Page 1

Бүгінгі нөмірде:

№204 (28143) 5 ҚЫРКҮЙЕК БЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Ауыл ахуалы қашан жақсарады? 2-бет Тежеулі істердің тетігін іздестіру 4-бет МАХАМБЕТ: белгілі, беймəлім беттер 5-бет Отбасы – Отанның ошағы 6-бет

 Мемлекет мерейі

ЕЛІМІЗ ЕЛУЛІККЕ ЕНДІ! Санкт-Петербург қаласында өтіп жатқан G-20 (Үлкен жиырмалық елдері) алаңшасындағы Орталық коммуникациялар қызметі көшпелі брифингінің барысында осы құрылымның ресми өкілі журналистерді Қазақстанда үстіміздегі аптада болған ең маңызды оқиғалармен таныстырды. Сұңғат ƏЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Серіктестік əлеуеті серпін ќосылєанда артады Кеше Ақордада Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Словакияның Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Петер Юзадан, Грузияның Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Зураб Патарадзеден, Моңғолияның Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Жагир Сухээден, Қытайдың Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Лэ Юйчэннен жəне Финляндияның Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Илкка Унто Калерво Райсаненнен Сенім грамоталарын қабылдады. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Мемлекет басшысы елшілерді Қазақстан Республикасындағы дипломатиялық миссияларының басталуымен құттықтап, олардың қызметтері сенім мен өзара түсіністікті нығайтуға, екіжақты ынтымақтастық əлеуетін барынша арттыруға бағытталатынына сенім білдірді. «Біздің еліміз бүгінгі тəуелсіз дамудың маңызды жəне жауапты кезеңін бастан өткізіп

отыр. Өткен жылғы желтоқсанда Қазақстанның 2050 жылға дейінгі даму бағдарламасы қабылданды. Елімізде халықаралық маңызы бар бірқатар ауқымды жобалар іске асып жатқаны мəлім. Қазақ станның түрлі құрлықтағы се ріктестерінің бірлесіп күш салуымен елімізде ірі «Қашаған» мұнай-газ кен орны өндірісі ен гізілейін деп отыр. «Қорғас – Жетіген» темір жолы іске қосылды. «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» автомагистральдік дəлізі

жү зеге асырылуда. Еліміздің Ре сеймен жəне Беларусьпен Кеден одағына жəне Біртұтас экономикалық кеңістікке мүше болуының арқасында Қазақстан нарығының мүмкіндіктері арта түсуде. Жаңартылған жəне баламалы энергия көздерін дамыту үшін елімізде озық технологиялар мəселесі қолға алынып жатыр. Қазақстанның «жасыл экономикаға» өтуінің жаңа тұжырымдамасы бекітілді. Астанада «Болашақтың энергиясы» тақырыбында ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесі өтетін болады», деді өз сөзінде Мемлекет басшысы. Сондай-ақ, Елбасы Қазақстандағы ауқымды жаңалықтар экономикалық қана емес, саяси өлшемдерді де қамтитынын, бұл ретте Қазақстан өңірлік жəне əлемдік кезекті проблема ларды шешуге белсене қатысып

Елбасы ќабылдады

отырғанын жеткізді. «Оған біздің ЕҚЫҰ-ға, Ислам Ынтымақтастығы Ұйымына, Еуразия экономикалық қоғамдастығына, Шанхай ынтымақтастық ұйымы на, Ұжымдық қауіпсіздік шарт ұйымына жəне Түркі кеңесіне төрағалық еткені дəлел. Біздің еліміз Ауғанстанды қалпына келтіру ісінде əлемдік қоғамдастыққа көмек көрсетіп келеді, сондай-ақ, Иранның ядролық проблемасын шешуіне де үлес қосуда. Биылғы жылдың көктемінде Алматыда Иран мəселесі бойынша халықаралық келіссөздер өткізілді. Қазақстан алдағы уақытта да халықаралық ілгерішіл бастамаларды қолдап, жаһандық жəне өңірлік қауіпсіздікке өз үлесін қоса беретін болады», деді Н.Назарбаев.

Ресми өкіл А.Əбибуллаевтың атап көрсеткеніндей, Бүкілəлемдік экономикалық форум 2013 жылдың 4 қыркүйегі күні 2013-2014 жылдарға жаһандық бəсе ке лес тік туралы жылдық есебін жариялаған. Осы есеп бойынша Қазақстан өткен жылғы көрсеткішінен бір сатыға алға басып, 148 елдің арасынан 50-ші орынды иеленген. Бұл рейтингтік орын Қазақстанның 2005 жылдан бастап осы есепке алынғаннан бергі бүкіл тарихындағы ең үздік нəтижесі болып табылады. Мұның өзі ел басшылығы алға қойған міндетке сəйкес, еліміздің əлемдегі ең үздік елу елдің арасына кіргендігін білдіреді. Енді осы оқиғаның жуықтағы тарихына назар аударып, халықаралық ұйымдар мен рейтингтік агенттіктер тарапынан болатын бағалаулардың мұның алдындағы кейбір нəтижелері жайында сөз ете кетейік.

Халықаралық ұйымдар мен рейтингтік агенттіктер қалыптастыратын əртүрлі əлемдік рейтингтік көрсеткіштер ұлттық экономиканың бəсекелестік қабілеттілігін бағалауға мүмкіндік береді. Осы жағдайға байланысты Қазақстанның халықаралық рейтингі жасақталды. Мəселен, бəсекелестік қабілеттілікті анықтау жөнінде неғұрлым беделді деп табылатын рейтингтер бойынша Қазақстан төмендегідей орындарға ие болған. Бүкілəлемдік экономикалық форумның 2012 жылғы бəсеке лестіктің жаһандық индексін анықтау жөніндегі рейтингі бойынша Қазақстан Республикасы 144 мемлекеттің арасында 51-ші орынды иеленді. Мұның сыртында Менед ж ментті дамыту халықаралық институтының 2013 жылғы бəсекелестікке қабілеттіліктің əлемдік индексін анықтау бойынша біздің еліміз 60 елдің ішінде 34-ші орынға табан тіреді. Сонымен қатар, Бүкілəлемдік

банктің бизнесті жүргізу жеңілдігі жөніндегі Doing Business индексі бойынша Қазақстан əлемнің 185 елі арасында 49-шы орынға ие болды. Ал Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы 2012 жылғы адам əлеуетінің даму индексін анықтау рейтингінде Қазақстанға 187 елдің арасынан 69-шы орынды белгілеген. Міне, осы рейтингтік көрсеткіштердің бəрі біздің еліміздің өмірдің əр саласы бойынша жылдан-жылға алға басып келе жатқандығын көрсетеді. Біз осы мақаланы жазу барысында Қазақстанның халықаралық рейтингіне қатысты тағы бір жағым ды жаңалыққа тап болдық. Бү кілəлемдік банктің бизнесті жүргізу жөніндегі 2013 жылғы Doing Business есебі бойынша Қазақстан енді 49-шы орынды иеленген екен. Бұл осы ұйымның 2011 жылғы есебінен тағы да 7 орынға алға жылжығанымызды көрсетеді. Сөйтіп, Қазақстан жаңа есеп бойынша Қытайды (91-ші орын), Түркияны (71-ші орын), Польшаны (55-ші орын), Ресейді (112-ші орын), Белоруссияны (58-ші орын), Қырғызстанды (70-ші орын) артқа тастаған. (Соңы 2-бетте).

Конкурс нəтижесімен танысты

Кеше Ақордада Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев ЭКСПО-2017 көрмесі кешенінің эскиз-идеясын таңдау жөніндегі архитектуралық конкурстың нəтижесімен танысты, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Қазақстан Президентіне көрменің өлшемдеріне анағұрлым сай келетін жобалар өз параметрлері бойынша ұсынылды. Нұрсұлтан Назарбаев таңдап алынған эскизидеяларды қарап шығып, олардың əрқайсының

жақсы жақтарын атап өтті. Елімізде «жасыл экономиканы» дамыту жөніндегі тұжырымдаманы іске асыруға қатысты қарастырылған жобалардың перспективасының жайы бөлек талқыланды. ЭКСПО-2017 көрмесі кешенінің үздік эскиз-идеясы туралы шешім кейін жария етіледі.

(Соңы 2-бетте).

Таєайындау

Мемлекет басшысының Өкімімен Қайрат Айтмұ хам бетұлы Нұрпейісов Қазақстан Республикасы Пре зидентінің Қазақстан Республикасы Парламентіндегі Өкілдігінің басшысы болып тағайындалды.

Оймақтай ой Жақсы басталған іс – жартысы біткен іс. ПЛАТОН.

Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Астана қаласының əкімі Иманғали Тасмағамбетовті қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

И.Тасмағамбетов Мемлекет басшысын Астананың əлеуметтік-экономикалық дамуы мен елорданың бас жоспары аясындағы перспективалары туралы хабардар етті.

Астана əкімі қалада негізгі мемлекеттік бағдарламалардың орындалуы жəне кезекті жылыту маусымына дайындық барысы туралы да баяндады.

 Президент поштасынан

Халыќ їшін жасалєан еѕбектіѕ ќайтарымы

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың атына Тараз қаласында тұратын Тəжібаевтар отбасынан хат келді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Өз хатында авторлар Мемлекет басшысына қазақстандықтардың тұрмыс деңгейін жақсарта түскен тиімді саясаты үшін алғыс білдірген. «Атап айтқанда, Сіздің идеяңыздың бірі – Астана қаласы Қазақстан Республикасының əкімшілік орталығына айналып қана қоймай, озық технологиялар, ғылым мен медицина орталығына

да айналды. Біз бүкіл отбасымызбен Сіздің еңбегіңіздің куəсі болдық», – делінген хатта. Сондай-ақ, Тəжібаевтар отбасы хатта 2013 жылы шілдеде Астанадағы Ұлттық ғылыми кардиохирургиялық орталықта жүрек ауруы диагнозы қойылған Ардақ Сериеваға операция сəтті жасалғанын мəлімдеген. Бұл ауруды ең заманауи медициналық жабдықтардың болуы мен хирургтің

араласуы арқылы ғана емдеуге болатын. Авторлар Орталық ұжымының, операция жасаған дəрігерлер Ю.Пя мен Д.Бикташеваның еңбегін ерекше атап өткен. «Орталықта болған бірнеше күн ішінде біз көптеген адамның қуанышты жүзін көрдік. Ұжым бір күнде бірнеше операция жасайды екен жəне оның бəрі де сəтті өтуде. Қазақстан Республикасының азаматтарына квота бойынша тегін емделу қарастырылғаны үшін Сізге тағы да алғыс айтамыз», – делінген хатта. Соңында Тəжібаевтар отбасы Мемлекет басшысына денсаулық жəне Қазақстан халқының игілігі жолындағы еңбегіне мол табыс тілеген.

Парасат парќы – патриотизм «Патриоттық – ұлы ұғым» – алдыңғы күні Астанадағы №64 мектеплицейде оқушыларға дəріс оқыған Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев осылай айтты. Ел телеарналары арқылы көрсетіліп, ел газеті арқылы халыққа жеткізілген сол əңгімеде Пре зидент өз дəрісінің алтын арқауы етіп отаншылдықты алды. «Биылдан бастап мектептерге «Қазақ елі» деген пəн енгізіледі. Соның бірінші сабағын мен өткізіп отырмын. Бұл патриоттыққа тəрбиелейтін пəн», деді Президент. Нұрсұлтан Назарбаев ол сабақты мектеп оқушыларына арнап өткізді. Сондықтан да баланың бойына сыя тындай, ойына құйылатындай қарапайым сөздермен өрбітті əңгімесін. «Нағыз патриоттық тəрбие үйден, өз отбасыңнан бастау алады. Ата-ананы, іні-қарындасты, туған-туыстың баршасын жақсы көру патриоттық сезім қалыптастырады. Солардың қамын ойлау арқылы Отанға жақсылық жасайсың», деді Нұрсұлтан Əбішұлы. Адамның өз Отанына, туған еліне,

оның тіліне, салт-дəстүрі мен мəдениетіне деген сүйіспеншілік сезімін сыйдыратын патриотизм ұғымы адамзат қоғамында мемлекет құрылған кезеңнен бері қалыптасып келе жатыр. Тарихтың ұзына бойында патриотизмнің сан түрі көрініс тапты. Полистік патриотизм антик дəуіріндегі қала-мемлекеттерде бой көтерсе, империялық патриотизм империяға адал берілуді əуезе етті, этностық патриотизмнің бүйрегі бəрінен бұрын өзінің сүйегіне бұрылса, мемлекеттік патриотизм алдымен мемлекеттің мүддесін ойлауды, туған елге деген перзенттік сүйіспеншілікті ту етіп ұстады. Мектеп шəкірттерінің алдында Елбасымыз осы мемлекеттік патриотизмді əспеттеудің əдемі үлгісін көрсетті. Адам парасатының парқы ең алдымен оның патриотизмінен танылатынын дəйекті дəлелдеді. Дəл бүгінгі газет нөмірінде Қазақстанның экономиканың бəсекеге қабілеттілігі бойынша əлемдегі елулікке енгені жөніндегі жақсы жаңалықты желпіне жазып отырмыз.

Біз бұл жарқын жеңіске ең алдымен қазақстандық отаншылдықтың арқасында жеткеніміз анық. Отаншылдық тəрбиесі – Нұрсұлтан Назарбаевтың елімізді басқарған бірінші күнінен ауыздан түсірмей, аялай айтатын тақырыбы. Елбасымыздың баяндамаларында, сөздерінде, сұхбаттарында, кітаптарында отаншылдық туралы терең мəнді толғаныстар, айшықты өрнектер мол. Олардың бірқатары жақында саясат ғылымдарының докторы, профессор Махмұт Қасымбековтің жетекшілігімен құрастырылған «Жылдар мен ойлар» атты кітапта топтастырылған. Біз бүгін газетіміздің 3-бетінде Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың отаншылдық туралы ойларын оқырман назарына ұсынып отырмыз. Елбасымыздың жан-жүрегін жарып шыққан бұл сөздер бөлек сақтап қоюға, жаңа оқу жылында басталатын «Қазақ елі» пəнінде ұстаздардың пайдалануына ыңғайлы болуы үшін арнайы бетке орналастырылды.


2

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2013 жыл

Серіктестік əлеуеті серпін ќосылєанда артады (Соңы. Басы 1-бетте).

Бұдан кейін Елбасы Сенім грамоталарын тапсырған елдер мен Қазақстан арасындағы ынтымақтастықтың даму барысы жайына тоқталып өтті. Мəселен, Мемлекет басшысы ҚХР-мен ынтымақтастық Қазақ станның сыртқы саясаттағы басым бағыттарының бірі болып табылатынын, бұл ретте жан-жақты серіктестік рухында екіжақты өзара іс-қимыл қарқыны ұдайы артып келе жатқанын атап өтті. «Бұл Қытай Халық Республикасының төрағасы Си Цзиньпиннің Қазақстанға алдағы алғашқы мемлекеттік сапарының нəтижесінде жаңаша дамитын болмақ. Сіз біздің халқымыздың арасындағы сенім мен өзара түсіністікті одан əрі жалғастыра беруге күш салатыныңызға кəміл сенемін», деді Н.Назарбаев ҚХР-дің Қа зақстандағы елшісіне қарата айтқан сөзінде. Ал Моңғолиямен арадағы ын тымақтастыққа тоқталған Қа зақстан Президенті бұл елмен өзара іс-қимылды жан-жақты дамытуға да жете мəн беріліп келе жатқанын атап өт ті. «Біздің саяси үнқатысу орнатқан ведомстволық байланыстарымыз бен парламенттік ынтымақ тастығымыз дамып келеді. Үкіметаралық деңгейдегі іскерлік байланыстарды жандандыруға күш салуымыз керек. Бұл ретте мəдени-гуманитарлық ынтымақтастығымызға зор мəн беріледі. Моңғолияда шілдеде өткен президенттік сайлау нəтижелері Қазақстан-Моңғолия екіжақты қарым-қатынастарын ілгерілету бағытын жалғастыруға мүмкіндік беретініне сенемін», деді Нұрсұлтан Əбішұлы. Президент, сондай-ақ, Қазақстанның Грузиямен де екіжақты байланыстарды дамытуға, нығайтуға мүдделі екендігін жеткізді. «Оның маңызды сауда жəне саяси серіктес ретіндегі мəртебесін сақтау ниетін көздейміз. Бүгінде екіжақты ынтымақ тастықтың күн тəртібінде транзит-көлік əлеуетін дамыту, кең ауқымды шарттық-құқықтық

база құру, сауда-экономикалық жəне мəдени-гуманитарлық байланыстар аясын ұлғайту мəселелері тұр», деді бұл орайда Елбасы. Нұрсұлтан Назарбаев Финляндияның да еліміздің Еуро па Одағындағы перспективалы серіктесі ретінде қарасты рылатынын атап өтті. «Біз Хельсинкимен тұрақты жəне сенімді үнқатысу орнатып келеміз. Финляндия Президенті Саули Ниинистёнің Қазақстанға биылғы сəуір айындағы мемлекеттік сапары жан-жақты үнқа тысуды тереңдету мақсатын көздейтінімізді көрсетті. Финляндия компаниялары инновацияны дамытуға жəне жоғары технологияны енгізуге байланысты жобаларға белсене қатысуға мүдделі болып отыр», – деді Қазақстан Президенті. Мемлекет басшысы еліміздің Словакия Республикасымен де өзара тиімді ынтымақтастықты жаңа сапалы деңгейге көтеруге мүдделі екенін жеткізді. «Бұл үшін бізде барлық қажетті мүмкіндік бар. Машина жасау, энергетика, көлік жəне коммуникациялық инфрақұрылымдар, құрылыс, металлургия, химия өнеркəсібі салаларындағы бірлескен жобаларды іске асыру үшін əлеуетіміз жеткілікті. Словакиямен серіктестік қарым-қатынасымыз одан əрі дами түседі деп үміттенеміз», деді Н.Назарбаев. Бұдан кейінгі кезекте Мемлекет басшысы елшілердің миссиялары маңызды жəне жауапты екенін, себебі, екіжақты ынтымақтастықтың болашағы осыған байланысты болатынын жеткізді. «Сіздердің қызметтеріңіз мемлекеттің жан-жақты қолдау көрсетуімен жүзеге асатын болады. Жаңа бастамалар мен жобалар арқылы оның аясын кеңейтуге жол ашылады. Біз Қазақстанның сіздердің елдеріңізбен сенім, өзара түсіністік, тең құқылық пен достық негізіндегі қарымқатынастарын нығайта беретін боламыз», дей келе, Нұрсұлтан Əбішұлы елшілердің Қазақстан жеріндегі қызметтеріне жеміс тіледі. Бұқаралық ақпарат құралдары

өкілдеріне арналған брифинг аясында елшілер Қазақстанмен екіжақты əріптестікке қатысты ойпайымдарын жеткізді. Мəселен, Словакия елшісі Петер Юза екіжақ ты қарым-қатынастарды сауда-экономикалық өзара іс-қимыл аясын ұлғайтуға бағдар ете отырып, жаңа деңгейге шығару көзделіп отырғанын мəлімдеді. «Егер бұдан 10 жыл бұрын елдеріміз арасындағы тауар айналымы шамамен 35 млн. еуроны құраған болса, өткен жылы 80 млн. еуроға жетті. Екі ел арасында экономикалық ынтымақтастық жөнінде үкіметаралық комиссия құрылған, бұл біздің қарым-қатынасымызды одан əрі дамытуға қуатты серпін береді», деді П.Юза. Грузия елшісі Зураб Патарадзе өзі үшін Қазақстан сияқты достас жəне бауырлас елге келіп, жұмыс істеу зор құрмет екеніне тоқталды. «Біздің елдеріміз арасындағы екіжақты қарым-қатынастар қарқынды дамуда, бұл, əсіресе, экономикалық ынтымақтастықтан көрінуде. Грузияда бірлескен жобалармен жұмыс істеп жатқан Қазақстан компаниялары көп. Демек, екіжақты ынтымақтастықты дамыту үшін бізде зор əлеует бар», деді З.Патарадзе. Моңғолия елшісі бүгін өзінің бауырлас халықтардың игілігі мен мүддесі жолында екіжақты қарым-қатынастарды орнатуға ресми кіріскенін айтты. «Біз Қазақстанмен мұнай өңдеу индустриясы, əуе жəне автожол көлігі, ауыл шаруашылығы тəрізді салаларда ынтымақтастық орнатуға мүдделіміз. Біздің халықтарымызды ежелден тамыр тартатын тарихи қарымқаты насымыз байланыстырады. Сондай-ақ екі ел арасында көптеген қызмет бағыттары бойынша ықпалдасуымызға мүмкіндік беретін табиғиклиматтық жағдайларымыздың көптеген ортақтығы бар. Жалпы, екі ел арасын жақындататын салалар көп. Біз, сондай-ақ, болашақта тауар айналымын арттыруды көздеп отырмыз», деді Ж.Сухээ. Қытай Халық Республикасының елшісі ҚХР төрағасы Си Цзиньпиннің атынан Қазақстан

Ауыл ахуалы ќашан жаќсарады? Ауыл ахуалы қашан, қайтіп жақсармақ? Кеше ПремьерМинистр Серік Ахметовтің төрағалығымен өткен селекторлық режімдегі Үкімет отырысында осы мəселе талқыға түсті.

Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Ауыл десе алаңдамайтын қазақ аз шығар, сірə. Себебі, қаймана қазақтың шынайы, қазақы болмысы осы ауыл сөзімен астарласып жатыр емес пе?! Бұйырған байтақ даланы кең жайлап, табиғаттың таза байлығын тұтынған атам қазақтың байырғы тұрмысы бүгінде сол ауылдарда қалғандай. Сондықтан болар, ауыл сөзіне қа зақ халқы қашанда ерекше мəн беріп, ауылдың жағдайына алаңдаушылық білдіріп жатады. Əрине, уақыт орнында тұрмайды, заман өтіп, өркениет көші ілгерілеген сайын адамзаттың тұрмыстіршілігі, өмір сүру салты да өзгере түсері анық. Бұл тек біздің

елдегі ғана емес, баршаға тəн жаһандық үрдіс. Бұрын адамдар шағын ауылдарда тұрса, біртіндеп биік үйлер салынып, қалалар бой көтерді, яғни ауылдар қалаға айнала бастады, тұрмыс-тіршілігі жақсарып, өмір сүруге қолайлы жағдайлар жасалды. Бірақ, бір өкініштісі, біздің ауылдардың көпшілігі мұндай жағдайды бастан өткере алмай жатып талқандалды. Тəуелсіздіктің алғашқы жылдарында бары мен нарын ту-талапайға салған ауыл жұрты жаппай қалаға үдере көшті. Тұрғыны азайып, тұрмысы нашарлаған ауылдар ақыры қирап, тіпті кейбірі мүлде жабылып қалды. Ал мұндай ауылдардың еңсесін тіктеп, қа тарға қосу қыруар қаржымен қоса, қажырлы

еңбекті талап ететіні рас. Сондықтан шығар, мемлекет тарапынан қаншама ақша бөлініп, бағдарламалар қабылданып жатса да ауылдардың жағдайы дұрысталып кете қоймады. Бірақ мүлде нəтижесіз емес, қазір Қазақ елінің хал-жайы қандай болса, ол ауылдың да ахуалын аңғартады. Əрине, ауыл десе, далада жайылған мал мен киіз үйді елестететіндер ауыл дан мүлде айрылдық дер, бірақ ауылдар қазір бар, тек сол ауылдардың барынша жағдайын жасап, оны қаладағылардан кенде емес жағдайға жеткізу керек. Кеше Үкімет отырысында айтылған қолға алынған іс-шаралар жайындағы мəліметтер мемлекет алда ауылдарды көркейтуге барынша күш салатынын аңғартты. С.Ахметов айтқандай, ауылдарды дамытуға арналған жүйелі шаралар қабылдау бойынша Мемлекет басшысының тапсырмасын жүзеге асыруға бағытталған осы саладағы негізгі іс-шаралар мемлекеттік жəне салалық бағдарламаларда көрініс тапқан, сондай-ақ ауылдық аумақтарды түлету бойынша «Жол картасы» жасалып, жүзеге асырылуда. Талқыланған мəселе бойынша Өңірлік даму вице-министрі Серік Жұманғарин баяндады. Ол бүгінгі күні республикамыздағы елді мекендерде 7,6 млн. адам тұратынын, барлық ауылдардың ішінде 1310-ының даму əлеуетінің жоғары, 5192-сінің орташа болып табылатынын атап өтті. Ауылдық аумақтарды инфрақұрылымдық дамыту бойынша шаралар білім беру, денсаулық сақтау, «Ақ бұлақ», коммуналдық шаруашылықтарды жаңғырту жəне басқа да бағдарламалар бойынша іске асырылуда. Мемлекеттік қолдау шаралары қатарында «Агробизнес-2020», жұмыспен қамту əлеуметтік бағдарламаларын атаған вице-министр жергілікті өзін-өзі басқаруды

Президентіне деген ыстық ықыласы мен ізгі тілегін жеткізді. «Мен Қазақстан Президентінің басшылығымен Сіздің ел қол жеткізген жетістіктерге сүйсінемін. Қытай достас көрші ретінде Қазақстанның табыстарына қуана қол соғады. Біздің қарымқатынастарымыз 20 жыл ішінде мықтап орнығып үлгерді жəне тұрақты түрде екі ел халқына үлкен пайдасын тигізе отырып дамып келеді. Сонымен қатар, таяу күндері ҚХР Төрағасы Қазақстанға алғашқы мемлекеттік сапармен келеді. Бұл біздің қарым-қатынастарымызды нығайтуға қуатты серпін беретін өте маңызды оқиға болмақ. Мен өзіме жүктелген маңызды миссия мен үлкен жауапкершілікті сезіне отырып, стратегиялық жəне жан-жақты серіктестікті одан əрі нығайту үшін қолымнан келгеннің бəрін жасайтын боламын», деді Л.Юйчэн. Финляндия елшісі Илкка Райсанен Финляндия президенті С.Ниинистёнің Қазақстанға сапары кезінде қол жеткізілген уағдаластықтарды іске асыру үлкен міндет болып табылатынын атап өтті. «Бүгінде Қазақстан – əлемдегі экономикалық өсімі жағынан ең қарқынды дамып келе жатқан елдердің бірі. Астананы ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесін өткізу құқығына ие болуымен құттықтағым келеді. Халықаралық көрменің «Болашақтың энергиясы» деп аталатын тақырыбы бүкіл əлем үшін өте өзекті. Ендігі кезекте Қазақстан «жасыл экономика» саласындағы ізашар ретінде көшбасшылық рөл атқаратын болады. Финляндия да энергия үнемдеу, табиғатқа залал келтіретін зиянды қалдықтарды азайту, су ресурстарын тиімді басқару бағыттары бойынша бастамалар көтеруде. Бұған қоса, қазақстандық ұшқыштарды Финляндияда оқыту, тəжірибе алмасу мəселесі бойынша да жұмыстар жүргізілуде. Демек, бұл – біздің елдеріміз арасындағы екіжақты қарым-қатынастар дұрыс бағытта дамып келеді деген сөз. Менің міндетім – осы үдерісті қамтамасыз ету», деді И.Райсанен. дамытуды қолдауға 2013 жылы республикалық бюджеттен 6,0 млрд. теңге бөлінгенін айтты. Аталған мəселе бойынша сондай-ақ Экономика жəне бюджет тік жоспарлау министрі Е.Досаев, Қаржы министрі Б.Жəмішев сөз сөйледі. Сонымен қатар, Шығыс Қазақстан облысының əкімі Б.Сапарбаевтың, Солтүстік Қазақстан облысының əкімі С.Ескендіровтің, Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы Тайпақ ауылдық округінің əкімі Б.Қыдырғожиннің, Оңтүстік Қазақстан облысы Мақтаарал ауданы Мырзакент кентінің əкімі Д.Ерімбетовтің есептері тыңдалды. Отырыс соңында талқылаудың негізділігіне назар аударған Үкімет басшысы «жаңа сайланған əкімдердің тиімді жұмыс істеуі үшін барлық қажетті жағдайлар жасалды, ауылдық аумақтардың одан арғы дамуы көп жағдайда жергілікті əкімдердің іскерлігіне байланысты болады», деп атап көрсетті. «Үкіметтік деңгейде мақсатты жұмыстар жүргізіліп жатыр, 516 тірек ауылдар анықталды, ауылдық инфрақұрылым дамуда, АӨК-ті дамыту бағдарламасы аясында ауыл тұрғындарын жұмыспен қамту мəселелері шешілуде», деді С.Ахметов. Отырыс қорытындысы бойынша, Өңірлік даму министрлігіне мүдделі мемлекеттік органдармен жəне облыстар əкімдерімен бірлесіп үстіміздегі жылдың 1 қарашасына дейін «Ауылдық аумақтарды дамыту» деген жеке тарау қоса отырып «Өңірлерді дамыту» бағдарламасына түзетулер енгізу, сондай-ақ аудандық маңызы бар қалалар, кенттер жəне ауылдар əкімдерімен жергілікті өзін өзі басқару жəне мемлекеттік функцияларды орталықсыздандыру мəселелері бойынша əдістемелік жəне түсінік жұмыстарын жалғастыра беру тапсырылды. Бір айта кетерлігі, кешегі Үкімет отырысы 100 пайыз таза қазақ тілінде өтті. Баянда машыларға Үкіметтің тапсырмасы солай болды ма, əлде ауыл туралы болған соң министр мырзалардың қазақылығы ұстады ма, қайдам, ең бастысы, есептерін жаппай қазақша қиыстырды.

Бюджет нəтижеге негізделуі тиіс Мəжіліс Төрағасы Нұрлан Нығматулиннің жетекшілігімен кеше палатаның үшінші парламенттік сессиядағы алғашқы жалпы отырысы өтті. Бұл жолы депутаттар бірқатар заң жобаларына қорытынды əзірлеу мезгілін анықтап, тиісті комитеттерге бекітіп берді.

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Олардың арасында Мемлекет басшысы Парламенттің үшінші сессиясының ашылуында басымдықты қаралуға тиіс деп тапсырған бір топ заң жобасы да бар. Атап айтқанда, депутаттар назарына үшжылдық бюджет жобасы жəне оған ілеспе заң жобалары ұсынылды. «2014 – 2016 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заң жобасы бойынша қысқаша сипаттама берген Қаржы жəне бюджет комитетінің төрайымы Гүлжан Қарақұсова республикалық бюджет параметрлері 2020 жылға дейінгі республика дамуының стратегиялық жобасына сəйкес əзірленіп отырғанын айтты. Жəне де Президент Жолдауындағы міндеттермен де байланысты екендігін атап өтті. Сондай-ақ комитет төрайымы «Қазақстан Республикасының Ұлттық қорынан 2014-2016 жылдарға арналған кепілдік берілген трансферт туралы» заң жобасы туралы да айтып өтті. Одан мəлім болғандай, Ұлттық қордан республикалық бюджетке берілетін кепілдік трансферт жыл сайын 1 триллион 380 миллиард теңге болса, келесі жылдың мөлшері

де биылғы деңгейде сақталып қалмақ. Депутаттар назарына «Республикалық жəне облыстық бюджеттер, республикалық маңызы бар қала, астана бюджеттері арасындағы 2014-2016 жылдарға арналған жалпы сипаттағы трансферттердің көлемі туралы» заң жобасы да ұсынылды. Бұл ретте əкімдердің қаржылық əлеуетін жəне жауапкершілігін арттыру мақсатында жергілікті бюджеттің шығыс бөлігіне осы уақытқа дейін республикалық бюджеттің мақсатты ағымдағы трансферттері есебінен қаржыландырылып келген тұрақты шығындар тапсырыл ғандығын айта кету керек. Жалпы, бюджеттік заң жобаларына қорытынды əзірлеу мерзімі үстіміздегі жылдың 23 қазанына дейін деп белгіленді. Заң жобаларының маңызына тоқталған Мəжіліс Төрағасы Президент тапсырмасына сəйкес, Парламент бюджетті қарауда нақты нəтиже болғандығын көздейтіндігін жеткізді. – Бұл жерде мəселе тек бюджет қаржыларының игерілуінде ғана емес, бөлінген қаржылардың тиімділігі мен нақты нəтижесінде. Бұл Бюджет кодексінде де айқын көрсетілген, – деді Нұрлан Нығматулин. Спикер осы орайда, мəселен, білім саласында үш ауысымдық оқуды қысқартқан

кезде, мектептегі жүктеменің қаншалықты азаятындығы, денсаулық сақтау саласында медициналық қызмет сапасының артуы, тұрғын үй құрылысында əлеуметтік баспанаға кезектің қаншалықты қысқаратындығы басты назарда болуға тиістігін ерекше атады. «Мемлекет қаржысы жұмсалатын істің барлығында нақты нəтиже керек. Парламентте бюджетті қарауда бұдан басқаша болуы да мүмкін емес», деп қорытты сөзін спикер. Кешегі отырыста сондай-ақ «Қазақстан Республикасындағы «Сайлау туралы» конституциялық заң жобасы ілеспе түзетулерімен бірге заңнамалық айналымға алынды. Сонымен қатар, палата «Қазақстан мен Қытай арасындағы «Қазақстан-Қытай» мұнай құбырын дамыту жəне пайдалану кезіндегі ынтымақтастықтың кейбір мəселелері туралы келісімді ратификациялау туралы» заң жобасын өндіріске қабылдады. Мəжілістің Халықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төрағасы Мəулен Əшімбаев мұнайға қатысты құжаттың негізгі мақсаты қазақстандық мұнайдың тұрақты түрде жəне жылына 20 миллион тонна жеткізіліп тұруын қамтамасыз ету, сонымен бірге, Қытай бағытына мұнай жеткізуде қазақстандық жүк тасымалдаудың барлық жағдайын жасауды қарастыру екендігін атап көрсетті. Палата «Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластері туралы» заң жобасын қарауға алды. Заң жобасының қабылдануы Парк аумағында ғылым жаңалықтарының генерациясы үшін жағдай жасайды жəне оның коммерциялық түрде іске асуына жағдай туғызады деп күтілуде. Сонымен бірге, заңдық құжат «Инновациялық технологиялар паркі» инновациялық кластері мəртебесінің құқын жəне «Инновациялық технологиялар паркінің» экономикалық аумағын басқарудың ерекшеліктерін айқындайтын болады. Жəне де инновациялық технологиялар қорының жеке кластерінің шетелдік жұмыс күшін тартудағы ерекшеліктерін бекітеді. Сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң жобалары да қарауға алынды.

Тїркіменстанєа ресми сапармен барады

5-6 қыркүйекте Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Қайрат Мəми Түркіменстан Мəжілісінің Төрайымы Акджа Нұрбердыеваның шақыруы бойынша Түркіменстанға ресми сапармен барады. Қ.Мəми Ашғабадта Түркі мен стан Президенті Гурбангулы Бердымұхамедовпен жəне Түркіменстан Мəжілісінің Төрайымы Акджа Нұрбердыевамен кездеседі. Сонымен қатар, Сенат Төрағасы Қ.Мəмидің

Түркіменстан Сыртқы істер министрлігінің халықаралық қатынастар институтында сөз сөйлеуі жоспарлануда, деп хабарлады Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының баспасөз қызметі.

Кеѕеске ќатысушыларєа ізгі тілек

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Қайрат Мəми Жоғары қаржы-бақылау органдары басшылары кеңесінің ХІІІ сессиясына қатысу үшін Астанаға келген ТМД елдері Есеп комитеттері төрағаларының делегациясымен кездесті, деп хабарлады Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының баспасөз қызметі.

Кездесу барысында Қ.Мəми Кеңестің мемлекетаралық байланыстарды дамытудағы жəне мемлекеттік қаржы-бақылаудың тиімділігін арттырудағы рөлін атап өтті. Оның айтуынша, Қазақстанда ойластырылған жəне ұқыпты бюджет-қаржылық үдерістеріне ерекше маңыз беріледі. Сенат Төрағасы парламенттік бақылаудың ма ңызды бағыттарының бірі – еліміздің бюджетін қалыптастыру жəне оның атқарылуын бақылаудағы Есеп комитетінің

белсенді рөлін атап өтті. «Біздің ортақ жəне басты міндетіміз – бюджетті жəне мемлекеттік, салалық бағдарламалар мен инвестициялық жобаларды іске асыруға бөлінген мақсатты трансферттерді орындаудың мейлінше тиімділігіне қол жеткізу», – деді Төраға. Қ.Мəми Кеңеске қатысушыларға жоғары қаржы-бақылау органдары арасында сындарлы үнқатысу мен əріптестік қатынастардың пəрменді үлгілерін əзірлеуге тілектестігін білдірді.

Мемлекеттік органдарєа наќты тапсырма

Кеше Мемлекет басшы сының Ақорда резиденциясында Республикалық жедел штабтың кезекті отырысы өтті. Отырыста Қазақстан Рес публикасының шетелдік мекемелерінің тиімді қызметін ұйымдастыру мəселесі, сондай-ақ дағдарыстық жағдайлардың туындауы кезінде құқық қорғау жəне арнайы органдардың өзара əрекет етуін жəне қызметін үйлестіруді қамтамасыз ету мəселелері қарастырылды. Талқылау қорытындылары бойынша тиісті мемлекеттік органдарға бірқатар нақты тапсырмалар берілді. «Егемен-ақпарат».

Еліміз елулікке енді! (Соңы. Басы 1-бетте).

«Мұның сыртында Қазақстан биылғы жылы бизнесті жүргізу ісін едəуір дəрежеде жеңілдеткен елдер қатарына қосылып отыр», деп атап көрсетілген Doing Business сайтында. Қазақстанның осы жетістіктерін халықаралық ұйымдар мен рейтингтік агенттіктер ғана емес, сонымен қатар, есімдері танымал сарапшылар да атап көрсетуде. Эдмунд ФЕЛПС, экономика жөніндегі Нобель сыйлығының лауреаты: – Мен Қазақстанда болып, ондағы экономикалық дағдарысты ауыздықтау жөніндегі халықаралық жиынға қатыстым. Сонда маған Нұрсұлтан Назарбаев мырзаның ұсынған идеялары мен өз елінде жүргізіп жатқан жұмыстары өте ұнады. Мен бұл ел Үкіметінің дағдарысты еңсеру бағытындағы шараларына, бизнеске жасап жатқан қамқорлықтарына қолдау біл ді ремін. Əлемдік дағдарыс аяқталған сəтте Қазақстанның одан

жақсы жағдайда шығатынына, алдыңғы қатарлы елдердің біріне айналатындығына сенімдімін. Жан ЛЕМЬЕР, Еуропа Қайта құру жəне даму банкінің экс-президенті: – Біз Қазақстанның біртебірте алға баса отырып, жағдайды жақсарта түсетіндігіне сенімдіміз. Мемлекеттер мен үкіметтердің көшбасшылары дағдарыстан кейін не болатындығы туралы ойлануы керек. Осы жағдай Қазақстанда бар. Бұл ел мемлекеттік қаржыларды инфрақұрылымдарды жақсартуға, жастарды қолдауға, білім беру мен денсаулық сақтау салаларын нығайтуға, отандық бизнесті көркейтуге бағыттап келеді. Мұның нəтижесін біз көп өтпей-ақ байқайтын боламыз. Халықаралық рейтингтерде Қазақстан көрсеткіштерінің көтеріле түсуі соның бір белгісі. Салех Саед Лутах, Дубай Ислам банкі (БАƏ) кеңесінің мүшесі: – Мен Қазақстанда

болғаныма, ондағы халықаралық талқылауларға қатысқаныма қуаныштымын. Қазақстан Үкіметінің бизнесті жақсарту жөнінде жүргізіп жатқан жұмыстары қиын кездің өзінде тиімділігін көрсетуде. Бұл жұмыстар жеке бизнес пен бүтіндей рынокты жақсарту бағытында бірқатар шаралар топтамасын қарастырып, оларды жүзеге асыру негізінде мақсатты түрде жүргізіліп келеді. Сондықтан Қазақстан басшылығының бұл жұмыстары дағдарыс аяқталған кезде жанжақты тиімділігімен көрініс табады деп есептеймін. Қазақстанның жүргізіп жатқан жұмыстарына беделді сарапшылар, міне, осындай пікірлер білдіріп отыр. Бұл пікірлер біздің халықаралық рейтингтер бойынша қол жеткізген жетістіктеріміздің мəнін аша түсетін өзіндік бір түсіндірмелер секілді.


5 қыркүйек 2013 жыл

www.egemen.kz

3

Нўрсўлтан НАЗАРБАЕВ:

Отанды сїю – суыєына шыдап, ыстыєына кїю Бұл дүниеде біздің бір ғана Отанымыз бар, ол – тəуелсіз Қазақстан. *** Отанды сүю – өркениеттіліктің белгісі.

*** Патриот болу – өз Отаныңды шын жүректен сүю, өзіңе жəне өз халқыңа сеніп, қоғамға қызмет ету.

*** Отаныңа деген сезім мен мақтаныш оның рəміздеріне деген құрметтен басталады.

*** Қазақстандық патриотизмнің іргетасы – барлық азаматтардың тең құқылығы мен Отан абыройы үшін олардың ортақ жауапкершілігі.

*** Отан үшін жаныңды да, қаныңды да аяу деген болмауы тиіс.

*** Отаншылдық рухы бізге ауадай қажет.

*** Отаны жоқ адам – тамырсыз, тұрлаусыз қаңбақ сияқты.

*** Отаншылдық – көңіл ауанының бұрқ еткен жарылысы емес, Отаныңа өмір бойы қалыпты əрі берік берілгендік.

*** Отанды сүю – суығына шыдап, ыстығына күю. *** Нағыз адам Отанының даңқын шығарады, риза болған Отаны өз ұлының даңқын шығарады. *** Біле білсек, Отанды сүю – біздің перзенттік парызымыз, қарыс қадам үшін жанын қиған бабалардың асыл аманатына адалдығымыз! *** Біздің Отанымыз ортақ, демек, жүрегіміз бен мақсатымыз да ортақ. *** «Атамекен» деген сөзде кие бар. Атамекен десек, арманда кеткен бабалардың бүгінгі ақталған үміті еске түседі. *** Өз Отаның бұл дүниедегі жəннатың мен шуағың. Сондықтан білімің мен қайратжігеріңді өз еліңнің мүддесіне жұмса. Туған елің дəулетті, туған жерің сəулетті болса, сен де əулетті, əлеуетті боласың. *** Еліңді сүйе білсең, жан аямай қызмет ете білсең, елің де сені алақанға салып аялай біледі. *** Отан-Ана! От бердің жүрегіме, Риза болып қараймын гүл-өңіңе. Бабаларым сомдаған бағзы бейнең Тəуелсіз боп түрленді, Түледі де! Менде қандай арман бар, Асыл Ана, Жарай алсам халқымның тірегіне?! *** Жастарға айтар ақылым: бақытты өмірді басқа жерден іздемеңдер. *** Өз еліңе пайдалы болу, өз Отаныңның тағдыры үшін жауапты болу əрбір отандық саясаткердің, əрбір қазақстандықтың борышы мен ар-ожданы.

*** Өз еліңе деген терең махаббат сезімінсіз жəне терең отаншылдық сезімінсіз нағыз азамат та жоқ, нағыз адам да жоқ.

*** Елдік те ерлік сияқты сын сағатта танылады. *** Мейлі, сен патша не қойшы бол, бəрібір... Атамекеніңнен табаның тайса – жетімсің... *** Отанға сүйіспеншілік жайында қызыл сөзді тоқтаусыз ұзақ айтуға болады, алайда, онымен Отаныңның гүлденуіне ешқандай көмек көрсете алмайсың. *** Өсер елдің баласы арманшыл болса, өшер елдің баласы жанжалшыл болады. *** Ел көшін бастау – маған сын, мені қостау – елге сын. *** Отбасы – Отанның ошағы.

*** Нағыз патриотизм дақпырт сөздерден емес, нақты істерден жəне жауапты қадамдардан көрінеді.

*** Біз алыс сапарға бел буып, кемемізді тəуекел дариясына түсірген елміз, елес үмітті емес, ерлік пен елдік мұратын кемеміздің тұғырына ту етіп байлаған елміз.

*** Өз Отаныңды, туған тіліңді, түп-тамырыңды білмейінше нағыз патриот бола алмайсың.

*** Бізді біріктіретін жеке бастың қамы емес, бізді ел туралы биік ұғымдар, ортақ мүдделер ғана біріктіре алады.

*** Шын мəнінде отаншылдық – тəуелсіздікті кұрметтеу, мемлекетті қастерлеу, өз Отаныңды қалтқысыз сүю деген сөз.

*** Ел болу үшін ұлттық рух, ұлттық қасиет жəне ұлтқа деген сенім болуы керек.

*** Салтанаты жарасқан қаласы бар, байтағы ұшан-теңіз даласы бар, аруақ қолдаған бабасы бар ел екендігімізді мақтан етейік!

*** Елдің тағдыры өз қолымызда. *** Біз – бабалары басының қадірін арттыруды басты мұрат санаған елдің баласымыз.

*** Даналық пен байсалдылықты басшылыққа алуға, соғыстың көрсоқыр заңдарына емес, бейбіт құралдарға жүгінуге үйреткені үшін мен өз халқымды сүйемін əрі мақтаныш етемін.

*** Қазақстанда тұратын əрбір адам өзін осы елдің перзенті сезінбейінше, болашағына сенбейінше, біздің жұмысымыз ілгері баспайды.

*** Елі мұратқа жетпей тұрып, ері мұратқа жетуші ме еді? Сондықтан елдіктің қамын ең алдымен ойламай болмайды.

*** Мен білгенде, мына дүниенің дидарында «Жаным – арымның садағасы» деген сөзден артық ұлы сөз жоқ. Соны айтқан – қазақ.

*** Отаны бірдің – тілегі бір, жүрегі бір. *** Тамағыңды тауып жерлік кəсіп, одан да тəуір қызмет жолығар. Бірақ қара орманың – өскен еліңнің ортасында жүріп ішкен бір жұтым қара суға қайдан татысын! *** Еліңнің ұлы болсаң, еліңе жаның ашыса, азаматтық намысың болса, қазақтың ұлттық жалғыз мемлекетінің нығайыпкөркеюі жолында жан теріңді сығып жүріп еңбек ет. Жердің де, елдің де иесі өзің екеніңді ұмытпа! *** Қазақтың өзіндік ұлттық қасиеттерінің қайта қалыптасуына қамқорлық жасау менің президенттік те, перзенттік те парызым.

*** Өз мемлекетіміз үшін мақтаныш сезіміне бөленіп, біртұтас отбасы сезімін сезінуге, қазір бүкіл дүниежүзі білетін Республика Туын, Елтаңбасын, Əнұранын ардақтап, құрметтеуге тиіспіз. *** Əрбір адам бала кезінен «Қазақстан – менің Отаным, оның мен үшін жауапты екені сияқты, мен де ол үшін жауаптымын» деген қарапайым ойды бойына сіңіріп өсетіндей болғаны жөн. *** Ары үшін жанын садаға ететін қазақтай қасиетті халықтың, осы елдегі сан түрлі ұлыстың баласының басын қосып, басшылығында жүру тұрмақ, қосын тігіп, қосшылығында жүрудің өзі жаныңды тербейтін бақыт емес пе?!

*** Біздің басты жетістігіміз – тəуелсіз Қазақстанды құрғанымыз. *** Қап түбінде көк кездік жата ма екен, Рухты елде азат таң атады екен. Мен сенің сап бастаған сардарыңмын, Жасай бер, өркендей бер, Атамекен! *** Қазақстан – ортақ жер, біртұтас халық жəне ортақ келешек. *** Қазақстанды өзінің Отаным деп санайтындардың ең басты мақсаты, ең қасиетті борышы тəуелсіздік туын қолдарында берік ұстау болуы тиіс. *** XXI ғасырдағы Қазақстан – халықтың көп ғасырлар бойғы арман-мүддесінің, оның бостандық пен тəуелсіздікке ұмтылысының іске асуы. *** Көз құмарын суардым, Талайдың сұлу жеріне, Жетпейді екен... Қуандым, Қазағымның төріне. *** Мен өз халқымды сүйемін. Оның мені бала кезімнен сабыр мен парасатқа баулығанын мақтан тұтамын. Басымды иемін! *** Осындай менің сыбағам, Сеніммен қолға ту алам. Сүрінбей сыннан шыға алам, Халқыммен бірге қайысып, Халқыммен бірге қуанам! *** Кемені құзға соқпаймын, Баталы сөзге тоқтаймын. Өзімнің емес, Алдымен – Халқымның жоғын жоқтаймын. *** Халқым менің тірегім, Құрбан жаным, Жүрегім! Атымыз озсын бəйгеде – Осы – менің тілегім! *** Өзім үшін саспаймын, Аспаймын да, Таспаймын. Халқым аман болса екен, Сол ғой менің бас қайғым. *** Біздің жастар елеспен өмір сүрмеуге тиіс. Қазақстаннан тыс жерде жұмақ жоқ. Еш жерде, əлемнің ешбір елінде бəріне бірден ие болу мүмкін емес. *** Садағаң кетейін, айналайын халқым! Сенің мүддең жолында бойдағы қуат, ойдағы нəрдің бəрін сарп етуге бейілмін.


4

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2013 жыл

● Талдамалық толғаныс

ШАРАЙНА

Əлем жаңалықтары

Сенаторлар Обаманы ќолдады АҚШ сенатының сыртқы істер жөніндегі комитетінің мүшелері Сириядағы ахуалға байланысты келісім қалыптастырды. Қарар жобасына сəйкес əскери операцияларға тағы да 30 күнге ұзарту мүмкіндігімен 60 күн берілетін болды. Сонымен бірге, америкалық əскерилердің жерүсті операцияларына қатысуына тыйым да енгізіледі. Президент əкімшілігі сенаторларға Вашингтонның Сириядағы оппозициялық топтарға ұстамды көмек көрсеткені жөнінде егжей-тегжейлі есеп беруі тиіс. Дей тұрғанмен, сенаторлар Ақ үйдің бағытына басым дауыспен қолдау көрсетті. Олардың пікірінше, Барак Обама Башар Асад режімінің химиялық қару қолдануына байланысты күш қолдану шарасын қабылдауы керек.

Сириялыќ босќындар кґмекке зəру Сирияның көршілері – Ливан, Иордания, Түркия жəне Ирак сириялық босқындар проблемаларын шешуді талқылау үшін Женевада кездеспек. Бүгін жəне ертең Ресейдің Санкт-Петербург қаласында «Үлкен жиырмалықтың» саммиті өткелі тұр. Қазіргі күндері мұнда G20 елдері қаржы министрлері орынбасарларының кездесулері жүріп жатыр. Кеше кешкісін аяқталған жиындардың негізгі мақсаты ертең қыркүйек күні жарияланатын болып жоспарланған «Жиырмалық тобы» мемлекет жəне үкімет басшыларының қорытынды мəлімдемесінің жобасын дайындау болып табылады. Ал саммиттің өзінде əлемдегі дамыған жəне дамушы елдердің көпшілігіндегі экономика дамуының тежелісі мен оларды ұзақ мерзімді өсімге бастайтын тетіктерді табудың жайы кеңінен талқыланады.

Тежеулі істердіѕ тетігін іздестіру Санкт-Петербург саммитініѕ басты таќырыбы болады Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Əлемнің ең дамыған елдері бас шыларының алғауымен керуен керетін бұл ұлы жиынға Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев та қатысады. Біздің Елбасы мұнда Ресей Федерациясының Президенті жəне «Үлкен жиырмалық» тобының іс үстіндегі төрағасы Владимир Путиннің арнайы шақыруы бойынша баратын болады. Күн тəртібіне қазіргі таңдағы аса маңызды халықаралық экономикалық жəне қаржылық мəселелерді ұсынатын бұл жолғы G20 саммитінің салмағы мен сапасы жоғары болып отырғаны сондай, АҚШ-тың Президенті Барак Обама өзі үшін кезек күттірмейтін келелі іс саналған Сирияға əуеден шабуыл жасаудың жайын Конгресте талқылауға қалдырып, осында арнайы келмекші. Себебі, бүгінгі күндері Жер шарындағы көптеген елдерде, соның ішінде Құрама Штаттар да бар, қалыптасып отырған экономикалық ахуал кім-кімді де алаңдатпай қоймас еді. Енді осыншалықты үлкен маңызы бар алқалы жиынның алдында оның тегі мен тарихы, мақсаты мен міндеті, жоспары мен жобасы жайлы біршама əңгімелеп берген орынды болмақ.

Тегі мен тарихы «Жиырмалық тобының» бастау алар бастапқы шағы 1976 жылы құрылған «Үлкен жетілік» (G7) жүйесінің əлемдік ауқымдағы экономиканы реттеп отыруға бағыт ұстаған «жұмыс комитеті» құрылуынан арна тартады. Оған АҚШ, Канада, Франция, Германия, Италия, Жапония жəне Ұлыбритания мемлекеттері кірді. 1997 жылы «Үлкен жетілік» өзінің саяси пікірталас шеңберіне Ресей Федерациясын тартты. 1999 жылы АҚШ пен Канада əлемдік ірі державалар орталық банктері қаржы министрлерінің бастарын біріктіретін «Жиырмалық топ» дегенді құрды. Ол бастапқыда қатысушы мемлекеттер қаржы министрлері мен орталық банктері өкілдері кеңесінің форумы ретінде пайда болды. Жаңа топтың алдына 1997-1998 жылдары Шығыс Азиядан басталып, күллі əлемді дүр сілкіндірген қаржы дағдарысына лайықты тойтарыс беру міндеті қойылды. Бұл дүрбелең, əсіресе, Ресей, Бразилия, Аргентина секілді елдерге қатты соққы болып тиді. Дағдарыс өзінің шылаушын шылбыры арқылы басқа мемлекеттерге тез тарап, оларды экономикалық күйреу халіне жеткізетінін анық көрсетіп берді. Бұдан бөлек, дағдарыс осы кездердегі барлық іс-əрекетін көпшілік жағдайды тек ушықтырып жіберетін қимыл ретінде бағалай бастаған Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) нұсқауларына қоғамның кері көзқарасын тудырып жатты. Сондықтан G20-ның Берлинде өткен бірінші саммитінде Азия елдері тұйықтан шығудың жəрдемін қордан емес, Батыстан сұрады. 2002 жылы «Үлкен жетілік» өзінің құрамына Ресейді толық мүше етіп қосып алғандықтан, «Үлкен сегіздікке» айналды. 2005 жылы G8 нарықтық экономикасы енді дамып, көтеріліп келе жатқан Бразилия, Қытай, Үндістан, Мексика жəне Оңтүстік Африка Республикасы тəрізді 5 мемлекеттің өкілдерімен кездесіп, қаржы-экономикалық дағдарыстың алдын алу жайында пікір алмасты. 2007 жылы АҚШ-тан бастау алған Бүкілəлемдік экономикалық дағдарыс бұрқ ете қалды. Ал 2008 жылы Вашингтонда G20 шеңберінде мемлекеттер басшыларының, яғни президенттер мен премьер-министрлердің бірінші кездесуі болып өтті. Осы самитте тараптар орын алмасты, яки енді Батыс елдері

өздерінің азиялық əріптестері мен нарықтық экономикасы дамып келе жатқан іргелі мемлекеттерден көмек қолын ұсынуды өтінді. Осы тұста Батыста қанатын кеңге жайған дағдарыстың зардаптарын жеңіп шығуға тап шығыс елдері (мысалы, Қытай) ғана қауқарлы екені байқалды. Себебі, оларда шетелдік валюталардың қорлары айтарлықтай мол көрінді. Тағаттай келгенде, мұның себебі де тез айқындалды. Мұндай қыруар қазына тек Шығыс Азия елдерінің төлем балансынан тапшылық көріп отырған АҚШ секілді қуатты елдерге экспорт шығарудан алынатын жоғары табыстарға байланысты ғана қалыптаспаған екен. Оның екінші бір ұшы бұл елдердің бұрынғы қаржы дағдарысы кезеңінен жақсы сабақ алып қалғанын байқатты. Бір сөзбен айтқанда, шығысазиялықтар дағдарыстың дүлей дауылы екінші қайтара дүрегей соққан жағдайда, ХВҚ-ның алдында тізерлеп тұрып, «қайыр-садақа» сұрау деңгейіне дейін түсіп кетпеу үшін алдын ала шетелдер валюталарының мол қорын жинап қоюға қам жасап бақты. Шын мəнінде де Батыс ұсынған реформалардың ықпалынан шыға алмай жүрген Халықаралық валюта қоры Азияға келгенде жаппай отаршылдық пиғылды ұстанып келген болатын. 2009 жылғы қыркүйекте АҚШ-тың Пит тс бург қаласында өткен G20 мемлекет басшыларының саммиті жыл сайынғы саммиттердің бастауына айналды. Оған қатысушы елдер көшбас шылары «Жиырмалық топты» осыдан бастап «халықаралық экономикалық ынтымақтастықтың басты форумы» болады деп жариялады. 2008-2010 жылдары G20-ның үйлестіруі негізіндегі ынталандырушы саясаттың ықпалымен кең ауқымды экономиканы қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Алайда, 2010 жылы халықаралық қоғамдастықтың алдынан тағы бір түйінді түйткіл бұрқ етіп көтеріліп шыға келді. Енді əлемнің қалт-құлт еткен əлжуаз экономикасына еуроаймақтың күйреуге ұшырауы мен күллі əлемдегі экономика өсімі қарқынының баяулауы қауіп төндіре бастағаны байқалып қалды. Бұл қауіптің бұлты G20 оң фискалды саясат пен экономикалық өсімді ынталандыру арасындағы тепе-теңдікке жетудің жəне жаңа жұмыс орындарын ашудың жолдарын тапқанға дейін сейілмей тұрды. Осы өрлеу мен өзгерістердің түп нəтижесінде «Үлкен сегіздікке» (G8) қарағанда, «Жиырмалық топтың» (G20) қамту ауқымы барынша үлкен болып шықты. Қазіргі таңда G20-ға мүше мемлекеттер əлемдік өндіріс пен сауда айналымының 85 пайызына ие болып отыр. Бұл Жер шары тұрғындарының үштен екі бөлігін қамтиды.

Маќсаты мен міндеттері Əлемдік қоғамдастық G20 тобына көбінекөп Күн жүйесінің көрігін қыздырып тұрған күн бейнесінде, ал оның төңірегінде айналушы белгілі бір мақсатты топтардың мүдделерін жүзеге асыру үшін құрылған қысым беруші халықаралық ұйымдар мен ұжымдарды планеталар мен олардың серіктері сипатында қарастырады. Алайда, дербес хатшылығы мен жарғысы жоқ, тіпті өзіне мүше емес қалған 173 елдің, сондай-ақ басқа да бір топ қысым жасаушы топтардың алдарында есеп беретіндей тиісті тетігі де болмаған G20 тобы ресми ұйым болып саналмайды. Бұған қоса, аталған жиырма құрамына кірмейтін БҰҰ-ның бірқатар мүше елдері «Кең ауқымды басқару тобы» деп

аталатын жаңа ұйым құрып алды. Ал оның əр кезеңде атқарып келе жатқан жұмыстары туралы топты ұйымдастырушы Сингапур «Жиырмалық» саммиттерінде бірнеше рет есеп беріп те үлгерді. G20-ның жұмысына əсер етіп, ықпал жасауға ұмтылған «қысым беруші» ортақ атаудың аясындағы мұндай топтар саны барған сайын көбейіп келеді. Бүгінгі таңда жаһанға солардың «Бизнес-саммит» (Business 20/ В20), «Еңбек жөніндегі саммит» (Labour 20/ L20), «Жас бизнес көшбасшыларының G20 саммиті» (G20Y), «Ғылыми-зерттеу орталықтарының саммиті» (Think Tank20/ T20), «Азаматтық қоғам ұйымы мен қыздардың саммиті» (Girls 20) деп аталатын топтары жақсы мəлім. «Жиырмалық топ» қазір бұлардың арасындағы бизнес өкілдерімен ресми қарым-қатынастар орнатып үлгерген. Əдетте «Бизнес-20» тобы өзінің жеке саммитін G20-ның басты жиыны алдында өткізеді. Бизнес-саммит сондай-ақ G20 жанындағы Халықаралық сауда палатасының консультативті тобымен, Бүкілəлемдік экономикалық форуммен жəне McKinsey & Company компаниясы тəрізді консультанттармен тығыз байланыста жұмыс жасасады. «Жиырмалық тобының» төрағасы атанып отырған ел айтарлықтай дəрежеде кезекті кезеңдердегі саммиттің күн тəртібі қалыптасуын өзінің бақылауында ұстап отырады. Мұның, əсіресе, «төрағалар үштігі» арасында болып тұратын өзара түсініспеушілік жағдайында маңызы зор. Ал үштікті G20ның өткен жылғы, осы жылғы жəне алдағы жылғы төрағалары құрайды. Осы орайда G20 тобын нақтылы кімдердің құрайтынын да атап өтетін кез келді. Оның құрамына 19 мемлекет пен 1 аймақ кіреді. Бұлардың өзін төрт топқа бөліп қарастыруға болады. Атап айтқанда, топтың діңгегі болып табылатын G8 елдері сапында АҚШ, Канада, Франция, Германия, Италия, Жапония жəне Ресей болса, «Өскелең тоғыздық» деп аталатын келесі легін Аргентина, Бразилия, Қытай, Үндістан, Индонезия, Мексика, Оңтүстік Африка Республикасы, Оңтүстік Корея жəне Түркия толтырады. Ал үшінші толқынға Австралия мен Сауд Арабиясы орналасса, төртінші буынды Еуропа Одағы тұйықтайды. Олардың барлығы да номиналды бағаларда көрсетілген жоғары абсолютті ішкі жалпы өнімі бойынша əлемдегі алғашқы отыздыққа кіретін елдерден құралған. Бұдан басқа, төрағамемлекет өз қалауымен кезекті саммитке төрт қонақ-мемлекетті шақыруға құқылы. Бірақ бұл «төрттікке» «тұрақты бақылаушы» деген мəртебесі бар Испания кірмейді. Демек, ол мұнда онсыз да келе алады. Сонымен бірге, Сеул саммиті декларациясында төрт қонақтың екеуі міндетті түрде Африка құрлығынан шақырылуы тиіс деген талап қойылды. Мұның сыртында, «Жиырмалық топтың» саммиттеріне Халықаралық валюта қорының, Бүкілəлемдік банктің, Біріккен Ұлттар Ұйымының, Бүкілəлемдік сауда ұйымының, Қаржылық тұрақтылық кеңесінің, Экономикалық ынтымақтастық жəне даму ұйымының жəне Бүкілəлемдік еңбекті ұйымдастыру ұйымының өкілдері тұрақты түрде қатысып тұрады. Соңғы жылдары G20 тобының уəкілеттігі шеңбері де айтарлықтай кеңейіп отыр. Ол экономиканы қалпына келтіру мен тепе-теңдігін сақтау, қаржылық реттеу мен бақылау, жемқорлық, сауда жəне инвестиция, даму, инфрақұрылым, азық-түлік қауіпсіздігі, жасыл өсім, энергетика жəне шикізат тауарлары, сондай-ақ ауа райы бағдарламаларын қаржыландыру секілді мəселелердің кең ауқымын көтереді. Топ бұл мəселелермен ұдайы айналысып отырады. Оның саммиті жылына бір рет қана шақырылатынына

қарамастан, əртүрлі ұйымдармен жəне жұмыс топтарымен тығыз байланыста жүргізілетін жұмыстары жыл бойы толас таппайды. Бұл жұмыстарды төраға-мемлекет мүшемемлекеттер өкілдерімен бірлесе атқарады. Олар жасалған жұмыстар жөнінде мезгілмезгіл G20 көшбасшыларына баяндап тұрады.

Жоспары мен жобасы Өткен жылдың 1 желтоқсанында «Үлкен жиырмалықтың» төрағалығы Ресей Федерациясына көшті. Осыған байланысты бұл мемлекет 2013 жылы G20 жұмысын өзінің «төрағалар үштігі» құрамындағы қалған екі əріптесімен бірлесе отырып, жүргізуге тиіс болды. Демек, биылғы жылы ресейліктерге өткен жылғы төраға – Мексикамен жəне алдағы жылғы басқарушы – Австралиямен тізе қоса отырып, жұмыс жасауға тура келді. Бұған қосатынымыз, біздің солтүстіктегі көршілеріміздің енді алдағы екі жылдың көлемінде де бұл тараптағы асығы алшысынан түскелі тұр. Олай болатыны, келесі, 2014 жылы бұрынғы жетекші ретінде «төрағалар үштігі» құрамында қала берумен бірге, шағын құрамдағы «Үлкен сегіздікті» басқарады. Ал 2015 жылы G20 саммитінің күн тəртібін түзуге қатысы бар тағы бір ұйым – БРИКС-тің тізгінін ұстайды. Ал бұл ұйымды Бразилия, Ресей, Үндістан, Қытай жəне ОАР сынды G20-ның екінші лектегі белді елдері түзеді. Айтатыны жоқ, Ресей Федерациясы өзінің биылғы жылғы төрағалығы міндетін өте жоғары деңгейде өткізіп келе жатыр. Мұның сипаты шілденің 25-26-сы күндері Санкт-Петербургте өткен «Жиырмалық топ» мемлекеттері өкілдерінің төртінші, қорытынды кездесуі барысында да анық байқалды. Оған қатысушылар ресейліктердің əлемдік қаржы дағдарысы зардаптарынан шығу жолындағы талаптары мен талпыныстарына жақсы баға берді. Біз бұған осы жиын аяқталған бойда Ресей Федерациясы Президентінің Сараптама басқармасының бастығы жəне G20-дағы ресейлік өкіл Ксения Юдаеваның «Россия 24» телеарнасының тілшісіне берген сұхбаты арқылы да хабардар болдық. Ал тамыздың 27-сі күні К.Юдаева бірқатар бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдерімен брифинг өткізіп, алдағы саммитке дайындық жайын тағы бір мəрте пысықтап өтті. «Бүгінгі таңда жұрттың бəрін аймақтардың көпшілігіндегі – дамыған елдерде де, дамушы елдерде де – қалыптасып отырған экономикалық өсім үдерісінің өте баяулығы қатты алаңдатып отыр, – деді ресейлік өкіл сонда. – Осыған орай бұған дейінгі өкілдер басқосуларында əрбір елдің өкілі өздеріндегі экономикалық болжамдарға негізделген ресми стратегияларын ұсынды. Қатысушылар сондай-ақ өсімді реттеу мен жаңа жұмыс орындарын жасаудың бірқатар құрылымдық реформаларын ұсынды». Оның сөзіне қарағанда, Халықаралық валюта қорының 2010 жылғы реформасының белгіленген мерзімде аяқталғаны жайына айрықша көңіл бөлінетін болады. Мұның артынша, тамыздың 28-і күні Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путин «Санкт-Петербургте өткелі тұрған «Жиырмалық топтың» саммитіне қатысты үндеу жариялады. Өзінің осы жиынға қатысушыларға арнаған мəлімдемесінде ол G20-ның бұл жолғы саммиті кезектік реті бойынша мерекелік 5-ші басқосу болғалы тұрғанын атап өте келіп, өзінің төрағалығы кезінде Ресейдің негізгі қандай жоспарлар мен жобалар бойынша жұмыс атқарғанына жəне атқара беретініне кеңінен тоқталды. Оның мəлім етуінше, бұл ел жыл ішінде өз мойнына саудадағы жең ұшына жалғасқандықты шектеу жөнінде міндеттеме алып, қаржылық реттеудің жаңа қағидаттарын жасап шыққан, экономика саясатындағы үйлестіру жұмыстарының міндеттерін белгілеп, қаржы құрылымдарын реформалауға күш салған болып шықты. Осында қабылданған шаралар белгілі бір деңгейде қаржы дағдарысын тоқтатып, əлемдік нарықты тұрақтандыру мен жүйелімаңызды қаржы институттарын қадағалау сапасын жақсартуға айтарлықтай ықпал жасаған. Осы кезеңде «Жиырмалық топтың» мүше-мемлекеттері жұмысын мейлінше əділ жəне тұрақты ету үшін халықаралық экономика архитектурасын қайта құруды бастап кеткен. Сонымен бірге, өзара сенімге əкелетін тетіктерді қалыптастыру бағытында да жанды жұмыстар қолға алынған. Дегенмен, əлемдік деңгейдегі кең ауқымды экономика əлі де болса қатер мен қауіптен біржола ірге ажыратып болған жоқ. Сондықтан, саммитке қатысушылар осы жолы мұның тағы бір тиімді жолдарын бірлесіп қарастырудан үмітті.

Саясаткерлер ауқатты мемлекеттер 2 миллионнан астам сириялықтардың елден қашуына байланысты туындаған дағдарысты шешуге белсенді атсалысады деп есептейді. Осы уақытқа дейін Сирияның көршілері босқындарға үлкен көмек көрсетіп келді. Мəселен, халқы 4 миллионнан сəл ғана асатын Ливан 750 мың босқынды қабылдаса, Иордания мен Түркияның əрқайсысы жарты миллионнан босқындар қабылдаған. Дегенмен, бұл елдердің бір де бірінде сириялықтарға жағдай туғызатындай жеткілікті ақша да, инфрақұрылым да жоқ.

Армения Кеден одаєына ґтпек Армения Республикасы Кеден одағына кіру туралы шешім қабылдады. Ел билігі осы бағытта нақты шараларға барып, одан əрі Еуразиялық экономикалық одақты қалыптастыруға атсалыспақ ниетте. Бұл туралы Мəскеу түбіндегі Ново-Огарево резиденциясында Ресей президенті Владимир Путинмен кездесу кезінде Армения президенті Серж Саргсян мəлімдеді. Кремльдің баспасөз қызметінің хабарлауынша, Путин мұндай шешімге қолдау көрсетіп, өзінің осы процеске жан-жақты ықпал етуге дайын екенін білдірген. Кеден одағын кеңейту мəселесінің Кремльдің күн тəртібінде айрықша маңызға ие екенін айта кету қажет. Бүгінде бұл одаққа Ресей, Беларусь жəне Қазақстан мүше. Келешекте Қырғызстан мен Тəжікстан оған мүше болуға ниет білдіріп отыр.

Кґл-кґсір байлыќќа кенелді Алтын іздеушілер Флорида штатының жағалауында испандардың қазынасын тауып алған. Табылған дүниелер 300 мың доллар деп бағалануда. 65 жастағы Рик Шмитт өзінің бүкіл ғұмырын қазына іздеуге арнапты. Ақыры оның ойлаған ісінің сəті оңынан туған. Көмбе іздеушілер теңізде үйіліп жатқан алтын күмістер мен əшекейлердің дəл үстінен түсіпті. Сөйтсе, қыруар байлық табылған Флориданың осы жағалауында шамамен бұдан 300 жылдай уақыт бұрын алтын тиелген 11 испандық галеон суға батып кеткен екен. Шмиттер отбасы бұған дейін де бірнеше рет көпшілік көзінен жасырын жатқан байлықтарды тапқан көрінеді.

Жапондар Олимпиада ґткізуге дайын Біздің үкімет атом электр стансасында туындаған проблемаларды шешу үшін қажетті шаралардың бəрін жасайтын болады. Мен бұл туралы Халықаралық олимпиадалық комитетке өзім тікелей түсіндірмек ниеттемін, деп атап көрсеткен Жапония премьерминистрі Синдзо Абэ. Тамыз айының ортасында «Фукусима-1» стансасында 2011 жылдың наурызында АЭС-те апат болған кезеңнен бергі уақыттағы ең көп радиоактивті судың ағып кетуі орын алған еді. Онда жер үстіндегі болат ыдыстан 300 тоннадай қатты ластанған су ағып кеткен. Айта кету керек, 2020 жылғы Олимпиада астанасы 7 қыркүйекте аталатын болады. Жапон астанасымен бəсекеге түскендер қатарында Ыстамбұл мен Мадрид бар.

Балалар ўйымдастырєан їйлену тойы Египетте он бір жасар күйеу бала мен тоғыз жасар қалындық үйлену тойын өткізген. Осы тойдан түсірілген бейнекөрініс интернетке салынған көрінеді. Негізгі дау да соған байланысты туындап отыр. Египет заңдары бойынша 18 жастан кейін ғана некеге тұруға болады. Бірақ мұндай шектеу жасөспірім ғашықтардың ата-аналарына тоқтау сала алмаса керек. Неке қию рəсімі барлық қағидалар бойынша өткен. Күйеу бала – смокинг, ал қалындық той көйлегін киген. Осы орайда Пəкстандағы осындай үйлену тойы соңының 5 жасар қыз бен 7 жасар ұл баланың ата-аналарының тұтқынға алынуымен аяқталғанын да айта кету қажет.

Березовскийдіѕ анасы ќайтыс болды Францияда 88-ге қараған шағында биыл марқұм болған ресейлік олигарх Б.Березовскийдің анасы Анна Гельман қайтыс болды. Анна Гельман томскілік құрылысшы-инженер Абрам Маркович Березовскийге тұрмысқа шыққан болатын. Кезінде ол КСРО Медицина ғылымдары академиясының Педиатрия институтында аға лаборант болып жұмыс істеген. Кейін тұрақты тұру үшін Францияға қоныс аударады. Анна Гельман мамыр айында 67 жастағы ұлы Б.Березовскийді жерлегеннен кейін жалғыз қалған болатын. Жасы ұлғайған əйелдің қайтыс болу себептері туралы ешқандай мəлімет жоқ.

Əйел ўрлаушы ќылмыскер асылып ќалды Үш əйелді ұрлап əкетіп, он жыл бойы қамауда ұстағаны үшін өмірлік бас бостандығынан айырылған жəне тағы да қосымша 1000 жыл түрмеде отыруға кесілген Ариэль Кастро өз камерасында өлі күйінде табылды. Кастроның Огайо штатындағы Ориент түрмесінде асылып қалғаны туралы түрме өкілдері мəлімдеген. 53 жастағы Ариэль Кастро ол еріксіз қамауда ұстаған əйелдердің біріне қашып шығудың мүмкіндігі туғаннан кейін үстіміздегі жылдың мамыр айында тұтқынға алынған болатын. Ол 2002-2004 жылдары ұрланған үш əйелді өз үйінде ұстап, оларға зорлық көрсетіп келген. Қамауда отырған əйелдердің бірі бірнеше рет жүкті болып, оның соңы түсік тастауға апарып соқтырған көрінеді. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


5 қыркүйек 2013 жыл

Маусым айында Мемлекеттік хатшы Марат Тəжиннің Қазақстан Республикасының ұлттық тарихын зерделеу жөніндегі ведомствоаралық жұмыс тобының кеңейтілген отырысында жасаған баяндамасы инемен құдық қазғандай осы ғылымның ауырлығын арқалап жүрген тарихшылар үшін өте қадірлі жаңалық болды. Бұл тек тарихшылар үшін маңызды десек, тым тайыз айтқандық болар еді. Тарих – халқымыздың өткені ғана емес, рухани сусынын қандыратын түбі жоқ терең айдын, бет бейнесі дер едім. Осы баяндамасында Марат Мұхамбетқазыұлы «Нағыз ұлттық қадір-қасиет нағыз ұлттық тарихтан басталады» деп өте нақты əрі дұрыс тұжырымдады. Біз дүние жүзіне өзіміздің бай тарихымызды, көшпелілердің ерекше өркениеті болғандығын көрсетуіміз керек.

Тарих науќаншылдыќты сїймейді София ТӨРЕЖАНОВА,

А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті Қазақстан тарихы кафедрасының меңгерушісі, тарих ғылымдарының кандидаты.

Мемлекеттік дəрежеде көтерілген осы мəселені əрі қарай қалай дамыту керек? Халқымыздың, еліміздің тарихын жаңа көзқараспен зерделегенде алдымызда екі түрлі мақсатты көремін. Алдымен тарихтың дұрыс жазылуы, зерттелуі. Екіншіден, осы пəннің жас ұрпаққа дұрыс оқытылуы. Ғалымдар мен ұстаздарға жүктелетін осы екі міндеттің екеуі де жеңіл емес. Көп жылдардан бері қордаланып қалған проблемалар аз уақытта шешіле қалмайды. Тарихты дұрыс зерделеу мəселесін жүзеге асыруды науқандық сипатқа айналдыруға əсте болмайды. Себебі, тарихты зерттеу де, зерделеу де жылдам жасала қалмайды, ол уақытты қажет ететін үдеріс. Мен ғылым соңында жүрген кəсіби тарихшы əрі ұстаз болғандықтан осы мəселеге ашық пікірімді айтқым келеді. Тарихты зерттегенде, жазғанда оның əдіснамасына сүйену керек. Бұл тарих философиясынан бастау алады. Осы тұрғыда озық жұрттан үйренгеніміздің айыбы жоқ. Тарих əдіснамасы батыс елдерінде жақсы дамыған, бірақ ол бірден пайда бола қалған жоқ, ғасырлар бойы қалыптасты. Біз Кеңес Одағы кезіндегі тек архив құжаттарына ғана таңылып қалған қасаң əдістемеден шыға алмай келеміз. Еуропа елдерінде тарих философиясы мен əдіснамасы арқылы өткеннің шындығын жанжақты қарастырады. Бір өкініштісі, бізде тарих əдіснамасы, оның мамандары жоқ. Бүгін оған ұмтылыс қана бар. Тарих пəнін оқытуда да бағдарламаны асықпай, науқаншылдыққа ұрынбай жасаған дұрыс деп санар едім. Тарихты оқытуды жаңа көзқараспен зерделеу төменнен, мектептен бастау алса жемісін береді. Ол үшін алдымен оқулық сапалы жазылуы тиіс. Мектеп оқулықтарын академик қана емес, тарихшы ғалымдар əдіскермен бірігіп жазғанда ғана межелі биікті алар едік. Қазір баланың қабылдау мүмкіндігімен санаспайтын оқулықтар көп. Сонымен қатар, жоғары оқу орнына түсерде мектеп түлегі тарих пəнінен емтиханды тест арқылы емес, ауызша тапсырғаны дұрыс деп ойлаймын. Ол өзінің пікірін, ойын жеткізуі тиіс. Қазір балалар ойын жүйелеп жеткізуден қалып барады. Мектепте де, жоғары жəне арнаулы орта оқу орындарында да тарих пəнінің сағаты көбейгені дұрыс болар еді. Биылдан бастап Қазақстан тарихы кафедрасының оқыту бағдарламасына «Қазіргі Қазақстан аймағындағы дін тарихы», «Қазақстан аймағындағы ислам мəдениетінің тарихы» деген тақырыптар қосылып отыр. Оны оқытуға қосымша сағаттар берілмейді. Бұл тақырыптарды университеттерде жүретін дінтану сабағы да қамтыр еді. Біздің Қазақстан тарихы кафедрасы Хакасия мемлекеттік университетімен бірігіп жұмыс істеу туралы келісімшарт жасады. Мамыр айында «Дүниежүзілік тарихи үдерістегі Еуразиялық көшпелілер өркениетінің əдіснамалық проблемалары» атты online-конференция өткіздік. Өйткені, хакастармен біздің түбіміз бір. Бұрынғы тарихшылар көшпелілерде Еуропадағыдай мəдениет, өркениет болмады деп келді. Біз осы пікірге тойтарыс беруіміз, көшпелілердің ешкімге ұқсамайтын ерекше өркениетінің болғанын дəлелдей түсуіміз керек. Осы оқу жылында online-конференцияны жалғастыруды ойластырып отырмыз. Оған тек Хакасия ғана емес, Канаданың Калгари қаласы, Астана, Абакан, Қостанай қалаларындағы университеттер қатысатын болады. Біздің университеттің студенттері өткен оқу жылында түрлі бағдарламалардың арқасында Швециядағы, Словакиядағы университеттерде 8 ай бойы оқып келді. Олар сол елдің тарихын ғана емес, тарихты зерттеуді де үйренеді. Бұл да тарихты дұрыс тани білуге деген ұмтылыстың бір қыры деп білемін. Жастардың туған елдің, жердің тарихын білуі үшін барлық мүмкіндікті қарастырған мақұл. Тарихты білу адамның интеллектуалдық қарымын қатайтады, ой-өрісін кеңейтеді, бойында елдік, патриоттық сезімді қалыптастырады. Мұны халқымыз «өткенін білмеген адам, тамырсыз ағашпен тең» деп түйген ғой. Жас ұрпақ өз халқының, жерінің тарихын көңілге тоқыса, болашақ та бұлыңғыр тартпайды. ҚОСТАНАЙ.

www.egemen.kz

Бүгінгі ұрпағымыз алған азаттық, еліміз ие болған егемендік – халқымыз дың сан ғасырлар бойғы ежелгі арма ны. Оның жолында халықтың қаншама қаһарман ұлы қанын төкті, жанын қиды. Бодандықтан құтылу, бостандықтың туын тігу жолындағы халықтық қозғалыстар тарихында 1836-1838 жылдардағы ұлт-азаттық көтерілісінің өзіндік орнын, мəнін жоймайтын маңызы бар. Исатай Тайманов сол көтерілістің ұйымдастырушысы болса, Махамбет Өтемісов отты жырларымен, өршіл күйлерімен Алашты ерлікке үндеген ұраншысы. Өтемістің ұлы Махамбет батырдың атасы Құлмəлі əрі би, əрі батыр, суырыпсалма шешен болса, əкесі Өтеміс те Бөкей дəуіріндегі беделді билердің қатарында саналған. Осындай тектілер тұқымынан шыққан Махамбет те он жасынан өлең шығарып, турашылдығымен, аузын ашса отты жыр ақтарылар ақберен ақындығымен, ерен ержүректігімен ерекшеленген. Əлеуметтік əділетсіздікке төзбей, халықты теңдікке, өз билігін өзі алуға үндеп, көпті маңына топтастыра отырып, күреске шақырған дарынды қасиет иесі ретінде Махамбет бүкіл қазақтың ардақ тұтар арқалы да аруақты, айбынды да азатшыл арысына айналды. Махамбеттің бойындағы небір асыл қасиеттерді көре білген Жəңгір хан оны өз баласы Зұлқарнайынның тəрбиешісі, əрі сарай ақыны ретінде пайдалануды көздегені тарихтан белгілі. Бірақ ақын хан сарайында ұзақ тұра алмады. Халықтың қан жылаған ауыр тұрмысын өз көзімен көрген от ауызды, орақ тілді Махамбет пен хан арасы біртебірте ашылып, ақыры ақынның Исатай Тайманов қатарынан біржола орын алуына жеткізді. Махамбет сынды дауылпаз ақынның отты жырларын қилы заманның қиынқыстау өткелдерінен өткізіп, бұл дəуірге жеткізген мəңгі өшпес ерліктің иесі – Халел Досмұхамедұлы. Махамбеттің бірен-саран өлеңі қазан төңкерісіне дейін «Мұрат ақынның Ғұмарқазы оғылына айтқаны» (Қазан,1908ж.), «Шайыр яки қазақ ақындарының басты жырлары, жиюы Ғабдолла Маштах» (бөкейлік) (Орынбор, 1912ж.) секілді кітаптарда жарияланған екен. Ал ел арасында белгілі ақындар аузындағы Махамбет жырларын хатқа түсіріп, жүйелеуші, жинап бастырушы – профессор Халел Досмұхамедұлы. Оны біз Х.Досмұхамедұлының Ташкентте 1925 жылы шыққан «Махамбет жырларының тұңғыш басылымы» деген ескертпесі бар «Исатай-Махамбет» жинағы 1991 жылы баспадан қайта шыққанда білдік. Кітапта Исатай-Махамбет бастаған бас көтерудің ащы шындығы, оның отаршылдық бұғауына шыдамай толқыған халықтың, ұлттың көтерілісі екені ашық айтылған. «Исатайдың көтерілісі халықтың көзін ашып, патша өкіметін танытты, патша өкіметіне сүйенген хандардың, сұлтандардың қазаққа нағыз дұшпан екенін ашық көрсетті», деп жазады Халел Досмұхамедұлы. Сондай-ақ, ақын өлеңдерін ауызекі жеткізуде Махамбет қаза тапқанда үш жастағы Қараойдан күндік жердегі ауылда өскен құйма құлақ, төкпе жырау Мұрат Мөңкеұлының, Ығылман Шөрековтің де еңбегі зор. Біз осы жолдарды жаза отырып, Махамбет жайлы жазылған талай-талай поэзиялық, прозалық, драмалық шығармаларды былай қойғанда əрісі Халел Досмұхамедұлының, берісі Əбіш Кекілбайұлының «Шандоз», Əнес Сарай дың «Исатай мен Махамбет» кітап тарындағы жазылған деректі, дəйекті жайларды қайталауды да, жаңғыртуды да мақсат тұтқан жоқпыз. Соңғысы біздің қолдан келмесін де жасырмаймыз. Біздің айтпағымыз «...Еділ менен Дендерден, Сағыз бенен Жемдерден, онан да талып өткен ер...», ақберен ақындықтың, ерен ерлік пен кемел кісіліктің үлгісін көрсеткен Махамбеттің исі қазақ үшін ортақ болумен қатар индерліктерге етене жақындығын да көрсету. Ақын Махамбеттің талай-талай ақиық асқақ жырлары осы өңірде өмірге келіп, күйші, композитор Махамбеттің күйлері күмбірледі, батыр Махамбет тұлпарының тұяқ ізі қалды. Ол ол ма, мəңгілікке өзі қалды осында. Махаң бейітінің басында тұрып, ақын Берқайыр Аманшин «анау күн, мынау ауа сен демалған, бүгінде аймалады бізді беттен» деп айтқанындай, осынау бетегелі, жусанды жазық, шежіре дала, анау күн соның бəрін көріп қалды. Иə, көріп қалды. Олар сонау 1846 жылдың сұрғылт күзіндегі сұрқай оқиғаны біледі. Сол бір күні Қараой аспанын қара бұлт қаптап, қара құзғын қалықтады, қатыгез қарақшы қолын қанға малды. Дəл осында, өз отының басында қас дұшпаны бабаның басын шапты. «Жайықтың бойы көк шалғын, Күзерміз де жайлармыз, Күмісті сынды күреңді, Күдірейтіп күнде байлармыз...» деп алдына мақсат қойған Махамбет дегеніне жете алмады. «Айналайын Ақжайық, ат салмай өтер күн қайда...» деп арманда кетті.

МАХАМБЕТ: белгілі, беймəлім беттер

Бабаның осыдан кейінгі екінші өмірі ауданмен тікелей байланысты. Өйткені, Махаңның қаны тамған, оны мəңгілікке қойнына алып жатқан Қараой жазығы Индер ауданының аумағында, оның орталығы – Индербор кентінің шығысында қырық бес шақырым жерде. Сондықтан аудан жұртшылығы Махамбет есімін ерекше қастерлейді, оның шығармашылығын насихаттауды одан əрі жетілдіре түсуді абзал да абыройлы борыш санайды. Ендігі əңгіме бабаның жерленген жері жөнінде. Осыған байланысты ұзақ жыл аудандық партия комитетінің аппаратында жұмыс істеген Жексен Бахитовтың аудандық «Дендер» газетінің 1995 жылғы 29 қыркүйектегі нөмірінде «Баба қабірі қалай табылды», деген көлемді мақаласы шықты. Ақтөбе қаласында болған онкүндік семинардан келіп, əдеттегідей аупарткомның бірінші хатшысы Жұмаш Өтеғалиевке кірсем, амандық-саулықтан кейін: «Махамбеттің бейіті табылатын болды, естідің бе?» деді. Содан кейін хатшы мəн-жайды түгел баяндайды. 1913 жылы Қарабау ауылынан келе жатып, əкесі алты жасар Құрақ атты балаға «күндердің күнінде керек болар» деп Махамбеттің бейітін көрсетіп, құран оқып, дұға етіп, белгі үшін бас жағына қамшының сабын тығып кетеді. Осы жайды Құрақ Бектұрғанов Кулагино (қазір Есбол) селосында тұратын ертеден білетін, жолы түскенде қатынасып, қалдесіп тұратын руласы Құспан Есбосыновтың үйінде отырып əңгімелейді. Бұл хабардың құндылығын жете түсінген, оның ешкімді бейжай қалдырмасын жақсы білген Құспан аудан басшылығын хабардар етеді. Республиканың батыс өңірін аралап жүрген ғалым Қажым Жұмалиев пен ақын Тайыр Жароков Қ.Бектұрғановтың

хабарын газет арқылы біліп, облыс басшылығына ұсыныс жасапты. Содан кейін қолға алынып, 1959 жылдың күзінде Махамбет бейітіне ескерткіш белгі қойылды. Махамбеттің суреті салынып, бір шумақ өлеңі жазылған ескерткіш-белгіні (суретте) қолы шебер қарапайым құрылысшы жігіт А.Новиков жасады. Белгіні қысқа мерзімде жасап, орнына қою сияқты аса маңызды қызметті ауаткомның төрағасы Зинолла Ғұмаров бастаған Дошу Шененов, Ғилымғали Сайханов, Аташ Досалиев, Өтеп Құсниденов сынды басшы азаматтар мұқият атқаруға атсалысқан. Құрақ Бектұрғановтың айтқанды ұмытпайтын, көргенді айнытпайтын зеректігі, зерделілігі үшін жұртшылық мың алғыс сезімін білдіреді. Дегенмен, ол бейітті тауып, əкесі қойған белгіні танығанымен «дəл сол жерде Махамбет сүйегі жатыр ма екен», деген дүдəмал ой кейбіреулердің көңілінде жүргені жасырын еместі. Сөйтіп, бұл жайды анықтау да қолға алынды. Жексен Бахитов жоғарыда келтірілген «Баба қабірі қалай табылды?» деген мақаласында бұған кеңінен тоқталған. «1966 жылдың жаз айы. Аупартком ның бірінші хатшысы Жəрдем Кенжетаевтың кабинетінде бөгде екі адам отырды, – деп жазады ол. – Хатшы маған оларды таныстырды. «Махамбет бейітін қазуға барасыңдар, бір жеңіл машина тап, кісілерді ірікте. Орындалуын маған айт», – деді. Сонда Ноэль Шаяхметов «Обстоятельство гибели Махамбета Утемисова» деген құжатты дауыстап оқып берді. Қазғанда сүйектің Махамбеттікі ме, əлде, басқанікі ме, бірден танылатын болды. Бас сүйектің қалай шабылғаны, бастың өзінде қылыштың неше таңбасы барлығы, көлемі қандай – бəрі айтылған. Одан əрі ол өзімен бірге бейітті

қазуға ауатком төрағасының орынбасары Қайырғали Төленбаев, ке ніштің партком хатшысы Хамит Нұрманов, облыстық мұражай директоры С.Бисеновтің қатысқанын, жалпы басшылықты антрополог ғалым Ноэль Шаяхметов жасағанын, тіпті топырақты аршудың көбін өзі атқарғанын жазады. – Сөйтіп, қазуға кірісіп кеттік, – дейді Жексен Бахитов одан əрі – көңіл қобалжулы. – Қабір құбыладан гөрі түстікке қарай бағыт алып қазылған деуге боларлық. Бұл бір жақсы нышан болды. Бұл арада бұрын бейіт болмаған. Қаза тапқан ақынды інісі мен əйелі асығыс көмгенде, қазанның жиырмаларында күн қысқарып, қараңғылық түсе бастаған кезде құбыланы осылай бағдарлағандық деп ойладық. Азғантай уақыттан соң, ойып жасалған сықырлауықтың бөлегі шықты. Бұл бізді тіптен қуантты. Базаршыларды аз жүкпен күтіп қалған жалғыз үйде жандаманың бетін жабатын қарағай таптыра ма, оны сықырлауықпен жапқан деп топшыладық. Енді сəлден кейін күрек қатты нəрсеге шық ете тиді. Н.Шаяхметов өзі қазып, басты шығарып алды. Бас кеуденің орта тұсында, етбетінен аяқ жағына қарап жатыр екен. Құжатта айтылған таңбаның бəрі бар. Сүйек түгел қазып алынды. Н.Шаяхметов асықпай түгел жинап, сүртіп əбден тазалап, қағаз жəшікке салды. Қабірді ашуды дəлірек жазып отырғаным, бұл өте маңызды жұмыс деп ойлаймын. Атақты адамның сүйегін 120 жылдан кейін ашып көру, болған қайғылы оқиғаның ізін бағдарлау, ал көргенді дəл сол күйінде айтып беру бүгінгі күні баршаға керек, деп ұқтым. Сөйтіп, антрополог ғалым сүйекті Алматыға алып кетті. Герасимов əдісімен оның Махамбет Өтемісұлының сүйегі екені дəлелденгені туралы хабар да жетіп жатты. Бірақ, сүйек орнына əкеліне қоймады. Жоғары билікте Махамбетті қайта жерлеуге байланысты əртүрлі ұсыныс айтылып, бір тоқтамға келгенше, он жеті жыл өтіп, ақырында бұрынғы орнына жерлеу жөн делінген. Махамбет Өтемісұлын Қараойдағы орнына қайта жерлеу 1983 жылы 15 мамырда жүзеге асты. Шараға ауданның барлық елді мекендерінен, еңбек ұжымдарынан, мекемелер мен мектептерден, көршілес облыс пен аудандардан көп адам қатынасып, ақын өмірі жайлы баяндама оқылып, оннан астам киіз үй тігіліп, қазан көтерілді, ас берілді, концерт қойылды. Сонда ақын есімін ұлықтау, шығармашылығын насихаттау бағытында тұрақты шаралар өткізу жөнінде келісілді. Соған сəйкес жылма-жыл 15 мамырда Махамбет поэзиясының күні өткізілетін болды. Аудандық мұражайда ақынға арналып бұрыш ашылды. Батыр есіміндегі жүлде үшін жасөспірімдер арасында еркін күрестен қалааралық жарыс өткізу өмірге енді. Аудандық газет редакциясындағы əдеби бірлестікке ақын есімі беріліп, «Дендер» газетінде жарияланған жылдың ең үздік материалдарына Махамбет атындағы сыйлық берілетін болды. Махамбет күйлерін үйреніп, облыс сахнасына ең бірінші шығарған да индерлік өнерпаздар. Ауданда Махамбет есімінде мектеп, Индерборда үлкен көше бар. 1995 жылы Маңғыстаудың ұлутасынан Қараойда Махамбеттің биіктігі 12 метрлік мазары тұрғызылды. М.Өтемісұлы поэзиясының күнінде оның жырлары жатқа айтылады, жергілікті талапкерлердің Махамбетке арнаған өлеңдері оқылады. Шара Қараойға келіп, баба рухына арнап дұға

5

оқып, тағзым етуден басталады. 1986 жылы кезекті Махамбет поэзиясының күнінде Нұрғиса Тілендиев бастаған «Отырар сазы» оркестрі қатысып, ашық аспан астында, кең дала төсінде көрген, естіген адамның есінен кетпестей тамаша концерт берген. Əсіресе, Нұрғисаның «Махамбет» күйі ерекше шабытпен орындалып еді. ХХ ғасырда Махамбетке көп көңіл бөлінбеді десек, құлаққа жағымсыздау естілгенімен асы ра айтқандық болмайды. Ақын, ба тыр, күйші ретінде танылған М.Өте міс ұлының бірдебір рет мерейтойы республикалық деңгейде атап өтілмесе, олай демеске амал қайсы. Жалпы, Махамбет сынды тарихи тұлғаға байланысты шараларды бір ғана ауданның еншісіне қалдырып қою жөн емес демекпіз. Қысқа жіптің күрмеуге келмеуінен Қараойда келіпкетушілер үшін үй тұрғызу, батыр құдығын жабдықтау, Индербор мен Қараой арасындағы жолды қалыпқа келтіру, оның өн бойына ақын өлеңдерін тасқа ойып жазып, қондыру сияқты, тəп-тəуір шаралар жоспарланғанымен жүзеге аспастан қалды. Махамбет Өтемісұлы – халықтың азаттығы мен теңдігі жолында қылыштың ұшымен де, азаткер, асқақ жырының күшімен де қызмет еткен қайраткер. Өзі арман еткен ақ жолда қанын төгіп, жанын пида еткен халқымыздың біртуар арыстай ұлы, ақберен ақыны, ержүрек батыры Махамбетке қандай құрмет көрсетсек те көптік етпес еді. 2003 жылы ақынның 200 жылдығы мемлекет пен қоғам қайраткерлері, ғалымдар, ақынжазушылардың Қараойдағы шараға белсенді қатысуымен əсерлі, мазмұнды өтті. Ақынның 210 жылдығына орай байытылса, көлемі кеңейтіле түссе, Абайы ортақ, Жамбылы ортақ қазақтың Махамбеті де ортақ екені іс жүзінде дəлелдене түссе деген тілек көпшілік назарына ұсынғандағы мақсаттың негізгі тіні. Бұған байланысты қолында билігі, қоржынында қаржысы барлар бірлесе қолдап, қоғамдаса қолға алса деген тілек бар. Бір кезде құрылды деген Махамбет қорынан да хабар-ошар жоқ болып кетті. Тағы бір жайды қаперге бергенді жөн көріп отырмыз. Белгілі жазушы, ғалым Мұхтар Мағауин басқарған редакциялық алқа шығарған «Бес ғасыр жырлайды» жинағында былай деп жазылған: «Ақынның (Махамбеттің – Е.К.) зираты қазіргі Гурьев облысының Махамбет ауданындағы Қараой деген жерде». Осындай мəтінді үш-төрт жыл бұрын шамасында оқулықтан да оқығанымыз бар. Хрущев кезеңінің асығыс шараларының бірінде 1962-1965 жылдар аралығында көршілес Есбол жəне Бақсай аудандары біріктіріліп, оған Махамбет аты берілгені бар. Жоғарыда келтірілген мəлімет сол кезде алынып, жазылған болуы керек. Бірақ, Индер (бұрынғы Есбол) ауданы шаңырағын өз алдына қайта көтергелі де елу жылға жуықтады. Қараой бұрынғыша осы ауданның аумағында. Ендеше жоғарыдағы деректі жөнге келтіретін уақыт жетті. «Атамұра» баспасынан 2012 жылы шыққан 8-сыныпқа арналған «Қазақстан тарихы» (авторлары З.Қабылдинов, А.Қайыпбаева) оқулы ғында Ма хамбеттің өмірдерегі «1804-1846 ж.ж» деп келтірілген. Ал соңғы деректер бойынша ақын 1803 жылы туған делініп, 2003 жылы оның екі ғасырлық мерейтойы рес пуб ликада аталып өтті. Бұл неге ескерілмеген? М.Өтемісұлына қатысты жайда жаңсақтық жібергеннің жөні жоқ. Ал біз болсақ, мұны көре тұра үндемей қала алмадық. Ерсайын КӨШЕК, Қазақстанның құрметті журналисі, зейнеткер. Атырау облысы. –––––––––––––––––––––– Суреттерде: 1. М.Қалимов, «ИсатайМахамбет көтерілісі». 2. Махамбетке 1959 жылы қойылған ескерткіш-белгі. Гүл қойып тұрған Кеңес Одағының Батыры Қайырғали Смағұлов (1970 ж.).


6

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2013 жыл

 Замана зиялылар зердесінде Қазіргі экономиканың дамып, қазақ елі еркіндік дəмін татып, бостандық алуының жолында тəрбиелік құндылықты сақтаудың əртүрлі бағыттағы жолы қарастырылуда. Елбасының халыққа арнаған əрбір Жолдауында елдің болашағы айқындалып, даму жолы нақтыланып, тығырықтан шығудың жолдары қарастырылып келеді. Қай кезеңде де, қоғамда да, отбасында да əйелдерге сенім мен ауыр жүк артылуда. Елдің бостандығын, еркіндігін түсіну үшін сол жүктен арылудың бар мүмкіншілігін пайдалануда əртүрлі шаралар қарастырылуда. Əлия БЕЙСЕНОВА,

Алматы қаласы əкімінің жанындағы Отбасы жəне əйелдер істері жөніндегі комиссия мүшесі, ҚР ҰҒА академигі.

Отбасы деген не? Оның мəні неде? Қоғамда қандай рөл атқарады? Осы сұрақтарды жан-жақты қарастырып, шешу кезінде көптеген ойшылдар, ғалымдар əртүрлі пікірлер ұсынған. Мысалы, ежелгі грек ойшылы Платон «Адамдар отбасын құру үшін болашақ өмірдегі серігінің қандай отбасынан шыққанын, оның əке-шешесі мен ата-бабаларын жақсы білуі қажет» деген екен. Ал Аристотель болса «Отбасы – адамдардың қарым-қатынастарының ең бірінші түрі жəне ол мемлекеттің бірінші кішігірім бөлігі» деген. Классикалық неміс философиясының өкілі Кант отбасы мəселесін қарастыра отырып, ондағы адамдардың құқықтық мəселелеріне көп көңіл бөлген. ХІХ ғасырдың екінші жартысынан бастап отбасына деген тарихи көзқарастар толықтырыла түсті. Мысалы, 1877 жылы шыққан «Ежелгі қоғам» атты кітабында Л.Морган отбасының тарихын, оның некелі қарым-қатынасын экономикалық, əлеуметтік дамуымен жəне қызметімен байланыста қарастырған. Одан кейінгі уақыттарда отбасы туралы марксистер де жазды. Соның бірі – Ф.Энгельстің 1884 жылы шыққан «Отбасының, жеке меншіктің жəне мемлекеттің шығуы» атты еңбегі. Мұнда Ф.Энгельс отбасын тарихи категория ретінде қарастырып, оның формаларының байланысын, даму жолдарын көрсетті. Француз ағартушысы Ж.Ж.Руссо, швейцарлық И.Г.Песталоцци, орыс педагогтары К.Д.Ушинский, А.С.Макаренко, қазақтың ұлылары Абай, А.Байтұрсынов, Ə.Бөкейханов, М.Дулатов, М.Əуезов отбасы тəрбиесін көп қарастырған. Философиялық тұрғыда «отбасы» – қоғамның ажырамас құрамы, өмірде зор мəні бар кішігірім ұйым деп саналады. Ал педагогикалық-психологиялық тұрғыда «отбасы» ата-ана мен балалар арасындағы, ерлі-зайыптылардың жəне басқа да отбасы мүшелерінің қарым-қатынасының тарихи нақты жүйесі болып табылады. «Тəрбие басы – тал бесік» деген даналықты халқымыз тауып айтқан. Қазақ «Ана бір қолымен бала тербетсе, екінші қолымен əлемді тербетеді» дейді. Осы қанатты сөздің тəрбиелік мəні тереңде жатыр. Алып анадан туады. Ананың ақ сүтін ақтау əр перзенттің парызы ғана емес, мойнындағы қарызы. «Анаңды Меккеге үш рет арқалап апарсаң да, бір түндік ұйқысына татымайды» деген дана халқымыз. Қазақ халқындай қыздарға құрмет көрсетіп, бір үйдің көркі емес, бүкіл ұлттың ұйытқысы ретінде аялаған ел əлемде кемде-кем. Қыздардың ақылды, тəрбиелі болуына арналған əн мен жыр, аңыз-əңгімелер ұлттық тəрбиенің негізгі өзегі болып табылған. Ұлтымыздың өткен өміріне көз салсақ, небір қилы замандар: Кеңес дəуіріндегі ұжымдастыру (1920-28 жж.), аштық (1932-33 жж.), саяси қуғын-cүргін (1937-38 жж.), соғыс (194145 жж.), соғыстан кейінгі қайта қалпына келтіру қазақ халқының өсіп-өнуіне үлкен зардап əкелсе де, аналарымыздың еш мойымай, тағдыр талқысына төзімділік танытып, қазақ əйеліне тəн əдептілігі мен тазалығын, парасаттылығы мен сыпайылығын, мейірімділігі мен инабаттылығын сақтай отырып, ұлағатты, текті ұрпақ өсіруге, ибалы, əдепті қызкеліндерді тəрбиелеуге, қазақ əйелі деген абыройлы атқа селкеу түсірмеуге зор ықпал еткені анық. Ұлт болашағын қалыптастырып, алға сүйрейтін адам – əйел. Сондықтан əйелге ХХІ ғасырда ұлтының жағдайын ойлайтын, өткен тарихтағы ұлы аналардың арманын жалғастыратын, əсемдік пен махаббаттың жаршысы ретінде бар жауапкершілік жүктеледі. Кəмшат Дөненбаева, Зылиха Тамшыбаева, қазақ өнерінің қос қарлығашы Күлəш пен Шара – үлгі тұтарлық тұлғалар. Бір кездегі ұлағатты бəйбішелердің келінге қоятын талаптарының барлығы отбасы тəрбиесінің негізінде жүзеге асқан. Жаңа түскен келін сол аймақтың жоғын жоқтап, намысын ту етіп тігіп, «қайнаға», «қайын сіңлі», «жеңге», «абысын» деген ұғымдарға ерекше мəн берген. Осындай тəрбие ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан. Келін бір шаңырақтың ғана қуанышы емес, ауыл-аймақтың қуанышына айналған. Қазіргі қазақ баласының мінез-құлқының қалыптасуында отбасылық тəрбие басым болуы керек. Əрине, ол шаңырақтан бастау алады. Отбасынан басталған тəрбие бертін келе баланың санасына əсер етіп, одан болашақта елін сүйетін ұлтжанды тұлға өседі. Жалпы, ұлт деңгейінде қарайтын болсаңыз, кеңестік дəуірде отбасында бала тəрбиелеуде шектеу болған. Ол қазақ ұлтының санасында қабілетсіздікті, жасқаншақтықты тудырды, яғни «ол нəрсені мен істей алмаймын» деген сенімсіздік, жалтақтық пайда болды. Ал «Келін түсіру», «Қыз ұзату», «Жаңа отау құру» – үлкен ұлағатты əдеттердің барлығы өткеннің қалдығы деп түсіндірілді. Кеңес дəуірінде отбасының құндылығы да мүлдем басқаша қалыптасты. Біз əлі содан арыла алмай келе жатырмыз. Сондықтан қазақ халқының қалыптасқан отбасын құрудағы тəрбиелік мəні күшті салты мен əдет-ғұрпын, ұлағатты аналардың қалдырып кеткен үлгісін қайта жаңғыртуымыз керек. Баланың келешекте жақсы адам болуына сыртқы орта факторлары, оның ішінде, негізгісі – тəрбиенің алатын орны зор. Қазақ халқында мынадай сөз тіркестері бар: «тегіне қарап» немесе «тегі мықты», тағы сол сияқты. Яғни бұл жерде «тегі» деген сөз ғылыми тілде айтқанда – «гені» деген сөз. «Шешесін көріп, қызын ал» деген халық мəтелі тегін айтылмаған. Тəрбиенің негізгі көзі анасында, оның тектілігінде. Отбасын құруға ата-анасы, ауылы мен елі араласып, ұзатылатын қыз бен түсетін келіннің тектілігі анықталған. Бұл – философиялық категория. Қыздары еркіндікте бұлаң болып, жарына адал баруына ата-анасымен бірге ортасы да жауапты болған. Сондықтан қазақта тірі жетім болмаған.

Қазақтың құда түсуі кездейсоқ ұғым емес. Қызына «тастай батып, судай сің» деп бата берген. Қазіргі жолдан қосылған жігіт пен қыз отбасының тұрақсыздығы сондай үлгінің кемістігінен болар. Қазақта жеті атаға дейін қыз алыспау дəстүрі жүйелі түрде дамыған. Бұл дəстүрді шетелдің беделді ғалымдары да ұлттық құндылық деп бағалайды. Өйткені, адам организміндегі көптеген гендік мутациялар (өзгерістер) осы туысаралық немесе қандас некелер арасында туындайды. Мұны қазақ ерте заманда байқаған, жеті атаға дейін қыз алуға тыйым салып отырған. Сондықтан, ұрпағы текті, дарынды болған.

екінші – мансап, үшінші – білім алу» деп, отбасы, бала деген құндылықтар тоғызыншы, оныншы орындарға ысырылып қалды. Демек, бұл соңғы 2530 жыл ішінде құндылықтар жүйесіндегі күрделі өзгерістерді көрсетеді. Отбасын құру, отбасында өмір сүру адамнан үлкен ептілікті, көрегенділікті, шыдамдылықты талап етеді. Ал бүгінгі жастардың, отау құрып жатқандардың көбі бір үйдің мəпелеп өсірген жалғыз-жарым ұлқыздары. Бір отбасында ерке өскен балалар өзге азаматпен алғашында жарасып, тіл табысса да, уақыт өте келе оны тұрақты қарым-қатынасқа айналдыра алмай жатады. Соның кесірінен кеше ғана қосылған кейбір жастар ажырасып жатады. Өйткені, өзара түсіністік, шыдам, кешірім жоқ. Қиын-қыстау кезде бір-біріне қолдау көрсетуге дағдыланбаған. Кезінде бір отбасында кемі 5-6 бала өскен. Олар бірін-бірі жетелеп, бірінің киімін бірі киіп, біреуіне біреуі қолдау көрсетіп, үлкен дастарқан басында бір таба нанды бөліп жеп, ержететін. Қазіргі балалар тек өзіне ғана қарайды. Себебі, ол – жалғыз. Бүгінгі қоғамдағы өзімшілдік дерті – отбасындағы бала

Отбасы – Отанныѕ ошаєы

Халқымыз қызды еркелетіп, қолпаштаумен бірге, «Қызға қырық үйден тыю» деп, болашақ жар, адал келін болу үшін қыздардың тəрбиесіне ерекше мəн берген. Сол секілді «Беташар», «Үлкендерге сəлем беру», «Шілдехана», «Ат қою», «Бесікке салу», «Қырқынан шығару», «Тұсаукесер», өзге де салтдəстүрлер отбасының бекуіне негіз болған. Қазақ қыздары отбасын, əке-шешесін, ағайынтуыстарын құрметтеп, отбасы бірлігін сақтаған. Үлгілі келін, тəрбиелі қыз өсіру – қазақ бəйбішелерінің педагогикалық қалыптасқан ұжымдық тəрбиесінің жемісі. Кешенді тəрбиенің үлкен мағынасы отбасы мүшелерінен басқа туған-туыстарына ат қоюдан көрінеді. Ол ұлттық тəрбиенің кепілі де. Жаңа түскен келіннің іскер, инабатты, ізетті, мейірбанды болуы да отбасы тəрбиесінен. Олар өз үйінен алған тəрбиесін келген жерінде сол отбасының қалыптасқан əдет-ғұрпына үйлестіріп, жақсы келін атануға тырысқан. Осы айтылған əдет-ғұрыптарды жастардың бойына сіңіру болашақ жақсы ұрпақтың қалыптасуының негізі болып табылады. Қазіргі таңда отбасын құруға ұлттық немесе қандай да бір басқалай əлеуметтік тосқауыл жоқ. Сондықтан, жастар жолдас таңдағанда, оның бойында өзіне ұнайтын мінез қырларын табуға тырысады. Болашақ отбасын құруда ерлізайыптылардың жас ерекшелік дайындығы ғана емес, олардың психологиялық даярлығы да маңызды. Болашақ шаңырақ иелерінің бір-бірін толық танып, жақсы түсіністік қарым-қатынаста болуы өте маңызды. Отбасының берік болуы болашақ ерлізайыптылардың өзіне байланысты. Олар болатын қиыншылықтарды алдын-ала сезіп, саналы түрде соны жеңіп шығуға бел бууы қажет. Əрине, отбасында түрлі экономикалық, əлеуметтік жəне жеке тұлғалық ерекшеліктеріне байланысты мəселелер туындамай тұрмайды. Ондайдың соңы отбасының ыдырауына əкеп соғатыны да бар. Отбасы құндылық ретінде əртүрлі басымдықтарға ие. Əлеуметтік зерттеулерге қарасақ, осыдан 25-30 жыл бұрын жүргізілген зерттеулерде «Сіз үшін не құнды?» деген сұраққа жастар: «Бірінші кезекте – Отан, екінші – махаббат, үшінші – отбасы, бала» деп жауап берген. Ал 2000 жылдың ортасынан бастап жастар «Алғашқы орында – материалдық жағдай,

санының аздығынан. Қазақ ұлтында тастанды, жетім баланың болмауы – ұзақ ғасырлар бойы қалыптасқан менталитет еді. Əр перзент халықтың құндылығын өз бойына сіңіруге, ойында өрбітуге, бойында өрістетуге бейім жүретін. Еліміздегі ұлттар мен ұлыстардың барлығына осындай қағиданы, тілін, дінін, тарихын білуді уағыздау керек. Көп жағдайда тастанды, жетім бала лардың көбеюін аналардың мойнына жүктейміз. Ал ер азаматтардың опасыздығы, тұрақсыздығы, ұшқалақтығы, махаббат сезіміне жауапсыздығы – бұл да отбасындағы тəрбиеден жіберілген қателік деп білеміз. Сезімді түсіну, оны қадірлеу ер азаматтың негізгі міндеті болуы керек. Еркектің жауапкершілігі деген бар емес пе?! Жалпы, əйел мен еркек тең. Бірақ əлеуметтік тұрғыдан басшы болуы тиіс. Мемлекеттің басшысы болатыны секілді, отбасыға да басшы керек. Ол басшы қалыптасқан дəстүріміз бойынша, əлеуметтік мəртебесіне қарай, материалдық қосатын үлесі бойынша қазақта бас адам – əке болып саналады. Ер азаматтың міндетін еш уақытта əйел атқара алмайды. Бұл – ердің табиғат анықтаған орны. Əке отбасында, ұрпақ алдында жетекші – басшы орнында болған, солай болып қала беруі керек. Қазақтың ғасырлар бойы қалыптасқан салтдəстүрі ер адамды отбасының қамқоршысы, елін қорғайтын тұлға ретінде қалыптастырған. Қазіргі кезде ақша табатын əйелдердің көбеюі, нарықтық экономиканың кіруі, ғылым мен техниканың күрт дамуы бүкіл əлемде капитализмнің енуімен отбасы құндылығы ретінде «табыс», «ақша» деген ұғымдарды кіргізді. Бүгінгі қоғамда əйелдердің өзімшілдігі байқалады. Себебі, заманауи əйел ер азаматпен бір деңгейде жұмыс істеп, кіріс кіргізуге қабілетті. Бұл əйелді қаржылық, əлеуметтік тұрғыдан тəуелсіз ете түспек. Ал ер азаматтар отбасын жоғалтып алудан қорықпайды, себебі, басқа отбасын құруға болады деп ойлайды. Рухани кедейленген, өзімшілдігі асқынған адам ғұмыр бойы өзін бір ғана адамға байлап қойғысы жоқ. Осындай өзімшілдік меңдеген қоғамда ер мен əйелдің бір-бірін түсініп, бір-бірінің ығына жығылып, айтқанына көнуі, бір-бірінің сөзіне

құлақ асуы, отбасы мүшелерінің ортақ шаңырақ астында бірігуі, жылы қарым-қатынас орнатуы – күрделі мəселеге айналып кеткендей. Нарықтық қатынастар да баланы өмірге əкеле бергенше, мансап қуу керек дегенге бейімдеп бара жатқандай. Неке бұзу, дəстүрден аттау, бала санының аздығы – бүгінгінің басты сауалы болып тұр. Олай болса, қазақтың отбасын сақтап қалу – күн тəртібіндегі басты мəселе. Мамандардың сөзіне сенсек, бүгінгі Қазақстанда төрт миллионнан аса отбасы бар. Отбасы əлеуметтік институт ретінде құлдырап, өз рөлінен алшақтап барады. 2009 жылғы жалпыхалықтық санақ нəтижесі бойынша, 1999 жылғымен салыстырғанда отбасылардың саны 13,8%-ға өскенімен, отбасындағы орташа адам саны 3,5 адамға қысқарған. Отандық статистика агенттігінің ақпаратына сүйенсек, екі адамнан тұратын отбасы – 30,1%, үш адамнан құралған отбасы – 26,7%, төрт адамнан құралған отбасы – 22,2%, бес адамнан құралған отбасы бар болғаны – 11,7%, алты адамнан құралған отбасы – 5,6%, жеті адамнан құралған отбасы – 1,9%. 8-10 адамнан құралған отбасының мөлшері тіптен аз, бар болғаны – 0,2%. Бұл деректер əр қазақты ойландыруы тиіс. Бүгінгі күннің ағымы қоғамдағы отбасының рөлiн өзгертіп қана қоймай, отбасының қызмет аясын, сипатын, мазмұнын да өзгеріске ұшыратқан. Қазір атааналардың қызмет аясы отбасылық шаруашылықты жүргiзумен ғана шектелiп отырған шаңырақтар кездеседі. Тəрбие негізінен балабақша, білім беру мекемелерінің шаруасы дейтіндер де бар. Теледидар арқылы кең көлемде насихатталып жатқан шетелдiк мəдениеттiң де кері əсері мол. Осы себептерге байланысты отбасы деген ұғымның өзі заманына орай өзгеріске түскен, түзету мен толықтырулар енгізілген. Бүгінде ажырасу мен толық емес отбасы – қалыпты дүние есебінде қарастырыла береді. Бұрынырақта бірлі-жарым ажырасу ғана кездесіп, ол ұят секілді көрінетін. Жалғызілікті отбасы мүшесіне біздің қоғамның еті үйренген. Əкесіз өсуге бала да бейімделген. Əйел өзінің ұлын, не қызын жалғыз өзі дүниеге əкеліп (некесіз), асырап бағуы (ажырасу) ұят саналмайды. Өткен ғасырдың 50-жылдары Қазақстанда некеге тұрған 100 жұптың біреуі ғана ажырасқан екен. Одан бері неке бұзу əдеті көбеймесе, кеміген жоқ. 1960-жылдары 30 отбасының – біреуі; 1970-жылдары əрбір 6 отбасының бірі; 1980-жылдары 4 отбасының бірі; ал 1990-жылдары 3 отбасының бірі ажырасқан. Қазіргі кезде кеше ғана отау тіккен отбасының шырқы бұзылып, ажыра суы ның себебі неде? Статистикалық мəліметтерге жүгінсек, əлеуметтік жағдайдың нашарлығы (баспананың болмауы) – 41%, жас жұбайлардың отбасылық өмірге əлі де болса дайын болмауы – 31%, тұрмыстық жағдайының төмендігі – 29%, туыстар арасындағы түсініспеушілік – 18%, нəрестенің болмауы – 10%. Əлеуметтік-экономикалық жағдайдың нашарлығы неке бұзу фактісінің жалғыз себебі емес. Ажырасудың тағы бір себебі – əлеуметтік, экономикалық пікір алуандығы. Отбасының шырқы, əсіресе, маскүнемдік пен нашақорлықтан көбірек бұзылады. Оның үстіне келеңсіз тағдыр талқысына шыдай алмай, қазақтың əдет-ғұрпына жат қылықтарға, мысалы, нашақорлық, жезөкшелік, өз-өзіне қол жұмсауға бой ұруда. Мұндай келеңсіз жағдайлар өтпелі кезеңде тəрбиелік құндылықтарымызды жоғалтып алуымыздан, екіншіден, қоғамның тəрбиелік қамқорлығы жетіспеуінен, үшіншіден, ұлттық тəрбиенің негізі болып табылатын тарихи əке, ана, яғни ұлт ұйытқысы болған тұлғалардың жастарға дəріптелмеуінен орын алып отыр. Қазір Қазақ елі ұлттық жаңару дəуірін басынан өткізуде. Жаңа дəуірдің жастарын тəрбиелеуде бұрынғы ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық мəдениетін, əдет-ғұрпын, рухани байлығын отбасының орнығуына негіздей отырып, қоғам, ата-ана тəрбиелік мазмұнда жұмыс жасай білу керек. Қазір жастарымыздың бір шоғыры имандылыққа бұрылып, ұлттық салт-дəстүрімізді, əдетғұрпымызды қайта тірілтуге, жаңғыртуға өз үлестерін қосуда. Жаман қылықтан, теріс əдеттен арылып, имандылыққа ден қойса, кешеден бүгінге жеткен ұлттық салт-дəстүрімізді, бай əдет-ғұрпымызды кеңінен насихаттауға үлес қосса, ұлттық өнерімізді əлемге танытып, елін, жерін сүйсе деген аналық тілегімді айтамын. Жастардың, бүгінгі ұрпақтың, əсіресе, қыздарымыздың шынайы болмыс, бітімін, шығармашылық əлемін, биік таным-парасатын кеңінен танытуды жүйелі насихаттау отбасы тəрбиесімен сабақтасуы тиіс. Жоғарыда айтылған отбасылық ажы расу көрсеткіштерінің саны, тас тан ды балалардың көбеюі – біздің ұлттық дəстүрімізге жат, əрбір азаматты ойландыратын, мемлекеттің мол қамқорлығын қажет ететін мəселе. Демократия, бостандық деген ұғымдарды жастарымыздың жалаң түсінуінен, өркениетті елдердегі жат қылықтарға еліктеуден, жеңілжелпі сезімге, ішімдікке, нашақорлыққа бой ұруынан алып шығудың жолдарын қарастыруымыз керек. Бір кездегі ұлтжанды, сезімтал, аты аңызға айналған қыздарымыз өнегесін өрістетуіміз қажет. Елбасы мемлекеттің экономикасының тұрақтануындағы 2030 Стратегиясының іске асырылғанын қорытындылап, еліміздің ой-өрісін, психологиясын дамытып, жастарды болашаққа нық тұруға, барлық саладағы жетістіктерді жалғастыра отырып, 2050 Стратегиясында қазақ тілінің болашақта дамуын, отбасындағы демографияны 20 млн. адамға жеткізудің, сол сияқты білім мен ғылымның жаңа бағыттағы инновациялық технологияларды жетілдірудің жолдарын анықтады. Елбасы ғасырлар бойы сақталып келе жатқан ұлттық тəрбиенің рухани адамгершілік қасиетін жастар бойына сіңіру қағидасын ұсынған. Оның бір айғағы – «Балапан» бағдарламасы. Бұл бағдарлама біздің көптеген шенеу ніктердің түсінігінде балабақша салу дегеннен аспайды. Ал Елбасының «Балапан» бағдарламасының негізгі философиялық терең ойы – ұлттық тəрбиені ұлықтау, біздің ұлттық менталитетімізді сақтау. Мемлекет басшысының ұстанымының негізінде біз тек қана «Балапан» бағдарламасында баланы балабақшаға орналастыру, тамағын беру ғана емес, балабақшадағы тəрбиені отбасында алған тəрбиемен ұштастырып, иманжүзді, адамгершілігі мол, ойөрісі кең, ана тілін жетік білетін ұл-қыз қалыптастыруымыз керек.

Ата-ананыѕ тірегі – бала

Əлбетте, адамның жеке басының алғашқы қалыптасуы отбасынан басталады. Оның ержетіп өсуі, бойындағы адамгершіліктің орнығуы, туған үйдің жылуы – оның көкірегінде жылдар бойы сақталып, əр кез есінде жүреді. Ақын сөзімен айтқанда: «Отбасы – табиғат сыйлаған кереметтердің бірі». Жеке адамның бойындағы арұяты, ақыл-ойы, адамгершілігі, басқа адамдармен қарым-қатынасы, мəдениет иірімдері бəрі де отбасы, ошақ қасынан болады. Сондықтан, отбасы – қасиетті де киелі. Оның орнын ешнəрсемен өзгертуге, не ауыстыруға болмайды. Отбасы – сыйластық, жарастық ортасы. Отбасы – бала тəрбиесінің ең алғашқы баспалдағы. Біздің Бесқарағай ауылында да өзгеге үлгі боларлық көпбалалы отбасылар жетіп артылады. Осынау құрметке лайықтар қатарына омырауларына «Алтын алқа» таққан Əлдекеновтер, Ибрагимовтар, Қалымовтар, Исабаевтар һəм басқа да үлгі тұтарлық жанұяларды жатқызуға болады. Осы күндері ұлын ұяға, қызын қияға қондырып отырған отбасыларға қандай құрмет көрсетсе де артық болмайды. Отбасының басты қазығы, алтын тіреу діңгегі – бала. Баланың тəрбиелі болып өсуі берекелі отбасының еншісінде. Отбасының əрбір мүшесі береке-бірлікке ұйып, əр іске сүйіспеншілікпен араласса, босағасы мықты, шаңырағы биік болары сөзсіз. Ауылымыздағы Серікбай Əлдекенов пен Гүлсім Омарова көбімізге үлгі. Зейнеткерлікке əлдеқашан шықса да отағасы Серікбай ақсақал əлі күнге дейін шаруашылықта мал бағумен айналысады. Сол қажырлы еңбегінің жемісін көріп отыр. Ауыл экономикасын өркендетуге өз үлесін қосып, абыройға бөленуде. «Ата – асқар тау, ана – бауырдағы бұлақ, бала – жағасындағы құрақ», деген даналық сөзден алар тағылым аз емес. Жəне шындығы да осы ғой. Ауылымыздың ақсақалдары, ақ жаулықты аналары ағайын-туыс арасының берекесі, ақылшысы болып келеді. Олардың əрқашан да мəртебесі биік, сыйқұрметке лайық. Өйткені, үлкенді сыйлауды, қадір тұтуды қазақ баяғыдан қалыптастырған. Ұлт салты бойынша көргені мен тұрмыста түйгені көп, тəжірибесі мол адамды сыйлаумен қатар, басшы деп таныған. Үлкенді сыйлау, ақылын тыңдауды көргенділік деп білген. Дəстүрлі қоғамда ата-əженің тəрбиесін көрмей өскен бала болмаған. Ата-əжелер өз ұрпағын немере-шөберелерін ұлт руханиятымен байытып отырған. Қазақ дəстүрінде тұңғыш немере атасы мен əжесінің бауырында өскен. Сондықтан да, немересін өз балаларынан да артық көріп, тəрбиелеген. Кейде тұңғыш немере кенже ұлының орнын басып, атасының қара шаңырағына ие болып та қалатын жайт кездеседі. Əке – əулет басшысы, отбасы мүшелерінің тірегі, асырап сақтаушысы, қамқоршысы. Отбасындағы ұл тəрбиесінде əке орны ерекше. Абзалы отбасы – өмірге келген əр адамның тірегі ғана емес, қоғамның, елдің алтын арқауы, берік тұғыры екенін əрқайсымыз сезінуге тиістіміз. Бегімхан КЕРІМХАНҰЛЫ.

Павлодар облысы, Лебяжі ауданы, Бесқарағай ауылы.


 Жемқорлық – індет, жою – міндет Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» деп аталатын Жолдауында алға қойылған өзекті мақсаттардың бірі елімізді үстіміздегі ғасырдың орта тұсына қарай əлемнің ең дамыған 30 мемлекетінің қатарына енгізу болып табылады. Мемлекет басшысының осыған орай атап көрсеткеніндей, бұл үшін бізге менеджменттің жаңа құралдары мен мемлекеттік сектордағы корпоративтік басқару талаптарын ескере отырып, сапалы мемлекеттік қызметтер қағидаларын енгізу қажет болады.

жалғасын табуда. Бұл ретте əлемдегі ең жақсы тəжірибе мен қазіргі үрдістерді танытатын жаңа талаптар есепке алынуда. Мұнда мемлекеттік əкімшілік қызметшілерді заңсыз тағайындау немесе жұмыстан босату, тəртіптік жазалар қолдану, мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасу үшін конкурс өткізу тəртібін бұзу мəселелері өзекті болып табылады. Осыған орай заңсыз шешімдер қабылдайтын мемлекеттік органдардың конкурстық, сондай-ақ тəртіптік комиссияларының басшылары мен мүшелеріне заң жүзінде тікелей жеке жауапкершілік жүктелетіні белгіленген. Атап айтқанда, мемлекеттік органдардың тəртіптік талдауларының тəжірибелері олардың тəртіптік комиссияларының деңгейін танытып отыр. Кейде тəртіптік істерді қарау барысында əділеттіктің болмауына байланысты мемлекеттік əкімшілік қызметшілердің құқықтары дөрекі бұзылу деректері де орын алуда. Ең көп кездесетін мысалдар мы-

қызметiнен төмендетуге – 10, атқаратын қызметiнен босатуға 194 адам тартылды. Бұдан бөлек, алдыңғы жылдардың тəжірибесі көрсеткендей, мемлекеттік органдардың тəртіптік комиссиялары сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы жəне қызметтік этиканы бұзуға жол берген өз қызметкерлерінің істерін қарау кезінде шетте қалатын болып шықты. Біз жергілікті мемлекеттік органдардың тəртіптік комиссиялары жауапкершілігін арттыру жəне олардың сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды алдын алу бойынша қызметін белсендіру мақсатында агенттіктің тəртіптік кеңестерінің функцияларын нақтылауды ұсындық. Атап айтқанда, тəртіптік кеңестердің жұмысын өңірлердегі басшы лауазымды адамдарға («А» корпусының қызметкерлерін есептемегенде) ғана қатысты істерді қарауға жəне сыбайлас жемқорлықты алдын алу бойынша жүйелі шараларды əзірлеуге екпінді

Мемлекеттік ќызметтегі этикалыќ баќылау

– сыбайлас жемќорлыќтыѕ алдын алу негізі

Саян АХМЕТЖАНОВ,

Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасының орынбасары.

Ал осыған дейін бұл салада жүргізіліп келе жатқан жүйелі əкімшілік реформалардың көптеген оң нəтижелерге жеткізгені анық байқалады. Осындай іргелі ізденістердің арқасында қазіргі таңда Қазақстанда мемлекеттік қызметтің тиімді моделі қалыптасты. Халықаралық сарапшылар атап өткендей, бұл жүйе əлемдегі ең үлгілі стандарттарға сай келеді. Бұған қоса, ТМД елдері мен өңірдегі өзге мемлекеттер арасында біздің еліміз мемлекеттік қызмет саласындағы реформалардың көшбасшысы болып отыр. Біздің көршілеріміз бүгінгі қазақстандық модельді мемлекеттік қызметтің кадрлық ядросын қалыптастырудағы қазіргі заманғы əдістемесі ретінде қарастырады. Мемлекеттік аппараттың кəсіби біліктілігін арттырудың, кадрларды іріктеу мен жоғарылату кезінде меритократия тетіктерін енгізудің, бас қа рушылықтың «А» корпусын қалыптастырудың маңызды түйткілдері «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңда қамтылды. Жаңа нормалар тəртіптік жəне этикалық бақылауды күшейтуді, мемлекеттік қызметшілерді заңсыз жазалау мен жұмыстан босатудан қорғауды көздейді, онда сондай-ақ «командалық ауысу» тəжірибесін тоқтатудың бірден-бір тосқауылына айналды. Бірінші рет заңда «Мемлекеттік қызметшілердің Ар-намыс кодексінің» негізгі талаптары қосылған қызметтік этика туралы жеке тарау көзделді. Екі деңгейлі мемлекеттік қызметтің этикалық жүйесі енгізілді. Заңмен бекітілген міндетті ережелер, заңға тəуелді жəне ведомстволық актілермен нақтыланған мінез-құлықтардың тəртіптері белгіленді. Үстіміздегі жылдың наурыз айында Елбасы басшы лауазымдардағы бағынысты адамдардың сыбайлас жемқорлық əрекеттері үшін мемлекеттік саяси қызметшілердің жауапкершілігі жөніндегі Жарлыққа қол қойды. Осылайша, мемлекеттік саяси қызметшілер өздері тағайындаған басшы лауазымдардағы бағынысты қызметшілер сыбайлас жемқорлық қылмыстарын жасаған, оларға қатысты соттың заңды күшіне енген айыптау үкімі болған жағдайда жауаптылық арқалайтын болды. Мұның түпкі нəтижесі оның өз еркімен орнынан түсу туралы өтініш беруімен аяқталады. Ал орнынан түсуге өтініш беру өзіне жеке сенім білдіру мəселесін көтеру болып табылатынын жəне аталған мемлекеттік саяси қызметшіні тағайындаған лауазымды адам орнынан түсу туралы өтінішті қабылдауға немесе қабылдамауға құқылы екендігін атап өту керек. Қазір мемлекеттік қызметті жетілдіру мен жаңарту жөніндегі жұмыстар өзінің

7

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2013 жыл

надай. 2012 жылғы қазан айында Мемлекеттік қызмет істері агенттігіне Табиғи монополияларды реттеу агенттігіне қарасты бір департамент директоры өзінің заңсыз тəртіптік жауапкершілікке тартылғаны турасында шағымданды. Ол 2012 жылдың ішінде екі рет ескерту жəне сөгіс түрлеріндегі тəртіптік жауапкершілікке тартылған. Мұның үстіне, тəртіптік комиссия алдыңғы қолданылған жазаларды есепке ала отырып, оған қызметіне сəйкес еместiгi туралы ескерту жөнінде ұсыныс берген. Ал арызды тексеру жəне істің мəн-жайларын зерттеу кезінде барлық тəртіптік жазалардың қолданыстағы мемлекеттік қызмет туралы заңнаманың бұзылып қолданылғаны анықталды. Заңның тікелей талаптарына қарамастан, мемлекеттік қызметшіні оның тəртіптік ісінің материалдарымен таныстырмаған. Соған қоса, ол жауапкершілікке заңнамамен белгіленген тəртіптік жазаларды қолдану мерзімдері өткеннен кейін тартылған. Сондықтан Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің ұсынысы бойынша тəртіптік жауапкершілікке тарту туралы заңсыз бұйрықтардың күші жойылған. Тағы бір дерек. Биылғы маусымда Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Денсаулық сақтау министрлігі Мемлекеттік санитарлық эпидемиологиялық қадағалау комитетінің басшылығына Қарағанды облысы бойынша мемлекеттік санитарлық эпидемиологиялық қадағалау департаменті директорының орынбасарын атқарып отырған қызметінен заңсыз босату дерегі бойынша ұсыныс шығарды. Агенттік пен оның аумақтық тəртіптік кеңестері сыбайлас жемқорлық пен басқа да құқық бұзушылықтардың алдын алу, сондай-ақ мемлекеттік қызмет саласындағы заңнаманың сақталуын бақылауды қамтамасыз ету бойынша жүйелі жұмыстар жүргізіп келеді. Агенттіктің жанында сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасаған орталық мемлекеттік органдардың департамент директорларына жəне оның орынбасарларына қатысты тəртіптік істерді қарау құзыретіне кіре тін уəкілетті органның тəртіптік комиссиясы тұрақты жұмыс істейді. Осылайша, 2012 жылы аталған тəртіптік комиссияның отырыстарында қаралу нəтижелері бойынша мемлекеттік сатып алуларды өткізу кезінде шешiмдер қабылдау кезiнде заңды тұлғаларға заңсыз артықшылық көрсеткені үшін Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі геология жəне жер қойнауын пайдалану комитетінің төрағасы атқарып отырған қызметінен босатылды жəне осы комитеттің бірқатар лауазымды тұлғалары қатаң тəртіптік жауапкершілікке тартылды, сондай-ақ қызметтік этика талаптарын бұзғаны үшін Көлік жəне коммуникация министрлігі Су көлігі департаментінің директорына қатаң сөгіс жарияланды. Ал биылғы сəуірде тəртіптік кеңестің ұсынысы бойынша келісімшарт жасасу туралы шешiм қабылдау кезiнде заңсыз артықшылық көрсеткені үшін Қаржы министрлігінің басшылығы Қостанай облысының мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің директорын атқарып отырған қызметінен босатты. Жалпы, агенттіктің тəртіптік кеңестері өткен жыл мен биылғы жылдың бірінші жартысында 4 мыңнан астам тексеру жүргізіп, мемлекеттік қызметшілер мен мемлекеттiк мiндеттердi атқаратын адамдарға қатысты 1349 тəртіптік іс қозғады. Шығарылған ұсыныстар негізінде 972 адам, соның ішінде 129 аудандық жəне ауылдық деңгейдегі əкімдер, 1983 мемлекеттік əкімшілік қызметшілер жəне 91 мемлекеттiк мiндеттердi атқаратын адамдар жауапкершілікке ұшырады. Аталған тұлғалардың қызметіне сəйкес еместiгi туралы ескерту түріндегі жазаға – 379,

сауатты қою көзделуде. Сонымен қатар, тəртіптік кеңестер жергілікті атқарушы жəне орталық мемлекеттік органдардың аумақтық басқармаларының тəртіптік комиссиялары қызметін үйлестіру бойынша функциясын бекіту ұсынылды. Біз агенттіктің бақылау қызметінің қорытындылары бойынша жəне халықаралық тəжірибені еске ала отырып, мемлекеттік қызмет саласындағы сыбайлас жемқорлықтың алдын алу үшін бірқатар маңызды мезеттерде ауытқушылық көрсетпеудің мазмұны мен тетіктерін заңнамалық тұрғыда жетілдіруге күш салып отырмыз. Мəселен, агенттік қазіргі таңда «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұру туралы» заң жобасын əзірлеу жөніндегі Парламент Мəжілісінің жұмыс тобына сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасағаны үшін қылмыстық сипаттағы əрекеттерге жатқызу мен тəртіптік жауапкершілік көзделетін құқық бұзушылық санаттарын бөліп алып қарастыру керектігі туралы ұстаным жариялады. Бұл құқық қолдану тəжірибесінде мүлiктiк игiлiктер мен артықшылықтарды алуды көздемеген лауазымды адамды сыбайлас жемқорлық сипатында жауапқа тартудан қорғап қалуға апарып жеткізеді. Сол сияқты табыстары мен мүлкі туралы декларацияны тапсыру немесе жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштеріне жауап беру мерзімін бұзған мемлекеттік қызметші «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Заңға сəйкес жауапкершілікке тартылуға жатады. Сонымен бірге, құқықтық статистика органдарының дерекқорында заңнаманың талаптарына сəйкес «сыбайлас» санаттарына жауапкершіліктің (қылмыстық, əкімшілік, тəртіптік) түріне қарамастан, барлық сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасаған адамдар кіреді. Мұндай статистика мемлекеттік қызметшілер жасайтын тəртіп бұзушылықтардың, соның ішінде сыбайлас жемқорлық сипатындағы құқық бұзушылықтардың нақтылы көріністерін дəл анықтап отыруға қиындық келтіреді. Нəтижесінде біз деректі жағдайды сипаттамайтын салмақты сандарды ғана аламыз. Өз кезегінде бұл іс-шаралар мемлекеттік аппарат қызметкерлері арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу мен осыған пара-пар тəртіп бұзушылықтарға уақытында назар аударуға жол ашады. Осыған байланысты, Мемлекеттік қызмет істері агенттігі сыбайлас жемқорлық əрекеттерге тек қана нақты сыбайлас жемқорлық қылмысының құрамына кіретін əрекеттерді жатқызуды ұсынады. Қылмыстық құрамы болмаған жағдайда, аталған əрекеттерді оларды жасаған адамдарға қатысты сыбайлас жемқорлыққа байланыстырмай қолданыстағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңмен көзделген санкциялар мен шектеулерге іспеттес шараларды қолдана отырып, қызметтік этикалардың нормаларын бұзу ретінде саралауға болады. Жоғарыда аталған заң түзетулерін енгізу қызметтік этиканың нормалары сақталуының маңыздылығын арт тыруға жəне сол уақытта сыбайлас жемқорлыққа жауапкершілікті күшейтуге мүмкіндік береді. Қазақстанды 2015 жылы сыбайлас жемқорлық əрекеттерін тек қана қылмыстық жазаланатын əрекеттер ретінде тану талабы болып табылатын «Сыбайлас жемқорлық үшін қылмыстық жауапкершілігі туралы» Конвенциясын ратификациялау жоспарланған. Орталық жəне өңірлік деңгейдегі мемлекеттік қызмет саласында этикалық бақылау жүйесін заңды жəне институттық күшейту сыбайлас жемқорлықты алдын алу мəселелеріне кешенді қарауға мүмкіндік береді жəне ең озық халықаралық тəжірибеге сəйкес келеді.

Тўѕєиыєы тўнєан байлыќ «Прорва» кен орны игерілуініѕ жарты єасырлыќ мерейтойында мўнайшыларєа ќўрмет кґрсетілді

Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Қазақ жерінің үсті тарихи шежіреге, ал тұңғиығы табиғи байлыққа тұнып тұр. Терең тұңғиықтан «қара алтын» селін тасытқан отандық мұнай-газ өнеркəсібінің жылнамасы Жылыой ауданынан бастау алады. Бір ғасырдан астам тарихы бар «қара алтынның» алғашқы тамшысы осы аудандағы «Қарашүңгіл» аталатын кен орнынан алынған. Содан бері қазақ жерінен «қара алтынның» тасқыны əсте толастаған емес. Жеті қат жер астындағы мұнай мен газдың мол қорын тамыршыдай тап басатын білікті мамандардың айтқанындай, қазақ мұнайының қайнар бұлағы əлі де талай жыл бойы ел игілігіне жаратыла береді. Елу жылдан бері бір өңірдің ғана емес, тəуелсіз елдің ырысына айналған кен орнының бірі – «Прорва». Каспий теңізіне таяу орналасқан Прорваның игерілуінде мыңдаған мұнайшының қолтаңбасы, маңдай терінің жемісі бар. Бұл кен орнына алғашқы барлау жұмыстары 1960 жылдары басталыпты. Ал 1963 жылдың 11 тамызында алғашқы мұнайды алуға қол жеткізіліпті. Өзге кен орындарына қарағанда мұнайының сапасы мен құрамы өзгешелеу келетін «Прорваның» №1 ұңғымасын Төлеш Құлгелдиев жетекшілік еткен бригада мұнайшылары қазыпты. Əрине, ел игілігі жолындағы мақсатты істе бір-бірімен əзілін жарастыра күн-түн демей, дамылсыз жұмыс жасаған мұнайшыларды ортақ мақсатқа жұмылдырған Сағидолла Нұржанов, Құмар Балжанов, Орынғазы Есқазиевтай басшылардың ұйымдастырушылық қабілеті жарқырай көрінгенін сала мамандары жыр ғып айтады. «Прорва» – талай білікті мұнайшылардың еңбек жолы басталған, қанаты қатайған мекен. «Прорва» кен орнын игеруге елеулі үлес қосқан мұнайшыларды бір-бірінен бөле жаруға болмайды. Дегенмен, дəл осы кен орнында еңбек жолын бастап, алдыңғы буынның тəжірибесінен тəлім алған жас мұнайшылардың дені кейіннен білікті басшылықтың биігіне көтерілгенін айту лəзім. Мəселен, Уфа мұнай институтының түлегі, бүгінгі Атырау облысының əкімі Бақтықожа Ізмұхамбетов те Прорвада еңбек жолын бастапты. Бұл бір ғана мысал. Жалпы, «Прорваның» терең тұңғиығындағы «қара алтынды» ел игілігіне жаратқан

мұнайшылардың шежірелі жолы бірнеше буынға жалғасып келеді. «Жылыоймұнайгаз» басқармасының басшысы Амангелді Сүлейменовтің айтуынша, «Прорва» қойнауындағы «қара алтынның» мол қоры əзір таусыла қоймайды. Жарты ғасырда бұл кен орнынан 36351,8 мың тоннасы өндіріліпті. Ал əлі де өндірілуге тиіс мұнай қоры 16 миллион тоннадан асады. Өнімді ысырапсыз өндіру үшін жаңа технологиялар кеңінен қолданыла бастапты. Бұрынғыдай емес, мұнайшылардың əлеуметтік тұрмысы да жақсара түскен. Оны мұнайшылардың өздері де жасырмайды. Мəселен, осы кен орнында 1976 жылдан үздіксіз еңбек ететін оператор Оңайбай Ембергенов «сонау кеңестік дəуірдегі жағдайымызбен бүгінгіні де салыстыру тіптен мүмкін емес. Бұрын мұнайды өлшеу құрылғылары қолмен атқарылатын еді. Қазір бəрі басқаша, мұнай өлшеу құрылғылары автоматтандырылған, техникаларымыз жаңарды, өндіріске жаңа технология келді. Қоршаған ортаның тазалығына мəн беріледі», дейді ағынан жарыла. Мұхамеджан Сыдықов та осы кен орнында еңбек жолын бастады. Қазір тəжірибесі толысқан білікті маман ретінде еңбегі еленіп жүрген мұнайшыға айналды. «Мен өзімді əкем Базардың жолын жалғастырушымын деп есептеймін. Өйткені, əкем өзінің саналы ғұмырының 45 жылын «Прорва» кен орнының бұрғылау жұмыстарына арнады. Мені мұнайшылық кəсіпті меңгеруге баулыды. «Елу жылда ел жаңа» дегенді бала күнімізден санамызға құйып өстік. Енді бұл күндері шынымен де, елу жылда ел өмірінде жаңаша өзгерістер болатынына көзіміз жетіп отыр. Біздің алдымыздағы аға буын елу жыл бұрын осы кен орнын игеру үшін бар қиындыққа шыдап, ескі технологиямен жұмыс жасады. Бұл күндері техникаларымыз əлсін-əлсін жаңарып жатыр. Кен орындарын барлаудың, мұнай өндірудің озық технологиялары енгізілуде», дейді мұнай өндіру операторы Мұхамеджан Сыдықов. Əрине, мұнайшылардың əлеуметтік тұрмысына көңіл бөлінбесе, жұмыстың нəтижелі болуы күмəн туғызар еді. «Мұнайдың игілігін өзіміз де көре бастадық», дейді мұнайшылар қауымы. «Прорва» мұнайшыларының құтты мекені болған Сарықамыс кентінің жаңа мекендерге көшірілгенін осыған балаған жөн. Өйткені, Сарықамыс кентінің экологиялық ахуалы

нашарлауы баршаны алаңдатты. Сөйтіп, Сарықамыс кентінің тұрғындары үшін Жаңақаратон кенті мен Атырау қаласынан осы заманғы тұрғын үйлер, оқушылардың сапалы білім алуы үшін мектептер бой көтерді. Ал «Прорва» кен орнына таяу жерден 500 орындық вахталық қалашық бой түзеді. «Каспий самалы» деп аталатын бұл қалашықта мұнайшыларға керектінің бəрі бар. Асхана мен мəдени-көпшілік шаралар үшін арнайы ғимараттарды айтпағанда, медициналық қызметке арналған кабинеттер бөлінген. Бұрын отандық мұнайшылар мұндайды өңі түгілі түсінде де көре алмайтын еді. Мұнайшылардың жағдайымен, жұмысымен тереңірек танысу үшін басшылар кен орнына жиі келеді. Əр мұнайшының еңбегі лайықты бағаланады. Құрметтен де кенде емес мұнайшылар. «Үздік маман» сайысында жыл сайын шеберлік шыңдайды. Жас мұнайшылар шетелде де білім жетілдіруге жіберіледі. «Жылыоймұнайгаз» басқармасынан Еркін Сүлейменов, Арман Райымбердиев секілді жас мұнайшылардың талабы басшылар тарапынан қолдау тауыпты. Мұнайшылар өндірістен қолы сəл босаған сəтте спортты серік етуді құп көреді. «Прорва» кен орнының игерілуіне 50 жыл толуына арналған салтанатты шаралар əуелі кен орнында жұмыс жасап жүрген мұнайшыларға құрмет көрсетуден бастау алды. «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ бас директоры Абат Нұрсейітов бастап, «Ембімұнайгаз» АҚ бас директоры Жұмабек Жамауов қостаған басшылар мұнайшыларды мерейлі сəтімен құттықтады. «Прорва» кен орнының мол мұнайымен ел ырысын тасытуға үлес қосып жүрген əр мұнайшы көл-көсір сый-сияпат пен құрметке бөленді. Əрине, «Прорва» кен орнын игерудің бастауында болған ардагермұнайшылар да ұмытылмады. Мұнай жəне газ министрлігі мен «Самұрық-Қазына» əл-ауқат қорының, «ҚазМұнайГаз» бен «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» тарапынан қатардағы мұнайшының еңбегін елеуге барынша қолдау көрсетілгенін өзге саланың басшыларына өнеге боларлық қадам деуге болады. Əсіресе, Жылыой ауданының орталығында жалғасын тапқан салтанатты шарада əрқайсысы бір-бір «ДЭУНексия» көлігінің кілтіне ие болған операторлар Оңайбай Ембергенов, Сағынғали Абдрахманов, Есенбай Күрлебаев, Сəлімжан Адаев, Нұрберген Тапалов, машинист Ильдар Қуаналиев секілді алты мұнайшының абыройы аспандады. Соның бірі Оңайбай Ембергенов «Бұл –менің көп жылғы еңбегімнің жанғанының жемісі. Отандық компанияның мұнайшыларды осындай құрметке бөлеуі мерейімізді тасытты», деп қуанышын жасыра алмады. Шындығында, бұл қарапайым еңбек адамына құрмет көрсетудің шынайы үлгісіне айналған шара ретінде көптің жадында жүретіні даусыз. Мұны мұнайшылардың мəртебесін биіктеткен шараға қатысқандардың бір-біріне қуана айтып жатты. Мұнайшылардың мерейлі сəтінде Ақылбек Жеменей, Айгүл Иманбаева, Əйгерім Қалаубаева секілді қазақ өнерінің көгінде жарқырай көріне бастаған əншілердің əн-жырдан шашу шашқаны да жарасымды болды. Атырау облысы, Жылыой ауданы. Суретті түсірген Рахым ҚОЙЛЫБАЕВ.

«Альянс Банктіѕ» пайдалы кеѕесі

Баєамдар ауытќуларына орай ќалай тез əрекет етуге болады? Əдетте көпшілігіміз биржалық мəліметтерді аса қадағалай бермейміз, алайда валюта бағамдарының өзгерісі зейнеткерлер, ұстаздар, дəрігерлер, полиция қызметкерлерінен бастап кəсіпкерлер мен қаржы мамандарын да толғандырады. Жəне оларды тəжірибесі, білімі мен жеке жинақтаған капитал көлеміне тəуелсіз бір ғана сұрақ мазалайды: ақшаны қалай сақтауға болады? Осы сұрақты біз сарапшы, «Альянс Банкі» АҚ бөлшек бизнесті дамыту департаментінің директоры Марина НҮРПЕЙІСОВАҒА жолдадық.

– Қаражатын сақтағысы келетіндерге айтар əмбебап кеңесіңіз бар ма? – Əрине, бар жəне бұл кеңесті жетекші банктердің барлығы дерлік ұсынады: «Барлық жұмыртқаны бір себетке салмау керек». Бұл нақылдың танымалдығы соншалық, оған кейде жете мəн бермей жатамыз. Алайда, «сақ болсаң, сақтанасың» деген де бар. – Дұрыс. Бірақ тəжірибеде қалай пайдаланамыз? – Тəжірибеде ақшаны сақтаудың валюта бағамдары өзгерісінің жинақ мөлшеріне тигізер əсері өте төмен деңгейде болатын тəсілін таңдап алу қажет. – Əртүрлі валютада бірнеше салым ашу арқылы ма? – Қажеті қанша? Альянс Банкте салымды бірден төрт валютада: теңге, АҚШ доллары, еуро жəне Ресей рублінде сақтауға болатын мультивалюталық депозит бар. Депозит ақшаны жоғары пайызбен сақтауға жəне көбейтуге мүмкіндік

береді. Тіпті азғантай сомадан – 15 000 теңге немесе шетел валютасындағы баламасынан бастап жинақтауға болады, яғни бастапқы жарна көп емес. – Ол ақшаны бір валютадан екіншісіне тез аудару мүмкіндігі бар ма? Өйткені, қазір көп адамдарды валюта бағамдарының жылдам өзге ріп кетуі алаңдатады. Мұндай мүмкіндік салымшыға психологиялық жайлылық берер еді... – Біздің мультивалюталық депозитіміздің шарттары интернет-банкингтің көмегімен санаулы минуттарда бір валютадан екіншісіне аударымдар жасауға мүмкіндік береді. Бұл ретте салымшы өз қаражатын əлемнің кез келген нүктесінде тəулік бойы басқара алады. Егер клиент курортта демалыста жүрсе немесе іссапарда болып, валюталардың бірінің бағамы өзгергендігі туралы мəлімет алса, онда ол бірден өз салымын басқа валюта түріне аудара алады. Айта кетерлік бір жайт бұл өте ыңғайлы, салымыңыздың валютасын айырбастау үшін, шұғыл бар жұмысыңды тастап, банктің жақын жердегі бөлімшесіне барудың қажеті жоқ. Альянс Банкте www.alb24.kz интернет-банкингіне кіріп, салым сомасын аудару операциясын жүзеге асырсаңыз жеткілікті. Біздің көптеген клиенттеріміз өз жинақтарына қашықтықтан бақылау жасай алады – тіпті жағажайда немесе

іссапарда болса да, қаржы рыногындағы жаңалықтар оларды бейжай қалдырмайды. Депозитті толықтыру жəне одан қаражатты мерзімінен бұрын алу мүмкіндігі қарастырылған. Клиент ақшасын өзіне қажет болған кезде ала алады. Жəне сыйақы салымның негізгі мөлшерлемесі бойынша нақты сақталған мерзімге есептеледі. – Депозит қаражатты жинақтаудың ғана емес, оны көбейтудің де құралы бола ала ма? – Əрине, болады. Өйткені атап өткендей, сыйақының жоғары мөлшерлемесімен қоса, теңгедегі салымдар бойынша тиімді мөлшерлеме 9,4 %, Альянс Банктегі салымдарда ай сайынғы капиталдау бар жəне ай сайынғы пайыздар есепке қосылады. Айтарлықтай сомадағы салымның «пайыздары» табысқа жақсы үстеме болады. Кепілдік туралы айтар болсақ – «Альянс Банкі» жеке тұлғалардың депозиттерін міндетті сақтандыру жүйесінің қатысушысы болып табылады. – Менің ойымша, тиімді шарттар. Сіздер клиенттеріңізге сыйлық жасайсыздар ма? – Əрине, сыйлықтар жасалады. Альянс Банкте мультивалюталық депозитті ашқан жағдайда, салымшы www. alb24.kz интернет-банкингі арқылы ақшасын басқаруға мүмкіндік беретін VISA/MasterCard картасын сыйға алады. Сеид САДЫРХАНОВА.


8

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2013 жыл

 Білім. Бағдарлама. Білік

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қостанай мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 25 қыркүйекте сағат 10.00 ден www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарын сату бойынша электрондық аукционды өткізу туралы хабарлайды.

Ауќымды жобалар арнасы Таяуда өткен Білім жəне ғылым министрлігінің алқа мəжілісі «Елбасы тапсырмалары мен «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» Жолдауын іске асыру аясында қазақстандық ғылымның алдында тұрған міндеттер» деген тақырыпқа арналды. Біріншіден, Елбасы инновациялық зерттеулерді дамытудың жаңа саясатын ұсынғанын жақсы білеміз. «Жаңа технологиялық толқын жалына жармасып, теңдессіз инновациялар жасау барлық елдің қолынан келе бермейді. Сондықтан ауқымды халықаралық ғылыми-зерттеу жобаларына қатысуымыз қажет», – деп атап көрсетті Н.Назарбаев. ТарМУ халықаралық білім беру кеңістігінде интеграцияны тереңдету, оқытушылардың ғылыми-зерттеу мүмкіндіктерін кеңейту жəне білім алушылардың академиялық ұтқырлығын дамыту мақсатында Шанхай ынтымақтастық ұйымы уни вер ситеттерінің (ШЫҰУ) желісіне өткен жылдың 12 желтоқсанында ресми түрде қабылданды. Яғни университет студенттерді жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейін білім беру бағдарламасы бойынша 3 мамандықтан «Су ресурстары жəне суды пайдалану», «Жерді мелиорациялау, баптау жəне қорғау» жəне «Гидротехникалық құрылыс жəне ғимараттар» ШЫҰУ шеңберінде оқытуды ұсынатын болады. Сонымен қатар, универси тет Беларусь – Қазақстан ғылыми-білім консорциумына мүше. Консорциум аясында Беларусь жоғары оқу орындарымен бірге 8 жоба əзірленіп, оларды 2014 жылы қаржыландыруға бюджеттік өтінімдер ресімделді. Ұсынылған жобалардың ішінде Жамбыл аймағы үшін «Дəнді дақылдарды қайта өңдеу негізінде жаңа тұрпаттағы өнімдер алу үшін техникалар мен технологиялар əзірлеу» жобасының маңызы ерекше. Бұл жобада дəнді дақылдарды сұрыптау коэффициентін 93-96%-ға жеткізетін əмбебап технологиялық нобайы бойынша дəнді дақылдарды өңдеудің ресурс үнемдеу технологиясын жəне жаңа техникасын енгізу қарастырылған. Жоба Жамбыл облысында дəнді дақылдарды өңдейтін жəне ұн өнімдерін шығаратын кəсіпорындардың қатысуын жəне қолдауын қажет етеді. Тағы да басқа ауқымды ғы лыми жобалардың бірі – М.Х.Дулати атындағы ТарМУ жəне Беларусь ұлттық техникалық университетінің ғалымдары қатысатын «Ғимараттардың қадалық іргетастарын қалау үшін ресурс үнемді ұңғымалы темір-бетон қадаларды тəжірибелік сараптау жəне əзірлеу» жобасы. Соққыға шыдамды жəне экономикалық тиімді, ТМД-да жəне алыс шетелдерде теңдесі жоқ берік қадалар отандық құрылыс саласының инновациялық дамуының жаңа белеске көтерілуіне мүмкіндік береді.

Ұсынылып отырған ресурс үнемді қадаларды шығарудың алғашқы кезеңін жұмыс тəжірибесіне жəне кадрларға бай «Бином Строй-Деталь» ЖШС-де жүзеге асыру ұсынылады. Жолдауда ел Президенті 2013 жылдан бастап ғылым мен бизнестің толыққанды кооперациясын іске асыру қажеттігін айтты. Соңғы жылдары Жамбыл облысында өнеркəсіп пен бизнестің қарқынды дамуы, сонымен қатар, аймақ мамандарының ғылыми-кадрлық жəне зияткерлік əлеуеті Жамбыл облысында Тараз мемлекеттік университетінің базасында шоғырлануы – заманауи аймақтық «Тараз» технопаркін құруға мүмкіндік береді. Технопарктің негізгі мақсаты кəсіпорындар мен мекемелердің қатысуында олардың ұсынысы негізінде ғылыми жəне конструкторлық инновациялық əзір лемелерді, жобаларды қар жы ландыру болуы керек. Технопарктің құрылтайшылары жəне серіктестері құрамына Жамбыл облысының əкімдігімен бірге облыстың «Казфосфат» ЖШС, «Тараз металлургия зауыты» ЖШС, «Тараз құбыр зауыты» ЖШС, «Қазақ су шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС жəне т.б. кəсіпорындар мен ұйымдар енуі қажет. Орта жəне шағын бизнес өкілдері де шет қалмауы тиіс. ТарМУ-де аймақтық «Тараз» техно паркін құру жөніндегі тұжы рымдамасы əзірленіп, оның құрылымы мен қаржылық шығындары нақтыланды. Қазіргі кезде университет технопарк құрылтайшыларының бірі болуға жəне технопарк нысандарын орналастыру үшін 8 гектар жер телімін бөлуге, сонымен қатар кадрлар мен зияткерлік меншіктерін ұсынуға дайын. Елбасының Жолдауында айтылған маңызды тапсырмалардың тағы бірі – елдегі патенттер мен авторлық куəліктердің нақты жүзеге асырылуына (коммерциялануына) талдау жүргізу болатын. Ал ТарМУ – Жамбыл өңірінде ірі патент иеленуші болып табылады. Жыл сайын университет ғалымдары ТМД-да жəне алыс шет мемлекеттерде теңдесі жоқ жаңа құрылғылар мен жабдықтарға, механизмдерге, құрылыс материалдарына орта есеппен 30-дан астам ҚР инновациялық патентін алады. Жамбыл облысында патент иеленушілер қатарында М.Х.Дулати атындағы ТарМУ-ден басқа, «Қазақ су шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС, Жамбыл жобалау институты, Жамбыл гуманитарлықтехникалық университеті жəне бірқатар ұйымдар бар. Облыстағы жоғары оқу

орындары мен ұйымдарында көптеген патенттер мен авторлық куəліктердің шоғырланғанын ескере отырып, оларға коммерциялау бойынша іріктеу жүргізу үшін Жамбыл облысы əкімдігінің аясында арнайы аймақтық талдау орталығын (АСО) құру қажет. Аталған аймақтық талдау орталығының жұмысына ғалымдар, экономистер, бизнес, кəсіпорын өкілдері жəне мүдделі тұлғалар қатысуы тиіс. ТарМУ өзінің мамандарының қызметін ұсынуға жəне аталмыш орталықтың тиімді жұмысы үшін университет базасында қолайлы жағдай жасауға дайын. Министрліктің алқа мəжі лісінің шешімдерінің негізінде біздің университет нақты іс-шараларды жоспарлап отыр. Біріншіден, инновациялық жобаларды орындау үшін ғылыми-зерттеу инфрақұрылымын технологиялық жаңарту. Мысалы, 2013 жылы біздің университетте 200 млн. теңгеден астам қаражатқа су ресурстары, электрэнергетикасы, физика, химия зертханаларына жаңа заманауи құрал-жабдықтар алынды. Екіншіден, мектеп оқушы ларының ғылым мен инновацияға қызығушылығын дамыту. Осы мақсатпен университетте ғылыми-техникалық жəне инновациялық бағыттағы үйірмелер құрылды. Үшіншіден, университет ға лымдарының халықаралық рейтингті журналдарда жария лану белсенділігін арттыру. Осы мақсатпен университет оқытушыларының жариялану белсенділігін материалдық тұрғыдан көтермелеу механизмі іске асуда: əр мақала авторына журналдың импактфакторына сəйкес 50 мың теңгеден 150 мың теңгеге дейін сыйақы төленеді. Төртіншіден, инновация мен ғылымды дамытуда мемлекет-жекеменшік серіктестігінің мүмкіншіліктерін кеңінен пайдалану. Осы тұрғыда университет Жамбыл облысының өнеркəсіп жəне кəсіпкерлік басқармасымен меморандумға қол қойды. Бұл келісім-шарт инвесторлардың əлеуетін белсенді пайдалануға мүмкіншілік береді. Соны мен қатар, ғылымның бизнеспен серіктесуіне, зерттеулердің коммерцияландырылу құрылымын жетілдіруге жол ашады. Бесіншіден, жастар ғылыми жобалар орталығын құру. Соңғы жылдары жастарға арналған мына жобалар дамып келеді: «Жастар тəжірибесі», «Жасыл ел», «Дипломмен – ауылға!», «Жастар кадрлық резерві», «Мемлекеттік қызмет мектебі», «Жастар – Отанға». Бүгін жастардың барлық категорияларын қамтып, оларды біріктіретін

Демеушілік жалєасуда ENRC-де (Еуразия табиғи ресурстар корпорациясында) «Мектепке жол» акциясы жақсы дəстүрге айналған. Ағымдағы жылы корпорация кəсіпорындарындағы қызметкерлердің балалары мен тұрмыстық жағдайы төмен жəне көп балалы отбасылардың бірнеше мыңдаған балалары материалдық көмек алды. Жалпы, осы мақсатқа 32,5 млн. теңгеден астам қаражат бағытталған. «Казхром» ТҰК» АҚ жаңа оқу жылына дайындық үшін тұрмыстық жағдайы төмен балаларға жəне кемтар балаларға 11 млн. теңге бөлді. Осы орайда Казхромның филиалы – Дөң КБК-нің «Балалар үйлерінің тəрбиеленушілерінің өмірі мен карьерасын жоспарлау» акциясын атап өткен абзал. Кəсіпорын Алға балалар үйінің 15 тəрбиеленушісін өз қанатының астына алып, олардың өмірін құруға көмектесетін болады. Соколов-Сарыбай кен байыту өндірістік бірлестігі (ССКӨБ) ағымдағы жылы үш жəне одан да көп балалары бар отбасылардың жəне асыраушысынан айрылған отбасылардың балаларын мектепке дайындауға 10 млн. теңге көлемінде қаржылай көмек көрсетті. Өткен жылдардың қорытындысы бойынша осындай материалдық көмекті бір мыңнан астам бала алды. Қазақстан электролиз зауыты (ҚЭЗ) бірінші сыныпқа баратын 75 бүлдіршінге мектепке қажетті

заттарды алуға арналған сыйлықтық сертификаттар табыс етті. Сонымен қатар, көп балалы зауыт қызметкерлерінің 45 баласына материалдық көмек көрсетілді. Жалпы, ағымдағы жылы қайырымдылық шарасы аясында жарты миллион теңгеден астам қаражат жұмсалды. Бұл қаражатқа балалардың атааналары Павлодар қаласында кеңсе тауарларын сататын үздік дүкендердің бірінде қажетті кеңсе тауарларын сатып алды. Бұған қоса зауыт қызметкерлерін Качир балалар үйінің тəрбиеленушілерін де мейраммен құттықтады. Акцияны ұйымдастырушылар мектеп табалдырығын аттаған алты балаға қажетті жабдықтарды табыстады. «Қазақстан алюминийі» АҚ басшылығы Білім күніне орайластырып, миллион теңгеден астам қаражат бөлді. Əлеуметтік жəрдемге көп балалы отбасылар мен асыраушысынан айырылған отбасылардағы 116 мектепке баратын бала ие болды. Алдағы жоспарда одан да көп қайырымдылық шаралар бар. Зауыт

жаңа жобалар қажет. Əлеуметтік жаңару бағдарламалары іске асуда. Бұл – «Жұмыспен қамту-2020», «Бизнестің жол картасы-2020», «Қол жетімді баспана-2020», «Аймақтардың даму бағдарламалары». Жаңа мемлекеттік жастар саясатын осы əлеуметтік бағдарламалармен дұрыс ұштастыру қажет. Бүгін жастардың əр категориясына (мысалы, қалалық жəне ауылдық жастарына, жастардың этникалық топтарына, формалдық емес көшбасшыларына) нақты атаулы тəсілдер пайдалану қажет. Сонымен қатар, қазіргі кезеңде жастар саясатында өте өзекті бірнеше мəселелер бар. Мысалы, Елбасы жастарға арналған «əлеуметтік лифтілерді» құруды тапсырды. Оның мысалы ретінде қабілетті жастарды мемлекеттік қызметке тартуды жəне жастардың волон терлік орталықтарын құруды көрсетті. Ендігі кезде əр аймақта «əлеуметтік лифтілерді» қалай құрамыз жəне оның нақты механизмі қандай болады деген мəселені шешу қажет. Немесе жастарға арналған «Еңбек биржасы» қалай жұмыс істеу керек – бұл да көкейкесті мəселелердің бірі. Кез келген мемлекеттің негізі отбасынан басталады. Сондықтан жас отбасыларының əлеуметтік əлеуетін дамыту, отбасылық құндылықтарды жастар арасында насихаттау – жастар саясатының негізгі мəселелерінің бірі болып табылады. Осы айтылған жəне тағы да басқа жастар мəселелерін ғылыми тұрғыдан зерттейтін облысымызда арнайы ғылыми-зерттеу орталығы Жамбыл облысының əкімі Қ. Бозымбаевтың қолдауымен университет базасында құрылды. Жаңа оқу жылы барлық бірін ші курс студенттері үшін «М.Х.Дулати: өмірі – өнеге, тарихи танымы –тағылым» тақырыптағы университет ректо рының лекциясынан басталады. Халықтың нақыл сөзі бар: егер адам өз тарихын білмесе, ол бүгінгі күннің мəн-жайын толық түсіне алмайды, ал оның болашағы бар ма, əлде жоқ па, бұл екіталай. Сондықтан да М.Х. Дулати сияқты тұлғаның образы арқылы жастардың бойында отансүйгіштік санасезімді, жаңа қазақстандық патриотизмді қалыптастыру – біздің ұстаздық парызымыз. Махметғали САРЫБЕКОВ, М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің ректоры, Оңтүстік аймақтық ректорлар кеңесінің төрағасы.

қызметкерлері Үшқұлын ауылының оқушылары мен зауыт қызметкерлерінің осы жылы мектеп табалдырығын аттайтын балаларына арнап Бірінші сынып оқушысы күнін өткізеді. «Еуроазиялық энергетикалық корпорация» АҚ жұмысшылары үшін де балаларға көмек көрсету дəстүрлі іс-шара. Компания тұрмыстық жағдайы төмен отбасылар мен көп балалы отбасылардағы балаларға, жетім балаларға көмек көрсетеді. Бұған қоса, кəсіпорын қызметкерлері мұқтаж балаларға арнап қаражат жинайды. Ағымдағы жылы корпорация осы мақсатқа 4,5 млн. теңге бағыттады. Олардың 1,5 млн. теңгесі Ақсу қаласындағы көп балалы жəне тұрмыстық жағдайлары төмен отбасылардағы балалардың мектепке қажетті кеңсе заттарын алуға бағытталады. Бұл қаражатқа мектеп формасы, аяқ киім жəне оқу құралдары алынады. Осыншама қаражат Екібастұз қаласындағы «Үміт» балалар үйіне де бағытталмақ. Жəйрем КБК акция аясында 4,1 млн. теңге бағыттады. Оған көп балалы жұмысшылардың 419 баласы мектепке қажетті заттар сатып алды. «Шұбаркөл көмір» АҚ 1,6 теңге жұмсап, 184 балаға көмек көрсетті. Еуразия табиғи ресурстар корпорациясы əрқашан жас ұрпақтың болашағы туралы ойлайды. Біз жас қазақстандықтардың білімді жəне бақытты болғандарын қалаймыз, деп атап өтті ENRC PLC бас атқарушы директоры Феликс Вулис. 2012 жылы ENRC Қазақстандағы əлеуметтік жобаларға 16 млрд. теңге бағыттады. «Егемен-ақпарат».

Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2011 жылғы 09 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген, Жекешелендiру нысандарын сату қағидасымен, республикалық меншіктегі нысандарды сатудың орындалуын сəйкестендіреді. Голланд əдісімен сауда-саттыққа электрондық аукционға республикалық меншіктің келесі нысандары қойылады. 1. Газ 3110 101 автокөлігі, м/н Р 186 CL, 2002 ж.ш., Лисаков қ., 4-шағын ауданы, 25. Баланс ұстаушы – «Қостанай облысы бойынша салық департаменті» ММ. Бастапқы бағасы – 2237170 теңге, ең төменгі бағасы – 117082 теңге, алғашқы баға – 223717 теңге, кепілді жарна – 33558 теңге. 2. Audi A6 автокөлігі, м/н Р 038 АА, 2000 ж.ш. Қостанай қ., Майлин к-сі, 2. Баланс ұстаушы – «Қостанай облысы бойынша салық департаменті» ММ. Бастапқы бағасы – 14488690 теңге, ең төменгі бағасы – 758262 теңге, алғашқы баға – 1448869 теңге, кепілді жарна – 217330 теңге. 3. Газ 3110-101 автокөлігі, м/н Р 654 СС, 2002 ж.ш., Денисов ауданы, Денисов а., Чапаев к-сі, 11. Баланс ұстаушы – «Қостанай облысы бойынша салық департаменті» ММ. Бастапқы бағасы – 2237170 теңге, ең төменгі бағасы – 117082 теңге, алғашқы баға – 223717 теңге, кепілді жарна – 33558 теңге. 4. Газ 322132 24 автокөлігі, м/н Р 029 MD, 2001 ж.ш. Қостанай қ., Индустриальный к-сі, 21. Баланс ұстаушы – «Қостанай облысы бойынша салық департаменті» ММ. Бастапқы бағасы – 5416060 теңге, ең төменгі бағасы – 283448 теңге, алғашқы баға –541606 теңге, кепілді жарна – 81241 теңге. 5. Кавз 3976 автокөлігі, м/н Р 040 MD, 1992 ж.ш. Қостанай қ., Майлин к-сі, 2. Баланс ұстаушы – «Қостанай облысы бойынша салық департаменті» ММ. Бастапқы бағасы – 2312750 теңге, ең төменгі бағасы – 121037 теңге, алғашқы баға – 231275 теңге, кепілді жарна – 34691 теңге. 6. Газ 3110 410 автокөлігі, м/н Р 111 ВА, 2001 ж.ш. Қостанай қ., Ярослав Гашек к-сі, 4-үй. Баланс ұстаушы – «Қостанай облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (Қаржы полициясы)» ММ. Бастапқы бағасы – 2391200 теңге, ең төменгі бағасы – 125143 теңге, алғашқы баға – 239120 теңге, кепілді жарна – 35868 теңге. 7. Ваз 21213 автокөлігі, м/н Р 119 ВА, 2001 ж.ш. Қостанай қ., Ярослав Гашек к-сі, 4-үй. Баланс ұстаушы – «Қостанай облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (Қаржы полициясы)» ММ. Бастапқы бағасы – 1569150 теңге, ең төменгі бағасы – 82121 теңге, алғашқы баға – 156915 теңге, кепілді жарна – 23537 теңге. 8. Ваз 21213 автокөлігі, м/н Р 678 АЕ, 1998 ж.ш. Қостанай қ., Мəуленов к-сі, 12. Баланс ұстаушы – «Резерв» РМК «Целина» филиалы. Бастапқы бағасы – 1340640 теңге, ең төменгі бағасы – 70162 теңге, алғашқы баға – 134064 теңге, кепілді жарна –20110 теңге. 9. Mercedes Benz 280 автокөлігі, м/н Р 770 BD, 1995 ж.ш. Қостанай қ., Мəуленов к-сі, 12. Баланс ұстаушы – «Резерв» РМК «Целина» филиалы. Бастапқы бағасы – 5011260 теңге, ең төменгі бағасы – 262263 теңге, алғашқы баға – 501126 теңге, кепілді жарна – 75169 теңге. 10. Hyundai Terracan 3.5 GI Mt автокөлігі, м/н Р 080 СР, 2006 ж.ш. Арқалық қ., Əуелбеков к-сі, 17. Баланс ұстаушы – «Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты» РМК. Бастапқы бағасы – 17537950 теңге, ең төменгі бағасы – 917844 теңге, алғашқы баға – 1753795 теңге, кепілді жарна – 263069 теңге. 11. Ваз 21213-110-00 автокөлігі, м/н Р 105 VP, 2003 ж.ш., Қамысты ауданы, Қамысты с., Ленин к-сі, 61. Баланс ұстаушы – «ҚР АШМ АӨК МИК Қостанай облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Бастапқы бағасы – 3828880 теңге, ең төменгі бағасы – 62882 теңге, алғашқы баға – 382888 теңге, кепілді жарна – 57433 теңге. 12. Ваз 21213 автокөлігі, м/н Р 181 MD, 2003 ж.ш. Қарабалық ауданы, Карабалық к., Космонавтов к-сі, 16. Баланс ұстаушы – «ҚР АШМ АӨК МИК Қостанай облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Бастапқы бағасы – 3828880 теңге, ең төменгі бағасы – 62882 теңге, алғашқы баға – 382888 теңге, кепілді жарна – 57433 теңге. 13.Автокөлігі Газ Саз 3507, м/н Р 757 BR, 1984 ж.ш., Затобольск к., Терешковой к-сі, 13/1. Баланс ұстаушы – «ҚР АШМ АӨК МИК Қостанай облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Бастапқы бағасы – 4489450 теңге, ең төменгі бағасы – 73731 теңге, алғашқы баға – 448945 теңге, кепілді жарна – 67342 теңге. 14. Ваз 21213-110-00 автокөлігі, м/н Р 527 СН, 2003 ж.ш., Наурызым ауданы, Қарамеңді с., Баланс ұстаушы – «ҚР АШМ АӨК МИК Қостанай облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Бастапқы бағасы – 4977700 теңге, ең төменгі бағасы – 81750 теңге, алғашқы баға – 497770 теңге, кепілді жарна – 74666 теңге. 15. Ваз 21213 110 автокөлігі, м/н Р 566 CL, 2003 ж.ш. Сарыкөл ауданы, Сарыкөл к., Миронов к-сі, 1а. Баланс ұстаушы – «ҚР АШМ АӨК МИК Қостанай облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Бастапқы бағасы – 4977700 теңге, ең төменгі бағасы –81750 теңге, алғашқы баға – 497770 теңге, кепілді жарна – 74666 теңге. 16. Ваз 21213 110 00 автокөлігі, м/н Р 645 CL, 2003 ж.ш., Жангелді ауданы, Торғай с., «ҚР АШМ АӨК МИК Қостанай облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Бастапқы бағасы – 3446450 теңге, ең төменгі бағасы – 56602 теңге, алғашқы баға – 344645 теңге, кепілді жарна – 51697 теңге. 17. Ваз 21213 автокөлігі, м/н Р 304 CL, 2001 ж.ш. Жангелді ауданы, Торғай с. Баланс ұстаушы – «ҚР АШМ АӨК МИК Жангелді аудандық аумақтық инспекциясы». Бастапқы бағасы – 2367220 теңге, ең төменгі бағасы – 20661 теңге, алғашқы баға – 236722 теңге, кепілді жарна – 35508 теңге. 18. Газ 31029 автокөлігі, м/н Р 288 ВС, 1992 ж.ш. Денисов ауданы, Денисов с., Дорожная к-сі, 1. Баланс ұстаушы – «ҚР АШМ АӨК МИК Денисов аудандық аумақтық инспекциясы». Бастапқы бағасы – 701900 теңге, ен төменгі бағасы – 6126 теңге, алғашқы баға – 70190 теңге, кепілді жарна – 10529 теңге. 19. Уаз 31512 автокөлігі, м/н Р 181 АР, 1992 ж.ш.

Федоров ауданы, Федоров к., Пушкин к-сі, 56. Баланс ұстаушы – «ҚР АШМ АӨК МИК Федоров аудандық аумақтық инспекциясы». Бастапқы бағасы – 2029050 теңге, ен төменгі бағасы – 17709 теңге, алғашқы баға – 202905 теңге, кепілді жарна – 30436 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2013 жылы 23 қыркүйекте сағат 10.00-де аяқталады. Кепілді жарналар Қостанай мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік шотына төленеді: № КZ350705012170174006, Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті, БИК KKMFKZ2A, банк коды 070, БИН 120240011849 КБЕ 11, төлем белгіленген код 171. Назар аударыңыз! Сатушының электрондық өтiнiмдi қабылдаудан бас тартуы үшiн қатысушының жарнамада көрсетiлген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ жеке жəне заңды тұлғаның электрондық өтiнiмi мен құжаттарын қарау мерзiмi аяқталғанға дейiн сауда-саттықты өткiзу туралы хабарламада көрсетiлген кепiлдi жарнаның Сатушының шотына түспеуi негiз болып табылады. Электрондық аукционға қатысу үшiн мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшiн: жеке сəйкестендiру нөмiрiн (бұдан əрi – ЖСН), тегiн, атын, əкесiнiң атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшiн: бизнес сəйкестендiру нөмiрiн (бұдан əрi – БСН), толық атауын, бiрiншi басшының тегiн, атын, əкесiнiң атын (бар болған жағдайда); 3) кепiлдiк жарнаны қайтару үшiн екiншi деңгейдегi банктегi есеп-айырысу шотының деректемелерiн; 4) байланыс деректерiн (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзiмiн көрсете отырып, Тiзiлiмнiң вебпорталында алдын ала тiркелу қажет. Жоғарыда көрсетiлген деректер өзгерген кезде қатысушы бiр жұмыс күнi iшiнде Тiзiлiмнiң веб-порталына енгiзiлген деректердi өзгертедi. Электрондық аукционға қатысушы ретiнде тiркелу үшiн мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшiн: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондайақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың заңды тұлғалар үшiн: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы куəлiктiң не заңды тұлғаны мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктiк шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың 2) қатысушының кепiлдi жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгiсi бар төлем құжатының 3) заңды тұлға өкiлiнiң өкiлеттiктерiн куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкiлi паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшiрмелерiн қоса бере отырып, электрондық аукционға қатысуға нысан бойынша қатысушының ЭЦҚ қойылған (сканерленген) электрондық өтiнiмдi (бұдан əрi – электрондық өтiнiм) Тiзiлiмнiң веб-порталында тiркеу қажет. Шетелдiк заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тiлдерiндегi нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшiрмелерiн ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейiн бiр сағат iшiнде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмiрiн пайдалана отырып кiредi. Электрондық аукцион жекешелендiру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткiзу туралы хабарламада көрсетiлген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер электронды аукцион басталған сəттен бастап бес минут iшiнде қатысушылардың бiрде-бiреуi электрондық аукционда жекешелендiру нысанын сатып алу ниетiн растамайтын болса, жекешелендiру нысанының бастапқы бағасы осы Қағиданың 36-4-тармағына сəйкес белгiленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейiн бес минут iшiнде қатысушылардың бiрде-бiреуi жекешелендiру нысанын сатып алуға ниетiн растамайтын болса, жекешелендiру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгiленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендiру нысанын сатып алуға ниетiн бiрiншi болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голландтық əдiсi бойынша электронды аукцион жеңiмпазы болып танылады жəне осы жекешелендiру нысаны бойынша электронды аукцион өткiзiлген болып танылады; 3) егер жекешелендiру нысанының бағасы белгiленген ең төменгi мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бiрдебiреуi жекешелендiру нысанын сатып алу ниетiн растамаса, онда электрондық аукцион өткiзiлмеген болып танылады. Əрбiр сатылған жекешелендiру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелерi электрондық аукцион нəтижелерi туралы электронды хаттамамен ресiмделедi, оған сатушы жəне жеңiмпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейiн жиырма төрт сағат iшiнде Тiзiлiмнiң веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелерi туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерiн жəне жеңiмпаз сатушының жекешелендiру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою мiндеттерiн белгiлейтiн құжат болып табылады. Қостанай қаласы, Гоголь көшесі, 75, 115-бөлме мекенжайында жеңiмпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткiзiлген күннен бастап күнтiзбелiк он күннен аспайтын мерзiмде қол қойылады. Бұл ретте, электрондық аукционның женімпазы салыстыру үшін түпнұскаларын міндетті түрде көрсете отырып, көрсетілген құжаттардың көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Электронды аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне мына телефондар арқылы алуға болады: 8 (7142) 501-511.

АО «Авиаремонтный завод №405» доводит до сведения акционеров итоги голосования годового Общего собрания акционеров Общества, состоявшегося «28» августа 2013 года: 1. По первому вопросу повестки дня: «За» - 43 612 голосов; «Против» - нет; «Воздержался» - нет. Единогласно решено: Утвердить годовую финансовую отчетность Общества за 2012 год. 2. По второму вопросу повестки дня: «За» - 43 612 голосов; «Против» - нет; «Воздержался» - нет. Единогласно решено: Утвердить следующий порядок распределения чистого дохода Общества, полученного по результатам финансово-хозяйственной деятельности Общества за 2012 год: - часть чистого дохода в размере гарантированного ежегодного размера дивидендов по 356 привилегированным акциям Общества определенного п.7.5. Устава Общества, в размере 20% от их номинальной стоимости (цены реализации на первичном рынке), что составляет 142 400 (Сто сорок две тысячи четыреста) тенге - направить на выплату дивидендов по привилегированным акциям Общества; - оставшуюся часть чистого дохода Общества не распределять, оставить в распоряжении Общества для его использования в установленном порядке в соответствии с целями и задачами Общества. 3. По третьему вопросу повестки дня: «За» – 43 612 голосов; «Против» - нет; «Воздержался» - нет. Единогласно решено: Не начислять и не выплачивать дивиденды по простым акциям Общества за 2012 финансовый год. Начислить и выплатить дивиденды по привилегированным акциям Общества за 2012 финансовый год в размере гарантированного ежегодного размера дивиденда определенного Уставом Общества - 400 тенге на одну привилегированную акцию. При этом общая сумма дивидендов, по 356 привилегированным акциям Общества, подлежащая выплате составит 142 400 (Сто сорок две тысячи четыреста) тенге. Директору Общества Ушакову К.В., в течение пяти рабочих дней перед наступлением срока выплаты дивидендов по привилегированным акциям Общества опубликовать в средствах массовой информации информацию о выплате дивидендов с указанием сведений, перечисленных в подпунктах 1) - 5) пункта 3 статьи 23 Закона Республики Казахстан «Об акционерных обществах», при этом список акционеров, имеющих право получения дивидендов, должен быть составлен на дату, предшествующую дате начала выплаты дивидендов. 4. По четвертому вопросу повестки дня: «За» - 43 612 голосов; «Против» - нет; «Воздержался» - нет. Единогласно решено: Внести изменения и дополнения в Устав АО «Авиаремонтный завод №405» и утвердить Устав АО «Авиаремонтный завод №405» в новой редакции. Уполномочить Директора Общества – Ушакова Константина Валерьевича подписать Устав АО «Авиаремонтный завод №405» в новой редакции от имени акционеров Общества, а также произвести процедуру извещения регистрирующего органа – Департамент юстиции г. Алматы Республики Казахстан о внесенных изменениях и дополнениях в учредительные документы Общества, в сроки и в порядке, предусмотренные действующим законодательством Республики Казахстан. 5. По пятому вопросу повестки дня: «За» - 43 612 голосов, «Против» - нет; «Воздержался» - нет. Единогласно решено: Утвердить Совет директоров Общества в количестве 4 (четырех) человек, включив в его действующий состав независимым членом Совета директоров - Косинову Елену Альбертовну. 6. По шестому вопросу повестки дня: «За» - 43 612 голосов; «Против» - нет; «Воздержался» - нет. Единогласно решено: Определить действия исполнительного органа Общества на обращения акционеров Общества как удовлетворительные, соответствующие действующему законодательству РК и Уставу Общества».


9

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2013 жыл

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 20 қыркүйекте сағат 11.00-де www.gosreestr.kz. Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншік нысандарын сату бойынша электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды. Республикалық меншік нысандарын сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Электрондық аукционға сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша мынадай республикалық меншік нысандары қойылады: 1. Ваз 2106 автокөлігі, тіркеу нөмірі D 834 АР, 2002 жылы шығарылған, теңгерім иесі«Ақтөбе облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті» (Қаржы полициясы) ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 93. Алғашқы бағасы - 38 000. Бастапқы бағасы - 380 000 теңге. Ең төменгі бағасы - 19 887 теңге. Кепілді жарна -5 700 теңге. 2. ВАЗ 2106 автокөлігі, тіркеу нөмірі D 925 ВЕ, 2004 жылы шығарылған, теңгерім иесі – «Мемсараптама» РМК Ақтөбе облысы бойынша филиалы. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 103. Алғашқы бағасы – 46 000, бастапқы бағасы – 460 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 24 074 теңге. Кепілді жарна – 6 900 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне электрондық аукцион басталғанға дейін қырық сегіз сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарна «Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік шотына төленеді: KZ160705012170166006, БСК KKMFKZ2A, БСН 120340000827, «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті» ММ банкіне, КБе- 11, КНП- 171. Назар аударыңыз! Сатушының электрондық өтінімді қабылдауын бас тартуы үшін қатысушының жарнамада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ жеке жəне заңды тұлғаның электрондық өтінімі мен құжаттарын қарау мерзімі аяқталғанға дейін сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сатушы шотына түспеуі негіз болып табылады. Департаменттің депозиттік шотына кепілді жарнаның уақытылы түсу мақсатында өтініштерді қабылдау аяқталғанға дейін үш күн кешіктірмей төлеуге кеңес береміз. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда);

2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталында енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелерін қоса бере отырып, электрондық аукционға қатысуға нысан бойынша қатысушының ЭЦҚ қойылған (сканерленген) электрондық өтінімді (бұдан əрі- электрондық өтінім) Тізілімнің вебпорталында тіркеу қажет. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне /немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦК мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша

электрондық аукцион ережесі: 1) егер электрондық аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі электрондық аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру объектісінің соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып танылады. Ақтөбе қаласы, Ш.Қалдаяқов көшесі, 33, жеңімпазбен сатып алу – сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте, электрондық аукционның жеңім пазы салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып көрсетілген құжаттардың көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайттан жəне мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7132) 54-44-54.

Қазақ тілді журналистер арасында IV шығармашылық «Алтын қалам» байқауы жалғасады ENRC (Еуразиялық табиғи ресурстар корпорациясы) «Егемен Қазақстан» республикалық газетімен бірге IV шығармашылық «Алтын қалам» байқауының жалғасатынын хабарлайды. Байқауға республикалық, өңірлік, ведомстволық басылымдардың, теледидар жəне Интернет басылымдарының журналистері қатыса алады. Байқаудың мақсаты – журналистер арасында экономикалық жəне өнеркəсіптік тақырыптар (ҮИИДБ, Индустрияландыру картасы, Жол картасы жəне т.б.) туралы мақалалардың сапасын арттыру, осы тақырыпқа маманданған үздік журналистерді анықтау жəне ынталандыру. Байқау 2013 жыл бойы өткізіледі. Қорытындысы Қазақстан Республикасы Тəуелсіздігі күні мерекесіне қарай шығарылады. Материалдарға қойылатын талаптар  Байқауға жолданған материалдар өндірістік жəне экономикалық тақырыпқа болуы қажет;  Материалдар республикалық, өңірлік, ведомстволық қазақ тілді басылымдарда, Интернет басылымдарында немесе телеарналарда 2013 жылы жарық көрген болуы қажет. Жолданған материалдарда басылымның немесе телеарнаның атауы, материалдың мерзімі мен авторы көрсетілуі керек;  Кемінде үш мақала (түпнұсқа) немесе үш телесюжет (CD/DVD дискіде барлық кең таралған видео форматтарда) қабылданады;  Материалдар 2013 жылдың 30 қарашасына дейін қабылданады;  Материалдардың көлемі шектелмейді;  Материалдар рецензияланбайды жəне кері қайтарылмайды. Материалдарды бағалау өлшемдері  Ақпараттық құндылығы.  Сараптамалық тереңдігі.  Тақырып өзектілігі.  Журналистік шеберлігі. Байқау жеңімпаздарына белгіленген сыйлықтар Конкурс қорытындысы бойынша мынадай жүлделі орындар белгіленген: 1 орын – бір аталым – 500 мың теңге. 2 орын – екі аталым – 400 мың теңгеден. 3 орын – үш аталым – 300 мың теңгеден. Материалдарды «Байқауға» белгісімен мына мекенжайға жіберу керек: Астана қ., Қабанбай батыр даңғылы, 30 а, 401-бөлме. Қосымша ақпарат алу үшін хабарласыңыз: тел: +7 (7172) 592-218, ұялы тел: 8-701-960-69-72, yerzat.tursunkulov@kz.enrc.com

«3-Энергоорталық» АҚ акционерлерінің 2013 жылғы 29 тамызда болған жылдық жалпы жиналысының дауыс беру қорытындысы туралы ХАТТАМАСЫ Шешілді: 29 шілде 2013 жылғы Жиналысқа 10 050 000 (он миллион елу мың) «3-Энергоорталық» АҚ-ның жалпы жылдық дана жай акцияға иелік етуші Акционерлер мен жиналысын өткізу хабарламасында көрсетілген олардың өкілдері қатысты бұл дауыс беруші «3-Энергоорталық» АҚ акционерлерінің жалпы акциялардың 100 (жүз) пайызын құрайды. жиналысының күн тəртібі бекітілсін. Процедуралық мəселелер бойынша. Күн тəртібінің мəселелері бойынша. 1. Жалпы жиналыстың төрағасы мен хатшысын «Қоғамның 2012 жылғы жылдық қаржылық сайлау мəселесі есептілігін бекіту» жөніндегі 1-ші мəселе. Дауыс бергендер: «Жақтағандар» - 2 дауыс, Дауыс бергендер: «Жақтағандар» - 10 050 000 «Қарсылар» - жоқ, «Қалыс қалғандар» - жоқ. дауыс, «Қарсылар» - жоқ, «Қалыс қалғандар» Шешілді: А.Н. Кирильченконы - жина - жоқ. лыстың төрағасы, М.Н.Тажденованы – жинаШешілді: Қоғамның 2012 жылғы «КПМГ лыс хатшысы ретінде сайлауға. Аудит» ЖШС-мен аудитті жүргізген жылдық 2. Регламентті бекіту жөніндегі мəселе бойқаржылық есептілігі бекітілсін. ынша. «Қоғамның 2012 жылғы таза табысын бөлу Дауыс бергендер: «Жақтағандар» - 2 дауыс, тəртібі жөніндегі 2-ші мəселе бойынша. «Қарсылар» - жоқ, «Қалыс қалғандар» - жоқ. Дауыс бергендер: «Жақтағандар» - 10 050 000 Шешілді: Жылдық жалпы жиналыстың дауыс, «Қарсылар» - жоқ, «Қалыс қалғандар» - жоқ. жұмыс регламенті бекітілсін. Шешілді: Қоғамның 2012 жылы таза 3. Дауыс беру түрін таңдау жөніндегі мəселе табысының болмағанына байланысты Қоғамның бойынша. акциялары бойынша дивиденд 2012 жыл үшін Дауыс бергендер: «Жақтағандар» - 2 дауыс, есептелінбесін жəне төленбесін. «Қарсылар» - жоқ, «Қалыс қалғандар» - жоқ. Қоғамның жəне оның лауазымды тұлғаларының Шешілді: Ашық - дауыс беру түрі таңдалсын, іс-əрекетіне акционерлердің өтініштері жөніндегі «бір дауыс беруші акция – бір дауыс» принципі 3-ші мəселе бойынша. бойынша. Дауыс бергендер: «Жақтағандар» - 10 050 000 4. 29 шілде 2013 жылғы хабарлама бойынша дауыс, «Қарсылар» - жоқ, «Қалыс қалғандар» - жоқ. «3-Энергоорталық» АҚ акционерлерінің жалШешілді: 2012 жылы Қоғамның жəне пы жылдық жиналысының күн тəртібін бекіту оның лауазымды тұлғаларының іс-əрекетіне мəселесі бойынша. акционерлердің өтініштері жоқтығы туралы Дауыс бергендер: «Жақтағандар» - 10 050 000 ақпарат назарға алынсын. дауыс, «Қарсылар» - жоқ, «Қалыс қалғандар» - жоқ.

СЫРҚАТТЫҢ АЛДЫН АЛЫҢЫЗ! Бұл сырқат туралы əркез дабырлатпай, одан құтылудың жеке жолын іздеген жөн. Қажетіңізді өтеу үстінде денеңіздің қышып дуылдауы жəне қан кетуі əрине жақсы көрініс емес. Грек тілінде мұндай қан кету «геморрой» деп аталады. Егер сіз осы дертке шалдыққан болсаңыз одан құтылу жолын қарастырыңыз. Бұл дерттен арылудың жолдарын тарқатып көрейік. Қазіргі таңда геморройдан (көтеуден) жер жүзін мекендейтін адамдардың үштен бірінен астамы зардап шегеді. Бұл аурудың туындауына ауыр жүк көтеру, үнемі отырып жұмыс істеу, дұрыс тамақтанбау тəрізді əрекеттер əкеліп соғады. Алайда осы түйткілді жағдайға тап болғанда тек – ПРОКТОНИС препаратына жүгінетініңіз жөн. ПРОКТОНИС – бұл құрамына табиғи дəрілік шөптер кіретін крем мен капсула. Кассия шөбі іш қатуынан сақтайды, мыңтамыр қан тоқтатады, солодка ішек қабынуын, кориандр жанға батып ауырғанын басады. ПРОКТОНИС – қан тамырларының кеңеюіне жол бермейді.

Сырқатыңыздан айыққыңыз келсе – ПРОКТОНИС-ті пайдаланыңыз! Дәріханалардан сұраңыз!

ПРОКТОНИС кремін тікелей жанды жерге жағу керек. Оның мынадай табиғи құрамдастары, акуланың бауырынан жасалған сквален қабынуды басады, көктемгі чистяк, гамамелис, алоэ жəне шалфейдің сығындылары жұмсарту мен жандандыру қасиетіне ие. ПРОКТОНИС капсулалары мен кремін бірге пайдалану геморройдың тез жазылуына үлкен əсер етеді, оның құрамында химиялық қоспалар жоқ, сол себепті ПРОТОНИС-ті ұзақ мерзімді пайдалануға болады. Сырқатыңыздан айыққыңыз келсе – ПРОКТОНИС-ті пайдаланыңыз!

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс сағаты: 8.00-23.00). Алматы қ. анықтама телефоны: (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

ЖАРНАМА. БАД. Дәрі-дәрмек болып табылмайды. Қолдану алдында мамандармен кеңесіңіз. СГР RU № 77.99.11.003.Е.001093.09.10 от 20.09.2010г. СГР RU № 77.99.32.001.Е.040660.09.11 от 29.09.2011г.

АО «3-Энергоорталык» доводит до сведения своих акционеров итоги голосования годового общего собрания акционеров, состоявшегося 29 августа 2013 года Присутствовали акционеры и их представитеРешили: 1. Утвердить повестку дня голи, владеющие 10 050 000 (десять миллионов пятьдового общего собрания акционеров АО десят тысяч) штук простых акции, что составляет «3-Энергоорталык», о котором было сообщено 100% голосующих акций Общества. Извещением. По процедурным вопросам. По вопросам повестки дня. 1. По вопросу об избрании председателя и сеПо 1-вопросу: «утверждение годовой финансокретаря общего собрания. вой отчетности Общества за 2012 год». Голосовали: «За» - 2 голоса, «Против» - нет, Голосовали: «За» - 10 050 000 голосов, «Про«Воздержались» - нет. тив» - нет, «Воздержались» - нет. Решили: Избрать Кирильченко А.Н. – предРешили: Утвердить годовую финансовую отседателем собрания, Тажденову М.Н. – секретачетность Общества за 2012 год, аудированную рем собрания. ТОО «КПМГ Аудит». 2. По вопросу об утверждении регламента. По 2-вопросу: о порядке распределения чистого Голосовали: «За» - 2 голоса, «Против» - нет, дохода Общества за 2012 год. «Воздержались» - нет. Голосовали: «За» - 10 050 000 голосов, Решили: Регламент работы годового общего «Против» - нет, «Воздержались» - нет. собрания утвердить. Решили: Ввиду отсутствия чистого дохода 3. По вопросу о выборе формы голосования. Общества за 2012 год, дивиденды по акциям Голосовали: «За» - 2 голоса, «Против» - нет, Общества за 2012 г. не начислять и не выпла«Воздержались» - нет. чивать. Решили: Выбрать форму голосования – отПо 3- вопросу: об обращениях акционеров крытое, по принципу «одна голосующая акция Общества на действия Общества и его долж– один голос». ностных лиц. 4. По вопросу утверждения повестки дня Голосовали: «За» - 10 050 000 голосов, «Прогодового общего собрания акционеров АО тив» - нет, «Воздержались» - нет. «3-Энергоорталык», о котором было сообщено Решили: Принять к сведению информацию акционерам извещением. об отсутствии в 2012 году обращений акциоГолосовали: «За» - 10 050 000 голосов, «Пронеров на действия Общества и его должносттив» - нет, «Воздержались» - нет. ных лиц.

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Алматы облысы бойынша департаментінің С-О-3, С-О-4 санаттағы бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс өткізу туралы Республикалық «Егемен Қазақстан» газетінің 2013 жылғы 30 тамыздағы № 201 (28140) санында жарияланған хабарландыруға келесі өзгертулер енгізуді сұрайды. Хабарландырудың мəтіні «Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Талдықорған облысы бойынша департаменті, 040000, Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік к-сі, 38-үй, ақпарат алу телефондары: 8 (7282) 27-09-28, факс 8 (7282) 27-05-23, ваканттық əкімшілік мемлекеттік қызметшілер лауазымдарына конкурс жариялау» мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Алматы облысы бойынша департаменті, 040000, Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік к-сі, 38-үй, ақпарат алу телефондары: 8 (7282) 27-09-28, факс 8 (7282) 27-05-23, ваканттық əкімшілік мемлекеттік қызметшілер лауазымдарына конкурс жариялау».

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Заңды тұлғалардың назарына!

«АрселорМиттал Теміртау» АҚ компаниясы аутсорсингке жолаушылар тасымалын (көмір департаменті) беру бойынша тендерге қатысуға конкурс жариялайды. Тендерге аталған салада жұмыс тəжірибесі бар компаниялар шақырылады. Тендерге қатысуға тілек білдіруші компаниялар 10.09.2013 жылға дейін электронды пошта бойынша өтінімдерін мына мекенжайға берулері қажет: nikita. ryabov@arcelormittal.com; denis.yegorov@arcelormittal.com Анықтама алу телефондары: +7 7213 96 51 29, +7-701-530-15-69. Оразбаева Айгерим Алкеновнаға 2013 жылы берілген ҰБТ сертификатының жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

Т.Рысқұлов атындағы ҚазЭУ Мустахимов Ернар Əділғазыұлына берген дипломы жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

В связи с утерей страховых полисов: ОСА № 0321464, ОСА № 0308941, ДМСТ А4 № 045902 АО «СК «Альянс Полис» просит считать недействительными.

«Шеврон» компаниясы Еуразиялық бөлімінің басшылығы мен ұжымы Ə.Қастеев атындағы Алматы көркем өнер жəне техникалық дизайн мектебінің директоры Ханзада Əзімханқызы Есеноваға інісі Темірхан ƏЗІМХАНҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Қазақстан инжиниринг» ұлттық компаниясы» АҚ ұжымы компанияның бас менеджері Сансызбай Байғазинге анасы Құсни Құлпейісқызы БАЙҒАЗИНАНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғырып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

5 қыркүйек 2013 жыл

 Есімі елдің есінде

а н ы з а ќ у а д а -ќ у а д Ќа

Даланың дауасы жүрегін шоқтай жандырып, жанарын нұрға малдырып, өн бойына өнердің өлшеусіз өнегесін дарытқан Қазақстанның халық суретшісі Əубəкір Ысмайыловтың 100 жылдық мерейтойы елордада қатарынан екі күн тойланды. Кеше Тəуелсіздік сарайында Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Мəдениет комитеті, «Қазақстан халқының рухани даму қоры» АҚ, Астана қаласының əкімдігі мен суретші отбасының ұйымдастыруымен халықаралық конференция, сондай-ақ өнер шеберінің жеке көрмесі өтті. Жиынды суретшінің қызы Г.Ысмайылова жүргізіп отырды. Керемет кескіндердің келешек кестелерімен үндесіп тұруы тұлға тудырған ғажайыптардың қашанда халқымыздың қазыналы мұрасы болып қала береріне сендіреді. Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Рухани құндылықты жұрттың барлық байлықтан артық санайтын заман жақындап келеді. Онда баю, өсу, жетілу деген ұғымдар қазіргідей тек материалдық мақсатқа қолданылмай,

рухани мағынаға қызмет етпек. Болашақты бояулар билейді. Салтсана ұдайы соған қызмет атқарады. Ə.Ысмайылов өмірі мен өнері туралы зерделі ой түйілген шарадағы келелі əңгіме бізді сондай кемел қоғамға жетеледі. Қадау-қадау қазыналарды қатар тізіп, қай-қайсысының астарына

 Айбын

Келісімшарт бойынша əскери ќызмет акция өткіз ді. Акцияның негізгі мақсаты: келісімшарт бойынша əскери қызметтің артықшылығы, берілетін жеңілдіктері мен Қару лы Күштерінің абыройы, жалпы келісімшарт бойынша əскери қызметке кіру, қызмет ету мəселелерін тұрғындарға түсіндіру мен үгіт-насихат жұмыстарын жүргізу болды. «Əскери қызмет жəне əскери қызмет шілердің мəртебесі туралы» Заңға сəйкес, келісімшарт арқылы əске ри қызметке орналасып, Отан алдын дағы міндетін абыроймен атқарып жүрген азаматтар мен азаматшаларға берілетін мүм кіндіктер де егжей-тегжейлі айты лып, түсіндірілді. Бұл күндері келісімшарт бойынша əскери қызметке іріктеу жалғастырылып, айналымы іріктелуде. Келісімшарт бойынша əскери қызмет – абыройлы іс жəне нағыз азаматтың таңдауы! Саят ТОМПАҚОВ, Алматы облысы қорғаныс істері жөніндегі департаменті бастығының орынбасары, подполковник.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

мен адамгершілік қасиетін айқын аңғару қиын емес. Міне, осы шағын экрандық туындыда суретші жанының көп қыры ашылғандай. Біздер терең мұраның тек шет жағын шолып жүрген екенбіз. Сөйтсек, бояуын арқалап кең даланы қырандай кезген қиялы ұшқыр қылқалам иесі тек бір өнермен тыныс-тіршілігін шектемепті. Бір сəт домбыраны бебеулете жөнелгенде айналасындағы үлкен-кіші демдерін іштеріне жұтып, тыныштық орнай қалады. Сырнайды сызылта тартқанда бейне бір осы өнердің саңлағы тап келгендей күй кештіреді. Үні мен сырт пішіміне дейін драмалық актерге сай келетін саңлақтың «Қыз Жібек», «Тақиялы періште», «Күту», «Сол күндерде», «Көгілдір маршрут» сынды бірталай фильмдегі бейнелері айта берсең, өз алдына бір төбе. Оның есімі сонымен қатар халық би өнерін сахналық тұрғыда дамытуға айтарлықтай атсалысқан Ш. Жиенқұлова, Д. Əбіров сияқты тума таланттардың қатарында тұрғаны күмəнсіз шындық. «Қара жорғаны» билеген қазақ кім деп сұрастыра келсек, о, ғажап, тағы да міне, тарихтың сарғыш беттерінен қанатын қомдап, жорғадай бүлкілдеген биші Ысмайыловтың келбетіне тап боларыңыз хақ.

шығармалары арқылы Ə.Ысмайылов болмысын болжаса, Қазақ бас сəулетқұрылыс академиясы қауымдастығының профессоры, өнертану ғылымының кандидаты Халима Тұрысбекова пейзаждардағы Отанның жырлануын, Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының доценті Ольга Батурина суретші графикасындағы романтика лық ұмтылысты, ал Ə.Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайының Қазақстан бейнелеу өнерін зерттеу ғылыми орталығының графика жəне мүсін секторының жетекшісі Самал Мамытова тұлғаның қазақ эпосына қалам тербеуін егжей-тегжейлі баяндады. «Қамбар батыр», «Алпамыс батыр», «Қобыланды батыр», т. б. эпостық жырларға арналған иллюстрациялар топтамасынан елін, жерін, туған халқын шексіз сүйген адамның жан тебіренісін байқайсыз. Қазір Отанды сүю деген мəселе – өте өткір проблеманың бірі. Кейінгі жастардың бойына патриотизмді, отансүйгіштікті дарыту керек деген сөз жиі айтылады. Біздіңше мұндай қасиеттерді өткен тарихтан, мысалы міне, осы Ə.Ысмайылов еңбектерінен іздеу керек. Ізгі мұраны игі мұратқа пайдалану деп осыны айтса керек деген оймен көркем көрмедегі əсем пейзаждарға қарай бергің келеді. –––––––––––– Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Жағымды жаңалық

Келiсiмшарт бойынша əскери қызмет ету мемлекет пен жеке тұлға мүддесін астастырып, байланыстырады. Əлбетте, азаматтардың жауынгерлік сапқа əрдайым дайын жүріп, патриоттық сезімін күшейтіп, елдің, жердің қорғаны екендігін де сезінтеді. Негізі, азаматтар əскери қызмет етуге келісім жасағанда бүгіні мен болашағына тұрақты, сенімді əлеуметтік қорғауды да қамтиды.

Елбасы – Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің Жо ғарғы Бас қол басшысы Нұр сұлтан Назарбаев: «Қазір біз ХХІ ғасырдағы қазақстандық жауынгерлердің ұжымдық бейнесін құрудамыз, оның айрықша белгілері патриотизм, интеллектуалдық дамуы, саламатты өмір салтын ұстанатын болу керек», деп нақтылады. Біздің əске ріміздің жетіс тігі кəсіби даярлығына байланысты. Келісімшарт бойынша əскери қызметтен өте тін əскери қызметшілердің жеке бастары ғана емес, отбасы да мемлекет қорғауында болатынын баса айтқан артық болмас. Сондықтан Қорғаныс министрлігінің талаптарына сəйкес, келісімшарт бойынша əскери қызметке жоспарлы түрде іріктеу жүргізіледі. Соған орай жуырда Алматы облысы қорғаныс істері жөніндегі департаменті ҚР ҚК Əуе ұтқыр əскер басшылығымен бірлесе отырып, «Келісімшарт бойынша əскери қызмет – нағыз аза мат тың таңдауы» атты

зейін салсаңыз да санаға төгілер сəулесі аңғарылып тұрады. Қазақ ұлттық бейнелеу өнері мектебінің өкілдерін түгелдей зерттеп, соңындағы мол мұраларына орай толағай ой толғап үлгерген жоқпыз əлі. Олардың жан жақпарын жаза түссек, арасынан небір шұғылалы өрнектер төгіле көсіліп, Ə. Ысмайылов қазыналары қанатын жаяды. Оларды кезең-кезеңіне қарай топтастырып, бүгінгі толқынға жеткізе білсек, осы аралықтағы қазақтың тұтас бір тарихы тайға таңба басқандай көрінгелі тұр. Ал əзірге мынадай халықаралық конференцияны суретші əлемінің əр үзік тұсын ғана қамтып өткен ізденісті істің басы дегеніміз абзал. Өйткені, ғұмырнамасы кешегі кеңестік дəуірді түгел қамтитын тұлғаны бір-екі күндік шара шеңберіне сыйғыза алмайсыз. Сондықтан бұл мерейтойды суретшіакварелист шығармашылығын ғылыми тұрғыдан жан-жақты зерттеп, кесек ой қозғалған ысмайыловтанудың кіріспесі деу қисынды. Өнер иесінің өзінің қатысуымен түсірілген «Өмір палитрасы» деректі фильмі «алтын қордағы» сақтаулы жалғыз туынды көрінеді. Сондағы жайсаң жанның жадырай күліп, жарқылдаған қалпынан оның өмірдегі шынайы мінезі

Зерттеушілер ол Мəскеудегі Қызыл алаңда «Қара жорғаны» биледі деген деректі алға тартады. Ал өткен кезеңдегі ізіне ізетпен үңілсек, сонымен қатар оның 1939 жылы Қазақ мемлекеттік филармониясы жанынан халық би ансамблін құрғанын, кəсіби театр режиссері мамандығын игерген майталман кезінде Ж.Шанинмен бірлесіп, қазақ драма театрын ұйымдастыруға қатысқанын білер едік. Бірақ бұл айтылғандар əр жерде там-тұм жазылып жүргенмен, көпшілік қауым ол туралы көп біле бермеуі мүмкін. Сондықтан конференцияда сөз сөйлеген Мəдениет жəне ақпарат министрлігі Мəдениет комитетінің төрағасы Тілеуғали Қышқашбаев, Алтын жəне бағалы металдар мұражайының директоры Алмас Нұрасқан, Қазақстан Суретшілер одағы басқармасының төрағасы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Байтұрсын Өмірбеков, Қазіргі заманғы өнер мұражайының директоры Нэлли Шиврина жəне тағы басқалар бейнелеу өнеріндегі қолтаңбасы ежелгі көшпелілер мифологиясының сарқылмас сарынына құрылған ренессанстық суретшінің сан түрлі қырына тоқтала келіп, келешекте оның шығармалары кеңінен насихатталса деген пікірді айтты. Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының профессоры, ЮНЕСКО сарапшысы Ефрат Мамбеков суретші

Тоќсан отбасыныѕ толаєай ќуанышы Конституция мерекесі қарсаңында Көкшетау қаласында «Қолжетімді баспана-2020» бағдарламасы шеңберіндегі тұрғын үй құрылыс жинақ салымдары» жүйесімен 90 пəтерлі үш үй пайдалануға берілді.

Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Қуаныш иелеріне кілт тапсыру салтанатында қала əкімінің орынбасары Алтынай Əміренова Елбасымыз тұрғын үй құрылысын мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі ретінде белгілегенін атап көрсетті. Бұл орайда Көкшетау маңызды міндеттің үде сінен шыға білуде. Былтыр Тұрғын үй құрылыс жинақ

банкінің салымшылары алғашқы үш үйге қоныстанған болатын. Ал, үстіміздегі жылдың соңына дейін жалпы аумағы 80 мың шаршы метрлік 11 үй қаламызға көрік қосатын болады. Мемлекеттік бағдарламаны жүзеге асырудың басы-қасында жүрген «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ Ақмола облыстық филиалының директоры Айбас Жарқымбаевтың сөзі көпшілікке ой салғандай еді. – Еліміз өз тұрғындарына мерекелік тартулар жасауды игі дəстүрге айналдырды, – деді ол. – Бүгінгі қуанышты шара соның бір көрінісі. Жалпы, тұрғындар «Қол жетімді баспана-2020»

бағдарламасының түпкі мақсатын тү сіне бастады, оған өздері де белсене қатысып отыр. Мəселен, «Центральный» шағын ауданындағы 60 пəтерлі екі үйге өтініш бер ген са лым шыларымыздың саны 208-ге жетті. Сұраныстың артуы на байла ныс ты, келесі жылы «Сарыарқа» жаңа шағын ауданы мен «Жансая» тұрғын үй кешенінде 300 пəтерлі 10 үйдің құрылысын жүргізуді жоспарлап отырмыз. Демек, банк клиенттері қаржы айналымы тəртібі мен оны тиімді пайдалану, шығындарды жоспарлау үрдісіне мүд делілік танытуда деп айта аламын. Ақмола облысы.

 Көзқарас

Бўл аудан мен ауылєа сəн емес Атырау облысының Құр ман ғазы ауданы Қазақстанның «батыс қақпасы» саналады. Өйткені, бізден кейін Қиғаш өзенінің арғы беті – Ресей жері. Құрманғазы ауданының экономикасы өркендеп, мəдениеті өркендеген үстіне өркендей түсуде. Мұнайы жоқ болғанымен, балығы мен мыңғырған малы бар, соның арқасында тəуелсіздік жылдары қайта түлеп, оң өзгерістер көптің көзқуанышына айналуда. Көршілес Ресейдің Алтынжар, Володар аудандарымен судай араласып, өзара тиімді ынтымақтастыққа қол жеткізілді. Күй өңірі тұрғындарының мəдениетте, спортта да ресейліктерді таңғалдыруы тектен-тек емес. Бəрі де жарасымды. Тек бір əттеген-айы – жыл сайын 1 мамыр мерекесінде парад өткізуді қоя алмай келеді. Аудан əкімі жанына бірер орынбасарын алып баяғы бірінші

хатшылардай қаздиып тұрып, парадты тұсынан өткізеді. Əрбір мекеме, ұжым басшылары мен мүшелері оның алдына келгенде тоқтап, бас изесіп, тағзым еткендей, жалпақтап қалады. Əміршілəкімшіл жүйеден қалған бұл үрдістен арылуға болмас па еді? Астана, облыс орталықтарында ғана өтсе жарап жатыр емес пе? Аудан, ауылға осы парад өткізу мүлде үйлеспей тұр. Одан да көпшіліктің көңілді серуені, театрландырылған көрі ністер ұйымдастырылып, оны халықпен бірге əкім де тамашалап тұрса ғой деген ой келеді. Алтынбек ҚУАНТАЕВ.

Атырау облысы, Құрманғазы ауданы.

Жуырда ауыр атлетикадан Олимпиада жəне екі дүркін əлем чемпионы Зүлфия Чиншанло тұрмысқа шықты.

Жарыныѕ атын несіне жасырады? Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Зүлфияның айтуынша, ол күйеуін бұрыннан біледі. Қытайда жүргенде ауыр атлетикамен айналысуды бірге бастаған екен. Бірақ Зүлфия қазір күйеуім спортпен айналыспайды дейді. «Ол Олимпиада кезінде маған қолдау көрсетіп отырды. Олимпиада біткенде екеуміз демалыста кездесіп жүрдік. Басқа уақытта интернет арқылы хабарласып тұрдық», дейді Чиншанло. Одан кейін екеуі жиі-жиі хабарласып, Чиншанлоның жігіті Алматыға келіп, АХАЖ-да некелерін тіркеуге өтініш жасапты. Бұған, əрине, Чиншанло еш қарсылық білдірмей, некелесуге уəдесін беріпті. Бірақ бұл туралы Зүлфия ешкімге тіс жармапты жəне болашақ күйеуіне де солай жасауды өтініпті. Зүлфияның өзі табиғатынан момын, өзін жарнамалауды көп ұната бермейтін спортшы

Жақында 64 жастағы америкалық Дайана Найад есімді əйел бұрын-соңды адамзат жасамаған ерлік жасады. Ол жалғыз өзі Кубадан АҚШ-тың Флорида штатына дейінгі 177 шақырым қашықтықты акуладан қорғайтын жабдықтарсыз жүзіп өтті.

Ерлік деп осыны айт! Осы қашықтықты ол 53 сағатта жүзіп өткен екен. Ойлап қарасаңыздар, осыншама шақырымды əйел заты ғана емес, ер адамның да жүзіп өтуі оңай емес. Осыған қарамастан, Дайана Найад өзінің табандылығымен, жігерлілігімен 177 шақырымды 53 сағатта жүзіп өтті. Да йана Найад те ңізге шық қанда

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

екенін білеміз. Сол себептен де ол шаңырақ көтерулеріне байланысты үлкен салтанат жасамаған. Тек бұл туралы бірнеше адам ғана хабардар болыпты. Некесін тіркегеннен кейін де Чиншанло өзінің отбасын құрғанын жарияламаған. Қазір де ол жұбайының есімін айтқысы келмейді. Бір анығы, ол Қытай азаматы деген дерек бар. Бірақ атыжөні бізге белгісіз. Атын əрі-бері сұрастырып көріп едік. Нə тиже шықпады. Сұрастырған адамдардың бəрі Зүлфия атын жасырады деді. Бұған дейін тағы бір ауыр атлетикадан Олимпиада чемпионы Майя Манеза да тұрмысқа шыққан болатын. Ал жақында ол күйеуі, зілтемірші Вячеслав Ершов екеуі ұлды болды. Баласының атын Арсений қойды. Шілде айының басында Олимпиада чемпионы Светлана Подобедова мен ауыр атлектикадан 2009 жылғы əлем чемпионы Владимир Седов та шаңырақ көтергені белгілі.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

оның жанында қайықпен 35 адамнан құралған команда қатар жүзіп отырыпты. Осыған дейін ол Куба мен Флорида арасын жүзіп өтуге төрт рет талпынған еді. Алайда əрекеттері сəтсіз болды. Биыл оның жеңісін тамашалауға Флорида жағалауына жүздеген адам жиналды.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Динара БІТІКОВА.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №135 ek

Profile for Egemen

05092013  

0509201305092013

05092013  

0509201305092013

Profile for daulet
Advertisement