу сөз болды. 2012 жылы Қытай Халық Республикасының Пекин қаласында ШЫҰға мүше мемлекеттердің Жоғарғы сот төрағаларының кезекті жетінші кеңесі өтті. Бұған қатысушылар ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің сот саласындағы реформаларын тереңдету, қылмыстық үдерістегі өкілеттілікті бөлу жəне соттар мен БАҚ арасындағы өзара іс-қимыл мəселелері бойынша пікір алмасты. Бұдан кейін 2013 жылы қайтадан Мəскеу қаласында сегізінші кеңес өтті. Онда да көптеген мəселелер қамтылды. Мысалы, күн тəртібіне сай тұтынушыларды қорғау, есірткі қылмысымен байланысты істерді қарау барысында ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің сот сатылары ара сындағы халықаралық ынты мақтастықты нығайту жəне сот жүйесіндегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұру секілді мəселелер қаралды. Осында ШЫҰ-ға мүше мемлекеттері Жоғарғы сот төрағаларының кезекті тоғызыншы кеңесі Қазақстанда өтетін болып шешілді. Соған орай, енді міне, жоғарыда айтып өткеніміздей, айтулы кеңес Қазақстан астанасында екінші мəрте ұйымдастырылды. ШЫҰ-ға мүше мемлекеттері Жоғарғы сот төрағаларының елімізде екінші рет өткізіліп отырған кеңесі болғандықтан мұнда көптеген маңызды мəселелер күн тəртібіне енді. Алдын ала тараптардан түскен ұсыныстарға сəйкес кеңесте талқыланатын мəселелер бірнеше тақырыптарды құрады. ШЫҰ-ға мүше мемлекеттері Жоғарғы сот төрағалары өз ойларын ортаға салды. Олар кездесу барысында тауарлардың кедендік құнын анықтау, некені бұзу, алименттерді өндіріп алу, бала асырып алу, аталған санаттағы істер бойынша сот шешімдерін өзара тану жəне орындау туралы істер жөнінде сот тəжірибесі мəселелері бойынша өзара іс-қимыл жəне тəжірибе алмасу, соттар қызметін жетілдіру мен бағалау, соттарды теңгермелі басқару жүйесін құру, судьяларды іріктеу мен тағайындау, сот төрелігінің ашықтығы, сот өндірісінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану мəселелерін, сондай-ақ сот төрелігін жүзеге асырудың бірқатар практикалық мəселелерін талқылады. Ал терроризммен күрестегі Жоғарғы сот судьяларының рөлі жеке семинар аясында қаралды. Осылайша бұл жолғы кездесу де өте сындарлы достық жəне өзара түсіністік жағдайында өтті. Сөйтіп, кеңес қорытындысы бойынша ШЫҰ-ға мүше елдердің Жоғарғы сот төрағаларымен заң үстемдігін бірлесе ілгерілету, сондай-ақ адам құқықтары мен негізгі бостандықтарын қорғау мақсатында өзара іс-қимыл мен серіктестікті күшейту жөніндегі тоғызыншы кеңестің бірлескен мəлімдемесіне қол қойылды. Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

 Ұстаздық – ұлы ұғым

Мўєалім мəртебесі маѕызды

Гүлнас АХМЕТОВА,

«Өрлеу» Біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ-тың басқарма төрайымы.

Негізі адам баласы бір іспен не ғұрлым ұзақ айналысса, кəсібилігі соғұрлым айқын болады. Əлеуметтік жəне дербес жауапкершілік, кішпейілділік, көпшілдік, жаңалықтарға ашықтық, кімге болса да көмекке келуге əзірлік. Ұстаздық қызметке адал берілген мұғалімдердің бойындағы басым қасиеттер осылар екені хақ. Өкінішке қарай, кезінде дүркіреп тұрған ұстаз абыройы бір кездері өз күшін жоғалтып алды. Біздің қоғамдағы ұстаздық қызмет беделінің төмендеуі басқа мамандықты игере алмағандардың «сыбағасына» айналды.

Ал енді қоғамдағы ұстаз беделін қалай арттыруға болады? Ол бедел қандай аспектілерден тұрады? Осы орайда, ұстаздың кəсіби шеберлігін дамытуға қойылып отырған ерекше талапты атап өткім келеді. Атақты ұстаз Ш.Амонашвили бұл мəсе ле бойынша былай толғанады: «Білім беру саласында жүргізген реформалардың ақталмайтындығының себебі неде деп ойлайсыз? Мен айтайын. Бұл реформалар нағыз керек, өзекті тұстарға бағытталмаған. Кез келген пайдалы реформа тек ұстаздан басталады. Егер мен жаман ұстаз болсам, менің қолыма жақсы бағдарламаларды берудің қажеті не? Ал егер мен жақсы ұстаз болсам, қолымдағы жаман бағдарлама сапалы білім беруге маған кедергі бола алар ма? Əдістемені өзіңше көріп, өзіңше түсініп, бар жантəніңді балаларға бағышта. Əуелі шығармашыл, ойшыл, тəуелсіз ұстазды тəрбиелеу керек. Оларды ұрыспай, керісінше мадақтау керек. Олар өмір суретшілері емес пе? Бүгінгі ұстаздар ХХІ ғасыр бейнесін салуда!». Осындай мықты мұғалімді қалып тастырудың жолы ұстаз біліктілігін арттыру дер едік. Мұның артық шылығы, білім беру қызметі мен ақпараттың ашықтығын қамтамасыз етуге қатысты демократия қағидаларын ұстану, біліктілікті арттыру жүйесіне, институттарды

материал дық-техни калық жабдықтау үшін инвестициялар мөлшерін өсіру, ынталандыру, т.б. Ал, ең бастысы мектептердің кадрлық əлеуетін, басқару жүйесін жетілдіру. Біліктілікті арттыру ұлттық орталығы қызметін жаңғырту заманауи ұстаздың бедел-бейнесін қалыптастыруға тікелей байланысты. «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығында ұстаздың сəтті бедел-бейнесінің технологиясы жайлы сұранысқа ие курстар ашылған. Онда ұстаздың сəтті беделбейнесінің жүйелі компоненттері: жеке жəне тұлғалық қасиеттер, кəсіби қызметтің коммуникативтік ерекшеліктері мен тəртібі жайлы мəселелер қозғалады. Қоғамның өзгеруімен бірге ұстаздық қызметте де терең өзгерістер болды. Ақпараттық технологиялар ғасырындағы жаңалықтардың көптігі ұстаз алдында үлкен міндеттер қойды. Заман ағымынан қалмау үшін мұғалім жинақы, жігерлі, өзгерістерге икемді болуы шарт. Осы орайда ұстаздық еңбектің мөлшерленбегенін есімізге түсіргеніміз жөн. Басқа мамандықтармен салыстырғанда ұстаздың күнделікті қызмет уақытынан тыс жұмыстары да аз емес. Сол себептен мұғалімнің жұмысы үйде де, демалыста да, тіпті каникул кезінде де аяқталмайды. Сонымен қатар, жыл

сайын мектеп ұстазының білім кəсіби деңгейіне, педагогикалық шебер лігінің шың далуына қойылатын талаптар күшеюде. Сол себептен ұстаздың біліктілігін арттыру мəселесі тек мемлекет пен білім беру жүйесінің ғана басым мақсаты болмауы керек. Мысалы, əлемнің дамыған елдерінің бəрінде біліктілікті арттыру жүйесін мемлекетпен қатар, үлкен компаниялар, ғылыми орталықтар, бизнес мекемелері қаржыландырады. Білім беруге, əсіресе ұстаздың педа го гикалық ше бер лігін шыңдауға құйылған инвестиция – қаржы жұмсаудың ең тиімді түрі. Өйткені, «Мемлекеттің болашағын қалыптастырудағы басты рөл ұстаздың еншісінде» (Ш. Амонашвили). Бүгінгі таңда «Өрлеу» БАҰО» АҚ бір жарым жылда 22436, қысқа мерзімді курстар бойынша 142172 жалпы білім беру мектеп ұстаздарының біліктілігін арттырды. Ахмет Байтұрсынұлы: «Мектептің жүрегі – ұстаз» деген ғой. Дəл осы ұстаз – жастардың өмірге, қоғамға, мемлекетке деген көзқарасын қалыптастырушы басты тұлға. Заманауи ойлау қабі леті жетілген, өмірде өзін-өзі қалыптастыруға дайын, Отанын шынайы сүйетін жəне оның болашағын ойлайтын жастарды тəрбиелеу тек кəсіби ұстаздың қолынан келетіні анық. АЛМАТЫ.

Винченцо НИБАЛИ:

«Астана» айбынын асќаќтата береміз» (Соңы. Басы 1-бетте). Мен осы жеңісім үшін алдымен өзімнің əкеме шексіз алғысымды білдіремін. Менің осы жолда алдыма жан салмай, айбыным асып келетініне өзімнен де бұрын сол кісі сенді. Сол ардақты əкемнің артқан сенімі үнемі мені алға жетеледі. Ол осы жарыстың əрбір кезеңінде менің басқан əрбір қадамымды мұқият қадағалап, ылғи дем беріп отырды. Əлбетте, бұл жеңісте менің өз командамдағы əріптестерімнің қосқан үлестері айрықша көп болды. Мен олардың қолдауынсыз, солардың алғауынсыз бұл жеңіске бір өзім жете алмаған болар едім деп ойлаймын. – Айтқандай, жаңа командаңыз сізге ұнай ма? «Астана» сапында өнер көрсетудің ерекшелігі неде? – Менің «Астана» командасы құрамында өнер көрсетіп жатқаныма биыл екінші жылға қарады. Осы уақыт ішінде ұжымымыз айтарлықтай үлкен мақсаттарға қол жеткізді. Жеңіс біз үшін үйреншікті нəрсеге айналды. Ал жеке өзіме келсем, маған мұнда бəрі де ұнайды. Клубта жақсы жұмыс істеу үшін барлық жағдай жасалған. Кіл сайдың тасындай болып іріктелген жігіттер бір деммен, бірлесе жұмыс істеуге өте керемет бейімделген. Олар кез келген уақытта өз капитандарына көмекке келуге дайын. Шыны керек, мұндай ахуал барлық жерде бірдей ұшыраса бермейді. Бұған дəлел, өзім бұрын намысын қорғаған командаларымда дəл осындай үйлесімділік пен ұйымшылдық болды деп мақтана алмас едім. Бір сөзбен айтқанда, мұндағы жағдайым барлық жағынан да анағұрлым жақсы. Бір ғана мысал, осы жолғы «Тур де Франста» менің жанымда ұдайы Груздев жəне Иглинский секілді қазақстандық велошабандоздар жүрді. Олар барлық кезеңде маған өте керемет қолдау көрсетіп, барынша тиімді жұмыс жасауыма мүмкіндіктер əперіп отырды. Мен енді өзімнің осындай ғаламат жамағат сапында өнер көрсететініме аса разымын. – Сіз үшін бұл жолғы «Тур де Франстың» басты ерекшелігі неде болды? – Бірінші кезекте қарсыластардың деңгейі биік болғанын айтар едім. Жарыстың белдеуі тым жоғары көтеріліп кетті. Себебі, оған біздің Англия, Германия сияқты басқа да көп теген елдердегі басты бəсекелестеріміз ерекше дайындықпен келіпті. Бұл жолғы сайыс күтпеген жерден шыға келе тін көлденең көріністерден де кенде қалған жоқ. Ал жарыс жолы деген қашанда оқыс оқиғаларға толы ғой, оның барысында күтпеген нəрселер көп кезігеді. Сіздер, бəлки, сол жолдарда омақаса құлап, бірінің үстіне бірі үймелеп қалып жатқан велошабандоздарды көгілдір экран арқылы талай рет көрген де шығарсыздар. Біз сол топалаңнан əманда аман кетіп отырдық. Дегенмен, күтпеген кедергілер бізде де кездесті. Бір қуаныштысы, солардың бə рінде де тұйықтан шығып кетудің жолдары табылды. Мен осы үшін командалас жолдастарыма рахметімді айтамын.

Олар менің мүмкіндігімді күні бұрын есептей отырып, ұдайы өзімді қадағалаумен болды. Осы арқылы менің күшқуатымды үнеммен жұмсап, уақытынан бұрын алға шығып кетпеуімді қатаң бақылауда ұстады. Сондай тартысқа толы алас-қапас кезеңнің бірінде маған əріптесімнің арқасында қарсыластарымды 2,5 минутқа ұтып, алға суырылып шығуымның сəті түсті. Ортақ жеңістің негізі осылайша қалыптаса берді. Енді бұлар ұмытыла қалатын жайттар емес. Қазір сол марафонның əрбір кезеңі, əрбір бұрылысы менің көз алдымда жарқырап көрініп тұр. – Винченцо, сіз қазір Қазақстанның намысын қор ғап жүрсіз. Ал осы елге деген сіздің жеке көзқарасыңыз қандай? Сіз үшін Қазақстан несімен ерекшеленеді? – Мен бұған былай жауап берейін. Веложарыс деген баяғыдан бері халықаралық спорттың ерекше бір түріне айналып кеткен. Демек, онда күш сынасатындардың бəрі «əлемнің азаматы» болып саналады. Қазіргі «Астана» командасы да сондай халықаралық ауқымдағы ұжым, оның сапында талай елдің тарландары өнер көрсетіп келеді. Менің өз басым бұл жасаққа алғаш келген кезімнен өзімді өте жақсы сезініп, мейлінше жемісті де тиімді жұмыс істей бастадым. Менің ең қомақты табыстарымның өзі қазір осы командамен тікелей байланысты. Ал Қазақстанға келсем, бұл – ұлан-байтақ кең ел. Өте көрікті де көркем ел. Мен мұнда қысқа ғана уақыттың ішінде көптеген жақсы адамдармен танысып үлгердім. Соның ішінде Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен таныстығымды ерекше мақтан тұтамын. Мен біздің табыстарымыздың «Астана» спорт клубының құрметті президенті болып табылатын Мемлекет басшысының тікелей қамқорлығы арқасында болып жатқанын да жақсы білемін. Біз жұмыс барысында, сондайақ, «Самұрық-Қазына» ұлттық қоры басшыларымен де жиі кездесіп тұрамыз. Олармен де ортақ тіл табыса алғанымыз мені қуантады. Бұлардан бөлек, біз араласатын адамдардың арасында елге белгілі саясаткерлер мен бизнесмендер де бар. Мен Қазақстан секілді алып елдің осындай бетке ұстар тұлғаларымен жеке таныстығым болғанына қуанамын. Бұған қосарым, мен «Астана» сапында тек бір-бірлеріне тілектес, бір-біріне жанашыр, бірбіріне дос пейілді адамдармен жолықтым. Мұндай сəттілік жұрттың бəрінің бірдей басында бола бермейді. Сондықтан да біз, бір жұдырықтай жұмылған ұжымның мүшелері, ел мен

команда үшін қолдан келгеннің бəрін жасай береміз. Біз үшін ең бастысы əлемнің алуан түрлі таспа жолдарында жер апшысын қуырып, жеңіске жетіп, «Астана» командасының атын асқақтату арқылы Қазақстан мемлекетінің абыройын асқақтата түсу болып қала бермек. Алдағы уақыттарда да тек осы мақсат жолында күресетін боламыз. – Енді алдағы жоспарларыңыз туралы айтып өтсеңіз. «Астана» сапындағы қызметтестігіңіз қашанға дейін созылады? – Не нəрсені болса да, алдын ала болжау қиын ғой. Сондықтан мен дəл қазір ештеңені ашып айтып бере алмаймын. Бірақ бір нəрсе айдан анық: маған «Астана» сапында өнер көрсету қатты ұнайды. Мен мұнда рахаттанып тұрып жұмыс жасаймын, сондықтан осында қол жеткізген жеңістерімнің бəріне айрықша қуанамын. Ал менің клубпен жасасқан келісімшартымның мерзімі екі жыл. Оның бітуіне дейін жарты жылдан астам уақыт бар. Осы мерзім ішінде мен команда сапында боламын, оның тағы да биіктерден көрінуі үшін қолдан келгеннің бəрін жасаймын. Содан кейін не болатынын қалған мезгіл көрсетеді. Бұған тағы қосатыным, келешек құрамында мен болайын-болмайын, соған қарамастан, «Астана» өзінің атын шығара беруге тиіс. Дəл қазір ол өте жоғары қайтарыммен жұмыс істеп жатыр. Команда мүшелерінің үйлесімді жұмыс істеулері, əрбір кезең сайын сауатты тактика ұстануы менің соңғы бір жылда жеке көрсеткіштерімнің жақсара түсуіне үлкен септігін тигізді. Бұлар біздің табыстарымыздың негізгі кепілі болып келеді. Енді осы деңгейден түспеу ғана емес, ылғи алға қарай оза берудің жолдарын қарастыру керек. Өйткені, өмір бір орнында тұрған жоқ. Əлемнің барлық елдеріндегі таңдаулы велоклубтар қазір осыған ұмтылып жатыр. Мені қазақстандық клубта əрбір жұмыстың жақсы жолға қойылғаны, осылардың бəрі жинақтала келгенде, үлкен бір үйлесімді ансамбльді құрайтыны ұнайды. Ендеше, ұзақ жылдарды діттеп қолға алынған жұ мыстардың осы қалпында жақсы жалғасын таба беретініне сенгім келеді. Мен кейін қайда жүрсем де, өзімнің «Астана» сапында өнер көрсеткен жылдарымды ешқашан естен шығармаймын, оны əркез жылы да ыстық ықыласпен еске алып отыратыным анық. Олай болса, жақсы күндерде жолығыса берейік. Əңгімелескен Серік ПІРНАЗАР, «Егемен Қазақстан».

АСТАНА.

Біздің анықтама Винченцо Нибали 1984 жылы 15 қарашада Италияның Мессина қаласында туған. 2005-2006 жылдары – Fassa Bortolo, 2006-2012 жылдары Liquigas командаларының намысын қорғады. 2013 жылдың ақпан айынан Astana жасағында өнер көрсетіп келеді. Басты жеңістері: 2010 жылы – «Вуэльта» (Испания), 2012 жылы – «Джиро д`Италия», 2014 жылы – «Тур де Франс» көпкүндіктері. 2012 жылғы 13 қазанда Ракель атты құрбысына үйленген. 2014 жылғы ақпанда қызы Эмма дүниеге келді.


 Есімі елге елеулі Əсілі, азамат болу басты парыз деп ұққан философия ғылымдарының докторы, профессор Амангелді Айталы – сол азаматтығы ғалымдығымен астасқан, көрнекті қоғам жəне мемлекет қайраткері. Сонау студенттік кезден ұлтаралық қатынастар проблемаларымен жүйелі айналысқан Əбекең 1968 жылы диссертация қорғап, философия ғылымдарының кандидаты болса, 1988 жылы Мəскеуде философия ғылымдарының докторы дəрежесіне ие болды. Осы тақырыптағы алғашқы сүбелі еңбегі «Ұлттану» атты оқулығынан бастап ол «Ұлт мұраты: депутат көзқарасы» (2003 ж.), «Байсалды ел байқаусыз қате жібермес» (2008 ж.), «Қазақты намысы қамшыласын» (2009 ж.), «Ұлт пен дін – тəуелсіздік арқауы, Нация и религия – основы независимости» (2013 ж.) атты кітаптарында ұлт жəне ұлтаралық қатынастар мəселесін тұрақты əрі жан-жақты зерттеп келеді.

Айтары бар Айталы Əбдіжəлел БƏКІР,

саяси ғылымдар докторы, профессор.

Амангелді Əбдірахманұлы бірсыпыра басқа əріптестерінен ерекшелейтін қасиет – оның ұлттық мұратты биік ұстайтындығында. Тəуелсіздік жылдары мүйізі қарағайдай кейбір ғалымдар ұлт мəселесіне тереңдеп барудың орнына, тіпті, ұлт мəселесі дегенді қояйық, ел мəселесі деп сөйлейік деген болатын. Сонда мемлекет құраушы ұлттың мəселесі шешілмей, ол еліміздегі басқа этнос өкілдеріне ұйытқылық рөлді атқара ала ма? Сонша саясатшыл болудың кімге керегі бар? Ғалым да, қайраткер де ең алдымен шынайы ұлт азаматы болуы қажет. Мұнсыз ғалымның еңбегі, қайраткердің ісі – тұл. Ұлт мəселесіне айрықша назар аударудың қажеттігін бірнеше қағидатты себептермен түсіндіруге болады. Біріншіден, Ресей империясының шовинистік отарлық саясаты тұсында халқымыздың адами құқығы бұзылды, ұлттық құндылықтар еленбеді, орыстандыру алда ұсталды. Екіншіден, патшалық кезеңнің жалғасындай болған кеңестік солақай ұлттық саясаттан еліміздің бар қаймағы «ұлтшыл» аталып, тікелей қырып-жойылды. Қалғанын «кеңес адамы» етіп қалыптастыру негізгі мақсатқа айналды. Оның астарында да орыстан өзге ұлттың ерекшеліктерімен санаспай, тұтас кеңес халқын, яғни орыс халқын қалыптастыру жатыр еді. Үшіншіден, осындай озбыр саясаттардың салдарынан қазақ ұлт ретінде толыққанды қалыптаса алмады. Мемлекет те өзінің ұлттық сипатына толық ие болмады. Айталының пікірінше, осының əсерінен қазақ жалтақ, көнгіш, «аға» ұлттың айтқанын емеуріннен танып, алдына түсіп жүгіретін əлсіз ұлтқа айналды. Төртіншіден, қазіргі алысжақынды біле бермейтін жаһандану заманында халқымыздың ақыл-парасаты мен санасына жат өмір үлгілері мен қалыптар (стандарттар) енгізу үшін ақпараттық күрес жүруде. Ең маңыздысы, сонау ХV ғасырда мемлекет құрған, енді Тəуелсіз мемлекетті тұғырлы етудің тарихи миссиясы жүктелген ұлтқа еліміздегі басқа этникалық қауымдастықтардың тағдырына жауапкершілік те артылып отыр. Міне, осындай жағдайлардан ең алдымен осы елдің, жердің иесі, мемлекет құраушы қазақ ұлтының мəртебесін көтерудің, мүддесін батыл шешудің қажеттігі туындайды. Тəуелсіздік жылдары қоғамымызда саяси сипаты, əлеуметтік əлеуеті, экономикалық қуаты жағынан көп өзгерістер жүзеге асты. Басты бағытымызды айқындаған Ата Заңымыздың қабылданғанына жиырма жылға жақындады. Мемлекетіміздегі қоғамдық қатынастар түгел дерлік құқықтық жағынан айқындалды, реттелді. Мемлекеттік тіліміз қиыншылықпен болса да дамып келеді. Амангелді Айталы тəуелсіз қоғамымыздағы демократияның жай-күйі, Парламент қызметі, көппартиялық жүйе, БАҚ, мəдениет, тіл мен дін, т.б. тақырыптағы ой-тұжырымдарында халықтың, ұлттың мүддесін шығарып отырады, елімізді мекен еткен бүкіл этностардың талап-тілектері ешуақытта сырт қалмайды. Қай мəселеге қалам тартса да барын салады, бірақ бұра тартпайды. Қазақстанның демократиялық дамуын əңгіме еткенде Амангелді Айталы бұл бағытта қысқа кезеңде бірсыпыра жолдан өткенімізді: баламалы сайлау, көппартиялық жүйе, сөз бостандығы мен шығармашылық еркіндік, ашық оппозиция, тəуелсіз бұқаралық ақпарат құралдары туралы жан-жақты айта отырып, демократиялық қайта құрудың өзіне тəн ерекшеліктері мен

7

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2014 жыл

қиындықтарын қағаберіс қалдырмайды. Оның ең негізгісі Батыстық демократияның қоғамымызда жергіліктенбей, ұлттық идеямен астаса алмай отырғанында, кешегі дала демократиясының озық үлгілерінің бүгін тиісті бағытта толымды дами алмауында деп біледі. Демократияның болашағы жөніндегі саясаткерлер пікірлерін талдай келе, ол демократияға қауіп – Қазақстанның екіге бөлініп, бірі бай, екіншісі кедей болуы турасында жазады. Əсіресе, байлардың көбісінің маңдай терімен еңбек етпей, əртүрлі амал, айла-шарғылармен молыққаны ұлт бірлігіне кері ықпал ететінін, əлеуметтік əділеттілікке негізделмеген қоғамда демократияның бос сөз болып қала беретінін тілге тиек етеді. Елімізде кең етек алған сыбайлас жемқорлықпен пəрменді де жан-жақты күрестің кейде ұраншылдыққа ұрынатыны жұрт назарында. Демократияның бастауы – əлеуметтік əділеттілік болса, оның басты жауы – қоғамда болып жатқан заңсыздық, заңға, əсіресе, көп жағдайда билік басындағылар мен қалталылардың оған мойын ұсынбауы, оны қонышынан басуы. Сондықтан халық үшін басты талаптардың бірі, мемлекетте қатаң тəртіп орнату, жемқорлармен аяусыз күресу. Тəртіпті аңсау – тоталитаризмді көксеу емес, ол шексіз бейбастыққа, жүгенсіздікке тыйым салатын, заңды қолдайтын билікті аңсау. Сол себепті де саясаткер ғалымның тұрмыс деңгейі жоғарылап, тұрақтанбай, шынайы демократия болады деу асығыстық деуінің төркіні бар. Бұл ойларын Амангелді Айталы Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың «Татулықсыз, келісімсіз демократияның мүмкін еместігі секілді, демократиясыз, еркіндіксіз татулық та мүмкін емес. Бізде демократиялық мəдениеттің терең дəстүрлерінің жоқтығы, еркіндікті ойыңа келгенді істеуге болады деп түсіну елді тұрақсыздыққа ұрындыруы, біздің болашаққа арналған барлық жоспарларымызды белінен басып, өзімізді алысқа кері серпіп тастауы əбден мүмкін екенін мойындауымыз керек», – деген тұжырымдарына негіздейді. Сегіз жыл Мəжіліс депутаты болған жəне белсенді қызмет еткен Амангелді Əбдірахманұлының отандық парламентаризм туралы пікірлері қызғылықты. Басқа мемлекеттік мекемелерге қарағанда ұлттық сипаты басымырақ, халықтың бірден-бір заң шығарушы органның ұлтсыздық дертпен ауыратыны кешегі парламентарийді толғандырады. Айталының пікірінше, тіл, діл, мəдениет, дəстүр жағынан өз болмысымен дараланып тұрған ұлттық ерекшеліктерді құқықтық жағынан реттейтін заңдарды Парламент мемлекетті құраушы ұлттың – қазақтың мүддесіне сай етіп шығаруын жақтайды. Сондай-ақ, Парламенттің беделін Президент көтеріп, Президенттің беделін Парламент көтеріп, биліктің əр бұтағы өз міндетін атқарып жатса, Парламенттің де беделі жоғары болар еді, дейді ғалым. Ол Парламент өзінің табиғатына сəйкес атқарушы билікті бақылау функциясына ие болуға тиісті. Онсыз елімізде шынайы парламентаризм қалыптаса алмайды деп келе жатқан саясаткер ғалымдардың пікірін қолдайды. Құдайға шүкір, кешегі кеңестік кезеңнің соңғы жылдарындағыдай жалғыз партияның ашса алақанында, жұмса жұдырығында болғандығымен салыстырғанда елімізде көп партияның қалыптасып келе жатқаны қуанышты. Алайда, кез келген қоғамның демократиялық сипатын танытатын елеулі факторлардың бірі, көппартиялық жүйе толыққанды қалыптасты деп айту əлі ерте. Партиялардың елдің жүгін көтеретін шын саяси күшке айнала алмауының басты себебін Амангелді Айталы олардың

ұлттық, мəдени, тіл, дін мəселелеріне əлі де жете мəн бермеуінен іздейді. Сондайақ, пікірталас жоқ жерде саяси партиялар өспейді, алға жылжымайды жəне олар саяси бəсекелестікке дайын бола алмайды. Мұндай партияның келешегі күмəн келтіреді, дейді. Соңғы кездері Амангелді Айталының ерекше ден қойып жүрген бағыты – еліміздегі дін мəселелері. Бұған өзі қызмет ететін жоғары оқу орны басшылығының арнайы зертхана ашып бергені көп қолдау болып тұр. Соңғы кітабын «Ұлт пен дін – тəуелсіздік арқауы» деп атауы да осыдан. Ғалым дін ұлттық мəдениетке сүйенсе, ұлттық мəдениет діннен сусындайды. Ислам діні де басқа діндер сияқты ғасырлар бойы қалыптасқан тарихи жəне мəдени тəжірибесін сақтап келеді жəне оны ұлттық құндылықтардан ажыратып алу мүмкін емес деп санайды. Егер соңғы үш жүз жылдай отарлықтың бар қасіретін, кеңестік қырғынның талай ойранын көріп, бірақ беріспей бүгінгі күнге аман-есен жетсек, ол біздің діннің де арқасы екені айқын, дейді. ХХІ ғасырда діндердің аса зор рухани қызмет атқарып отырғандығына ерекше көңіл аударып, елордамызда əлемдік діндердің бас қосуына мұрындық болып келе жатқан Елбасымыздың «Бүкіл дүние жүзінде миллиардтаған адамның технологиялық жаңалықтарға бейімделу қиындығы, жаһандық рыноктың қатал талаптары салдарынан адамзаттың діни ақиқатқа жаппай оралуы жүрді» деуі жайдан-жай емес. Сондықтан автордың ойынша, бүгінгі ислам дінін жаһанданусыз түсінуге болмайды. Қазіргі əлемдік сапырылыстан жəне кеше ғана атеистік қоғамда өмір сүргендіктен мұсылмандығымыздың саны мен сапасы күрделі өзгеріске ұшырап отыр, дейді ғалым. Көптеген батыс пен америкалық саясаткерлерінің жоспарында елімізге басқа дінді енгізу, əртүрлі пікірталасты жамылып, Отанымызға діни секталарды көбірек əкелуге ұмтылыстың барлығы анық. Мұны əлемдік стандарт деген желеумен кіргізбекші. Жəне олар қаржылы, тəжірибелі, көп елдерде жұмыс істеп, халықтың психологиясын терең білетіндер. Миссионерлер бүгін жеке адамның ішкі өміріне, отбасына, ұлттық дəстүріне жік түсіріп, ұлтқа іріткі салуға дейін барып отыр. Жыл сайын шетелдерде миссионерлік қызметке 15 миллиард долларға дейін қаражат жұмсалады екен. Өзінің ата дінінен жеріп, басқа діндердің шашбауын көтеріп жүрген қазақтың, əсіресе, жастардың тағдыры зиялы қауымымызды ойландырып отырғаны шындық. Сондықтан, А.Айталы бүгінгі еліміздегі дəстүрлі діндердің беделін көтеру дін қызметкерлерінің біліктілігі мен кісілігіне байланысты екендігін, олардың əлі жалтақтығы, исламға негізделген терең ой-пікірлердің, үлгі тұтарлық тұлғалардың жоқтығы діннің де беделіне көлеңке түсіріп отырғанын ашық айтады. Қазақтың ұлттық құндылықтары туралы сөз қозғағанда Айталыны ерекше толғандыратын мəселе – ұлттық тіліміздің қазіргі күйі. Рас, егемендіктің елең-алаңында мемлекеттік мəртебеге ие болған қазақ тілі кеңістігінде тəуелсіздік жылдары көп нəрсе жүзеге асты, жаңа бағыттар қалыптасты. Дегенмен, мемле кеттік мəртебеге ие болғанына ширек ғасыр толса да қазақ тілін меңгеру əрбір азаматымызға міндетті болмай отыр. Əсіресе, мемлекеттік жүйеде қажеттіліктің болмауы ана тіліміздің қадамын алға бастырмай тұр. Сол себепті, əлеуметтанушы ғалымды тиісті мекемелердің жас ұрпағымыздың тиянақты да терең ұлттық білім алуынан гөрі, көптілділікке көбірек көңіл бөлуі

ойландырады. Сондықтан да ол бар тілдің тұғыры болуға тиісті мемлекеттік тілдің əлсіздігі жаңа мемлекет құраушы қазақ ұлтын, бір жағынан еріксіз батыстануға, нақтырақ айтқанда, орыстануға итермелесе, екінші жағынан, қазақтардың адам ретінде де, азамат ретінде де құқы бұзылып отыр, дейді. Бұдан шығар жолдар ұсынылады. Оның біреуі – ұлттық намыс, тілге мемлекеттік қажеттілік. Бүгінгі күні ұлттық тілдің тағдыры қандастарымыздың өзінің саналы іс-əрекетіне, табандылығына, рухани ізденістеріне байланысты. Өркениетті елдерде мемлекеттік тілдің тағдырын тікелей оның иелері шешеді. Сол себепті, қазақтың өзіне саяси белсенділік, тəуелсіз сана, азаматтық азаттық, əлеуметтік əрекеттілік аса қажет. Қазақ ұлты үшін қазір жаһанданудың қаупі күшті. Ол алыс-жақынды білмейді. Бұл – орыстанудың, батыстанудың, америкаланудың қаупі. Мұның жалғыз амалы ұлттық иммунитетті күшейте түсуде болып отыр. Өркениеттен біздің тəуелсіз еліміз сырт қала алмайды. Адамзаттың табысы біздің халық үшін де жат емес. Əңгіме сол батыстық тəжірибелерді ұлтымыздың тарихи, өзіндік ерекшеліктерін ескеріп, ұтымды пайдалана білу қажет. Əсіресе, қазақтың Шығыс халықтары сияқты байлықты басты көрсеткіш етпегенін ескерген жөн. Осыларды айта келе, Айталы қазақ «Малым жанымның садағасы, жаным арымның садағасы» деп малды жаннан, жаннан арды жоғары қойған дейді. Шынында да, біз Еуропадан бөлек, ұрпақ үшін өмір сүретін халықпыз. Алайда, өздерінің жан тыныштығын, қызығы мен қуанышын ғана күйттейтін батыстық психология бізге де келе жатқан сияқты. Қасына бала ерткеннен гөрі ит жетектегендердің көбеюі əрқайсымызды сақтандыру қажет, дейді ғалым. Шындығына келгенде, қазақ үшін ит жетектеген сұлудан бала ерткен кемпір көрікті. Сонымен қатар, енжарлық, құрғақ қиял, еріншектік, жауапкершілікті жоғары жаққа аудару сияқты психология да қазақ арасында кең тараған. «Намыссыз, басқа ұлт тіліне, мəдениетіне əбден бейімделген, əдеттенген, қорлауға да үйренген қазақтар бүгін жеткілікті», дей отырып, Амангелді Айталы қазақтың қонақ жайлығы – жалпақшешейлікке, кішіпейілдігі – құлдық ұра берушілікке, елдігі – рушылдыққа, жүзшілдік, жершілдік – микро патриотизмге, кеңпейілдігі – ысырапшылдыққа ұласып жатады деуінде негіз жоқ емес. Тəуелсіздік жылдары тəуелсіз сананың толық қалыптаса алмай, кейде ұлтсыздықтың белең алып отырғаны да шындық. Ұлтсызданудың ең қиыны түрлі деңгейдегі биліктегі лауазымды кісілерде жəне қала халқында, техникалық мамандар, банк жəне əртүрлі компаниялар қызметкерлері арасында көбірек кездесіп отыр. Ұлт мəселесінің ірі маманы өзінің көлемді бір мақаласын «Ұлтшылдық пен ұлтсыздық» деп атауы тегіннен тегін емес. Мақалада ол екі мəселені жеріне жеткізе жазды деуге болады. Дегенмен, біздер əлі күнге ұлтшылдықтың басын ашып ала алмай жүрміз-ау деймін. Осы арада бүкіл түркі əлемінің ұлы перзенті Мұстафа Шоқайдың ұлтшылдық туралы айта келіп: «Ол – халқымыздың жаны мен жүрегі. Ұлтымыз өмір сүрсе, ол да бірге өмір сүреді», деген сөзін еске түсіре кетейік. Ал ұлттық өркөкіректік, ұлтаралық қарым-қатынастағы астамшыл психологияны ұлтшылдықпен əсте шатастыруға болмайды. Бұл «шовинизмнен» басқа ештеңе емес дегіміз келеді. Амангелді Айталы – осылай қоғамдық құбылыстарға өз көзқарасын айқын танытып келе жатқан саясаткер. Бірақ саясатшыл емес. Бүгінгі адамдардың бағасы төмендеп, капитал мен билік өмірдегінің бəрін кесіп-пішіп отырғанда, халық назарындағы азаматтарымыздың кейбірі күн көрістің қамын ойлап түске дейін басқаша, түс ауа өзгеше сөйлеп ұпай жинап жүргенде, Амангелді парасатты ойымен, терең білімімен, халқына деген ерекше биік құрметімен, ұлттық мұратқа деген айрықша қатынасымен ерекшеленеді. Өзінің көкейіндегісін айтып, көңіліндегісін білдіргеннен кейін оны халық жақын тұтады. Оның сөзін ести бергісі келеді. Өйткені, ол ақыл-оймен сараптаған мəселелерінен ешуақытта тартынып қалмайды, ашық ортаға салады. Амангелді Айталының азаматтық, қоғамдық һəм ғылыми болмысы оның 19992007 жылдары Парламент Мəжілісінің депутаты кезінде жаңа қырынан көрініп, жаңа тыныс алды. Шынына келгенде, Мəжілістің екінші шақырылымының көрнекті тұлғаларының бірі бола алды. Əбекең ең бір белсенді депутаттардың бірі ғана емес, бірегейі болды. 1999 жылғы шақырылған Мəжілісте өзінің ғылыми дайындығымен, өмірлік тəжірибесі жеткілікті, əсіресе, Парламент үшін қажет қоғамдық, ұлттық қатынастар саласына жетік, азаматтығы арлы, қайбір мəселе болмасын парасаттылықпен пайымдай алатын Амангелді Айталы болды десем, қателесе қоймаспын. Оның депутат кезіндегі еңбегі мемлекеттік наградамен атап өтілді. Бүгінде оны еліміздің түкпір-түкпіріндегі теледидар көрермендері мен газет оқырмандары арасында білмейтіндер кемде-кем. Ойлы да ақылды азаматты жұртшылық пойыз үстінде де, ұшақ салонында да танып, пікірлесіп жатады. Азаматқа да, ғалымға да, қайраткерге де ел ішінде белгілі, танымал болудан жəне халықтың шынайы ықыласының лауреаты болудан артық қандай мəртебе керек. Айтары мол Айталыға бұдан биік құрмет жоқ. АҚТӨБЕ.

ДҮБІРГЕ

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Дос ќадірін жалєыздыќта білерсіѕ Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Абхазия республикасында президент сайлауы өтті. Онда оппозиция өкілі Рауль Хаджимба жеңіске жетті. Əдетте мұндай жеңісте достар, дос елдер құттықтайды. Бұл республиканың достары көп емес. Хаджимбаны Ресей Федерациясының президенті Владимир Путин құттықтады.

Басқа емес, Ресейдей алып державаның басшысы құттықтаса, ол ешкімнің де тақиясына тар келмес. Қазір өзін тəуелсіз мемлекет деп жариялаған Абхазия Республикасын əлемнің тек 6 мемлекеті ғана танып отыр. Сол елдерді Ресей өзінің беделін, қаржысын алға тоса отырып тауып берген. Абхаздар бұл достықты ешқашан да ұмытпауға тиіс. Ұмытпайтын да шығар-ау. Жаңа сайланған Хаджимбаның жақында салып-ұрып Мəскеуге жетіп келуі де соның бір көрінісі болар. Владимир Путин оны «Ново-Огарево» резиденциясында қарсы алды. «Бұған дейін сайлануыңызбен құттықтап, қуанышқа бөленгенім бар, – деген Ресей президенті. – Сізді көптен білемін, сізге табыс тілеймін». Бұл сөздер тым құрғақтау естілгенімен, оның мəні зор. Ең бастысы – сыртқы əлемнен оқшауланып қалған елге қолдау көрсетудің өзі не тұрады! Путин қорғаныс, қауіпсіздік, құқық қорғау, қылмысқа қарсы күрес мəселесінде қолдау көрсететінін айтты. Хаджимбаның басты табысы – осы жылдың аяғына дейін екі елдің арасында достық жəне ынтымақтастық туралы жаңа келісімге қол қойылатын болды. Ресей президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песковтің журналистерге берген түсініктемесінде «екі мемлекет арасындағы интеграция дəрежесі жаңа сипаттық деңгейге көтерілетіні» атап көрсетілді. Қорғаныс жəне қауіпсіздіктің ортақ кеңістігі жасалмақ. Ресей Абхазияға экономикалық көмек

көрсетумен қатар, бұл елге ресейлік ірі инвестициялар тартылмақ. Енді Абхазияның жаңа президенті Рауль Хаджимбаның жеңіске қалай жеткеніне келейік. Əлемдік мемлекеттер қоғамдастығынан əлі де өз орнын ала қоймаған бұл елде алғашқы күннен саяси күрес күшті болды. «Мəңгілік оппозиционер» саналатын Хаджимба бірден президент Александр Анквабаға қарсы белсенді күрес жүргізді. Халықтың айтарлықтай бөлігі оны қолдап, биылғы мамыр айында Анкваба қызметінен кетуге мəжбүр болды. Сонда тағайындалған 24 тамыздағы сайлауда Хаджимба 50,57 пайыз дауыс жинады. Шағын елде əр адамның дауысы үшін күрес жүрді. Сөйтіп, оны 50 494 адам қолдады. Атап өтетін бір жай: күреске түскен төрт үміткердің де бағдарламасында Ресейге бағыт ұстау басты ерекшелік болды. Онсыз бұл елдің жолы тұйық. Содан да бұрынғы Ресейге арқа сүйеген Анквабадан Кремль Хаджимбаға қарай оңай аунай қойды. Мəскеу бұл елге қатысты өзінің саясатын өзгерткен жоқ. Бұл елдегі сайлауға əлем жұртшылығының айрықша назар аударуы – бұл ел 2008 жылы Ресей мен Грузия арасындағы соғыстың нəтижесінде пайда болды. Грузия қазірге дейін Абхазияны өз аумағы санайды. Əлемнің көптеген елдері Абхазияның тəуелсіздігін таныған жоқ. Осы жерде атап өтетін тағы бір жай: сол Абхазияның тəуелсіздігін танымағандар қатарында біздің еліміз де, Белоруссия да бар. Ресей – біздің жақын көршіміз, дос еліміз, одақтасымыз. Соған қарамай, Абхазия жəне Оңтүстік Осетия мəселесінде біз Мəскеуді қолдай алмадық. Қағидаттылық көрсеттік. Сократтың: «Платон менің досым, бірақ шындық қымбаттырақ» дегеніне жүгіндік. Бұл талайлардың қолынан келе бермейді.

Мереке-ќызыќ шаруа біткен соѕ

Өзбек ағайындар бүгіннен, 5 қыркүйектен бастап жыл сайынғы өз өмірлеріндегі ең қауырт науқанға кіріседі. Бұл – мақта жинау, халық тілімен айтқанда, мақта теру науқаны. Қауырт болатыны, əсіресе, ауылдық жерлердегі халықтың əл-ауқаты да осы науқанның ойдағыдай өтуіне байланысты.

Күні кешегі кеңестік кезеңде осылай болатын, қазір де солай. Ақ алтын деп аталатын мақта шаруашылығы – Өзбекстан экономикасының бір тұтқасы. Елге көлемді валюта əкелетін сала. Содан да бұл науқанды ойдағыдай өткізу – үкіметтен бастап, биліктің барлық буынына ғана емес, əр отбасына да сын. Үкіметтік емес Uznews агенттігінің хабарына қарағанда, бірқатар жерде осы қауырт науқан кезінде жергілікті билік органдары жұртқа той-томалақ өткізбеу жөнінде ұсыныс-нұсқаулар берген көрінеді. Тіпті, оған құлақ аспағандарға шаралар қолдану ескерілген сияқты. Мақта терудің қиындығын оны бастан кешкендер, көргендер біледі. Біздің еліміздің тек бір ғана облысында мақта өсірілгеніне қарамай, бұрынғы кездерде оны жинауға бүкіл еліміздің тұс-тұсынан студенттер, кейде, тіпті, сол өңірден оқушылар жіберілетін. Сонау 50-60-жылдарда мақта өсірілетін өңірде бесінші сыныптан бастап оқушылардың жарты жылы сол мақтаны жинауға кететін. Ал өзбек ағайындар бұл жұмыс ты тайлы-таяғымен тік тұрып атқаруы өз алдына, оған басқа ларды да қосатын. Жолда келе жат қан көлікті тоқтатып, ондағы əр адамға дорба беріп, 1015 килолық нормасын орындатуды заң санар еді. Заман өзгерді, заң өзгерді дегендей, кейінірек бізде балаларға мақта тергізбейтін болды, ал өзбек ағайындардың балаларсыз мақтасы терілмейді. Қиыны осы

болып тұр. Халықаралық құқық қорғау ұйымдары тарапынан балалардың еңбегін қанайды деген айып өте ауыр. Ондай елді қара тізімге кіргізеді, көп нəрседен шектейді. Өткен жылы Өзбекстан БҰҰ жанындағы Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) бақылаушыларын қабылдауға мəжбүр болды. Сол ХЕҰ-ның 10 эмиссары 50 күн жүріп, 806 рейд жасап, «тек 41 рет қана» мақта алқабында балалардың жүргенін анық тапты. Өзбек ағайындар əр бақылаушыға 4 көмекші қосып беріп, «тапқандары» əлгіндей болған ғой. Сол көмек ші лердің мақта терген балалар ды көр сетпеудегі еңбегі шын мəнінде мақтауға тұрарлық. Сөйтіп, ХЕҰ миссиясы «мақта теруге бала еңбегін пайдалану жүйелі түрде емес, ішінара сипатта» деген шешімге келген. Былтыр солай құтылғанмен, ХЕҰ биыл оған көне қоймас. Соны ескеріп, ел басшылығы, бала еңбегіне көп арқа сүйемес үшін, ересектерді жаппай жұмылдыруға мықтап кіріскен сыңайлы. Қала халқын да, кəмелетке толған студенттер қауымын да, мекемелер қызметкерлерін де сол мақта теріміне жаппақ. Одан бас тартқандардың оқудан шығу, жұмыстан босау қаупін де жұрт сөз ете бастапты. Тіпті, зейнеттегі қарттар да осы науқанға тартылмақ көрінеді. Мақта жинау техникамен де атқарылады. Бірақ бұл мəселе өзбек ағайындарда онша шешіле қоймаған. Сонымен бірге, мақтаны қолмен терген сапалы да бағалы. Бала еңбегіне шектеу қойылған заманда, осынау қауырт шаруаны еңсеретін жұмысшы қолын табу да қиын. Біраз өзбек сыртта жүр. Өзбекстан үкіметі осындай қиындыққа ұшырап отыр. Қиындықтың қаншалықты ауыр тиетінін уақыт көрсетеді ғой. Тек сол қиындықтан кейін көрші ағайын біраз уақытқа кейінге ысырылған той-томалағына кезіксе екен дейсің.


8

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2014 жыл

 Индустрия игілігі

ҐНДІРІСІ ҐРГЕ ҐРЛЕГЕН «ЌазМўнайГаз» ќызметініѕ барлыќ баєыттары бойынша əрі ќарай Қазақстан əлемдік экономиканы көмірсутекті шикізатпен қамтамасыз ететін маңызды жеткізушілердің бірі болып табылады. 2013 жылы еліміз əлем бойынша дəлелденген мұнай мен газ конденсатының босалқы қорының көлемі бойынша 12 орында, мұнай өндіру көлемі бойынша 17 орында; табиғи газдың дəлелденген босалқы қоры бойынша 22 орында, газ өндіру көлемі бойынша 28 орында тұрақтады. Мұнай-газ кешені республикада жүргізіліп жатқан əлеуметтік-экономикалық реформалардың қозғаушы күші, заманауи инновациялық жəне басқармалық шешімдердің бастаушысы болып табылады. Əсіресе, бұл үдерісте қазіргі таңда мұнай өндірудің үштен бір бөлігін қамтып отырған, газ тасымалдаудың шамамен 96%-ын, мұнайдың құбыр арқылы тасымалының 67%-ын, еліміздегі мұнай өңдеудің 83%-ын қамтып отырған көптен бері ұлттық мұнай-газ брендіне айналған «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-тың рөлі айқын байқалады. Energy Intelligence Group маркетингтік компаниясының бағалауына сəйкес, қазіргі таңда «ҚазМұнайГаз» əлемнің жетекші 50 мұнай-газ компанияларының тізіміне кіреді, мұнда компания 2013 жылдың қорытындысы бойынша 34 орыннан 33 орынға көтерілген. Ал жақын болашақта ұлттық холдинг өзінің стратегиялық жоспарында əлемнің мұнай-газ саласындағы үздік топ-30 корпорацияларының қатарына енуді көздейді. Соңғы жылдары мұнай-газ саласында болып жатқан жағдайлар компанияға таңдалған стратегияның дұрыстығын, қалыптасқан бизнес-үдерістердің тұрақтылығын тексеруге үлкен мүмкіндік берді. Келесі он жылда «ҚазМұнайГаз» компаниясы қызметтің барлық бағыттары бойынша жедел дамитындығы сөзсіз.

Тўраќты ґнім

«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ компаниялары тобы бойынша 2013 жылы мұнай мен газ конденсаты өнімінің шоғырландырылған көлемі 22 млн. 630 мың тоннаны құрады, бұл 2012 жылмен салыстырғанда 5,8%-ға артқан. Қазақстанда өткен жылы 81,8 млн. тонна мұнай өндірілгенін есепке алғанда, «ҚазМұнайГаздың» жалпы республикалық мұнай өндіру үлесі 27,7%-ға жетті. Өткен жылы «ҚазМұнайГаз» өнімінің артуы, негізінен, үлкен Теңіз мұнай-газ кен орнын (Атырау облысы) өңдейтін жəне ұлттық компанияға 20%-ы тиесілі «Теңізшевройл» ЖШС-нің рекордтық өндірістік көрсеткіштерінің, сонымен қатар, «Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг Б.В.»-дегі өнім көлемінің артуының арқасында, сондай-ақ, «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ еншілес кəсіпорындары – «Маңғыстаумұнайгаз» (ММГ) бен «Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг Б.В.» өнімдерінің артуының арқасында болды. Өткен жылы ҚМГ БӨ мұнайының өсімі бойынша шоғырландырылған мұнай өнімі 12 млн. 397 мың тоннаны, ал ТШО өніміндегі ұлттық компания үлесі – 5 млн. 421 мың тоннаны құрады. Бұдан өзге, 2013 жылы «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ компаниялары тобындағы табиғи жəне ілеспе газдың шоғырландырылған өнімі 6 млрд. 924 млн.текше метрді құрады, бұл 2012 жылғы көрсеткіштен 25,3 %-ға асты. Өнім көрсеткіштері

2014 жылдың бірінші жарты жылдығындағы «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ компаниялар тобындағы мұнай мен газ конденсатының шоғырландырылған көлемі 11,1 млн.тоннаны құрады. Салыстырмалы ұқсас көрсеткіш аз ғана жоғары болғанымен, 2014 жылдың қаңтар-маусым айларында ҚМГ БӨ мен ММГ-ның өндірістік қызметінің арқасында жоспарды 1%-ға асыра орындауға мүмкіндік туды. «ҚазМұнайГаз» болашақта сенімді əрі тұрақты дамуды көздейді. Бұл жобалар Директорлар кеңесімен 2012 жылдың 10 желтоқсанында бекітілген жəне босалқы қорларды арттыру мен мұнай-газ өнімінің артуы мақсатындағы құрлық пен теңізде геологиялық барлау саласындағы жұмыстардың күшеюін, көмірсутектерді тасымалдаудың икемді жүйесін құратын, МӨЗдың қуаттылығын арттыратын, мұнай өнімдерінің сапасын жақсартатын, сонымен қатар, активтерді басқарудың тиімді əрі айқын жүйесін қарастыратын ұлттық компанияның 2022 жылға дейінгі Даму стратегиясында ескерілген. Оның соңғы мақсаты Қазақстан үшін тиімділікті барынша арттыру. Мысалға, 2022 жылы мұнай мен газ өнімін жылына 35,4 млн. тоннаға дейін жəне жылына 1,5 млрд. текше метрге арттыру жоспарда бар. Бұдан өзге, «ҚазМұнайГазда» əлемдік нарықтарда мұнай бағасы 80$-дан төмен болған жағдайдағы 2013-2015 жылдарға тұрақтандырылған шамалардың арнайы Жобасы əзірленіп, бекітілген. Осындай жолмен, компания осы секілді жағдайларда өзекті мəселелердің шешімін табуға қашанда дайын. Болашақта Қазақстанның мұнай өндіру өсімінің негізгі келешегі «ҚазМұнайГаздың» үлесі бар үш компаниямен, яғни Теңіз, Қарашығанақ, Қашаған мұнай алыптарымен байланысты болады. Болашақ кеңейту Жобасын жүзеге асыру есебінен, Теңізде жалпы жылдық мұнай өнімі 2022 жылға қарай 38,6 млн. тонаға өсуі тиіс, сонымен қоса, бұл жобада «ҚазМұнайГаздың» үлесіне 7,7 млн. тонна мұнай тиеді. Жоба «ҚазМұнайГазбен» ұсынылған жəне кен орнын өңдеудің барлық мерзімі аралығында ел үшін экономикалық тиімді əрі мұнай шығарудың барынша көп коэффициентін алуға мүмкіндік беретін Техникалық сызба бойынша іске асырылатын болады. Өзге ірі кен орны – Karachaganak Petroleum Operating B.V.

(KPO) консорциумымен өңделетін, 2012 жылдың маусым айынан бастап 10%-ы «ҚазМұнайГаздың» үлесіне тиетін Қарашығанақ (Батыс Қазақстан облысы) кен орны өндірістік кезеңнің 2 кезеңінде тұр. (Кезең 2М). 2013 жылы бұл жерден 17,5 млрд. текше метр газ өндірілді (олардың 8,6 млрд. текше метрі шайқаудан тұрды), бұл жоспардан 6,2%-ға жоғары көрсеткіш жəне 10,5 млн. тонна сұйық көмірсутек өндірілді, бұл жоспардан 3,2%-ға жоғары. 2014 жылға жоспарланған сұйық КС (тұрақтандырылған) көлемі 10,9 млн.тоннаны, ал газ өнімі – 17,4 млрд.текше метрді құрады. 2М кезеңін аяқтағаннан кейін, сұйық КС өнімін əрі қарай қолдау мақсатымен қосымша өндіру жəне айдаушы ұңғымаларды бұрғылауды, газ айдау көлемін арттыру үшін қосымша компрессорларды орналастыру, қайта шайқау үшін қосымша объектілер құрылысы мен технологиялық объектілерді жанармай газымен қамтуды қарастыратын кен орнында Қарашығанақты кеңейту жобасын іске асыру жоспарда бар. Толық көлемді игеруді орындаудан тиімді нəтижелер алу үшін жобаны бірнеше кезеңмен орындау көзделген. Каспий теңізінің қайраңында орналасқан Қашаған жайлы айтатын болсақ, «ҚазМұнайГаз» компаниясының жоспарлауынша, қажетті жөндеу-қайта қалпына келтіру жұмыстарынан кейін жəне өнімді қайта жаңғырту бойынша шаралардан кейін бұл кен орны жыл сайын жалпы республикалық мұнай-газ қорын айтарлықтай көлеммен қамтамасыз ете алатын болады.

Ресурстыќ əлеуетті кїшейту

«ҚазМұнайГаз» үшін басым бағыттардың бірі геологиялық барлау жұмыстарының есебінен босалқы қорлардың өсуі болып табылады. Көмірсутекті шикізаттың одан əрі өсуін ұлттық компания Каспий теңізінің қазақстандық секторының ресурстық əлеуетімен ғана емес, сонымен қатар, құрлықта орналасқан кен орындарымен де байланыстырады. «ҚазМұнайГаз» қазірдің өзінде «ҚазМұнайТеңіз» ТМК» АҚ, «Н-Оперейтинг Компани» ЖШС, «Атыраумұнайгаз» АҚ, «Жамбыл-Петролеум» ЖШС еншілес ұйымдарымен қатар Каспийдің толық блоктар тобымен геологиялық барлау жəне зерттеу жұмыстарының толық кешенін жүргізеді. Соңғы жылдары «Н» учаскесінде Ракушечное море құрылымындағы 2Д жəне 3Д сейсмикалық барлау жұмыстарын, Ракушечное море жəне Нұрсұлтан құрылымдарындағы R-1 жəне N-1 барлау ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарын, бассейндік үлгілеу, қауіптерді бағалау мен құрылымдарды орналастыру жұмыстарын қосқанда, геологиялық, геофизикалық зерттеулердің үлкен көлемі атқарылды. Бүгінде жұмысы 2014 жылдың желтоқсанында басталатын Ракушечное море құрылымындағы бағалау AR-1-ді бұрғылауға дайындық жүргізіліп жатыр. 2015 жылы Сəтбаев құрылымындағы STP-1 бірінші барлау ұңғымасын бұрғылау жұмыстарын бастау жоспарда бар. Оның құрылысының техникалық жобасы да құрылып қойған. 2013 жылы Жамбыл учаскесіндегі бірінші барлау ұңғымасын бұрғылау нəтижесінде мұнай кендері анықталды. Оны барлаудың мерзімдік кезеңі 2016 жылға дейін 2 жылға созылуы мүмкін. Жүргізілген сейсмикалық зерттеулердің нəтижесі бойынша, соңғы кезде Махамбет пен Бөбек барлау учаскелерінен жаңа перспективалық құрылымдар мен кендер анықталды. «Жемчужины» теңіздік жобаларының бірінің аясында Хазар кен орнының келісімшарттық аумағында орналасқан мұнайдың өндірілген босалқы қорлары теңгерімге алынды. «Жемчужины» өнімді бөлу туралы келісімнің Жұмыс бағдарламасы бойынша Хазар, Əуезов, Тұлпар жəне Нарын құрылымдарындағы барлау ұңғымаларын барлау міндеттері орындалды. Бұдан өзге, қазір «Исатай», «Абай», «Үстірт» жобалары бойынша жер қойнауын пайдалануға құқық алу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Болашақта «ҚазМұнайГаз» Ресей Федерациясымен «Хвалынское», «Центральная», «Құрманғазы», «Жеңіс» жəне «IP-2» жобалары бойынша бірлескен жұмыстарды атқару саласында ынтымақтастықты нығайтуы мүмкін. Каспий қайраңындағы белсенді жұмыстан өзге, қазіргі таңда ұлттық компания құрлықта тиімді геологиялық барлау жұмыстарын жүргізуге де ыңғайланып жатыр. Осыған байланысты, 2013 жылы Қазақстанның 15 шөгінді бассейні бойынша кешенді зерттеулердің барлық жұмыстары аяқталған. Бастапқыда жүргізілген Каспий маңы ойпатының жоғары нақтылықтағы аэромагниттік суретке түсіруі нəтижесі бойынша геологиялық есептеме құрылып, қорғалды. «ҚазМұнайГаз»-дың сенім артатын, құрлықтағы басым жобалар туралы айтатын болсақ, олардың ішінде – Өріктау мұнай-газ

конденсаты кен орны, Солтүстік Темір, Қоскөл (Ақтөбе облысы) учаскелері, Прибрежное жəне Королевское тұз үсті (Атырау облысы) кен орындары, Қансу, Самтыр, Бектұрлы, Восточный, Қосбұлақ (Маңғыстау облысы) учаскелері, Өркен учаскесі (Қызылорда облысы), Жыланшық учаскесі (Қостанай облысы), сонымен қатар, Қазақстанның Атырау облысы мен Ресейдің Астрахань облысының аумағында орналасқан трансшекаралық Имашев газ конденсаты кен орны бар. «ҚазМұнайГаз» көмірсутекті шикізатты əрі қарай арттыруды «Өзен – Қарамандыбас», «Лиман», «Тайсойған», «Қаратон – Сарқамыс», «С.Нұржанов», «Шығыс Мақат», «Батыс Прорва», «Батыс Новобогат», «Шығыс Жарқамыс-1», «Темір», «Терескен», «Рожковская» (Федоров блогы), «Солтүстік Карпов блогы» жобаларын қосқанда ҚМГ БӨ толық қайта барлау лизенциялық блогымен байланыстырады.

Əртараптандыру – басты назарда

Қазақстан тəуелсіздік алған жылдардан бері əлемдік нарықтарға көмірсутекті шикізат экспортының көлемін Батысқа да, Шығысқа да айтарлықтай көбейтті. Əртараптандыру «ҚазМұнайГаз» үшін маңызды рөл атқарады, себебі ол əлемдік нарықтарға көмірсутекті ресурстарды тасымалдаудың барынша экономикалық тиімді жолдарын таңдауға мүмкіндік беріп, энергетикалық қауіпсіздікпен қамтамасыз етуге кепіл болады. Қолданыстағы экспорттық күштер Қазақстанның мұнай өндіру саласының қазіргі қажеттіліктерін қамтуға жеткілікті. «ҚазМұнайГаз» елімізде өндірілетін мұнайдың негізгі көлемін тасымалдауды «ҚазТрансОйл» АҚ (КТО) мен Каспий құбыр консорциумы (КҚК) магистралды мұнай құбырлары арқылы жүргізеді. 2013 жылы КТО магистралды мұнай құбырлары арқылы тасымалданған мұнайдың шоғырландырылған көлемі 67,2 млн. тоннаны құрады, бұл 2012 жылдағы көрсеткішпен салыстырғанда 2%-ға артық. Сонымен қоса, Атырау – Самара мұнай құбыры арқылы қазақстандық мұнайды айдау былтырғы жылы 15,4 млн. тоннаны (2012 жылдағы деңгейге сəйкес), КҚК – 28,7 млн.тоннаны (103%, КТО жүйесімен – 3,6 млн. тонна), Қазақстан-Қытай – 11,8 млн.тоннаны (114%) құрады. Жақын арада, 2015 жылдан кейін, жүзеге асырылып жатқан КҚК кеңейту жобасының арқасында осы экспорттық жүйенің жалпы өткізу мүмкіндігі жылына 67 млн. тоннаға дейін артатын болады, соның ішінде, Қазақстанға ұзақ мерзімді тұрақты экспортты, ал тұтынушыларға – қауіпсіз жеткізуді кепілдендіре отырып, қазақстандық учаскеде жылына 52,5 млн. тоннаға дейін арттырылатын болады. 2013 жылдың қорытындысы бойынша, Қазақстан аумағында жобаны жүзеге асыру аясында 116-дан бастап 204 км-ге дейін мұнай құбыры учаскесін ауыстырудың барлық құрылыc-монтаж жұмыстары, Атырау мен Теңіз мұнай айдау бекеттерін қайта қалыпқа келтіру мен жаңғырту жұмыстары жəне т.б. аяқталды. Ұлттық компанияның əртараптандырылған саясатының арқасында қазіргі таңда Қазақстанда өзге де экспорттық бағыттар, əсіресе Шығыс бағыты дамуда. 2013 жылдың желтоқсанында екі жаңа №8 жəне №10 мұнай айдау бекеттерінің пайдалануға берілуімен – Қазақстан – Қытай экспорттық жүйесінің бір бөлігі болып табылатын жəне «Қазақстан – Қытай құбыры» ЖШС-ға тиесілі Атасу – Алашаңқай мұнай құбырында осы жүйенің жылдық өткізу мүмкіндігі шамамен екі есеге – 12 млн.тоннадан 20 млн.тоннаға дейін өсті. Осы қуаттылықты арттыру арқылы Қазақстан шығыс бағытында мұнай экспорты бойынша өзінің жеке мүмкіндіктерін кеңейтіп қана қойған жоқ, сонымен қатар, сəйкес үкіметаралық келісімге қол қоюмен осы желіге транзиттік Ресей шикізатын да тартуға мүмкіндік алды. Қазіргі жағдай таңдалған əртараптандыру стратегиясының дұрыстығын дəлелдейді. Бүгінде Кеңқияқ – Атырау жəне Кеңқияқ – Құмкөл мұнай құбырларын кеңейту бойынша мемлекеттік сараптаманың оң нəтижесі алынды. Осы объектілерді жүзеге асырудың мөлшерлі мерзімі мұнай құбырларының ресурстық базасымен анықталатын болады. Ұлттық компания мұнайдың теңіздік тасымалын арттыру арқылы «Қазтеңізтрансфлот» ұлттық теңіз кеме компаниясы» ЖШС (ҚТТФ) еншілес құрылымына тиесілі – Каспий теңізінде танкерлік флот арқылы мұнай тасымалдау көлемін ұлғайтады. 2013 жылдың қорытындысы бойынша ҚТТФ Ақтау портынан Махачкала мен Баку порттарының бағытына тұтастай 8,9 млн. тонна мұнай тасымалдады. Болашақта Каспий кен орындарында өндірістік өнімнің басталуымен тасымалдау көлемдері тек қана ұлғайтылатын болады. Экспорттық мұнай құбыры жүйелерінің өткізу мүмкіндігі жылына 101 млн.тонна мұнайға дейін, ал ұлттық сауда флотының кезеңдік дамуы (Қазақстанда да, шетелде де) – жылына 13 млн. тонна мұнайға дейін арттырылады деп күтілуде.

Мұнай мен газ тасымалының көлемі

Еліміздегі ұзындығы 17,7 мың километрден асатын,жылдық жобалық өткізу мүмкіндігі 190 млрд.текше метрге дейін жететін, табиғи газды тасымалдау сегментіндегі негізгі газ құбырын бақылайтын «ҚазТрансГаз» (ҚТГ) АҚ пен «ҚазМұнайГаз»-дың табыстары тек қана жыл сайынғы айдаудың ұлғайған көлеміне ғана байланысты емес, сонымен қатар, транзит пен өңірлердегі газификациялық тиімділікті жүзеге асыруға да байланысты. Соңғы жылдары бұрын-соңды газ желісіне қолжетімді болмаған ондаған елді мекендер газды отын ретінде пайдалануға мүмкіндік алды. «Интергаз Орталық Азия» АҚ, ҚТГ еншілес ұйымдары магистралды газ құбырлары арқылы газ тасымалдау көлемі 2006-2013 жылдары 850 млрд. текше метрден асты. Сыртқы нарықтарға газ экспорттау мен Қазақстанның ішкі нарығына тұтыну үшін газды өткізу 2002 жылы «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ пен «Газпром» ААҚ-тың тең құқықтық негізінде құрылған «ҚазРосГаз» ЖШС компаниясы арқылы жүзеге асырылады. 2007 жылдан бастап осы бірлескен кəсіпорын ұзақ мерзімді келісімшарт бойынша РФ қуаттылығында қазақстандық газды кепілдендірілген өңдеумен қамтамасыз етіп, Қазақстанның ішкі нарығына РФ-мен алмасу операциялары (swap-операциялар) арқылы жеткізілімдер жасайды. Оларды ұйымдастыру тəуелсіз Қазақстан тарихында алғаш рет қамтамасыз етілді. Ұлттық компанияның барлық жетістіктері жеткізудің тікелей əрі тиімді жүйесіне, газ өңдеуге жəне соңғы өнімді жүзеге асыруға байланысты. Қазіргі таңда біздің еліміз Түрікменстан мен Өзбекстаннан Қытай мен Ресей Федерациясына табиғи газды транзиттеумен де айналысады. Өткен жылдың соңына қарай 2010 жылы енгізілген, екі жақтың да қуаттылығының барынша көп көрсеткіші болып табылатын, жылына 30 млрд. текше метрге дейінгі Қазақстан-Қытай газ құбырының өткізу мүмкіндігін арттырудың арқасында Қазақстан сенімді тасымалдаушы мəртебесін дəлелдеді. Соңғы уақытқа дейін Ресей арқылы Еуропаға газ тасымалдауға ғана бағдарланған осы транзиттік жоба Қазақстанға Орталық Азия өңірінде де маңызды интеграциялық рөл атқаруға мүмкіндік берді. Жаңа газ құбыры Қазақстанға өз газын өзінің батыс көмірсутекті аймақтарынан өзбектердің қымбат табиғи газына тəуелді болып отырған еліміздің оңтүстік өңірлеріне тасымал жасауға жағдай жасайды. Қазіргі кезде Қазақстан – Қытай газ құбырының үшінші желісі құрылып жатыр. Ол шығыс транзитін тағы да жылына 25 млрд. текше метрге арттыруға мүмкіндік береді. Осы газ магистралінің əрі қарайғы ұлғаюы республикамыздың оңтүстік өңірлерін жеткілікті түрде газбен қамсыздандыруға арналған Бейнеу – Бозой – Шымкент газ құбырының құрылысымен бір кешенде іске асырылады. 2013 жылдың 2 желтоқсанындағы мемлекеттік қабылдау комиссиясының актімен ұзындығы 1143 километрден жəне өткізу мүмкіндігі жылына 2,5 млрд.текше метрден тұратын БозойШымкент учаскесінің желілік бөлігінің бірінші кезегі пайдалануға берілді. Екінші кезеңде жылына жылдық қуаттылықты 10 млрд. текше метрге дейін жеткізуге мүмкіндік беретін, ұзындығы 311 км тұратын Бейнеу – Бозой учаскесі мен екі компрессорлық бекет іске қосылатын болады. «ҚазМұнайГаздың» мұнай мен газды ішкі нарыққа жеткізу мен экспорттық көмірсутекті жолдарды əртараптандыру туралы саясаты өзінің геосаяси, экономикалық жəне əлеуметтік маңыздылығын дəлелдеп үлгерген. Бүгінде ұлттық компания отандық жəне шетелдік тұтынушыларға көмірсутекті жеткізулердің артуымен байланысты жаңа мүмкіндіктерді ашуды жалғастырып келеді.

Downstream секторын жаѕєырту

Тұтынушылардың тапшылықсыз əрі сапалы жанар-жағармайға деген сұранысының өсуі бірнеше жыл бұрын мемлекетті ұлттық компанияның тағы бір еншілес құрылымы – «ҚазМұнайГаз-өңдеу жəне маркетинг» АҚ бақылауындағы барлық үш мұнай өңдеу


www.egemen.kz

5 қыркүйек 2014 жыл

9

КОМПАНИЯ тўраќты дамуды кґздейді кəсіпорнына кешенді жаңғырту жұмыстарын жүргізу қажеттігі жайлы ой туғызды. Əзірге Атырау (АтМӨЗ), Шымкент (РКОР), Павлодар (ПМХЗ) мұнай өңдеуші зауыттары кеңестік уақытта жобаланғандықтан, қазіргі заманауи талаптарды орындай алмайды, мазут өндірісінің көлемі айтарлықтай көп, бірақ жоғары октанды бензин шығару көлемі аз, сол себепті өңдеуге үлесті шығындарды арттырып жібереді. Сонымен, 2013 жылдың қорытындысы бойынша осы үш МӨЗ бірлесіп 14,3 млн. тонна шикі мұнай немесе 2012 жылға 100,6% өңдеген, осы өңделген мұнайдан 2 млн. 660,4 мың тонна бензин, 4070 мың тонна дизель отынын, 3 млн. 243 мың тонна мазут жəне 402,7 мың тонна авиациялық керосин өндірген. Сонымен қоса, өткен жылы Қазақстанда өңделетін мұнайдың жалпы көлеміндегі АтМӨЗдің үлесі 37,3%, РКОР - 20,5 %, ал ПМХЗ үлесі - 42,2%-ды құрады. «ҚазМұнайГаз» тобына кіретін МӨЗ-дің мұнай өңдеу көлемдері мың тонна

Дегенмен, жақын арада, Үкіметпен бекітілген МӨЗ жаңғырту бойынша кешенді жоспарға сəйкес, мұнай өңдеу зауыттары A-80 маркасындағы бензинді шығаруды доғарады, Еуро-4 стандартына сай, Еуро-5-ке перспективті шыға алатын мұнай өнімдерінің шығуын жөнге келтіреді, ал ішкі нарық жергілікті өндірістің жоғарғы октандық бензинімен жаппай қамтамасыз етілетін болады. Сонымен қатар, мұнай өңдеу бойынша жиынтық қуаттылық жылына 18,5 млн. тоннаға дейін ұлғайтылады, ал қазір жылына 14 млн. тоннаны құрайды. Ал өңдеу тереңдігі 90%-ға дейін үлкейтіледі. Бұдан өзге, мұнай химиясы үшін базалық өнімдер – бензол мен параксилол пайда болады. Мысалы, жүргізіліп қойған ЭЛОУ-АВТ-3 қондырғысының вакуумдық блогы мен АтМӨЗ қайта қалпына келтіруінің екінші кезеңі аясындағы баяу кокстеу қондырғысының қайта қалпына келтірілуі бірінші ретті жəне екінші ретті өңдеу қуаттылығын арттыруға, сонымен қоса, қосылған құнымен мақсатты мұнай өнімдерінің қосымша көлемінің өндірісіне мүмкіндік берді. Жақында мұнда тағы екі ірі нысан іске қосылатын болады, олар – құрылысы бензиндік фракциясынан бензол мен хош иісті көмірсутектерін шығару есебінен автокөлік бензиндерінің экологиялық параметрлерін жақсартуға бағытталған Хош иісті көмірсутектер өндірісі бойынша кешен мен зауыт қуаттылығы мен өңдеу тереңдігін арттыруға мүмкіндік беретін мұнайды тереңдетіп өңдеу кешені РКОР-да қазір қайта құру мен жаңғырту құжаттарының жобалық-сметалық əзірлемесі аяқталуда. Бұл жұмысқа Technip S.p.A. италиялық компаниясы мен «Казгипронефтетранс» ИК» ЖШС тартылды. 2015 жылдың желтоқсанына қарай бірінші кезең аясындағы құрылыс-монтаж жұмыстарын аяқтау жоспарда бар. Жобаның екінші кезеңін орындауға орай инженерлік-геологиялық іздеу, батыстық стандарттар бойынша жобалау жұмыстары аяқталды, құжаттаманы қазақстандық стандарттармен өзгерту жұмыстары жүргізіліп жатыр. Алдағы күзде ПМХЗ жаңғырту бойынша жобалық-сметалық

құжаттаманы əзірлеу жұмыстарын аяқтау жоспарда бар. Жобаны екі кезеңде жүргізу жоспарлануда: біріншісі 2016 жылдың соңына дейін екі іске қосу кешенін жүзеге асыру болса, екінші кезеңді іске асыру шешімі Мемлекеттік сараптаманың тұжырымымен қоса жобалықсметалық құжаттаманы əзірлеу аяқталғаннан соң қабылданады. Алайда, downstream секторының дамуына болашақта тек осы үш зауыт қана маңызды рөл атқаратын болмайды. Өткен жылдың желтоқсанында іске қосылған Ақтау қаласындағы пластикалық масса зауытының өндірістік алаңындағы жоғары сапалы жол битум өндірісі бойынша кəсіпорын да мұнай-химия өндірісінің қалыптасуына үлкен үлес қосады. Сонымен қатар, МӨЗ жаңғыруының көлемді жұмысы жағдайында, «ҚазМұнайГаз» ішкі нарыққа жергілікті зауыттар мен көршілес Ресейден «ҚазМұнайГаз Өнімдері» ЖШС мен осы жылдың маусым айында РФ-дан мұнай өнімдерін жеткізу бойынша біртұтас оператор «ҚазМұнайГаз-өңдеу жəне маркетинг» АҚ арқылы жанар-жағармай материалдарын жеткізумен айналысады. Компания жоғары сапалы бензин, дизельдік жəне авиациялық отындардың жəне т.б. мұнай өнімдерінің түрлерін шығарады. 2018 жылға қарай компанияның бөлшектік желілерін 419 жанармай құю бекетіне дейін арттыру жоспарлануда. «ҚазМұнайГаздың» жанаржағармай материалдарының ішкі нарығындағы қызметі туралы айту барысында, оның көктемгі егіс жəне жинау жұмыстары кезінде ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің қажеттіліктері үшін жанармайды арзан бағамен жеткізу мүмкіндіктерін жасайтынын ескере кету керек. Мысалы, 2013 жылы осындай жеткізілімдердің көлемі 497 мың тонна дизель отынын құрады. «ҚазМұнайГаз» компаниясы үшін мұнай өңдеу секторындағы халықаралық қатынас – ерекше тақырып. Бірнеше жыл бұрын компания Румыниядағы мұнай өңдейтін ірі холдинг The Rompetrol Groupтың (жақында компания атын «KMG International N.V деп өзгертті) иесі атанды. Осылайша, осы елдегі бөлшек сауда жүйесінде көлемі жағынан екінші болып табылатын, стратегиялық маңызға ие Петромидия МӨЗ, сондай-ақ, Болгария, Грузия, Молдова, Украина, Франциядағы активтерді иеленді. Компания, өзінің қабілетін ғана емес, сонымен қатар, шетелде тиімді жəне оңтайлы бизнес құра алатындай мүмкіндігін көрсетті. Кəсіби қазақстандық команданың жүйелі жұмысының арқасында соңғы жылдары Rompetrol, жанармайы жоғары сапалы жəне жанармайды құю жүйесі бірегей, яғни Fill & Go карточкасы арқылы жүзеге асатын ұлттық жүйелі жоғары сауда маркасына айналды. Негізінен, Қара теңіз аймағындағы өзге нарықтарға қарағанда, жанармай құю бекеттерінің (ЖҚБ) сату деңгейі жоғары жəне маркасы салмақты болғандықтан, Румынияның бөлшек сауда нарығы өте қызықты. Экономикалық өсім мен жедел өзгеріске ұшырайтын инфрақұрылым, тез əрі тиімді кеңеюге мүмкіндік беріп, жол ашады. «ҚазМұнайГаз» компаниясының қазіргі стратегиясы, негізгі жүйеге сəйкес келетін ЖҚБ иелену жəне жаңа ЖҚБ құрылысы арқылы алғашқы үштікке кіретін Rompetrol ұстанған бағытын тұрақтандырудан тұрады. Ал, Бухарест қаласының маңындағы жəне оның аясындағы негізгі жүйелерді басқару осы стратегияның бел ортасындағы мақсат. Сонымен қатар, сұйытылған көмірсутегі газын іске асыру бойынша компанияның қызметі кеңеймек. Дегенмен, Rompetrol тек қана еуропалық нарықты қолға алумен ғана айналыспай, сондай-ақ Қазақстан нарығына да жақсы белгілі. Мысалы, 2003 жылдан бастап еліміздің батыс өңірінде Rompetrol Well Services қазақстандық филиалы мұнай-газ жобаларына техникалық қолдау көрсетсе, Rominserv Kazakhstan отандық мұнай өңдейтін кəсіпорындар үшін жобаларды басқаруда, техникалық жəне технологиялық даму өнеркəсіптік қызмет көрсетуде.

Отандыќ сервисті дамыту

Жалпы, мұнай-газ саласының тұрақты əрі тиімді дамуын жүзеге асыратын «ҚазМұнайГаз» инновациялық-технологиялық қызметі, ағымдағы жылдың басында ҚМГ Директорлар кеңесінің бекіткен шешімімен 2014-2018 жылдарға арналған инновациялықтехнологиялық даму Стратегиясына негізделген, ал ол өз тарапынан

«Самұрық-Қазына» ҰƏҚ» АҚ-тың индустриялық-инновациялық саясаты мен 2022 жылға дейінгі ҚМГ корпоративті даму стратегиясына сəйкес əзірленген. ИТД Стратегиясының негізгі басымдықтары ғылыми-зерттеу жəне тəжірибелік-конструкторлық жұмыстар бағыттарын күшейтуге бағытталған; жаңа жəне алдыңғы технологиялардың трансферті; инновациялық инфрақұрылым құру; əлемдік үздік тəжірибелерін ескере отырып, өзіндік технологиялық шешімдерді тəжірибеге енгізу үшін кадрлық əлеуетті дамыту. ИТД Стратегиясының сəтті жүзеге асуы үшін ҚМГ Басқармасының ИТД жəне 2014-2018 жылдарға арналған еншілес тəуелді кəсіпорындардың Шаралар жоспары əзірленіп бекітілген. Бұдан басқа, мұнай-газ саласындағы барлық сегменттердің тиімді жұмысын қамтамасыз ету үшін сервис блогына ауыр салмақ түсетіндігін ескертсек, ҚМГ компаниясы жаңа технологияларды енгізіп, осы қызметтерге айрықша көңіл бөледі. Осылайша, қазіргі таңда ұлттық компания мұнай-газ жобаларын тиімді жүзеге асыру үшін инфрақұрылымдарды құру бағытын алға тартуда. Соның ішінде жекеменшік бұрғылау компаниясын дамыту, СКЭБР жобасын, кеме жасайтын орын/құрғақ док құрастыру, ғылыми-зерттеу жəне тəжірибелік-конструкторлық жұмыстарын күшейту мен дамыту бар. Былтыр ҚМГ компаниясының құрамына енетін, СКЭБР құрастырған «КМГ-Транскаспий» ЖШС аталған нысанды 10 жылға жалға Қашаған операторы саналатын NC Production Operations Company B.V компаниясына берген еді. Каспийде қалыптасқан бұрғылау қуаттылығының тапшылығы мен теңіз операцияларын өзінің жеке бұрғылау құрылғыларымен қамтамасыз ету мақсатымен «ҚазМұнайГаз» өзінің еншілес компаниясы «ҚазМұнайТеңізден» «Теңіз Бұрғылау» ЖШС-нің жарғылық капиталдағы 100% үлесін сатып алды. Өзі көтеретін қалқыма бұрғылау қондырғылары құрылысын 2015 жылдың бірінші тоқсанында аяқтау жоспарда бар. Қондырғы құрылысы кезеңінде жергілікті халықтың жұмыспен қамтылу мəселесін шешуге мүмкіндік беретін 1000 жұмыс орнына дейін, ал пайдалану кезеңінде – 120 жұмыс орнын құру жоспарлануда. Eni S.p.A италиялық компаниясымен бірлескен түрде Маңғыстау облысының Құрық ауылында кеме құрылысы/кеме жөндеу зауыты жобасы іске асырылуда. Дəл қазір жобаның жобалық-сметалық құжаттамасы əзірленіп жатыр. Ескере кететін жайт, «ҚазМұнайГаз» түрлі жобаларды орындау арқылы тауарлар, жұмыс пен қызмет түрлерінің қазақстандық қамтуының дамуын қадағалайды. Ұлттық компанияның көмек көрсетуімен көптеген жылдар аралығында мұнай-газ машина жасау жұмысын дамыту бағдарламасы іске асырылуда. Соған байланысты, Қазақстан зауыттарында бұрын-соңды өндірілмеген мұнай-газ жабдықтары, техникалар мен материалдар шығарылуда. Мəліметтерге сəйкес, 1998 жылы бірінші бағдарламаның жүзеге асуының басынан бастап отандық зауыттар мұнай-газ машина жасау өнімдерінің 400-ден астам түрін шығаруды игерген. Бұдан өзге,

«ҚазМұнайГазда» жетекші шетелдік ұйымдармен БК үлгісіндегі 6 жаңа өндірісті құру жұмыстары жүргізілуде. Бұл өндіріс орындары тек қана бірінші кезеңде шамамен 300 жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, Теңіз, Қарашығанақ жəне Қашаған жобаларында жергілікті қамтуды арттыру жұмыстары жүргізілуде.

Жалпы, 2013 жылдың қорытындысы бойынша, «ҚазМұнайГаз» компаниясы тобында сатып алу көлемі 1259 млрд. теңгені құрады, ал сатып алудағы отандық қамту көлемі 66% немесе 833 млрд. теңгеге жетті. Соның ішінде 506 млрд. теңге сомасына сатып алынған тауарлар көлемі, қазақстандық тауар үлесі 339 млрд. теңге немесе 67%-ға жетті; жұмысты орындау келісімшарттар деңгейі 450 млрд. теңге, соның ішінде отандық қамту үлесі 55% немесе 248 млрд. теңге; бұдан басқа, барлығы қызмет көрсету сатып алуларына 304 млрд. теңге жұмсалды, соның ішінде, отандық жабдықтаушылардан 246 млрд. теңгені, сатып алуда жергілікті қамту көлемі 81%-ды құрады. *** Осылайша, мұнай-газ саласында іске асырылып жатқан барлық маңызды жобаларға тартылған «ҚазМұнайГаз» ұлттық холдингі ұлттық экономиканың локомотиві іспеттес. Бұл өндірістік қызмет қауіпсіздігі жоғары стандарттарға сай, акционерлік бағаны жоғары көтеруге қауқарлы жəне келешекте де қызметінің барлық бағыттары бойынша жоғары көрсеткіштер көрсете алатын тиімділігі жоғары, бəсекеге қабілетті, біріктірілген мұнайгаз компаниясы. Ал мемлекеттің отандық мұнай-газ саласын дамыту бойынша компаниянның алдына қойған барлық маңызды мақсаттарының сəтті жүзеге асырылатынына сенім мол. Елена БУТЫРИНА.

7 ќыркїйек – Ќазаќстан Республикасы Мўнай-газ кешені ќызметкерлерініѕ кїні Құрметті мұнай-газ саласының қызметкерлері! «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы сіздерді кəсіби мерекелеріңізбен құттықтайды! Сіздердің үйлесімді əрі қажырлы еңбектеріңіздің арқасында Қазақстанның мұнай-газ саласы республика мыздың энергетикалық тұрақтылығы мен тұрақты экономикалық дамуының кепіліне айналды. Қазақстанның басты байлығын халық игілігіне айналдыруда аянбай тер төгіп келе жатқан мұнайшылар қауымының қиын еңбегі қашан да құрметке лайық. Мұнай-газ кешенінің барлық қызметкерлеріне мерекелік көңіл-күй, кəсіби өсу жəне жаңа табыстар тілейміз! Ізгі тілекпен «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы

Табысќа бастаєан талпыныс Мұнай отандық өндірістің маңызды саласы болып қана қоймай, мемлекеттің тəуелсіз мəртебесінің символына да айналып үлгерді. Енді Қазақстан мұнайы Қазақстан халқының игілігіне жұмыс істейді. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың 1999 жылдың 4 қыркүйегінде мұнай-газ саласының 100 жылдық мерейтойында сөйлеген сөзі. «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы жұмысының басым бағыттарының бірі үнемі əлеуметтік жауапкершілік саясаты болған, солай болып қалады да. Қазақстанда «ҚазМұнайГаз» қызметкерлерімен жұмыста да, қызметкерлерді əлеуметтік кепілдендірудің толық пакетімен қамтамасыз ететін деректі базаны əзірлеуде де озық тəсілдері бірінші болып мақұлданғандардың қатарында болды. Айта кету керек, бұл мəселеде ұлттық компания қазірге дейін көш бастап тұр, ал оның тəжірибесін республика бойынша көптеген еңбек ұжымдары қолданып жүр. ҚМГ-ның корпоративті əлеуметтік жауапкершілігі саласындағы стратегиясы жазылып қойған, ол тұрақты даму алдындағы парыз секілді жəне негізгі ұзақ мерзімді бағыттармен тікелей байланысты. Яғни, бұл – компанияның экономикалық тиімділігі оның қызметкерлерінің əлеуметтік қорғалуына

тікелей тəуелді екендігін білдіреді. ҚМГда жүргізілетін жұмыстың басты құраушы бөліктері – лайықты жағдаймен, қауіпсіздік пен кəсіби өсу мүмкіндігімен еңбекті қорғауды қамту. Бизнестің əлеуметтік жауапкершілігі бойынша Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен 2008 жылы Жезқазғанда ұйымдастырылған тұңғыш Форумда Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі мен Қазақстанның ірі компаниялары арасында əлеуметтік-еңбек қатынастары саласында БҰҰ Жаһандық шарты қағидаларын алға жылжыту туралы келісімге қол қойылды. «ҚазМұнайГаз» да өз кезегінде осы келісімге қол қойғандардың қатарында болды. Өткен жылы компанияда Əлеуметтік серіктестікті дамыту мен еңбек даулары мен жанжалдарды реттеу бойынша кеңес құрылды. Бұл құрылым адамдардың барлық өмірлік маңызды мəселелерін

қарастырады – еңбекақы, əлеуметтік қолдау, еңбек даулары мен жанжалдарды шешу жəне т.б. ҚМГ алғашқылардың бірі болып ұжымдық келісімнің үлгілік нысанын əзірлеп, енгізді. Бұл құжат əлеуметтік қолдаудың біртұтас қағидалары, жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы ішкі коммуникацияны құруды, қызметкерлердің кəсіби өсуін қамтамасыз етуді ұсынады. Компания мамандары жыл сайын дайындау жəне қайта дайындау курстарынан өтеді, семинарларға, тренингтерге жəне түрлі бағдарламаларға қатысады. Бүгінгі таңда аталған шарт бойынша компанияның барлық еншілес жəне тəуелді ұйымдары жұмыс істейді. Ұжымдық келісімдер еңбек қатынастары саласындағы түрлі халықаралық ұйымдармен бірнеше рет ескеріліп, Қазақстан Республикасы Президентінің «Алтын сапа» сыйлығымен де марапатталған. Əлеуметтік жеңілдіктер мен өтемақылар, бір реттік кепілдендірілген əлеуметтік пакет компания қызметкерлері мен олардың отбасы мүшелері қызметтерінің барлық аспектілерін есепке алады. Əлеуметтік пакеттің маңызды құрылымы – ерікті бір реттік сақтандыру. Қазірг і таңда ҚМГ комп ани ялары тобында тарифті мөлшерлемелер мен

лауазымдық қызметақы көлемдерін орнату мен қызметкерлердің сыйақы алу жағдайлары мен көлемдері негізінде кəсіпорындар үшін Біртұтас еңбекақы жүйесі əзірленіп, енгізілуде. Əлеуметтік жауапкершілік туралы айту барысында, «ҚазМұнайГаздың» қайырымдылық акцияларына қатысып, əлеуметтік аз қамтылған азаматтарға көрсеткен көмектері жайлы айтпай кетуге болмайды. Компания мен оның еншілес ұйымдарымен жыл сайын демеушілік пен қайырымдылық көмек көрсету бойынша шаралардың жоспары бекітіледі. Мұнда қолдаулар ҚМГ-да дəстүрге айналған. Компания балалар үйлеріне, мүгедек балаларға, мүмкіндігі шектеулі адамдарға қызмет көрсететін ұйымдарға тұрақты түрде көмек көрсетіп тұрады. Қайырымды істер тізімінде Ұлы Отан соғысы ардагерлері мен оларға тең адамдарға, мұнай-газ саласының ардагерлеріне, зейнеткерлерге əлеуметтік қолдау көрсету секілді қосымша міндеттер де бар. «ҚазМұнайГаздан» демеушілік көмек спорт пен саламатты өмір салтын қалыптастыруға да бағытталады. Жыл сайын ұлттық теннис, бокс, дзюдо федерацияларына

қаражат бөлінеді, «KAZENERGY» Білім беру бағдарламасының жобаларын жүзеге асыру үшін «KAZENERGY» мұнай-газ жəне энергетикалық кешен ұйымдарының қауымдастығы» ЗТБ қаржыландырылады. Компания республикалық деңгейдегі маңызды шараларды да өткізуге көмек көрсетеді. Компания активтері мен кен орындарының едəуір бөлігі Атырау облысында орналасқандықтан, жыл сайын мұнда жергілікті инфрақұрылымды дамыту бағдарламасына айтарлықтай көп қаражат бөлінеді. Былтыр ғана жүзеге асырылған маңызды жобалардың бірі – Мақат ауданының Қошқар, Комсомол, Ескене, Байшонас ауылдары тұрғындарының Атырау қаласына қоныс аударуы болды. Барлық көшіп келген адамдар қалада бой көтерген жаңа тұрғын үйлерден баспанаға ие болды. Бұдан өзге, жергілікті атқарушы органдардың коммуналдық жекеменшігіне берілген өңірдің көптеген əлеуметтік нысандарының құрылысы жүргізілді. «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ үшін барлық əлеуметтік міндеттер – болашаққа инвестиция. Өз қызметкерлері алдындағы жауапкершілік, əлеуметтік саланы нығайту, қайырымдылық, əлеуметтік қорғалмаған азаматтарға қолұшын беру ұлттық компанияның күнделікті қолдауы, көрсететін қамқорлығы болып табылады. Алексей ПРИБЫЛОВСКИЙ.


10

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2014 жыл

Баєындыратын биік кґп Елбасы Н.Назарбаевтың тиянақты тапсырмалары мен мерейлі міндеттері жергілікті əкімдерді де биік белестерді бағындыруға жəне тың табыстарға қол жеткізуге тұрақты түрде жігерлендіріп келеді. Өйткені, Мемлекет басшысы Қазақстанды өркениеті өркендеген, экономикасы дамыған, бəсекеге қабілетті əлемдегі отыз елдің қатарына қосу мəселесін басты бақылауға қойды. Бұл – даурықпа дақпырт емес. Бұл – еңсесі биік, түтіні түзу əлемдегі елу елдің бірі бола білгендіктен туындаған жаңа əрі асқаралы асу. Бұл – барша қазақстандықтарды бір мақсатқа, бір мүддеге, бір болашаққа топтастырып, жұмылдырған ұлы идея. Бақытжан НҮРКЕНОВ, Шу ауданының əкімі.

Өңірлерді өркендетуге, оның тыныс-тіршілігін кеңейтуге, жергілікті жұрттың əл-ауқатын жақсартуға, тұрмысын түбірінен түрлендіруге мемлекет тарапынан көрсетіліп отырған көмек пен жəрдем жыл сайын жақсарып келеді. Жалғасын тапқан қамқорлық пен жақсылықтың қадірі мен қасиетін қашанда байыппен бағалай білгеніміз жөн. Сонда ғана біз ғылыми жетістіктер мен озық тəжірибелерге арқа сүйеп, өңіріміздегі ішкі мүмкіндіктерді тиімді пайдалануға жол ашамыз. Бұл ретте, еңбек жасындағы азаматтардың қандай да бір қоғамға пайдалы істермен айналысуын барынша қамтамасыз етуді басты міндеттердің бірі əрі бірегейі деп санаймыз. Жұмыссыздықты жою мен кедейшілікті азайту – осының басты кепілі. Ең бастысы, бəріне өзекті өлшем бола алатын уақыттан ұтылмауымыз қажет. Күн сайын ел үшін көзге көрінетін бір жақсылық жасасақ, алдағы асуларды алуға бір қадам жақындай түсеміз. Осы жартыжылдықта аудан бойынша өндірілген өнім мен көрсетілген қызмет көлемі 19,4 млрд. теңгені құрады. Бұл өткен жылдың тиісті уақытымен салыстырғанда тапсырманың 155,7 пайызға орындалғанын көрсетеді. Немесе өнім өндіру мен қызмет көрсету көлемі 6,9 млрд. теңгеге артып отыр. Мұндай жоғары көрсеткіштерге қол жеткізуге өнеркəсіпшілеріміздің қосқан үлесі

қомақты болды. Атап айтқанда, «Қамқор-Локомотив», «Локомотив сервистік орталығы» акционерлік қоғамдары, «Шу-сервис» МКМ, «Шоқпар Тас Ат», «Каз Ир Агро» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктері жəне тағы басқа да өндіріс орындарының еңбеккерлері еселі еңбектерімен көзге түсті. Өңірімізде республикалық деңгейде үдемелі индустриялықинновациялық даму бағдарламасы бойынша «Бірлескен химиялық паркі» инвестициялық жобаның инфрақұрылымдық құрылыс жұмыстары жүргізілуде. Мəселен, бүгінгі күнге «Тасөткел» су қоймасынан ұзындығы 26 шақырым су құбырының орны қазылды. Автожол мен теміржолдың негізі жасалуда. Басқа да қажетті дайындықтар қолға алынды. Осы ірі кəсіпорын пайдалануға берілгеннен кейін мыңдаған адамға жаңа жұмыс орындары ашылады. Сонымен қатар, көңіл дерді күпті еткен көптеген əлеуметтік мəселелердің түйіні тарқатылатындығына сенім мол. Шулық еңбеккерлер мал шаруашылығын дамытумен жəне одан алынатын өнімдерді көбей тумен тұрақты айналысады. Төрт түлік мал негізінен жеке иеліктің қолында болғанымен олардың өсімі өткен жылдың тиісті уақытымен салыстырғанда едəуір көбейген. Мұның өзі жергілікті жұрттың мал өнімдеріне деген сұранысының өсе түскендігін айғақтайды. Мемлекеттік «Сыбаға»

бағдарламасын қолдау мен қуаттау өз жалғасын табуда. Əзірге 25 шаруа қожалығы 204 млн. теңгеге 1088 бас сиыр, 60 бас бұқа сатып алды. Бұрындары қол жетпейтіндей көрінетін бұл бағдарламаны бағындыруға мал өсірумен айналысатындар мемлекеттік қамқорлықты шынайы сезіммен түсіне бастады. Соңғы жылдары сауылған сүтті тиімді пайдаланудың жайы ешбір сын көтермегендігі жасырын емес. Артық сүтін кəдеге жарата алмаған малшылар көптеген əуресарсаңға түсті. Арзан бағаға өткізіп, еңбектері ақталмады. Ал бүгінгі күні Ақсу ауылдық округінің Оразалы батыр ауылында үш тонналық сүт қабылдайтын танкер іске қосылды. Осы ауылдағы жəне көрші ауыл тұрғындарынан қажетті сүт жиналып, «Danone» фирмасына уақтылы жөнелтілуде. Төле би ауылдық округіне де «Фуд Мастер» компаниясының көмегімен 3,2 тонналық сүт жинайтын тан-

кер орналастырылып, халыққа қызмет көрсетілуде. Сондай-ақ, Меркі сүт зауыты əкімшілігінің ұйымдастыруымен ауданға үш дана сүт қабылдайтын танкер орналастыру көзделуде. Бұл танкерлер Қонаев, Бірлікүстем жəне Қорағаты ауылдық округтерінің орталықтарына қойылатын болады. Əрине, мұның бəрі уақытша уақытты ұтудың бір амалы. Алдағы уақытта ауданымызда шағын сүт зауытын іске қосуды жан-жақты ойластырудамыз. Атап айтар жай, өткен алты айда ауыл шаруашылығын жедел дамыту шаралары жүзеге асырылып, осы сала бойынша жалпы өндірілген өнім көлемі болжаммен 3 млрд. 406,8 млн. теңгені құрады. Бұрнағы жылдың тиісті уақытымен салыстырғанда тапсырма 103,5 пайызға орындалды. Немесе 113,7 млн. теңгенің өнімі артық өндірілді. Соның ішінде мал шаруашылығы бойынша алынған өнімдер көлемі тиісті уақытпен салыстырғанда сауылған сүт көлемі – 105,7, өндірілген ет тірідей салмақта – 106,9, жұмыртқа жинау – 103,6, қырқылған жүн 100 пайызға жетті. Айтуға ғана оңай осы көрсеткіштердің астарында аудан еңбеккерлерінің тынымсыз əрі талғампаз істері айқын көрініс табуда. Бүгінгі күн талабына сай өңірді өркендету мақсатында ауданда индустрияландыру картасына енгізілген бірқатар жобалар жүзеге асырылуда. Атап айтқанда, «Каз Ир Агро» ЖШС-нің «Сафло»

(суықтай сығылған) май өнімін өндіретін зауыты жыл басынан бастап 200 тонна мақсары майын өндіріп, оның 180 тоннасы ұзақ мерзімді келісімшартқа сəйкес ҚХР-ға экспортталды. «Компания А&Т-Энерго» ЖШС «Тасөткел» су қоймасында шағын ГЭС құрылысын жүргізді. Жалпы құны 1 млрд. 50 млн. теңге тұратын осы жоба жыл басынан бері 10 230 мың кВт/сағат өндіріп, əзірге 2,6 мВт беруде. Бұл шағын кəсіпорынның қуаттылығын одан əрі арттыра беру көзделуде. «Бірлік энерго» ЖШС мұнай өнімдерін өңдеді. Осының нəтижесінде 20 тонна АИ-80, 653 тонна дизель отыны, 38 тонна мазут жағылды. Үстіміздегі жылы да бұл үрдіс жалғасын табуда. Мəселен, «Windhan» ЖШС баламалы стансасының жобасы (жел электр стансасы), қуаттылығы 109 мВт қолға алынуда. Осыған орай, Шоқпар ауылынан желдің күшін өлшейтін бақылау қондырғысын орналастыру үшін жалпы көлемі 6,25 гектар жер телімі бөлініп берілді. Ағымдағы жылдың аяғына дейін 100 метрлік биіктікке желдің күшін өлшейтін электронды құралжабдық орнатылады. Бүгінгі күнге 36 баламалы генератор орнату ойластырылуда. «ESAPSalutions» ЖШС-де күн электр стансасының жобасын жүзеге асыруды көздеуде. Жобаның жалпы құны 111 млн. АҚШ долларын құрайды. Оның қуаттылығы 50 мВт. Осыған байланысты Алға ауылдық округінен 100,0 гектар жер қарастырылуда. Сондай-ақ, «SunColutionsKazakhstan» ЖШС осы округтің аймағынан күн электр стансасын салуды жоспарлауда. Құрылыс саласы да қанатын кеңге жаюда. Бұған есепті мерзімде 2 млрд.195,6 млн. теңгенің жұмыстары атқарылғаны айғақ. Бұл өткен жылдың тиісті уақытымен салыстырғанда жұмыс көлемінің 2,7 есе артқандығын дəлелдейді. Бұл ретте Бəйдібек ауылындағы 150 орындық орта мектептің

пайдалануға берілгендігін айтып өткен жөн. Жақын арада Төле би ауылы мен Шу қаласында əрқайсысы 280 орындық жаңа балабақшалар бүлдіршіндерге өз есігін айқара ашқалы отыр. Сауытбек ауылындағы жаңа 150 орындық мектеп те жыл аяғына дейін пайдалануға беріледі. Сондай-ақ, Бірлік, Бөлтірік ауылдарында жаңа мектептердің, Еңбекші ауылындағы мектепке қосымша ғимараттың салынуы ел мерейін өсіре түседі. Білім беру саласындағы осындай жаңашылдық нышандары оқушылардың саналы тəрбие, сапалы білім алуына зор ұйытқы жасайды. Бірлік жəне Далақайнар ауылдарындағы «Ақбұлақ» бағдарламасына сай жасалып жатқан ауыз су жайы да жергілікті жұрттың жігерін тасыта түсуде. Алда тұрған мерейлі міндеттер көп. Атап айтқанда, əлеуметтік азық-түлік өнімдерінің бағаларын тұрақтандыру, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту, мүмкіндігі шектеулі жандарға қамқорлықты ұлғайту жəне тағы басқа қолданысқа енгізілген мемлекеттік бағдарламаларды жүйелі жүзеге асыру аса қажет. Мұның бəрі өңірімізді жедел өркендету үшін қызмет ететін болады. Алынған асулар аз болмағанымен, бағындыратын биі ктер де жеткілікті. Бар күш-жігерімізді осы бағытта жұмылдыратын боламыз. Жамбыл облысы.

 Өңір өмірі

Мўра мол. Мўрагерлікті ќалай атќарып жїрміз? Ақтауда халықаралық конференция өтті, алысжақыннан 200-ге тарта қонақ келді. Түркия, Ресей, Татарстан, Дағыстан, Қытай, Қырғызстан жəне Канада елдерінің өкілдері, ЮНЕСКО, БҚЖБ, БМҚҰ сынды ұйымдар өкілдері мен сарапшылары, республикамыздың əр түкпіріндегі қандастар – қала басшылары мен мəдениеттанушылар, тарихшылар Ақтауға жиылып, бір үстелде бас қосқанда əдеттегідей өндіріс, экология мəселесін емес, тарихи мұралар мəселесін қозғап, құнды ескерткіштерді сақтау, қорғау жағдайын талқылады, бұл бағыттағы тəжірибелерін ортаға салды. Шетелдік қонақтарға қазақтың ұлттық салт-дəстүрлері таныстырылып, Маңғыстаудың əулиелі орындарына тағзым ету сапары ұйымдастырылды. Конференция ұлттық құндылықтарды дəріптеумен қатар, елге инвестиция тарту, этно жəне эко туристік əлеуетті дамытуға ықпал етеді делінеді. Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Бұл – Еуразиядағы Бүкілəлемдік мұра қалаларының 7-ші халықаралық конференциясы. ЮНЕСКО-ның Бүкілəлемдік мұралар тізіміне енген тарихи нысандары бар қала мэрлерінің Канададағы Квебек қаласында кездесуі нəтижесінде 1993 жылы құрылған Бүкілəлемдік мұра қалалар ұйымы 200-ден астам қалаларды біріктіреді. Сұраныс бойынша, еуразиялық қалалардың бірінші халықаралық конференциясы 2003 жылы Қазан қаласында өткен. Сондай-ақ, бұған дейін Түркияның Ыстамбұл, Сафранболу, Қытайдың Лицзянь, Индонезияның Суракартра қалаларында өткен конференция Бүкілəлемдік мұра қалалар ұйымы шешіміне сəйкес биыл алуан түрлі халықтардың мəдени, рухани жəне материалдық құндылықтарын өз жеріне сыйғызған Қазақстанда, «Ашық аспан астындағы мұражай» атанған, əлі зерттелмеген құпия сырлары көп Маңғыстауда, ЮНЕСКО əлемдік мұралар тізіміне енген «Ұлы Жібек Жолы» керуен жолының бір транзиттік бағыты – көне сүрлеуінде қоныс тепкен Ақтау қаласында өтті. Конференцияның ашылу салтанатында Маңғыстау облысының əкімі А.Айдарбаев, Қазақстан Республикасы Президенті Əкімші лігінің сектор меңгерушісі А.Шайназарова, Бүкілəлемдік мұра қалалар ұйымының бас хатшысы Д.Рикар, ТҮРКСОЙ халықаралық түркі мəдениеті ұйымы бас хатшысының орынбасары Ф.Пүрташ жəне Сафранболу қаласының мэрі, Бүкілəлемдік мұра қалалар ұйымының вицепрезиденті Н.Аксой конференция маңыздылығына тоқталып, жаһандану заманындағы мəдени мұраларды сақтау мəселелерін ортаға салды. Бүкіл əлем бойынша мəдени мұраларды жаңғырту, та рихимəдени мұраларға инвес тиция тарту жəне туристік инфрақұрылымды дамыту бағыты сөз болған жиында Маңғыстау облысының əкімі А.Айдарбаев конферен ция маңызын, мұра

қалалар бауырластығын – XXI ғасыр – интеграция ғасыры. Заманауи дамудың негізі жоғары технология əлем қалаларының арасын жақындата түсті. Бүгінде əлем қалаларының мəдени, экономикалық, интеграциялық қарым-қатынасқа түсіп, өзара ынтымақтастығынсыз жеке дара дамуы мүмкін емес. Екінші дүниежүзілік соғыста қирап қалған Сталинград пен Ковентри қалалары арасындағы достық жəне өзара ықпалдастық туралы тұңғыш келісімнен басталған қаларалық қарым-қатынас бүгінде құрлықтық деңгейден шығып əлемдік масштабта дами бастады. Қалалардың бір-біріне көмектесіп, ортақ проблемаларды бірлесіп шешуі, атап айтқанда, қаладағы ресурстарды тиімді жұмсау, ақпараттық жəне коммуникациялық технологияларды қолдану, қала құрылыс, экология, көлік құрылымы сияқты қала дамуының басты қағидаларының барлығы да қала тұрғындарының өмір сүру сапасын жақсартуға бағытталған, – деп атап өтті. Ақтау – қалалар арасындағы достық мəселесіне мəн беріп, соңғы жылдары шет мемлекеттердегі бірнеше қалалармен достық қарым-қатынас орнатып үлгерген қала. Ақтау қаласының əкімі Е.Жаңбыршин достық көкжиегін кеңейту, өзара тəжірибе алмасу мақсатындағы жұмыстарды жүйелі жүргізіп келеді. Осы қадамдардың нəтижесі болу керек, Ақтау қаласы «Біріккен қалалар жəне жергілікті би лік» Бүкілəлемдік ұйымына мү шелікке, Бүкілəлемдік мұра қалаларының ұйымына бақылаушы боп қабылданған. Аз уақыттың ішінде белсенділікпен аталмыш ұйымның халықаралық жобаларына білек сыбана кірісті. Қатысушылар конференция аясында дайындалған Қазақстанның жəне Еуразия қалаларының мəдени мұраларының көрмесін тамашалады, сондай-ақ, «Біріккен қалалар жəне жергілікті билік» дүниежүзілік ұйымының Еуразиялық аймақтық бөлімінің кеңесінде ұйымға мүше қалалардың жұмыстары туралы ақпарат тыңдалып, Ақтау мен Түркияның Самсун қалалары арасында бауырластық туралы келісімге қол қойылды. Құжат болашақта

екі қаланың кəсіпорындарына көрмелер мен жəрмеңкелер өткізуге, ғылыми мекемелер мен ұйымдар, денсаулық сақтау салалары мен оқу орындарының арасындағы байланыстарды бекіту мен нығайтуға ықпал ететін болады. Сонымен қатар, келешекте екі қала арасындағы туризмнің дамуына да жан-жақты қолдау көрсетілмек. Өз кезегінде түркиялық тарап Каспий теңізі арқылы облысымызға Батыс Қазақстан аймағымен сауда-экономикалық қатынастарды нығайтуға ниетті екендігін жеткізді. Үш күнге созылған конференцияда Еуразиядағы Бүкілəлемдік мұра қалаларының отырысы, Қазақстан жəне Ақтау қаласы тəжірибесінде тарихимəдени мұраны сақтау бойынша практикалық семинар өтті. Қонақтар Қошқар ата, Қалипан ата, Шақпақ ата қауымдарына барып, тарихи ескерткіштер үлгісімен танысты. Арнайы 20 киіз үй тігіліп, шетелдіктерге ұлтымыздың нағыз бет-бейне, болмыс-бітімі осы жерде таныстырылды. Киіз үйлер қалашығының кең ауласына ене берген қонақтардың алдынан шашу шашылып, ер азаматтарға қазақы дəстүрмен оюлы шапан, қыз-келіншектер жағына камзол жабылды. Бақанды қолдарына алып, керегесі керулі тұрған алты қанатты киіз үйдің шаңырағын көкке көтерді, уықтар шаншылды. Бір жерде қазақша күрес, бір жерде асық ату ойындары жүріп жатса, үйді-үйдің маңында отағасы қақпан құрып, келіншектер бау тоқып, ақ жаулықты аналар келі түйіп, қыздар сусын – шұбат, қымыз ұсынып, балалар қолға су құйып қызмет етті. Бау-шашағы төгілген сəнді киіз үйлер ішінде ұлттық тағамдармен сықай толтырылған дастарқандардан дəм татты. Халқымыздың ұлттық салт-дəстүрлерінің өмірлік мəнін ашып көрсету үшін «Дала сазы» атты театрландырылған əдеби-музыкалық қойылымы ұйымдастырылды. Қазақтың салтдəстүрімен, тұрмыс-тіршілігімен, қолөнерімен танысқан қонақтар

ризашылығын білдіріп жатты. Қазақстан Республикасы Бүкіл əлемдік мұралар ұлттық комитетінің бас хатшысы, ЮНЕСКО сарапшысы Д.Воякиннің айтуынша, бұған дейін Ұлы Жібек жолында орналасқан 8 тарихи ескерткішті ЮНЕСКО тізіміне енгізу өтініші мақұлданса, тағы 31 нысанды енгізу жоспарланған. Маңғыстау облысында Қызылқала қалашығының тарихи ескерткіштерін жəне жерасты мешіттерді ЮНЕСКО тізіміне енгізуді ұсыну жоспарлануда екен. Конференцияның белгісі ретінде теңіз жағасынан жаңа ескерткіш ашылды. Конференцияға қатысушылар сөзінен түйгеніміз, Маңғыстауда мəдени, бизнес жəне демалыс туризмі дамымақ. Əсіресе, демалыс туризмін дамытуға кең мүмкіндік бар екендігі, оны батыл қолға алу керектігі айтылды. Конференцияда тұшымды ойларын ортаға салған жазушы Ə.Кекілбай «зароастризмдегі ал ғ ашқы адам М ан н ың өз і осы – Маңғыстауда, ол Ман ата тауын мəңгілік мекен еткен. Түбекте түйіні шешілуге тиіс жұмбақтар, құлпы ашылуға тиіс құпиялар өте көп» деген еді. Ұлы Жібек жолының ескі сүрлеулері, көшпелі мəдениеттің көне ошақтары қалған қазақ жері – тылсым сырлар сандығы. Мұра көп, біз мұрагерлік міндетті қалай атқарып келеміз жəне жаһандану жағдайында ол қасиетті парыз қалай жалғасын таппақ? Ұлтымызды танытатын, өткенімізді өзгелерге мойындататын құндылықтарымызды лайықты насихаттай алып жүрміз бе? Алқалы жиындардың осы рухани-мəдени байлығымызды əлемдік деңгейде насихаттауға, еліміз бен жеріміздің мерейін асырып, мəртебесін көтеруге септігі тие ме? Конференциядан осындай ойлармен оралдым... АҚТАУ. –––––––––––––––

Суреттерді түсірген Серік МАЙЕМЕРОВ.


ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

500 миллионыншы тонна кґмір! Осындай өндірістік жеңіске Еуразиялық топ құрамына кіретін «Еуразиялық энергетикалық корпорация» АҚ «Шығыс» кенішінің кеншілері Шахтер күні кəсіби мерекелері қарсаңында қол жеткізді. Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Бұл шынында да «Шығыс» кеніші үшін тарихи оқиға. Біздің кеншілер 500 миллионыншы тонна көмір көрсеткішіне жету үшін 30 жылға жуық уақыт өтіпті. Кеніштің тарихында ерекше бір атаулы күн, ұмытылмас парақ пайда болды. Көмір өндіруші барлық кеншілерді мерейтойлық миллион тонналық межеге жетулерімен құттықтаймын, деді «Шығыс» кенішінің директоры Юрий Гончаров. Сөйтіп, 225 метр тереңдікке түсіп миллион тонналық көмірді өндіру құрметі аға машинист Сергей Шичков, бригадир Юрий Потилов, машинисттер Владимир Мукишев, Мысыр Махамбетов, машинист көмекшілері Есімтай Ұябаев жəне Анатолий Зарапин, механик Құсайын Қарашашевтар басқаратын №4108 SRs(K)-2000 роторлық экскаватор экипажына

11

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2014 жыл

бұйырды. Ал, жалпы осы № 4108 роторлық экскаваторы кездейсоқ таңдалған жоқ. Экскаватор осыдан екі жыл бұрын жаңартылып, жаңғыртылды. Күрделі жөндеу кезінде оның электрлік жəне механикалық жабдықтары ауыстырылды. Экипаж үшін басқару кабинасы да жаңадан жасалды. Алып экскаватор бір өзі 29 жыл жұмыс жасаған кезінде тұтынушыларға 70 мил лион тоннадан аса көмір өндіріп беріпті. Кезек 500 миллионыншы тонна көмірді тиеуге келгенде кеншілердің ду қол шапалақтауымен көмірді бірқалыпты жүйемен конвейерге көшіріп, тиеу кешеніне жеткізді де, тікелей сол жерден Ақсу электр стансасына жөнелтті. Бұл күндері «Еуразиялық энергетикалық корпорация» АҚ бөлімшесі болып табылатын «Шығыс» көмір кеніші өңір экономикасының өркендеуіне тұтынушыларға көмір жеткізу

арқылы үлкен үлес қосып келеді. Электр энергиясын өндіретін алып кəсіпорын саналады. Еліміздің электр энергиясының 17 пайызы «ЕЭК» АҚ-та өндіріледі, құрамында Екібастұздағы «Шығыс» көмір кеніші жəне Ақсу электр стансасы бар. Бірі көмір, бірі электр энергиясын өндіреді. Корпорацияда 6,5 мың адам еңбек етеді. Жыл сайын кəсіпорын орта есеппен 20 миллион тонна көмір өндіреді. Техникалық жиынтық құрылымдар жаңартылады, жаңа технологиялар енгізілуде. Жуырда ғана пайдалануға екі көтергіш конвейер енгізілді. Олардың өнімділігі – сағатына 5,5 мың тонна көмір. Қазіргі кезде тағы екі осындай конвейерлердің құрылысы жүргізілуде. №2 көмір қоймасы жаңғыртылып, №2 циклдық-ағымды аршу кешенінің құрылысы бойынша жұмыстар жалғасуда. Мерекелер қарсаңында кеншілер «Кенші даңқы», «Еңбек даңқы», «Көмір өндірісінің құрметті жұмыскері», «Қажырлы еңбегі үшін» белгілерімен марапатталды. Павлодар облысы.

Испанияның «Ampo.S.Koon» компаниясының халықаралық нарыққа шыққанына жарты ғасырға жуықтап қалған. Бүгінде оның жоғары технологиялық өндіріске бағдарланған өнімдері əлемдегі беделді Shell, Chevron, BR, TOTAL, Foster Wheeler, Rio Tinto, Falsan, тағы басқа алпауыттарға жеткізіледі. Осыдан 4 жыл бұрын Елбасы Н.Назарбаев Бельгияға барған жұмыс сапарында осы компанияның халықаралық көрмеге қойылған өнімдеріне үлкен қызығушылық білдіріп, Қазақстанда да бірлескен кəсіпорындар орналастыруға кеңес берген болатын.

Бірлескен кəсіпорынныѕ берері кґп Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Аталмыш компанияның пре зиденті Джон Агирре бастаған шетелдік делегация Қызыл жар өңіріне келіп, газмұнай, ауызсу салалары үшін құрал-жабдықтарды бірлесіп құрастыратын өндіріс орнын ашу жөнінде келіссөздер жүргізіп, оның соңы екіжақты меморандумға қол қоюмен аяқталды. Ол «Қазақстан инжиниринг» ұлттық компаниясымен тығыз əріптестік қарымқатынас орнатқандарын, кез келген үлгідегі құбыр құрылысына қажетті өнімдер мен бұйымдарды шығаруға қомақты инвестиция салатындарын жеткізді. Үн дістанда осы үлгідегі зауыт салып, 100 миллион еуро құйып, 200 адамды жұмыспен қамтығандарын мысалға келтірді. Мəртебелі меймандарды облыс əкімі Ерік Сұлтанов қабылдап, өңірдің əлеуметтікэкономикалық даму барысымен, өнеркəсіп сек торындағы зор əлеуетті мүмкіндіктермен таныстырды. Испания корольдігі мен аймақ арасындағы бүгінге дейінгі сыртқы сауда айналымы 1,7 миллион АҚШ долларын құрайды. Ол жақтан ауылшаруашылық техникалары, жер өңдейтін құрал-жабдықтар сатып алынады. Басқосуда экономикалық

үдерісті одан əрі арттырудың ұзақ мерзімді жолдары талқыланып, серпінді бағдарламаларды жүзеге асыруға уағдаласты. Облыста бірқатар кəсіпорындар мұнай-газ саласына маманданып, сұранысты өтеп келеді. Солардың біріне «Мұнаймаш» зауытын атауға болады. Мұндағы цехтар мен өндіріс орындары қуаттылығы, технологиялық жабдықталуы жағынан жаңғыртылып, мемлекет тарапынан да айтарлықтай қолдау алды. Соңғы жылдары бірнеше жаңа инвестициялық жобалар енгізілді. Демек, шетелдік фирма таңдауының осында түсуі тектен-тек болмаса керек. Бұл ойды «Қазақстан инжиниринг» ұлттық компаниясының басқарушы директоры Ерлан Ыдырысов та қолдап, жан-жақты көмек көрсетілетінін көлденең тартты. Делегация мүшелері «Қазмұнаймаш» АҚ-та болып, ұжым еңбеккерлерімен кездесті, зауыттың тыныс-тіршілігімен танысты. Қос тарап бірлескен жобаны келесі жылдан іске асыруға келісті. «Аmpo.S.Koon» компания сының өкілдігі инвестиция құюмен бірге бизнес-жоспар жасау, мамандар даярлау міндеттерін де өз мойындарына алатындарын мəлімдеді. Солтүстік Қазақстан облысы.

Еѕбекќор жан Батырбек Раушан НҰҒМАНБЕКОВА.

Ұлттық тағамды ұнататын қазақтың оңтүстігінде еттің дəмі бір бөлек болса, солтүстігінде басқа, шығысында тіпті бөлек екен. Бұл малдың жеген шөбіне, суына байланысты дейді ғалымдар. Ал қазір ет пен сүтті шеттен алдырып отырған жайымыз бар. Ет пен сүтті бəріміз жақсы көреміз. Бірақ оның қайдан келіп, қай жақта əзірленіп жатқанына мəн бермейміз. Жас туған бала екі жасқа дейін емізілетін болса, денсаулығына өте пайдалы болар еді. Алты айдан кейін нəрестені емшектен суалтып, химиялық жолмен əзірленген тағам береді. Содан сəби ағзасында əртүрлі аллергиялық аурулар пайда болады екен. Табиғи таза тағамдардың арқасында халқымыздың денсаулығы жақсара түспек. Ал ауылда ет-сүт өндіріп отырғандар бұл күнде саусақпен санарлық. Солардың бірі – Батырбек Омаров 1996 жылдары Мұқыр ауылындағы орта мектепте мұғалім болып істеген, жыл сайын балалардың азайып, сыныптардың қысқаруына байланысты осыдан тұп-тура үш жыл бұрын жұмыссыз қалған. Дегенмен, өзінің қолынан келетін өнерінің арқасында əртүрлі безендіру жұмыстарымен айналысып, отбасына қажетті қаражат тауып отырады. Бірақ бұл жұмыстың келешегінің бұлыңғыр екенін байқаған Батырбек Омарұлы өз ісін бастауды жөн көреді. Сауын сиыр сатып алып, сүттен ұлттық тағамдар жасап, сатайын десе қаражат жағы қолбайлау болған. Көршісі арқылы ауылдағы кəсіпкерлікті дамытуға Жұмыспен қамту орталығы көмектеседі екен дегенді естіп, жолға шығады. 2013 жылдың қаңтар айында «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасына қатысуға өтініш беріп, шілде айының екінші жартысында қажетті бір жарым

Ќўм ќарбыз Шаруашылыќќа арналєан шапаєатты семинар «ҚазАгро» ұлттық холдингі Астанада өткен семинарда аграрлық секторда жұмыс істейтін қоғамдық ұйымдар мен қауымдастықтарға агроөндірістік кешенді қолдауға бағытталған негізгі бағдарламалардың жүзеге асырылуын түсіндіріп, тəптіштеді. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Семинарда көктемдегі егіс жəне егін жинау науқандарын қаржыландыру, сондай-ақ, ірі қара мал етінің экспорттық əлеуетін дамыту, агроөндірістік кешен субъектілерін қаржымен сауықтыру, мемлекет-жекеменшік əріптестігі базасында машина-трактор стансаларын құру бағдарламалары туралы əңгіме болды. Өткен айдың басында холдинг Ақмола облысының Зеренді ауданында Солтүстік Қазақстан, Қарағанды жəне Қостанай облыстарының аграрлық шаруашылықтары мен əкімдік өкілдерінің басын қосып, дəл осындай семинар өткізгені есімізде. Ондағы шарада басты мақсат, қатысушылардың назарына республикалық агроөндірістік кешеннің іске асырылатын бағдарламаларының мағынасын ұғындырып, олардың ағымдағы жағдайы мен перспективаларын жеткізу болатын. Сөйтіп, саладағы күн тəртібіне шыққан мəселелер талқыға түсіп, оларды шешу жолдары қарастырылған еді. Мұнымен бірге, ауылшаруашылық тауарларын өндірушілерді қаржыландырудың қолжетімді шарттарын жетілдіру ісі де жан-жақты талқыланды. Нəтижесінде, шаруаларды қаржыландыру арнасын кеңейту жөніндегі ұсыныстар қайта пысықталып, кері байланыс шаралары тəптіштелді. Бұл жолғы семинарға Ұлттық кəсіпкерлер палатасы мен «Қазақстанның фермерлер одағы» республикалық қоғамдық бірлестігінің, Қазақстанның қаржыгерлері қауымдастығының жəне

Картоп пен көкөніс өсірушілер қауымдастығының, сондай-ақ «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қорының, «Астана», «Есіл», «Тобыл», «Солтүстік» əлеуметтік-кəсіпкерлік корпорацияларының өкілдері қатысып, саланы өркендету бойынша өз ойларын ортаға салды. Атап айтқанда, холдинг пен оның еншілес компанияларының жетекшілері бағдарламаларды жүзеге асыру ісін баяндап, ауылдың қарапайым тұрғындарына бағдарламаның мəн-маңызын түсіндіру шаралары жөнінде əңгімеледі. Мұнымен бірге, алдағы жылғы көктемгі егіс жəне егін жинау науқанында шаруашылықтарды қаржыландыру мəселелері мен «Агробизнес-2020» бағдарламасының аясында агроөндірістік кешендерді қаржылай сауықтыру шаралары қызу талқыланды. Мал шаруашылығы бағытында ірі қара мал етінің экспорттық əлеуетін дамыту бағдарламасын іске асыру мəселесі де алға шықты. Қоңды мал əкелу мен оның осы күндегі жағдайы айтылып, мал табынын жақсарту мен оны бордақылау орындарын толықтыру жұмыстары пысықталды. Бұлармен бірге, машина-трактор стансалары арқылы қараусыз қалған жерлерді игеру шаралары зерттеліп, зерделенді. Өкінішке қарай, бүгінде ауыл шаруашылығына жарамды 5 млн. гектарға жуық жер пайдаланылмай, қараусыз жатыр екен. Агроөндірістік кешен субъектілерін қаржымен сауықтыру шаралары семинардың басты тақырыбына айналып, ол жөнінде арнайы құрылған комиссияның 20 тамызда өткен отырысының қорытындысына орай «Агробизнес-2020» бағдарламасының басты индикаторы орындалды. Сөйтіп, агроөндірістік кешен субъектілерінің 312,4 млрд. теңгеге тең өтінімдері мақұлданды. Айта кетерлігі, бұл игілігі мол шараларға негізі жоспар бойынша 300 млрд. теңге бөлінуі тиіс болған екен. Семинарға қатысушылар отырыс соңында саланы қаржылай сауықтыру бағдарламасын одан əрі де жемісті жүзеге асыру мəселелерін жіліктеп, жөн-жобасын қайыра пысықтады.

Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Басқа-басқа, құмда піскен қарбыздың тіптен тəтті болатынын ел жақсы біледі. Бұл жағынан келгенде жамбылдықтар Шудың қауынқарбызын, əңгелегін айтып, ауыздарының суы құрып отырады. Шынында тоғыз жолдың торабында орналасқан Шу жерінен жаздыгүні көлікпен өткені де, пойызбен өткені де құмда піскен қарбыздың саудасын қыздырып жатады. Таяуда Жамбыл облысының əкімі Кəрім Көкірекбаев Шу ауданының шаруашылықтарын аралап, осы саланың тірліктерін бір пысықтап алды. «Еңбек – бақыттың көкесі» деп бір ғұлама айтқандай, осы аудандағы «Бектібай» шаруа қожалығы тынымсыз еңбегі мен ізденісінің арқасында соңғы жылдары біраз биіктерді бағындырды. Еңселерін тіктеп, шаруаларының түзелгені болар 250 млн. теңгеге егінді суаруға арналған техника сатып алыпты. Құм қарбыз міне, осы шаруашылықтың бақшасында жайқалып тұр. Ал Жаңажол ауылындағы шаруа қожалығының төрағасы Нұрлан Серкебаев 3,5 гектар алқапқа қарбыз еккен екен. Жақында ғана алғашқы өнімін Ресейге жөнелтіпті. Биыл Алла қаласа, 130-150 тонна өнім аламын деп қолын ысқылап отыр. Сондай-ақ, Қорағаты ауылындағы «Зəмзəм» шаруа қожалығы жүзімнің сан-алуан түрін өсіруді жетік меңгеріп, жемістерін екі есе арзан бағаға сатуда екен. Жалпы алғанда өткен алты айда бұл ауданда ауыл шаруашылығы саласы бойынша өнім өндіру 17,6 пайызға өсіпті. Өйткені, шаруа қожалықтары мен өндірістік кооперативтерге мемлекет тарапынан қолдау көрсету күн тəртібінен түскен емес. Мəселен, ауылшаруашылық дақылдарын үстеп қоректендіру мақсатында арзандатылған минералды тыңайтқыштар алуға 3626 тоннаға өтініштер қабылданып, 2300 тонна жанаржағармайдың жартысына жуығы арзан бағамен таратылып берілді. Жыл басынан бері 77,4 млн. теңгеге 29 ауылшаруашылық техникасы сатып алынды. Жамбыл облысы шаруашылықтары ағын суды негізінен көрші қырғыз елінен алатын болғандықтан, нағыз науқан кезінде су тапшылығына ұрынып жататыны бар. Осы мақсатта бұл өңірде тамшылатып суару кеңінен қолға алынуда. Жоғарыда айтқанымыздай, Шу ауданында алғашқы болып Ескі-Шу ауылдық округіне

қарасты «Бектібай» шаруа қожалығында 240 гектарға орналасқан көкөніс дақылдары тамшылатып суару технологиясымен жүзеге асырылуда. Сонымен қатар, Бірлікүстем ауылдық округіндегі «Агровест» шаруа қожалығы да осындай тəсілдің тиімділігін көруде. Бүгінгі күні дақылдардың агротехникалық шараларға сай өсіп-жетілуі өте жоғары деңгейде деп айтуға болады. Жаңбырлатып суару тəсілі де кеңінен өріс алуда. Мəселен, «Агро Қордай» ЖШС өткен жылы

120 гектар тəлімі жерге себілген көпжылдық шөпті осы тəсілмен суарды. Тəулігіне 12 гектар жер ылғалдандырылғандықтан дақылдың шығымы да бітік болды. Олар биыл италиялық үш барабанды эригациялық жаңбырлатып суару жүйесін іске қосып, жүгері дақылының көлемін арттыра түсті. Америкалық «Walld» компаниясынан құны 140,0 мың АҚШ доллары тұратын жаңбырлатып суару қондырғылары да қосымша орнатылуда. Осындай ізденістер нəтижесі ауа райының құрғақшылықты болуына қарамастан өз пайдасын беруде. «Өңірлерді өркендетуге, оның

миллион теңгені алады. Бизнес жоспарда көрсетілген бес бас сауын сиырды сатып алып, сауылған сүттен ұлттық тағамдар: құрт, май, ірімшік, сүзбе, қатық жасап ауыл тұрғындарына жəне Семей қаласының тұрғындарына саудалауды бастайды. Батырбек өндірілетін тағамдардың сапасына баса назар аударатындықтан қала тұрғындарынан сұраныстар көптеп түседі. Содан соң əр сенбі күндері болатын Семей қаласындағы ауылшаруашылық жəрмеңкесінде тұрғындарға қолжетімді бағамен сатуды да əдетіне айналдырады. – Сатып алған малдарды дұрыстап өсіру үшін өзімнің бар қора-жайымнан қосымша орын даярлап, жемшөп сақтайтын орынды жөнге келтірдім, – дейді ол, – қажетті жемшөп қорын даярлап, алған малдарым қыстамадан аман-есен шықты. Міне, биылғы ақпан, наурыз айларынан бастап сиырлар бұзаулап, өткен жылғы бастаған ісімді сəтті жалғастырудамын. Малдың басын төлінен өсіріп, өгізшелерін етке өткізіп дер кезінде несиені төлеп те жатырмын. Мал басын бес жылдың ішінде он беске жеткізу алға қойған мақсатым. Осы арқылы Батырбек алдымен өзін, сосын жұбайын жұмыспен қамтып отыр. Ауылдағы жұмыссыздар санын азайтып, халықты табиғи таза тағамдармен қамтамасыз етсем, нарықтағы азық-түлік бағасының тұрақтануына септігімді тигізсем деген армандары да жоқ емес. Елбасының осындай ауылдағы кəсіпкерлікті дамытуға жасап отырған қамқорлығына ризашылығын білдіре отырып, келешекте ел экономикасының дамуына, халықтың əл-ауқатының артуына өз үлесімді қоссам, дейді Батырбек Омаров. СЕМЕЙ.

тыныс-тіршілігін кеңейтуге, жергілікті жұрттың əл-ауқатын жақсартуға, тұрмысын түбірінен түрлендіруге мемлекет тарапынан көрсетіліп отырған көмек пен жəрдем жыл сайын жақсарып келеді. Біз ғылыми жетістіктер мен озық тəжірибелерге арқа сүйеп, өңіріміздегі ішкі мүмкіндіктерді тиімді пайдалануға жол ашамыз. Ең бастысы, бəріне өзекті өлшем бола алатын уақыттан ұтылмауымыз қажет. Күн сайын көзге көрінетін бір жақсылық жасасақ, алдағы асуларды алуға бір қадам жақындай түсеміз», дейді бұл жөнінде Шу ауданының əкімі Бақытжан Нүркенов. Жаңа жерлерді игеру арқылы егіс көлемін арттыру аса маңызды міндеттердің бірінен саналады. Жамбыл облысының əкімі

К.Кө кі рек баевтың бастамасымен ауданда 2015-2019 жылдарға көкөніс кластерін құру бағдарламасы жасалып, Тасөткел магистралды каналының оң жағалауынан он мың гектарға жуық тəлімі жерге көкөніс өсіру жоспарланды. Бұл шаруамен Ескі-Шу, Жаңа жол, Бірлікүстем, Қонаев жəне Балуан Шолақ ауылдарының диқандары айналысады. Жамбыл облысы, Шу ауданы. Суретті түсірген Ақəділ РЫСМАХАН.

1


12

www.egemen.kz

Хромтау өңірінде хромның мол қоры бар. Осы хромды карьерлік жəне шахталық əдіспен өндіріп, кəдеге жарататын осындағы Дөң кен байыту комбинаты. Осы комбинаттың «Молодежная» шахтасы жақында өзінің 40 жылдығын толағай табыстармен қарсы алып, əдемі атап өтті. Осы кезеңде 46 миллион тоннадан астам хром кені өндіріліпті. Шахтерлер мерекесі қарсаңында бір топ əріптестерімізбен бірге осы шахтада болудың сəті түсті. Бізді «Молодежная» шахтасының бастығы Амангелді Сүйінтаев қарсы алып, кəсіпорынның тыныстіршілігінен хабардар етті. Шахтаның 800 тонна кен өндіретін алғашқы кезегі 1981 жылы пайдалануға берілген. Ал жылына 2 миллион тонна кен өндіретін жобасына ең алғаш рет 2007 жылы шыққан. Бір жылдан кейін 2,5 миллион тонна хром кенін өндіруге қол жеткізілген. Шахтада кен өндірілетін үш

5 қыркүйек 2014 жыл

Содан кейін 535 метр тереңдікке түсу үшін түсіргіш-көтергіш клетке мінуге тура келді. Бұл жерде қатаң сақталатын ереже бойынша қозғаласың. Түсір гішкөтергіш клетте бекітілген адамның бұй рығынсыз еш бұрылмайсың Əрине, мұның барлығы қауіпсіздік ережесі екені сөзсіз. Жер астындағы шахтада тоннелдер жеткілікті. Амантай Сүйінтаев болса, бұл жердің əр бұрышын жаттап алған. Оның шахтада жұмыс істегеніне 33 жыл болған екен. Ол еңбек жолын жоғары оқу орнын бітіріп келген соң қатардағы жұмысшылықтан бастапты. Оны ол мақтаныш сезіммен еске алып, қазіргі қызметінде көп пайдаға асқанын жеткізді. Өзі бастап тоннелдің

ҮКІМЕТ

Жеті ќат жердіѕ астында

ҮКІМЕТ

шындық. Дегенмен, жүрек тоқтатқанымыз түгел көтерілдік. Мұнда бұрғылаушылардың штрек ұңғып жатқанын көрдік, кені алынған қуыста төбеден тастар құламас үшін əр метр ілгерілеген сайын салмағы 75 кило темір тірек орнатылады екен, соған куə болдық. Осында жарушының, скрепер машинисінің еңбегімен таныстық. Қабат аралықта өндірілетін кеннің қалай арнаулы шұңқыр құбыр арқылы төмендегі вагонеткаларға биіктен саулап құйылып, тиелетінін көрдік. Ал вагонеткалардағы кен де өз кезегінде арнаулы құрылғы арқылы төменге аударылып, түсіріледі. Жарушы Алексей Скороходтың жұмысы туралы өз аузынан естідік. Оның міндеті тұтас тау жынысын жарылғыш қойып жару екен. Содан кейін скреперші жарылып ұсақталған кенді скрепермен тартып құбыр арқылы вагонеткаларға тиейді. Ол кен өңдейтен орынға жеткізіледі. Содан кейін тірек темір қойылады екен. Жалпы, біз бір жерде топтасып жұмыс істеп жатқан шахтерлерді көре

Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

горизонттың екеуінің кені алынған, енді жер бетінен 535 метр тереңдіктегі 215 горизонттан жəне қабат аралықтарынан хром кені өндіріледі екен. Қазір жылына осы шахтадан 2,3 миллион тонна кен алынады екен. Бастапқыда шахтаның кен қоры 63 миллион тонна болса, соның қазір 18 миллион тонна шамасында қалыпты. – Хромтау дүниежүзінде кен қоры бойынша Оңтүстік Африкадан кейін екінші орында. Ал кеннің құрамындағы хром бойынша бірінші орын алады. Біздің кен құрамында хром 45-60 пайыз болса, оларда 35 пайыз шамасында ғана. Біздің шахтада 900 адам еңбек етеді. Олардың əрқайсысының екінші, үшінші мамандығы бар. Ауыр жұмыстарда ұзақ істегендерді жеңілдеу жұмысқа ауыстырамыз, сонда олар жаңа кəсібін тез меңгеріп кетеді. Олардың айлық еңбекақылары атқарған жұмыстарына қарай орташа 350-380 мың теңге шамасында болады. Еңбек қауіпсіздігін сақтағаны үшін, түнгі ауысымда еңбек еткені үшін төленетін қосымша ақысы тағы бар. Бізде теңгермешілік жоқ, жұмысшыларға жалақы есептелгенде еңбекке қатысу коэффициенті қолданылады. Бригадада 8-10 адамға дейін жұмыс істейді. Бəріне жауапты бригадир, одан кейін звено жетекшісі. Бұл жұмыстарға тəжірибелі, кəсібін жетік білетіндер, кен өндіру жұмысын тиімді жəне қауіпсіз ұйымдастыра алатындар жоғарылатылады. Сондықтан олар басқаларға қарағанда еңбекақыны көбірек алады. Шахтерлер ауысымына жеті сағат еңбек етеді. Араларындағы бір сағат жұмыс орнын қабылдап алуға кетеді, – дейді Амангелді Сүйінтаев. Оның айтуынша, осы қаладағы тау-кен колледжі кəсіпорынға маман кадрлар даярлайды. Колледжге «Қазхром» ҰТК» АҚ қаржылай қолдау көрсетеді. Мұнда оқып шыққан болашақ бұрғылаушылар, скрепершілер, басқа да мамандықта оқитындар осында тəжірибеден өтеді, тəжірибеден өту кезінде тəлімгерлерге бекітіліп, олар жастардың кəсіптеріне қалыптасуына көмектеседі. Тəжірибеден өтушіге де еңбекақы төленеді. Қазір тек осындағы колледж емес, болашақ тау-кен ісінің мамандары Семейдегі колледжден, Қазақ ұлттық техникалық университетінен келіп тəжірибеден өтеді. Олардың арасынан осындағы жұмысшылар қатарын толықтырып жатқандары да баршылық. «Молодежная» шахтасының өндірістік көрсеткіштері туралы байыпты əңгімелеген білікті басшы, кен ісінің кəнігі маманы шахтаның сызбасы тұрған плакатқа бұрылып, оның жұмыс үдерісін де айналып өтпеді. Сонан кейін барып, шахтаға түскен кезде сақталатын қауіпсіздік ережелерін ежелей түсіндірді. Берілетін дабылдарды тарата айтты. Шахтерлерге берілетін арнайы киімдер мен керзі етікті киіп, аккумуляторлы маңдай шам мен өзін өзі құтқару құралын іліп алғанда жер астында еңбек етудің жеңіл емесі аңғарылыпақ қалды. Өзін өзі құтқару құралының салмағы 2,5 кило болса, оның оттегісі жаяу жүргенде 1 сағатқа жетеді екен.

Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Аудандардың облыс орталығындағы «Туған ел – алтын бесігім» акциясы аясындағы күндері жалғасуда. Өткен аптада Үржар ауданының күндері Өскеменнің орталық мəдениет үйіндегі мерекелік концертімен ашылды. Ауданның сегіз қырлы, бір сырлы өнерпаздары даярлаған концерттік бағдарлама «Мəңгілік Ел» тақырыбында өрілді. Облыс орталығы тұрғындарының көңілін көтерген кеш ертеңгілік ауылшаруашылық өнімдерінің жəрмеңкесіне ұласты. Үржарлық фермерлер Өскеменге 15 тонна ет, 60 тоннадан астам көкөніс пен жеміс-жидек жеткізіп, 400ден астам адамға үлкен дастарқан жайды. Дəстүрлі түрде ұйымдастырылып келе жатқан ауылшаруашылық жəрмеңкесіне Үржар ауданының 55 ауылы мен 27 ауылдық округінен фермерлер қатысты. Бұл жолы үржарлықтар 15 тонна жылқы, сиыр жəне қой етін, 45 тонна қауын-қарбыз, 1 жарым тонна алма, 20 тонна

көкөніс, 1,5 мың литр қымыз жəне 50 килодан аса құртірімшік əкелген екен. Сондай-ақ, Тарбағатай бөктерінен жиналған 2 тонна бал да саудаға түсті. Үржар – өте қонақжай өңір. Аудан жұртшылығының бұл қасиеті облыс орталығынан да көрініс тапты. Он екі қанат ақорда тіккен үржарлықтардың үлкен дастарқанынан 400-ден астам адам ұлттық тағамдар мен қымыздан дəм татса,

жəрмеңкені спорттың сегіз түрі бойынша өткен жарыс пен аудан өнерпаздары даярлаған ашық сахнадағы мерекелік кеш те қыздыра түсті. Аудан əкімі Серік Зайнулдиннің айтуынша, жəрмеңкеде жалпы есебі 20 млн. теңгенің өнімі саудаланды. ӨСКЕМЕН. Суретті түсірген Ғылымбек СƏБИТОВ.

Шыѕырауда шыѕдалєандар

Елімізде 164 мың адам кен металлургиясы саласында жұмыс істейді Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

тек қана сол жағымен біраз жүрдік. Əлсін-əлсін артына қарап қойып, ортамен вагонеткалар сүйреген техника жүретінін, жоғарыдағы желіге жоламауды, жоғары кернеулі электр жүретінін қатаң тапсырып, жел соққаннан немесе су аққан жаққа жүрсең шығар жерді табатыныңды да еске салып қояды. Оның жолы əрмен, əрине. Жерасты дəлізі сияқты тоннелді бойлай біраз жүргенде барып, маңдай шамы жарқыраған адам кездесті. Бұл осы шахтаның ардагерлерінің бірі Владимир Литке екен. Басында бұрғылаушы болыпты. Кейін осы жеңілдеу жұмыс деп вагонеткалар таситын электровоз жүргізуге шыққан. Өзінің айтуынша, ауысымына 5-6 рейс жасайтын көрінеді. Электровозға тіркелетін сегіз вагонның əрқайсысына 8 тонна кен тиеледі. Бұдан əрі қарай Владимир Литке жеткізетін жүктің салмағын есептеп шығару қиын болмас. Бізге екінші жерастында болып кездескен Асхат Абдулқадыров та өз ісінің шебері болып шықты. Біздің шахтада үш учаске бар. Соның бірін мен басқарамын. Бұл жер тазарту – бұрғылау жұмыстары учаскесі деп аталады. Мұнда 172 адам еңбек етеді, деді ол. Содан кейін 20 метр биіктегі қабат аралыққа темір баспалдақпен көтерілуге тура келді. Шыны керек, «Батырға да жан керек» дегендей, қозғалысқа ыңғайсыз тар жерде, тамшылаған судың астында жоғары өрмелеу күшке түсері өз алдына, соншалықты ептілікті қажет ететін іс болып шықты. Алғаш рет шахтаға түсіп тұрғандықтан ба, аз- кем қобалжитының да

Ынтымаќтастыќ кеѕеюде Астана қаласында Экономика мен өнеркəсіп саласындағы ынтымақтастық жөнінде қазақстан-испан үкіметаралық аралас комиссиясының 6-шы отырысы өтуде. Қазақстан тарапынан Үкіметаралық комиссияны Ұлттық экономика министрі Ерболат Досаев, Испания тарапынан – Испания Корольдігінің Сауда бойынша мемлекеттік хатшысы Хайме Гарсия-Легаз Понсе басқарады. Қазақстанның сыртқы саясатындағы оңтүстік-еуропалық бағытында Испания маңызды орын алады жəне болашақта Еуропадағы экономикалық серіктес болып табылады, деп хабарлады Ұлттық экономика министрі Ерболат Досаев отырысты ашу барысында. 6-шы отырыстың күн тəртібінде екі ел арасындағы саудаинвестициялық, өнеркəсіп, көлік-логистикалық жəне энергетикалық өзара тиімді ынтымақтастық туралы мəселелер қарастырылған.

Їржарлыќтар ґнерімен де, ґнімімен де тамсантты

Екі тарап бірқатар құжаттарға қол қоюды жоспарлап отыр. 2014 жылдың І жартысында Қазақстан мен Испания арасындағы сауда айналымы көлемі 1 млрд. 183 млн. долларды құрады, бұл 2013 жылғы көрсеткіштен (1 млрд. 31 млн.)14,7%-ға артық. Қазіргі таңда Қазақстанда «Тальго», «Репсол», «Maксам», «Индра», «Эйрбас Милитари», «Телтроник», «Имабе Иберика», «MYPE», «Индитекс» жəне т.б. компаниялар ойдағыдай жұмыс істеуде. Олардың көпшілігі Қазақстанда өз қызмет өрісін кеңетуді жоспарлауда. «Егемен-ақпарат».

алмадық. Тоннелдердің əр буынында əрі кеткенде екі-үш адам өз міндетін мінсіз атқарып жатыр. Біз тоннел бұрмаларымен бір шақырымдай жүргенде он-он бес адамды кездестірдік Соған қарап-ақ, шахтаның жерастындағы аумағын болжай беруге болар. Кені алынып босаған тоннелдер кəсіпорынның түрлі мақсаттарына пайдаланылады. «Молодежная» шахтасын біраз аралап, көптеген тосын жайттарға қанықтық, шахтер еңбегінің оңай емес екеніне көз жеткіздік. Келген ізімізбен кейін қайтып, клетпен жоғары көтерілдік. Міне, қызық, шахтаның əкімшілік үйінің дəлізі толған гүл шоқтарын ұстаған қызкеліншек, балалар. Мұны көріп таңғалғанымыз да рас. Тура осы сəтте бізден кейін көтерілген арнаулы жұмыс киімін, басына каска киген бір топ шахтерлер жүздеріне күлкі үйіріліп осылай беттеп келе жатты. Бұлар «Молодежная» шахтасының 43 мыңыншы ауысымын аяқтап келе жатқан кеншілер екен. Қарсы алушылар бірінің жары, бірінің анасы, енді бірінің қарындасы, сондай-ақ, балалары, немерелері екен. Шахтаның мерейтойлық 43 мыңыншы ауысымынан шыққан шахтерлер құшағы гүлге толды. Шахтерлердің өз кəсіпорнының əрбір атаулы сəтін ұжымдаса атап өтетінін, өзара ұйымшылдығын, шахтер еңбегіне деген құрметке көз қуанып, көңіл делбенді. «Еңбек ет те, міндет ет» дегенді осындайда айтса керек. Ақтөбе облысы, Хромтау ауданы.

Зардап шеккендерге пəтер берілді Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Атбасар қаласында биылғы су тасқынының зардаптарын жою ісі қарқынды жүргізілуде. Оның айқын мысалы ретінде №1 орта мектептің толық жөндеуден өтіп, жаңа оқу жылына дер кезінде дайындалуын айтуға болады. Жабай өзеніне жақын орналасқан мектеп табиғат апатынан қатты зардап шеккен еді. Оны күрделі жөндеуден өткізуге 134,9 миллион теңге жұмсалды. Қалпына келтіру ісімен жергілікті 200 тұрғын айналысты. Қазір білім ордасы танымас тай өзгерді. ЖиҺаздар да жаңарып отыр.

Қазандық та қайта салынды. Мұнда заманауи спорт залы, шағын орталық жəне би залы жұмыс істейтін болады. Жалпы, қаладағы 207 отбасы су тасқынынан зардап шексе, 178 отбасы баспанасыз қалғанын еске салғымыз келеді. Жуырда бұрынғы бос тұрған көпқабатты жатақханаға қайта құру жұмыстары жүргізіліп, тұрғындардың бір бөлігі жайлы пəтерлерге қоныстанды. Бұған қосымша əрқайсысы 45 пəтерлі жаңа төрт үйдің құрылысын жыл аяғына дейін аяқтау жоспарланған. Осымен бір мезетте инженерлік желілер тартылып, қазандықтар жаңғыртылуда. Ақмола облысы.

Дəл қазіргі таңда Қазақстан Тау-кен өндірушілері мен тау-кен металлургиялық кəсіпорындарының қауымдастығы берген мəліметтер бойынша, еліміздің тау-кен металлургиялық саласында негізгі мамандықтар бойынша 164 мыңнан астам адам жұмыс істейді. 53 мың қызметкері бар Қазақмыс тобы осы саладағы ең ірі жұмыс берушілердің бірі болып табылады. Мұнымен қатар, 2013 жылы компания өнімдерін өткізуден түскен кіріс Қазақстан ІЖӨ-нің 2 пайызын құрады. Сонымен Қазақмыстың шахтерлары мен кен байытушылары тамыз айының соңында дəстүрлі түрде өздерінің кəсіби мерекелерін атап өтті. Қазақмыс тобы қызмет ететін барлық аймақтарда еңбек озаттары мен өндіріс ардагерлеріне құрмет көрсетіліп, сыйсияпат жасалды. Осылай Қарағанды, Жезқазған мен Балқашта концерттік бағдарламалар мен спорттық шаралар өткізілді. Демалыс күндері мерекелік шаралар Шығыс дивизионда жалғасын тапты. Қалыптасқан дəстүр бойынша, мереке құрметіне Қазақмыстың өндірісшілері жоғары көрсеткіштері

үшін əрі еңбектегі жеке жетістіктері үшін марапатталды. 200-ден астам қызметкерге компания басшылығы мен жергілікті атқарушы билік органдарының атынан мақтау грамоталар мен ақшалай сыйлықтар табыс етілді. Сонымен қатар, 3 мыңға жуық еңбек озатына сыйақылар берілді. Өндірісте қаза тапқан жұмыскерлердің отбасыларына жəне жұмыссыз отырған мүгедек жандарға жəрдемақы төлеу үшін арнайы қаражат бөлінген. Сыйақылар мен жəрдемақылар төлеуге бөлінген қаржының жалпы сомасы шамамен 90 миллион теңгені құрайды. Мереке құрметіне Сəтбаев қаласында «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС өндірістік ұжымдарының құрама командалары арасындағы спартакиада финалы өтті. Шығыс Қазақстан, Балқаш, Қарағанды мен Жезқазған өндірістік алаңдарының командалары мини-футбол, волейбол, үстел теннисі, шахмат пен жеңіл атлетика секілді спорт түрлері бойынша күш сынасты. Спартакиаданың қорытындысы бойынша барлық командалар ақшалай сыйлықтармен марапатталды. АЛМАТЫ.

«Ескі їйлер» баєдарламасы бойынша жаѕа пəтер алушылар кґбеюде Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Оқырмандар есінде болса, бұрнағы жылы ақпан айында 2012-2015 жылдарға арналған Алматы қаласының аумағындағы тозығы жеткен тұрғын үйлерді бұзу туралы қанатқақты бағдарлама қабылданған-ды. Сол кезде аталмыш бағдарламаға сəйкес, қаланың 7 ауданында бос жер телімдері табылып, бұл жерлерге көпқабатты тұрғын үйлер салынып, оған ескі баспаналары бұзылатын тұрғындарды көшіру көзделінген. Қысқасы, оңтүстік астанада «Ескі үйлер» бағдарламасы бойынша жаңа пəтер алушылар қатары көбейіп келеді. Таяуда Алматы қаласының əкімі Ахметжан Есімов «Ескі үйлерді сүру» бағдарламасына енген тұрғындарға жаңа пəтерлердің кілтін тапсырды. Сонымен Əуезов ауданындағы 16 қабатты қос үйде қоныс тойын тойлап жатқан тұрғындар – «ескі үйлердің орнына жаңа үйлер» жүйесіне енгендер. – Елбасы тапсырмасы бойынша қалада ескі үй лер бағдарламасы жасалған болатын. Осы

бағдарламаға сəйкес қаладағы 7 ауданда 563 пəтерлі 55 ескі үй сүріліп, олардың орнына 2784 пəтерлі 61 жаңа үйлер салынатын болады , – деді Ахметжан Есімов. Алматыда аталмыш бағдарлама одан əрі жалғасады. Осыған орай қаланың жеті ауданында үйлер салынатын жер учаскелері таңдап алынды, мұндағы жаңа үйлерге ескі пəтер иелері қоныстанатын болады. Қоныстанушыларға «пəтерге – пəтер» жүйесі бойынша

пəтерлер беріледі. Осылайша, 55 ескі үйдің иелері жаңа қоныс тойларын атап өтпек. Жалпы, қалада осы бағдарлама бойынша 61 үй салынды. 2013 жылы жалпы алаңы 9,5 шаршы метр болатын 197 пəтерлі 7 тұрғын үй пайдалануға берілді. 2014 жылы 503 пəтерлі 17 үйдің құрылысы аяқталмақ. Ал 2015 жылы тағы да 37 тұрғын үй салынбақ. АЛМАТЫ.

Орталыќ мемлекеттік органдардыѕ интернет-сайттары:

2

Қазақстан Республикасының Үкіметі Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі Білім және ғылым министрлігі Сыртқы істер министрлігі Денсаулық сақтау министрлігі Көлік және коммуникация министрлігі

www.government.kz www.mvd.kz www.mod.gov.kz www.eco.gov.kz www.edu.gov.kz www.mfa.gov.kz www.mz.gov.kz www.mtc.gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қаржы министрлігі Әділет министрлігі Төтенше жағдайлар министрлігі Мәдениет және ақпарат министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігі Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі

www.enbek.gov.kz www.minfin.kz www.adilet.gov.kz www.emer.gov.kz www.mki.gov.kz www.mgov.kz www.minplan.kz

Мұнай және газ министрлігі Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Статистика агенттігі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі

www.mgm.gov.kz

www.mint.gov.kz www.stat.gov.kz

www.sport.gov.kz


13

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2014 жыл

Қазақстан Республикасы Экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі (қаржы полициясы) бұдан бұрын 2014 жылғы 23 тамыздағы №164 (28388) жарияланған таратылғаны туралы хабарландырудың жарамсыз деп танылғаны жөнінде хабарлайды. Қазақстан Республикасы Президентінің 2014 жылғы 6 тамыздағы №883 Жарлығына сəйкес Қазақстан Республикасы Экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің (қаржы полициясының) қайта ұйымдастыру рəсімі өткізілуде.

Агентство Республики Казахстан по борьбе с экономической и коррупционной преступностью (финансовая полиция) сообщает, что ранее опубликованное объявление в №164 (28388) от 23 августа 2014 года о ликвидации считать недействительным. В соответствии с Указом Президента Республики Казахстан от 6 августа 2014 года № 883 проводится процедура реорганизации Агентства Республики Казахстан по борьбе с экономической и коррупционной преступностью (финансовой полиции).

Қазақстан Республикасы Мемлекеттік орталық музейінің директоры, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері, көрнекті этнологғалым Нұрсан ƏЛІМ БАЙҰЛЫН 60 жасқа толған мерейтойымен құттықтаймыз! Деніңізге саулық, еңбегіңізге табыс, отбасыңызға бақыт тілейміз. ҚР Мемлекеттік орталық музейінің ұжымы.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 23 қыркүйекте сағат 11.00-де мемлекеттік республикалық мүлік нысанын мүліктік жалға беру жөнінде тендер өткізілетіндігін хабарлайды Мекенжайы: Ақтөбе қаласы, Шəмші Қалдаяқов көшесі, 33-үй. Тендерге Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің «Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті» ШЖҚ РМК теңгеріміндегі мына нысан шығарылады: № 1 лот – Ақтөбе қаласы, Тургенев көшесі, 100 «а» мекенжайында орналасқан № 2 оқу корпусының ғимаратындағы 192,5 ш.м. асхана үй-жайы. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 40 110 теңге. Кепілді жарна – 64 172 теңге. Мүліктік жалдау (жалға алу) ақысына коммуналдық қызметтер үшін төлемдер, ағымдағы жəне күрделі жөндеуге аударымдар, нысанға қызмет көрсеткені үшін төлемдер қосылмайды. Бұл төлемдерді жалға алушы тікелей ведомстволық күзетке, пайдалану, коммуналдық, санитарлық жəне басқа да қызметтерге төлейді. Мүліктік жалға беру шартын жасау мерзімі – 1 жыл. Тендер талаптары: 1.Студенттерді жəне оқытушылар құрамын тамақтандырумен қамтамасыз ету. 2.Нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсыну. 3.Санитарлық-эпидемиологиялық талаптарды қатаң сақтау. Тендер жеңімпазын таңдау өлшемдері Нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендерге қатысушы тендер жеңімпазы деп танылады. Қатысушылар ұсынған жалдау төлемінің сомалары сəйкес келген (тең болған) жағдайда, тендер комиссиясының шешімі бойынша тендерге қатысуға өтінімі бұрын тіркелген тендерге қатысушы тендер жеңімпазы болып табылады. Тендерді өткізу ережелері Тендер өтетін күні отырыста тендер комиссиясы тендерге қатысушылардың өтінімдері бар ішкі конверттерді ашады жəне олардың ұсыныстарын жариялайды. Конверттерді ашу алдында комиссия олардың бүтіндігін тексереді, бұл ішкі конверттерді ашу хаттамасында тіркеледі. Конверттерді ашу жəне ұсыныстарды

жариялау кезінде тендерге қатысушылар немесе олардың уəкілетті өкілдері қатыса алады. Тендер қатысушы ретінде тіркеу үшін мыналарды тапсыру қажет: Тендерге қатысуға өтініш, онда тендерге қатысуға үміткердің келісімі жəне тендер шартын орындау бойынша оның міндеттемесі жəне қосарланған конвертерде сəйкесетін шарттың қорытындысы қамтылуы тиіс. Сыртқы конвертте мына құжаттар қамтылуы қажет: 1) үміткердің тендерге қатысуға келісімін жəне оның тендер шарттарын орындау мен шарт жасасу жөніндегі міндеттемелерін қамтитын тендерге қатысуға өтінімді; 2) желімделген конвертте тендердің шарттары бойынша ұсыныстарды; 3) заңды тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың немесе куəліктің, құрылтай құжаттарының (құрылтай шарты мен жарғы) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; Жеке кəсіпкер үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматтарды тіркеу кітабының (мекенжай анықтамасының) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматтарды тіркеу кітабының (мекенжай анықтамасының) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен үзінді-көшірмені; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестікке қатысушылар тізілімінен үзінді-көшірмені (серіктестікке қатысушылардың тізілімі жүргізілген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне нотариалды

куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын; 6) кепілді жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесін; 7) салық органының қатысушының салықтық берешегі жоқ екендігі туралы өтінім берілген кезге дейінгі бір айдан кешіктірілмей берілген анықтамасын; 8) екінші деңгейдегі банкте ағымдағы шоттың бар екендігін растайтын анықтаманы ұсынуы қажет. Ішкі конвертте үміткердің жапсырылған конверттегі тендер шарты бойынша ұсынысы қамтылуы тиіс. Ішкі конверт өтінімдер беру сəтінде жабық болуы жəне үміткер оны мөрлеуі қажет. Өтініштер қабылдау тігілген тү рінде жалға берушінің мекенжайына құжаттардың ұсынылуымен, беттері нөмірленіп жəне соңғы беттеріне қол қойылып жəне мөр басылып расталуы тиіс (жеке тұлғалар үшін – егер мұндай болса). Өтінім қабылдау жалға берушінің атына тігілген түрде, парақтарына нөмір қойылған жəне соңғы бетіне қол қойып, мөр басылған құжаттарды (жеке тұлға үшін, егер мұндай мөр бар болса) ұсынылған кезде жүргізіледі. Өтінімдер қабылдау ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2014 жылғы 22 қыркүйекте сағат 11.00-де аяқталады. Кепілді жарна Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің – БСК KZ160705012170166006, БЖК KKMFKZ2A, БСН 120340000827, ҚР ҚМ Қазынашылық комитеті банкі, ТБЖ-171, КБЕ 11, ММ коды 2170166 есептік шотына енгізіледі. Төлемнің мақсаты – тендерге қатысу үшін кепілді жарна. Құжаттарды қабылдау жəне тендерге қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап мына мекенжайда: Ақтөбе қаласы, Шəмші Қалдаяқов көшесі, 33-үй, 4-қабат, 403-бөлмеде жүргізіледі жəне тендер өткізілгенге дейін жиырма төрт сағат бұрын аяқталады. Тендердің өткізілуі жөнінде қосымша ақпаратты 8 (7132) 54-44-54 телефоны арқылы немесе www.gosreestr.кz сайтынан алуға болады.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ Семей филиалы 2014 жылғы 23 қыркүйекте сағат 11.00-ден бастап www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімнің вебпорталында мемлекеттік республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде аукцион өткізеді Республикалық меншіктегі нысандарды сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына (бұдан əрі – Қағида) сəйкес өткізіледі. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукционға республикалық меншіктегі мына нысандар қойылады: 1. «Шығыс Қазақстан облыстық санитарлық-эпидемиологиялық сараптама орталығы» РМҚК-ның теңгеріміндегі: 1.1. Семей қаласы, Матяш көшесі, 121 мекенжайында орналасқан, жалпы алаңы 35,2 ш.м. көлікжай. Алғашқы бағасы – 342 000 теңге. Бастапқы бағасы – 342 000 теңге. Кепілді жарнасы – 51 300 теңге. 2. Қазақстан Республикасы АШМ ВБжҚК-ның «Республикалық ветеринарлық зертхана» РМК Семей аймақтық филиалының теңгеріміндегі: 2.1. Мемлекеттік тіркеу нөмірі F152 PN, 1996 жылы шығарылған Уаз-31512 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 155 000 теңге. Кепілді жарнасы – 23 250 теңге. 2.2. Мемлекеттік тіркеу нөмірі F161 PN, 2002 жылы шығарылған Газ-3110-411 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 264 000 теңге. Кепілді жарнасы – 39 600 теңге. 2.3. Мемлекеттік тіркеу нөмірі F187 PN, 1983 жылы шығарылған Газ-53Б автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 234 000 теңге. Кепілді жарнасы – 35 100 теңге. 2.4. Мемлекеттік тіркеу нөмірі F915 PC, 1990 жылы шығарылған ГАЗ-5312 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 179 000 теңге. Кепілді жарнасы – 26 850 теңге. 2.5. Мемлекеттік тіркеу нөмірі F049 DY, 1990 жылы шығарылған Газ-5312 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 179 000 теңге. Кепілді жарнасы – 26 850 теңге. 2.6. Мемлекеттік тіркеу нөмірі F155 PN, 1995 жылы шығарылған Газ-31029 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 171 000 теңге. Кепілді жарнасы – 25 650 теңге. 3. ҚР ІІМ Оқу орталығының (Семей қаласы) теңгеріміндегі: 3.1. Мемлекеттік тіркеу нөмірі F461 ОО, 2004 жылы шығарылған ВАЗ-21093 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 230 000 теңге. Кепілді жарнасы – 34 500 теңге. 3.2. Мемлекеттік тіркеу нөмірі F440 АЕ, 2002 жылы шығарылған ВАЗ-21070 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 137 000 теңге. Кепілді жарнасы – 20 550 теңге. 3.3. Мемлекеттік тіркеу нөмірі F249 AZ, 1995 жылы шығарылған УАЗ-32512 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 92 000 теңге. Кепілді жарнасы – 13 800 теңге. 3.4. Мемлекеттік тіркеу нөмірі F240 AZ, 1996 жылы шығарылған Уаз-2206 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 183 000 теңге. Кепілді жарнасы – 27 450 теңге. 4. «Семей қаласының мемлекеттік медициналық университеті» ШЖҚ РМКның теңгеріміндегі: 4.1. Мемлекеттік тіркеу нөмірі F118KA (KZ 250 AA 16 нөмірімен қайта тіркелген), 2002 жылы шығарылған Nissan Maxima автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 600 000 теңге. Кепілді жарнасы – 90 000 теңге. 4.2. Мемлекеттік тіркеу нөмірі U349 АВ, 1995 жылы шығарылған УАЗ-315120 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 32 000 теңге. Кепілді жарнасы – 4 800 теңге. 4.3. Мемлекеттік тіркеу нөмірі F315РР, 1990 жылы шығарылған ГАЗ-3507 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 59 000 теңге. Кепілді жарнасы – 8 850 теңге. 5. «ҚР ІІМ ШҚО ІІД Семей қаласы ішкі істер басқармасы» ММ-нің теңгеріміндегі: 5.1. Жекешелендіру нысаны – Семей қ., 2-Водная к-сі, 5а мекенжайындағы жалпы ауданы 1181,1 ш.м. ғимарат. Бастапқы

(алғашқы) бағасы – 18 155 000 теңге. Кепілді жарнасы – 2 723 250 теңге. Сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2014 жылғы 22 қыркүйекте сағат 11.00- де аяқталады. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММнің мына есепшотына төленеді: ИИК KZ110705012170169006, БИК KКМFKZ2A, БСН 120240019160, КБЕ 11,КНП 171, «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММда (төленген кепілді жарна көлеміне банктік қызмет кірмейді). Аукционға қатысу үшін мыналарды көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail). Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының электрондық-цифрлық қолтаңба қойылған аукционға қатысуға өтінімді Қағидаға қосымшаға сəйкес нысан бойынша Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін Тізілімнің веб-порталы үш минут ішінде өтінім берілген сату нысаны бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің Тізілімнің дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізеді. Назар аударыңыз! - қатысушының Қағиданың 23-1 жəне 23-2-тармақтарында көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ сатушының шотына сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сауда-саттық басталуға дейін жетпіс екі сағат бұрын түспеуі Тізілім вебпорталының өтінімді қабылдаудан бас тарту үшін негіз болып табылады; - тізілімнің дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəліметтер болған жағдайда, Тізілім веб-порталы өтінімді қабылдау жəне қатысушыны аукционға жіберуді жүзеге асырады. Тізілімнің дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болмаған жағдайда, Тізілім веб-порталы қатысушының өтінімін кері қайтарады; - жылжымайтын мүлікті жекешелендіру кезінде Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сəйкес жер учаскесіне құқық сатып алушыға өтеді. Жер учаскесінің кадастрлық (бағалау) құнын сатып алушы Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сəйкес жеке төлейді. Тізілімнің веб-порталы автоматты тексеру нəтижелері бойынша Тізілімнің вебпорталында көрсетілген қатысушының электрондық мекенжайына өтінімді қабылдау не өтінімді қабылдаудан бас тарту себептері туралы электрондық хабарлама жібереді. Аукционға жіберілген қатысушыға Тізілімнің веб-порталы беретін аукцион нөмірі бойынша аукцион залына кіруге рұқсат беріледі. Аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде электрондық-цифрлық қолтаңбасы мен аукцион

нөмірін пайдалана отырып, аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша аукцион өткізу тəртібі: 1) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, онда осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілмеген болып танылады; 2) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растайтын болса, онда бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанының ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, онда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып танылады, ал осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілген болып танылады. Жекешелендіру нысаны бойынша саудасаттықтың ағылшын əдісімен аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы бағаны арттырудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз электрондық-цифрлық қолтаңбаны пайдалана отырып, сауда-саттық өткізілген күн ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде Семей қаласы, Интернационал көшесі, 38, 3-қабат, 308-бөлме мекенжайында қол қойылады. Аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстыру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; 2) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариат куəландырған көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Қосымша ақпаратты www.gosreestr. kz сайтынан жəне 8 (7222) 525309, 523266, 568265 телефондары арқылы алуға болады.

Назар аударыңыз, түзету!

Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті «Егемен Қазақстан» газетінің 2014 жылғы 30 тамыздағы №169 санында жарияланған ақпараттық хабарламасына мынадай түзету енгізеді: 4 лоттағы «Бастапқы (алғашқы) бағасы – 153 000 теңге» деген сөздер «Бастапқы (алғашқы) бағасы – 115 000 теңге», «Кепілді жарна – 22 950 теңге» деген сөздер «Кепілді жарна – 17 250 теңге» деп оқылсын; 5 лоттағы «Бастапқы (алғашқы) бағасы – 289 000 теңге» деген сөздер «Бастапқы (алғашқы) бағасы – 217 000 теңге», «Кепілді жарна – 43 350 теңге» деген сөздер «Кепілді жарна – 32 550 теңге» деп оқылсын; 11 лоттағы «Бастапқы (алғашқы) бағасы – 473 000 теңге» деген сөздер «Бастапқы (алғашқы) бағасы – 422 000 теңге», «Кепілді жарна – 70 950 теңге» деген сөздер «Кепілді жарна – 63 300 теңге» деп оқылсын; 14 лоттағы «Бастапқы (алғашқы) бағасы – 68 000 теңге» деген сөздер «Бастапқы (алғашқы) бағасы – 138 000 теңге», «Кепілді жарна – 10 200 теңге» деген сөздер «Кепілді жарна – 20 700 теңге» деп оқылсын.

Ақтөбе облысы əкімдігі мен Ақтөбе облысының мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасы Ақтөбе қаласында орнатылатын көрнекті ақтөбелік шығармашылық тұлғалар аллеясының ең үздік эскиздік жобасына шығармашылық байқау жариялайды. Байқаудың жобалық ұсыныстарының тізілімі мен басқа талаптары байқау құжаттарында көрсетілген. Байқауға қатысуға Қазақстан қалаларының көркемдік-өндірістік шеберханалары, басқа да заңды жəне жеке тұлғалар шақырылады. Байқау құжаттарының жиынтық электрондық нұсқасын 2014 жылдың 1 қарашасына дейін тегін түрде Ақтөбе облысының мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасынан алуға болады. Конвертке салынған байқауға қатысуға берілген өтініштер Ақтөбе облысының мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасында мына мекенжай бойынша қабылданады: 030010, Ақтөбе қ., Əбілқайыр хан д-лы, 40, 658-бөлме. Байқауға қатысуға өтініш білдірудің соңғы мерзімі – 2014 жылдың 1 қарашасына дейін. Қосымша ақпаратты мына телефон бойынша алуға болады: 8 (7132) 54-63-12, 54-55-20.

Ақтөбе облысы əкімдігі мен Ақтөбе облысының мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасы Ақтөбе қаласында орнатылатын Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске үлес қосқан тыл еңбеккерлеріне арналған ескерткіш белгінің ең үздік эскиздік жобасына шығармашылық байқау жариялайды. Байқаудың жобалық ұсыныстарының тізілімі мен басқа талаптары байқау құжаттарында көрсетілген. Байқауға қатысуға Қазақстан қалаларының көркемдік-өндірістік шеберханалары, басқа да заңды жəне жеке тұлғалар шақырылады. Байқау құжаттарының жиынтық электрондық нұсқасын 2014 жылдың 1 қарашасына дейін тегін түрде Ақтөбе облысының мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасынан алуға болады. Конвертке салынған байқауға қатысуға берілген өтініштер Ақтөбе облысының мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасында мына мекенжай бойынша қабылданады: 030010, Ақтөбе қ., Əбілқайыр хан д-лы, 40, 658-бөлме. Байқауға қатысуға өтініш білдірудің соңғы мерзімі – 2014 жылдың 1 қарашасына дейін. Қосымша ақпаратты мына телефон бойынша алуға болады: 8 (7132) 54-63-12, 54-55-20.

Просим считать недействительным круглую печать Филиала за порядковым номером 35. Описание печати: в верхней части печати надпись на государственном языке: «ШАРТТАР ҮШІН». В центральной части печати изображение логотипа АО «KaspiBank» с расположенным под ним числом: «№35», обозначающим порядковый номер печати. По окружности печати проходит надпись: «Қазақстан Республикасы «KaspiBank» АҚ Астана қ., Филиалы» на государственном языке и надпись «Республика Казахстан Филиал АО «KaspiBank» в г.Астана» на русском языке.

ИП АСЕЛЬ, ИИН 780915400254 извещает о прекращении деятельности. Претензии принимаются в течение 1-го месяца со дня опубликования объявления по адресу: г. Алматы, ул. Байшешек, дом 13 . В связи с утерей диплома Казахского национального педагогического университета имени Абая ЖБ №0023408 на имя Тлеубаевой Алия Сериковны считать недействительным.

КОНКУРСТЫҚ ХАБАРЛАМА

Қазақстан Республикасы Президентінің 2014 жылғы 6 тамыздағы «Қазақстан Республикасы мемлекеттік басқару жүйесінің реформасы туралы» № 875 Жарлығына сəйкес Қазақстан Республикасының Байланыс жəне ақпарат агенттігі функциялары мен өкілеттіліктерін жаңадан құрылған Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігіне бере отырып қосылу арқылы қайта ұйымдастырылды. Осыған байланысты Қазақстан Республикасында телерадио хабарларын тарату мақсаттар үшін радиожиіліктерді (радиожиілік арналарын) бөлу бойынша конкурсына өтінімдерді қабылдау мерзімінің 2014 жылғы 3 қазанға дейін ұзартылатындығы туралы хабардар етеміз. Өтінімдер жəне оған қоса берілген құжаттар 2014 жылғы 3 қазанда сағат 18.00-де аяқталады. Конверттерді ашу 2014 жылғы 6 қазанда сағат 15.00-де мына мекенжайда өтеді: Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8-үй (Министрліктер үйі), 15-кіреберіс, (745-бөлме). Конкурс қорытындысы конверт ашылған күннен бастап он жұмыс күнінен аспайтын мерзімде шығарылады.

Ақтөбе облысы əкімдігі мен Ақтөбе облысының мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасы Хромтау қаласында орнатылатын Ұлы Отан соғысында қаза тапқандарға арналған ескерткіш белгінің ең үздік эскиздік жобасына шығармашылық байқау жариялайды. Байқаудың жобалық ұсыныстарының тізілімі мен басқа талаптары байқау құжаттарында көрсетілген. Байқауға қатысуға Қазақстан қалаларының көркемдік-өндірістік шеберханалары, басқа да заңды жəне жеке тұлғалар шақырылады. Байқау құжаттарының жиынтық электрондық нұсқасын 2014 жылдың 10 қазанына дейін тегін түрде Ақтөбе облысының мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасынан алуға болады. Конвертке салынған байқауға қатысуға берілген өтініштер Ақтөбе облысының мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасында мына мекенжай бойынша қабылданады: 030010, Ақтөбе қ., Əбілқайыр хан д-лы, 40, 658-бөлме. Байқауға қатысуға өтініш білдірудің соңғы мерзімі – 2014 жылдың 10 қазанына дейін. Қосымша ақпаратты мына телефон бойынша алуға болады: 8 (7132) 54-63-12, 54-55-20.

Ақтөбе облысы əкімдігі мен Ақтөбе облысының мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасы Ақтөбе қаласында орнатылатын Шекті Тілеу Айтұлы батыр ескерткішінің ең үздік эскиздік жобасына шығармашылық байқау жариялайды. Байқаудың жобалық ұсыныстарының тізілімі мен басқа талаптары байқау құжаттарында көрсетілген. Байқауға қатысуға Қазақстан қалаларының көркемдік-өндірістік шеберханалары, басқа да заңды жəне жеке тұлғалар шақырылады. Байқау құжаттарының жиынтық электрондық нұсқасын 2014 жылдың 1 қарашасына дейін тегін түрде Ақтөбе облысының мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасынан алуға болады. Конвертке салынған байқауға қатысуға берілген өтініштер Ақтөбе облысының мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасында мына мекенжай бойынша қабылданады: 030010, Ақтөбе қ., Əбілқайыр хан д-лы, 40, 658-бөлме. Байқауға қатысуға өтініш білдірудің соңғы мерзімі – 2014 жылдың 1 қарашасына дейін. Қосымша ақпаратты мына телефон бойынша алуға болады: 8 (7132) 54-63-12, 54-55-20.

2014 ж. 3 шілдеде қайтыс болған Смагулова Гульзира Мукужановнаның мұра герлерін мына мекенжай бойынша: Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Ұзынағаш ауылы, Қараш батыр к-сі, 112үйде орналасқан нотариус С.К.Сыдыковаға 2015 ж. 3 қаңтарға дейін хабарласуын сұрайды. Тел. 8 72770- 2-00-70.

Утеряны регистрационные удостоверения на следующие препараты ТОО «АстанаНан»: Диурон, 48% с.к. (дифлубензурон, 480 г/л) Витакс, в.с.к. (карбоксин, 170 г/л + тирам, 170 г/л) Эстетик Профи, к.э. (2,4-Д кислота в виде 2-этилгексилового эфира)

«Маңғыстаумұнайгаз» АҚ басшылығы мен ұжымы «Ембімұнайгаз» АҚ бас директорының өндіріс жөніндегі орынбасары Сүлеймен Қойысұлы ШОТЫҚБАЕВТЫҢ дүниеден озуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «ҚазМұнайТеңіз» ТМК акционерлік қоғамының ұжымы «Ембімұнайгаз» АҚ бас директорының өндіріс жөніндегі орынбасары Сүлеймен Қойысұлы ШОТЫҚБАЕВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туыстарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


14

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2014 жыл

 Еркін елдің ертеңі

ЖАС ШЕКАРАШЫ Алматы облысы Іле ауданының №38 мектепгимназиясының негізінде «Жас шекарашы» деп аталатын кадет сыныбы ашылды.

сыныптан бастап 11 сыныпқа дейін жалпы білім беру жүйесінің бағдарламасын меңгерумен қатар, қосымша əскери-патриоттық тақырыптағы пəндерді оқитын болады. Оның ішінде саптық дайындық, атыс өнері, тактикалық ісқимылдар, əскери-медициналық

Жас шекарашыларды даярлауға еліміздің Шекара қызметінің №2125 əскери бөлімінің қыз мет шілері көмек көрсетеді. Кадет сыныбында барлығы 28 оқушы оқитын болса, оның 20сы ер бала, 8-і қыз бала екендігін атап өткен орынды. Олар 6

көмек, əскери жарғы талаптары, топографияның қыр-сыры, із кесудің өзіндік ерекшеліктері, қызметтік иттерді үйрету секілді пəндерге қазірдің өзінде оқушылар қызығушылық танытып отыр. Ал адамгершілік тəрбие, мəдениеттану негіздері жеткіншектерді қайырымды болуға баулыса, самбо мен қоян-қолтық ұрыс тəсілдері оларды шымырлыққа үйрететіндігі сөзсіз.

Оқушылардың өзіндік формалық киім үлгілері Шекара қызметінің далалық, күнделікті киімдерінде – шалбарында, бас киімдерінде, пилоткаларында жəне погондарында «Жас шекарашы» деген жазуы бар жапсырма тігілген. Далалық киім киген оқушылар өздерінің теориялық білімдерін тəжірибе жүзінде шыңдайды, алған білімдерін бүлдіршіндер күнделікті шекара заставаларында жəне ашық сабақтарда көрсетеді. «Егемен-ақпарат».

 Айтайын дегенім...

Асхана бар, аспазшы жоќ «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» демекші, Сарыкемердегі «Ақ ниет» шаруа

қожалығының басшысы Төребек Көлбаев «Жұмыспен қамту-2020 жол картасы» мемлекеттік

бағдарламасы арқылы несие алып, бүгінде кəсіпкерлік саласындағы жоспарларын жүзеге асыруының арқасында шаруасын дөңгелетіп отыр. «Мен де қарапайым ауылдағы халықтың арасынан шықтым, – дейді бізбен əңгімесінде Төребек Көлбаев. – Алдымен «Ақ ниет» шаруа қожалығын құрып, ауыр кезеңдерде де тынбай еңбектенудің нəтижесінде бірқатар табыстарға қол жеткіздім. Үстіміздегі жылдың тамыз айында мемлекетіміздің қолдауының арқасында бағдарламаның екінші бағыты бойынша кəсіпкерлікті одан əрі дамыту мақсатымен үш миллион теңге көлемінде несие алдым. Алған қаражатқа үлкен жолдың бойында орналасқан көлік жөндеу шеберханасына құрал-саймандар алудамын. Атап айтқанда, дəнекерлеу цехына бір

аппарат, машина бөлшектерін жөндеу цехына автокөлік көтергіш, дөңгелек желімдеу цехына жаңа құрылғылар сатып алдым. Сондай-ақ, қосымша қажетті құрылғылар алуды жоспарлап отырмын. Алға қойған мақсаттарым көп, сол жолда аянбай еңбек етудемін. Көлігін жөндетуге келген азаматтар аз да болса аяқ жазып, ас-су ішсін деген ниетпен шеберхананың қасынан шағындау асхана да ашып қойғанмын. Сол асханаға жұмысқа қабылдайын десем, бір аспазшы табылмады. Əзірге келінім істеп жүр. Бір қызығы – ауданымыздағы №3 Байзақ колледжі жыл сайын қаншама жас мамандарды дайындап шығарады, бірақ, өкінішке қарай, солардың бірде-біреуі көлік жөндеуші немесе аспазшы болып жұмыс істемейді. Ал, егер автокөлік

 Əлеуметтік қолдаудың əлеуеті

«Егемен Қазақстан».

Қазір қоғамда мүмкіндігі шектеулі азаматтарды еңбекке тарту, олардың жұмыс істеуіне жағдай туғызу бағытында бірқатар ілгерілеушілік бар. Ақтөбе облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру жəне əлеуметтік бағдарламалар басқармасы басшысының орынбасары Аман Жекеевтің айтуынша, мүмкіндігі шектеулі азаматтарға, қоғамдық бірлестіктерге көмек көрсетуге жəне халықтың əлеуметтік осал топтарының өмірлік деңгейін көтеру мақсатында əлеуметтік жобаларға іріктеу жүргізілген. Ол үшін облыста əлеуметтік жобаларды іріктеу жөніндегі комиссия құрылып, оның құрамына «Нұр Отан» партиясы филиалының, үкіметтік емес ұйымдардың, өңірлік ұлттық кəсіпкерлер палатасы филиалының өкілдері, мүмкіндігі

шектеулі азаматтар мəселелерімен айналысатын əкімдердің кеңесшілері жəне басқа да мүдделі ұйымдар кірген. «Ақтөбе облысының үздік əлеуметтік жобалары» конкурсы туралы іс-шаралар жоспары жасалып, конкурстың материалдары басқарманың электронды сайтына жарияланған. Нəтижесінде конкурсқа 8 əлеуметтік жоба ұсынылған. Жақында үздік əлеуметтік жобаларды іріктеу жөніндегі облыстық комиссияның отырысында конкурстың жеңімпаздары анықталды. «Ақтөбе қаласының сал ауруларды қолдау орталығы» қоғамдық бірлестігі ұсынған «ПараSəтті Өмір» əлеуметтік жобасы бірінші орынды жеңіп алып, ақшалай сыйлық пен Алғыс хатқа ие болды. Жобаның мақсаты мүмкіндігі шектеулі азаматтарды өндіріске жұмысқа орналастыру, мүгедектік кресло-арбаларды жөндеу, техникалық қызмет көрсету

болып табылады. Бұл жоба сондай-ақ, Астанада ұйымдастырылатын конкурсқа қатысады. Алға аудандық мүгедектер қоғамы ұсынған «Қамқорлық» əлеуметтік жобасы екінші, облыстық Қазақ саңыраулар қоғам бірлестігінің «Поющие руки» əлеуметтік жобасы үшінші орынды жеңіп алып, ақшалай сыйлық жəне Алғыс хатқа ие болды. Облыстық «Үздік əлеуметтік жоба» конкурсына белсенді қатысқаны үшін қалған бес əлеуметтік жоба иегерлері бағалы сыйлықтармен жəне мақтау қағаздарымен марапатталды. Ақтөбе облысының кəсіпкерлік палатасы барлық қатысу шыларға естелік сыйлықтар табыс етті. Бұл бес əлеуметтік жоба 2015 жылы мемлекеттік тапсырыс аясында жүзеге асырылатын болады. Ақтөбе облысы.

 Оқиға

Нумизматикалыќ жəдігерлер шетелге асып кете жаздады Қазақстандық шекарашылар мемлекеттік шекарадан нумизматикалық заттарды заңсыз өткізбек болған Ресей Федерациясының азаматтарын ұстады.

Батыс Қазақстан облысындағы Жəнібек шекара отрядына қарасты «Орда» заставасының наряды еліміздің аумағынан мемлекеттік шекараға қарай «Тойота Ланд Крузер»

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

автомобилін мініп келе жатқан Ресей Федерациясының 4 азаматын тоқтатты. Көлікті мұқият тексеру кезінде оның салонынан нумизматикалық заттар табылды. Бұлар 23 данадан астам

Мұхтар МАНЕКЕЕВ. Жамбыл облысы, Байзақ ауданы.

 Дерек пен дəйек

Їздік жобалар аныќталды Сатыбалды СƏУІРБАЙ,

жөндеу мамандығы бойынша жұмыс істегілері келсе, мен ондай шеберлерге зəру болып отырмын. Қазіргі таңда біздегі ең басты өзекті мəселе осы – шеберлердің жоқтығы дер едім», дейді азамат ағынан жарылып. Төребек ағамыз – өз адал еңбегін кəсіп еткен азамат. Қосымша бау-бақша өсіріп, шаруасын дөңгелетіп отыр. Биылғы жылы алғаш рет ас бұршағын егіпті. Өнімділігі көңілге қонса, келер жылы тағы да өсірмек ойда екен. Сонымен қатар, жүзім өсіруді де қолға алмақ. Иə, шынында да «Əрекет түбі – берекет» екені рас. Мемлекетіміздің кəсіпкерлік саласына деген қолдауын тиімді пайдаланып, шаруасын өрістетіп отырған Төребек ағаның тірлігіне, еңбекқорлығына, іскерлігіне риза болдық.

1846 жылы жасалған тиын-тебендер, одан бөлек əртүрлі түсті металдардан жасалған білезік, түйме, жүзік секілді 470 құнды заттар, сонымен қатар, 4 металл іздегіш аспап болып шықты. Тергеу амалдары жүргізілуде. Батыс Қазақстан облысы, Бөкей ордасы ауданы.

Ќиын ораќ

Соңғы жылдары табиғат ақтөбелік диқандарға оң қабақ танытпай келеді. Биыл да солай болып тұр. Көктем тым тəуір үміттендіргенімен артынан аптап ыстық ұрып, арты қуаңшылыққа ұласты. Қашанда барын базарлап үйренген диқан қауымы алқаптағы азды -көпті алтын астықты жинап алуға кірісті.

Биыл облыс диқандары 447 мың гектарға егіс салған болатын, соның 309 мың гектары ғана оруға жарамды, қалған алқаптағы егін бой көтере алмай, ыстыққа ұрынып, күйіп кетті. Əсіресе, Қобда, Алға аудандарының алқаптарындағы егін түгелдей орақ салуға келмейді. Астықты өңірлер Əйтеке би, Мəртөк ауданында да жағдай мəз емес. Диқан қауымы егін орағына тиянақты дайындалды. Литрі 109 теңгеден 16 мың тонна жанармай дайындады. Егін орағына қатысатын техника уақытылы дайындық сапына да қойылған-ды. Қолда бар 115 механикаландырылған қырман мен 9 элеватор да жаңа егіннің астығын қабылдауға əзір болатын. Облыста қазірдің өзінде 177 мың гектардың астығы жиналды. Гектар түсімділігі орташа 4,5 центнерден айналуда. Бұл көрсеткіш Хромтау ауданында орташа 5,7 центнер, ал, Қарғалы ауданында 5 центнер шамасында болуда. Егінжайда 2 мыңнан астам комбайн жұмыс істейді. Күніне 9 мың гектардан астам алқаптың астығы жиналуда. Диқан қауымы егіні оруға келетін алқаптағы астықты жауын- шашынға ұрындырмай ысырапсыз жинап алудың қамында. Содан кейін 31 мың гектар майлы дақылдарды жинауға кіріседі. «Егемен-ақпарат».

 Қаз-қалпында

Ґмірде ! ? ы д й а м не бол Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Ґзімдікі екен деп... – Мына көрші Тасарық ауылында бір жігіт бар, – деп бастайды əңгімесін Оңтүстік Қазақстан облысы, Төлеби ауданы, Жамбыл ауылының азаматы Дүйсенбек Жасұзақов. – Өзі өмірі ауылдан шықпаған, мектептен кейін жоғары оқу орнына бармастан колхозда жұмыс істеуге қалыпты. Ол кезде мақта теруге шаруашылықтардан жұмысшылар жіберетін. Колхоз мұны мақта теруге жұмсайды. Таудың баласы өмірі мақта көрмеген, бір апта теріпті де қашып кетіпті. «Икарусқа» отырып, Мақтааралдан Шымкентке келеді. Əрі қарай ауылға басқа автобусқа отыруы керек қой. Автобекетте «Ақ жол» деген асхана болатын. Қарын аш. Жолдан шаршаған. Тамақ ішіп алмақ болып асханаға кіреді. Қою, сұйығы бар, əйтеуір екі тамаққа жəне бір стакан айран мен бір үзім нанға тапсырыс беріпті. Асхана кең, орын көп. Алдына əкелген тамағын енді жейін десе, қасық жоқ. Ол кезде қасық, шанышқы атаулының бəрін асхананың бір шетінде тұрған арнаулы ыдысқа салып қоятын. Оны өзің барып алуың керек. Жұрттан көріп бұл да барып, қасық алады. Қайтып келсе, мұның сұйық тамағын түрі жаман бір орыс сылпылдатып ішіп жатыр дейді. Не істерін білмей сасып қалады. Не жарытып орысша білмейді. Əрі ол кез орыстан ептеп сескенетін заман. Тұрып-тұрып «қой, бұйырғаны осы шығар, ең болмағанда екінші тамағымды ішіп үлгерейін» деп ақырын орысқа қарама-қарсы жайғасады. Қою тамағына қол созады. Орыс көзі бақырайып, үндемей отыра беріпті. Үндемеген соң бұл асығып-аптығып тамақты жей бастайды. Бірақ орыс екеуі бір-бірінен көз алмайды. Тамақты тауысып, стакандағы айранды сіміріп, нанын қомағайлана жеген бұл тез-тез тұрып кетеді. Орыс көзі бақырайған күйі қалады. Асханадан шығып, орыстан аман-есен құтылғанына «уһ» деп кетіп бара жатқанда есіне түседі. Əлгі тамақ ішкен үстелінің үстінде шəпкісі қалып кетіпті. Амал жоқ, қайтадан барады. Барса, орыстың алдынан қалпағы көріне қоймапты. Жақындап келсе, орыстың ар

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 747-63-01; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

жағындағы үстелде мұның екі тамағы да, наны мен айраны да сол күйі тұр екен. Сөйтсе, бұл үстелден шатасып, айдаладағы орыстың тамағын ішіп кетіпті. Бұл одан сескенсе, ол бұдан қорыққан ғой. Ал, асхана қызметкерлері мұны сыртынан қызықтап қарап тұрыпты. Қайтып келсе, бəрі ішексілесі қатып күліп жатыр екен. Бұл шəпкісін алыпты да зытып кетіпті.

«Ауылымныѕ адресі ќандай еді?» – Амангелді жақта есімі Мамед деген бе, əлде басқа ма, əйтеуір бір күрд жігіті бар екен, – деп бастайды тағы бір əңгімесін Дүйсекең. – Ол да ауылдан ешқайда аттап баспаған, өте момын жан екен. Өзінің сауаты да онша болмаса керек. Мектепті бітірген соң, əскерге кетіпті. Ол жаққа кеткен жігіттерден артынша хат келуші еді ғой. «Мен пəлен деген қалаға бардым, адресім мынандай, осыған хат жазып тұрыңыздар» деген... Мамед кеткен соң арада ай өтеді, хат жоқ. Үш ай өтеді, хат жоқ. Алты ай, тіпті бір жыл өтеді. Хат жоқ. Əскери комис са риат арқылы үй іші Мамедтің əйтеуір Ресей жаққа кеткенін біледі. Басқа ақпарат жоқ. Содан бірде сол ауылдың бір кісісі пойызбен жолаушылап Мəскеу жаққа барыпты. Ресейдің ішіне дендеп кіріп, бір теміржол вокзалында сыртқа шығып, темекі шегіп тұрса керек. Қараса, перронда 4-5 солдат өтіп барады екен, арасында Мамед бар. Тани кетеді. Əрі əке-шешесі көптен бері одан хат-хабар ала алмай жүргенін біледі. «Əй, Мамед, қалайсың?..», деп дауыстайды ғой. Сөйтсе, анау жалт қарапты да жүгіріп кеп құшақтай алыпты. Қараса, солдат жігіт ағыл-тегіл жылап жатыр... «Ей, Мамед саған не болды? Жылағаны несі? Жігіт емессің бе? Қой деймін...», деп жатса, Мамед: «Көке, ауылдың адресі қандай еді, соны айтыңызшы...», деп одан бетер боздайтын көрінеді. Сөйтсе, байғұс бала ауылындағы көшесінің атын білмейді екен ғой. Əскерде сұрағандарға «Қазақстаннан келдім, ауылымның аты Амангелді» дегеннен басқаны айта алмайды екен. Ал, Қазақстанда қаншама Амангелді деген ауыл бар десеңізші... Оңтүстік Қазақстан облысы.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Айдар ӨРІСБАЕВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 7 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №389 ek

Profile for Egemen

05092014  

0509201405092014

05092014  

0509201405092014

Profile for daulet
Advertisement