Page 1

Бїгінгі нґмірде:

№66 (28290) 5 СƏУІР СЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Жўмылєан аєайындай жеті баєыт 2-бет Еѕбек деген байлыќ бар, ерінбеген жетеді 4-бет Бəсеке бəсі – білікті білім 5-бет Сау барды. Мїгедек болып ќайтты 7-бет

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрамы туралы Қазақстан Республикасы Конституциясының 44-бабына сəйкес: Бақытжан Əбдірұлы Сағынтаев – Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары; Гүлшара Наушақызы Əбдіқалықова – Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары; Əсет Өрентайұлы Исекешев – Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Қазақстан Республикасының Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі; Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов – Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Қазақстан Республикасының Қаржы министрі; Асылжан Сарыбайұлы Мамытбеков – Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрі; Берік Мəжитұлы Имашев – Қазақстан Республикасының Əділет министрі; Аслан Бəкенұлы Сəрінжіпов – Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрі; Салидат Зекенқызы Қайырбекова – Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрі; Тамара Босымбекқызы Дүйсенова – Қазақстан Республикасының Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрі; Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек – Қазақстан Республикасының Көлік жəне коммуникация министрі;

Нұрлан Жамбылұлы Қаппаров – Қазақстан Республикасының Қоршаған орта жəне су ресурстары министрі; Арыстанбек Мұхамедиұлы – Қазақстан Республикасының Мəдениет министрі; Ұзақбай Сүлейменұлы Қарабалин – Қазақстан Республикасының Мұнай жəне газ министрі; Болат Бидахметұлы Жəмішев – Қазақстан Республикасының Өңірлік даму министрі; Ерлан Əбілфайызұлы Ыдырысов – Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі; Владимир Карпович Божко – Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар министрі; Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов – Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі; Ерболат Асқарбекұлы Досаев – Қазақстан Республикасының Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі; Жанар Сейдахметқызы Айтжанова – Қазақстан Рес публикасының Экономикалық интеграция істері министрі; Қазақстан Республикасы Байланыс жəне ақпарат агенттігінің төрағасы Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев – Қазақстан Республикасы Үкіметінің мүшесі болып тағайындалсын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2014 жылғы 4 сəуір. №787

Əріптестікке ќашыќтыќ кедергі келтірмейді Ақордада Мемлекеттік хатшы Əділбек Жақсыбеков СьерраЛеоне, Мальта, Португалия, Хорватия, Кипр жəне Чад Республикаларының елшілерінен Сенім грамоталарын қабылдады. Екіжақты кездесулер барысында мемлекетаралық қарым-қатынастардың жай-күйі мен даму перспективалары талқыланды. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Елшілер алдында сөз алған Əділбек Жақсыбеков жаһандану жағдайында саяси-экономикалық, сауда, ғылым, мəдениет жəне өзге де салалардағы ынтымақтастықты дамыту мемлекеттердің ұлттық мүдделеріне сай келетінін жеткізді. Сондықтан, тараптар кең ауқымды мəселелер бойынша өзара байланыстарды кеңейтуге айрықша мүдделі екендіктерін атап өтіп, сан түрлі бағыттар бойынша ықпалдастықты жандандыру жайын талқыға салды. Мəселен, олардың қатарында халықаралық жəне өңірлік қауіпсіздік, өзара инвестиция жəне сауда, энергияның балама көздері мен агроөнеркəсіп кешені, білім жəне ғылым, туризм жəне басқа да перспективалы салалар бар. Мемлекеттік хатшы өз кезегінде аталған мемлекеттердің Төтенше жəне өкілетті елшілерінің қызметтері Қазақстанмен арадағы ынтымақтастық əлеуетін нығайтуға септігін тигізетініне сенім білдірді.

Сенім грамотасы тапсырылғаннан кейін Төтенше жəне өкілетті елшілер журналистердің алдына шығып, өз ой-пікірлерін жеткізді. Мəселен, Мемлекеттік хатшыға Сенім грамотасын табыс еткен Джон Сар Фрэнсис Ямбасу – Атлант мұхитының батыс жағалауында орналасқан, халқының саны 6 млн. адамды құрайтын Сьерра-Леоне мемлекетінің Төтенше жəне өкілетті елшісі. Джон Сар Фрэнсис Ямбасу Қазақстанға, оның ішінде Астанаға шақырылғанына ризашылығын білдіре келе, алдағы уақытта екіжақты əріптестікті дамытуда сенім үдесінен шығуға күш салатынын жеткізді. Ол – «Біз Еуропалық Одақтың бір бөлшегіміз. Сондайақ, бірқатар өңірлік ұйымдардың белді мүшесіміз. Еліміз пайдалы қазба байлықтың мол қорына ие. Бізде 20 млрд. тоннадан астам темір кені бар», дей келе болашақта Қазақстан мен Сьерра-Леоне арасында тығыз ынтымақтастық орнайтынына сенімділік танытты. Сөзінің соңында елші Қазақстан халқын, олардың тұрғындарын

Атлант мұхитының жағалауында орналасқан елге турист ретінде келуге, екіжақты кəсіпкерлікті дамытуға шақырды. Мальтаның Төтенше жəне өкілетті елшісі Джон Дебоно да өзінің əріптесі секілді Қазақстанға шақырылғаны үшін алғысын білдірді. «Мен Мальта деп аталатын шағын мемлекеттен келдім. Болашақта біздің мемлекеттеріміз арасында тығыз байланыстар орнайды деген үмітім бар. Біз екі ел арасын жалғайтын əріптестікті туризм саласынан бастау қажет деп есептейміз. Мальта – Еуропалық Одақтың жəне басқа да өңірлік ұйымдардың мүшесі. Бұған қоса, еліміз Африка құрлығының солтүстік бөлігімен шектесетіндіктен, осы елдермен тығыз байланыс орнатқан. Сондықтан, дəл осындай ынтымақтастық Қазақстанмен де нығая түседі деп ойлаймыз», деді Джон Дебоно. Оның пікірінше, əріптестік байланыс екі елдің дамуына оң ықпал ететін болады. Португалия Республикасының Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Марио Годиньо де Матуш: «Мен бүгінде Ресей жерінде тұрамын. Ал Астанада біздің елшіліктің арнайы офисі бар. Оны менің əріптесім басқарады.

(Соңы 2-бетте).

Қазақстан халқы Ассамблеясы ХХІ сессиясының қарсаңына орай əзірленген материалдарды 3-беттен оқисыздар.

Палатаныѕ кїн тəртібі ќаралды Мəжіліс Төрағасы Қабиболла Жақыповтың басқаруымен палата бюросы өтті. Онда алдағы өтетін депутаттардың жалпы отырысында қаралатын мəселелер нақтыланды, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі. Депутаттардың талқылауына Қылмыстық кодекс жобасы ілеспе түзетулерімен екінші оқы лымға шығарылатын болды. Пала таның салалық комитетінің мəлімдеуінше, Кодекстің жаңа редакциясы Қазақстан Президентінің тап сырмасымен 2012 жылғы 6 қаңтарда 20102020 жылдарға арналған Құқықтық саясат тұ жы рым дамасының ережелерін, жəне де мемлекеттердің халық ара лық міндеттемелерін іске асыру қажеттілігін ескере отырып жасалған. Бұл актінің іске асырылатын тұжырым дамалық бағыттары, бір жағынан, бірінші рет жасалған немесе əлеуметтік əлсіз тұлғалар жасаған қылмыстарға қатысты тағаттылық тəсілдерін кеңейтеді, екінші жағынан, ауыр қылмыстарға, қылмыстың қайталануына,

● VII Астана экономикалық форумы қарсаңында

«Жасыл» экономика жолында Соңғы жеті жыл көлемінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен Астана қаласында əлемдік экономикалық форум өткізу дəстүрге айналды. Осы қалыптасқан дəстүр бойынша, биылғы мамыр айының 21-і мен 23-і аралығында елордада VII Астана экономикалық форумы жəне осы жаһандық жиын аясында ІІ Дағдарысқа қарсы дүниежүзілік конференция ұйымдастырылатын болады. VII Астана экономикалық форумында Елбасы ұсынған «Жасыл көпір» жобасы кеңінен талқыланбақ. «Жасыл көпір» жобасы ауқымындағы шара барысында «ЭКСПО-2017 – тұрақты даму қуаты» атты конференция ұйымдастырылмақ. Осынау жиын ұйымдастырушыларының бірі болып табылатын «жасыл» экономика үшін жəне G-Global-ды дамыту коалициясы» заңды тұлғалар бірлестігі (ЗТБ) басқарма төрайымы Салтанат РАҚЫМБЕКОВАНЫ əңгімеге тартқан едік. – Салтанат Темірқұлқызы, VII Астана экономикалық форумы аясында қарапайым шараларды саралап берсеңіз... – Биылғы жылдың 21-23 мамыры аралығында қаламызда VII Астана экономикалық форумы жəне II Дағдарысқа қарсы дүниежүзілік конференция өткізілетіні белгілі. Əлемдік пікірсайыс алаңына айналған форум төңірегінде Давос экономикалық форумының көшпелі сессиясы, Бреттон-Вудс келісімінің 70 жылдық мерейтойы жəне ЮНКТАД-тың 50 жылдық мерейтойы шаралары өтетін болады. Жыл сайын Астана экономикалық форумы əлемнің түкпір-түкпірінен шақырылатын ең беделді мемлекет басшыларының, саяси жəне қоғам қайраткерлерінің, Нобель сыйлығы лауреаттарының, танымал экономистердің,

халықаралық ұйымдар басқарушыларының жəне басқа əлемдік сарапшылардың басын қосады. Өзіңізге белгілі, əлемде санаулы халықаралық экономикалық алаңдар бар, солардың қатарында Давос форумын, Санкт-Петербург жəне Боао Азиялық экономикалық форумдарын атап өтуге болады. Əлемнің танымал ғалымдары мен саяси тұлғаларының мойындауымен халықаралық деңгейде аталмыш алаңдармен дəрежесі теңесіп үлгерген, елордамыз Астанада соңғы кезде дəстүрлі түрде өтіп келе жатқан экономикалық форумды мақтаныш тұтуға əбден болады. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен өмірге келген Астана экономикалық форумы қазіргі таңда халықаралық экономикалық

деңгейде шын мəнінде маңызды орын ала бастады. Астана экономикалық форумы ел экономикасына инвестиция тарту үшін таптырмас орта, сонымен бірге, туризм мен кəсіпкерліктің дамуына зор ықпалын тигізеді. – «Жасыл» экономика тұжырымдамасы ұлттық экономиканың барлық салаларына табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануға мүмкіндік беретін «жасыл» принциптерді кіріктіруді көздейді. Осы тұрғыда бүгінгі күнге дейін не атқарылды? – Негізінен, «жасыл» экономика үшін жəне G-Global-ды дамыту коалициясы» ЗТБ «жасыл» экономика мен əлеуметтік инновациялар бойынша келісілген үкіметтік емес ұлттық қоғамдық ұйым болып табылады. Ерекше атап өтерлік мəселе, бұл əлемдегі «жасыл» экономика бойынша өзінөзі қаржыландыратын жалғыз қоғамдық бірлестік. Коалицияның басты міндеті «жасыл» өсім қағидаларын енгізуге көмек көрсету үшін, экожүйелік тəсіл негізінде өңірлердің кешенді дамуы мен «жасыл» инновациялық инфрақұрылым үшін, «жасыл» экономикаға өту үшін құқықтық жəне институционалдық негіз қалыптастыру мақсатында үкіметтік емес ұйымдардың, бизнес, ғылым мен билік органдарының мүмкіндіктері мен күш-жігерін жұмылдыру болып табылады. (Соңы 2-бетте).

ұйымдасқан қыл мыс керлікке жəне сот төрелігіне ке дергі жасауға ден қоюды қатаңдатады. Бюро мүшелері, солармен бірге, Əлеуметтік-мəдени даму комитетінің Солтүстік Қазақстан облысында көшпелі отырысын өткізу туралы (2014 жылғы 14-15 сəуір) ұсыныстарын да қолдады. Сондай-ақ, отырыста алдағы мамыр айында болатын «Экономика салалары үшін техникалық жəне кəсіптік, жоғары білім беру жүйесінде кадрлар даярлаудың сапасы мен перспективалары туралы» парламенттік тыңдаудың ұйымдастырылу мəселелері де қарастырылды. Мəжіліс Төрағасы Қ.Жақыпов салалық комитеттерге жалпы отырысқа шығарылатын заң жобасына əзірлікті жанжақты жүргізуді тапсырды.

Сарапшы тїйген ой

Кеше БҰҰ-ның Астанадағы офисінде осы Ұйымның Дін мен сенім бостандығы бой ын ша арнайы баяндамашысы Хайнер Би лефельдт журналистермен баспасөз мəслихатын өткізді.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

2010 жылдың 1 тамызынан бері БҰҰ-ның арнайы баяндамашысы болып тағайындалған сарапшы, профессор Хайнер Билефельдт елімізде наурыздың 25-інен сəуірдің 5-іне дейінгі аралықта Алматы, Қарағанды, Астана қалаларындағы түрлі діни бірлестіктердің өкілдерімен, мемлекеттік органдар мен қоғамдық ұйымдар өкілдерімен жүздесіп, сапары аяқталар сəтінде журналистермен басқосуды ұйғарыпты. – Қазақстан Үкіметінің шақыртуы бойынша келдім, мен де жəне менің командам да қазақстандықтардың бізді өте жылы рəуіште қарсы алған, қонақжай пейіліне ризашылығымызды білдіреміз,– деп сөз бастады сарапшы. – Мұны баяндаманың түбегейлі қорытылмаған, алдын ала нұсқасы деп қабылдағандарыңыз жөн, келешекте сапардан түйген ойлар мен жинақталған материалдар тыңғылықты зерделеуден өтіп барып, тек жылдың аяғында ғана нақтысы БҰҰ-ға тапсырылады. (Соңы 2-бетте).

АҚПАРАТТАР аєыны

● Биылғы эпидемиологиялық кезеңге, оның ішінде кенелерге қарсы күреске республикалық бюджеттен 614 млн.теңге бөлінді. Ресми дерекке жүгінсек, елде Hyalomma атты кене түрі кең тараған екен. Ол қауіпті ауруларды тасушы болып саналады. Негізінен бұл кене Жамбыл, Қызылорда жəне Оңтүстік Қазақстан облысында кездеседі. ● Елордадан Қарағанды облысының Көкпекті ауылы тұрғындарына құны 10 млн. теңгеден асатын гуманитарлық жүк жөнелтілді. Астана қаласы əкімдігінің дерегіне жү гін сек, азық-түлік пен материалдық тауарлардың жалпы салмағы 20 тоннаны құрайды. ● Алматы қаласында Қазақстан мен Ресей елінің бірлескен «Гем» медициналық зертханасы ашылды. Жаңа зертханада биохимия, гормондар, микробиология, цитология, онкомаркерлер сынды 1000-нан аса бағытқа диагностика жасау қызметтері көрсетіледі. Мамандардың айтуы бойынша, бұл орталық сырқаттың алдын алуға мүмкіндік береді. ● Шығыс Қазақстан облысында «Мейірім» атты қайрымдылық акциясы негізінде ата-ана қамқорлығынсыз қалған 151 жасөспірімге өткен жылы пəтер кілті табыс етілді. Ал келер жылдың соңына дейін осындай санаттағы 260тан аса бала ларды баспанамен қамту жоспарланған. Аталмыш қайырымдылық акциясы 3 жылдан бері жалғасын тауып келеді. ● Петропавл қаласында «Саламатты Қазақстан» тақырыбында көрме-жəрмеңке өтті. Онда мүмкіндігі шектеулі балалардың қолөнер туындылары қойылды. Көрмеге келушілер балғындардың қолынан шыққан дүниелерді сатып алды. ● Батыс Қазақстан облысында 1 мамырдан бастап Ұлы Отан соғысы ардагерлері коммуналдық төлемдерден босатылады. Қазіргі кезде жергілікті жерде 232 соғыс ардагері есепте тұр. Бұл тұста соғыс жылдарында тұтқында болғандар мен қоршауда қалғандарды қоса есептегенде, барлығы 259 адам жоғарыда аталған мүмкіндікті пайдаланады. ● Атырау облысында келер жылы қуаттылығы 2 мың тоннаға жететін құс фабрикасы іске қосылады. Ал қазірге кезде Жылыой ауданында бір құс фабрикасы жұмыс істеп тұр. Осы арқылы жергілікті өңірде тауық еті мен жұмыртқа көлемін ұлғайту көзделіп отыр. BNews.kz, Nur.kz, Egemen.kz хабарлары бойынша дайындалды.


2

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

Əріптестікке ќашыќтыќ кедергі келтірмейді (Соңы. Басы 1-бетте). Сондықтан, Қазақстанда орналасқан бұл офиспен тығыз байланыс орнатқанымызды толық сеніммен айта аламын. Қазақстан мен Португалия арасындағы қарым-қатынастың нығаюына сеп болған бірқатар екіжақты жобаларымыз бар. Олар мəдениет жəне басқа да маңызды салаларды дамытуға бағытталған», деді. Ол Португалия Қазақстаннан алыс орналасқанына қарамастан, бұл қос тарап арасындағы əріптестіктің дамуына кедергі келтірмейтініне сенім білдірді. Сондай-ақ, ол мамыр айында Астана экономикалық форумы өтетінін, осы ауқымды шараға белсене қатысатындарын жеткізді. «Жалпы, біздің елдеріміз

арасындағы байланыс тек осы форум аясында ғана емес, бұдан да кең ауқымда нығая түседі деп ойлаймыз», деді сөзін қорытындылаған елші. Хорватия елшісі Игорь Показ Қазақстанның үлкен мемлекет екенін айрықша атап өте келе, елімізбен кең ауқымдағы жобаларды жүзеге асыруға мүдделілік танытылып отырғанын, себебі, қос тарап арасындағы əріптестік əлеуеті өте жоғары екенін жеткізді. Біздің ойымызда жүрген жобалар толықтай жүзеге асырылуы үшін аянбай еңбек етуіміз керек. Əрине, Хорватия шағын мемлекет болғандықтан, оны Қазақстанмен салыстыра алмаймыз. Алайда, біздің елдеріміздің артықшылықтары мен əлеуеттері

зор, сондықтан, оларды ортақ мақсат жолына пайдалануымыз керек деп есептеймін», деді ол өз сөзінде. И. Показ Хорватияның Еуропалық Одақтың құрамындағы ел ретінде Қазақстанның осы Одақтың нарығына кіруіне қолдау көрсетуге əзір екендігіне де тоқталды. Сондай-ақ, ол екі елге туризм, инвестиция салаларында да байланыс орнатуға мүмкіндік бар екенін атап өтті. Кипрдің Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Георгос Касулидис «Кипр – көпшілікке танымал, туризмі дамыған ел. Бүгінде Қазақстан мен Кипр арасындағы ынтымақ тастық жақсы жолға қойыл ған. Əрине, бұл байланысты əлі де дамытуға болады. Біз

ал дағы уақытта, міне, осыған күш салатын боламыз», десе, Чад Республикасының Төтенше жəне өкілетті елшісі Юссуф Абассалах «Біз де екі мемлекет арасындағы ынтымақтастықты дамытуға мүдделіміз. Чад Республикасы Орталық Африкада орналасқан. Аумағы үлкен мемлекет. Елімізде Қазақстандағыдай түрлі ұлт өкілдері көптеп қоныстанған. Ал, ынтымақтастық тетігін бекіту екі ел үшін де тиімді деп ойлаймын», деген ойымен бөлісті. Оның айтуынша, қазіргі таңда елдердің арақашықтығы ынтымақтастық орнатуға кедергі емес. Сондықтан, ол қос тараптың мүдделерін көздейтін əріптестік байланыс жандана түсетініне сенім білдірді.

(Соңы. Басы 1-бетте).

Осылай деген Хайнер Билефельдт Қазақстандағы дін мен сенім бостандығына қатысты өз пайымы бойынша мəн берілуге тиісті мəселелерге тоқталды. Оның алғашқысы – қазақ қоғамындағы плюрализм мен діни сенімге деген төзімділік көрсету, халықтың ешкімді де сыртқа теппейтін меймандостық қасиеті. Бұл – елдің сонау тарих қойнауынан жоғалтпай алып келе жатқан ерекшелігі, ол жайында менімен жолыққан қай діннің де өкілі айтты. Бүгінгі күні Қазақстанда өте көп діни конфессиялар өмір сүруде, ал дінаралық келісім қашаннан бері бейбіт қарым-қатынастарда өрбуде. Ел тарихында діни қақтығыс орын алып көрген жоқ, ал көрші жұрттарыңызды алып қарағанда, олай деп айта алмаймыз. Алайда, мұны тек өзінен өзі осылай болып жатқан іс деп қарауға болмайды. Бұл – Қазақстан халқының ірі жетістігі. Əрі осы ретте мемлекет тарапынан көп жұмыстар атқарылып жүргенін айтқан жөн, деп бағасын берген сарапшы əрі қарайғы ойын жалғастыра келе, дегенмен, Дін істері агенттігі жүргізген сауалдамада халықтың бұрыннан келе жатқан дəстүрлі ислам, православие, католик сынды діндерге деген көзқарастары оң да, ал жаңадан пайда болып, енді тіркелгендеріне деген пікірлері жақсы емес екендігін көрсеткенін айтып өтті. Екіншіден, ел Конституциясында көрсетілген зайырлылық мəселесі. Ол бойынша мемлекет қайсыбір дінге қолдау көрсетпейді жəне діни сенім бойынша ешкімді қудаламайды. Əлеуметтік зерттеулер мұны халықтың да қолдайтынын білдіреді. Десек те, зайырлы мемлекетте де дін белгілі бір рөл атқара алады. Сол себептен де, зайырлы мемлекет өз ұстанымын алға шығара отырып, қоғамның ашықтығын қамтамасыз етіп, ірілі-ұсақты діни бірлестіктердің өмір сүрулеріне

Елшімен əѕгіме Мəжілістің вице-спикері елшіні елшілік қызметке жаңадан тағайындалуымен құттықтады. Өз кезегінде екі ел арасындағы саудаэконо микалық байланыстарға тоқталды. Тауар айналымы, Қазақстанға инвестиция салу мəселесі туралы айтты. Бүгінде экономикалық өрлеуде тұрған еліміздің ЭКСПО-2017 көрмесін өткізуге əзірленіп жатқанынан хабардар етті. Елшіге Қазақстан Парламентінің құрылымы жайында айтып, əртүрлі пішінді жұмысымен таныстырды. Халықаралық парламенттік ынтымақтастық жайында да айтып өтті. Португалияның Қазақстандағы елшісі өз елінің Парламенті жайында айтып, екі ел парламенттерінің ынтымақтастық байланыстары арта түсетініне сенім білдірді. 1998 жылы Лиссабонда ЭКСПО көрмесі өткенін жеткізді. Тараптар екіжақты байланыстар арқасында парламентаралық ынтымақтастықтың да өркен жаятынына сенім білдірді.

«Нұр Отан» партиясының қоғамдық қабылдауында азаматтармен кездесу барысында Денсаулық сақтау министрі Салидат Қайырбекова проблемалық мəселелерді шешіп берді.

Мəселелер ќолма-ќол шешілген ќоєамдыќ ќабылдау Мысалы, Павлодар облысының тұрғыны, оң жақ жамбас буыны туғанынан сырқат 3-топтағы мүгедек Г.Кенжахмет енді Астана қаласындағы Травматология жəне ортопедия ғылыми-зерттеу институтына жатқызылатын болады. Сонымен қатар, азаматша К.Құлмаева да Астана қаласындағы Республикалық нейрохирургия ғылыми орталығына жатқызылады. Астана қаласының тұрғыны К.Əміров пен Қосшы ауылында тұратын Д.Əбішев мүгедектікті ресімдеу үшін көмектесуді сұрады. Азаматтардың мəселелері бойынша С.Қайырбекова Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің бірінші басшысымен мүгедектікті ресімдеу жəне жұмысқа орналасу жайын шешу жөнінде əңгімелесті. Д.Əбішевке Астана қаласындағы Травматология жəне ортопедия ғылыми-зерттеу институтына жатқызылуына көмектесілген.

Виллебранд ауруымен науқастанатын 2-топтағы мүгедек Б.Нұрғұзованың мəселесі бойынша Гер ма ния дағы профессормен онлайн режімде консультация өткізілді. Қатерлі ісіктің 3-деңгейіне шалдыққан əкесінің емделуіне қатысты сауал қойған азаматша А.Молдагелдиеваның мəселесі де сол жерде шешімін тапты. Ол Астанадағы онкологиялық диспансерде ем алатын болады. Қабылдауға алдын ала жазылған азаматтардан басқа, министр қабылдау уақытында келген азаматтармен де кездесті. Ал дəрігер М.Досыбаевты қаладағы медицина ұйым дарының біріне эпидемиолог ретінде жұмысқа орналастыру үшін Астана қаласы денсаулық сақтау басқармасына тапсырма берілді, деп хабарлады Денсаулық сақтау министрлігінің баспасөз қызметі.

əсер ете алады, деген сарапшы шектен тыс еркіндіктің зияны төңірегінде ой өрбітті. Діни сенім дегеннің өзі шексіз құқық емес. Ендеше, оның шекарасы қалай белгіленуі тиіс? – деп сауал тастай отыра, баяндамашы еркіндік тым шексіз болмауы тиіс, дегенмен, еркіндікке салынатын шектеудің де шегі болуы қажет, деді. Ал мемлекет тарапынан қойылатын шектеулер легитимді жəне қандай бір төзбеушіліктен аулақ болғаны жөн. Əрі қарай елімізде осы салаға қатысты қабылданған заң жайындағы ойларымен бөлісті. Сарапшының айтуынша, діни бірлестіктерді тіркеу ақылға қонымды іс емес. Өйткені, адамның наным-сенімі ешқандай да бір биліктің, үкіметтің тарапынан тіркеуге мұқтаж емес. Сондықтан, мемлекет тіркеу жөнінде тек ұсыныс жасаумен ғана шектелуі тиіс, ал тіркелу-тіркелмеу діни бірлестіктің өз шаруасы. Бұл жерде бұрыннан келе жатқан дəстүрлі діндердің өз жұмыстарын жүргізулеріне ешқандай кедергілер жоқтығын, керісінше, дəстүрлі емес діндердің басындағы қиындықтарды айтуға тиіспін, деген сарапшы заң бойынша мұндай бірлестіктің белгілі бір аумақта ғана өмір сүруіне тіркеу жүргізілгені ақылға сыймайды, сондықтан, біз осындай шектеулерді келешекте алып тастау қажеттігі турасында ұсыным жасайтын боламыз, деді. Сарапшы мəслихат барысында миссионерлік жұмыстың жүргізілуі, діни экстремизмге қарсы төзімсіздік, мектептерде дəстүрлі діндермен таныстыру мақсатында жүргізілетін сабақтар, қоғамның діни сауаттылығы бойынша ойларын ортаға салды. Мұнан соң журналистер тарапынан қойылған сауалдарға жауап берді. Баспасөз мəслихатына қатысқан Дін істері агенттігі төрағасының орынбасары Ғалым Шойкин сарапшы тарапынан айтылған ойлардың барлығы екшеліп, зерделенетінін, ал мемлекет тарапынан діни бостандықтың заңдық негізі барлығын атап айтты.

Ынтымаќтастыќ жолдары талќыланды

«Нұр Отан» партиясының Орталық аппаратында «Нұр Отан» партиясының хатшысы Құмар Ақсақалов Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым қызметкерлері кəсіподағының жастарымен кездесті. Барлық қоғамдық ұйымдарды жəне олардың мүмкіндіктерін біріктіру «Нұр Отан» партиясының басты міндеттерінің біріне айналуына байланысты кездесу қатысушылары ынтымақтастықтың барлық мүмкін жолдарын талқылады. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым қызметкерлері кəсіподағының төрайымы Майра Амантайқызы мен «Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым қызметкерлері кəсіподағы» ЗТБ Жастар кеңесінің төрағасы Батыр Əлиев өз ұсыныстарын жасады. Қ.Ақсақалов: «Алдымызда «2050» Стратегиясында көрсетілген міндеттерді орындау үшін қоғамды біріктіру міндеті тұр. Кəсіподақпен бірлесіп жұмыс жасауды жаңа деңгейге көтеру керек. Елімізде болып жатқан түпкілікті өзгерістер, кəсіподақтардың еліміздегі қоғамдық-саяси жəне əлеуметтік-экономикалық өзгерістерге жауап қайтара білуі керек екендігін дəлелдеді», деді. Кездесу қорытындысы бойынша қаты сушылар өзара ынтымақтастық туралы меморандум жасасты. «Егемен-ақпарат».

«Жасыл» экономика жолында (Соңы. Басы 1-бетте). Қазіргі таңда біздің ұйым Бо лашақ қоғамын жоба лау ға бағытталған, «халықтық құрылыс» ретінде ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесін өткізуді, «Жасыл көпір» серіктестік бағдарламасын жүзеге асыруды, G-Global ақпараттық-коммуникативті алаңын, Қа зақстанның «жасыл» экономикаға өту тұжырымдамасын жəне Президенттің басқа да бастамаларын жан-жақты қолдау мақсатында түрлі ұсыныстар əзірлеуде. – VII Астана экономикалық форумы аясында өтетін «ЭКСПО-2017 – тұрақты даму қуаты» атты конференциясына дайындық қай деңгейде? – «Ғалымдардың Еуразиялық Экономикалық Клубы» қауымдастығымен келісімге сəйкес, Коалиция «Астана ЭКСПО-2017 ҰК» АҚ-пен бірлесе отырып, биылғы VII Астана экономикалық форумы аясында «ЭКСПО-2017 – тұрақты даму қуаты» атты конференция өткізу мақсатындағы

дайындықты бастады. Оның міндеті – жұртшылықпен ЭКСПО-2017 көрмесінің мазмұны мен артықшылықтары, сонымен қатар институттық рөлі жайлы талқылау. Көрменің тақырыбы алғаш рет өте өзекті, қолжетімді жəне таза энергия саласының даму мəселелері мен келешегіне арналды. Сонымен қатар, конференция «жасыл» экономика мен «жасыл» технологиялардың қағидаларын қалың қауымға жеткізуді көздейді. Конференция аясында ЭКСПО-2017 көрмесінде экспозицияланатын «жасыл» инновациялардың ұлттық жəне халықаралық байқауы жарияланатын болады. Наурыз айынан бастап, Коалиция G-Global алаңында конференцияға дайындық ретінде, виртуалды форум мен бейнеконференциялар өткізе бастады. Жасыл экономика – бұл экономикалық қатынастар мен технологиялық құрылыстың жаңа парадигмасы. Ол, негізінен, екі бөліктен тұрады: жаңа эконо микалық қарым-қатынастар

жəне жаңа «жасыл» технологиялар. Нақтырақ айтсақ, лас технологиялар субсидияларын «жасыл» субсидияларға, экожүйелерді қалпына келтіруді қаржыландыру бойынша келісімдерге, концессияларға алмастыру, пайдаға салынатын салықты қоршаған ортаға салынатын салыққа өзгерту, мемлекеттік жəне үкіметаралық ұйымдарды «жасыл» экономика саласындағы сатып алуларға алмастыру, жергілікті экологиялық ақша саналатын «жасыл» банкингті дамыту болып табылады. – Дағдарысқа қарсы дүниежүзілік жоспар жобасы туралы пікіріңіз... – Дағдарысқа қарсы дүниежүзілік жоспар – бұл тəуелсіз сарап шылардың адамзаттың жүйелік, бірінші кезекте, қаржылық, экологиялық, климаттық, азық-түлік жəне энергетикалық дағдарыстан шығу жолындағы шұғыл шараларды жасап шығаруға деген əрекеттері. Осыған ұқсас жалғыз құжат – XXI ғасыр

Жўмылєан аєайындай жеті баєыт дамуымыздыѕ даѕєыл жолы, ґркендеуіміздіѕ ґзегі

Сарапшы тїйген ой

Парламент Мəжілісі Төра ғасының орынбасары Сергей Дьяченко Порту га лия Республикасының Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Марио Годиньо де Матушпен кездесті, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі.

Президент «Қазақстан-2050» ұзақ мерзімді бағдарламаның тамырлас буыны ретінде жаңа Жолдауын жариялады. Қазақстанның азаматы ретінде менің көңілімнен шығатыны Н.На зар баевтың ел тұрғындарымен ашық, жариялы түрде əңгімелесуі. Осындайда мен қазақтың «Кеңесіп пішкен тон келте болмас» деген дана нақылын алға тартқым келеді. Еліміз тəуелсіздікке қол жеткізгелі жиырма екі жыл болса, тарихи өлшеммен алғанда осы аз ғана уақыттың ішінде Қазақстан қыруар

Күн тəртібі. Алайда, оны жүзеге асырудың қаржылық механизмдері болған жоқ. Жеке капитал əлемінде мемлекеттік қаржы қорлары, соның ішінде, еркін түрдегі қорлар баршылық. Сондықтан да, Дағдарысқа қарсы дүниежүзілік жоспар оларды мемлекет жекеменшік серіктестігінің жаңа формалары есебінен жұмылдыра алады. Қорыта келе, аталмыш конференция, қоғамдық жəне халықаралық ұйымдардың қатысуымен өтетін, ЭКСПО-2017 көрмесінің ғылым, білім, «жасыл» технологиялардың трансферті, халықаралық ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамытудағы тақырыптық құрамы мен институттық рөлі жайлы пікір алмасатын алғашқы қоғамдық іс-шара болатынын айта кеткім келеді. Осы іс-шараны жүзеге асыру барысында алдымызға қойған міндеттердің толыққанды орындалатынына кəміл сенемін. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

істерді тындырғаны аян. Шетел сарапшылары қарыштап алға қадам басуымызды байқап отыр. Олардың бəрін бірдей біздің тілеулесіміз деудің жөні жоқ. Алайда, солардың өзі Президентіміздің жыл сайынғы жолдауларының елдің саяси, экономикалық, əлеуметтік ахуалын жақсылыққа қарай елеулі түрде өзгерткенін мойындауда. Бұл саясаткерлер Нұрсұлтан Назарбаевтың көрегендігінің, кемеңгерлігінің арқасында тəуелсіз Қазақстанның бет-бейнесі мүлде өзгеріп, еліміздің қай бағытта болсын нығайғанын, алға қойып отырған мақсатмүдделерінің негізділігін атап көрсетуде. Егер Елбасы алғашқы Жолдауын 1997 жылы арнағанын еске алсақ, биылғы жылдың басты құжаты он сегізінші стратегиялық бағдарламамыз екен. Осы жылдарда олар өн бойында қамтылған тезистердің жүзеге асырылуының арқасында республикамыздың өркендеуіне нақты іргетас болып қаланды. Кеңес Одағы тұсында партия съездерінде қабылданатын əуелгі жетіжылдық жəне кейінгі бесжылдық жоспарлар өздерінің тиянақсыздығынан ақсап, діттеген мақсаттарын ақтамай, бірінен біріне ауысып жататын жалпылама бағыттардың берекесіздігін Елбасымыз жақсы білгендіктен, ж ыл сай ын ғ ы ж о л да у л ар ды елімізді дамудың даңғыл жолынан адастырмайтын шамшыраққа балады. Мұндай бағыт өзінің дұрыс таңдалғанын жыл сайын дəлелдеуде. Өйткені, ұзақ мерзімге арналған бағдарлама əр жыл сайын таразыға тартылып, салмақтанып, мақсаттар қолжетімді болып, нақты орындалуда. Бір сөзбен айтқанда, күн сайынғы, ай сайынғы тындырылған жұмыстарымыз көз алдымызда көрініс береді. Бейбітшілік пен тұрақтылық, этностардың жəне жекелеген азаматтардың рухани келісімі дамудың ең сенімді жолы. Бұларға селкеу кіріп, қоғамның тұтастығына сызат түссе, ең мықты деген мемлекеттің өзінің іргесі босайтыны айтпаса да түсінікті. Бұл орайда Египет, Сирия жəне басқа мемлекеттердегі, Азиядағы Тайланд, сонымен бірге өзге де бірқатар көлемі жағынан шағын болғанымен, экономикасы мығым елдердегі текетірестер, берекесіздіктер, ереуілдер, дүмпулер, оппозициялардың бопсалауы мен билікке таласуы титықтатып жатқанын аңғару қиын емес. Текетірес басылған күннің өзінде экономиканы қайта сауықтыруға қыруар материалдық күш-қуат қажет етілетіні анық. Салдарының ұзаққа созылуынан елдің саяси, экономикалық жəне əлеуметтік оңалуы оңайға соқпайды. Адамдардың тұрмыс үшін ең қажетті күнкөріс көздері бітеледі. Азық-түлік бағасы шарықтап, халықтың басына қиындық бұлтын үйіреді. Бірақ оппозициядағылар қауымның сөзін

сөйлеген болып, өздерінің жеке басының қамын, атап айтқанда, билікке қол жеткізуді көздейтіні белгілі. Əлемдік өркениет оппозицияны тұншықтыруды қаламайды. Алайда, оппозиция қоғамды арандатуды елдің алға басуынан жоғары қоятын болса, оның мемлекет үшін зиянынан басқа, пайдасы болмайтыны анық. Бұл орайда, өз басым ешбір оппозицияның осындай ағаттығын мойындағанын естіп-білген емеспін. Ал Жолдауда айқын аңғарылатыны жəне ең бастысы, біздің еліміздің айрықша мақтан тұтатыны – мемлекетіміздің тұтастығы, этностардың ірге бөліспей, ынтымақпен ұйып, Елбасы нұсқаған мақсаттарға бір кісідей жұмылуы. Қазақстан халқы өзгелердің осындай қателіктерінен сабақ алып отыр десек, ағат айтқанымыз емес. Тыныштық пен өзара сыйластықты, рухани келісімді дауылдарға төтеп беретін алып бəйтерек десек, осы бəйтерек біздің елімізде көктеп, тамырын тереңге жайып отырғаны айрықша қуантады. Əрине, осындай тіршілік тезіне ұшырамауымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың саясаткерлігінің, кемеңгерлігінің жемісі. «Өзара алауыздық пен жан-жаққа тартқан берекесіздік талай елдің тағдырын құрдымға жіберген» дегені осы ойларды нақты түйіндейді. Біздің Стратегиямыз бейбітшілік пен тұрақтылықты, рухани келісімді дамудың басты қайнары деп өте орынды бағдарлайды. Бұл ретте дана халқымыздың «Ұрыс кірген үйден ырыс кетеді» деген нақылын алға тартсақ жеткілікті. Əлемдегі ең дамыған 30 елдің қатарына ену тұжырымдамасында Президентіміз алдағы жұмыстың ұзақ мерзімді басымдықтарын айқындап берді. Бұлар еліміз үшін бүгінгі таңдағы жəне болашақтағы ең өзекті деген жеті басым бағытты қамтиды. Мысалы, инновациялық индустрияландыруды алайық. Сарапшылар Н.Назарбаевтың сексеннен астам инновациялық идеялар айтқанына көңіл аударды. Анығында да, индустрияландырудың əр саласы бойынша əрбір жауапты кəсіпорындар, ұйымдар өздерінің алдында тұрған айқын міндеттерді көріп, алға басатын қадамдарын анық пайымдап отыр десек, орынды. Осыларды түйіндей келе, Н.На зарбаев «Таяудағы 10-15 жылда ғылыми қамтымды экономикалық базис жасау керек, онсыз біз əлемнің дамыған елдері қатарына қосыла алмаймыз. Мұны дамыған ғылым арқылы шешуге болады», деп инновациялықиндустриялық дамуымыздағы ғылымның маңыздылығын ұқтырды. Демек, «Ғылым – өндіріске!» де ген қалыптасқан қағиданың өзектілігін жоққа шығаруға болмайды. Жолдауда сарапшылар елімізді дамытудың ең шешуші отыз бес тезисі алға тартылғанын нақты

көрсетті. Бұл тезистер жұптасқан, бір мақсатқа жұмылған жеті ағайын сынды жеті бағыттың сабақтастығына негізделеді. Жыл ішінде осы бағыттар ойдағыдай жүзеге асырылуы үшін Үкімет қосымша жоспарлар жасайтыны түсінікті. Салалық министрліктер тиянақты жұмыс атқару үшін өңірлермен арадағы ортақ мақсатқа бағытталған жоспарларды тиянақты жүзеге асырумен айналысатыны анық. Елдің тұтастай дамуы өңірлердің өркендеуіне бай ланысты. Сондықтан, Жолдау жарияланысымен-ақ бізде облыс активінің жиналысы өтіп, жылдың басты құжаты талқыланып, атқарылуға тиісті міндеттер сараланды. Актив жиналысында сөйлеген өңір басшысы Самат Ескендіров Жолдаудың маңыздылығын айта келіп, аталған жеті бағыт бойынша алда тұрған міндеттерді саралап берді. Мысалы, индустрияландыру шеңберінде өңірімізде жалпы сомасы 41,5 миллиард теңге 30 жоба жүзеге асырылып жатқаны, мұның өзі осы нысандарда 2 мыңға жуық адамды жұмыспен қамтуға қол жеткізетіні айтылды. Агроөнеркəсіп кешеніндегі инновациялық бағытқа көшудің нəтижесіндегі жетістіктеріміз алға тартылды. Н.Назарбаев осы орайда облысымызды «Еліміздің тірек өңірі» деген жылы лебізін арнағанын естен шығармаймыз. «Қазақстан ет, сүт жəне егіншіліктің өзге де өнімдерін экспорттайтын өңірлік ірі елге айналуы тиіс», деп атап көрсеткен Мемлекет басшысының тапсырмасының біздің облысымыздың дамуына тікелей қатысы бар. Ел аумағының небəрі 4 пайызын ғана алып жатқан Солтүстік Қазақстан облысының жыл сайын республикада өсірілетін жоғары сапалы астықтың үштен бірін өндіретіні біздің аграрлық өңіріміздің бұл саладағы зор мүмкіндіктерін көрсетеді. Өңір басшысы аталған жеті басым бағыт бойынша тындырылған жұмыстармен ғана шектеліп қалмай, алдағы уақытта шешімін табуға тиісті міндеттерді айқын атап көрсетті. Жалпы алғанда, 30 елдің қатарына кіру тұжырымдамасының ең іргелі де маңызды жеті бағыты бойынша жүзеге асырылған жəне алда тындырылуға тиісті жұмыстарды облыс активіне қатысушылар айқын анықтады деуге болады. Жолдаудың темірқазықтай айқын идеясы Қазақстанды қуатты елге айналдыру екені баршамыздың санамызға жетті дей аламыз. Бұл мақсатқа таңдаған жолымыздан жаңылмай, шамшыраққа көз сала отырып, болашаққа бет түзегенде жететінімізге сенімді болайық. Зейнолла ƏКІМЖАНОВ, ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Солтүстік Қазақстан облысы.


3

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

 Біз – қазақстандықтармыз!

 Кəсіпкерлікті қолдау қадамдары Үржар ауданының жеке кəсіпкері Нұрзия САҒАТПЕКОВА жергілікті іс-шараларға белсене қатысып, қаржылай қолдау көрсетіп жүреді. «Гүлназ» ЖШС-іне жетекшілік етіп отырған ол бүгінде қырыққа жуық адамды жұмыспен қамтып отыр. Нұрзия ханыммен əңгімелескенімізде мемлекет тарапынан шағын жəне орта бизнеске жасалып отырған қолдауды ауылды жерлердегі кəсіпкерлер де сезініп отырғанын жеткізді.

Мораторий маѕызы Мўны ауылдаєылар жаќсы сезініп отыр

Татулықты тіршілігіміздің тірегіне айналдыра білгендіктен болар, көпұлтты мемлекетімізде достық пен бірлік жылжыған жылдармен бірге нығая түсуде. Қазақстан Республикасы Тəуелсіздігін төрткүл дүниеге паш еткенде оны əлем халықтары жақсы қабылдап, санасып қана қоймай, барлық сала бойынша біте қайнасып, тығыз қарым-қатынас орнатуға ұмтылғаны анық. Елбасы сарабдал саясаткерлігін һəм көрегендігін сол бір шақта таныта білді. Сөйтіп, елімізде халықаралық қатынастың өзіндік моделі қалыптасты.

– Нұрзия Нұрахметқызы, үржарлық кəсіпкерлер арасында əлеуметтік іс-шараларға жиі атсалысып жүретініңізді байқаймыз. «Кəсіп түбі – нəсіп» дегендей, аудан тұрғындарына нəсіп болып отырған кəсібіңізді алғаш қалай бастағаныңыз есіңізде ме?

Тірлігіміздіѕ тірегі – татулыќ Александр БУЗЫКИН,

Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі, Алматы облыстық орыс этномəдени бірлестігінің төрағасы.

Бұл саяси тұрақтылықты іс жүзінде бекітіп, нығайтқанын уақыт көрсетіп отыр. 130 этнос өкілі тұратын мемлекетте əуелгі кезекте ынтымақ орнады. Мұндайда қазақ «Ырыс алды – ынты мақ» деген емес пе?! Қазақстан Пре зи денті Нұрсұлтан Назарбаев дəстүрлі жолдауларында санамызға сіңірген ұлтаралық келісімді, тату лықты сақтауды өзі міз ғана ойлап қоймай, соңымыздан ілескен ұрпағымызға ұдайы айтып, іс жүзінде орындатып та жүрміз. Өзім еңбек ететін «Строитель» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі – көпұлтты ұжым. Өте татумыз. 20 жылдан бері

тұрақты жұмыс істегендіктен, ұжымымыз эконо микалық дамуда да, əлеуметтік тұрғыда да жақсы жетістіктерге жетуде. Біз шығаратын өнімдеріміз – керамзит, керамзит кірпіштері, керамзит блоктары үлкен сұранысқа ие. Зауытта жұмысшылар асханасы бар. Ұжым жұмысшылары «Нұр-Авиаценум» кардиологиялық орталығында тегін тексеруден өтіп, емделе алады. Жұмысшылардың емделгендігін растайтын анықтамаға сай ақы төленеді. Кезекті еңбек демалысына да жұмысшылар уақтылы жіберіліп, ақысы төленеді жəне мерекелік сыйлықтар үлестіріліп, құрылысшылар күні мерекесіне орай ақшалай сыйақы да беріледі. Сонымен қатар, жұмысшылардың ба лаларын да ретіне орай демалтып, түрлі спорт жарыс тарын ұйымдастырып отыру да біздің назарымыздан тыс қалған емес.

Осының барлығы, түптеп келгенде, ұжым мү шелерінің ұлтқа бөлінбей тату-тəтті, бір лесе еңбек еткенінің нəти же сі мен келіп отыр. Шыны керек, біздің жүрегімізде 1 Мамыр – халықаралық ынтымақ күні жылы орын алған. Бала күнімізден осы күнді асыға күтетін едік. Жалпыхалықтық мерекеге айналдырған ауылдастарымыз осы шара арқылы санамызға бірлікті, ынтымақты, достықты сіңіре беріпті ғой. Енді, міне, бұл күнді заман талабына сай етіп, Қазақстан халқының бірлігі күні деп жаңаша атап жүрміз. Бұл да тəуелсіз ел үшін аса қажет мереке екені анық. Ал арғы тарихты қазбаламай, өзімнен бастап айтсам, ұлтқа бөлу маған жат. Өзгелер тара пынан алда-жалда бірдеңе байқап қалсам, бірден тыйып тастаймын. Құдайға шүкір, өзіндік ықпал-беделім бар. Оңаша

отырғанда сондай əрекеттерді ой елегінен өткізіп, ұжым мүшелерінің тату болып, бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарып еңбек етулеріне барлық жағдайды жасауға ұмтыламын. Ол қадамым игіліктің бастауы болып та жүр. Жалпы, Жетісу жерінде тұратын 103 этнос өкілі мені татулығымен тəнті етеді. Сондықтан да болар, «Біздің байлығымыз – əр ұлттан болғандығымыз болса, күшіміз – бірлігімізде» деген сөз дəл тауып айтылған. Бұл ұлағатты сөзді біздің ұжым мүшелері əркез айтып қана қоймай, нақты іс жүзіне асырып жүр. Міне, бұл – біздің татулығымыз тіршілігіміздің тірегіне айналғандығының жарқын дəлелі. Алматы облысы, Көксу ауданы, Балпық би кенті.

Кеше де, бїгін де бас ќўда Бүгінде жасы сексеннің сеңгірінен асып, тоқсанға бет алғанымен жүріс-тұрысы ширақ қария мен алпыстың бел ортасындағы жігіт ағасының əр кездесу сайын сағынышпен ағалы-інілідей анадайдан бір-біріне құшақ ашып, шұрқырасып жатуы біреулерге қызық көрінсе, білетіндерді сүйсіндіреді. Қызық көрінетіні – үлкені чешен, кішісі қазақ. Араларындағы мұншалықты бауырмалдық сезімнің сыры неде екен деген ой əркімді таңдандырып қалады. Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Жақындағы бір жүздесулері де осылай болды. Кішісі үлкенінің Құрқопа ауылындағы зəулім үй табалдырығын аттаған бетте: «Зия ата, Гүлəз əжейдің науқастанып қалуын естіп, Əмина келініңізбен хал-жағдайларыңызды білуге келдік», деген. Сонда олардың дауысы құлағына жеткен төрдегі кейуана: «Айналайындар-ай, екеуіңнің алып-ұшып жете тіндеріңді жүрегім сезіп отыр

еді. Сендерді көруім сырқатымды жеңілдетіп тастағандай болды-ау. Анаң жарықтық, Қоңырқазымды жалғызсыратпаңдаршы, көздеріңнің қиығында жүрсінші деуші еді. Аманаты орындалды», деп кезеккезек кеудесіне қысуы үй толы жан көңілін толқытпай өтпеді. Шүпірлеген бала-шаға атасы мен əжесінің қазақша ағыл-тегіл сөйлей жөнелуіне таң. Ортаға кенеттен кірген жанданысқа қуанышты келіндер дастарқан жайып əбігер. Кейбір жақын ағайындардың өзі бір-біріне суынып, жатбауыр

болып кеткендей қазіргі кезде түр-түсі бөлек жандардың ежелден етене туысқандардай əрдайым осылай табысуы жұртқа ғажайып көрініс. Мұндай достықтың түп тамыры сонау қиын-қыстау шақта барша халықтың басына түскен ауыртпалықта ұштасып, тереңдеуі көпшілік біле қоймайтын əңгіме болатын. Білмегенге, өскелең ұрпаққа үлгі ете айту жөн сияқты. Зия Умаров қарттың еске түсіруінше, Кавказдан Қазақстанға жер аударылғандарында 13 жаста екен. Қақаған қыстағы ақ қар, көк мұзда шанаға қыстырылған, арып-ашқан бұларды Нұра бойындағы қазақ ауылына əкеліп тастайды. «Бізді Нəжмиден Ашуов деген кісі үйіне орналастырды. Ортаны бөлген пеш түбіндегі екі қоржын бөлме. Біреуін бізге босатып берді», деп əңгі месін жалғастырған қарт өздерінің де жағдайы онша емес олардың орталарына алған

төрт жанмен барымен бөлісіп, қамқорлық көңілдерін аямауы арқасында етек-жеңдері тез жиналып, қатарға қосылып кеткендерін бір айтып өтіп тыныстағанда «Атамның мен үйленгенде бас құда болғаны да бар» деген інісіне «Беу, Қоңырқаз-ай, əлі ұмытпауыңа рахмет. Ол əкең алдындағы борышым, жақ сы лығына жақсылық өтеуім еді», деді. Бұл сөз, шындығын айтқанда, тұрғылас Қоңырқаз Ашуовпен аралас-құраластығымыз болса да бірінші рет естіліп, құда, соның өзінде өзге ұлт адамының бас құда болуы елең еткізді. – Осы Қоңырқаз мектеп бітірісімен бір күні үйленем деп үйге келіп тұр. Əкесі Нəжекеннің, анасының дүниеден өткеніне біраз уақыт болған кез. Əкем мен шешемнің орнына құдаларды бастап барасыз, дейді. Алдында жары болмақ Əминаны таныстырып қойғаны

да бар-тын. Арамызда еркіндеу өскен, еркелеу, ең етжақынындай бауыр басқан інімнің тілегін қалай қиярсың. Содан Нəжекең отбасы мейірін көрген тағы бір чешен туы сымды ертіп, бізге нағашылары қосылып, іргедегі Етек деген ауыл ға құдалыққа бардық. Ұзатылған қызды Құрқопамызға алып келіп, өз үйі ме түсірдім. Тойды үйімізде жасадық. Қоңырқаз бен Əмина бізбен бірге біраз тұрғаннан кейін екеуі де оқуға түсіп, өз жолдарын тауып кетті. Шіркін, дүние-ай: «Адамға адам жат емес», деп қазақ айтатынындай, соған не жетсін! – деген Зия ақсақал əңгімесі қай халықтың да сыйласқанға жаны кеңдігін, мейірім-қайырымы көлдейлігін айғақтай тың даушыларды ұйытты. Тағдырдың қиындығымен балаң шағында Құрқопаға тап болған ол міне, жетпіс жылдан астам осы ауылда табан аудармастан тұрып келеді. Ұядан ұшқан үйелмелі-сүйелмелі он баланың бəрі əке-шеше мақтан етерліктей азаматтар. Қазақ шаңы рақтарының семіз соғым сойғанда жан-жақтағыларының басы қосылып, мəз болып қалатынындай, Зия ата үйінде де қыс басында сондай қуаныш. Ауылдастарын омыртқаға шақыру дастарқанын жаю берік дəстүр. Қоғамымыздың қастерлі құндылығына қалыптасқан, уақыт дəлелдеген, жаңа заман үніне одан сайын жарасты ұлтаралық бауырмалдықтың осынау нағыз жарқын мысалы басқа да аймақтардағыдай қарағандылық сан ұлттар арасында да бір бұл еместігі бүгінде кім-кімге аян. Соның бірін айттық, айтыла бере тіндері де тау сылмастай. Үлкен достықтың ұрпақтан ұрпақ қа жалғасқан, өзгелерге үлгі боларлық үрдісі беки беруін тілейді ағалы-інілідей Зия Умаров пен Қоңырқаз Ашуов. «Ата, немеремнің тойына да бас құда болып баруға дайындалыңыз», деді інісі қоштасарда. «Е, несі бар, тəжірибем бар, Қо ңыр қаз жан», деп қопаңдап қалды қарт. Қарағанды облысы, Нұра ауданы.

– Мен 1961 жылы Үржар ауылында дүниеге келдім. 1979 жылы осы ауылдағы Абай атындағы орта мектепті, 1983 жылы Аң терісі жəне былғары техникумын тауартанушы мамандығы бойынша бітірдім. Тоқсаныншы жылдары заман аунап түсті ғой. Біз де сол кезден бастап түрлі кəсіп істедік. Тəуелсіздік алғанымызға бөркімізді аспанға атып қуанғанымызбен, нарықтық қоғамның аңысын аңдап еңбек ету керек болды. Мен де сол жылдары белең алған саудагерліктен шет қалмадым. Тоқсаныншы жылдардың басында көпшілікпен бірге сауда жасадым. Мəскеу, Ташкент қалаларына дейін тынымсыз жүретінмін. Үржардың атақты шұжығын сыртқа, сырттан қат тауарды ауылға тасыдым. Өстіп ала сөмкеден басталған саудамыз үздіксіз еңбектің нəтижесінде өрістеп, өзіміздің отбасылық бизнесімізді құруға мүмкіндік туды. Қазіргі кезде «Гүлназ» ЖШС-нің жетекшісімін. Бүгінгі таңда Үржар ауданын əлеуметтік баға бойынша тауарлармен қамтамасыз етеміз. Осыдан үш жыл бұрын аудан орталығында «Гүлназ» сауда үйінің құрылысын жүргіздік. Бұл əмбебап сауда кешені аудан тұрғындарына түрлі қызмет ұсынады. «Гүлназ» сауда кешенінің жалпы аумағы 200 шаршы метрді құрайды. Бұл дүкенді кеңейту үшін банктен несие алып жұмыс істедік. Азық-түлік жəне шаруашылық тауарлары саудаланады. Негізінен, Семей мен Алматы қалаларынан тасымалдаймыз. – Тауарды əлеуметтік бағада ұсынғанымен, кəсіпкерлер де белгілі дəрежеде пайда табу керек екені белгілі. Үржар – шеткі аудандардың бірі болғандықтан, оған тауар тасымалдау да оңай

шаруа емес. Мұндай жағдайда əлеуметтік бағаны қалай сақтауға болады? – Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев бағаның өсіміне жол бермеу жөнінде нақты тапсырмалар жүктегенін білеміз. Бұл, əсіресе, қарапайым ауыл тұрғындары үшін қажет. Біз де Елбасы саясатын өз тарапымыздан қолдаймыз. Ал біздің қолдауымыз нақты іс жүзінде жүзеге асады. Яғни қымбатшылықты болдырмау, оның алдын алу үшін мейлінше күнделікті тұтынушыларымызға аса қажетті азық-түлік бағамын бұ рынғы деңгейінде қалдыр ғанды жөн көріп отырмыз. Біз көбінесе тасымалдау шығынын ақтауды ойластырамыз. Мы салы, сауда орталығында нан ның бірінші сұрыптағы бір бөлкесі – 45 теңгеден, қанттың бір килосы 170 теңгеден, күріш 150 теңгеден саудалануда. Сол сияқты, басқа азық-түлікке де баға бұрынғы қалыптасқан деңгейінде қалып отыр. «Кең болсаң, кем болмайсың» дегендей, бүгінгі жағдайды түсініп, осы бағытта жұмыс істеуге басқа əріптестерімді де шақырамын. Оның үстіне, осыдан бір ай бұрын Елбасының пəрменімен кəсіпкерлікті тексеруге мораторий жарияланды. Содан бері тексеру тыйылды. Бізді санитарлық-эпидемиологиялық станса қызметкерлері мен салық бөлімінің мамандары жиі тексеретін. Қазір жұмысымызға ешкім бөгет келтіріп жатқан жоқ. Негізі, өз қызметін таза ат қар ған кəсіпкер қандай тексеру келсе де қысылмайды. Тек қағазбастылық қана уақытты алады. Осы жағынан алғанда бізге мораторийдің пайдасы үлкен болып тұр. Қазіргі кезде аудандағы «Шапағат» мүмкіндігі шектеулі балаларды оңалту орталығына, балалар үйіне, ауданда өтетін мерекелік іс-шараларға, əлеуметтік жағынан аз қамтылған отбасыларға қаржы лай көмектер көрсетеміз. Жəрмеңкелерге қатысып, төмен бағалармен тауарларымызды сатамыз. Бір жыл ішінде аудан көлемінде 1 миллион теңгеден астам қаржы көлемінде əлеуметтік көмек көрсеттік. Менің ойымша, əр қазақстандық жеке кəсіпкер болса, еліміз жылдан-жылға гүлдене береді. Өйткені, салық түсімінің басым бөлігін шағын жəне орта бизнес нысандары беретіні белгілі. Сондықтан, шағын жəне орта кəсіпкерлерді мемлекеттік қамқорлыққа алып отырған Елбасына айтар алғысымыз шексіз. Əңгімелескен Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан».

Шығыс Қазақстан облысы, Үржар ауданы.

«Ќауіпсіз аула» – ќала тыныштыєыныѕ кепілі

Алматы қаласының əкімі Ахметжан Есімовке мемлекет пен жекеменшік арасындағы тығыз қарым-қатынасқа негізделген «Қауіпсіз аула» бағдарламасы таныстырылды. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Қала басшысы аталмыш бағдарламаның маңызын айта келіп, осындай игі істер арқылы келешекте көптеген тосын оқиғалар мен қылмыстардың алдын алуға, қала аудандарындағы көпқабатты үйлердің тазалығы мен жай-күйін жақсартуға ықпал ететіндігін жеткізді. «Қала тұрғындарының қауіпсіздік шарасын қамтамасыз ететін бейне-бақылау құрылғылары əрбір шағын аудан мен жекелеген аулаларда орнатылатын болады. Бейнекамераларды орнату ісі əуелі муниципалды тұрғын үй кешендері мен жаңадан бой көтерген ғимараттар, жаңа үйлер мен қала аумағына қосылған жаңа құрылыс нысандарын қамтиды. Қауіпсіз ауланы жетілдіре отырып қаладағы тəртіп мəселесін нығайтамыз» деді Ахметжан Есімов. Жобаның алғашқы нұсқасы

Алатау ауданында бой көтерген «Ақбұлақ» шағын ауданында бастау алды. Сондай-ақ, қала басшысының айтуынша, халық көп шоғырланатын жерлер мен əлеуметтік қызмет көрсету алаңдарына қойылған бейнебақылау құрылғылары өзінің оң нəтижесін беріп отыр. Осы бағдарламаның алғашқы ұсынылымына қатысқан Алматы қалалық Ішкі істер басқармасының басшысы Серік Күдебаев бейнекамералармен толықтай қамтылған кезде қалада орын алатын қылмыстық оқиғалар реті 25-30 пайызға төмендейтіндігін жеткізді. Бүгінгі таңда қалалық Ішкі істер басқармасымен жеке тұрғындар арасындағы келісім арқы лы бірнеше бейне-бақылау құрылғылары жұмыс істеп тұр. Тіркелген аудандарда қылмыс пен заң бұзушылық бірден кеміген. АЛМАТЫ.


4

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

ПАРЛАМЕНТ ПАРЛАМЕНТ

 Тағаттылық – таңдауымыз

 Депутат дауысы

 Талқылау тағылымы

Еѕбек деген байлыќ бар, ерінбеген жетеді

Сенаттаєы кездесу

Асхат БЕКЕНОВ,

Мəжіліс депутаты.

Көп айтылып жүрген мына бір мəселе туралы аз-кем сөз қозғасам деймін. Ол – халықтың сауаттылығы жайындағы əңгіме. Біздің кəсіподақтардың дені негізінен жұрттан ақша жинаумен ісі бітетін сияқты болып көрінеді. Олардың жетекшілері, мəселен, ешуақытта кəсіпорын, мекеме басшысына қарсы шықпайтыны тағы аян. Басшыға бағынышты адам қалай батыл сөйлейді, кімнің мүддесін қорғайды дейсің. Бұл арада мен кəсіподақ жетекшілерінің ісіне жаңашыл рух керек екенін баса айта отырып, жалпы осыдан туындайтын еңбек дауларына қатысты əңгімені қозғауға мəжбүрмін. Мысалы, қазір мұндай жайсыз фактілерді еліміздің қай өңірінен болсын кездестіреріңіз хақ. Кісі жұ мыс қа алынуын алынады-ау, бірақ соңынан сол тағдырлардың өз жұмыстарына лайықты қаржыға қол жеткізе алмай зар еңіреп, əр есікті бір сығалап жүргенін көреміз. Мұндай сорақылық, əсіресе, жастардың еңбекке деген құлшынысын əлсіретеді, кей жағдайда жұмыстан босап қалып жатады. Солардың ішінен дипломмен жұмыссыз жүрген мамандарды да жиі кездестіресіз. Қоғамдағы мұндай қырсыздық белең алмас үшін алдағы уақытта не істеу керек деген сұрақ туады. Кəсіпорын-компаниялар, мекемелер мен ұйымдар бос орындар туралы құзырлы орындарға ақпарат бермейді, ал мұның соңы қолдан жасал ған сенделіске ұласа ма деп тұжырасың. Айта берсең, өңірден бұл мəселеге орай небір ойлар туындай береді. Елбасының қоғамды еңбекпен қамту бағытындағы жиырма нақты тапсырмасы сол жағдайларды көптің талқысына сала отырып, ортақ шешім қабылдауға итермелейді. Жұмыстың үлкен-кішісі болмайтыны сияқты аймақтағы қай нəрсенің де өзегі еңбекпен көркейері сөзсіз. Соның арасынан азды-көпті біз жастарды еңбекпен қамту, олардың құқықтық сауаттылығына қатысты бірер ойды ортаға салып көрдік. Өзінің адал еңбегіне нəпақасын өзге бір пысықайлар жолдан жымқырып кетпеу үшін құқықтық сауаттылық қай жастағыларға да қажет деп есептейміз. Көршілес Қытайда балаларға 1-сыныптан бастап «саясат», «құқықтану» сабақтары өтетінін естігенде, таң-тамаша қалдым. Титімдей сəбиге ол неге керек деп ойлауыңыз мүмкін ғой. Бірақ оның ар жағында келешектің қамы жатқанын, өзіңді өзің қорғай білу сияқты мəселе тұрғанын біріміз білсек, бірімізге əлі қызық. Екінші бір жағынан Президенттің еңбек туралы пайымдары үлкенкішінің бəрінің дітте ген ойынан шыққан мəселе. «Мен не бітірдім, не істедім?» деп кəдімгідей алаңдаған

егде кісілердің дегбірсізденген күйін көргенде, ерекше толқып кетеді екенсің. Олар қиындықты да, жоқшылық пен жалқаулықты да бəрбəрін тек еңбек майданы жеңерін тілге тиек еткенде, ата-бабаларымыздың кейінгі өсиет етіп қалдырған адал тірлік хақындағы асыл мұралары сананы тағы да отты сəулемен толтырады. Екінші жəне үшінші дəрежелі «Еңбек Даңқы» орденінің иегері, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, шаруа қожалығының жетекшісі Жұма Құсайыновтың баспасөз бетіндегі: «Нарын топырағында туып-өстік, ғұмырымыздың саналы бөлшегі де осында өтіп келеді. Кезінде «Забурын» кеңшарының №1 фермасында аға шопан болып еңбек еттім. «Мал өсірсең қой өсір, табысы оның көл-көсір» демекші, ондаған жылдар бойына қой шаруашылығымен шұғылданып, қиындықтарды жеңіп, біраз жетістіктерге де қол жеткіздім, еңбегімнің жемісін көрдім. Тұтастай алғандағы шаруашылықтың, қала берді ауданның табысына өзіндік үлесімді қостым», деп басталатын ақсақалдық тебіренісін оқығанда, мұның өскелең ұрпақ үшін таусылмас ғибрат екеніне көзім жетті. Біреудің ала жібін аттап көрмеген, ешқашан жеңіл пайда табуды іздемеген, өмір бойы қарапайым еңбек етіп, бақытын қарапайым еңбектен тапқан осындай жандарды бүгінгі күннің басты қаһарманы тұту идеясын мұнан кейін де жалғастыра берген жөн. Елбасы ең өзекті мəселе, түпкі мақсат – қоғамымыздың ертеңі болар бүгінгі ұрпақты осы сəттен бастап еңбек етуге жұмылдыру, оның əлеуметтік те саяси мəнінің зор екендігін ұғындыру болып табылатынына тоқталған болатын. Оған қоса, Мемлекет басшысы тұтастай қоғам болып өркениет көшіне ілесу үшін ең алдымен бойкүйездіктен, басқа да жат қылықтардан, масылдықтан құтылуымыз басты шарт екенін қадап тұрып жеткізді. Сондай-ақ, тəуелсіздік жылдарында Қазақстанда əлеуметтік заңнамалардың ауқымды арқауы құрылды десек, мұндай маңызды салалар қатарына Елбасы спортты қосқан болатын. Атырау облысы Туризм, денешынықтыру жəне спорт басқармасы бұқаралық спортты

дамытуға, саламатты өмір салтын қалыптастыруға барынша мойын бұрып, бұл мақсатта көптеген игі істердің ұйытқысы болып жүр. Халықтың барлық топтарын спортқа тартуға қол жеткізу – өмір талабына айналып отырған басым бағыттың бірі. Соңғы бір-екі жыл бедерінде Атырауда ескек есу базасы, Балықшы, Геолог елді мекендерінде спорттық кешендер жəне Исатай ауданының Аққыстау ауылында, сондай-ақ, Қызылқоға ауданының Миялы, Сағыз елді мекендерінде спорттық кешендер, Атырау мемлекеттік университетінде спортзал пайдалануға берілген. Халықаралық талапқа сай орталықта жүзу бассейнінің іске қосылуы – барша қалалықтардың мақтаныш сезімін туғызар оқиға. Мұнда оқушылардың спортпен шұғылдануына барлық жағдайлар жасалған. Құрманғазы жəне Индер аудандарының орталықтарындағы, Атырау қаласының «Нұрсая» шағын ауданындағы спорттық кешендер де халықтың игілігіне жұмыс істейтін материалдық құндылықтар болып табылады. Облыстық деңгейдегі 10 балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі тегін қызмет көрсетсе, кешкілік жастардың спортпен тегін шұғылдануы да назардан тыс қалмаған. Үздіктерге көрсетілетін демеушіліктің жылдан-жылға арта түсуі көңіл марқайтады. Жоғары жəне орта білім беру ошақтарында студенттер мен оқушыларды спортқа тарту мақсатында өтетін түрлі спорттық шаралардың маңызы жоғары. «Дені саудың – жаны сау» демекші, денсаулығы мықты ұрпақ тəрбиелеу үшін өңірде мұнан да басқа қыруар жұмыстар атқарылуда. Соңғы үлгідегі спорт кешендерінің бой көтеруі ынта-жігері бар адамға тіршілік айнасын жайып салып тұрғандай əсер қалдырады. ... Қай қалаға барсаң да құрылыста, басқа да ауыр салаларда еңбек етіп жүрген өзге ұлт өкілдерін – өзбектерді, қырғыздарды, т.б. көресің. Көресің де, іштей тəубе дейсің. Қазақтың осылай бөтен елде бір үзім нан үшін сенделгенін көрген жоқпыз. Демек, өзгелер Қазақстанға құмартқанға қарағанда, мұндағы тіршілік олар үшін жұмаққа бара-бар болғандықтанау деп ойлайсың. Əлгі жұмыс іздеп келгендердің арасында жасы да, жасамысы да жүреді. Қарты босқан жұртқа қарап, кең-байтақ Қазақ елінің бүгінгі марқайған келбетіне, халқын тығырықтан алып шыққан Елбасы барлығына мың мəрте шүкіршілік етесің. «Еңбек деген байлық бар, Ерінбеген жететін. Жалқаулық деген жебірді, Жермен жексен ететін», деп ақын жырлағандай, тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін жасасақ, əр қазақтың төрінде еңбек əні шырқалуын тілеу бəрімізге ортақ мұрат. Тіршілік бесігі еңбекпен тербелген қоғамның ертеңінен бүгінгі қол жеткен межеден де асатын биіктікті көргің келеді.

 Сауал салмағы

Ер еѕбегі еленсін Сенатор Лəззат Қиынов бастаған бір топ халық қалаулысы Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің атына депутаттық сауал жолдады. Онда былай делінген: «Елбасымыз Н.Ə.Назарбаев Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамын құру міндетін алға қойып отырған қазіргі кезеңде еңбек адамының қадір-қасиетін арттыру, олардың арасынан жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар шыққандарды ардақтау əрі маңызды, əрі қажетті. Мемлекетіміздің тарихында аты қандай құрметтеуге де лайықты тұлға лар дың бірі – Сафи Өтебаев. Тоқсанның сегізіне келіп өмірден өткен бұл асыл адам жайында танымал журналист Сауытбек Абдрахманов «Егемен Қазақстан» газетінде 2008 жылғы 4 сəуірде жарияланған «Мұнайата» атты мақаласында: «Жиырмасыншы ғасырда бізде халық шаруашылығының үш саласында үш тұлға ерекше жарқырап көрінді: егіншілікте – Ыбырай Жақаев, мал шы лықта – Жазылбек Қуанышбаев, өнеркəсіпте – Сафи Өтебаев» деп жазды. Бұл сөздің ешқандай артықтығы жоқ. Сафи Өтебаев туралы Қазақстанның Еңбек Ері Əбіш Кекілбаев: «Қиян түкпір Маңғыстауда қалған балғын бала кезімізде есімін ең көп естіген адамым

еді. Ол маған ұшқыш Чкаловтай, поляршы Папаниндей, комбат Бауыржан Момышұлындай, геолог Қаныш Сəтбаевтай – Арман архипелагының ақиық тұрғынындай болып елестейтін. Өйткені, ол қазақ жерінен таяуда ғана табылып, нəпақасы қазақ аузына ендіенді тие бастаған ең жаңа ырзық – ұлттық мұнай өнеркəсібінің ізашары, көшбастары еді» деген болатын. 1931 жылы Баку мұнай институтына оқуға түсіп, оны үздік бітіріп, қаза қтан шыққан тұңғыш кəсіби маман мұнайшы атанған Сафи аға Қазақстан өнеркəсібінде өшпес ізін қалдырды. Жас күнінде Ембі, Доссор, Мақат кен орындарын игерген, Маңғыс тау мұнайын өндіруді алғаш бас таған Сафи Өтебаев 1957-1962 жыл дары Гурьев облыстық халық шаруа шылығы кеңесінің төрағасы, 1962-1965 жылдары құрамына қазіргі төрт облыс – Атырау, Маңғыстау, Батыс Қазақстан, Ақтөбе облыстары кірген Батыс Қазақстан өлкелік халық шаруашылығы кеңесінің төрағасы, кейіннен «Қазақстанмұнай»

Парламент Сенаты Қаржы жəне бюджет комитетінде Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі Ерболат Досаевпен кездесу болды. Онда Қазақстандағы қазіргі кездегі салық жеңілдіктерінің тиімділігі туралы мəселелер талқыланды.

Кездесуді аша келіп, комитет төрағасы Рашит Ахметов экономиканы мемлекеттік реттеуде салық жеңілдіктері маңызды құрал екенін жəне өндірісті дамытуға, оны жетілдіруге жəне қажетті инфрақұрылым нысандарын жасауға оң ықпал ететінін атап өтті. Оның айтуынша, қазіргі кезде Қазақстанда жалпы сомасы 1 251,7 миллиард теңге болатын 281 салық жеңілдіктері қарастырылып отыр. 2008 жылмен салыстырғанда салық жеңілдіктерінің саны 65 пайызға ұлғайған. «Осыған байланысты Мемлекет басшысы «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауында қолданыстағы барлық салық жеңілдіктеріне ревизия жасау жəне олардың мейлінше тиімді болуы қажеттігі туралы атап өтті», деді сенатор. Кездесу барысында сенаторлар салық жеңілдіктерін есептеу əдістемесі, олардың берілуіне моноторинг жасау, салық төлеушілердің босаған қаржы ресурстарын өндірісті дамытуға пайдалануға кепілдік жүйесін заң жүзінде бекіту қажеттігі, құнды қағаздар нарығын салық жеңілдіктерімен ынталандыру жөнінде өзекті сауалдар қойды. Е.Досаев қазіргі кезде қолданыстағы салық жеңілдіктері бойынша мекемеде ревизия жүргізіліп, талдау жасалып жатқаны жəне оның нəтижесі бойынша Салық кодексіне өзгерістер енгізу жөнінде ұсыныстар əзірленетіні туралы хабарлады. Соған сəйкес, заң жобасы биылғы қыркүйек айында Парламентке ұсынылатын болады, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі.

Парламент Сенаты Əлеуметтік-мəдени даму жəне ғылым комитетінің төрағасы Ақан Бижанов пен Конституциялық заңнама, сот жүйесі жəне құқық қорғау органдары комитетінің төрағасы Серік Ақылбай БҰҰ-ның Діни наным-сенім бостандығы жөніндегі арнаулы баяндамашысы Хайнер Билефельдтпен кездесті, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі.

БЎЎ ґкілімен жылы шырайлы жїздесу Кездесу барысында Қазақстанның дін саласындағы заңнамалық базасының жағдайы мен дамуы, 2011 жылғы 11 қазандағы «Діни қызмет жəне діни бірлестіктер туралы» жаңа Заңды іске асырудың мəселелері, сондай-ақ, діни бірлестіктердің қызметі туралы пікір алмасылды. А.Бижанов өз сөзінде тəуелсіздік алғаннан бері Қазақстанда адам құқықтары мен бостандығы тұрғысында, дінге құрметпен қарайтын демократиялық мемлекеттік саясат жүргізіліп келе жатқанын атап өтті. Діни сеніміне қарамастан, азаматтардың бостандығы, мемлекет пен діннің бір-бірінің ісіне араласпау қағидасы бекітілген Конституция мемлекеттік саясаттың негізі болып табылады. Сенатор, сондай-ақ, мұсылман дардың Құрбан айт мерекесінің алғашқы күні мен православиеліктердің Рождество мерекесін демалыс деп жариялау туралы Қазақстан Президентінің Жарлығы мемлекеттің дінге деген құрметінің

 Сауалы мен жауабы

Етсіз астыѕ дəмі келмес Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

«Егеменнің» «Парламент» бетінде «Ет дегенде бет бар ма?» (15.03.2014 ж.) атты мате риал жарияланып, онда Елбасы Н.Назарбаевтың сыртқа ет шығару көлемін 60 мың тоннаға дейін жеткізу туралы Үкіметке 2011 жылы берген тапсырмасының қалай орындалып жатқанын білгісі келген Мəжіліс депутаты Т.Өмір зақовтың күні кеше отстав каға кеткен ПремьерМинистр С.Ахметовке жолдаған сауалы кеңейтілген мазмұнда қамтылған болатын. Бұрынғы Премьер-Министр дің депутатқа бер ген жауабына (№Д/3-26) қарасақ, Үкімет Президенттің тапсы рмасын орындауға білек сыбана кіріскен секілді. Атап айтқанда, 2011-2015 жылдарда мүйізді ірі қараның экспорттық əлеуетін арттыруды көздейтін кешенді шаралар жоспары жасалыпты. Бұл жоспар бойынша алдымен, тауарлы шаруашылықтар құрып, қара малдың төлін 6-12 ай мерзімге дейін семірту алаңдарына күтіп-бағу көзделген екен. Өнеркəсіптік негізге қойылған

семірту алаңдары қабылдаған бұзауларды 3-6 ай күткеннен кейін етке өткізеді. Осы аралықта мал тұқымын асылдан дыру жұмыстары, ветеринарлық талаптар, жемазықтың құнарлылығы жəне т.б. қажеттіліктер де қатаң ескерілетін көрінеді. Мал тұқымын асылдандыру мақсатымен 2013 жылдың аяғына дейінгі мерзімде 390 мың ұрғашы, 166 мың асылтұқымды аталық малдар сатып алынған. Осының арқасында қазір малдың сойылған еті 160 кг.-дан 190 кг.-ға дейін арттырылыпты. Фермерлерді асылтұқымды мал алуға ынталандыру мақсатымен бір қараға бөлінетін субсидия көлемі 14 мыңнан 18 мың теңгеге дейін көтерілген. Жекеменшіктегі мал тұқымын асылдандыру үшін асылтұқымды аталық ірі қара ұстап, оны қоғамдық табынға қосатындарға берілетін субсидия көлемі 104 мың теңге болған. Осы шығынның 2013 жылдағы жалпы көлемі 155,8 млн. (1500 тұяқ) теңгеге жеткен. Мал тұқымын одан əрі асыл дандыру мақсаты мен репродукторлы шаруа шы лықтар құру деген қолға алыныпты. Оларға асылтұқымды

малдар сатып алынып, өсіріледі. Осы мақсатпен 20112013 жылдары жалпы саны 40,4 мың мал сатып алынған екен. Осы репродукторлардың басты міндеті – фермерлік жəне жекеменшік қожалықтарды асылтұқымды аталықтармен қамтамасыз ету. 2013 жылы сондай 1330 бұқа сатылған. Семірту алаңдарын үлкейтіп, мал басына кететін шығындарды азайту арқылы еттің өзіндік құнын төмендету көзделген. Өткен үш жылда жоспар бойынша 67,9 мың семірту орындарын салу жоспарланса, іс жүзінде оның көлемі 76,2 мың орынға жеткен. 2013 жылдың қорытындысы бойынша семіртілген, жоғары сапалы етті сыртқа сату көлемі 4,5 мың тоннаға жеткізілген. Ал үстіміздегі жылы оны 10 мың тоннаға жеткізу жоспарланып отыр екен, яғни биылдың өзінде сыртқа шығарылатын сиыр еті былтырғымен салыстырғанда екі есе артпақшы. Жауапқа қарағанда, бүгінгі күні Қазақстан өз халқын өзінде өндірілетін етпен толық қамтамасыз етуде көрінеді. Тек құс етімен қамтамасыз ету жағы ғана төмен. Құс етін тұтынудың импорттық үлесі 60 пайыздан төмендемей тұр екен.

Ал енді осы жауаптың мына бір қызығына қараңыз. 2013 жылы ет тұтынудың жан басына шаққандағы көлемі əр адамға орта есеппен 80 кг. дейді. Бұл – іс жүзіндегі көлем. Соның ішінде əрбір адам 30 кг. сиыр, 10 кг. қой, 10 кг. жылқы жəне 20 кг. құс жəне 10 кг. шошқа етін тұтыныпты. Ал енді ұлттық норма бойынша... əрбір адам жыл сайын 15 кг. сиыр (2 есе аз), 6,3 кг. қой (4 кг. аз), 3,2 кг. жылқы (3 есеге аз) жəне 5 кг. құс (4 есе аз) етін тұтынуы керек екен. Ұлттық ерекшелікті, іс жүзінде қанша тұтынуды есепке алмай жасалған бұл не қылған норма екенін Үкімет білмесе, біз білмедік. Ет өндіру бойынша ең негізгі мақсат – оның бəсекелестікке қабілеттігін арттыру ғой. Ол үшін, ең бастысы, еттің өзіндік құнын төмендету керек. Сондықтан Үкімет жергілікті малдың генетикалық əлеуетін арттыру жəне мал жайылымдарын ұлғайтуды көздеп отырған көрінеді. Жайылымдарды сумен қамтамасыз ету үшін 2014-2020 жылдары 4 мыңдай шахталы жəне құбырлы құдықтарды қазу немесе бұрынғыларды қалпына келтіру жоспарланыпты. Міне, ет өндіруді арттыру үшін осындай шаралар қарастырылған, ал енді оның қаншалықты нəтижелі боларын алдағы уақыт көрсете жатар.

 Ерлік – елге мұра, ұрпаққа ұран

 Фотокүнделік бірлестігінің басшысы болған жылдарында ел экономикасын өркендетуге, əсіресе, мұнай байлығын игеру жолында ересен еңбек етті. Сафи Өтебаевтың тікелей қол астында жұмыс істеген, тəрбиесін көрген азаматтардың арасында Бөлекбай Сағынғалиев, Рахмет Өтесінов, Саламат Мұқашев, Мақаш Балғынбаев, Нəсіпқали Марабаев сияқты елімізге белгілі тұлғалар көп. Ел алдын дағы еңбегі жоғары бағаланып, «Құрмет Белгісі» орденін, «Отан» орденін, І дəрежелі «Барыс» орденін, Ленин орденін, Октябрь Революциясы орденін, екі мəрте Еңбек Қызыл Ту орденін алған, көзі тірісіндеақ «Қазақ мұнайының атасы» атанған ардақты тұлғаның, еңбекқорлықтың, жауаптылықтың, біліктіліктің, кісіліктің, кішіліктің, тазалықтың үйренерлік үздік үлгісіне айналған адамның есімін ел есінде мəңгі қалдыру жөн екендігі талассыз. Атап айтқанда, Атырау мұнайгаз институтына ұлттық өнеркəсіп кадрларын дайындау ісіне өлшеусіз үлес қосқан Сафи Өтебаевтың есімін беру қай жағынан қарағанда да орынды болады деп ойлаймыз. Үкімет басшысы тарапынан тиісті тапсырма берілген жағдайда біздің бұл ұсынысымызды Атырау облыстық əкімдігі, «ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамы, Білім жəне ғылым министрлігі, Ономастикалық комиссия қолдайды деп сенеміз».

көрінісі болып табылатынын атап өтті. Өз кезегінде С.Ақылбай «Діни қызмет жəне діни бірлестіктер туралы» Заңды іске асыру мен еліміздегі діни қызметті құқықтық реттеу мəселелеріне егжей-тегжейлі тоқталды. Хайнер Билефельдт сенаторларды Қазақстанға сапарының барысы мен еліміздегі мемлекеттік органдардың, мемлекеттік емес ұйымдардың өкілдерімен кездесулері, Алматы, Астана жəне Қарағанды облыстарында болғаны туралы хабардар етті. «Кездескен адамдардың бəрі Қазақстанда дін саласында толерантты ахуал мен үйлесім қалыптасқанын айтты. Бұл менің баяндамамда жария етілетін болады», деді Х.Билефельдт. Жүздесу барысында əңгімелесушілер Қазақстандағы дін саласындағы заңнама тұтастай алғанда халықаралық ережелер мен стандарттарға сəйкес келетінін атап өтіп, осы саладағы заңнаманы жетілдіру жолдары туралы пікір алмасты.

Кеудесін оќќа тґсеген аєа ўрпаќ ґкілдерін ґнегелі ўрпаќтыѕ жїрек жылуына бґлейік Алдан СМАЙЫЛ,

Мəжіліс депутаты.

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Ұлы Отан соғысы! Адамзат тарихында дəл осындай сұрапыл болған емес. 30 миллионға жуық адам оққа ұшты, сан мың да ған боздақ қыршын кетті. Концлагерьлерде жантүршігерлік азаптан өлгендер мен зор лық-зомбылыққа ұшы рағандардың жан тəсілімі əлі күнге естілетіндей. Фашизмнің қатыгездігі мен жыртқыштығы ортағасырлық инквизациядан əлдеқайда асып түсті. Адамзаттың жартысын – құлдық, жартысын жойылып кету қаупі күтіп тұрды. Тіршіліктің тынысы тарылды. Міне, осындай ақыр заманнан жер-жаһанды құтқарып қалған ерлерді адамзат ты азат етушілер де сек

лайықты. Бүгінде сол қаһармандардың қатары əбден сиреген. Қазақстан Республикасында олар – 6300 ғана. Көбінің жасы тоқсаннан асқан. Мəскеуді қорғаған, Киевті азат еткен, Еуразияға тыныштығын қайтарып берген, Берлинге жеңіс туын тіккен батырлар енді ақсақалды алдиярлар. Осы ардақты аталарымызды, баршамызға бүгінгі бейбіт өмірді сыйлаған асылдарымызды Ұлы жеңістің 70 жылдығы қарсаңында ұлағатты елге тəн құрметпен қуантайық. Оларды қарағандылықтар секілді коммуналдық-тұрмыстық төлемдерден біржола босатайық. Суды да, жылуды да, электр қуатын да тегін пайдалансын. Кеудесін оққа төсеген ерлерді өнегелі ұрпақтың жүрек жылуына осылай бөлейік дегім келеді.


5

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

БƏСЕКЕ БƏСІ – БІЛІКТІ БІЛІМ Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев биылғы Жолдауында: «Орта білім жүйесінде жалпы білім беретін мектептерді Назарбаев зияткерлік мектептеріндегі оқыту деңгейіне жеткізу керек», деген болатын. Мемлекет басшысының осы тапсырмасын орындау ісінде жанжақты жұмыстар атқарылып жатыр. Заман талабына сай жас

ұрпаққа тиянақты білім беріп, тəрбие үйрету – бұл əлемдегі өркениетті 30 елдің қатарына енуге бекем бел байлаған Отанымыздың басты бағыт-бағдары екені анық. Осыған орай еліміздегі білім саласына қатысты ғалымдар мен ұстаздардың ой-байламдарын төменде газет оқырмандарына ұсынып отырмыз.

Жаһандануға байланысты əлемде үлкен өзгерістер болып жатқаны көпшілікке мəлім. Олардың қатарына ақпараттық-коммуникативтік технологиялар мен ғаламторды, қарқынды дамыған ғылымдағы жетістіктерді, еңбек рыногындағы үміткерге қойылатын жаңа талаптарды жатқызуға болады. Бұл өзгерістер адам өміріне, оның көзқарасына, іс-əрекетіне, кезкелген ортаға бейімделу қабілетіне əсер етеді. Айталық, адамның кəсіби іс-əрекетіне ғаламтор арқылы ақпарат көзінің кеңеюі жəне ақпараттардың жедел өзгеріп отыруының əсері күнненкүнге көбеймесе азаймайтыны хақ. Қоғамның жаһандануына байланысты осындай жедел өзгерістердің білім саласына тигізер ықпалы көпшілікті көп жағдайда ойландыра бермейді. Демек, жаңа заманның талаптары білім сапасын арттыру қажеттігін туындатып отыр. Еліміздің əрбір азаматы функционалды сауатты, бəсекеге қабілетті, бір ғана емес, кем дегенде үш тілді жетік меңгерген, сыни тұрғыдан ойлайтын, туындаған мəселені шеше білетін тұлға болу керек екендігі – бүгінгі таңдағы өзекті мəселе. «Сегіз қырлы, бір сырлы» тұлғаны қалыптастырудың негізі мектепте болғандықтан, орта білім беруді жаңарту кешенді түрде іске асуы қажет. Білім саласында көпке белгілі мамандардың бірі Кен Робинсон орта білім мазмұнын жаңартудың кем дегенде екі себебі бар деп есептейді. Біріншісі – экономикаға, екіншісі – мəдениетімізге, ұлттық ерекшелігімізге, ділімізге байланысты дейді. Иə, əр атаана өз баласының аман-есен ержетіп, өмірден өз орнын тапқанын қалайды.

Бұл ғасыр – бəсеке ғасыры. Ертеңгі ел болашағы – жасөспірімдердің нағыз адам болып қалыптасуына игілік жасайтын басты тұлға – Ұстаз. Ол – адамдардың өмірге көзқарасын, бір-біріне деген сыйқұрмет сезімін қалыптастыратын, білім мен тəрбие беріп, адамгершіліктің нұрын төгетін жан. Міне, Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтында өткен «Бəсекеге қабілетті қоғам тірегі – ұстаз» атты республикалық ғылыми-тəжірибелік конференцияда осы тақырып кеңінен талқыланды. Оңтүстік Қазақстан облысының əкімдігі мен Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясымен бірлесе өткізген бұл жиынға елге белгілі білім жəне ғылым майталмандары қатысты. Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Заман талабына сай Орта білімніѕ мазмўнын жаѕарту ќажет Күлəш ШƏМШИДИНОВА,

«Назарбаев зияткерлік мектептері» дербес білім беру ұйымының басқарма төрайымы,

Мақпал ЖАДРИНА,

педагогика ғылымдарының докторы, профессор.

Біздің алдымыздағы оқушы жаһандану заманында өмір сүріп отыр. Бала есейіп, оқуын аяқтап, еңбекке араласқанда экономиканың қандай болатынын біз алдын-ала біле алмаймыз. Яғни баланың бойына алған білімін пайдалана алуды, жаңалықты меңгеруді, ақпаратпен жұмыс істей білу дағдыларын жасынан сіңіруіміз керек. Екіншіден, біз жаһандануға байланысты ұлттық құндылықтарымызды баланың бойына қарғадайынан қалыптастырып, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізуіміз керек. Қазігі жағдайда адамға бəрін білу жеткіліксіз. Ол белсенді, шығармашылық тұрғыда ойлайтын жəне əрекет жасай алатын, өзін уақыт талабына сай жетілдіре алатын, денінің саулығына жауапкершілікпен қарайтын, өзінің зияткерлігін, адамгершілігін, құндылықтарын дамыта алатын болуы керек. Бүгін білім жүйесінің негізгі кемшін тұстарын төмендегідей жіктеуге болады. Біріншіден, білім мазмұнына тоқталатын болсақ, дайын жəне өңделген ақпаратты мұғалім жинақтап оқушыға жеткізеді. Негізінен пəндер бойынша білім, білік жəне дағдыны оқушылардың тек меңгеруі (білу, түсіну, ұқсас не ішінара жаңа жағдайда пайдалану) көзделеді. Оқушының алатын білімі көбіне дайын ақпараттың тыңдаушысы ретінде репродуктивті деңгейде болады. Осыған байланысты мұғалім оқушыларға бағдарламаға сай берілетін шектеулі ақпарат дайындап, өңделген күйінде береді. Қарастырылған тақырып аясында əртүрлі ақпарат көздерінен жинақталған мəліметті пайдалану көзделмейді.

Басты тўлєа – ўстаз

Екіншіден, оқу үдерісінде мұғалім мен оқушының арасында субъектобъект қарым-қатынасының басым болуы. Дəстүрлі түрде қалыптасқан мұғалімнің авторитарлық ұстанымының нəтижесінде оқушы аса көп белсенділік таныта бермейді. Мұғалім де белсенділікті құптай қоймайды. Бұл жағдайда мұғалім (оқулық сияқты) оқу ақпаратының көзі ретінде қабылданып, сабақтың негізгі кейіпкеріне айналды. Үшіншіден, оқу үдерісінің нəтижелері баланың нені, қаншалықты қабылдағанын бағалайды. Мұнда бала қойған сұраққа естігенін, оқулықта берілген материалды айтып береді. Əрине білімді теориялық деңгейде білу – алғыр оқушы үшін жетістік. Ал өз пікірін айта білу, кез келген жағдайда алған білімін іс жүзінде, өмірде қолдану, мəселені шығармашылықпен шешу алғыр оқушы үшін де қиындық туғызады. Осыған байланысты бүгінгі таңдағы оқу нəтижелері жеке пəндер бойынша меңгерген білім, білік жəне дағ дыларға тікелей байланысты. Сондықтан оқу нəтижесін бағалағанда оқушының игерген пəндік білім, білік жəне дағдылардың саны есепке алынады. Осы тұста жеке пəндер бойынша игерілді деп саналған білім, білік жəне дағдылар қаншалықты дəрежеде баланың «меншігіне» айналғандығы белгісіз. «Меншігіне» айналса бала оларды неге күнделікті өмірде пайдаланбайды? Өйткені, білімнің бала «меншігіне айналуы», баланың жадында қысқа мерзімге сақталатын мəліметтерден гөрі (көпшілігінде деректік) өмір бойы əртүрлі жағдайда білім, білік жəне дағдыларды қолдана алатындығымен сипатталады. Орта білімді жаңартуға себепкер сыртқы факторларға тоқталатын болсақ, басты үш мəселені атаған жөн. Олар жеке бір елдің емес, əлемдік білім беру кеңістігіндегі басым жаңа бастамалардан, озық тəжірибеден жинақталған.

Осылардың ең бастысы ретінде білім беру парадигмасының «өмірлік білім алудың» орнына «өмір бойы білім алу» тұжырымдамасына ауы суы білім, білік жəне дағдылар жүйесіне қойылатын талапты өзгертті. Сол себепті, бүгінгі таңда «білетін адам» емес «тіршілік əрекетіне дайын адамның» қажеттілігі басым болып тұр. Белсенді жəне шығармашыл ойлайтын, өзіндік əрекет жасай алатын, ұдайы ізденетін, дара мамандық аясындағы кəсіби білім мен дағдының бүгінгі күні жеткіліксіз екендігін жақсы түсініп, білімін толықтыруға, біліктілікті қайта арттыруға дайын азамат тəрбиелеуіміз керек. Əлемдік білім беру кеңістігінде жинақталған тəжірибенің өте маңызды қырының бірі – білімнің құндылығын арттыру арқылы білім беру жүйесінің əр адам өміріндегі маңыздылығын, оның тағдырына тигізер ықпалын күшейту. Осымен ұштасып жатқан үшінші мəселе мектеп түлектеріне жаңа талаптардың қойылуы. Пəн салалары бойынша ал ған білімді шығармашылықпен пайда ланып, біздің мектепті бітірген түлек өзінің, отбасының жəне елінің көркеюіне үлес қоса білуі, оның рухани-адамгершілік əлеуетіне тікелей байланысты. Мектеп оқушыларында функционалды сауаттылық пен бəсекеге қабілеттілікті қалыптастыруда рухани-адамгершілік негізде іске асыру өте маңызды. Жоғарыда аталған ішкі жəне сыртқы факторларды ескере отырып, орта білім беру жүйесін кешенді түрде жаңарту көзделіп отыр. Нақтырақ айтсақ, білім берудің мақсаты, мазмұны, əдістері, формалары, күтілетін нəтижесі заман талабына сай жаңартылмақ. Бұл жұмыстың нəтижесінде білім беруді ұйымдастыруға қажетті құжаттардың жаңа нұсқасының жобасы дайындалды. Олар – «Мемлекеттік жалпыға міндетті бастауыш білім

беру стандарты», жеке пəндердің оқу бағдарламалары, дəстүрлі құжаттармен қоса мұғалімдерге бұрын болмаған жаңа құжаттар: жеке пəндердің əр сыныпқа арналған (ұзақ мерзімді), əр тақырыпқа арналған (орта мерзімді) оқу жоспарлары. Осы тұста «жаңа құжаттың қажеттілігі неде?» деген сұрақ туындайды. Білім беруді кешенді жаңартудың ең басты жаңалығы – мақсаттар жүйесінің құрылуы.Білім берудің мақсатын əдеттегідей «жанжақты дамыған тұлғаны қалыптастыру» дегенге қарағанда, оқу үдерісінің барлық қатысушылары (оқушы, мұғалім, ата-ана, қоғам мүшелері) бірдей түсінетіндей етіп құрастыру. Біріншіден, мақсаттар оқушының мектепке барғаннан түлек болып қанаттанып кеткенше əр сыныпта (жеке пəндер аясында), орта білімнің əр деңгейі бойынша күтілетін нəтижелердің сипатын білдіреді. Сонда күтілетін нəтижелер түрінде жинақталған мақсаттардың көп деңгейлі жүйесі шығады. Мұндай жағдайда оқу үдерісінде мұғалім өз іс-əрекетін, оқушы өз жетістіктерін қадағалауға жəне соның нəтижесінде білім сапасын үздіксіз жетілдіріп отыруға мүмкіндік туады. Бұл жалпы білім беретін мектепті басқарудың инновациялық жəне ашық жүйесі болып табылмақ. Екіншіден, оқылатын əр пəннің мəнін арттыру үшін күтілетін нəтижелер түрінде берілген мақсаттың астарында баланың адамгершілік əлеуетіне қосатын үлесі көрініс табады. Демек, пəн аясында берілетін білім, білік жəне дағдыларды қалыптастыруды көздеген оқу мақсаттарын анықтағанда құндылықтар қажетіне қарай ескерілді. Орта білім беру жүйесінде қандай құндылықтар ескерілді? Мектеп өміріне жаңаша философиялық сипат беретін, оқушылармен қатар мұғалімдер, ата-аналар үшін де өмірлік бағдар бола алатын «құрметтеу», «ын ты мақтастық», «ашықтық»,

Жаѕа жоба ќолдауєа тўрады Қазіргі таңда ата-аналар балаларының жарқын болашағын қамтамасыз ету мақсатында əлемдегі болып жатқан білім беру саласындағы жаңалықтарды жіті қадағалайды десем артық айтпайтын шығармын. Отбасымызда екі баланы тəрбиелеп келеміз. Олардың ой-өрісінің кеңеюі бастауыш сыныптан бастау алатыны белгілі. Сонымен қатар, Президенттің Жолдауында айтылған «функционалды сауаттылықты» қалыптастыру үшін дəстүрлі оқыту əдістері, практикалық іс-əрекеттер, зерттеу жəне тəжірибе жасау арқылы білім беру дұрыс деп ойлаймын. Өйткені, қазіргі заманғы балалар өздерінің ізденімпаздығымен ерекшеленеді. Бастауыш сынып оқушылары үшін бəрі қызық жəне оларды

бұрынғыдай дайын материалдарды беріп, сол материалдар аясында ұстап отыру мүмкін емес сияқты. Мектепте алған білімдерін үйге келіп, іс жүзінде жасап көргісі келіп тұрады. Бірақ əрбір ата-ананың баласымен бірге отыруға мүмкіндігі бола бермейді. Бұл мəселенің шешімі мектепте оқушының өзіндік тəжірибесі, практикалық ісəрекеті арқылы білім алуын жəне оны қолдана білуін қамтамасыз ету. Осы тұрғыдан қарасам, мемлекеттік жалпыға міндетті бастауыш білім беру стандартының жаңа жобасында көрсетілген тың бастамалар менің көңілімнен шықты. 2015 жылы жүзеге асыруға ұсынылып отырған бұл стандарттан жеке тұлғаның қабілеттерін, дағдысын қалыптастыруға бағытталғанын

байқауға болады. Құжаттағы жаңалықтарға тоқтала кетсем, білім беру барысында басшылыққа алынатын құндылықтар: құрмет, ынтымақтастық, ашықтық, өмір бойы білім алу, қазақстандық патриотизм жəне азаматтық жауапкершілік – мұның бəрі адам баласының бойында өмір бойы қажет болатын жəне осы құндылықтарды санасына сіңіріп өскен ұрпақ елі мен жерінің мақтанышы болатыны айқын. Білім беру саласындағы жақсы өзгеріс деп «Ғылымға кіріспе» атты жаңа пəнді айтуға болады. Сонымен қатар, «Ағылшын тілінің» 1-сыныптан жүргізілуі дұрыс деп санаймын. Жаңа бағдарлама бойынша балалар 1 сыныпқа 6 жастан барып, 5 сыныпта бастауышты

«Қазақ стандық патриотизм жəне азаматтық жауапкершілік», «өмір бойы білім алу» құндылықтары алынды. Əрқайсысы күрделі категориялар болса да, құрамы жағынан өзара кірігіп, іс жүзінде үндестікте болады. Жалпы адамзаттық құндылықтар қай ұлтқа болса да ортақ болғанымен олардың құрамдас бөліктерінің өзара кірігуі қарастырылып отырған мəселеге, шешілетін жағдаятқа сай мазмұндық сипаты өз еліміздің мүддесіне бағындырылады. Айталық, барлық құндылықтардың құрамында адалдық, ой тазалығы, дұрыс ниеттілік, пиғылдың оң болуы, өр мінезділік, сабырлылық сияқты өз ұлтымызға тəн сипаттардың болатындығы, солар арқылы бала бойында адамгершілік қасиеттердің əрбір қырларын тəрбиелеуде əр пəннің мүмкіндіктерін пайдалануға жол ашылып отыр. Үшіншіден, нақтыланған құндылықтар негізінде мектепті бітіріп шыққан сəттегі келесі нəтижелер білімді шығармашылықпен пайдалану, сыни тұрғыдан ойлау, зерттеу жұмыстарын орындау, ақпараттық-коммуникативтік технологияларды (АКТ) қолдану, коммуникативтік қарым-қатынас тəсілдерін, оның ішінде тілдік дағдыларды пайдалану, топпен жəне жеке жұмыс істеу болып анықталды. Бұл орта білім беру нəтижесінің көрсеткіші болса, оқушылар үшін өмір бойы тіршілігінің тірегі, кəсіби шеберлікке жетудегі құралы болатын кең ауқымды дағдылар. Осы дағдылар негізінде заман талабына сай келетін мектеп түлегіне төмендегідей сипаттама беріп отырмыз. Ол дұрыс шешім қабылдай алатын, қоғам өміріне жасампаздықпен араласатын, өзгерістерге бейім, шығармашылық жəне сыни тұрғыдан ойлайтын, Отан алдында өз міндеттерін орындауға, Қазақстанның дамуына үлес қосуға жауапты, белсенді азаматтық позицияны ұстанатын, мəдениеттер мен көзқарастарға, өзіне жəне өзгелерге құрметпен қарайтын жылы шырайлы, қамқоршы, өмір бойы білім алуға дайын азамат болса дейміз. Сонымен қатар, ақпараттық-коммуникативтік құралдарды қолдана отырып, кез келген тілдік ортада, ұжымда жұмыс істей алуға дайын болуы керек екенін де естен шығармау қажет.

аяқтайды екен. Біз бұл арада ешнəрсені жоғалтпаймыз. 7 жастағы бала орта буынға 10-11 жаста өтсе, 6 жастан мектепке барған бала да 5-сыныптан соң бастауыш буынды 10-11 жаста бітіреді. Психологиялық тұрғыдан жас ерекшелігіне қарасақ бастауыш білімнің 5 жылдық болуы аса үрей туғызбайды. Дегенмен, 6 жастан мектепке келген балаға 1-сыныпта білім берудің жаңа əдістерін қолданған дұрыс болар еді деп ойлаймын. Ең басты жаныма жақын əрі ұнаған тұсы бастауыш мектептен шыққан балалардың бойында сыни тұрғыдан ойлау, білімді шығармашылықпен қолдану, зерттеу жұмыстарын орындау, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдануды қалыптастыру болып табылатыны. Ерік ӨТЕНОВ, Астана қаласы №64 мектеп-лицей ата-анасы.

«Бауыржан Момышұлы «Ұстаздық – ұлы құрмет. Себебі, ұрпақты ұстаз тəрбиелейді. Болашақтың басшысын да, данасын да, ғалымын да, еңбекқор егіншісін де, кеншісін де ұстаз өсіреді», деген. Олай болса, уақыт белгілеген ұлы мақсатқа сай болуымыз керек. Біз ерекше уақытта өмір сүрудеміз. Біз бүгінгі күннің басты кейіпкеріміз, қаһарманымыз. Неге? Себебі, Ұлттық идея «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асырудамыз, деді ОҚМПИ ректоры, педагогика ғылымдарының докторы, профессор Оңалбай Аяшев. Талғамы терең, тың ойлар айтылған бұл жиын аясында Ұлттық Ғылым академиясымен, ғылыми-зерттеу институттарымен, ОҚО əкімдігі мен «Нұр Отан» партиясы ОҚО филиалымен, облыстағы Назарбаев зияткерлік мектептерімен, 9 жетекші ЖОО-мен өзара ынтымақтастық меморандумына қол қойылды. Əли БЕКТАЕВ, Оңтүстік Қазақстан облысы əкімінің орынбасары:

– Жақында облысқа арнайы қонақ болып келген белгілі антрополог ғалым Оразақ Смағұлмен кеңірек əңгімелесудің сəті түсті. Сонда ғалым осыдан 4 мың жыл бұрын Қазақстанның осы аумағын мекендеген адамдардың сүйегін зерттеп көріпті. Бұдан кейін арасы 4,5 мың шақырымды құрайтын еліміздің шығысы мен батысын мекендеген адамдардың сүйегін зерттеген. Сонда бүгінгі қазақтардың қан құрамының 30 пайызы бұдан 4 мың жыл бұрын өмір сүрген бабаларымыздың морфологиялық, физиологиялық ерекшеліктеріне сəйкес келетіні анықталыпты. Жасыратыны жоқ, бүгінде бір ғасырдың ішінде кейбір ұлттар үлкен ұлыстармен араласып, жоқ болып кетіп жатыр. Ал қазақ халқы ежелден осы жердің, осы елдің иесі болғанын, мыңдаған жылдардан бері осы сайын далада өмір сүргенін, сүйегі асыл, төрт аумағы түбі бір ел болғанын осы зерттеу дəлелдеп отыр. Яғни арада сан мыңдаған жылдар жатса да, халқымыз – өз қалпын, рухын, тектілігін жоймаған екен. Мұрат ЖҰРЫНОВ, ҰҒА президенті:

– Қуатты ел идеясы, ең алдымен қазаққа керек. Алайда, тек кеудені ұра бермей, нақты тірлікке көшуіміз қажет. Болашаққа қол созған ел алдымен ғылымға көңіл бөледі. Бүгінгі экономика саласындағы кез келген қадамымыз ғылымға сүйенуі керек. Ғылымсыз, технологияның соңғы жетістіктерінсіз ешқандай кəсіпорын табысқа жете алмайды. Міне, еңбектену, іздену, жаңалық ашу арқылы мақсатымызды жүзеге асыра аламыз. Серік ПІРƏЛИЕВ, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ректоры, профессор:

– Біз Қазақстан дегенде ең алдымен тарихи деректерді жас ұрпақтың санасына сіңіруді ойластыруымыз керек. Өйткені, бүгінгі тəуелсіз мемлекетіміз өздігінен орнай салған жоқ. Тарих – үлкен тағылым көзі. Міне, сондықтан жалпы орта білім беретін мектептер мен жоғары оқу орындарының бағдарламаларына жаңа пəн енгізудің сəті туып отыр. Бұл пəннің мақсаты – туған жеріңнің, өскен еліңнің тарихын білу, оның қалай қалыптасқанын оқыту. Тек қана бірлікті нығайтушы ұлт ретінде қазақ халқының өркендеу жəне даму тарихы жайлы жастардың мектептегі білімдерін жүйелеу ғана емес, сонымен қатар, болашақ мамандардың ұлттық сана-сезімдерін жəне жаңа қазақстандық патриотизмді жоғары деңгейде дамыту бойынша білімдерін одан əрі кеңейтіп тереңдету, атап айтсақ, кəсіби деңгейде өзін-өзі тану жəне кəсіби тұрғыда өзін-өзі бағалау дəрежесіне көтеру. ...Əрине, жастарымыздың бойына Қазақстан жалпыұлттық идеясын сіңіру, яғни болашақ мамандардың ұлттық санасын қалыптастыру бір сəттік іс емес. Осындай айтары көп жиындар осы мүддені жүзеге асыруға септігін тигізеді деген сеніміміз мол. Оңтүстік Қазақстан облысы.


6

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

 Руханият

 Туыстық туы

Ажырамас, алшаќтамас арналар

Бір жылдары қазақтың ақын қыздары деген көк жүзіндегі шоқ жұлдыздай шоғыр болушы еді. Сол шоғыр «Қанша биік болса да, Күнге жеткен тау бар ма!?», деп өлең өрнектеген жыр анасы Мəриям Хакімжанованың саптағы сарбазындай, қолындағы қайраулы найзасындай жыр отын лаулатып жүретін. Қазір сол ақын қыздардың көбі арамызда жоқ. Тəубе дейтініміз, ізбасарлары өсіп келеді. Аяулы да ардақты алдыңғы толқынның көзіндей, айтқан сөзіндей болып

Аќберен Аќўштап астаналыќтарєа жырдан шашу шашты Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

арамызда жүрген, «Аққыз, ақ ана, ақ əже, Ақұштап. «Ақ Жайық», «Ақ желең», «Ақ шағала», Ақұштап» деп Қадыр ақын (Мырза Əлі) əспеттеген Ақұштап Бақтыгереева елордадағы Еуразия ұлттық университетінде болып, жұртшылықпен дидарласып, жырдан шашу шашты. «Ақ Жайықтың ақ шағаласы» атанған ақберен Ақұштап туралы айтулы əнші, Қазақстанның еңбек сіңірген əртісі Кенжеғали Мыржықбаев тебірене ой қозғады. Өнер биігіне ұмтылған жастар оның өлеңіне жазылған əндерді нақышына келтіріп орындады. Ондаған студент ақын жырын жатқа айтып, жиналған жұртты бір серпілтіп тастады. Зал толы жұрттың алдына шыққан ақын «Ақ сөйлеп, адал күлетіндермен, Шындықты жақ тап жүретіндермен, Сыйлас тық сырын білетіндермен – Таныс қым келеді менің. Жаманға жағынбайтындармен, Жоқтыққа тарылмайтындармен, Арманнан арылмайтындармен – Табысқым келеді менің. Жанары мөлдірегендермен, Жүрегі елжірегендермен, Үмітке сендіре білгендермен – Достасқым келеді менің. Мұң-қайғы жеңбейтіндермен, Өсекке сенбейтіндермен, Наданға ермей тін дер мен – Бас қосқым келеді менің», деп ағынан жарылып іргелі оқу орнының осындай əдемі кеш ті ұйым дастырғанына шынайы ілтипатын білдіріп, əсіресе,

жастардың қанаттануына септігін тигізу мақсатында жұмыс істей бастаған «Кəусар» əдеби-танымдық бірлестігі туралы шынайы ілтипатын жеткізді, өткен ғасырдың 60шы жыл дары бұрынғы С.М.Киров, қазіргі Əл-Фараби атындағы университетте «Мұхтар Əуезов» бір лестігі болғанын, содан бүгінгі сөз зергерлері Əбіш Кекілбайұлы, Төлен Əбдікұлы, өзге де əдебиетіміздің белді де беделді өкілдері шыққанын тілге тиек етті. Өзінің Ақ Жайықта туып, Алматыда өскенін, 90-шы жылдардағы аласапыран заманда кіндік қаны тамған өңірге барып, жұртқа ұйытқы, жастарға үлгі болсам деген ниетін, ол нəтижесін бергенін тарата айтып, аққу жүзген Жайықтың тартылып бара жатқанын, Каспийге құятын сағасын құм басып, балықтың өзен бойлап жүзе алмай қалғанын, осының бəрі полигонның кесірі екенін ашына тұрып, ашық айтты. Қазақ жұртының бастан өткерген қасіреттерін термелей келіп, қазақ қыздары мен ұлдарының кей тұстағы намыссыздығын да назардан тыс қалдырмады. «Құдайдан сұрап алған Сағындық – Саша, Айнамкөз – Аня, Сəулетай – Света атанды. «Бұл қалай?» десең, «Ну, что?» дейді. Мен осындай ұрықсыздықпен күресіп келемін», деп 1986 жылғы көтеріліс туралы айтып, кеңес дəуірі дүрілдеп тұрғанда именбей «Мен – қазақпын!» деген Жұбан Молдағалиевтің рухына арнаған өлеңін оқығанда, қаумалаған жұрттың көзіне жас

үйірілді. «Біреулер бастық көрсе қуанатын, Біреулер жалпылдайтын сұрап атын. Бір кезде жазушылар мінбесіне, Барады көтеріліп Жұбан ақын», деп алып, оның ішкі монологын беретін: «Желтоқсанның көргенше он алтысын, Бір күн бұрын батсамшы батар күнмен... Ұрпағыма халім бар не дер енді, Қорладыңдар бұл қазақ деген елді. Қыздарымды сүйретіп бұрымынан, Ит таласын деп пе едім немеремді... Деп үйреттің мəңгүртсің, бəрің надан, Тіл мен діннен айырылды елім, бабам, Кеше алаңда сабаған сенің тегің, Ал таяқты жегендер менің балам», деген ақберен Ақұштап: «Кетті залды ақынның өртеп демі, Əлі есімде – біреулер селт етпеді. 37 қуғынын көрген сорлы, Қол соғудан сескеніп, жер тепкені. Жұбан бөрі, өзгелер – қояндардай, Колбин жүзі сəл қанға боялғандай, Зал гуілдеп, бір кезде – жер солқ етіп, Ұйқысынан бар қазақ оянғандай», деп арнау өлеңінің соңғы нүктесін қойды. Ақын бұдан кейін күні кеше арамыздан кеткен алып ақын Фариза Оңғарсынованың үлгісін ортаға салып, қыздар да өлмес өлең жазатынын, оны жыр сұңқары дəлелдеп кеткеніне дəйектер келтірді. «Сен ақын да болдың, ұрпақ өсірген қатын да болдың. Бұл да қазақ анасына тəн қасиет», деген байламын мысалға келтірді. «Бесік тербеп отырып өлең жазам», деген Ақұштап ақын туралы сіңлісі Маржан Ершуова академик Зейнолла Қабдоловтың «Орал десе

Түрік қағанатының ұлан-байтақ даласын мекендеген бауырластар үрім-бұтағының Анадолы топырағынан жеткізген сый-сияпаты – тамырды қайта жалғағандай мазмұны терең құбылыс. Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

көз алдыма Қыз Жібек, Мəншүк, Ақұштап келеді», деген сөзін еске түсіріп, ақын апасына сый-құрмет көрсетті. Айбатыр Сейтақ арнау өлеңін оқыды.Талантты қаламгер қыз Айгүл Кемелбаева кемел ойын ортаға салып, ұлт, рух дегенде Ақұштаптың жасандылықтан аулақ екенін атап айтты. Астананың бас ақыны атанған Серік Тұрғынбекұлы мына жалғаннан жарқ етіп жасын кеткен Төлеген Айбергеновтің «Оралып өткен алдымнан, Оралдан ұшқан көк қаршыға», деген екі жолын алға тартып, өзі «Жайсаң қызы қазақтың», деп жыр нөсерін төкті. Қаламгер Алтыншаш Жағанова бірі ақ, бірі қара түсті бола жүріп қазақ қыздар поэзиясының туын желбіреткен Фариза мен Ақұштап туралы толғамды ойын толымды етіп ортаға салса, жазушы Табыл Құлиясов ақын қарындасының ел мен жер тағдырына қатысты айтқан толғаныстарына қосылатынын, бұл əр кез ұлт зиялыларының жадында жүретін, ойынан кетпейтін толғақты іс екенін жеткізді. Сыншы Жұмаш Сомжүрек қазақ қыздар поэзиясында махаббат лирикасын Ақұштап қалыптастырғанына жыр жолдарынан мысалдар келтіре отырып баяндады. Сонымен, ақын кеші жиналған қауымды айрандай ұйытып, қазақ өлеңін жеткізіп айтса жерімейтін тыңдаушы табылатынын ұқтырды. Оның үстіне ақберен ақын қыздың ұлт руханияты, тағдырлы жұртымыздың бүгіні мен ертеңі туралы тереңнен тамыр тартқан өлеңмен өрілген байламдары да тың даушыны жіпсіз байлап алғанына куə болдық. –––––––––––– Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Мирас

Тўлєалар туыстастыєы

Қазақ мəдениеті мен əдебиетінің əйгілі тұлғасы Мəшһүр Жүсіп Көпейұлы мен шын мағынасында «жеті жұрттың тілін білген» дегдар, оңтүстіктен шыққан атақты Бекасыл хазіреттің рухани қарым-қатынасы туралы дерек баспасөз бетінде соңғы жылдары ғана жарияланды. Ол кезінде Мəшһүр Жүсіптің өз қолымен қағазға түсіп, кейіннен шəкірті Иманғали Мəненұлына мұраға қалған жазба болатын. «Егемен Қазақстан» газеті өткен жылғы қараша айының 27-сінде «Қазақ баласы оқыдым, тоқыдым десе де Бекасыл хазірет бола ма?» деген тақырыппен жариялаған материалда бұл құнды деректің осы уақытқа дейін не үшін жарыққа шықпағаны да түсіндірілген. Біз оның бəрін тəптіштеп жатпаймыз, тек дүниенің ілімін үйренген Бекасыл хазірет пен жұрты «Мəшһүр» атандырған Жүсіп Көпейұлының қарым-қатынасына айғақ болатын тағы да құнды деректердің табылғанын, Бекасыл баба мұрасының оқырмандарымен қайта қауышып, тағы да екі том болып жарыққа шыққанын хабарлағымыз келеді. Жуырда осы жағдайларға орай елордадағы «Назарбаев орталығында» белгілі ғалым, мемлекет жəне қоғам қайраткері Мырзатай Жолдасбеков, Парламент Сенатының тұңғыш спикері Өмірбек Байгелди, Бекасыл əулиенің тікелей ұрпағы, генерал Ержан Исақұлов, белгілі дінтанушы-ғалым Абдулла Жолдасұлы жəне баянауылдық өлкетанушы Алтынбек Құрманов жиналып, қазақтың ілімбілімге жетік тұлғалары туралы ой бөлісті. Кеңес өкіметі дəуірінде бек-билер мен көсемдердің əжуаға айналып, керек десеңіз кейбірінің көрген түстей ұмытылғаны, ал жалпы қазақ тарихының кеңестік саясаттың көлеңкесінде қалып қойғаны рас. Бұл туралы ғалым Мырзатай Жолдасбеков жақсы айтып өтті. «Біз уызға жарымай өскен ұрпақпыз. Дүние жүзінің тарихын оқыған қазақ өз тарихын жарытымды оқи алған жоқ. Тарихи дүниелер енді-енді ғана ашылып жатыр. Өз бастауымызбен, асыл мұраларымызбен енді-енді қауышып жатырмыз. Оның бірі Бекасыл бабаның «Жұлдызнама» кітабы. 2003 жылы шыққан «Жұлдызнама» кітабында хазіреттің өз қолжазбасы қоса жарияланды», деген М.Жолдасбеков кітап тұсаукесерінің соңы конференцияға ұласқанын, ондағы баяндамалар «Ұлы даланың мұралары» деген атпен жинақ боп шыққанын айтты. Сондайақ, қазіргі таңда Бекасыл Биболатұлының шығармашылығы зерттелу үстінде екенін, ал хазіреттің өзі туралы қаламгер Мамытбек Қалдыбайұлы «Бекасыл əулие», «Сахара ғұламасы» атты кітаптар жазғанын атап өтті. Бекасыл Биболатұлының «Жұлдызнама» еңбегі ғылымның философия, астрономия, астрология, медицина, психология, этнография, фольклор, əдебиеттану жəне дінтану сияқты салаларын қамтып, тіршілікке қажетті сан салалы тақырыптар бойынша жазылған ой-тұжырымдар, ақыл-кеңестер берілген жəне тылсымдарға толы құнды кітап. Ол алғаш рет 2003 жылы ескі қолжазбалар маманы Мақсұт Шафиғи мен белгілі ғалым, профессор Сəрсенбі Дəуітұлының дайындауының нəтижесінде ел игілігіне ұсынылғанымен, жазбаны зерттеу одан

кейін тоқтап қалмады. Аты аталған екі ғалымның тісі батпаған тұстарын белгілі дінтанушы, ғалым, шағатай, араб, парсы жəне ескі түркі тілдерінің білгірі Абдолла Жолдастың аударғаны тағы бар. Ол 2011 жылы «Жұлдызнама» ғибрат кітабы» деген атпен басылып шықты. Кездесуде Абдолла қажы кітапты аудару барысында өзі білмейтін бұлақтың басынан шыққандай болғанын, ешқандай тілге ұқсамайтын белгілер тапқанын, сөйтіп «бұ жарықтық қанша тіл білген» деп таңырқағанын да баяндады. «Аударма жасағанда факсимилесімен салыстырып отырдым. Не бір жол артық, не бір жол кем шыққан тұстар болған жоқ. Тағы бір айта кететін жағдай, қолжазба аяқталмаған. Бұл оның жалғасы бар дегенді білдіреді. Қолжазбаны оқу барысында Бекасыл Биболатұлының ұқыптылығы да көрер көзге көрініп тұр. Бір кітаптардан алған деректері болса, «мынандай кітаптың мынандай беттерінен алын ды» деп ишара жасап отырған», дейді Абдолла қажы. Кездесу барысында Мəшһүр Жүсіп Көпейұлының Бекасыл хазіретпен байланысы туралы əңгімелеген Алтынбек Құрманов əулие туралы жастайынан біліп өскенін, оған өз атасының немере інісі, Мəшһүр Жүсіптің шəкірті Иманғали Мəненұлының себеп болғанын баяндады. «Иманғали Мəненұлы өткен ғасырдың 30-жылдары қудаланып, Баянауыл өлкесінен Қарағанды облысына кеткен. Сонда көп жылдар мұғалімдік қызмет атқарып, тек жетпісінші жылдардың басында ғана елге оралды. Араб, шағатай тілдерін меңгерген адам болды. Ол кісі Мəшекеңнің қолжазбаларын өзі ауызша айтып, маған осы күнгі жазуымызға түсіртіп отыратын. Сол заманда Мəшһүр Жүсіп атамызда Бекасыл əулиенің кітаптары болыпты. Атамыз оны Иманғали атамызға берген. Мен сол кітаптарды Бекасыл əулиенің шөбересіне табыстағым келеді», деген өлкетанушы ғалым Бекасыл Биболатұлының амалдар туралы кітабының 30 парағын, сондай-ақ, хазіреттің өзі кезінде тұтынған Əптиек Құранның жұрнағының көшірмесін Ержан Исақұловтың қолына ұстатты.

Алтынбек Құрмановтың айтуынша, «патша ағзамға тіл тигізді» дейтін атақты үш кітабы шыққан соң Мəшһүр Жүсіп өз елінде біршама уақыт бой тасалап, оңтүстікке үш-төрт рет сапар шеккен. Сол сапарлар барысында Бекасыл хазіретпен бірге жүруі, рухани байланыста болуы бізге қолжазбалар, көне кітаптар арқылы жетіп отыр. Оның бірі былтыр газетімізде жарияланған көлемді материал болса, тағы бірі Бекасыл əулиенің «Нұрлы өрнектер» («Зикзал») кітабына енген Мəшһүр Жүсіп Көпейұлы жазған «Жаратушының періштесі» атты еңбек екен. Бұл тəмсілді, оған қоса «Ұлсыз патша туралы хикаятты» Бекасыл хазіреттен тыңдағанын Мəшһүр Жүсіп сол жазбасында баяндаған. Айта кететін жайт, Бекасыл Биболатұлының жоғарыда аталған «Нұрлы өрнектер» еңбегі осымен үшінші рет баспадан жарық көруде. Оның алдында «Жұлдызнама» деген атпен жарияланғанын айттық. «Оңтүстік Қазақстан облысының тарихи-рухани мұраларына арналған көптомдық» жобасы негізінде, «Қазыналы Оңтүстік» айдарымен баспадан шыққан жүзден аса кітаптың жеті томы Бекасыл хазіреттің шығармашылығына арналған. Бұл туралы генерал Ержан Исақұлов «Бабамыздың «Жұлдызнама» кітабы əлі де ғалымдардың күш жұмылдырып, көз майын тауысып зерттеуін қажет ететін үлкен дүние. Онда тіршілікке қажетті ілім-ғылымның көбі шоғырланған. Сондықтан, баспадан үшінші рет шығаруды қолға алдық. Бұл жолы мəтінді транскрипциялап, қолжазбадан аударған араб, түркі, шағатай тілдерінің маманы, Орталық Азия мен ислам мемлекеттеріне танымал аудармашы Зəріпбай Оразбай болса, кітаптың ғылыми кеңесшісі əйгілі ғалым Мекемтас Мырзахметұлы, ал кітапты баспаға дайындап, түсініктерін жазған филология ғылымдарының кандидаты Қазыбек Тəжиев. «Қазыналы Оңтүстіктің» 119-дан бастап жеті томы бабамыздың еңбегіне арналды. Соңғы бес томы биыл жарық көреді», деді. Ел-жұрты «Бекасыл əулие» атандырған, өзі де бар ғұмырын ілім-білім меңгерумен, елге керекті еңбек жазумен өткізген Бекасыл Биболатұлына тиісті дүниені бірқанша рет баспадан шығарумен, ол туралы көркем шығармалар жазумен іс бітпейтіні тағы белгілі. Кездесуде Мырзатай Жолдасбеков: «Мəшһүр Жүсіп туралы бұл арада бөлек тоқталып жатпайын. Өйткені, ол арнайы сөз ететін тақырып. Ал Бекасыл əулиеге келер болсақ, бұл кісіні жан-жақты зерттеу əлі қолға алынған жоқ. Оны шұқшиып, тарихтың тасасынан аршып алу ғылыми зерттеу институттарының жұмысы жəне ол ешқашан толастамайтын шаруа», деді. Белгілі ғалым оның арғы-бергі замандағы адамзаттық деңгейдегі даналардың бірі екеніне шүбə келтірмеді. Сөз соңында айтарымыз, ұлы даланың дана тұлғалары арасындағы рухани байланысқа өзек болған оқиғалар туралы басқа да құнды деректер табылып жатса, оның оқырман назарынан тыс қалмайтыны анық. Ал осы жылы баспадан шығуы тиіс Бекасыл Биболатұлы мұраларының, яғни бестомдықтың да оқырманмен қауышатын күні алыс емес. Айгүл СЕЙІЛОВА, «Егемен Қазақстан».

Түбі бір түркі əлемі туралы білетін нəрсемізден гөрі білмейтініміз əлдеқайда көптеу екені рас. Кейбірімен тіліміз, ал енді бірімен түріміз бен дініміз айнымай ұқсап тұрады, осыларға салт-дəстүр мен əдет-ғұрып жағынан туыстықты қоссақ, тамырластығымыз бен тағдырластығымызға тарыдай күмəн келтірер нəрсе таппайсыз. Тарихтың таңбасын тірілте білетіндер түріктер, бұдан мың жылдар бұрынғы оғыздар Түркістан, Сауран, Отырар, Жаркент, Сыр бойын бағып мекендеген дейді. Түрік бауырлардың Қазақ елін, Түркістанды ата жұртымыз деп айрықша сүйіс пен шілікпен қарауы ежелгі өркениеттің əлі де сырын ішіне бүккен қадау-қадау қатпарларын барынша қаза түсуге ниеттендіреді. Екі елге ортақ рухани жемістер аз деп айтпаймыз, əрине. Бүгінде Түркістанда Халықаралық қазақ-түрік университеті жемісті жұмыс істеп келеді, қазақ-түрік лицейлерінде қазақтың қаншама дарынды жас өркендері білім алып жүр. Мəдениет вице-министрі Асқар Бөрібаев Түркияның материалдық емес мəдени мұрасына арналған көрмеде Түркия мен Қазақ стан арасындағы туыстық тұрақтылықты кеңінен қамти əңгімеледі. «Түркия – тарихы терең, мəдениеті бай бізге бауырлас ел, – деді министрдің орынбасары. – Түрік халқының қазақпен мəдени байланысы ертеден басталып, бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Жыл сайын Қазақстан мен Түркия арасындағы мəдени қарым-қатынас қарқынды дамып келеді. Соның ішінде біздің мемлекеттердің ТҮРКСОЙ, Ислам Ынтымақтастығы Ұйымы, ЮНЕСКО жəне ИСЕСКО тəрізді халықаралық ұйымдар аясындағы ынтымақтастығы күшейе түсуде. Мысалы, 2012 жылы Қазақстан мен Түркия арасындағы дипломатиялық байланыстың 20 жылдығына орай Ыстамбұл қаласында салтанатты концерт пен алтын бұйымдар көрмесі өтсе, 2013 жылы қазақтың белгілі композиторы Мұқан Төлебаевтың 100 жылдық мерейтойы ТҮРКСОЙ-дың штабпəтері Анкарада атап өтілді».

келеді, – деді. – Алтын қазына деуге тұрарлық материалдық емес мəдени мұралар дегеніміз – ұрпақтан ұрпаққа жетіп отырған ертегілер, əңгімелер, мақал-мəтелдер, балаларға арналған ойындар, түрлі ұлттық сенім-наным дар, қолөнер бұйымдары, ақын дық жырлар мен қойылымдар, мерекелік үлгілер. БҰҰ материалдық емес мəдени мұраларды қор ғау конвенциясын қабылдады. Түркия бұл конвенцияға 2006 жылы қосылды. Материалдық емес мəдени мұралар тізіміне Түркиядан он бір мəдени құндылық енгізілді. Көптеген мəдени құндылықтар түрік пен қазақ халқына ортақ болып саналады. Ауыз əдебиеті тұрғысынан қарайтын болсақ, бірқатар

Түркияның ғажайып əрі бай мəдениеті əлем назарынан ешқашан тыс қалған емес. «Қарагөз» көлеңкелер театры, «Наурыз», «Жыршы-меддахтар өнері», «Мевлеви – Сема» дəстүрі жəне бас қа да рухани байлықтардың ЮНЕСКО-ның материалдық емес мəдени мұралары тізіміне енуі бұл орайда қыруар істердің жүзеге асырылғанын көрсетеді. Ал Қазақстанның осы бағыттағы жұмыстарына келетін болсақ, өткен жылы Адамзаттың материалдық емес мəдени мұраларының көрнекі тізіміне «Айтыс» жəне «Киіз үйді жасаудың дəстүрлі білімдері мен дағдылары», «Наурыз», «Қазақтың дəстүрлі домбыра күйі» атты аталымдары ЮНЕСКОға жолданғанын айтты ви цеминистр. Соның ішінде екі халықтың мəдениетіне ортақ Наурыз мейрамының рөліне айрықша тоқталды. Бұл шара екі ел арасындағы мəдени байланыстың одан əрі нығая түсуіне айтарлықтай үлес қосады деген сеніммен ой түйіндеді. Қазақ пен түрік халықтарын қауыштыратын қазыналы қағидалар айта берсең жетіп артылады. Бұл ретте Түркияның Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Өмер Бұрхан Түзел: «Ең алдымен көрмеге арқау болып отырған материалдық емес мəдени мұра түсінігінің қандай мағына білдіретіндігіне тоқталып өткім

мақал-мəтелдердің, тұрақты сөз тіркестерінің осы күнге дейін екі тілде бірдей мағынада қолданылып жүргенін көреміз. «Көз майын тауысу», «сөзге құлақ асу», «отпен ойнау» секілді тұрақты сөз тіркестері бұған мысал бола алады. Екі аптаға жалғасатын көрмені өткізудегі мақсатымыз – жас ұрпақтың ұлттық мəдениетімізге деген қызығушылығын арттыру, еларалық достық пен туыстық көпірді нығайту». Əдеби, фольклорлық мұраны зерттеу бағытында түбі бір түркі дүниесінің соңғы жылдары едəуір табысқа қол жеткізгені өз алдына бөлек мерей. Ауыз əдебиетінің көне мұралары – «Оғызнаме», «Қорқыт ата кітабы», «Алпамыс», «Манас», «Қобыланды», «Көрұғлы», «Едіге батыр», тағысын тағы толып жатқан түбі түркіге ортақ бұлақтар басына тоғысқан ғалымдар мүддесі əлі көп арнада жалғасын табарына сендіреді. Бұл туралы белгілі ғалым Мырзатай Жолдасбеков əсерлі əңгімеледі. «Астана халқына ерекше мереке жасап беріп отырсыздар, – деді ардагер ғалым. – Біздің тарихымыз да, түп-төркініміз де бір. Кешегі бүкіл əлемді аузына қаратқан Түрік қағанатын қалай ұмытасыз. Оныншы ғасырда Сырдың бойынан түріктер Анадолыға көшкен нен кейін көп жылдар бірбірімізбен қатынаса алмай қалдық.

Аңсадық, сағындық. Сөйтіп, өткен ғасырдың 90-шы жылдарының басынан біздер қайта араласа бастадық. Сол жылдары 40 адамды басқарып, Қазақ елінің Түркиядағы күндерін өткізуге барған сапарым еріксіз есіме түседі. Сонда əуе-жайдан түсе берген сəттегі аузымнан шыққан сөз: «Сіздер – мұнда, біздер – анда, осы күнді мың жыл аңсадық», дедім. Ертесіне бүкіл газеттер осыны дəл сол айтқан күйімде өзгертпей жазды. Содан бері, тəубе, байланысымыз жақсарды. Баяғыдай бір кісінің баласы сияқтымыз. Барыс-келіс жиі. Бүгінде Түркітілдес мемлекеттер басшылары, Түркітілдес елдер ынтымақтастығы, Түркітілдес мемлекеттер Сыртқы істер министрлері, Түркітілдес мемлекеттер ақсақалдар кеңестерінің атқарар міндеті ауқымды жəне де Қазақстан Президенті Н.На зарбаевтың айтуымен Астанада Түркі академиясы ашылды. Қазақстанда, дүниежүзінің басқа да көптеген мемлекеттерінде түрік лицейлері жұмыс істеп жатыр. Осы үшін де Түркияға көп рахмет! Мынадай көрмеге куə болып отырып, бірбіріңнен қалай бөлінесің? Тірлігің де – бір, түрің де, өмірің де – бір. Кішкентай баланың шілдеханасын өткізу, бесікке салу, қырқынан шығару сияқты салт-дəстүрің де бірдей, айыратын ештеңе жоқ. Ұстаған бұйымдарың мен киген киімдерің де ұқсас. Ататүріктің əруағына ризамыз. Ол кісі Түркияны үлкен мемлекет етіп көтеріп кетті. Елордада Ататүріктің ескерткіші менмұндаласа, ал Елбасының ескерткіші Анкарада тұр. Анамыз бір, атамыз бір елміз». Анкарадағы Гази университеті мен Астанадағы Юнус Эмре атындағы түрік мəдени орталығы ұйымдастыруымен Назарбаев орталығында тұсауы кесілген Түркияның материалдық емес мəдени мұрасы көрмесі күнделікті тұрмыста қолданылатын қарапайым құрал-саймандарды, үйлену, қыз ұзату, баланы бесікке салу, қырқынан шығару сияқты ұлттық дəстүрлерге керекті бұйымдарды, үй жануарларына тағылатын түрлі əшекейлі əбзелдерді, музыкалық аспаптар мен кілем, алаша тоқуға арналған бірталай жəдігерлік заттарды ұсынды. Бұл түрік мəдениетінің теңіздің тамшысындай ғана болатын аз бөлігі екені сөзсіз. Кейде бір халықты танып-білу үшін телегей теңіз көп нəрсені көріп шығу аса шарт емес сияқты. Жақындықтың жарқын іздері қолөнер өрнектеріндегі қос халыққа ортақ оюлардың өзінен айшықталып, ажарланып көзге оттай басыла түседі. ––––––––––– Суреттерде: Түркияның материалдық емес мəдени мұрасы көрмесінен. Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.


www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

 Замандас «Жаныңда жүр жақсы адам» демекші, біздің қоғамда тынымсыз еңбегімен, үлгілі тəрбиесімен өз ортасына сыйлы болып, елімізге адал қызмет жасап жүрген замандастарымыз аз емес. Сондай жанның бірі – жас ұрпақтың санасына білім нəрін берген, жанына шуақ сыйлап жүрген ұстаз Гүлжауһар БОЛАТОВА.

Шəкіртке шуаќ сыйлаєан Ол Көкшетау өңірінде дүниеге келген. Жасынан асыл əжесінің тəрбиесін алып, қазақ тілінің қайнар бұлағынан сусындап өскен. Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін үздік дипломмен тəмамдаған. Ұстаздық жолды қалай таңдағаны туралы Гүлжауһардың өзі: «Ол кезде ұстазға деген көзқарас өте жақсы болды, ұстаз – мəртебелі мамандық. Отбасымыздың да ұстазға деген құрметі ерекше еді. Бала кезімізде ата-анамыз өзімізге сабақ беретін ұстаздарымызды ылғи үлгі етіп отыратын. Ойын ойнағанда да ұстаз болып ойнауға үйір едік. Оның бер жағында кеңестік кезеңде ұстаздық етуде біліктілігін танытып, биік белестерге көтерілген бірталай азаматтарды көріп өскендіктен, ұстаз болып, бала оқыту менің арманыма айналды», дейді. Еңбек жолын 1983 жылы мектепте мұғалім болудан бастаған. 1989 жылы аспирантураға қабылданғанға дейін Ш.Уəлиханов атындағы Көкшетау пединститутының оқытушысы болып қызмет істеді. 1992 жылы желтоқсан айында аспирантураны бітіргеннен кейін Қазақ мемлекеттік сəулет-құрылыс академиясында қазақ тілі кафедрасының аға оқытушы, соңынан доцент болған. 1997 жылдан бері Астана қаласындағы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде болашақ журналистерге дəріс береді. 2011 жылдың 20 маусымынан Журналистика жəне саясаттану факультеті деканының студенттермен жұмыс жөніндегі орынбасары қызметін атқарып келеді. Филология ғылымдарының кандидаты, доцент Г.Ж.Болатова – бірнеше ғылыми, оқу-əдістемелік еңбектердің авторы. Соның ішінде «Салтжырларындағы тəрбиелік үрдістер» (Сипаттама жəне əдеби үлгілер), «Барлық мамандықтағы студенттерге арналған қазақ тілінен

бақылау жұмысы», «Отандық журналистика тарихы» курсы бойынша оқу бағдарламасы, «Дін жəне оның баспасөздегі көрінісі» арнаулы курсы бойынша оқу бағдарламасы, «Соғыс жылдарындағы мерзімді баспасөздегі «Отанды қорғауда» газетінің орны», «Айқап» журналында əдеби материалдардың берілуі», «Қазақ жауынгерлерін отансүйгіштік рухында тəрбиелеуде майдандық басылымдардың рөлі» сияқты негізгі ғылыми еңбектерін атап өткеніміз жөн. Ұстазға «Қазір талап жоғары, бəсекелестік күшті. Осы орайда, ХХІ ғасырдың журналистерін қалыптастырудың жолдары қандай?» деген сауал қойғанымызда, ол журналистика мамандығына кездейсоқ адамдар оқуға түсе алмайтынын, бойында табиғи дарыны болмаса, неше жерден оқытса да, ол адамнан журналист шықпайтынын жеткізді. Ұстаздың айтуынша, білікті басшы Ерлан Сыдықов басқарып отырған Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің журналистика жəне

саясаттану факультетінде болашақ мамандар даярлау үшін барлық жағдай жасалған. Оларды жоғары білікті мамандар білім нəрімен сусындатуда. Бүгінде студенттерге мамандықтың қыр-сырын үйрету үшін БАҚ-тың басшылары, кəсіби мамандары тартылған. «Бұл орайда, əлем журналистикасы тек жаһандық жаңалықтарды халыққа жеткізуден ғана тұрмайтыны анық. Экономикалық даму жағынан əлдеқайда озып кеткен əлем елдерінің қатарына қосылу – Елбасымыз Н.Назарбаевтың алға қойған мақсаты өткен жылғы жəне биылғы дəстүрлі жолдауларында барынша айқын көрініс тапты. Əрине, журналистиканың да көтеретін жүгі ауқымды екені түсінікті. Факультет деканы Қайрат Сақтың бастамасымен халықаралық деңгейде белгілі ғалымдар шақырып, семинар, тренингтер өткізіп жатырмыз», дейді Гүлжауһар Жамбылқызы. Ұстаз өзі тəрбиелеген шəкірттерінің бойында ең асыл қасиеттердің болғанын қалайды. Олар жоғары оқу орнын бітіргенде дайын маман болып шығулары керек. Осы жолда шəкірттер уақыттарын босқа жоғалтпай, берілген мүмкіндікті тиімді пайдаланып, өзін жан-жақты дамыған түлек ретінде танытуға күш салулары керек. «Оған біздің білім ордамызда барлық жағдай жасалған. Қай қоғам болмасын, өз ісінің шебері ғана емес, сондай-ақ салтдəстүрін, тілін құрметтейтін, досқа адал, ізетті, ибалы, адамгершілігі мол, үлкендерді сыйлайтын, мəдениетті, рухани жағынан толысқан адамдарды қажет ететіні сөзсіз. Мен де барлық шəкірттерімнің бойына осы қасиеттер дарыса деп тілеймін», дейді Г. Болатова. Айбатыр СЕЙТАҚ, журналист.

АСТАНА.

 «Егеменге» елден келді

Сау барды. Мїгедек болып ќайтты ...Кешкісін телеарналар əр жердегі кезекті трагедия туралы хабар таратып жатты. «Кезекті» дейтініміз мұндай жағдайлардың соңғы кезде жиі орын алуынан еді. Қызылорда облысындағы бір бөлімде Отан алдындағы борышын өтеп жатқан оралдық жас жігіт əскер қызметіне өз аяғымен барып, еліне табытта қайтыпты... Шарафаддин ƏМІРОВ, «Егемен Қазақстан».

Бірақ біздің айтпағымыз бұл емес. Осыған ұқсас басқа жағдай. Бұл да əскерге қатысты. Əскерге сау барып, үйіне мүгедек болып қайтқан азамат туралы. «Менің балам Айзат Айтоллаев өткен жылы күзде əскер қатарына шақырылды, – дейді «Егеменге» жазған арызында Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданының тұрғыны Мұратбек Арапов, – ол Алматы облысы Ұзынағаш кентіндегі Төтенше жағдайлар министрлігіне қарасты №28237 əскери бөлімге 4 қарашада келді. 2013 жылдың 16 желтоқсаны Тəуелсіздік мерекесі күні əскери ант қабылдады. Сол кезде мен жəне анасы Алмагүл екеуміз баламыздың жанында болып, нағыз Отан қорғайтын азамат болдың деп, қуанып едік. Арада бір ай өткеннен кейін баламыздың əскери госпитальге түскені туралы хабар келді. 2014 жылдың 31 қаңтар күні əскери бөлімге келіп, бөлім командирі Қуаныш Нұртазинге жолықпақшы болдым. Бірақ реті келмеді. Рота командирі Жақсылық Хамитов та кездеспеді. Алматы қаласындағы №239 əскери госпитальге балам Айзатты іздеп келдім. Бірақ дəрігерлер мені баламмен кездестірмеді. Емдеуші дəрігер майор Əнуар Қожахметов телефон арқылы Айтоллаевтың бастан ауыр соққы алғандығын, қатты ауыратынын, есін жиі жоғалтатынын, талып қалатынын айтып, ұзақ мерзімге емделу керектігін ескертті. Бұдан əрі əскери қызметке жарамайтындықтан комиссиялау арқылы қайтаратындары туралы түсіндірді. Балам Айзат кіші командирлердің ұрып-соғатыны туралы маған телефон арқылы айтып берді. Кіші сержанттар Е.Үсембаев пен М.Əлікбаев 2013 жылдың 17 желтоқсаны мен 31 желтоқсаны аралығында қарауылдық қызметке шыққанда «жарғыны білмейсіңдер» деген желеумен үнемі ұрыпсоғады екен. Тек менің баламды ғана емес, басқа жауынгерлерді де осылай ұрып-соғуды əдетке айналдырған. Бірақ олар ешқандай қарсылық көрсетпеген, ауыздарын ашпаған, соққыны қарсылықсыз қабылдаған. Ал менің балам намысқа тырысып, ұрғызбауға тырысып, қарсыласқан. Осылайша, үнемі таяқ жеудің салдарынан Айзат үстіміздегі жылдың 1 қаңтарында

есінен айырылып құлаған. Сол күннен 9 қаңтарға дейін Ұзынағаштағы əскерисанитарлық бөлімде жатқан. 10 қаңтар күні ғана Алматы қаласындағы №239 əскери госпитальге алып келген. Қазір баламның денсаулығы нашар, жиі-жиі талып құлайды. Əскерге дейін денсаулығы мықты баланың жағдайы бұдан əрі қандай болатыны маған белгісіз. Дəрігерлер ешқандай кепілдік беріп тұрған жоқ. Əскерге сау келіп, елге мүгедек болып қайтатыны жанымды ауыртады. Мен осы жағдайды толық баяндап, Алматы қаласындағы əскери гарнизонның прокуроры С.Сəдуақасовқа жəне Төтенше жағдайлар жөніндегі министр В.Божконың атына арыз бердім. Қазір тергеу амалдары жүріп жатыр. Бірақ №28237 əскери бөлімнің басшылары өздерінің іс-əрекеттерін жасырып, жабуда. Баламды дəретханаға апарып ұрған күндердегі бейнежазбаларды жойып жіберген. Керісінше, баламның есінен танып, өзі құлаған кездегі бейнежазбаны сақтап қалып, «өзі құлап, осындай жарақат алды», деп сылтау келтіріп отыр. Бұл мəселеге байланысты тексеру комиссиясы құрылғаны жөнінде айттым. Дегенмен, бұл мəселеге журналистік зерттеудің де жүргізілгенін қалаймын. Сол үшін «Егеменге» арыз жазып отырмын». Арыз жазылғаннан кейін, тексеру міндетіміз. Шағымда көрсетілген жағдайдың жай-жапсарын анықтау үшін Алматының іргесіндегі Ұзынағаш ауылына атбасын бұрдық. Бізді №28237 əскери бөлім командирінің тəрбие жəне əлеуметтік-құқықтық жұмыстар жөніндегі орынбасарының уақытша міндетін атқарушы майор Қуаныш Бейсембаев қарсы алып, аталған мəселе бойынша түсінік берді. «Қатардағы жауынгер Айзат Айтоллаев 2013 жылы қараша айында Көкшетау қаласынан əскери қызметке шақырылған, – дейді майор Қуаныш Бейсембаев, – сол жылдың 16 желтоқсаны күні əскери ант қабылдаған. Осы уақыттан бері 1-ші құтқару батальонының 2-ші құтқару ротасында құтқарушы болып қызмет атқарған. 2014 жылы 1 қаңтар күні шамамен кешкі сағат 17 кезінде Айтоллаев екінші құтқару ротасының əжетханасында басы айналып құлап, жарақат алған. Осы жағдай бойынша сол күні құқық қорғау органдарына хабарламалар жіберілді. Осы хабарламалар негізінде Алматы

гарнизоны əскери прокуратурасының қызметкерлері жəне Оңтүстік өңірлік əскери тергеу басқармасының аға тергеушісі Р.Құрбанов тергеу алды тексеру жұмыстарын жүргізіп, қатардағы жауынгер А.Айтоллаевтың жарақат алуында əскери қылмыс белгілері жоқ болуына байланысты қылмыстық іс қозғамау туралы шешім қабылдаған. Осы уақыттан бері қатардағы жауынгер Айтоллаевқа Алматы қаласындағы əскери клиникалық госпиталінде медициналық тексеру жасап, емдеу жұмыстары жүргізілді. Қатардағы жауынгер А.Айтоллаевты кіші сержанттар Е.Үсембаев пен М.Əлікбаевтың ұрып-соққаны туралы тексеру жүргізіліп, кіші сержанттар тарапынан əлімжеттіліктің болмағаны жəне ондай қылмыстық жағдайдың орын алмағаны дəлелденді. Сондайақ, бұл мəселе бойынша Төтенше жағдайлар министрлігінен де тексеру жұмыстары жүргізіліп, Айтоллаевқа қатысты əскери бөлім қызметкерлері тарапынан қысым көрсетілгені анықталған жоқ. Айтоллаевтың əкесінің арызда айтқанындай, ол ешқашан қарауыл қызметіне түс пеген, сондықтан оны қарауыл қызметінде кіші сержанттардың ұрып-соқты дегені шындыққа жанаспайды. Қатардағы жауынгер Айзат Айтоллаев Астана қаласындағы Қорғаныс министрлігінің орталық əскери дəрігерлік комиссиясының қаулысы бойынша 2014 жылы 26 ақпан күні денсаулығына байланысты мерзімді əскери қызметінен босатылған». Біз Ұзынағаштағы əскери бөлімге барған кезімізде арызда аттары көрсетілген кіші сержанттар Е.Үсембаевпен жəне М.Əлікбаевпен де кездестік. Олар қатардағы жауынгер А.Айтоллаевты ұрып-соқпағаны жөнінде ант-су ішіп отыр. ...Сонымен, əскерден ауру болып қайтқан Айзаттың əкесінің арызына қатысты əңгімелескен адамдардың барлығы дерлік бұл оқиғада əлімжеттіктің болмағанын айтады. Осы жағдайға байланысты тексеру жүргізген түрлі комиссиялардың шешімдері де солардың айтқанын растайды. Сенейік. Дегенмен, бізді ойландырған бір сұрақ: бұрын-соңды басы ауырып, балтыры сыздамаған Айзаттың əскерге келгеннен кейін талма дертіне шалдығуы неліктен? Осыған қосымша тағы бір сұрақ: егер Айзаттың сырқаты бұрыннан бар болса, оны Көкшетау қаласының əскери комиссариаты əскерге неге қабылдаған? Міне, осы оқиғаға қатысты құрылған түрлі комиссиялар осы сұрақтарға жауап іздемеген. Ал бұл сұрақтарға жауап табылмайынша, Айзаттың əкесінің арызы əлі талай жерді шарлайды. АЛМАТЫ.

7

Тўраќтылыќќа ўмтылєан ќуатты компания «ЌазМўнайГаз» Барлау Ґндіру» акционерлік ќоєамыныѕ ќўрылєанына 10 жыл толды Елімізде мұнай өндіру көлемі жөнінен көшбасшылардың үштігіне кіретін «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» акционерлік қоғамының құрылғанына биыл он жыл. Осы жылдарда акционерлік қоғамда нендей өзгерістер орын алып, ауыз толтырып айтатын қандай биіктерді бағындырды дейтін сауал көлденеңдейді. Тарих үшін он жыл аз болғанымен, межелі белестерді бағындыруы тиіс табысты компания үшін бұл үлкен бір асу. Не бар, не жоқ дейтінді шамалауға да мүмкіндік беретін əжептеуір уақыт. Сонымен, он жылдық белестің ең бір маңызды тұстарын қысқаша шолып шығайық.

Акционерлік қоғам 2004 жылдың наурызында құрылды. 2006 жылы өзінің акцияларын үлкен компаниялардың ішінде алғашқылардың қатарында Қазақстан Қор биржасына орналастырды жəне ғаламдық депозитарлық қолхаттары Лондонның Қор биржасында листингтен өтті. Компания сол жылдың қыркүйегінде ІРО кезінде 2 млрд.тан астам АҚШ долларын тартты. 2007 жылы «Қазгермұнай» БК ЖШС-дағы 50% үлесті, оған қоса CCEL «Қаражанбасмұнай» компаниясындағы үлестің 50%-ын сатып алды. 2008 жылы əлемнің түкпір-түкпіріндегі нарыққа тиімді бағамен шикізат жөнелтетін халықаралық деңгейдегі ірі энергетикалық компания «Би Джи Группен» барлау жəне өндіру саласындағы ынтымақтастық келісіміне қол қойды. Келісімде еліміздің жəне басқа мемлекеттердің жекелеген учаскелерінде көмірсутегі қорларының əлеуетін бірлесіп зерттеудің ұстанымдары белгіленді. Дəл осы жылы «ПетроҚазақстан Инк.» компаниясындағы 33% үлесті сатып алу жөніндегі мəмілеге келді. Ал, 2009 жылы Standard&Poor’s халықаралық рейтинг агенттігі компанияны «GAMMA-6» деңгейіндегі GAMMA корпоративтік басқару рейтингіне кіргізді. 2010 жылы «СапаБарлау Сервис» ЖШС-ін жəне «НБК» ЖШС-ін сатып алды. 2011 жылы Федоров блогын зерттеуге қажетті лицензиясы бар «Ural Group Limited» АҚ-тың 50 %-ын сатып алды. Дəл осы жылдың сəуір айында «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясынан Темір, Теріскен, ӨзенҚарамандыбас, Қаратон-Сарықамыс барлау блоктарын сатып алды. Бір жыл өткен соң компания өзінің «Өзенмұнайгаз» жəне

бизнес-бағыты бойынша қызметкерлерге еңбекақы төлеудің бірыңғай жүйесін енгізу жəне 2014 жылдың бюджетіндегі еңбекақы қорын 21 млрд. теңгеге арттыру, соның ішінде 2014 жылдың ақпан айында болған теңге бағамының өзгеруіне байланысты еңбекақыны 10%-ға арттыру туралы шешім қабылданған. Жұмысшылардың əлеуметтік жағдайын жақсартуға қоса оларды қауіпсіз еңбек жағдаймен қамтамасыз ету, Адам капиталын дамыту компанияны дамытудың жəне бəсекеге қабілеттілікті арттырудың қозғаушы факторы ретінде қарастырылатынын да атап өтпекпіз. Сонымен қатар, компания əлеуметтік жауапкершілігі жоғары компаниялардың бірі. Соңғы он жылда аймақтардың инфрақұрылымы мен əлеуетін дамытуға өз бюджетінен 45 миллиард теңге ақша жұмсаған. Бұл қаржыға Атырау жəне Маңғыстау облыстарында мектеп, балабақша, балалар лагері, спорт кешені, медицина орталықтары, басқа да нысандар салынған. Тұрғындар ауызсумен қамтамасыз етіліп, ауыл мен қала арасына жол салынған. Атырау облысында болашағы жоқ ауылдардың тұрғындарын облыс орталығына көшіруге атсалысқан. Айта берсе, мұндай игі шаруаларды санап саусақ жеткізе алмайсың. Басқасын айтпағанда, 2009 жылдан бері компания жыл сайын Жаңаөзен қаласында мың əлеуметтік жұмыс орнын құруға көмектесіп жүргені, Жаңаөзен қаласын дамыту туралы кешенді жоспардың шеңберінде компания салған тұрғын үйден 200 отбасы пəтерге ие болатыны қандай ғанибет. «Біз соңғы он жылда ардагерлерге, зейнеткерлерге, жетім балаларға, аз қамтылған отбасыларға тұрақты түрде əлеуметтік қолдау көрсетіп келеміз», деді А.Нұрсейітов. «ҚМГ» БӨ» бас директоры А.Нұрсейі товтің айтуынша, қазіргі уақытта

«Ембімұнайгаз» филиалдарын акционерлік қоғам етіп қайта ұйымдастыру ниеті туралы жариялады. Жалпы, «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» акционерлік қоғамының өзі «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының еншілес кəсіпорны болып табылады. ҚМГ БӨ 2012 жылы «Қазгермұнай» БК ЖШС мен CCEL жəне «ПетроҚазақстан Инк.» компанияларындағы үлестерді қоса есептегенде 12,2 млн. тонна мұнай өндірген болса, 2013 жылы ол көрсеткіш 12,3 миллион тоннаға жеткен. Бұл күнде еліміздің Батыс Қазақстан, Атырау, Маңғыстау жəне Қызылорда облыстарында «ҚМГ» БӨ» акционерлік қоғамына қарасты 18 еншілес жəне тəуелді ұйым жұмыс істейді. Бұл акционерлік қоғамды мемлекетіміздегі ең ірі жұмыс беруші компаниялардың бірі деп атауға мүмкіндік береді. Нақты айтқанда, 25 мыңнан аса адамды жұмыспен қамтып отыр. Əлеуеті зор компания өзінің он жылдық мерейтойы қарсаңында Астанада БАҚ өкілдеріне баспасөз мəслихатын ұйымдастырған кезде үлкен ұжымның басшысы, яғни, «ҚМГ» БӨ» АҚ бас директоры Абат Нұрсейітов «мұнайшылар – акционерлік қоғамның негізгі капиталы» дегенді де айтты. Қараңыз, акционерлік қоғам 2007 жылы өз қызметкерлеріне əлеуметтік қорғалудың жоғары дəрежесін қамтамасыз ететін ұжымдық шарт жасасқан Қазақстандағы алғашқы компаниялардың бірі болған. 2008 жылы бұл ұжымдық шарт «Парыз» республикалық байқауының қорытындысы бойынша елімізде ең үздік болып танылған. Ал, өткен жылдың желтоқсан айында «ҚМГ» БӨ» өзінің еншілес жəне бағынышты ұйымдарымен 2014-2016 жылдарға арналған жаңа ұжымдық келісімшартты қабылдады. Наурызда өткен Директорлар кеңесінің отырысында 2014 жылдың 1 сəуірінен бастап «Барлау, мұнай мен газ өндіру»

жаңғырту бағдарламасына сəйкес, өндірісте ескірген жабдықтарды алмастыру ісі жүзеге асырылуда, жаңа өндірістік нысандар салынып жатыр. Бағдарлама орта келешектегі мерзімге есептелген. Ал оған болжам бойынша 75-90 миллиард теңге көлемінде инвестиция салынбақ. Бұрын қолмен атқарылған еңбектер енді жаңа технологияның жетістіктерімен алмастырылуда екен. Бұл өз кезегінде мұнайшылардың еңбек ету қарқынын жақсартпақ. Сондайақ, техника қауіпсіздігі мен қоршаған орта тазалығының да сақталуына əсерін тигізбек. Мысалы, Жаңғырту бағдарламасы бойынша бір ғана Өзен кен орнында диагностикалау жəне жерасты жабдықтарын жөндеу цехы пайдалануға берілген, сұйықтық дайындайтын цехтың құрылысы аяқталған. Жаңадан іске қосылған цех жерасты жабдығын жөндеудің сапасын арттырады жəне оның өндірісте пайдалану уақытын ұзартады. Цех қуаттылығы жылына 10 мың метр тереңдіктегі сорапты, 300 мың

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан».

дана сораптық штанганы, сондай-ақ, 400 мың дана компрессорлық құбырды жөндеуге жетеді. Ал «Ембімұнайгаз» АҚта ілеспе газды кəдеге асыруға арналған жабдықтың құрылысы аяқталып, нақтырақ айтқанда, өткен жылы желтоқсан айында пайдалануға берілген еді. Мақат кен орнында қуаттылығы жылына 40 млн. текше метр газ өндіретін ілеспе газды дайындау жəне тасымалдау қондырғысын орнату 2012 жылы басталып, 2013 жылдың жазында толықтай аяқталған. Қондырғы құрамында негізінен компрессор, газ өңдеуші техникалық жабдық, компрессорды басқару машинасы, сеператорлар, т.б. бірнеше техникалық жабдықтар бар. Осыған байланысты «Ембімұнайгаз» АҚ-тың 23 маманы «Татнефтегазпереработка» акционерлік қоғамына (Татарстан Республикасы) арнайы жіберіліп, оқу-дайындық курсында тəжірибе жинақтап келгенін де атап өту қажет. Қазіргі таңда ілеспе газды дайындау жəне тасымалдау қондырғысы əлемдік стандартқа сəйкес жұмыс істеп тұр. Тағы бір айта кететін жағдай, өткен жылы Тəуелсіздік күні қарсаңында компания маңғыстаулық мұнайшыларға керемет сый жасады. «Қаражанбас» кен орнында елімізде теңдесі жоқ техникалық өндірістік база ашылған болатын. Мұнда Елбасы Н.Назарбаевтың тапсырмасымен құрылған «Технологиялық көлік жəне ұңғымаларға қызмет көрсету басқармасы» серіктестігінің жұмыскерлері еңбек ететіні белгілі болған. Өндірістік база бір мезгілде 250 автокөлік пен арнаулы техникаға сапалы қызмет көрсете алады. Дəлірек айтқанда, заманауи үлгідегі құрал-жабдықтардың көмегімен техникаларға диагностика жасалып, күрделі ақаулар қалпына келтірілсе, автоматтандырылған құрылғының көмегімен ластанған көліктерді əп-сəтте жуып-шайып алуға да жағдай жасалған. Сондай-ақ, өндіріс аумағында жөнделуге əкелінген көліктер үшін көлемі 3 мың шаршы метрді құрайтын жылы гараждардың да бар екені хабарланған болатын. «Біз аймақтағы ахуалдарды оңалтып, өндірісті қалпына келтірдік. Алдағы уақытта да қазіргі қарқынымызды бəсеңдетпей, ел экономикасын нығайтуға өз үлесімізді қоссақ дейміз. Алдағы бесжылдықта біздің компания жыл сайын 12 миллион тонна көлемінде мұнай өндіруді жоспарлап отыр. Жоспарды осыдан төмен алуға болмайды. Бұл, бір жағынан, компанияда тұрақтылықтың іргетасын қалыптастыруға мұрсат береді. Əрине, өндірісті жаңғырту үшін аз қаржы инвес-

тициялап отырған жоқпыз. Сондықтан əлеуетімізді жоғарылатудың түрлі жолдарын қарастыратын боламыз, мен біздің активтер рентабельділігін сақтайтынына жəне бірлескен кəсіпорындар тұрақты табыстар түсіретініне сенімдімін», деді бас директор басқосуда. Жалпы, бұл жиында 2017 жылы соңғы бес жылда анықталған перспективасы жоғары кен орны Федоров блогының Рожковское кен орны пайдалануға берілетінінен хабардар болдық. Қорыта келгенде айтарымыз, əлеуеті зор компанияның алдағы күндерге құрған негізгі жоспары тұрақтылықпен, адам капиталын дамытумен, мұнай қорын жаңа технологиялардың көмегімен еселеумен байланысты. Оған қоса, өздеріне пайда түсіру арқылы мемлекетке пайдасын жылына 300 миллиард теңге салық арқылы жеткізіп отырған қуатты акционерлік қоғам мемлекет алдындағы əлеуметтік жауапкершіліктерін де естен шығармақ емес.


8

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

Діни конфессиялар ґкілдері полицейлермен кездесті «Цеснабанк» акционерлік қоғамы облигацияларының шығарылымы туралы ақпараттық хабарлама «Цеснабанк» АҚ үшінші облигациялық бағдарлама шегіндегі (10.08.11ж. №Е08) облигациялардың он үшіншіден бастап он жетіншіге дейінгі шығарылымдарының (№Е08-13 - Е08-17) Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінде 2014 жылдың 19 наурызында мемлекеттік тіркеуден өткені жəне оларды орналастыру шарттары жөнінде хабарлайды. Он үшінші Он төртінші шығарылым шығарылым (ҰСН KZP14Y07E086) (ҰСН KZP13Y07E088) Шығарылатын облигация түрі Шығарылатын облигация саны Шығарылымның жалпы саны Бір облигацияның номиналдық құны Сыйақы мөлшерлемесі Айналым мерзімі

Шығарылатын облигация түрі Шығарылатын облигация саны Шығарылымның жалпы саны Бір облигацияның номиналдық құны Сыйақы мөлшерлемесі

Он бесінші шығарылым (ҰСН KZP15Y07E083)

атаулы купонды бағынышты қамтамасыз етусіз 10 000 000 000 (Он миллиард) дана 10 000 000 000 (Он миллиард) дана 1 (бір) теңге

5 000 000 000 (Бес миллиард) дана 5 000 000 000 (Бес миллиард) дана

Суицид – мінез-құлық ауытқуы. Дегенмен, қазіргі таңда өзіне өзі қол салу біржақты патологиялық тұрғыдан қарастырылмайды. Бұл əрекет көп жағдайда есі дұрыс адамның мінез-құлқы болып табылады. Сондықтан өзіне өзі қол салуға қатысты əрекет мінез-құлықтың бұзылу формасының ең шегі дейміз. Міне, осы орайда ішкі істер органдары қызметкерлерінің арасында суицидтердің алдын алу үшін психологиялық жағдайдың жасырын нысандары мен аспектілерін тану керек болған көрінеді. Мəселен, Шығыс Қазақстан

облысы мамандандырылған мемлекеттік күзет басқармасының психолог-испекторлары «Ішкі істер органдары қызметкерлері арасында суицидтік көріністердің алдын алу» тақырыбы бойынша семинар-кеңес ұйымдастырды. Көмек алу үшін

ХАБАРЛАНДЫРУ

5 000 000 000 (Бес миллиард) дана 5 000 000 000 (Бес миллиард) дана

Сыйақы мөлшерлемесі - облигацияның номиналдық құнынан жылдық 8 % Айналым басталған күннен бастап 7 жыл Облигация шығарылымының құрылымы Он алтыншы шығарылым Он жетінші шығарылым (ҰСН KZP16Y03E080) (ҰСН KZP17Y05E083) атаулы купонды қамтамасыз етусіз 10 000 000 000 (он миллиард) дана

3 000 000 000 (үш миллиард) дана

10 000 000 000 (он миллиард) дана

3 000 000 000 (үш миллиард) дана

1 (бір) теңге

Сыйақы мөлшерлемесі - облигацияның номиналдық құнынан жылдық 6 %

Сыйақы мөлшерлемесі облигацияның номиналдық құнынан жылдық 8 % Айналым мерзімі Айналым басталған күннен бастап 3 жыл Айналым басталған күннен бастап 5 жыл Облигация шығарылымдарының барлығы үшін Сыйақыны есеп- Облигациялардың айналымға түсуі басталған күннен бастап теу басталатын күн Сыйақы Облигациялар бойынша сыйақы төлеу 360/30 (жылда 360 күн / айда 30 төлеу күні мен күн) уақыт базасы есебінен жылына екі рет, сол сияқты əр алты ай сайын, мерзімділігі облигациялардың айналымға түсе бастау күнінен бастап, жыл сайын өтеу мерзіміне дейін жүргізіледі. Сыйақы Сыйақыны төлеу облигация иелерінің ағымдағы шоттарына ақша аудару төлеудің тəртібі арқылы теңгемен жүргізіледі. Сыйақы оны алуға құқығы бар тұлғаларға мұндай мен шарты төлем жүзеге асырылатын кезеңнің соңғы күнінің басындағы жағдай бойынша төленеді. Облигациялар бойынша сыйақы төлемдер жүргізілетін кезеңнің соңғы күнінен кейінгі 10 (он) жұмыс күні ішінде төленеді. Купондық сыйақы купондық сыйақының жартыжылдық мөлшерлемесі мен облигацияның номиналды құнының көбейтіндісі ретінде есептеледі. Егер инвестор Қазақстан Республикасының резиденті болып табылмаса, сыйақы Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің төлем күніндегі ресми бағамы бойынша ЕВРО немесе АҚШ долларымен төленеді. Теңге сомасын шетел валютасына айырбастау инвестордың есебінен жүзеге асырылатын болады. Айналымның «Қазақстандық қор биржасы» АҚ бағалы қағаздар ресми тізіміне облигацияның басталу күні қосылған күні облигация айналымының басталу күні болып табылады. Облигацияларды Облигациялар айналым мерзімінің соңында облигациялардың номиналды құны өтеу шарты мен бойынша соңғы купонды сыйақы төлеумен бір уақытта төлем жүзеге асырылатын тəсілі кезеңнің соңғы күнінің басындағы жағдай бойынша теңгемен облигация иелерінің тізілімінде тіркелген облигация иесінің ағымдағы шотына ақша аудару арқылы өтеледі. Облигациялардың номиналды құны мен соңғы купондық сыйақы облигациялар айналымының соңғы күнінен кейінгі 10 (он) жұмыс күні ішінде төленеді. Егер инвестор Қазақстан Республикасының резиденті болып табылмаса, сыйақы Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің төлем күніндегі ресми бағамы бойынша ЕВРО немесе АҚШ долларымен төленеді. Теңге сомасын шетел валютасына айырбастау инвестордың есебінен жүзеге асырылатын болады. Облигацияларды Облигацияны өтеудің алғашқы күні облигация айналымы кезеңінің соңғы өтеу күні күнінен кейінгі күн болып табылады. Шектеулер (ко- Осы облигациялар шығарылымының анықтамалығында белгіленген облигациялар айналымының мерзімі ішінде эмитент мынадай талаптарды орындауы тиіс: венанттар) 1) эмитент қызметінің негізгі түрлерін өзгертуді қарастыратын эмитенттің құрылтайшылық құжаттарына өзгертулер енгізбеу; 2) ұйымдық-құқықтық форманы өзгертпеу; 3) облигациялар эмитенті мен биржа арасында жасасқан листинг шартында белгіленген жылдық жəне аралық қаржы есептемесін беру мерзімдерін бұзуға жол бермеу; 4) облигациялар эмитенті мен биржа арасында жасасқан листинг шартында белгіленген облигациялар эмитентінің жылдық қаржы есептемесі бойынша аудиторлық есептерді беру мерзімін бұзуға жол бермеу. Шектеулерді (ковенанттарды) бұзған жағдайда эмитент органы шешім қабылдаған (1 т. жəне 2 т.) күннен бастап немесе ақпаратты (3 т. жəне 4 т.) беру мерзімін бұзған күннен бастап эмитент «Казахстанская правда» жəне «Егемен Қазақстан» газеттерінде, сондай-ақ эмитенттің (www.tsb.kz) ресми сайтында, «Қазақстандық қор биржасы» АҚ (www.kase.kz) жəне Қаржы есептемесі депозитарийінің (www.dfo.kz) ресми сайтында ақпараттық хабарлама жариялау арқылы 7 (жеті) күнтізбелік күн ішінде осы бұзу туралы облигациялар ұстаушыларына хабарлайды. Осы бөлімнің 1) т. жəне 2) т. шектеулерді (ковенанттарды) бұзған кезде, сондайақ листинг шартында белгіленген соңғы күннен бастап 7 күнтізбелік күн ішінде есептемені (3 т. жəне 4 т.) бермеген жағдайда облигациялар иеленушісі хабарламаны жариялаған күннен бастап 30 (отыз) күнтізбелік күн ішінде оған тиесілі облигациялардың өтеуін төлеп алуды талап етуге құқылы. Міндеттемелерді орындауды жазбаша талап етуді алған күннен бастап 90 (тоқсан) күнтізбелік күн ішінде облигациялар иеленушілерінің ағымдағы шоттарына номиналдық құнды жəне купондық сыйақыны аудару арқылы эмитент өтеуін төлеп алуды талап ету құқығын пайдаланған ұстаушы облигацияларының өтеуін төлеп алады. Облигациялар иеленушісі облигациялар иеленушісінің деректемелері (заңды жəне іс жүзіндегі мекенжайы, телефондары, электрондық мекенжайлары, банктік деректемелер, ЖСН, жеке тұлға үшін жеке куəлігінің деректері) көрсетілген еркін формадағы өтінішті береді. Шектеулерді (ковенанттарды) бұзған жағдайдағы өтеуін төлеп алу процедурасы тек облигациялар иеленушілерінің берген өтініштері негізінде ғана өткізілетін болады. Барлық берілген өтінімдерді толық қанағаттандыру мүмкін болмаған жағдайда барлық иеленушілердегі облигациялардың өтеуін төлеп алу өтінім берген облигациялар иеленушілеріне берілген өтінімдер кезектілігінің тəртібінде жүзеге асырылады. Өтеуін төлеп алуға өтінім бермеген облигациялар иеленушілері осы анықтамалықта көрсетілген осы шығарылымның айналым мерзімі аяқталған кезде оларға тиесілі облигациялардың өтелу құқығына ие. Облигацияларды Облигациялар «Бағалы қағаздар нарығы туралы» Қазақстан Республикасы орналастыЗаңының 22-бабының 1 т. сəйкес бүкіл айналыс мерзімі ішінде ұйымдасқан ру мерзімі мен нарықта орналастырылады. Инвесторлардың шектелмеген топтары арасында обтəртібі лигацияларды орналастыру мерзімі мен тəртібі туралы эмитент «Казахстанская правда» жəне «Егемен Қазақстан» газеттерінде, сондай-ақ эмитенттің (www. tsb.kz) ресми сайтында, «Қазақстандық қор биржасы» АҚ (www.kase.kz) жəне Қаржы есептемесі депозитарийінің (www.dfo.kz) ресми сайтында жариялау арқылы хабарландырады. Облигацияларды Ұйымдасқан бағалы қағаздар нарығында облигацияларды орналастыру төлеудің тəртібі кезіндегі төлеу тəртібі мен шарттары сауда-саттық ұйымдастырушысының ішкі мен шарттары құжаттарымен анықталады.

Облигация орналастыру кезінде нарықта пайда болған сұраным мен ұсыныс нəтижесінде облигацияны орналастыру бағасы эмитенттермен анықталатын болады. Облигация төлемі қолданыстағы заңнамаға сəйкес ақшалай жүргізіледі. «Цеснабанк» АҚ облигация шығарылымының шарттарымен жəне өзге де ақпараттармен толығырақ келесі мекенжайлар бойынша таныса аласыздар: эмитент– 010000, Астана қ., Жеңіс д-лы, 29 тел. (717) 2770-177, андеррайтер шығарылымы – «Цесна Капитал» АҚ, келесі мекенжай бойынша: 010000, Астана қ., Республика д-лы, 9/2 ВП5, тел. (717)2472-551, факс (717)2472-551 (ішкі 105). «Цеснабанк» АҚ Басқармасы

аталған кеңеске түрлі діни конфессиялардың өкілдері мен ШҚО ІІД психолог-инспекторлары шақырылды. Сондай-ақ, іс-шараға ММКБ басшылығы жəне полиция батальондары мен Ұлан жəне Глубокое аудандарындағы полиция взводтарының жеке жəне басшы құрамы қатысты. Олардың алдында сөйлегендер өмірде болатын түрлі жағдайлардың мағыналық аспектілерін, проблемалық жағдайларды шешудегі қиыншылықтарды шыдамдылықпен өту жолдарын айтты. Оған қоса, эмоциялық тұрақтылық пен тұлғаның дамуында оң серпінге себепші болатын профилактикалық жұмыстың оңтайлы əдістері мен тəсілдерін талқылады, деп хабарлады ШҚО ІІД баспасөз қызметі.

ОБЪЯВЛЕНИЕ

Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасы шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кəсіпорны басшысы бос лауазымына орналасуға ашық конкурс жариялайды Кəсіпорынның атауы: «Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасының «№5 қалалық емханасы» шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кəсіпорны. Мекенжайы: Қазақстан Республикасы, Қызылорда облысы, Қызылорда қаласы, Балқы Базар көшесі, 1 «А». Негізгі қызметі: қала халқына медициналық көмек көрсету. Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасы «№5 қалалық емханасы» шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кəсіпорнының бас дəрігері, дара басшылық негізінде бас дəрігер басқарады, ол жоғары денсаулық сақтау органымен тағайындалады. Қызмет атқарған жылдарына байланысты лауазымдық жалақысы 65 299 теңгеден 72204 теңгеге дейін (экологиялық коэффициентті есепке алмағанда). Бас дəрігер міндетіне ұйымдастыру жүйесіне жетік, денсаулық сақтау ұйымдарының басшылық лауазымдарында кемінде 5 жыл еңбек өтілі бар дəрігер тағайындалады. Қызметтік міндеттері: Кəсiпорынның қаржы-шаруашылық қызметiне жəне мүлкiнiң сақталуына, кəсiпорында сыбайлас жемқорлыққа қарсы iс-əрекеттi ұйымдастыруға дербес жауапты болады. Кəсiпорын қызметiнiң барлық мəселелерiн Қазақстан Республикасының заңнамасымен сəйкес дербес шешедi. Кəсiпорынның атынан сенiмхатсыз əрекет етедi жəне оның мүдделерiн барлық органдарда бiлдiредi, Қазақстан Республикасының заңнамасымен бекiтiлген шектерде кəсiпорынның мүлкiне билiк етедi, шарттар жəне өзге де мəмiлелер жасайды, сенiмхаттар бередi, банктiк шоттар ашады, кəсiпорынның барлық қызметкерлерi үшiн мiндеттi бұйрықтар шығарады жəне нұсқаулар бередi. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексiне сəйкес кəсiпорынның қызметкерлерiн жұмысқа қабылдайды жəне олармен еңбек шарттарын бұзады, көтермелеу шараларын жəне жаза қолданады. Белгiленген еңбекақы төлеу қоры шегiнде еңбекақы төлеу нысанын, штаттық кестенi, лауазымдық айлықақылардың мөлшерлерiн, сыйлықақы беру жəне өзге де сыйақы жүйесiн бекiтедi. Өзiнiң орынбасарларын қызметке тағайындау жəне босату үшiн тиiстi саланың уəкiлеттi органына кандидатуралар ұсынады, өзiнiң орынбасарлары мен кəсiпорынның басқа да басшы қызметкерлерiнiң құзыретiн белгiлейдi; Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге де функцияларды жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: - Жоғары медициналық білім. Мамандығы бойынша кəсіпорынның бейініне сəйкес саласының басшы лауазымдарында кемінде 5 жыл жұмыс өтілі; - Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiн (Жалпы жəне ерекше бөлiмдер), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 2 шiлдедегi Заңын, «Мемлекеттiк мүлік туралы» Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 1 мамырдағы Заңын, «Мемлекеттiк құпиялар туралы» Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 15 наурыздағы Заңын, Қазақстан Республикасының осы кəсiпорынның қызметi саласындағы қатынастарды реттейтiн нормативтiк құқықтық актілерін бiлетiндiгi тексерiледi. Сондай-ақ, мемлекеттiк басқару органы бекiткен тиiстi кəсiпорын басшысының бiлiктiлiк талаптары мен лауазымдық нұсқаулығының негiзiнде конкурсқа қатысушылардың кəсiби бiлiмi анықталады. Мемлекеттік кəсiпорындардың басшыларын тағайындау жəне аттестаттау ережесiне сəйкес өткізіледі. Байқауға қатысқысы келген азаматтар Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасына келесі құжаттарды тапсырады: 1) конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2) мемлекеттік жəне орыс тілдерінде түйіндеме; 3) еркін нысанда жазылған өмірбаян; 4) білімі туралы құжаттардың көшірмесі; 5) еңбек кітапшасының (ол болған кезде) немесе жеке еңбек шартының көшірмесі не соңғы жұмыс орнына қабылданғаны жəне одан босатылғаны туралы бұйрықтардың көшірмесі; 6) денсаулығы туралы белгіленген нысандағы анықтама. Конкурсқа қатысушы өзінің біліміне, жұмыс тəжірибесіне, кəсіби деңгейіне қатысты қосымша ақпаратты (біліктілігін арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар беру, ғылыми жарияланымдар, осының алдындағы жұмыс орнының басшылығынан кепілдеме жəне т.с.) беруіне болады. Осы қағидалардың талаптарына сəйкес барлық құжаттар дайын болғанда комиссия құжаттар қабылдау аяқталған күннен бастап 5 жұмыс күні ішінде құжаттар тапсырған тұлғаны конкурсқа қатысуға жіберу туралы шешім қабылдайды. Конкурсқа қатысуға жіберілген тұлғалардың тізімі бекітілгеннен кейін, комиссия конкурсқа қатысушылар ұсынған құжаттарды зерделейді жəне күнтізбелік 10 күн ішінде конкурсқа қатысушылармен əңгімелесу өткізеді. Конкурс Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасында Қызылорда қаласы, Абай даңғылы, 60-үй мекенжайы бойынша өтеді. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар аталмыш хабарландыру жарияланған мерзімнен бастап 15 күнтізбелік күн аралығында Қызылорда қаласы, Абай даңғылы, 60-үй мекенжайы бойынша тапсырылуы тиіс, анықтама үшін телефон: 8-(7242)- 40-04-51 (3005). Аталмыш лауазымға орналасқан азамат үшін көтерме шығындар төленбейді, тұрғын үй жəне жеңілдіктер ұсынылмайды.

Управление здравоохранения Кызылординской области объявляет конкурс на занятие вакантной должности руководителя государственного коммунального предприятия. Наименование предприятия: Государственное коммунальное предприятие на праве хозяйственного ведения «Городская поликлиника №5» управления здравоохранения Кызылординской области. Адрес: Республика Казахстан, индекс 120009, Кызылординская область, город Кызылорда, улица Балкы Базар, 1 «А». Основная деятельность: оказание медицинской помощи населению области. Главный врач государственного коммунального предприятия на праве хозяйственного ведения «Городская поликлиника №5» управления здравоохранения Кызылординской области», назначаемый вышестоящим органом здравоохранения в установленном порядке главный врач, на основе единоначалия возглавляет предприятие. Должностной оклад в зависимости от выслуги лет 65 299 тенге до 72 204 тенге (без учета экологического коэффициента). На должность главного врача назначается врач, имеющий подготовку по организации деятельности предприятия, имеющий стаж работы не менее 5 лет. Функциональные обязанности: Руководитель предприятия несет персональную ответственность за финансово-хозяйственную деятельность и сохранность имущества, за организацию противодействия коррупции на предприятии. Решает все вопросы деятельности предприятия в соответствии с его компетенцией, определяемой законодательством Республики Казахстан. Без доверенности действует от имени предприятия и представляет его интересы во свех органах, в пределах, установленных законодательством Республики Казахстан, распоряжается имуществом предприятия, заключает договоры и совершает иные сделки, выдает доверенности, открывает банковские счета, издает приказы и дает указания, обязательные для всех работников предприятия. В соответствии с Трудовым кодексом Республики Казахстан принимает на работу и расторгает трудовой договор с работниками, применяет меры поощрения и налагает взыскания. Утверждает формы оплаты труда, штатное расписание, размеры должностных окладов, систему премирования и иного вознаграждения работников предприятия, в пределах установленного фонда оплаты труда, представляет уполномоченному органу соответствующей отрасли кандидатуры для назначения на должность и освобождения от должности своих заместителей, устанавливает компетенцию своих заместителей и других руководящих работников предприятия. Осуществляет иные функции, предусмотренные законодательством Республики Казахстан. Требования к участникам конкурса: - высшее медицинское образование. Стаж работы по специальности на руководящих должностях соответствующего профиля предприятия не менее 5 лет. - знание Конституции Республики Казахстан, Гражданского кодекса Республики Казахстан (Общая и Особенная части), Закона Республики Казахстан от 2 июля 1998 года «О борьбе с коррупцией», Закона Республики Казахстан от 1 марта 2011 года «О государственном имуществе», Закона Республики Казахстан от 15 марта 1999 года «О государственных секретах», нормативных правовых актов Республики Казахстан, регулирующих отношения в сфере деятельности данного предприятия. Также определяются профессиональные знания участников конкурса на основании квалификационных требований и должностной инструкции руководителя соответствующего предприятия, утвержденных органом государственного управления. Граждане, желающие принять участие в конкурсе, представляют в департамент здравоохранения Кызылординской области следующие документы: 1) заявление об участии в конкурсе; 2) резюме на государственном и русском языках; 3) автобиографию, изложенную в произвольной форме; 4) копии документов об образовании; 5) копию трудовой книжки (при ее наличии) или индивидуального трудового договора либо выписки из приказов о приеме и увольнении с последнего места работы; 6) справку о состоянии здоровья по установленной форме. Участник конкурса может представить дополнительную информацию, касающуюся его образования, опыта работы, профессионального уровня (копии документов о повышении квалификации, присвоении ученых степеней и званий, научных публикациях, рекомендации от руководства предыдущего места работы и т.п.). При наличии всех документов, а также соответствии лица требованиям комиссия принимает решение о допуске подавшего документы лица к участию в конкурсе в течение 5 рабочих дней со дня окончания приема документов. Кандидаты, допущенные к участию в конкурсе, проходят собеседование в течение 10 рабочих дней после окончания срока приема документов в управлении здравоохранения Кызылординской области по адресу: город Кызылорда, проспект Абая, 60. Необходимые для участия в конкурсе документы должны быть представлены в течение 15 календарных дней с момента публикации данного объявления в управление здравоохранения Кызылординской области по адресу: город Кызылорда, проспект Абая, 60. Телефон для справок: 8-(7242)- 40-04-51 (3005). Лицу, занявшему данную вакантную должность, подъемные расходы не оплачиваются, жилье и льготы не предоставляются.

Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 57-бабына сəйкес, «Самұрық-Энерго» АҚ «Семей қ. 3-ЖЭО-ны салу» ТЭН-ін ПредОВОС материалдарымен бірге Қазақстан Республикасы ҚОжСРМ Экологиялық реттеу жəне бақылау комитетіне мемлекеттік экологиялық сараптамаға береді. Қосымша ақпарат алу үшін мына телефон бойынша хабарласуға болады: 8 (7172) 69-23-37.

В соответствии со статьей 57 Экологического кодекса Республики Казахстан АО «Самрук-Энерго» передает на государственную экологическую экспертизу в Комитет экологического регулирования и контроля МОСиВР Республики Казахстан ТЭО «Строительство ТЭЦ-3 в г.Семей» с материалами ПреОВОС. За дополнительной информацией можно обратиться по телефону: 8 (7172) 69-23-37.

Шортанды ауданының əкімдігі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу үшін жалға жер телімдерін беру бойынша конкурс өткізеді, конкурс 2014 жылғы 5 мамырда сағат 15.00-де мына мекенжайда болады: Ақмола облысы, Шортанды ауданы, Шортанды кенті, Абылай хан көшесі, 20. № Жер телімінің Алаңы, Жалдау Жер телімінің орналасқан Мақсатты р/с қысқаша сипатга мерзімі, орны тағайындалуы тамасы жыл 1 2 3 4 5 6 65,0 1 егістік 10 жыл Пригородный ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 105,0 2 егістік 10 жыл Петров ауылдық округі ауылшаруашылық 25,0 жайылымдық өндірісін жүргізу 108,0 3 егістік 10 жыл Бозайғыр ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 80,0 4 егістік 10 жыл Бозайғыр ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 220,0 5 егістік 10 жыл Бозайғыр ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 327,0 6 жайылымдық 10 жыл Новоселов ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 326,0 7 жайылымдық 10 жыл Новоселов ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 362,0 8 егістік 10 жыл Новоселов ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 362,0 9 егістік 10 жыл Новоселов ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 363,0 10 егістік 10 жыл Новоселов ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 357,0 11 жайылымдық 10 жыл Бектау ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 357,0 12 жайылымдық 10 жыл Бектау ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 358,0 13 жайылымдық 10 жыл Бектау ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 200,0 14 егістік 10 жыл Бектау ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 200,0 15 егістік 10 жыл Бектау ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 542,0 16 егістік 10 жыл Бектау ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 13,0 17 егістік 10 жыл Новокубань ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 70,0 18 егістік 10 жыл Дамса ауылдық округі ауылшаруашылық 55,0 өндірісін жүргізу жайылымдық 1890,0 19 жайылымдық 10 жыл Андреев ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 300,0 20 жайылымдық 10 жыл Андреев ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 2159,0 21 жайылымдық 10 жыл Пригородный ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу 7338,0 22 жайылымдық 10 жыл Петров ауылдық округі ауылшаруашылық өндірісін жүргізу Жер телімдерін беру шарты: мақсатты белгіленуіне байланысты міндетті түрде пайдалану. Конкурс қатысушысы ретінде тіркелу үшін жеке басын куəландыратын құжатты жəне конкурстық өтінімді тапсыру қажет. Конкурсқа қатысушылардан өтінімдер қабылдау жəне тіркеу мына мекенжайда жүргізіледі: Ақмола облысы, Шортанды ауданы, Шортанды кенті, Лермонтов көшесі, 13. Анықтама үшін телефон – (871631 – 35137, 35141). Конкурстық өтінімдер тапсырудың түпкілікті мерзімі – 2014 жылғы 5 мамырда сағат 12.00-ге дейін. Шортанды аудандық «Жер қатынастары бөлімі» ММ.

«AIR CONTROL» АҚ 1 236 000 000 теңгеге дейін қаржыландыру лимитін ұлғайту бойынша «Цеснабанк» АҚ-пен ірі мəміле жасағандығы туралы хабарлайды, міндеттемелерін орындауды қамтамасыз ету ретінде «AIR CONTROL» АҚ-ға тиесілі мүлкін береді.

АО «AIR CONTROL» объявляет о совершении крупной сделки с АО «Цеснабанк» по увеличению лимита финансирования до 1 236 000 000 тенге, в качестве обеспечения исполнения обязательств предоставляет имущество принадлежащее АО «AIR CONTROL».

Считать недействительными утраченные (утерянные) учредительные документы Актюбинского областного филиала ОО «Федерация таеквондо «WTF» Республики Казахстан» (ОО «Республиканская федерация таеквондо (WTF))».

«Медтехника» АҚ «Альянс Банкі» АҚ-пен ірі мəміле жасағандығы туралы өзінің акционерлеріне, кредиторларына жəне өзге де мүдделі тұлғаларға хабардар етеді.

АО «Медтехника» уведомляет своих акционеров, кредиторов и иных заинтересованных лиц о совершении крупной сделки с АО «Альянс Банк».

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің басшылығы мен ұжымы Қазақстан Республикасының Төтенше жəне өкілетті елшісі, Қазақстан дипломаттары ассоциациясының төрағасы, ардагер дипломат Əуесхан Мақатайұлы ҚЫРБАСОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі жəне Ішкі істер органдары мен ішкі əскерлері ардагерлерінің қазақстандық кеңесі ішкі істер органдарының құрметті ардагері, Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері, милиция генерал-майоры Əбдіқадыр Болсамбекұлы БОЛСАМБЕКОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туысқандарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Генералдар кеңесі» республикалық қоғамдық бірлестігінің төралқасы Ұлы Отан соғысының ардагері, генерал-майор Əбдіқадыр БОЛСАМБЕКОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның балалары мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


Дґѕгеленген дїние їйіѕізде Дүйсенбі, 7 сəуір

7.00 8.00 9.30 9.40 10.45 11.30 12.30 12.40 12.55 13.25 14.00 14.05 14.30 15.05 16.10 17.00 17.30 17.50 18.10 18.50 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.10 23.40 00.10 00.30 01.15 01.45 02.30 02.45 03.20 7.00 9.00 10.00 11.00 12.30 13.00 13.15 13.45 14.15 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.20 23.40 01.10 01.3004.00 6.00 6.50 7.00 11.00 11.55 12.20 12.55 14.00 14.35 15.00 15.25 15.50 16.50 18.00 19.00 19.30 20.00 20.30 21.00 21.30 22.45 23.55 01.50 02.25

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Апта.kz». «Айтуға оңай». «Əпке». Телехикая. Жаңалықтар. «Қазақтың қолөнері». «Дауа». «Ақсауыт». «Еңбек түбі – береке». «Кони». Мультхикая. «Зерде». Танымдық бағдарлама. «Əйел бақыты». Токшоу. «Келін». Телехикая. «Менің Қазақстаным». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Біз қазақша сөйлейміз». Реалити шоу. «Ғажайыпстанға саяхат». Мультхикая. «Заң жəне біз». Тікелей көрсетілім. «Əпке». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Сырғалым». Телехикая. «Шетелдегі қазақ балалары». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «SPORT.KZ». «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». «Көкпар». Ұлттық ойын. «Өзекжарды». Жаңалықтар. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. «Жеті күн». «Жеті күн». «Өбіс». Кино. «Туған өлке». Жаңалықтар. «Көзқарас». «Əр үйдің сыры басқа». Деректі драма. «Айтұмар». Жаңалықтар. «Шальной ангел». Деректі фильм. «Семейные мелодрамы». «Балаларға өмір сыйлаңыз». Жаңалықтар. «Күн құпиясы». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Жігіттер хикаясы». Телехикая. «Біз». Жаңалықтар. «Бюро расследований». Жаңалықтар. «Сулейман Великолепный». Телесериал. «След». Телесериал. Футбол. Журналдар. Жаңалықтар.

«П@УTINA+». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Гадание при свечах». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Время обедать». «Модный приговор». «Караоке-такси». «П@УTINA+». Жаңалықтар. «Истина где-то рядом». «Судебные истории». «Давай поженимся». Жаңалықтар. «Караоке-такси». «В наше время». Жаңалықтар. «П@УTINA» Жаңалықтар. «Пусть говорят». «Легавый». Телесериал. «Позднее раскаяние». Телесериал. «Вечерний Ургант». «Комиссар Монтальбано». Телесериал.

9

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

Сейсенбі, 8 сəуір

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 11.35 12.30 12.45 13.10 14.00 14.05 14.30 15.05 16.10 17.00 17.25 17.30 17.50 18.35 19.10 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.10 23.40 00.10 00.30 01.15 01.45 02.10 02.20 03.05 03.40 7.00 9.00 9.10 9.40 10.00 10.10 11.00 11.10 12.00 13.00 13.15 13.45 14.15 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.20 23.10 23.40 00.10 00.30 01.00 01.20 01.3004.00 6.00 6.50 7.00 11.00 11.55 12.20 12.55 14.00 14.35 15.00 15.25 15.50 16.50 18.00 19.00 19.30 20.30 21.00 21.30 22.45 23.55 01.50 02.25

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сырғалым». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Əпке». Телехикая. Жаңалықтар. «Sport.Kz». «Алаң» ток шоуы. «Еңбек түбі – береке». «Кони». Мультхикая. «Зерде». «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Келін». Телехикая. «Ұлттық өнім». «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Ас мəзірі». «Сыр-сұхбат». «ЕХРО жолы». «Əпке». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Сырғалым». Телехикая. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «EXPO жолы». «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». «Ұлттық өнім». «Еңселі елорда». «Ас мəзірі». Жаңалықтар. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар... «Бюро расследований». «Моя планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Сулейман Великолепный». Телесериал. Жаңалықтар. «Көзқарас». «Əр үйдің сыры басқа». Деректі драма. «Айтұмар». Жаңалықтар. «Шальной ангел». Деректі фильм. «Семейные мелодрамы». «Балаларға өмір сыйлаңыз». Кешкі жаңалықтар. «Ашық ғарыш кеңістігі». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Жігіттер хикаясы». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Сулейман Великолепный». Телесериал. «След». Телесериал. Көзқарас. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Журналдар. Жаңалықтар.

«Ғашық жүрек». Телехикая. Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Гадание при свечах». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Время обедать». «Модный приговор». «Караоке-такси». «П@УTINA». Жаңалықтар. «Истина где-то рядом». «Судебные истории». «Давай поженимся». Жаңалықтар. «Караоке-такси». «В наше время». «П@УTINA». Жаңалықтар. «Пусть говорят». «Легавый». Телесериал. «Позднее раскаяние». Телесериал. «Вечерний Ургант». «Комиссар Монтальбано». Телесериал.

Сəрсенбі, 9 сəуір

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 11.35 12.30 12.45 13.05 13.25 14.00 14.05 14.30 15.05 16.10 17.00 17.30 17.50 18.10 18.15 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.10 23.40 00.15 00.30 01.15 01.45 02.15 02.35 03.05 03.40 7.00 9.00 9.10 9.35 10.00 10.10 11.00 11.10 12.00 13.00 13.15 13.45 14.15 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.20 23.10 23.40 00.30 01.00 01.10 01.3004.00 6.00 6.50 7.00 11.00 11.55 12.20 12.55 14.00 14.35 15.00 15.25 15.50 16.50 18.00 19.00 19.30 20.00 20.30 21.00 21.30 22.45 23.55 01.50 02.25

Бейсенбі, 10 сəуір

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сырғалым». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Əпке». Телехикая. Жаңалықтар. «Ұлттық өнім». «ЕХРО жолы». «Заң жəне біз». «Еңбек түбі – береке». «Кони». Мультхикая. «Жүзден жүйрік». «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Келін». Телехикая. «Шетелдегі қазақ балалары». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Еңбек түбі – береке». «Толағай». Отбасылар сайысы. «Қылмыс пен жаза». «Əпке». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай…». «Жедел жəрдем». Телехикая. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». «Сыр-сұхбат». «EXPO жолы». «Мың түрлі мамандық». Жаңалықтар Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Моя планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Сулейман Великолепный». Телесериал. Жаңалықтар. «Көзқарас». «Əр үйдің сыры басқа». Деректі драма. «Айтұмар». Жаңалықтар. «Шальной ангел». Деректі фильм. «Семейные мелодрамы». «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Ашық ғарыш кеңістігі». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Жігіттер хикаясы». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Жаңа қоғам». Жаңалықтар. «Сулейман Великолепный». Телесериал. «След». Телесериал. «Көзқарас». Журналдар. Жаңалықтар. Журналдар. «Жаңа қоғам». Жаңалықтар.

«Ғашық жүрек». Телехикая. Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Гадание при свечах». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Время обедать». «Модный приговор». «Караоке-такси». «П@УTINA». Жаңалықтар. «Истина где-то рядом». «Судебные истории». «Давай поженимся». Жаңалықтар. «Караоке-такси». «В наше время». Жаңалықтар. «П@УTINA». Жаңалықтар. «Пусть говорят». «Легавый». Телесериал. «Позднее раскаяние». Телесериал. «Доска почетных». «Комиссар Монтальбано». Телесериал.

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 11.35 12.30 12.45 13.10 13.30 14.00 14.05 14.30 15.05 16.10 17.00 17.30 17.50 18.10 18.35 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.10 23.40 00.10 00.30 01.15 01.45 02.10 02.35 03.05 03.40 7.00 9.00 9.10 9.20 10.00 10.10 11.00 11.10 12.00 13.00 13.15 13.45 14.15 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.20 23.40 00.10 00.30 01.00 01.3004.00 6.00 6.50 7.00 11.00 11.55 12.20 12.55 14.00 14.35 15.00 15.25 15.50 16.50 18.00 19.00 19.30 20.00 20.30 21.00 21.30 22.45 23.55 01.50 02.25

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Жедел жəрдем». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Əпке». Телехикая. Жаңалықтар. «Агробизнес». «Қазақстан би əлемі». «Ұлт мақтанышы». Деректі фильм. «Еңбек түбі – береке». «Кони». Мультхикая. «Жүзден жүйрік». «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Келін».Телехикая. «Мың түрлі мамандық». Жаңалықтар. «Қылмыс пен жаза». «ЕХРО жолы». «Ұлт мақтанышы». Деректі фильм. «Шетелдегі қазақ балалары». «Парыз». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Жедел жəрдем». Телехикая. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Қылмыс пен жаза». «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». «Ұлттық өнім». «ЕХРО жолы». «Мың түрлі мамандық». Жаңалықтар. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Жаңа қоғам». «Моя планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Сулейман Великолепный». Телесериал. Жаңалықтар. «Көзқарас». «Əр үйдің сыры басқа». Деректі драма. «Айтұмар». Жаңалықтар. «Шальной ангел». Деректі фильм. «Семейные мелодрамы». «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Ашық ғарыш кеңістігі». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Жігіттер хикаясы». Телехикая. «Біз». Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Сулейман Великолепный». Телесериал. «След». Телесериал. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар Журналдар. Жаңалықтар.

«Ғашық жүрек». Телехикая. Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Гадание при свечах». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Время обедать». «Модный приговор». «Караоке-такси». «П@УTINA». Жаңалықтар. «Истина где-то рядом». «Судебные истории». «Давай поженимся». Жаңалықтар. «Караоке-такси». «В наше время». Жаңалықтар. «П@УTINA». Жаңалықтар. «Пусть говроят». «Легавый». Телесериал. «Позднее раскаяние». Телесериал. «Вечерний Ургант». «Комиссар Монтальбано». Телесериал.

Жұма, 11 сəуір

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 11.35 12.30 12.45 13.20 13.45 14.05 14.30 15.05 16.10 17.00 17.25 17.30 17.50 18.10 18.40 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.55 23.25 00.10 00.30 01.15 02.50 03.15 03.45 7.00 9.00 9.10 9.35 10.00 10.15 11.00 11.10 12.00 13.00 13.15 13.45 14.15 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 20.00 20.30 21.00 21.30 23.00 02.35 03.0004.00 6.00 6.50 7.00 11.00 11.05 12.00 12.20 12.55 14.00 14.35 15.00 15.25 15.50 16.50 18.00 19.00 19.30 20.30 21.00 21.30 22.45 02.00 03.00

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Жедел жəрдем». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Сүйікімді жəндіктер». «Парыз». Телехикая. Жаңалықтар. «Менің Қазақстаным!». «Жарқын бейне». «Ұлттық өнім». «Татонка». Мультхикая. «Жүзден жүйрік». «Əйел бақыты». Токшоу. «Келін». Телехикая. «Жан жылуы». «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Қазақстан-2050» «Парламент». «Иман айнасы». «Парыз». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Ұлттық шоу». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». «Өзекжарды». «Парламент». «Келін». Телехикая. «Сталинге сыйлық». Кино. «Иман айнасы». Жаңалықтар. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Моя планета». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телехикая . «Сулейман Великолепный». Телесериал. Жаңалықтар. «Көзқарас». «Əр үйдің сыры басқа». Деректі драма. «Айтұмар». Жаңалықтар. «Шальной ангел». Деректі фильм. «Семейные мелодрамы». Деректі фильм «Балаларға өмір сыйлаңыз...» Кешкі жаңалықтар. «Ашық ғарыш кеңістігі». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Жігіттер хикаясы». Телехикая. Жаңалықтар. Вектор развития. Жаңалықтар. «Жұлдызды дода». Токшоу. «Вся королевская рать». Кино. Журналдар. Жаңалықтар.

«Ғашық жүрек». Телехикая. Жаңалықтар. «Қайырлы таң». Жаңалықтар. «Гадание при свечах». Телесериал. «Жұма уағызы». «Время обедать». «Жить здорово». «Караоке-такси». «П@УTINA». Жаңалықтар. «Истина где-то рядом». «Жизнь – не сказка». «Жди меня». Жаңалықтар «Караоке-такси». «В наше время» «П@УTINA». Жаңалықтар. «Поле чудес». «Точь-в-точь». «Человек и закон». «Комиссар Монтальбано». Телесериал.

ДҮБІРГЕ

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Сенбі, 12 сəуір

7.00 8.30 9.35 10.00 10.35 11.20 13.00 13.45 14.20 15.00 16.35 17.05 17.30 17.50 18.05 19.40 20.05 20.30 21.05 22.45 23.15 23.40 00.15 01.50 02.35 03.10 7.00 8.35 9.20 9.55 10.00 10.10 11.00 11.10 11.40 12.00 12.30 13.00 13.10

Қазақстан эстрада жұлдыздарының концерті. «Сенбілік таң». «Агробизнес». «Дауа». «Ас болсын!». «Əзіл əлемі». «Телқоңыр». «Мы түрлі мамандық». «Біз қазақша сөйлейміз». «Ұстаз». Телехикая. «Келбет». «Жаңа Қазақстан-2050». Жаңалықтар. «Еңселі елорда». «Сталинге сыйлық». Кино. «Жан жылуы». «Арнайы репортаж». Жаңалықтар. Сазгер, күйші Секен Тұрысбектің мерекелік концерті. «Сіз не дейсіз?». «Арнайы репортаж». Жаңалықтар. «Жалған үйлену тойы». Кино. «Ғасырлар үні». Этномузыкалық фильм. Жаңалықтар. Əнұран. «Махаббат мерейі». Телехикая. «Ким». Мультхикая. «Табиғаттың тартуы». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Оян-Kz». Отбасылық бағдарлама. Жаңалықтар. «Дело вкуса с Татьяной Веденеевой». Азық-түлік мəселесі. «Сноски». «Əр үйдің сыры басқа». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Сведебная вечерника». Кино.

15.00 Жаңалықтар. 15.10 «Ана қадірі». Еркін Нұржановтың шығармашылық кеші. 16.40 «Қазақтың сəндікқолданбалы өнері». 17.00 Жаңалықтар. 17.15 «Бармысың, бауырым?» 18.00 Жаңалықтар. 18.15 «Бақбақ гүлдеріндей». Кино. 20.00 Жаңалықтар. 20.30 «Энергия будущего». 21.00 Жаңалықтар. 21.30 «Курьер». Кино. 23.00 «Сезім тəрбиесі». Кино. 00.35 Жаңалықтар. 01.05 Жаңалықтар. 01.35- «Еңлік-Кебек». 04.00 Спектакль. 6.00 7.30 8.25 9.00 9.10 9.45 11.35 12.05 13.00 13.55 15.00 15.30 20.00 21.00 21.30 21.45 22.15 22.35 00.15 02.35 04.15

«Частный детектив, или операция «Кооперация». Кино. «Жить здорово». «Таңғы пошта». Жаңалықтар. «Татым». «Зачем ты ушел?». Кино. «Фабрика грез». «Идеальный ремонт». «Игры разума». Телесериал. «Ду қол шоколад». «Угадай мелодию». «Счастье есть». Телесериал. «Лучший город KZ». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Тілші түйіні». Жаңалықтар. «Особенности национальной охоты в зимний период». Кино. «Гагарин. Первый в космосе». Кино. «Частный детектив, или операция «Кооперация». Кино. «Идеальный ремонт».

Жексенбі, 13 сəуір

7.00 8.05 8.35 9.30 11.05 11.35 12.10 12.40 13.45 14.15 15.05 16.45 17.15 17.40 17.50 18.05

20.30 21.35 23.10 00.00 00.40 02.10 03.10 7.00 8.30 9.10 10.00 10.10 11.30 12.50

Қазақстан эстрада жұлдыздарының концерті. «Мəлім де беймəлім Қазақстан». «Умизуми командасы». Мультхикая. «Барби: Ханшайым мен қайыршы». Мультфильм. «Сыр-сұхбат». «Ақсауыт». «Сіз не дейсіз?». «Ұлттық шоу». «Шетелдегі қазақ балалары». «Туысқандар». «Ұстаз». Телехикая. «Қазақ даласының құпиялары». Деректі фильм. «Арнайы репортаж». «Еңселі елорда». «Қазақстан би əлемі». «Перзент тілегі». Ақын Серікзат Дүйсенғазиннің шығармашылық кеші. «Апта.Kz». «Жайдарман». «Алаң» ток-шоуы. «Көкпар». Ұлттық ойын. «Мерфи ханымның құпиясы». Кино. «Апта.kz». Аңдатпа, əнұран. «Махаббат мерейі». Кино. «Айбын». «Ким». Мультфильм. Куб удачи. Лотерея. «Маленькие разбойники». Кино. «Веселая коза». Мультфильм. «Қазақтың сəндікқолданбалы өнері».

13.40 «Ас-арқау». 14.00 «Жұлдызды дода». Токшоу. 15.30 «ТВ Бинго». 16.30 «Дəмхана». Кино. 18.00 «Африка». Деректі фильм. 18.45 «Сол бір кеш...» 20.00 «Жеті күн». 21.00 «Жеті күн». 22.00 «Главное – не бояться!». Кино. 00.35 «Жетінші топ». Кино. 02.10- «Нора Робертс: риясыз 03.45 күнə». Кино.

6.00 6.30 7.50 8.05 8.30 8.45 9.00 9.10 10.10 10.55 12.05 13.00 14.00 14.45 15.50 16.55 21.00 22.00 23.00 00.00 02.30 03.50 04.35

«Контрольная закупка». «Особенности национальной охоты в зимний период». Кино. Жаңалықтар. «Тілші түйіні». Жаңалықтар. «Воскресные беседы». Жаңалықтар. «Денсаулық». «Қазлото». Тікелей көрсетілім. «Лучший город.KZ». «Они и мы». «Игры разума». Телесериал. «Королевская любовь». «Свадебный переполох». «Кеш жарық, Қазақстан!». «Русалка». Кино. «Аналитика». «П@УTINA+». «Ду қол шоколад». «Клуб веселых и находчивых». «Зимний вечер в Гаграх». Кино. «Они и мы». «Контрольная закупка».

Фельдмаршал əл-Сиси кїреске шыќты Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Мысыр елінде президент сайлауының күні нақты айқындалды: ол 26 жəне 27 мамырда өтеді. Бұл екі күнде жеңімпаз айқындалмаса, 16 жəне 17 маусымдағы екінші турда президент белгілі болады.

Əдетте күннің белгіленуі онша мəнді емес, ең бастысы, оған кімнің қатысатыны, күштердің арасалмағы маңыздырақ саналады. Сөйтсе де, сол күнді белгілеуде де бұл елде айтарлықтай мəн болғанау. Бұған дейін сайлау сəуірдің аяғында өтеді делінсе, енді бір айға кейін шегерілді. Сол шегеру біреулерге қажет те болған шығар. Үміткерлерді тіркеу 20 сəуірге дейін созылады. Бұл біреулерге аз көрінуі де мүмкін. Ал сайлау науқаны осыдан бір ай бұрын басталып кеткен. Енді ол сайлауға үш күн қалғанша созылады. Үміткерлердің аттары аталып, бірі мақталып, бірі датталып жатқанына да біраз болды. Үміткерлер дегенде, жұрттың айтатыны негізінен қазір бірақ адам болып отыр. Ол – елдің қорғаныс министрі фельдмаршал Əбділ-Фаттах əл-Сиси. Жақында ғана ол өзінің қорғаныс министрі жəне Египет армиясының бас қолбасшысы қызметінен босағанын мəлімдеді. Мұндай шешімге келу оның президент сайлауына қатысу ниетінен туып отырғанын да айтты. Бұл елдің заңы бойынша, үкімет мүшесі президент сайлауына қатыса алмайды. Ақпан айының аяғында ел үкіметі отставкаға кеткен болатын. Бірақ əл-Сиси өзінің қызметінде сайлау жөніндегі заңдар толық қабылданып, сайлауға дайындық жұмыстары біткенше болатынын мəлімдеген. Бұдан оның қызметіне көп нəрсе байланысты

екенін аңғартқандай еді. Ол тек министр болғанымен, оның құзыры үкіметтен де жоғары тұрғандай көрінетін. Тіпті, уақытша президент Адли Мансұр да оның айтқанынан шықпайтындай еді. Əл-Сиси мынау сайлау науқаны кезінде қызметін доғарғанмен, əсте де биліктен кетті, оның қолында күш қалмады деуге болмас. Билік маршалдың ықпалындағы генералитеттің қолында екені даусыз. Əл-Сисидің күші де, сайлау науқанындағы беделі де сонда. Осынау аса жауапты кезеңде əскерилер мүлт кетсе, фельдмаршал да беделінен айырылады. Əзірге ол барлығын да жан-жақты ескерген сияқты. Ол үміткер ретіндегі алғашқы мəлімдемесінде өзінің ешқандай да керемет жасай алмайтынын айтып, сондықтан да өз елінің жағдайын жақсарту үшін жұртты қажырлылықпен жұмыс істеуге шақырды. Ол тек елді терроризмнен құтқарып, үрейден азат етуге уəде берді. Ал бұл мысырлықтарға дəл қазір ең керегі болып отыр. Оның негізгі қарсыластары – исламистік «Мұсылман бауырлар» қозғалысы. Олардың да халыққа ықпалы айтарлықтай. Солардың арқасында осыдан бұрынғы президент Мұхаммед Мурси сайлауда жеңіп шыққан. Ал əл-Сиси оған халықтың қарсылығын пайдаланып, біраз айып тағып, тағынан тайдырған. Исламистер бұл сайлауда есесін қайтаруға барынша күш салатыны да белгілі. Фельдмаршал оны да жан-жақты ескерген болар.

Болмасаѕ да ўќсап баќ Корей халқы бір-біріне ұқсас, сырт жұрттың оларды бірбірінен ажыратуы да қиындау соғады. Ал енді Солтүстік Кореяда оларды ажырату бұрынғыдан да қиындамақ – ер адамдар бұдан былай шаштарын көсемдері Ким Чен Ынға ұқсастырып қоюға міндетті.

 Əлеуметтік қорғау əлеуеті

«Мейірім» акциясы

жетім балалардыѕ есепшотына 168 миллион теѕге ќаржы ќўйды Шығыс өңірінде «Мейірім» қайырымдылық акциясы жүзеге асырыла бастағанына төрт жылға жуық уақыт болды. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсырмасына сəйкес, 2011 жылы өңірдегі жетім жəне ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды қолдау мақсатында қолға алынған айтулы акция аз жылда айтарлықтай нəтиже бере бастады. Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Облыс орталығындағы Металлургтер сарайында «Мейірім» акциясы аясында осы уақытқа дейін атқарылған жұмыстар қорытындыланып, өңір басшысы Бердібек Сапарбаев акцияға белсене қатысқан кəсіпкерлер мен ұжымдардың жетекшілерін марапаттады. Тағдыр талқысына түскен балалардың алғысын арқалағандар қатарында «Қазцинк», Үлбі металлургия зауыты, Өскемен арматура

зауыты, «Силикат», «Бипек авто», «Шығыс бройлер» кəсіпорындары, «Əулие Ырғызбай» шаруа қожалығы мен облыстық сот, қаржы полициясы, статистика департаменті, төтенше жағдайлар департаменті, бақылау жəне əлеуметтік қорғау департаменті, Қазақстан Халық банкінің облыстық филиалы, Өскемен су арнасы, Катонқарағай аудандық ішкі істер бөлімі сынды мекемелер бар. – Балалар – біздің болашағымыз. Балалардың келешегі үшін оларға көмек көрсету – əр азаматтың парызы. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев

мемлекеттің мүмкіндігін балалардың игілігіне пайдалану жөнінде тапсырма жүктеп, олардың тұрмыстық жағдайы, көңіл күйі арқылы еліміздің даму деңгейін байқауға болатынын айтқан еді. Мемлекетіміздің бүгінгідей дамыған уақытында аталған санаттағы балалар еш қиындық көрмеуі тиіс, – деді өңір басшысы. Облыста 2011-2015 жылдарға арналған жетім жəне ата-ана қамқорлығынсыз қалған балаларды қолдау мақсатында кешенді жоспар қабылданған. Кешенді бағдарлама аясында ұйымдастырылған «Мейірім» акциясына қатысушылар

балалардың есепшотына бүгінге дейін 168 миллион теңге қаржы аударған екен. Яғни, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкімен əріптестік туралы меморандумға сəйкес, банктегі жетім жəне ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалардың есепшотына демеушілер тарапынан қаржы аударылады. Осы қаржы арқылы былтырдан бастап өңірдегі балалар үйінің түлектеріне пəтер беріле бастады. Бір жылдың ішінде ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға 151 пəтер берілді. Оның ішінде 133 пəтер мемлекеттік бағдарламалар бойынша бөлінсе, қалған 16 пəтерді балалар өздерінің жинақтарының жəне демеушілердің көмегімен алды. Атап өткен лəзім, аймақта тұрғын үйді Өскемен, Риддер қалалары мен Зайсан, Ұлан, Шемонайха аудандары көп бөлді. Қазақ халқында «Берсең – балаға бер», «Жетім көрсең жебей жүр» деген қанатты сөздер бар. Осы қағиданы берік ұстанған өңір басшылығы аталған санаттағы балалардың мектеп бітірген соң еңбекке араласуына, баспаналы болуына септігін тигізіп, мəселенің тиімді шешімін тауып отыр. Акцияға белсенді түрде қатысқан «Қазцинк» ЖШС вицепрезиденті Андрей Лазаревтің айтуынша, кəсіпорын ұзақ жылдар бойы өмірдің ауыртпалығын бастан кешкен балаларға қолдау көрсетіп келеді. Бүгінде «Қазцинктің» түрлі бөлімшелерінде балалар үйінің жиырмадан астам түлегі еңбек етуде. Қазіргі таңда облыс аумағында

3658 жетім жəне ата-анасының қамқорлығынсыз қалған бала бар. Акция жүзеге асырыла бастаған жылдар ішінде бұл санаттағы балалар 12 пайызға, оның ішінде балалар үйінде тəрбиеленушілер саны 25 пайызға азайды. 1890 бала еңбек ұжымдары мен патронаттық ұйымдарға бекітілді. Балалар үйінен 530 бала отбасылардың қамқорлығына алынды. Жиын барысында түрлі тағдыр тауқыметіне ұшыраған балалардың шығармашылығы бойынша қолөнер бұйымдарының көрмесі өтті. Онда облыстық арнайы жасөспірімдер үйі, №8 отбасы үлгісіндегі балалар үйі, Көкпекті ауданының К.Раева атындағы балалар үйі, Семей қаласындағы №4 нашар еститін балаларға арналған мектепинтернат, Серебрянск қаласындағы психикалық дамуы тежелген жетім балаларға арналған мектеп-интернат тəрбиеленушілерінің қолынан шыққан көркем туындылар жұртшылық назарына ұсынылды. Алдағы уақытта өңірде балалар үйінің санын мейлінше қысқарту, барлық жетім балаларды отбасылар мен ұйымдарда патронаттық тəрбиеге алу жоспарланып отыр. Шынында, кез келген баланың арманы – ата-ана жылуы мен қамқорлығы, туған үйі мен ошағының мейірлі шуағы болса керек. Осы мейірімге зəру балаларды қанатының астына алған «Мейірім» акциясы өңірде əрі қарай жалғасын табатын болады. ӨСКЕМЕН.

Осындай нұсқау берілген көрінеді. Шашты сəндеп қоюға жастар əуес. Бұл өзі əлемнің барлық жерінде бар əдет. Біреулер атақты əншіге, біреулер киноактерге, енді біреулер футболшыға ұқсап шаш қойғысы келеді. Ал көсемге ұқсап шаш қою сəні енді мемлекеттік мəселеге айналып отырғандай. Бір нəрсе екінші нəрсені еске түсіреді. Сонау өткен ғасырдың 50-жылдарының басында, əлі Сталиннің тірі кезінде біреулердің гимнастерка, алды көтеріңкі фуражка кию құмарлығы болатын. Көсемге ұқсағысы келетін. Тіпті, шашын қайырып тарайтындар да бар еді. Бірде денешынықтырудан сабақ беретін, соғысқа қатысқан капитан Панов ағайымыз көсемге ұқсатып шаш қойған оқушыға қатты шүйліккені бар: «Əй, Нұрбаев, көсемге ұқсағың келсе, жөндеп жүр, ыржалаңдап көсемді мазақ қылғың келсе, жауап бересің!» – деген. Ертесіне оқушы шашын ұстарамен қырғызып тастаған. Солтүстік Кореяда да көсемге ұқсатып шаш қою да саяси науқанның бір көрінісіндей қабылданып отырғанға ұқсайды. Елдегі қатаң саяси тəртіпке рухани бағынумен қатар, сыртқы тұрпатыңмен де мойынсыну қажет тілікке айналған. Сол к ө сем ге, тіпті, шаш қоюыңмен

де ұқсай тұрып, өзіңше қадам жасауға бара алмайсың. Мұны қарабайырлап айтқанда, өнердегі түр мен мазмұнның үйлесімділігіне ұқсатуға болғандай ма, қалай? Көсемге ұқсатып шаш қою ең алдымен студенттерге қатысты көрінеді. Əдетте шаш қою сəні адамның бет жүзіне де қатысты ғой. Бəлкім, Ким Чен Ын секілді шаш қою оған ұқсастарға, яғни дөңгелек беттілерге жарасар, басқалар қайтпек? Амалсыз көнеді, дағы. Əсіресе, шашы селдір немесе мүлдем жоқтарға қиынырақ тиетін түрі бар. Қой ішінде аладай көрінер. Тағы бір айта кететін нəрсе, осыдан он жылдай бұрын бұл елде қазіргі Ким Чен Ын сияқты самайды қырып шаш қою қылмыскер ортаға тəн болған екен, енді көсем солай шаш қойған соң, ол бүкілхалықтық сəнге айналыпты. Ер адамдар көсемге еліктегенде, əйелдер қайтпек? Ол оп-оңай шешіліпті. Олар көсемнің зайыбына ұқсауға тиіс. Ли Соль Ю-ше шаш қою өз алдына, енді əйелдер киім киюде де сол патшайымға ұқсауға тырысады екен. Осының бəрін Ким Чен Ынның өзі білмей отырған жоқ. Күлкіге айналатынын да аңғаратын шығар. Бірақ оған халықтың тобырға айналып, өзіне ұқсап, өз соңынан ергені бəрінен де маңызды сияқты.


10

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

Ќазаќстан – ќарашаѕыраєымыз!

Суреттерді түсірген Қайсар ШЕРІМ.

 Тұсаукесер

 Зерде

Айтыскерлер əлемі

Таєзым етіп, ескерткіш орнатты

Елордадағы Ұлттық академиялық кітапханада айтыс ақындары мен жыршы-термешілердің халықаралық одағының ұйымдастыруымен «Қазақстан айтыс ақындары» атты анықтамалық кітаптың, Дəулеткерей Кəпұлының «Шертолғақ» атты айтыстар жинағы мен Айтбай Жұмағұловтың «Қазақ əдебиетінің дəуірлеу тарихы» атты ғылыми еңбектің тұсаукесері өтті. Берік САДЫР,

«Егемен Қазақстан».

Ақын, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты Дəулеткерей Кəпұлының «Шер то л ғақ» жинағы – айтыс алаңындағы жемісті де жеңісті жылдарының нəтижелі бір қорытындысы екен. Танымал жыр жүйріктерімен сөз сайыстыра топтастырылған бұл туындыдағы ана тіліміздің ғажайып мүмкіндігі мен байлығын паш еткен келісті де көркемсөз кестелері, орынды теңеулер мен сурет-бояулар,

қоғамдағы сан алуан көкейкесті мəселелерге қатысты салмақты пікір, салиқалы ойлар кім-кімді де бейжай қалдырмайды. Айтыскер ақын, филология ғылымдарының кандидаты Айтбай Жұмағұловтың «Қазақ əдебиетінің дəуірлеу тарихы» монографиясында ұлттық əдебиеттанудағы қазақ əдебиетінің тарихын дəуірлеудің бір ғасырға жуық ғылыми тəжірибелері талданып, дəуірлеудің хронологиялық принциптерінің ғылы ми жəне əдіснамалық негіздері қарастырылыпты. Ал «Қазақстан айтыс

ақындары» атты жинақта республиканың барлық аймақтарындағы айтыс өнеріне еңбек сіңіріп, төл өнеріміздің дамуына айтарлықтай үлес қосқан ардагер ақындардан бастап, буыны бекіп келе жатқан жас ай тыскерлерге дейін мəліметтер топтастырылыпты. Айтыскер лер дің қысқаша өмірбаяны мен айтыста ел аузында қалған ұтқыр ойлы бірер шумақтар да жарияланыпты.

 Сақтансаң – сақтайды Даладағы жəне Баянауыл тауларындағы қар еріп, жер де құрғай бастаған кезде, 1 сəуірге қараған түні Қараащы ауылына Қарағанды облысы жағынан тасқын су келді. Көрші облыс аумағында Ақжар жəне Қаратоға деген екі су бөгеті бар көрінеді. Қаратоға су бөгетінің 6 су өткізу құралғысы ашық, содан Ақжар су бөгетіне су жиналған. Міне, осы екі су бөгеттерінен аққан тасқын су Қараащы ауылына қауіп төндіріпті. Алдын ала дайындалған жұмыс барысында ауыл азаматтары бар, облыстық төтенше жағдайлар департаментінің жеке құрамы, арнайы техникалар да дер кезінде үлгерді.

Тасќынєа тосќын Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Сақтықта қорлық жоқ деген осы. Тасқынға тосқын қойылды. Ауыл іргесіндегі су қоймасы бекітілді. Тас, қиыршық тас аралас құм төселді. Топырақ толтырылған 400 қап инертті материалдар қоры əзірленді. Сонымен қатар, Қараащыда Төтенше жағдайлар жөніндегі штаб құрылды. Кезекшілік жұмыс жасауда. Ауыл аман-есен. Баянауыл ауданының əкімі Ернұр Əйткеновтің мəлімдеуінше, қазір Қараащы ауылын су басу қаупі жоқ. Қараащы өзенінің арнасынан шыққан су Теңдік ауылы

маңындағы алқаптарды толтыруда. Одан əрі тасқын су Ащысу деген өзенге құяды. Ал, алдыңғы жылдары көктемгі су тасқыны салдарынан төтенше жағдайлар орын алған Ақтоғай ауданының Шолақсор ауылы аумағы да Төтенше жағдайлар департаментінің бақылауында. Сонымен қатар, Қаныш Сəтбаев атындағы арна бойы да тексерілуде. Облыс əкімінің бірінші орынбасары Дүйсенбай Тұрғановтың басшылығымен жедел топ Ақтоғай ауданы Шолақсор ауылында жүр. Өйткені, Сілеті су қоймасынан ағыны күшті тасқын су жіберілген. Су қоймасын су шайып кету қаупі бар жерлері бекітілді. Төтенше жағдайлар департаментінің 10 бірлік арнайы техникасы мен 35 адамнан құралған жеке құрамы Шолақсор ауылында. Жеке құрам мектепте жұмыс жасауда, командалық-штабтық машина жұмысқа дайын. Су ағыны мен сағасын бақылайтын кезекші бекеттер ұйымдастырылған. 2 сəуір күнгі жағдай бойынша судың келуі байқалмады. Ауыл тұрғындары мектеп пен мəдениет үйінде ашылған эвакуациялық пункт те. Тұрғындардың малы ауданның Қырықүй ауылы жанындағы қауіпсіз жерге жіберілді. Тасқын су қаупінің алдын алу бойынша жұмыстарды Төтенше жағдайлар жөніндегі департамент бастығы, полковник Мұрат Айтжанов басқаруда. Өңірдегі көктемгі су тасқыны жағдайы облыс əкімі Қанат Бозымбаевтың жеке бақылауында тұр.

Айтыс ақындарының жете к шісі, ақын Жүрсін Ерман жүргізген басқосуда филология ғылымдарының докторлары Мырзатай Жолдасбеков, Намазалы Омашев, Тұрсын Жұртбаев, жазушы Əлібек Асқар жəне айтыскер ақындар мен ғалымдар тұсауы кесіліп отырған кітаптарға байланысты сөз қозғап, жалпы айтыс өнері жөнінде де ой-пікірлерін ортаға салды.

Ќаржысын ќорєа аударды Лондонда ирландық суретші Мэри О’Конордың «Шай жəне сұхбат» атты Қазақстан туралы альбомының тұсаукесері өтті. Қазақстан Республикасының Ұлыбританиядағы Елшілігінде қазіргі заманғы көркемөнердің өкілі ирландық суретші Мэри О’Конордың «Шай жəне сұхбат – Орталық Азия шетелдіктердің көзқарасымен» атты альбомын таныстыру рəсімі өтті. Басылымда Қазақстан халқының салт-дəстүрі мен əдет-ғұрпына, мəденитарихи ескерткіштеріне, діни нысандарға арналған авторлық суреттер мен мəденирухани мұра туралы бірқатар мақалалар, соның ішінде қазақтың ұлы ойшыл ақыны Абай Құнанбаев пен қазіргі заманғы əдебиет өкілдері шығармаларының аудармалары жарық көрген. Британдық тарап Қазақстан халқының тарихи-мəдени мұрасымен, заманауи үр діс тер мен қоғамдық үдерістермен танысты. Басылымның авторы Мэри О’Конор ұлттық бірліктегі жəне қоғамдық келісімдегі жетістіктерді жəне бұл саладағы қазақстандық тəжірибені, əртүрлі халықтар мен мəдениеттер арасындағы өзара түсіністік нығайтуда жəне тұрақтандыруда Қазақстанның қосқан үлесін аса жоғары бағалады. Кітап сатылымынан түскен барлық қаражатты суретші Мэри О’Конор балалар үйінде тұрып жатқан мүгедек балаларға көмек ретінде қазақстандық «Дара» қайырымдылық қорына аударды.

Павлодар облысы.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

«Егемен-ақпарат».

Қазақстан Республикасындағы Польша Республикасы елшілігінің ұйымдастыруымен үстіміздегі жылғы 3-6 сəуір аралығында Оңтүстік Қазақстан облысының Манкент жəне Жамбыл облысының Мерке елді мекендерінде орналасқан əскери зираттарға орнатылған ескерткіштердің ашылу рəсімі жоспарланған болатын. 3 сəуір күні кешке Польша Республикасының Соғыстар мен азап шеккендердің естеліктерін сақтау жөніндегі кеңесінің Бас хатшысы А.Кунерт бастаған 90 адам Шымкентке ұшып келді. Оларды облыс əкімінің орынбасары С.Қаныбеков бастаған өңір өкілдері қарсы алды. 4 сəуірде делегация басшысы Анджей Кунерт, сондайақ Польшаның Қазақстандағы елшісі Яцек Ключковский, Польшаның Алматыдағы Бас консулы Анджей Папеж, полякқазақ сауда палатасының өкілі Хмура Дариуш бастаған қонақтар, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қазақстан аумағында болған соғыс ардагерлері жəне Оңтүстік Қазақстан облысының өкілдері 1942 жылы қайтыс болып, Манкентке жерленген поляктар зиратына

орнатылған ескерткіштердің ашылуына қатысты. Жиынды А.Кунерт кіріспе сөз сөйлеп ашты. Я.Ключковский, А.Папеж, Оңтүстік Қазақстан облысы əкімінің орынбасары С.Қаныбеков, тағы басқалар өз пікірлерін айтып, бейітте жатқан марқұмдардың рухтарына тағзым етті, оңтүстікқазақстандықтарға алғыс айтты. Түстен кейін поляк

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

«Егемен-ақпарат».

 Жемқорлық – індет, жою – міндет

Əскери комиссар парамен ўсталды Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Алматы облыстық экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқор лық қа қарсы күрес (қаржы полициясы) департаменті баспасөз қызметінің хабарлауынша, 2014 жылдың 28 наурызында қаржы полициясы қызметкерлері Ескелді аудандық қорғаныс бөлімінің бастығы Асан Қанағатовты пара алу ке зін де ұстады. Əскери комиссар Талдықорған қаласы əс ке ри-техникалық мектебіне қабылдау шешіміне орай заңсыз əрекет етіп Н. атты азаматтан 110 000 теңге пара алу барысында құрықталды. Асан Қанағатовқа қатысты пара алу дерегі бойынша қылмыстық іс қозғалып, 31 наурызда Талдықорған

гарнизоны əскери сотының бұлтартпау шарасына сəйкес шығарған санкциясымен қамауға алынды. 27 наурызда қаржы полициясы қызметкерлері осы мекеменің өкілетті тұлғасына тергеу алды тексеру материалдары бойынша «дұрыс» шешім шығару үшін 30 000 АҚШ доллары көлемінде пара беру əрекетінде қос кеденшіні ұстады. Алматы облысы бойынша кедендік бақылау департаменті «Алатау-кедендік ре сім деу орталығы» кеден бекетінің жетекші мамандары, нақтылай түссек, пара ұсынушылар Батырхан Əбішев пен Бақыт Ордалиевке қатысты қылмыстық іс қозғалып, олар сот санкциясымен қамауға алынды. Алматы облысы.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

делегациясы түркі дүниесінің текті төрі Түркістанға жол тартты. Қожа Ахмет Ясауи кесенесін, шаһардың көрікті жерлерін аралап көрді. Бүгін қонақтар Шақпақбабадағы жəне Меркедегі поляктар зираттарында болып, оларда орнатылған құлпытас ескерткіштерді ашып, шырақ жағады, гүлдестелер қояды.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Бүгін «Егемен Қазақстанның» интернет-басылымынан (www.egemen.kz) мына хабарлармен таныса аласыздар: * Алматыда Универсиада-2017 спорт нысандарының макеті таныстырылды. * Қызылорданың 17 кəсіпкері Назарбаев Университетінде тегін оқитын болды. * 14 жасар қазақстандық шахматшы халықаралық гроссмейстер атағын алды. * Қытай монахтары өздерінің жеке антитеррорлық жасағын құрды. * Түркия соты интернетке қойылған шектеулердің біразын алып тастады. * Ауғанстанда неміс фотографы оққа ұшты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 13 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №282 ek


11

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 31 желтоқсан

№1594

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2014 – 2018 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы 2008 жылғы 4 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің 62-бабына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2014 – 2018 жылдарға арналған стратегиялық жоспары бекітілсін. 2. Осы қаулы 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы № 1594 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2014 - 2018 жылдарға арналған стратегиялық жоспары Мазмұны

1. Миссия жəне пайымдау 2. Ағымдағы ахуалды жəне денсаулық сақтау саласының даму үрдістерін талдау 3. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің стратегиялық бағыттары, мақсаттары, міндеттері, нысаналы индикаторлары, іс-шаралары жəне нəтижелер көрсеткіштері 4. Функционалдық мүмкіндіктерді дамыту 5. Ведомствоаралық өзара іс-қимыл 6. Тəуекелдерді басқару 7. Бюджеттік бағдарламалар 1-бөлім. Миссия жəне пайымдау Миссия Мемлекеттік саясатты тиімді қалыптастыру жəне іске асыру, денсаулық сақтау саласында қызмет көрсетуді салааралық үйлестіру мен мемлекеттік реттеуді жүзеге асыру жолымен Қазақстан азаматтарының денсаулығын жақсарту. Пайымдау Халықтың қажеттілігіне сай келетін тиімді жəне қолжетімді денсаулық сақтау жүйесі 2-бөлім. Ағымдағы ахуалды жəне денсаулық сақтау саласының даму үрдістерін талдау 1. Азаматтардың денсаулығын нығайту жəне өлім деңгейін төмендету Денсаулық сақтау саласын дамытудың негізгі параметрлері Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын дамытудың 2011 2015 жылдарға арналған «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын (бұдан əрі - Мембағдарлама) іске асыру кезеңінде халық денсаулығын сипаттайтын медициналық-демографиялық жағдай мен көрсеткіштерде мынадай оң серпін байқалды: халықтың туу деңгейінің 1000 адамға шаққанда 22,54-ден (2010 жыл) 22,69-ге (2012 жыл) дейін артуы; өлім көрсеткішінің тұрақтануы 1000 адамға шаққанда 8,51 (2012 жыл) (2010 жыл – 8,94); халықтың табиғи өсу коэффициентінің 1 000 адамға шаққанда 14,18-ге (2012 жыл) дейін артуы (2010 жыл - 13,60). Республикада халықтың саны 2010 жылмен салыстырғанда 470 мың адамға артты жəне 2013 жылдың басында 16 909,7 мың адамды құрады. Қазақстанда 2010 жылмен (68,41 жас) салыстырғанда 2012 жылы күтілетін өмір сүру ұзақтығы артты жəне 69,61 жасты құрады, бұл республиканың Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығында (бұдан əрі - ТМД) позициясын жақсартуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар Экономикалық ынтымақтастық жəне даму ұйымдары (2010 жылы – 79,8 жас) жəне Еуропа одағы елдерімен (World Factbook бағалауы бойынша 2013 – 79,9 жас) салыстырғанда Қазақстанда күтілетін өмір сүру ұзақтығы айтарлықтай төмен. Əйелдер мен балалар денсаулығы жақсарып келеді. Соңғы үш жылда (2010 жылдан бастап) ана өлімі 1,7 есе азайды, нəрестенің шетінеушілігі 1,2 есе төмендеді. 2012 жылдың қорытындысы бойынша ана өлімінің көрсеткіші 100 мың тірі туғанға шаққанда 13,5-ті құрады. Ана өлімінің ең жоғары деңгейі Солтүстік Қазақстан (24,4), Оңтүстік Қазақстан (23,2), Жамбыл (18,7) облыстарында жəне Алматы қаласында (18,2) тіркелген. 2012 жылдың өткен мерзімі ішінде нəресте шетінушілігінің деңгейі 2010 жылғы 16,54-ке қарсы 1000 тірі туғанға шаққанда 13,48-ді құрады. Нəресте шетінеушілігінің ең жоғары деңгейі Қызылорда (18,7), Шығыс Қазақстан (16,5), Атырау (15,9), Оңтүстік Қазақстан (14,9) жəне Қостанай (14,7) облыстарында байқалады. Ана мен бала (нəресте) өлімін медициналық-санитариялық алғашқы көмек (бұдан əрі – МСАК) деңгейінде төмендету бойынша жүйелік шаралар шеңберінде ұрпақты болу жасындағы əйелдердің денсаулығын жақсарту, ауруларды ерте анықтау, диспансерлік қадағалау жəне оларды сауықтыру бойынша іс-шаралар жүргізіледі. Халықаралық талаптарға сəйкес ана мен баланың денсаулығын сақтау бойынша диагностика мен емдеу хаттамалары жетілдірілуде, диагностика мен емдеудің 40-тан аса хаттамалары, оның ішінде 8 клиникалық нұсқау əзірленді, осы бағыттағы жұмыс жалғасуда. Соңғы үш жылда əлеуметтік мəні бар аурулар таралуының жəне одан халықтың өлімінің кейбір көрсеткіштерінің төмендегені байқалады. Ел ауқымында ауруларды ерте анықтау мақсатында 2010 жылдан бастап 6 негізгі əлеуметтік мəні бар ауруларды ерте анықтау жəне болғызбау бойынша Ұлттық скринингілік бағдарлама енгізіледі, ол жетілдіріліп, кеңейтілуде. Одан басқа Қазақстан Республикасындағы 2012-2016 жылдарға арналған онкологиялық көмекті дамыту бағдарламасының шеңберінде қуықасты безі, өңеш жəне асқазан, бауыр обыры сияқты онкологиялық ауруларды ерте диагностикалау үшін скринингілік бағдарламалар кезең-кезеңмен кеңеюде. Бүгінгі таңда қан айналым жүйесі аурулары сырқаттанушылықтың жалпы құрылымында айтарлықтай орын алады жəне халық өлімінің негізгі себебінің арасында бірінші орынға ие. Скринингілік зерттеулер жүргізуге байланысты қан айналым жүйесі ауруларымен (бұдан əрі – ҚЖА) сырқаттанушылық 10 мың адамға шаққанда 2010 жылғы 2086,7-ден 2012 жылы 2588,8-ге дейін жетті. Ауруларды ерте анықтау, науқастарды дəрі-дəрмекпен қамтамасыз ету бойынша жүргізілген жұмыс тиімділігінің көрсеткіші ҚЖА-дан өлімнің 2010 жылы тиісінше 403,9-дан 2012 жылы 251,88-ге дейін азаюы болып табылады. 2010-2012 жылдары ҚЖА кезінде жоғары технологиялық көмектің артуы байқалады, озық технологиялар енгізілуде, коронароангиография саны 2 есе, стенттеу – 4,5-ке артты жəне т.б. Кардиологияға жоғары технологияларды енгізу асқынулардың жəне жүрек-тамыр ауруларынан өлім деңгейін айтарлықтай төмендетті, бұл толық еңбекке жəне белсенді өмірге қайтарылған пациенттердің санын арттырды. ҚЖА өлімін азайту бойынша іс-шаралардың бірі ми қан айналымының жіті бұзушылығы бар науқастарға көмек көрсету үшін инсульт орталықтарын ұйымдастыру болып табылады. Қазіргі уақытта республика бойынша 20 инсульт орталығы қызмет істейді, оның ішінде 2011 жылы ҚР 6 облысында 8 инсульт орталығы, 2012 жылы – ҚР 10 облысында тағы 12 ашылды. 2013 жылы 16 облыста 28 инсульт орталығын ашу жоспарлануда. 2010 жылмен салыстырғанда қатерлі ісіктермен сырқаттанушылық көрсеткішінің біршама артуы (100 мың адамға шаққанда 181,2-ден 190,6ға дейін) байқалып отыр. Бұл ретте осы көрсеткіштің ең жоғарғы деңгейі өнеркəсіптік дамыған өңірлерде тіркелген. Бұл Солтүстік Қазақстан (309,1), Павлодар (301,5), Қостанай (291,9) жəне Шығыс Қазақстан (276,2) облыстары. Республика халқының өлімі құрылымында онкологиялық аурулар екінші орынға ие болып отыр. Онкологиялық ауруларды ерте анықтауға бағытталған іс-шаралар (скринингілік зерттеулер) химиялық препараттармен қамтамасыз ету, медициналық ұйымдардың материалдық-техникалық базасын нығайту қатерлі ісіктерден өлім көрсеткішін 100 мың адамға шаққанда 2010 жылғы 108,93-тен 2012 жылы 100,3-ке дейін төмендетуге мүмкіндік берді. Мемлекет басшысы Н.Ə. Назарбаевтың жыл сайынғы «Əлеуметтікэкономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» 2012 жылғы 29 наурыздағы Қазақстан халқына жолдауына сəйкес Қазақстан Республикасында онкологиялық көмекті дамытудың 2012-2016 жылдарға арналған бағдарламасы бекітіліп, іске асырылуда, бағдарламаның мақсаты онкологиялық аурулардан халықтың өлімін азайту жолымен қазақстандықтардың күтілетін өмір сүру ұзақтығы мен сапасын арттыру. Қазіргі заманда жарақаттану Қазақстанда ғана емес, əлемнің басқа да көптеген елдерінде маңызды əлеуметтік-медициналық проблемалардың бірі болып отыр. Қазақстанда халықтың сырқаттанушылық, уақытша еңбекке жарамсыздық жəне өлім құрылымында, сондай-ақ мүгедектікке алғаш шығу бойынша үшінші орынды алады. Жол-көлік оқиғаларынан болатын өлімді төмендету бойынша пəрменді шараларды қабылдау жазатайым оқиғалардан жəне жарақаттардан болатын өлім санын 100 мың адамға шаққанда 2010 жылғы 108,72-тен 2012 жылы 96,78-ге дейін азайтуға мүмкіндік берді. Жол-көлік оқиғаларынан болатын жарақаттарды азайту үшін республикада инновациялық жоба əзірленді – жол-көлік оқиғаларынан зардап шеккендерге шұғыл көмек көрсетуді жетілдіру, ол жарақаттану қаупі жоғары республикалық маңызы бар автомобиль трассаларының бойында 40 ауданаралық травматологиялық бөлімшелерді ұйымдастыруды жəне оларды қазіргі заманғы медициналық диагностикалық жəне емдеу құралдарымен жарақтандыруды көздейді. Қант диабеті көптеген елдерде сияқты республикада да маңызды проблема болып отыр. Талдау мерзімі ішінде қант диабетімен сырқаттанушылық артты жəне 100 000 адамға шаққанда 2010 жылы 146,6-мен салыстырғанда 2012 жылы 170,8-ді құрады. Халықтың өмір сүру сапасын жəне ұзақтығын арттыру мақсатында қант диабетін профилактикалау, ерте анықтау, науқастарды тиімді емдеу жəне оңалту бойынша іс-шаралар жүргізілуде. 2012 жылы қант диабетін ерте анықтау үшін 2 596 686 адам тексеріліп-қаралды, оның ішінде ауру 9 653 адамда анықталды. 1996 жылдан бастап республикалық бюджеттен диабетке қарсы препараттарды орталықтандырып сатып алу жəне жеткізу құралдары

үшін қаржы бөлінеді, сондай-ақ бөлінетін сома жыл сайын өсуде. Қант диабеті бар барлық науқастар инсулинмен 100%-ға қамтылған. Республикада туберкулез бойынша эпидемиологиялық жағдай тұрақты болып тұр, оның айғағы ретінде халықтың барлық жас топтарының арасындағы сырқаттанушылықтың, өлімнің жəне туберкулездің резистенттік түрлерінің таралуының төмендеуі болып табылады. Осылайша, туберкулезбен сырқаттанушылық жəне туберкулезден өлім деңгейі 100 мың адамға шаққанда 2010 жылы 95,3-тен 2012 жылы 81,7-ге дейін жəне 2010 жылы 10,6-дан тиісінше 2012 жылы 7,5-ке дейін төмендегені байқалады. Бəсекеге қабілеттіліктің жаһандық индексі рейтингінде (бұдан əрі - БҚЖИ) Қазақстан туберкулезбен сырқаттанушылық бойынша 107-орынды алып отыр жəне туберкулездің бизнеске əсері бойынша 112-позицияда тұр. Кезең-кезеңмен төсек қорды оңтайландырумен туберкулезге қарсы ұйымдарды нозокомиалды туберкулездің таралуын алдын алуға бағытталған инфекциялық бақылаудың халықаралық талаптарына сəйкес мономəртебесі бойынша науқастарды күту жəне ағындарды нақты бөлумен жаңа қайта құрылымдау іске асырылды. Елімізде туберкулез бойынша эпидемиологиялық жағдайды жақсартуға Қазақстан Республикасы Үкіметінің жəне жергілікті атқарушылық органдарының деңгейінде қабылданатын жүйелік шаралар себеп болды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (бұдан əрі - ДДҰ) деректері бойынша Қазақстан АИТВ/ЖИТС індеті шоғырлану сатысында (əлемдік орташа көрсеткіштің 1,1 %-ына халықтың 0,2 %-ы) (2010 жəне 2011 жылдары – 0,18) тұр. Өткен 2012 жылы ең жоғары көрсеткіш Қарағанды - 0,462, Павлодар 0,453 облыстарында жəне Алматы қаласында - 0,438 тіркелген. БҚЖИ рейтингі бойынша Қазақстан АИТВ-ның таралуы бойынша 12-позицияда (2011 жылы – 21 позиция, 2010 – 22) жəне АИТВ/ЖИТС-тің бизнеске əсер етуі бойынша 73-позицияда (2011 жылы – 96 позиция, 2010 - 86). Соңғы жылдары санитариялық-эпидемиологиялық ахуалдың жайкүйінің жағымды серпіні байқалады, көптеген елеулі инфекциялық аурулар (вирусты гепатиттер, аса қауіпті инфекциялар, сүзек, паратиф аурулары) бойынша сырқаттанушылықтың іс жүзінде азайғаны байқалады, вакцинамен басқарылатын бірқатар инфекциялар (полиомиелит) бойынша оларды толық жоюға қол жеткізілді немесе оларды элиминациялау міндеті қойылуда (қызылша). 2010 жылы пневмококк инфекциясына қарсы иммундауды енгізумен профилактикалық екпелердің ұлттық күнтізбелігі кеңейтілді. Мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық қадағалау жүргізу кезінде тəуекелдер жүйесін бағалау енгізілді, нормативтік құқықтық базаны кезеңкезеңмен үйлестіру жүзеге асырылуда. Санитариялық-эпидемиологиялық сараптаманың барлық деңгейлерінде зертханалық зерттеулердің сапасына сыртқы бағалау жүргізіледі. Кеден одағының техникалық регламенттерінің талаптарына сəйкес 2012 жылы сапаны сыртқы бағалау жүйесіне тағам өнімдерінің, балалар тауарының, радиология жəне т.б. қауіпсіздігінің сапасын бағалау бөлігінде толықтырулар енгізілді. Мемлекеттік санитариялықэпидемиологиялық қадағалау жүйесінің тиімділігін одан əрі арттыру мақсатында көлікте жəне аумақтар деңгейінде санитариялық-эпидемиологиялық қадағалау қызметінің органдары мен ұйымдары қайта ұйымдастырылды. Негізгі проблемаларды талдау Медициналық демографиялық көрсеткіштердің оң серпініне қарамастан, күтілетін өмір сүру ұзақтығы төмен деңгейде қалып отыр. Қазақстанда күтілетін өмір сүру ұзақтығының көрсеткіші 2012 жылдың қорытындылары бойынша 69,9 жылды құрады, бұл табыстың ұқсас деңгейі бар елдермен салыстырғанда 4 жылға төмен. Күтілетін өмір сүру ұзақтығы бойынша Қазақстанда бұрынғыдай гендерлік теңсіздік бар. Айырмашылық 9,5 жылды құрайды. Халықтың күтілетін өмір сүру ұзақтығын арттыруға денсаулық сақтау жүйесі əсерінің асыра ұлғайтылған күтуі, халықты саламатты өмір салтын ұстану мен аурулардың профилактикасы мəселелеріндегі жеткіліксіз уəждеу, жүрек-қантамыр ауруларынан, жол-көлік оқиғаларынан, онкологиялық аурулардан, туберкулезден еңбекке қабілетті жаста қайтыс болудың жоғары деңгейі, қоршаған ортаның, суды тұтыну мен тамақтанудың қолайсыз жағдайларының сақталуы, халықтың əлеуметтік осал санаттарының əлеуметтік-экономикалық жағымсыз жағдайы халық денсаулығының жоғары емес деңгейінен көрінеді. Ана мен бала денсаулығын сақтау саласын айтарлықтай жақсартуға қарамастан, республикада ана мен бала нəресте өлімінің көрсеткіштері Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымның (ДДҰ) Еуропалық өңірімен салыстырғанда жоғары болып қалуда. Ана мен нəресте өлімінің себептерін талдау қайтыс болған əйелдің өлімінің себепшісі болған акушериялық қан кету мен экстрагениталдық аурулардың туындауына əкелетін ұйымдастыру-тактикалық қателіктердің болуын көрсетеді. Бұдан басқа ана мен нəресте өлімінің негізгі себептері амбулаториялық деңгейде жүкті əйелдерді сапасыз қадағалау, перинаталдық көмекті өңірлендірудің жəне диагностика мен емдеу стандарттарының қағидаттарын сақтамау, перинаталдық көмек қағидаттарын сақтамау жəне туа біткен даму кемістіктерін пренаталдық диагностикалау сапасының төмендігі, отбасын жоспарлау бойынша жүйелі жұмыстың болмауы жəне жоғары тəуекел тобындағы əйелдердің қазіргі контрацепцияға қол жетімділігінің болмауы ана мен жоғары тəукел тобындағы əйелдердің перинаталдық қайтыс болуының басты себептерінің бірі болып табылады. Бұл ретте, əйелдерді контрацепциямен қамтамасыз ету соңғы екі жылдың ішінде сол күйде қалып, 38,7% - 38,0% құрайды. Ана мен нəресте өлімін төмендету бойынша іс-шаралар ұрпақты болу жастағы əйелдерде ауруларды ерте анықтауға, сауықтыруға жəне оңалтуға, отбасын жоспарлауға, аборттар мен бедеулікті профилактикалауға, жүктіліктің қалыпты ағынына, сəтті босануға, дұрыс тамақтануға жəне балаға күтім жасауға, əйелдердің өз денсаулығына жəне болашақ баланың денсаулығына жеке жауапкершілігін арттыруға бағытталатын болады. Одан басқа туберкулезді емдеудің «DOTS-плюс» бағдарламасын іске асыру бойынша жүргізіліп жатқан ауқымды құрылысқа қарамастан, туберкулездің таралуын эпидемиологиялық бақылау, дəріге тұрақтылықтың дамуы жəне туберкулез салдарынан болатын өлім себебі өзекті мəселе болып отыр. Қазақстанда туберкулезбен сырқаттанушылық деңгейі ТМД елдерімен салыстырғанда ең жоғары. Қоршаған ортаның зиянды факторлары əсерінен болатын экологиялық жағдайдың нашарлауы сырқаттанушылық көрсеткіштері (тыныс алу ағзаларының аурулары, онкологиялық аурулар, аллергиялық аурулар жəне т.б.) деңгейінің артуына əкеліп отыр. Дүние жүзінде мүгедектіктің жəне мерзімнен бұрын өлімнің маңызды себебі болып табылатын, күтілетін өмір сүру ұзақтығы көрсеткіштеріне маңызды əсер ететін, ең алдымен елдердің əлеуметтік-экономикалық саламаттылығының өсуіне, өмір сүру ұзақтығының ұлғаюына, онкологиялық ауруларды анықтауға бағытталған профилактикалық іс-шараларды өткізуге байланысты инфекциялық емес созылмалы аурулармен сырқаттанушылықтың өсуі байқалады. ДДҰ болжамдары бойынша қатерлі ісіктерден сырқаттанушылық жəне өлім 2020 жылға дейін дүние жүзінде 1,5 – 2 есеге ұлғаяды. Обырмен сырқаттанушылықтың өсуі саламаттылықтың жəне халықтың өмір сүру ұзақтықтығының ұлғаюын ескере отырып, сондай-ақ ерте диагностикалау бағдарламаларын енгізе отырып, қатерлі ісіктерді анықтау деңгейінің өсуін ескеріп, қатерлі ісікпен сырқаттанушылықтың өсуінің ұқсас үрдісі Қазақстан Республикасына да тəн. ДДҰ зерттеулеріне сəйкес онкологиялық сырқаттанушылықтың өсуі өкпе обырының, адамдарда колоректалдық обырдың, сондай-ақ əйелдерде сүт безінің обыры мен жатыр мойны обырының есебінен болады. Жыл сайын Қазақстанда обырдан 17 000 адам қайтыс болады, оның ішінде 42% еңбекке қабілетті жастағы адамдар. Қазіргі уақытқа дейін қоғамдық денсаулық сақтаудағы қызметтің, оның ішінде инфекциялық емес аурулармен сырқаттанушылықты профилактикалау жəне оны төмендету бойынша рөлін нығайту мəселелері шешілмей отыр. Қауіпсіз өнім мен қызметті қамтамасыз ету саласында тұтынушылардың құқығын қорғау жүйесі дамымаған. Жеке кəсіпкерлік субъектілерін дамыту үшін қолданыстағы кедергілерді төмендету жəне оны алып тастау мақсатында тəуекелді болжамдау, бағалау жəне басқару жүйесін одан əрі дамыту жəне жетілдіру қажет, оның ішінде жеке кəсіпкерлік субъектілерін оңтайландыру жəне тексеруді азайту. Қазақстанмен тікелей көлік қатынасы бар шекаралас елдер мен мемлекеттерде ошақтары тіркелген аса қауіпті жəне басқа да инфекциялық аурулардың (қалыптан тыс пневмония, құс тұмауы, 71 типті энтеровирусты инфекция жəне басқалары) əкеліну қаупіне байланысты эпидемиологиялық ахуалдың шиеленісу қаупі сақталуда. Жоғарыда көрсетілген проблемаларды басым көпшілігін медициналықсанитариялық алғашқы көмек (МСАК) деңгейінде шешуге болады. Халықаралық тəжірибе МСАК қаржыландырудың көлемі денсаулық сақтаудың шығыстарынан кем дегенде 40%-ды құраған жағдайда МСАК анағұрлым үлкен қамтымы мен тиімділігіне қол жеткізілетінін көрсетеді. Бірақ 2012 жылдың қорытындылары бойынша Қазақстан тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемінің қаражатынан МСАК-қа 17,5 %-ын ғана бөледі. Профилактикалық іс-шараларды нығайтуға, отбасын жоспарлауға, МСАК деңгейінде халықтың білімін жақсартуға, хабардар болуына, азаматтардың өз денсаулығына ортақ жауапкершілігін арттыруға, сектораралық жəне ведомствоаралық өзара іс-қимылды арттыруға бағытталған іс-шараларды жалғастыру қажет. Сыртқы жəне ішкі негізгі факторларды талдау Халық денсаулығының жай-күйін көрсететін көрсеткіш деңгейіне мынадай сыртқы жəне ішкі факторлар ықпал етеді. Сыртқы факторлар: Саламатты өмір салтын сақтамау, қоршаған ортаның жағымсыз жағдайы (ДДҰ деректері бойынша адам денсаулығының 50 %-ы оның өмір сүру жағдайына байланысты (əлеуметтік-экономикалық факторлар, білім деңгейі, зиянды əдеттерге бейімділік, саламатты өмір салтын ұстану жəне басқалар); 20 %-ға дейін денсаулық деңгейі қоршаған орта жағдайына байланысты); 1) ауыз суының төмен сапасы (халықтың 87,7 %-ы ғана қауіпсіз ауыз сумен қамтамасыз етілген, бұл өз кезегінде инфекциялық сырқаттанушылықтың жоғары деңгейін көрсетеді); 2) қауіп факторлары (жеті жетекші қауіп факторына созылмалы аурулардың жалпы ауыртпалығының 60 %-ы келеді: темекі шегу (13,4 %), қауіпті мөлшерде алкогольді тұтыну (12,8 %), жоғары қан қысымы (12,3 %), гиперхолестеринемия (9,6 %), дене салмағының артық болуы (7,4 %), жемісжидек пен көкөністерді жеткіліксіз тұтыну (5,5 %), дене белсенділігінің төмен болуы (3,5 %); 3) халықтың саламатты өмір сүру жəне аурудың профилактикасы, дұрыс тамақтану мəселелері бойынша хабардар болуының жəне уəждемесінің жеткіліксіздігі;

4) Қазақстанмен тіке көлік қатынасы бар шекаралас елдер мен мемлекеттерде аса қауіпті инфекциялардың таралуы бойынша шиеленіскен эпидемиологиялық ахуал, қайта туындаған инфекциялық ауруларға, оның ішінде құс тұмауына эпидемиологиялық қадағалауды күшейту қажеттілігі; 5) Қазақстанның Кеден одағына кіруі. Ішкі факторлар: 1) жүргізілетін профилактикалық тексеріп-қараулар мен ерте диагностикалау тиімділігінің жеткіліксіздігі; 2) ауруларды диагностикалаудың, емдеудің жəне оңалтудың дəлелді медицинаға негізделген жаңа əдістері мен хаттамаларының жеткіліксіз енгізілуі; 3) МСАК пен стационардың арасындағы сабақтастықтың болмауы. 4) қызметтің қоғамдық денсаулық сақтаудағы, оның ішінде инфекциялық емес аурулармен сырқаттанушылықты профилактикалау жəне төмендету бойынша медициналық-санитариялық алғашқы көмектің жеткіліксіз рөлі; 5) зертханалық зерттеулер жүргізетін санитариялық-эпидемиологиялық қызмет ұйымдарының қызметіне жұмыстың қазіргі заманғы инновациялық тəсілдерін енгізудің төмен деңгейі; 6) медициналық иммунобиологиялық препараттарды, бірінші кезекте диагностикумдарды, тест жүйелерін жəне басқаларды шығару бойынша өндірістік базаны дамытудың төмен деңгейі. 2. Денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттыру: Денсаулық сақтау саласын дамытудың негізгі параметрлері Бүгінгі таңда денсаулық сақтау ұйымдарының желісінде жеке меншік құрылымдарды есептегенде, 904 емдеу жəне 3258 амбулаториялық-емханалық ұйымдары жұмыс істейді. 2010 жылмен салыстырғанда амбулаториялықемханалық ұйымдардың саны 74-ке ауруханалық ұйымдардың саны 94-ке азайды. 2012 жылы ауруханалық төсектермен (Денсаулық сақтау министрлігінің жүйесінде) қамтамасыз ету көрсеткішінің 10 мың адамға шаққанда 2005 жылғы 68,2-ге қарағанда 59,4-ке дейін азайғаны байқалады. Бірақ бұған қарамастан осы көрсеткіштің деңгейі 10 мың адамға шаққанда 56,4-ті құрайтын орташа еуропалық деңгейден анағұрлым жоғары. Өңірлер бөлінісінде төсекпен қамтамасыз етудің жоғары деңгейі Солтүстік Қазақстан (75,7) жəне Ақмола (77,1) облыстарында, ал ең төмен деңгейі Алматы (46,0) жəне Оңтүстік Қазақстан (10 мың адамға шаққанда 45,6) облыстарында байқалады. 2010-2012 жылдар ішіндегі төсек қоры бойынша салыстырмалы талдау көрсеткендей төсек санының азаюы 6 өңірде: Ақмола (778 төсекке), Қостанай (624 төсекке), Солтүстік Қазақстан (598 төсекке), Қарағанды (576 төсекке), Шығыс Қазақстан (427 төсекке) облыстарында байқалып отыр. Ауруханалық төсектер санының төмендеуі ауылдық ауруханаларды оңтайландырылуына жəне қалалық ауруханалардың төсек қорының қысқаруына байланысты. Жыл сайын ел халқының шамамен 18 %-ы стационарларға емдеуге жатқызылады. Стационарды алмастыратын технологиялар белсенді дамуда. Мысалы, амбулаториялық-емханалық ұйымдардың күндізгі стационарларында 570 634 науқас (2010 жылы – 585 516), ауруханалардың күндізгі стационарларында – 273 714 науқас (2010 жылы – 225 778), үйдегі стационарларда – 94 347 науқас емделген (2010 жылы – 82 357 науқас). 2012 жылы денсаулық сақтаудың амбулаториялық-емханалық ұйымдары 115 885,073 мың пациентті қабылдаған (2010 жылы – 111 491,2 мың пациент), бір тұрғынға шаққанда тексеріп - қаралу саны - 6,9. 2010 жылғы 1 қаңтардан бастап Бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесі (бұдан əрі – БҰДЖ) енгізілді, ол денсаулық сақтауға инвестициялардың тиімділігін айтарлықтай арттыруға арналған жəне медициналық қызмет көрсету үдерісінің айқындылығы, түпкілікті нəтижеге бағытталу жəне пациенттің стационарды еркін таңдау қағидатына негізделген, бұл нəтижесінде медициналық қызметтер нарығында бəсекелестік ортаны құруға ықпал етеді. БҰДЖ шеңберінде стационарлық деңгейде 2012 жылдан бастап медициналық көмектің сапасын арттыруға жəне шығыстарды ұтымды басқаруға бағытталған клиникалық-шығынды топтар бойынша ақы төлеу əдісі енгізілді. Медициналық көмек көрсетудің, əсіресе өңірлердегі халық үшін қол жетімділігін барынша қамтамасыз ету мақсатында жоғары технологиялар дамуда. Бірегей технологиялар белсенді енгізілуде: жүректі, бауырды, бүйректерді, жасанды сол қарыншаны ауыстырып салу, бүйректі жəне ұйқыбезді, сүйек кемігін, сүйектерді трансплантаттау. 2012 жылдан бастап қатерлі ісіктерді ерте анықтауды арттыру жəне онкологиялық науқастардың өмір сүру сапасын жақсарту мақсатында бір онкологиялық науқас үшін кешенді тариф бойынша ақы төлеу жүйесі енгізілді. 2013 жылдан бастап желіні сақтау жəне амбулаториялық буынды нығайту мақсатында ауылдық денсаулық сақтауға арналған ресурстар шоғырландырылды жəне жаһандық бюджет бойынша, яғни 1 ауыл тұрғынына шаққанда кешенді жан басына шаққандағы тариф бойынша қаржыландыру қағидаты енгізілді. Кешенді жан басына шаққандағы тарифке амбулаториялық жəне стационарлық деңгейлерде қызмет көрсету шығыстары кіргізілген. Сонымен қатар, материалдық-техникалық базаны нығайту жəне негізгі құралдарды пайдалану тиімділігін арттыру мақсатында бүгінгі таңда медицина ұйымдарына жабдықтарды лизинг арқылы сатып алу мүмкіндігі берілген. БҰДЖ шеңберінде біздің азаматтарымыздың стационарды еркін таңдау құқығы стационар, емхана жəне пациент арасында орталықтандырылған өзара іс-қимылды қамтамасыз ететін Емдеуге жатқызу бюросының порталы арқылы іске асырылады. Қазіргі уақытта БҰДЖ екінші кезеңінің шеңберінде əлеуметтік қызметтер институтын дамытуға ерекше көңіл аудара отырып, МСАК ұйымдастыру жəне қаржыландыру жүйесі жетілдірілуде. Алғашқы денсаулық сақтаудың жұмысының тиімділігін арттыру үшін 2011 жылдан бастап МСАК ұйымдарының штатына медициналық-əлеуметтік технологияларды қолдану арқылы қиын жағдайға душар болған адамдардың (отбасылардың) денсаулығының профилактикасы, қалпына келтіру, сақтау жəне нығайту жолымен тіркелген халыққа əлеуметтік қызметтерді көрсету үшін əлеуметтік қызметкерлердің, психологтардың лауазымдары енгізілді. 2013 жылғы 1 қаңтардағы ахуал бойынша МСАК ұйымдарында 540 психолог, 2120 əлеуметтік қызметкер жұмыс істейді. Бұдан басқа, бекітілген халықпен профилактикалық жұмыс жүргізуді (скринингтер, нысаналы топтарды қалыптастыру, саламатты өмір салты мен ауруды профилактикалауға оқыту) күшейту үшін 2-ші жəне 3-ші учаскелік мейіргер лауазымдары енгізілді. МСАК əлеуетін нығайту үшін МСАК ұйымдар қызметінің түпкілікті нəтижесіне бағдарланған, қызметкерлердің еңбегін уəждеу жүйесі қалыптастырылуда, республикалық бюджеттен жан басына шаққандағы нормативке ынталандыру компонентінің түрінде қосымша қаражат бөлінді. Бүгінгі таңда жан басына шаққандағы нормативке ынталандыру компонентінің (бұдан əрі – ЖНЫК) қосымша қаражаты бөлінген. Бүгінгі таңда ЖНЫК барлық МСАК ұйымдарын жəне оларда жұмыс істейтін медициналық жəне əлеуметтік қызметкерлерді қамтыған. Сонымен бірге, 2014 жылдан бастап 1 тұрғынға арналған кешенді жан басына шаққандағы норматив бойынша МСАК қаржыландыруға көшумен амбулаториялық-емханалық көмектің шығыстарын республикалық деңгейде шоғырландыру бойынша іс-шаралар жүргізілуде. Осы мақсатта МСАК жан басына шаққандағы нормативін қалыптастырудың жəне оны республика бойынша теңестірудің бірыңғай тəсілінің тетігі əзірленуде. ТМККК-ні жетілдіру жəне нақтылау жалғасуда, 2011 жылдан бастап тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемінің тізбесі халықтың əлеуметтік-осал топтарына позитрондық-эмиссиялық томография, бірфотондық эмиссиялық компьютерлік томографияны, экстракорпоралдық ұрықтандыру, ортодонттық көмекті енгізу бөлігінде кеңейтілді. Республикада Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтаудың бірыңғай ақпараттық жүйесін енгізу жалғасуда. Қазіргі уақытта ол Астана қ., Ақмола жəне Қарағанды облыстарының денсаулық сақтау ұйымдарында енгізілді. Бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесін іске асыруды ақпараттық қамтамасыз ету шеңберінде «Емдеуге жатқызу бюросы» порталы жұмыс істеуде. 2012 жыл ішінде портал арқылы 759 242 пациент емдеуге жатқызылды. Министрлік 2012 жылы 6 мемлекеттік қызмет түрін автоматтандыру бойынша жұмысты іске асырды, стандарттар мен регламенттер бекітілді, оның ішінде 3 медициналық қызмет көрсету саласында («Дəрігерді үйге шақырту» (Астана, Ақмола облысы); «Дəрігердің қабылдауына жазылу» (Астана, Ақмола облысы); «Медициналық-санитариялық алғашқы көмек көрсететін медициналық ұйымға тіркеу» (ҚР-ның барлық аумағында) жəне 3 медициналық пен фармацевтикалық қызметті лицензиялау саласында («Медициналық қызметке лицензия беру, қайта ресімдеу, көшірмесін беру»; «Дəрілік заттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдарды жəне медициналық техниканы өндіруге байланысты фармацевтикалық қызметке лицензия беру, қайта ресімдеу, көшірмесін беру»; «Денсаулық сақтау саласында есірткі заттардың, психотроптық заттардың жəне прекурсорлар айналымына байланысты қызметке лицензия беру, қайта ресімдеу, көшірмесін беру»). Денсаулық сақтау министрінің 2013 жылғы 3 қыркүйектегі № 498 бұйрығымен бекітілген «Қазақстан Республикасының электрондық денсаулық сақтау саласын дамытудың 2013-2020 жылдарға арналған тұжырымдамасы» бекітілді, оның шеңберінде уақтылы, өзекті, дəйекті ақпаратты автоматты түрде алу мүмкіндігі қамтамасыз етілген. Электрондық денсаулық сақтаудың орталық элементі электрондық денсаулық паспорты жəне электрондық медициналық жазбалар түрінде жинақталған əрбір адамның денсаулығы туралы ақпарат болуы тиіс. Медициналық көмек көрсету процесін анағұрлым толық айқындайтын осындай ақпарат нақты статистикалық жəне талдамалық ақпаратты қалыптастыруға мүмкіндік береді, ол басқару мен қаржыландыру үшін сияқты ғылыми зерттеулер жүргізу үшін пайдаланылуы мүмкін. Еліміздің барлық халқын 2020 жыға қарай электрондық денсаулық паспорттарымен қамту болжанып отыр. 2004 жылдан бастап «Ауылдық жерлердегі денсаулық сақтауда ұтқыр жəне телемедицинаны дамыту» инвестициялық жобасын іске асыру бойынша жұмыс жүзеге асырылуда, оның шеңберінде Ұлттық телемедицина желісіне 186 телемедицина орталығы қосылған, 2012 жылдан бастап 15 751 телемедицина консультациясы беріліп, 5 173 бейнеконференцбайланыс сеансы жүргізілді. 20142015 жылдары қолданыстағы 180 телемедицина орталығының жабдықтарын жаңарту алға қойылған. Халыққа, əсіресе шалғайда жəне жетуі қиын жерлерде тұратын ауыл тұрғындарының медициналық көмекке қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатында көліктік медицинаны дамыту бойынша іс-шаралар жүргізіліп жатыр. Қазақстан Республикасында 2013 жылғы 1 қаңтардағы ахуал бойынша скринингтік зерттеулерді жүргізу жəне консультациялық-диагностикалық қызмет көрсетуге арналған қазіргі заманғы медициналық жабдықтармен жарақтандырылған жəне дəрігерлер бригадаларымен жасақталған 49

жылжымалы медициналық кешен (бұдан əрі – ЖМК) жұмыс істейді. ЖКОдан зардап шеккен адамдарға уақтылы медициналық көмек көрсету үшін республикалық маңызы бар трассаларда 2011 жылдан бастап реанимобильдермен жабдықталған трассалық медициналық-құтқару пункттері (ТМҚП) ашылды, 2013 жылғы 1 қаңтардағы ахуал бойынша 12 ТМҚП жұмыс істейді. 2011 жылғы шілдеден бастап Республикалық санитариялық авиация үйлестіру орталығы жұмыс істейді, бейінді мамандардың консультациясы мақсатында олардың ұшуы іске асырылуда. Одан басқа, шалғайдағы ауылдық елді мекендердің тұрғындарына 3 поезд консультациялық-диагностикалық көмек көрсетеді – «Денсаулық», «Жəрдем» жəне «Саламатты Қазақстан». Медицина ұйымдарын ШЖҚ МК мəртебесіне кезең-кезеңмен ауыстыру жүзеге асырылуда, ол басқаруды, қаржыландыру жүйесін, денсаулық сақтаудағы инвестициялық саясатты жетілдіруге, медициналық ұйымдар қызметтерінің экономикалық тиімділігін арттыруға, сондай-ақ, кадрлармен қамтамасыз ету мəселелерін шешуге мүмкіндік береді. 2013 жылғы 1 сəуірдегі ахуал бойынша республикада 432 медицина ұйымы ШЖҚ МК мəртебесіне ауысты. Халықтың медициналық қызметке тең қолжетімділігін қамтамасыз ететін денсаулық сақтаудың инфрақұрылымын жетілдіру мақсатында «100 мектеп жəне 100 аурухана салу», «350 дəрігерлік амбулатория, фельдшерлік-акушерлік пункт жəне емхана салу» ауқымды жобалардың шеңберінде 71 жаңа денсаулық сақтау объектісі іске қосылды жəне таяу төрт жылда 378 денсаулық сақтау объектісін салу жоспарлануда, оның ішінде мемлекеттік-жекешелік əріптестік тетігін қолдана отырып құру жоспарлануда. Елбасының тапсырмасына сəйкес ұлттық акккредиттеу жүйесіне халықаралық аккредиттеу стандарттары кезең-кезеңмен енгізілуде. Сапа бойынша халықаралық талаптарды есепке ала отырып, стационарлық, амбулаториялық-емханалық жəне жедел медициналық жəрдем көрсететін медициналық ұйымдарға арналған аккредиттеу стандарттары жаңартылды. Денсаулық сақтаудағы сапа бойынша Халықаралық қоғамдастықтың Атқарушы комитеті (ISQua) 2012 жылы стационарларға арналған стандарттар қауіпсіздік пен сапаның халықаралық нормаларына сəйкес деп танылды. 2013 жылғы ақпанда амбулаториялық-емханалық көмек көрсететін медициналық ұйымдарға арналған стандарттар мақұлданды, 2013-2014 жылдарда аккредиттеудің жаңартылған стандарттарын жоспарлы енгізу жоспарлануда. Қазақстан Республикасында халықаралық талаптарға бейімдеу үшін фармацевтикалық саланы оңтайландыру үдерісі басталды. «Халық денсаулығы жəне денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының Кодексін іске асыру мақсатында дəрілік заттардың, медициналық мақсаттағы бұйымдардың жəне медициналық техниканың айналымын реттейтін нормативтік құқықтық актілер əзірленді. Мемлекеттік қолдау шаралары отандық өндірушілердің сапалы фармацевтикалық өнімді өндіру көлемі мен номенклатурасының жыл сайынғы өсімін қамтамасыз етуге бағытталған. 2010 жылы əлемдік тəжірибенің негізінде қаражатты айтарлықтай үнемдеуге жəне отандық препараттарды тұтыну үлесін бірнеше есе арттыруға мүмкіндік берген Дəрілік заттар мен медициналық мақсаттағы бұйымдарды дистрибуциялаудың бірыңғай жүйесі құрылды. ТМККК шеңберінде дəрілік заттарды сатып алу бүгінгі таңда тұтынудың жалпы көлемінің 70%-ын құрайды. Дəрілік заттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдарды жəне медициналық техниканы тіркеу, сертификаттау, сапасын бақылауды қамтамасыз ету, сондай-ақ оларды жарнамалау қызметі жетілдірілуде. Ұлттық ақпараттық дəрі-дəрмек орталығы құрылды. Нарықтық экономика жағдайында дəрілік заттардың қолжетімділігін арттыру үшін дəрілік препараттарға бағаның өсуін ұстау іс-шаралары жүргізіліп жатыр. Республикалық жəне жергілікті бюджет қаражатының есебінен ТМККК шеңберінде сатып алынатын дəрілік заттардың бағаларын мемлекеттік реттеу енгізілді. ТМККК шеңберінде пайдаланылатын дəрілік заттардың жəне медициналық мақсаттағы бұйымдардың тіркелген бағаларына шекті көтерме жəне бөлшек үстемелерді белгілеу əдістемесі əзірленді. Терапиялық тиімділікті, фармакоэкономиканы жəне жанама əсерлерін мониторингілеуді ескере отырып, дəрілік заттарды ұтымды қолдануға бағытталған дəрі-дəрмекпен қамтамасыз етудің формулярлық жүйесі енгізілді. Дəрілік заттардың бағаларын мониторингілеу орталығы құрылды. ТМККК шеңберінде азаматтарды дəрілік заттармен қамтамасыз ету құқықтарын іске асыру мақсатында амбулаториялық дəрі-дəрмекпен қамтамасыз ету жүйесін жетілдіру бойынша жұмыс жүргізіліп жатыр. Стационарлық жəне амбулаториялық деңгейлерде терапияның сабақтастығын есепке ала отырып, дəрі-дəрмекпен тегін қамтамасыз етуге арналған Дəрілік заттардың тізбесі оңтайландырылды. Халықтың əлеуметтік осал топтарын (зейнеткерлер, мүгедектер, табысы аз) қолдау мақсатында бұрын 50% жеңілдікпен босатылатын дəрілік заттар 2012 жылдан бастап тегін босатылуда. Қымбат тұратын нозологиялар (жайылма беріш, балалар гемофилиясы, онкогематология, онкология) бойынша дəрілік заттарды сатып алу республикалық бюджет қаражатының есебінен бірыңғай дистрибьютермен жүзеге асырылады. Диспансерлік науқастардың тіркелімі жəне амбулаториялық дəрідəрмекпен қамтамасыз етудің ақпараттық жүйесі енгізілуде, ол жүйе əр пациентке мемлекет кепілдік берген дəрілік препаратты алуын нақты қадағалауға мүмкіндік береді. Ауыл тұрғындарына дəрілік көмектің физикалық қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін дəріханалық ұйымдары жоқ 3000-нан астам ауылдық елді мекенге МСАК объектілері арқылы дəрілік заттарды өткізу ұйымдастырылды. Медициналық көмектің жоғары сапасын қамтамасыз ету үшін медициналық қызметтер сапасын басқару тетіктері жетілдірілуде. Пациенттердің құқықтарын қорғау жөніндегі қоғамдық кеңестер жəне денсаулық сақтау саласында азаматтардың шағымдарын қарау жөніндегі комиссиялар құрылды. Медициналық ұйымдарда шағымдардың алдын алуға жəне шағымдар пайда болған жерлерде «сол жерде жəне қазір» қағидаты бойынша жұмыс істеуге арналған Ішкі бақылау қызметтері жұмыс істейді. Пациенттердің хабардарлығын арттыру, денсаулық сақтау саласында бəсекелестік ортаны дамыту, транспаренттілік жəне медицина ұйымын еркін таңдау қағидаттарын қамтамасыз ету мақсатында Министрлік 2012 жылы сыртқы, ішкі бақылау жəне пациенттердің пікірлерінің негізінде Қазақстан Республикасының медициналық ұйымдарын рейтингтік бағалау жүйесін енгізді. Халық арасында сауалнама жүргізіліп тұрады (2012 жылдың қорытындысы бойынша халықтың медициналық қызметтің сапасымен қанағаттануы республика бойынша 86,7% құрады ( 2011 жылы – 81,5%). «Медициналық қызметтердің сапасын басқару жүйесі» бағдарламалық кешенінде автоматтандырылған «Медициналық қызмет көрсету ақауларын есепке алу жүйесі» енгізілді, ол ақаулардың пайда болу себептерін талдауға жəне тиісті басқарушылық шаралар мен экономикалық əсер ету шараларын қолдануға мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта дəрігерлерді даярлауды 6 медицина университеті жəне 1 мемлекеттік емес ЖОО, көп бейінді университеттердің 3 медициналық факультеті жүзеге асырады. Біліктілікті жоғарылату Алматы мемлекеттік дəрігерлер білімін жетілдіру институтының, Қоғамдық денсаулық сақтау жоғары мектебінің, медицина университеттерінің, 16 ғылыми-зерттеу институты мен ғылыми орталықтардың базасында жүргізіледі. Медициналық көмекті 65 мыңнан астам дəрігер жəне 150 мыңға жуық орта медицина қызметкері көрсетеді. Дəрігер санының ұлғаюына қарамастан (10000 адамға шаққанда 2010 жылғы 38,8-ден 2012 жылы 38,7-ге дейін) халықты барлық мамандықтағы дəрігерлік кадрлармен қамтамасыз ету бір деңгейде қалып отыр. Мемлекеттік бағдарламаны іске асыру кезеңінде денсаулық сақтау кадрларын даярлаудың сапасына қолжеткізу бойынша нақты жұмыстар жүргізілді. Бір медициналық ЖОО акционерлік қоғам мəртебесіне ауысты жəне қалған бес медициналық ЖОО үлкен дербестікті ала отырып, шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік кəсіпорын (бұдан əрі – ШЖҚ МК) мəртебесіне көшті. Инновациялық білім беру технологияларын енгізу кезең-кезеңмен жүзеге асырылады. Медицина кадрларының біліктіліктерін шетелде арттыруға, жетекші шетел мамандарын жұмылдырумен мастер-кластарды ұйымдастыруға үлкен көңіл бөлінді. 2011 жылдан бастап 456 оқытушы шетелде жəне 585тен астамы жетекші шетел мамандарын жұмылдыра отырып, Қазақстанда қайта даярлаудан өтті. Құрылған оқу-клиникалық орталықтар студенттер мен интерндердің клиникалық даярлығына назар аударуға мүмкіндік берді. Дүниежүзілік медициналық білім беру федерациясының сапаны жақсартудың жаһандық стандарттарына негізделген базалық медициналық білім беруді институционалдық аккредиттеудің ұлттық стандарттары əзірленді. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің Ұлттық аккредиттеу орталығы Аккредиттеу кеңесінің шешімімен 5 мемлекеттік медицина университеті аккредиттелді: «Астана медицина университеті» АҚ, «Қарағанды мемлекеттік медицина университеті» ШЖҚ РМК, «М. Оспанов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті» ШЖҚ РМК, «Семей қаласының мемлекеттік медицина университеті» ШЖҚ РМК, «С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті» ШЖҚ РМК. Кадр əлеуетін реттейтін нормативтік құқықтық база күшейтілді: номенклатура оңтайландырылды жəне медициналық жəне фармацевтикалық мамандықтар мен денсаулық сақтау қызметкерлері лауазымдарының біліктілік сипаттамалары жетілдірілді. 2011 жылдан бастап Қазақстан Республикасының медициналық жəне фармацевтикалық білімін дамытудың 2011-2015 жылдарға арналған тұжырымдамасының іс-шаралары іске асырылуда. Саланың ғылыми əлеуеті ЖОО-ның ғылыми кадрларымен жəне профессорлық-оқытушы құрамымен ұсынылған – 4738 адам. Ғылыми қызметкерлерді даярлау магистратура жəне PhD докторантура шеңберінде халықаралық стандарттарға сəйкес іске асырылады, 60-тан астам ғылыми қызметкер АҚШ жəне Канада университеттерінде ғылыми зерттеулердің менеджменті бойынша оқудан өтті, ғылыми ұйымдардың жəне ЖОО-ның 400ден астам қызметкері мемлекет ішіндегі ғылыми зерттеулердің менеджменті бойынша біліктілікті арттыру курстарынан өтті. Ғылыми кадрлардың жалпы дəрежелері (ғылым кандидаттарын жəне докторларын, магистрлерді жəне PhD докторларын қоса алғанда) 61,4% құрайды. Патенттер саны өсуінің оң динамикасы байқалады. Соңғы жылдары ғылыми зерттеулердің сапасын қамтамасыз ету тетіктері белсенді дамып келеді – этика мəселелері жөніндегі орталық жəне жергілікті комиссиялар құрылды, клиникаға дейінгі (Good Laboratory Practice – GLP) жəне клиникалық (Good Clinical Practice – GCP) сынақ жағдайында ғылыми зерттеулердің халықаралық стандарттары енгізілуде. 2011 жылдан бастап «Өмір туралы ғылым орталығы» ғылыми-зерттеу кешені жұмыс істейді, оның ішіне регенеративті медицина орталықтары кіреді. ЖОО ғылымын нығайтудың жалпы мемлекеттік саясатының шеңберінде, (Жалғасы 12-бетте).


12

www.egemen.kz

Негізгі проблемаларды талдау Қазіргі уақытта денсаулық сақтау жүйесінде маңызды проблемаларының бірі айырмашылықтың ұлғаю үрдісі бар өңірлердің арасындағы амбулаториялық-емханалық көмекті (АЕК) қаржыландырудағы дисбаланс болып табылады. Осылайша, 2012 жылы бір тұрғынға есептегенде ТМККК шығыстары 23 256,6-дан 37 905,4 дейін теңгені құрады. 1 тұрғынға есептегенде МСАК көрсетудің орташа шығыстары республика бойынша 309,5 теңге құрайды. Ал өңірлерде жан басына шаққандағы нормативтің алшақтығы 169 теңгеден (Шығыс Қазақстан облысы) 488 теңгеге (Ақмола облысы) дейін ауытқиды. Осыған байланысты 2014 жылдан бастап БҰДЖ шеңберінде АЕК деңгейінде 1 тұрғынға жан басына шаққандағы нормативті теңестіру жоспарлануда, бұл АЕК-ке тең қолжетімділікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. БҰДЖ шеңберінде қаржыландырудың тетіктері пайдаланылады (қор ұстау, екі компонентті жан басына шаққандағы нормативті) енгізу жолымен қол жеткізілген бəсекелес ортаны қалыптастырудағы оң өзгерістерге қарамастан мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарының төмен басқарушылық дербестігі жəне денсаулық сақтау ұйымдарындағы менеджерлердің жеткіліксіз біліктілік деңгейі медициналық қызметтерді берушілердің бəсекеге қабілеттілігін арттыруға кедергі келтіреді. Медициналық ұйымдарды материалдық-техникалық қамтамасыз етудің жеткіліксіз деңгейіне байланысты мəселелер проблемалы болып отыр. Министрлік бағасы 5-тен бастап 50 млн. теңгеге дейін медициналық техниканың лизингін енгізді, бірақ денсаулық сақтау ұйымдары лизингтік жүйенің барлық мүмкіндіктерін пайдаланбайды. Сондай-ақ ұйымдарда байқау кеңесі бар ШЖҚ МК үлесі өте аз, бұл бір емделіп шыққан жағдай үшін тарифтің шеңберінде 5 млн. теңгеге дейін медициналық техниканы сатып алуға арналған қаражатты қарастыруға мүмкіндік бермейді. Оған қоса сервистік қызметтің болмауы медициналық техниканың тоқтап тұруына жəне тиімсіз пайдаланылуына əкеледі. Сонымен қатар денсаулық сақтау саласының бастапқы буынында жалпы дəрігерлік практика жəне халықпен профилактикалық жұмыс жүргізудегі денсаулықты сақтау технологиялар əлсіз дамуда. Медициналық қызметтерге қол жетімділіктің теңсіздігі мен медициналық қызметтер сапасының төмен болуы сақталуда. Пациенттер мен тұтас қоғамның денсаулық сақтау қызметтерінің сапасын жақсарту үдерісіне қатысуын көтермелеу жəне əлеуетін арттыру қажет. Бүгінгі таңда БҰДЖ белсенді енгізуге қарамастан, денсаулық сақтаудағы ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылымның жеткіліксіз деңгейі, медицина қызметкерлерінің арасындағы компьютерлік сауаттылықтың төмен деңгейі, емдеу-профилактикалық үдерісті автоматтандыруды жəне төсек қорын оңтайландыру бойынша іс-шараларды жетілдірудегі, негізсіз емдеуге жатқызуды жəне стационарларда ұзақ жатуды қысқарту қажеттілігі сақталып отыр. Қазіргі уақытта пациенттің қажеттілігіне бағдарланған, қауіпсіз, əділ, сапалы жəне тұрақты денсаулық сақтау жүйесін қамтамасыз ететін, уақтылы, өзекті, дұрыс жəне жеткілікті ақпаратты автоматтандырылған түрде алу мүмкін дігін қамтамасыз етуді көздейтін Қазақстан Республикасының электрондық денсаулық сақтау саласын дамытудың 2013-2020 жылдарға арналған тұжырымдамасының жобасы мақұлданды. Электрондық денсаулық сақтаудың орталық элементі электрондық денсаулық паспорты болып табылады, ол адам денсаулығы туралы негізгі деректерді сақтауға жəне онымен алмасуға арналған қисынды құрылымды қамтамасыз етеді жəне медициналық қызметтердің қол жетімділігі мен сапасын жоғарылатуға, сондай-ақ барлық деңгейде менеджментті жетілдіруге бағытталған денсаулық сақтау жүйесінің міндеттерін іске асыруға арналған құрал болып табылады. Қазақстанның ауылдық денсаулық сақтау жүйесі оқшаулануына (алыста орналасуына), инфрақұрылымның нашар дамуына, материалдық базаның əлсіз болуына, қатаң климаттық жағдайларға, медицина қызметкерлерінің жеткіліксіздігіне жəне кадрлардың жоғары ағынына байланысты елеулі қиындықтарға ұшырап отыр, бұл халықтың медициналық қызметтерге ағынын реттейтін барлық қолданыстағы тетіктерді жетілдіруді жəне жаңа тетіктерді енгізуді қажет етеді. Ауылдық емдеу-профилактикалық ұйымдарының материалдықтехникалық базасы қанағаттанарлықсыз жағдайда қалып отыр. Медицина ұйымдары көбінесе бейімделмеген, санитариялық-гигиеналық талаптарға сəйкес келмейтін үй-жайларда орналасқан, қазіргі заманғы медициналық жабдықтармен, санитариялық автокөлікпен, жұмсақ жəне қатты бұйымдармен жеткіліксіз жарақтандырылған. Ауылдық денсаулық сақтау объектілерінің көбінде дəріханалық дүңгіршектер жоқ. Ауылдық денсаулық сақтауды дамыту, дəрігер мамандығының беделін көтеру, медицина кадрларын ауылда тұрақтандыру бойынша шараларды күшейту қажет. Қабылданатын шараларға қарамастан фармацевтикалық қадағалау, фармакоэкономикалық зерттеулер, дəрілік заттардың жанама əсерлерін мониторингілеу жүйесі, жалған жəне контрафактілік дəрілік заттардың өндірісіне жəне таралуына қарсы күрес жұмыстары одан əрі жетілдіруді қажет етеді. Медицина ұйымдарын тиісті сервистік қызмет көрсете отырып, қазіргі заманғы жабдықтармен қамтамасыз ету мəселесін де шешу қажет. Халықтың, əсіресе ауылдық жерлерде тұратын халықтың дəрілік заттарға қолжетімділігін қамтамасыз ету мəселелері одан əрі шешуді қажет етеді. Фармацевтикалық саланы қарқынды дамыту үшін өндірілетін дəрілік заттардың бəсекеге қабілеттілігін арттыру жəне халықаралық нарыққа шығару бойынша жұмыстар жүргізу қажет, оның ішінде Кеден одағы шеңберінде, соңғы өнімнің сапасын бақылау жүйесінен дистрибьюторлық жəне дəріханалық практика өндірісінің сапасын қамтамасыз ететін жүйеге көшу, дəрілік заттардың жəне медициналық мақсаттағы бұйымдарды дистрибуциялаудың Бірыңғай жүйесін жетілдіру қажет. Денсаулық сақтауды қаржыландыру көздері əртараптандырылмаған, негізгі қаржылық жүктеме мемлекетке жүктелген, іскери қоғамдастықтың үлесі жеткіліксіз, ал азаматтардың қаржылық қатысуы өз денсаулығы үшін олардың жауапты көзқарасын ынталандырмайды. Қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету əрбір қатысушының елдің экономикалық өсуіне жəне дамуына қосқан үлесін есепке ала отырып, барлық əлеуметтік əріптестермен (мемлекет, жұмыс беруші, қызметкер) ортақ жүзеге асырылатын болады. Осы мақсатта 2016 жылдан бастап Қазақстанда денсаулық сақтауды қаржыландырудың жаңа үлгісі кезең-кезеңмен енгізілетін болады. Бұл ретте халық табысының өсуі бойынша азаматтардың медициналық қызметтерді тұтынуды оңтайландыру мақсатында олардың медициналық қызметке қоса ақы төлеу тетігін енгізу мəселесі қаралатын болады. Денсаулық сақтау жүйесін қаржыландыру үшін мемлекеттік-жекешелік əріптестік белсенді дамытылады. Қабылданған шараларға қарамастан, Қазақстанның денсаулық сақтау саласындағы білім беру қызметінде кадрларды даярлау сапасы, жұмыс істейтін мамандардың біліктілік деңгейі негізгі проблема болып отыр. Жыл сайын даярланған медицина кадрларының ұлғаюы кезінде, жұмыспен қамтылған штат лауазымдарының саны орын алып отыр. Қазақстанның аумағы үшін медицина кадрларын бөлу үлкен сəйкессіздік бар: 10 мың адамға шаққанда 20-дан 45,7-ге дейін. Ауылдық денсаулық сақтау саласын дəрігерлермен қамтамасыз етілуі əлді де төмен болып отыр жəне 10 мың адамға шаққанда 11,0-ден 18,9-ға дейінгі шекте ауытқиды. Шалғай жəне ауылдық аудандардағы білікті денсаулық сақтау қызметкерлерінің жеткіліксіз саны халықтың басым бөлігінің денсаулық сақтау қызметіне қолжетімділігін қиындатады. Соңғы жылдары салаға жас мамандардың келу ағынының ұлғаюына қарамастан, олардың үлесі жалпы дəрігер кадрларының санының 4 %-дан аспайтын бөлігін құрайды. Кадр тапшылығына, географиялық жəне аумақтық əркелкі бөлінуіне, сондай-ақ құрылымдық кадрлық үйлесімсіздікке байланысты, қолданыстағы кадрлардың жеткіліксіз біліктілігі де ауырланатын проблемалар көбінесе медициналық қызметтің төмен сапасын айқындайды. Бұдан басқа кадрларды болжау жəне жоспарлаудың қолданыстағы жүйесінің тиімділігі төмен болып табылады. Ғылыми зерттеулердің бəсекеге қабілеттілігінің төмен болуы жəне денсаулық сақтау саласындағы маңызды инновациялық жетістіктердің болмауы орын алып отыр, бұл медициналық ғылымды дамытуға кедергі болатын көптеген факторлардың болуына байланысты, оның ішінде медициналық ғылыми ұйымдардың əлсіз материалдық-техникалық базасы, ғылыми зерттеулердің тиімсіз менеджменті, зерттеушілердің жеткіліксіз əлеуеті, жəне өзін-өзі дамытуға олардың уəждесін арттырудың тиімді тəсілдерінің болмауы. Қазақстандық ғылым үшін маңызды проблема кадрлардың «қартаю» проблемасы болып отыр жəне бұл проблема əсіресе денсаулық сақтау жүйесінде жеткіліксіз болып отыр (40 – 60 жасқа дейінгі зерттеушілердің үлесіне барлық зерттеушілердің 45%, 60 жастан жоғары - 15%-ға жуық келеді, соңғы 10 жыл ішінде бұл сандар 1,5 есе артты). ЖОО-ның ғылымын дамыту деңгейінің төмен болып қалуы жалғасуда, бұл білім ұйымдарының жеткіліксіз ғылым əлеуетіне жəне ғылыми бағдарламалар мен жобалардың іске асырылуына профессорлық-оқытушы құрамының төмен жұмылдырылуына байланысты. Медициналық ғылымды дамыту жəне отандық зерттемелердің бəсекеге қабілеттілігіне қол жеткізу саласында стратегиялық мақсаттардың іске асырылуын қамтамасыз ету үшін 2013 жылы медициналық ғылымды 2020 жылға дейін дамыту тұжырымдамасы Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2013 жылғы 23 тамыздағы № 485 бұйрығымен бекітіледі, ол Қазақстан Республикасындағы медициналық ғылымды жəне денсаулық сақтаудағы инновацияларды дамытудың негізгі мақсаттарын, міндеттерін жəне стратегиялық бағыттарын айқындайды жəне Қазақстанның практикалық денсаулық сақтауын дамыту үшін талап етілген жаңа білім мен технологияларды алу, енгізу жəне трансфертті қалыптастыруға бағытталатын болады. Үздіксіз кəсіби білім жəне денсаулық сақтау кадрларын дамыту жүйесі жетілдірілетін болады. Жалпы мемлекеттік саясатқа жəне озық халықаралық практикаға сəйкес «құзырлы орталықтар» ретінде медициналық ЖОО-ларды одан əрі дамыту, ғылыми консорциумдерді, инновациялық кластерлерді құру арқылы олардың ғылыми қызметін нығайту бойынша шаралар қабылданатын болады. Сала қызметкерлерінің санатының ең жоғары саны – денсаулық сақтаудың орта буын мамандарын даярлау құрылымы мен мазмұнын қарастыратын болады. Негізгі ішкі жəне сыртқы факторларды бағалау Халыққа медициналық көмек көрсету деңгейіне мынадай ішкі жəне сыртқы факторлар ықпал етеді. Сыртқы факторлар: 1) қаржыландырудың пайдаланылатын құралдары денсаулық сақтау экономикасының тиімділігіне жеткіліксіз əсер етеді; 2) Қазақстанның климаттық-географиялық ерекшеліктері. Аталған факторлардың жағымсыз əсерін жою үшін бөлінетін ресурстардың

3-бөлім. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің стратегиялық бағыттары, мақсаттары, міндеттері, нысаналы индикаторлары, іс-шаралары жəне нəтижелер көрсеткіштері 1. Азаматтардың денсаулығын нығайту жəне өлім деңгейін төмендету 2. Денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттыру 3.1. Стратегиялық бағыттар, мақсаттар, міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралары жəне нəтижелер көрсеткіштері 1-стратегиялық бағыт. Азаматтардың денсаулығын нығайту жəне өлім деңгейін төмендету 1.1-мақсат: Аурулардың профилактикасы, емдеу жəне оңалтудың тиімді жүйесі Мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламаның кодтары: 001, 005, 006, 008, 009, 010, 016, 021, 036, 038, 062, 103, 104 №

1. 2. 3

Нысаналы индикатор

Ақпарат көзі

Күтілетін өмір сүру СА ұзақтығы Жалпы өлімді төмендету СА

Өлшем Есепті АғымЖоспарлы кезең бірлігі жыл дағы жылдың жоспары 2012 2013 2014 2015 2016 2017 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. жыл 69,61 70,0 71 71,4 71,8 72,2 72,6 1000 8,51 тұрғынға позиция 104

8,14

7,54 7,35 7,1

6,9

6,8

БҚЖИ позициясы ДЭФ 103 100 97 94 91 88 бойынша күтілетін өмір деректері сүру ұзақтығы 4. Нəресте шетінеуі ДЭФ позиция 98 98 96 94 92 90 89 бойынша БҚЖИ позиция- деректері сы 5. Туберкулезбен ДЭФ позиция 107 105 104 103 102 101 100 сырқаттанушылық деректері бойынша БҚЖИ позициясы 6. Туберкулез бизнесіне ДЭФ позиция 112 111 110 109 108 107 106 орта мерзімдік əсер деректері 7. АИТВ таралуы бойынша ДЭФ позиция 12 45 44 43 42 41 40 БҚЖИ позициясы деректері 8. АИТВ/ЖИТС бизнесіне ДЭФ позиция 73 76 74 72 70 68 66 орта мерзімдік əсер деректері 9. Мемлекеттік органдар ДЭФ позиция 32 29 28 27 26 25 24 қабылдайтын шешімдер- деректері дің айқындылығы 10. Мемлекеттік шенеунік- ДЭФ позиция 77 76 75 74 73 72 тердің шешімдер қабыл- деректері даудағы фаворитизмі 11. Саясаткерлерге қоғамдық ДЭФ позиция 37 35 34 33 32 31 30 сенім деректері Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары мен əдістері: 1.1.1-міндет. Аурулардың профилактикасы жəне саламатты өмір салтын қалыптастыру əдістемелерін жетілдіру № Тікелей нəтижелердің Ақпарат Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 2014 2015 2016 2017 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. % 26,8 19,5 18,2 18,2 18,2 18,2 16,5 1. Халық арасында темекі ДСМ шегудің таралуын төмендету ДСМ % 16,6 15,0 14,0 14,0 14,0 14,0 13,0 2 Халық арасында алкогольді шектен тыс тұтынудың таралуын төмендету 3. Темекі шегудің зияны ДСМ % 68,0 68,0 70,0 70,0 70,0 75,0 туралы халықтың хабардарлығының деңгейі 70 70 70 70 70 70 4. Тұрғындарды скринин- ДСМ нысанды 80 гілік тексеріп-қараумен халықтан % қамту 5. Жобалардың жалпы ДСМ % 3 5 8 9 9 10 10 санында үкіметтік емес ұйымдар мен бизнесқұрылымдар бірлесіп іске асыратын жобалар үлесі 6. Дəлелді медицинаға ДСМ бірл. 1 2 негізделген ауруларды басқару бойынша бағадарламаның саны Тікелей нəтижелерге қол жеткізуге арналған іс-шаралар: 1. Ұлттық скринингілік бағдарламаны жетілдіру жəне X X X X X мониторингілеу 2. МСАК объектілерінің материалдық-техникалық базасын нығайту X X X X X 3. МСАК деңгейінде əлеуметтік қызметкерлер институтын дамыту X X X X X 4. Ауруларды басқару бағдарламасын енгізу Х Х X X X 5. Амбулаториялық деңгейде науқастарды диагностикалау жəне Х X X X X емдеу хаттамаларын əзірлеу жəне жетілдіру 1.1.2-міндет. Негізгі əлеуметтік мəні бар ауруларды жəне жарақаттардың диагностикасын, емдеуді жəне оңалтуды жетілдіру № Тікелей нəтижелердің Ақпарат Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1. Қанайналым жүйесі СА 100 мың 251,9 251,9 251,0 250,0 249,0 248,0 247,0 ауруларынан болатын халыққа өлімді азайту 2. Онкологиялық ауруларСА 100 мың 100,3 99,5 95,8 95,5 95,0 93,5 92,5 дан болатын өлімді азайту халыққа 3. Жарақаттардан, СА 100 мың 96,8 94,6 92,1 91,0 89,4 86,7 84,0 жазатайым оқиғадан жəне халыққа уланудан болатын өлімді төмендету 4. Туберкулезден болатын СА 100 мың 7,5 7,0 6,8 6,7 6,6 6,5 6,4 өлімді төмендету халыққа 5. Туберкулезбен сырқатта- СА 100 мың 81,7 79,6 77,6 75,7 74,9 74,2 73,4 нушылықты төмендету халыққа ДСМ % 0,2 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 6. АИТВ инфекциясын 15-49 жастар тобында таралуын ұстау 0,6 % 50,1 50,6 51,5 53,0 53,5 54,0 54,5 7. І-II кезеңде анықталған ДСМ қатерлі ісіктердің үлес салмағын арттыру ДСМ % 51,6 51,8 52,0 52,2 52,5 52,7 53 8. Қатерлі ісіктері бар науқастардың 5-жылдық өміршеңдік үлес салмағын арттыру ДСМ % 72 73 74 75 76 77 78 9. АИТВ жұқтырған пациенттердің өміршеңдігі (антиретровирустық терапиядағы жəне ұзақ мерзімді емдеудегі пациенттердің пайызы)

10. КонсультациялықДСМ қызмет- 835 860 диагностикалық көмек тер 854 929 түрінде көрсетілген жоғары мамандандырылған жəне мамандандырылған медициналық көмектің көлемі 11 РеспубликаДСМ адам 2 289 1 575 лық бюджет 529 000 қаражатынан қаржыландыру жүйесіне кірген денсаулық сақтау ұйымдарынДСМ адам 957 475 дағы ТМККК 183 000 шеңберінде стационарлық жəне стационарды алмастыратын көмек түрінде көрсетілген медициналық көмек саны 12 Даярлаудан Ел ішінде ДСМ 50 278 146 жəне қайта Шетелде ДСМ 53 105 даярлаудан өткен онколо-гиялық қызмет мамандарының саны Тікелей нəтижелерге қол жеткізуге арналған іс-шаралар: 1. Əлеуметтік мəні бар ауруларды диагностикалау жəне емдеу стандарттарын жетілдіру жəне енгізу 2. Зертханалық диагностикалаудың жаңа стандарттарын енгізу ТМККК шеңберінде көрсетілген стационарлық медициналық көмек саны

сондай-ақ медициналық ғылымды дамытудың салалық басымдылықтарына сəйкес бағдарламалық-нысаналы қаржыландырудың ғылыми-техникалық бағдарламаларының негізгі орындаушылары ретінде медициналық ЖОО-лары белгіленді. 2012 жылы медициналық ЖОО-ның базасында 2 қазіргі заманғы ғылыми зертхана (ұжымдық пайдалану орталықтары) құрылды.

тиімділігін арттыру, ресурс үнемдеуші технологияларды енгізу, қосымша (бюджеттен тыс) қаржыландыру көздерін жұмылдыру бойынша іс-шараларды жетілдіру жəне енгізу қажет. Жетуі қиын өңірлерде, сондай-ақ климаттық катаклизм уақытында медициналық көмек көрсетудің уақтылығын жəне сапасын қамтамасыз ету үшін ұтқыр жəне санитариялық авиацияны дамыту қажет. Ішкі факторлар: 1) МСАК деңгейінде медицина кадрларының жоғары жүктемесі; 2) мамандар біліктілігінің төмен болуы; 3) саладан медицина қызметкерлерінің кетуі, əсіресе ауылдық жерлерде кадрлардың жетіспеушілігі, сондай-ақ телемедицина консультацияларын жүргізуге медицина қызметкерлерінің дайын болмауы жəне даярлығының болмауы; 4) пациенттерді қадағалап қарауда кезеңділікті сақтамау; 5) өңірлерде амбулаториялық-емханалық деңгейдегі медициналық көмекті қаржыландырудың теңсіздігі; 6) медицина персоналын уəждеудің жеткілікті тиімсіз жүйесі; 7) медициналық ұйымдардың материалдық-техникалық базасының жеткіліксіз деңгейі; 8) басқару шешімдерін қабылдауда медициналық ұйымдардың дербестігінің төмендігі. Денсаулық сақтау жүйесі қызметінің тиімділігін арттыру үшін мыналар жоспарланады: 1) МСАК қаржыландыруды жетілдіру: жан басына шаққандағы норматив, ішінара қор ұстау; 2) Құрылған əлеуметтік бағдарланған МСАК үлгісінің қызметін жетілдіру; 3) БҰДЖ-ды одан əрі дамыту; 4) медицина қызметтерінің сапа менеджменті жүйесін одан əрі жетілдіру; 5) мемлекеттік-жекешелік əріптестікті дамыту; 6) корпоративтік басқару қағидаттарын енгізе отырып, мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарының дербестігін арттыру; 7) денсаулық сақтау жүйесінің инфрақұрылымын жетілдіру; 8) көліктік медицинанын дамыту, оның ішінде авиациялық медициналық тасымалдау. Халық үшін дəрілік заттардың қолжетімділігін жəне сапасын арттыруға мынадай ішкі жəне сыртқы факторлар əсер етуі мүмкін: 1. Сыртқы: ДСҰ-ға жəне Кеден одағына кіру. Сыртқы факторларды жою үшін дəрілік заттардың, медициналық мақсаттағы бұйымдардың жəне медициналық техниканың айналысы саласындағы нормативтік құқықтық актілердің үйлесімділігі, рұқсат құжаттарын өзара тану, Кеден одағы шеңберінде дəрілік заттардың сапасын инспекциялау мен бақылаудың интеграцияланған жүйесін құру қажет. 2. Ішкі факторлар: 1) отандық фармацевтикалық нарықтың бəсекеге қабілетсіздігі; 2) жалған жəне контрафактілік өнімдерді тестілеу үшін зертханаларды жарақтандыру деңгейінің жеткіліксіздігі; 3) дəрілік заттар дистрибуциясының бірыңғай жүйесі жеткіліксіз менеджментінің тиімсіздігі; 4) медициналық жабдықтарды, əсіресе қымбат тұратын медициналық жабдықтарды мониторингілеу деңгейінің жеткіліксіздігі. Халыққа дəрілік заттардың сапасын, тиімділігін, қауіпсіздігін жəне қолжетімділігін арттыру мен медициналық жабдықтарды тиімді пайдалану үшін мыналар жоспарланып отыр: 1) жабдықтарды жеткізудің лизингтік тетіктерін жəне сервистік келісімшарт жүйесін енгізе отырып, медициналық техникамен орталықтандырылған қамтамасыз ету жəне оған қызмет көрсету жөніндегі үйлестіру орталығын құру; 2) дəрілік заттарды сертификаттау мен бақылау бойынша мемлекеттік зертханаларды халықаралық аккредиттеу.

ТМККК шеңберінде көрсетілген стационарды алмастыратын медициналық көмек саны

(Жалғасы. Басы 11-бетте).

5 сəуір 2014 жыл

3. Қазақстан Республикасында Онкологиялық көмекті дамыту бағдарламасын іске асыру 4. Астана қаласында Ұлттық ғылыми онкологиялық орталықты салу 5. Қазіргі заманғы жабдықтармен жарақтандырылған радиациялық онкологияның 5 өңірлік жоғары технологиялық орталығын құру 6. Симуляциялық орталықты жəне 2 ядролық медицина орталығын құру 7. Онкологиядағы қазіргі заманғы технологияларды енгізу 8. Елде жəне шетелде онкологиялық қызмет мамандарын даярлау жəне біліктілігін арттыру 9. Халықаралық стандартқа сəйкес онкологиялық аурулармен ауыратын науқас балаларды қазіргі заманға сай диагностикалық емдеуді енгізу 10. Туберкулезбен ауыратын науқастарға əлеуметтік қолдау көрсету шараларын əзірлеу 11. Емі аяқталмаған туберкулезбен ауыратын науқас, бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған тұлғаларды іздеу жəне емін жалғастыру тетіктерін реттейтін нормативтік құқықтық актілерді əзірлеу бойынша ұсыныстар жасау 12. АИТВ жұқтырған науқастардың вирустық жүктемесін анықтау үшін ЖИТС РО референс-зертханаларын тест-жүйелермен қамтамасыз ету 13. Медициналық жедел жəрдем қызметі стансаларының жəне стационарлардың материалдық-техникалық базасын жетілдіру 14. Санитариялық авиация қызметінің жұмысын үйлестіру жəне мониторингілеу 15. Халықаралық стандартқа сəйкес жедел медициналық көмек жəне медициналық тасымалдау (санитарлық авиация) қызметін жетілдіру 16. Жедел медициналық жəрдем бригадаларын GPS навигация жүйелері бар ұтқыр терминалдармен жарақтандыру 1.1.3-міндет. Инфекциялық сырқаттанушылықтың өсуіне жол бермеу № Тікелей нəтижелердің Ақпарат Өлшем Есепті кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 ж. ж. 1. Вакцинамен басқарыДСМ 100 мың 3,56 4,6 латын инфекциялармен халыққа сырқаттанушылықты төмендету 2. Жалпы инфекциялық ДСМ 100 мың 1836,6 1836,0 сырқаттанушылықты халыққа төмендету 3. Қызылшамен СА 100 мың 0,33 1,0 сырқаттанушылық халыққа көрсеткішін ұстау 4. В вирусты жіті гепатиСА 100 мың 1,2 3,0 тімен сырқаттанушылық халыққа көрсеткішін төмендету 5. А вирусты жіті гепатиСА 100 мың 8,7 38,8 тімен сырқаттанушылық халыққа көрсеткішін төмендету СА 100 мың 0,03 0,03 6. Обамен халыққа сырқаттанушылық көрсеткішін 0,03-тен аспайтын деңгейде ұстау 282 241 елді 7. КҚГҚ бойынша қолайсыз ДСМ мекенелді мекендердің дердің айналасында саны санитариялық-қорғау аймақтарын құру Тікелей нəтижелерге қол жеткізуге арналған іс-шаралар: 1. Обаға қарсы аудандарды өңдеу 2. Санитариялық-эпидемиологиялық қызметтің нормативтік құқықтық актілерін халықаралық стандарттармен жəне Кеден одағы талаптарымен үйлестіру 3. Қазақ карантиндік жəне зоонозды жұқпалар ғылыми орталығы базасында Аса қауіпті жəне карантиндік инфекцияларды диагностикалау жөніндегі орталық зертхананы құру 4. Санитариялық-эпидемиологиялық қызмет ұйымдарының қызметіне бактериологиялық жəне химиялық заттарды анықтауға экспресс-зерттеулерді енгізу 5. Балаларды пневмококк вакцинасына қарсы кезең-кезеңмен вакцинациялауды енгізу

860 929

886 758

887 532

914 158

941 582

1 543 1 512 1 482 1 452 1 423 500 630 377 730 675

494 000

171 113

Х

513 310

69 113

Х

534 310

-

555 683

-

Х

577 910

-

Х

Х

Х

Х

-

-

-

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х -

-

-

Х

Х

-

-

-

Х Х

Х Х

Х Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

-

-

-

Х

Х

-

-

-

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

-

X

X

X

X

X

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. 4,3 4,2 4,1 4,0 3,9

1 1 1 1 1 835,0 834,0 833,0 832,0 831,0 0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

3,0

3,0

2,9

2,8

2,7

24,0 23,0 22,0 21,0 20,0 0,03 0,03 0,03 0,03 0,03

220

220

215

215

210

Х X

Х X

Х X

Х X

Х X

X

Х

-

-

-

X

X

X

X

X

X

X

Х

X

X

1.2-мақсат. Ана мен баланы қорғау қызметін жетілдіру Мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламаның кодтары: 010, 036 № Нысаналы индикатор

Ақпарат Өлшем көзі бірлігі

1. Ана өлімін төмендету

СА

2. Нəресте шетінеушілігін төмендету

СА

Есепті кезең 2012 2013 ж. ж. 100 мың тірі 13,5 17,0 туғандарға шаққанда 1000 мың 13,46 13,0 тірі туғандарға шаққанда 1 000 тірі 16,23 18,0 туғандарға шаққанда

3. ДДҰ ұсынған, 2008 жылдан ДСМ бастап енгізілген тірі туу жəне өлі туу критерийлерін есепке ала отырып, 5 жасқа дейінгі балалардың шетінеушілігін төмендету 1.2.1-міндет. Ана мен бала денсаулығын нығайту № Тікелей нəтижелердің Ақпарат Өлшем көрсеткіштері көзі бірлігі 1. Босандыру мекемелерінде есепке уақтылы тұрған жүкті əйелдердің үлесі 2. Аборттардың таралу деңгейі

ДСМ

%

ДСМ

фертильді жастағы 1000 əйел халыққа шаққанда цикл

Есепті кезең 2012 2013 ж. ж. 72,9 73,0

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 ж. ж. ж. ж. ж. 16,5 15,9 15,2 14,4 13,4 12,2 11,9 11,5 10,7 9,9

14,5 14,0 13,5 13,0 12,5

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. 73,5 74,0 75,0 80,0 80,5

20,8 20,8 20,5 20,0 19,7 19,5 19,0

3. Экстракорпоралдық ДСМ 600 600 ұрықтандыру циклдарының саны Тікелей нəтижелерге қол жеткізуге арналған іс-шаралар: 1. Перинаталдық медициналық көмек көрсетуді өңірлендіру жəне пренаталды, перинаталдық, неонаталдық жəне педиатриялық медициналық көмек көрсету хаттамалары мен стандарттарын дəлелді медицина негізінде енгізу (əзірлеу жəне тираждау) 2. Көмек көрсету деңгейіне сəйкес материалдық-техникалық базаны жетілдіру, халықаралық стандарттарға сəйкес балалар жəне босандыру денсаулық сақтау ұйымдарын қазіргі заманғы медициналық жабдықтармен жарақтандыру 3. Ана болу қауіпсіздігі, тиімді перинатальдық технологиялар жəне балалық шақ ауруларына ықпалдастыра ем жүргізу бойынша каскадты оқыту 4. ЭКҰ циклдерін жүргізудің ұлғаюы бөлігінде ТМККК-ні кеңейту 5. Тəуелсіз сарапшыларды тарту арқылы ана мен бала өлімінің əрбір жағдайы бойынша сараптамалар жүргізу 6. Босандыру ұйымдарында акушерлік асқынулардың қиын жағдайларын жəне ана өлімінің құпия аудитін жүргізу 7. Ұрпақты болу денсаулығын сақтау бойынша ақпараттық-түсіндіру жəне насихаттау жұмыстарын жүргізу

600

750

800

800 800

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X X

X X

X X

X X

X X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

2-стратегиялық бағыт. Денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттыру 2.1-мақсат. Денсаулық сақтау ұйымдарының бəсекеге қабілеттілігін арттыру Мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламаның кодтары: 001, 005, 009, 013, 017, 019, 029, 031, 036, 038 №

1.

2.

Нысаналы индикатор

Халықтың медициналық қызмет сапасына қанағаттанушылық деңгейі соның ішінде Қала Ауыл ТМККК шеңберінде бірыңғай дистрибуция жүйесі арқылы дəрі-дəрмекпен қамтамасыз ету

Ақпарат Өлшем көзі бірлігі

ДСМ, ЖАО

%

ДСМ, % ИЖТМ, ЖАО

Есепті кезең

Жоспарлы кезең

2012 2013 2014 2015 2016 2017 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 86,7 86,9 90,5 91,0 91,5 92,0 92,5

65

70

92,2 92,8 93,4 94,0 94,6 88,8 89,2 89,6 90,0 90,4 80 80 80 80 80

3.

ТМККК шеңберінде ДСМ, % 13 14 16 16,5 16,5 медициналық қызметтерді ЖАО жеке берушілердің үлесін арттыру 2.1.1-міндет. Денсаулық сақтау ұйымдарын басқаруды жəне қаржыландыруды жетілдіру № Тікелей нəтижелердің Ақпарат Өлшем Есепті Жоспарлы кезең көрсеткіштері көзі бірлігі кезең 2012 2013 2014 2015 2016 ж. ж. ж. ж. ж. 1. Медициналық қызметтерді ДСМ 100 мың 3,65 3,6 3,55 3,5 3,45 көрсету сапасының халық-қа мəселелері бойынша шаққанда халықтың негізді өтініштерінің саны 2. Республикалық бюджет ДСМ, 1000 1372 1328 1172 1170 1160 қаражатынан қаржыландыру ЖАО халыққа жүйесі шеңберінде шаққанда стационарлық көмекті төсек-күн тұтыну деңгейі саны 3. МСАК ұйымдарының ЖАО % 27 26 25 24 23 жұмыс уақытында (8-ден 20 дерексағатқа дейін) созылмалы тері аурулары бар науқастарға шығу санын азайту 4. Халықтың ауруханалық ДСМ 10 мың 59,4 57,4 55,4 55,0 55,0 төсектермен қамтамасыз халыққа етілуі (ДСМ жүйесінде) шаққанда 5. МСАК дəрігерлерінің жалпы ЖАО % 27 35 50 51 52 санынан жалпы практика дерекдəрігерлерінің үлес тері салмағын арттыру 6. ТМККК бөлінетін қаражат- ДСМ % 20 24 28 30 32 тың жалпы көлемінен МСАК шығыстарының деңгейін арттыру 7. Республикалық бюджет ДСМ, % 40 40,5 41 41,5 42 қаражатының шеңберінде ЖАО «медициналық ұйымды дерекеркін таңдау» қағидаты тері бойынша емдеуге жатқызылған ауыл тұрғындарының үлес салмағы 8. Ауруханалық жəне ДСМ төсек саны 20 20 20 20 20 амбулаториялық-емханалық 380 385 390 395 400 ұйымдардың жанындағы күндізгі стационарлардағы төсек-орындардың саны 9. Қымбат тұратын сатып ДСМ % 47,5 53 60 67 74 алынатын медициналық техниканы пайдаланудың тиімділігі 10. Қаржы лизингі жүйесі ДСМ бірлік 107 90 123 156 арқылы сатып алынатын медициналық жабдық санын ұлғайту 11. Ауылдық елді мекендерде ДСМ бірлік 3100 3200 3300 3320 3330 ТМККК шеңберінде дəрілік ИЖТМ, заттарды өткізуді жүзеге ЖАО асыратын объектілер санын ұлғайту (дəріханалық ұйымдар, МСАК ұйымдары арқылы) 12. Бірыңғай дистрибуция ДСМ % 35 40 45 50 53 жүйесі арқылы ТМККК ИЖТМ, шеңберінде сатып алынатын ЖАО жалпы көлемінде отандық дəрілік заттардың үлесі (ақшалай мəнде) 13. Денсаулық сақтау ДСМ 2012 жылғы 12 20 30 30 30 субъектілерін жоспарлы жүргізілген тексерулерді қысқарту тексерулер(тексерулердің жылдық дің санынан жоспарына сəйкес) %-бен 14. Аккредиттелген мемлекеттік ДСМ саны 12 14 18 21 25 емес медицина ұйымдарының санын арттыру 15. Электрондық нұсқада ДСМ қызмет6 19 19 19 19 көрсетілетін ҚР ДСМ жəне тердің ведомстволардың мемлежалпы саны кеттік қызметтерінің саны 16. Бірыңғай денсаулық сақтау ДСМ % 0 8 20 30 45 желісіне қосылған денсаулық сақтау ұйымдарының үлесі 17. «Электрондық медициналық ДСМ % 0 0 10 20 35 карталармен» қамтамасыз етілген халықтың үлесі 18. Регламенттелген мерзімде ДСМ % 100 100 100 100 100 көрсетілген мемлекеттік қызметтер үлесі 19. Тəуелсіз сарапшыларды ДСМ % 25,0 29,0 31,0 35,0 36,0 тартумен жүргізілген медициналық қызметтер сараптамаларының үлес салмағы, тексерулердің жалпы санынан 20. ҚР ДСМ ведомствосындағы ДСМ бірлік 389 2 3 529 акционерлік қоғамдармен 541 034 611 400 сатып алынатын 381 693 акциялардың саны 21. Басқару қызметін атқаратын ДСМ % 50 50 50 50 50 əкімшілік мемлекеттік қызметкер əйелдердің үлесі Тікелей нəтижелерге қол жеткізуге арналған іс-шаралар: 1. Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемінің X X X нақтыланған тізбесін енгізу 2. Бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесін жетілдіру X X X 3. МСАК қызметінің жұмысын регламенттейтін нормативтік құқықтық X X X базаны жетілдіру 4. Республикалық бюджеттің деңгейінде амбулаториялық-емханалық X X X көмекке шығыстарды шоғырландыру 5. Медициналық қызметтерге ақы төлеу жəне денсаулық сақтау X X X ұйымдарын қаржыландыру тетіктерін жетілдіру (орташа қор ұстау, екі компоненттік жан басына шаққандағы норматив, клиникалық-шығын топтары, кешенді жан басына шаққандағы норматив) 6. Облыстық деңгейге жоғары технологиялық медициналық X X X қызметтердің трансферті жəне жоғары мамандандырылған медициналық көмек көрсету мəселелері жөнінде шетелдік клиникалармен əріптестік өзара қарым-қатынасты нығайту 7. Мамандандырылған көмек көрсететін денсаулық сақтау X X X ұйымдарының, сот-медициналық сараптама, зертханалар жəне қан қызметтерінің материалдық-техникалық базасын нығайту 8. Денсаулық сақтау ұйымдарында медициналық техникаға аудит Х Х Х жүргізу 9. Көп бейінді ауруханалармен басым стационарлық көмек көрсету Х Х Х 10. Денсаулық сақтау ұйымдарының медициналық жабдықты сатып X X X алуы үшін қаржылық лизинг жүйесін жетілдіру 11. Медициналық қызмет сапасының сыртқы мониторингі жүйесін X X X жетілдіру 12. Денсаулық сақтау саласында аккредиттеуге қатысуға уəждеме X X X жүйесін əзірлеуді қоса алғанда, денсаулық сақтау саласында аккредиттеу рəсімдерін жетілдіру 13. Медициналық қызметтерді тексеру кезінде тəуелсіз сарапшыларды Х Х Х тарту 14. Зертханалық құрылымдарда өткізілетін сот-медицина Х Х сараптамаларының сапасын бағалау үшін халықаралық стандарттарды кезең-кезеңмен енгізу 15. Формулярлық жүйені дамыту X X X 16. Ауылдық жерлерде дəріханалық ұйымдарды, оның ішінде X X X жылжымалы дəріханалық пункттерді қоса алғанда, МСАК объектілерінің базасында дəріханалық ұйымдарды ашу 17. Ұлттық телемедицина желісін кеңейту X X X 18. Қазақстан Республикасының электрондық денсаулық сақтау X X X саласын дамытудың 2013-2020 жылдарға арналған тұжырымдамасын іске асыру 19. Денсаулық сақтаудың бірыңғай ақпараттық жүйесінің X компоненттерін ақпараттық қауіпсіздік талаптарына сəйкестікке аттестаттау 20. Шалғайдағы ауылдық елді мекендер үшін АТ-инфрақұрылымын, X X X коммуникацияны жəне ДБАЖ бағдарламалық шешімін құру 21. Денсаулық сақтау объектілерінің қажеттілігін анықтаудың біртұтас X X əдістемесі негізінде республиканың əр өңірін дамытудың егжей-тегжейлі инвестициялық жоспарларын əзірлеу 22. Денсаулық сақтау менеджментіне оқыту X X X 23. Денсаулық сақтау ұйымдарын кезең-кезеңмен шаруашылық X X X жүргізу құқығындағы мемлекеттік кəсіпорын жəне акционерлік қоғам мəртебесіне ауыстыру 24. ШЖҚ-ғы МК мəртебесі бар ірі медициналық ұйымдарда байқау Х Х Х кеңестерін енгізу 25. Түпкілікті нəтижеге бағдарланған медицина қызметкерлерінің X X X еңбек ақысын саралау жүйесін жетілдіру 26. Денсаулық сақтау саласын жетілдіру саласында зерттеулер өткізу Х Х Х 27. Медицина қызметкерлерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін X міндетті сақтандыруды енгізу мəселесін қарастыру 28. Міндетті əлеуметтік медициналық сақтандыруды жəне əлеуметтік X ақы төлеуді енгізу бойынша ұсыныстарды əзірлеу 29. Ерікті медициналық сақтандыру, сонымен қатар шетел азаматтаX X рын сақтандыру механизмін əзірлеу мен енгізу жүйесін жетілдіру 30. Азаматтардың өз денсаулығына ортақ жауапкершілігін арттыруға X X X механизмдерін əзірлеу 31. Денсаулық сақтаудағы мемлекеттік-жекешелік əріптестікті дамыту X X X 32. Денсаулық сақтау ұйымдарының бас дəрігерлерінің-басшыларыX X X ның функциялық міндеттерін əкімшілік-шаруашылық, сондай-ақ емдікдиагностикалық жəне профилактилық жұмыстарын регламенттеу 33. Мемлекеттік қызмет саласында қолданылатын кадрларды іріктеу X X X жəне орналастыру тетігін пайдалана отырып, барлық деңгейдегі денсаулық сақтау ұйымдарының басшыларын тағайындау мүмкіндігін зерттеу.

17

17,5

2017 ж. ж. 3,4 3,35

1150 1140

22

21

52,0 51,0 53

54

34

36

42,5 43

20 10 405

81

85

3360 3400

55

58

30

30

28

32

19

19

60

75

60

75

100 100 36,5 37,0

-

-

50

50

X

X

X X

X X

X

X

X

X

X

X

X

X

Х

Х

Х X

Х X

X

X

X

X

Х

Х

-

-

X X

X X

X X

X X

-

-

X

X

-

-

X X

X X

-

-

X

X

Х X

Х X

X

X

X

X

X

X

X X

X X

X

X

2.2-мақсат. Денсаулық сақтау саласында білім, ғылымды жетілдіру жəне инновациялық технологияларды енгізу Мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламаның кодтары: 002, 003, 007, 014, 024, 026 (Жалғасы 13-бетте).


4-бөлім. Функционалдық мүмкіндіктерді дамыту

(Жалғасы. Басы 11-12-беттерде). № Нысаналы индикатор 1.

2.

Дəрігер кадрлар тапшылығының төмендеуі

Саланың кадрлық əлеуетін арттыру (қайта даярлау, біліктілікті арттыру)

Ақпа- Өлрат көзі шем бірлігі Облыс- адам тардың, Астана, Алматы қалаларының ДСБ Білім % жəне ғылыми ұйымдар ДСМ бірлік

Есепті кезең 2012 2013 ж. ж. 4280 3479

20

20

Жариялымы белсенді 0 0 беделді дүниежүзілік рейтингке кіретін медициналық ғылым ұйымдарының саны 2.2.1-міндет. Ғылым жəне кадр ресуртарын дамыту № Тікелей нəтижелердің Ақпарат ӨлЕсепті кезең көрсеткіштері көзі шем бірлігі 1. Медициналық ЖОО-лар- ДСМ % 91,0 92,0 ды бітірушілердің жұмысқа орналасқандардың үлес салмағы 2. Мемлекеттік денсаулық ДСМ % 20 20 сақтау ұйымдары дəрігерлерінің жалпы санын медицина кадрларының біліктілігін арттыру жəне қайта даярлау курстарында оқытумен қамту (кемінде) 3. Зерттеушілердің жалпы ДСМ % 40,7 43 санынан 39 жасқа дейінгі зерттеушілердің үлес салмағы 4. Халықаралық рецензиясы ДСМ % 18,0 19,0 бар баспалардағы басылымдардың үлес салмағы 5. Халықаралық патенттер ДСМ % 3,5 4,5 үлесін ұлғайту 6. ISO стандарты бойынша ДСМ % 30 40 сертификатталған сапа менеджменті жүйесін енгізген медициналық ғылым ұйымдарының үлесін ұлғайту 7. Аккредиттелген ДСМ бірл. 4 5 медициналық жоғарғы оқу орындарының саны 8. Медициналық жоғарғы ДСМ бірл. 2 2 оқу орындарының жеке меншік клиникаларының саны ДСМ бірлік 14 50 9. Биологиялық белсенді заттарға, фармакологиялық жəне дəрілік заттарға, медициналық мақсаттағы бұйымдарға жəне медициналық техникаға жүргізілген клиникаға дейінгі жəне клиникалық зерттеулер саны, оның ішінде клиникаға дейінгі 30 зерттеулер клиникалық зерттеулер 20 оның ішінде: отандық өндірушілердің 5 16 халықаралық клиникалық 4 4 зерттеулердің интервенциялық емес 5 фармакологиялық3 эпидемиологиялық медициналық мақсаттағы бұйымдардың жəне медициналық техниканың 10. Медицина кадрлаДСМ адам 20 019 17 026 рының біліктілігін арттыру жəне қайта даярлау курстарында шет ДСМ адам 237 86 оқытумен қамту елде Тікелей нəтижелерге қол жеткізуге арналған іс-шаралар: 1.Медициналық жəне фармацевтикалық білім беру саласының нормативтік құқықтық базасын жетілдіру 2.Жоғары жəне жоғарғы оқу орнынан кейінгі білімі бар кадрларды даярлау 3.Мамандарды ел ішінде біліктілікті арттыру жəне қайта даярлау курстарына оқыту 4.Мамандарды шетелде біліктілікті арттыру курстарына оқыту 5.Шетел мамандарын тарта отырып мастер-класстарда мамандарды оқыту 6.Медициналық білім ұйымдарына аккредиттеу өткізу 7.Медициналық білімнің институционалдық жəне мамандандырылған аккредиттеу стандарттарын халықаралық стандарттарға сəйкес əзірлеу 8.Астана қаласындағы Білім жəне дағдыны бағалау республикалық орталығын жарақтандыру (Алматы қаласындағы филиалымен) 9.Практикадағы дəрігерлер жəне орта медицина қызметкерлерінің дағдыларын пысықтауға арналған 16 өңірлік симуляциялық орталықты жарақтандыру 10.Астана, Алматы, Семей, Ақтөбе, Қарағанды қалаларында 1000 орындық 7 жатақхананы жəне Шымкент қаласында 500 орындық 1 жатақхананы салу 11.Медициналық білім жəне ғылым ұйымдарының материалдық-техникалық базасын нығайту 12.Ғылыми-техникалық бағдарламаларды қаржыландыруды ұлғайту 13.Ғылыми ұйымдарды шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік кəсіпорындарға жəне акционерлік қоғамдарға қайта ұйымдастыру 14.Үздік əлемдік стандарттарға сəйкес келетін жабдықтармен жарақтандырылған ұжымдық пайдаланудағы 2 ғылыми зертхананы қазіргі толықтыру 15.Білім жəне ғылыми ұйымдардың ғылыми жобаларды жəне бағдарламаларды орындау бөлігінде жетекші шет ел орталықтарымен халықаралық ынтымақтастықты дамыту ел ішінде

3.

13

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 ж. ж. ж. 3935 4284 3940

2017 ж. 2890

ж. 1840

20

20

20

20

20

0

1

2

3

4

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 ж. ж. ж. 92,0 92,0 92,0

2017 ж. 92,0

2018 ж. 92,0

20

20

20

20

20

45

47

49

51

53

20,0

20,5

21,0

21,5

22,0

5

5

5,5

5,5

5,5

42

44

46

48

50

5

6

6

6

6

2

2

4

4

4

55

60

65

70

75

33

35

37

39

41

22

25

28

31

34

17 5

18 7

19 9

20 11

21 13

1 3

2 4

3 5

4 6

5 7

1

1

1

1

1

15 203 15 221 15 119 15 119 15 119

151

159

159

159

159

X

X

X

Х

Х

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X X

X X

X X

X X

X X

X Х

X -

X -

-

-

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Х

Х

Х

-

-

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Х

Х

Х

Х

Х

X

X

X

X

X

3.2. Стратегиялық бағыттар мен мақсаттардың мемлекеттің стратегиялық мақсаттарына сəйкестігі Мемлекеттік органның стратегиялық бағыттары жəне мақсаттары 1

Стратегиялық құжаттардың жəне (немесе) бағдарламалық құжаттардың атаулары

1. Азаматтардың денсаулығын нығайту жəне өлім деңгейін төмендету 1.1-мақсаты. Аурулардың профилактикасы, емдеудің жəне оңалтудың тиімді жүйесі; 1.2.- мақсат. Ана мен баланы қорғау қызметін жетілдіру 2. Денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттыру 2.1-мақсат Денсаулық сақтау ұйымдарының бəсекеге қабілеттілігін арттыру 2.2-мақсаты. Білім, ғылым жүйесін жетілдіру жəне инновациялық технологияларды енгізу

«Қазақстан-2050» стратегиясы» қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» 2012 жылғы 14 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы

2

«Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ақпандағы № 922 Жарлығы «Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын дамытудың 2011-2015 жылдарға арналған «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 29 желтоқсандағы № 1113 Жарлығы «Қазақстан Республикасын үдемелi индустриялық-инновациялық дамыту жөнiндегi 2010-2014 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасы туралы» Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 Жарлығы «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясының халықтың платформасы «Қазақстан 2017 мақсаты. Ұлттық іс-қимыл жоспары» «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз» 2011 жылғы 28 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы «Əлеуметтік-экономикалық жаңғырту - Қазақстан дамуының басты бағыты» 2012 жылғы 27 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы

Денсаулық сақтау саласында Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейін Стратегиялық даму жоспарының стратегиялық бағыттары мен мақсаттары

Мемлекеттік органның стратегиялық бағыттары мен мақсаттары

1 2 Негізгі бағыт: Болашаққа инвестициялар Мақсат: Елдің тұрақты əлеуметтікдемографиялық дамуын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан азматтарының денсаулығын жақсарту жəне бəсекеге қабілетті денсаулық сақтау жүйесін құру 1. Медициналық көмек көрсетуді жақсарту мен саламатты өмір салтын жүргізуге уəждеме құру, күтілетін өмір сүру ұзақтығының ұлғаюы

1. Азаматтардың денсаулығын нығайту

2. Денсаулық сақтау саласында қаржыландыру мен басқару жүйесін жетілдіру

2. Денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттыру

3. Медициналық қызмет көрсетуді жетілдіру

2. Денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттыру

4. Дəрілік заттардың қолжетімділігін жəне сапасын арттыру

2. Денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттыру

5. Саламатты өмір салтын жүргізу

1. Азаматтардың денсаулығын нығайту

Стратегиялық бағыттың атауы, мемлекеттік органның мақсаттары мен міндеттері 1. Азаматтардың денсаулығын нығайту жəне өлім деңгейін төмендету 1.1-мақсаты. Аурулардың профилактикасы, емдеудің жəне оңалтудың тиімді жүйесі; 1.1.1-міндет Аурулардың профилактикасы жəне саламатты өмір салтын қалыптастыру əдістемелерін жетілдіру; 1.1.2-міндет. Негізгі əлеуметтік мəні бар ауруларды жəне жарақаттардың диагностикасын, емдеуді жəне оңалтуды жетілдіру; 1.1.3-міндет. Инфекциялық сырқаттанушылықтың өсуіне жол бермеу 1.2. - мақсат. Ана мен баланы қорғау қызметін жетілдіру 1.2.1- міндет. Ана мен бала денсаулығын нығайту 2. Денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттыру 2.1.-мақсат Денсаулық сақтау ұйымдарының бəсекеге қабілеттілігін арттыру 2.1.1-міндет. Денсаулық сақтау ұйымдарын басқаруды жəне қаржыландыруды жетілдіру 2.2-мақсаты. Білім, ғылым жүйесін жетілдіру жəне инновациялық технологияларды енгізу 2.2.1-міндет. Ғылым жəне кадр ресурстарын дамыту

Функционалдық мүмкіншіліктерді дамыту бойынша ДСМ іске асыратын іс-шаралары

Іске асыру мерзімі

Денсаулық сақтау саласында қызметті регламенттейтін нормативтік құқықтық базаны жетілдіру

Тұрақты негізде

Мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдары кадрларының кəсіби деңгейін арттыру, олардың кəсіби деңгейлерін практикалық денсаулық сақтаудың қазірігі заманғы талаптарына сəйкес тереңдету

Тұрақты негізде

7-бөлім Бюджеттік бағдарламалар 7.1. Бюджеттік бағдарламалар Тұрақты негізде

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

5-бөлім. Ведомствоаралық өзара іс-қимыл ВедомствоВедомствоаралық аралық өзара өзара іс-қимылды іс-қимыл жүзеге орнату үшін мемасырылатын лекеттік орган мемлекеттік жүзеге асыратын орган шаралар 1 2 3 1-стратегиялық бағыт. Азаматтардың денсаулығын сақтау мəселелері бойынша сектораралық жəне ведомствоаралық өзара іс-қимылдың тиімділігін арттыру 1.1-мақсат. Саламатты өмір салты жəне мінез-құлық факторларымен себептес əлеуметтік мəні бар аурулардың деңгейін төмендету мəселелері бойынша сектораралық өзара іс-қимыл 1.1.1-міндет Кəсіби аурулар бойынша қауіп топтарын ерте Еңбекмині Бірыңғай анықтау əдістемесін əзірлеу жəне енгізу бюджеттік Көрнекті қоғам қайраткерлерін тарту арқылы СДШІА бөлінетін темекі тарту, алкогольді жəне есірткіні шектен бағдарламаны тыс тұтыну профилактикасы жəне емдеу қалыптастыру жөніндегі ақпараттық-насихаттау баспа басылымдарын əзірлеу жəне шығару, телехабар арналарында науқандарды жəне жобаларды жүргізу Спортты жəне саламатты өмір салтын СДШІА насихаттау бойынша əлеуметтік бейнероликтерді жасау Спорттың көпшілікке арналған түрлері СДШІА бойынша жыл сайынғы салалық спартакиадаларды ұйымдастыру жəне жүргізу Республикалық деңгейде мемлекеттік жəне МАМ орыс тілдерінде денсаулық сақтауды дамыту мəселелеріне арналған «Саламатты Қазақстан» теледидарлық мемлекеттік бағдарламасын құру Белсенді өмір салтын жүргізуге, бұқаралық СДШІА спортқа, дене тəрбиесіне тұрғындарды уəждеу жəне ақпараттануын арттыру, тұрғындар арасында СӨСҚ негіздерін насихаттауды жетілдіру 1.2-мақсат. Жол-көлік қауіпсіздігі мəселелері бойынша сектораралық өзара іс-қимыл 1.2.1-міндет Жол қозғалысының қауіпсіздігі мəселелері ІІМ Бірыңғай жөнінде əлеуметтік бейнероликтерді құру бюджеттік жəне оларды орталық, республикалық бөлінетін телеарналарда көрсетілуін қамтамасыз ету бағдарламаны Жол қозғалысы қауіпсіздігінің өзекті мəселе- ІІМ қалыптастыру лері жөнінде республикалық телеарналарда мамандандырылған бағдарламаны құру Жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз ету ІІМ мəселелері жөнінде буклеттерді, ақпараттық материалдарды шығару 1.3-мақсат. Төтенше жағдайлар кезінде медициналық-құтқарудың шұғыл көмегін көрсету мəселелері бойынша сектораралық өзара іс-қимыл 1.3.1-міндет Санитариялық тікұшақтарды сатып алу жəне ТЖМ Бірыңғай оларды пайдалануды қамтамасыз ету бюджеттік Шұғыл медициналық-құтқару бойынша ТЖМ бөлінетін трассалық пункттерді құру, оның ішінде Батыс бағдарламаны Еуропа – Батыс Қытай трассасында қалыптастыру Трассада шұғыл медициналық-құтқару көмегін ТЖМ көрсету бойынша трассалық пункттердің жұмыс істеуі 1.4-мақсат. Туберкулезді жəне АИТВ/ЖИТС профилактикаласы бойынша сектораралық өзара іс-қимыл 1.4.1-міндет ІІМ Бірыңғай Қазақстан Республикасының қылмыстықатқару жүйесіндегі наркологиялық жағдайды бюджеттік бөлінетін бағалау жəне мониторингі жүйесін құру ІІМ Бас бостандығынан айыру орындарында бағдарламаны АИТВ инфекциясының профилактикасы қалыптастыру бағдарламасын іске асыру жəне бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған тұлғаларды əлеуметтік қолдау бағдарламасын іске асыру. Бас бостандығынан айыру орындарында АИТВ/ЖИТС-пен күрес үшін ҮЕҰ əлеуетін дамыту 1.5-мақсат. Аса қауіпті инфекцияларды профилактикалу мəселелері бойынша сектораралық өзара іс-қимыл 1.5.1-міндет. Бірыңғай КҚГҚ тасымалдаушыларын жою жұмыстарын Жамбыл, күшейту Қызылорда, жəне бюджеттік бөлінетін Оңтүстік Қазақстан облысының бағдарламаны əкімдіктері қалыптастыру 1.6-мақсат. Балалар мен жасөспірімдердің денсаулық бойынша сектораралық өзара іс-қимыл 1.6.1-міндет. Бірыңғай бюджеттік бөлінетін бағдарламаны қалыптастыру

Аббревиатуралардың толық жазу СА - Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі СДШІА – Қазақстан Республикасы Спорт жəне дене шынықтыру істері жөніндегі агенттігі ДЭФ - Дүниежүзілік экономикалық форум БҚЖИ - Бəсекеге қабілеттіліктің жаһандық индексі СӨСК - саламатты өмір салтын қалыптастыру КҚГҚ - Конго-қырым геморрагиялық қызбасы ІІМ - Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі БҒМ - Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі ТЖМ - Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі Еңбекмині - Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі ҮЕҰ - үкіметтік емес ұйымдар 6-бөлім. Тəуекелдерді басқару Министрлік өз қызметінің барысында бірқатар тəуекелдердің (мақсатқа қол жеткізуге кедергі келтіруі мүмкін жағдайлар) пайда болуымен немесе Министрліктің тарапынан бақылауға жатпайтын, Стратегиялық жоспарға қол жеткізу мақсатына кедергі келтіретін сыртқы факторлармен кездесуі мүмкін. Болуы ықтимал тəуекелдің атауы

Тəуекелдерді басқару Тəуекелдерді басқару жөніндегі жөніндегі шаралар іс-шаралар қабылданбаған жағдайда болуы ықтимал салдарлар Cыртқы тəуекелдер

Стратегиялық жоспардың индикаторларына қол жеткізу бойынша жергілікті органдардың жеткіліксіз жұмыс атқаруы

Стратегиялық жоспар индикаторларының мақсаттарына жəне міндет көрсеткіштеріне қол жеткізбеу

Бірыңғай бюджеттік жіктемеге əр мемлекеттік орган үшін нақты индикаторларды көрсете отырып, қоғамдық саламаттылықты сақтау бойынша бөлінетін бюджеттік бағдарламаны енгізу Азаматтардың денсаулығын сақтау жөніндегі ұлттық үйлестіру кеңесінің рөлін күшейту Халықты қауіпсіз ауыз су, азық-түлік өнімдерімен, инфекциялық сырқаттанушылықты, басқарушылық шешімді қабылдай отырып, қоршаған ортаны санитариялық фонмен қамтамасыз ету үшін санитариялық-эпидемиологиялық қадағалауды күшейту. Халыққа ақпараттықтүсіндіру жұмысын жүргізу. Халыққа ақпараттық-түсіндіру жұмысын жүргізу. Төтенше жағдайлар кезінде уақтылы медициналық көмек көрсету

Техногендік жəне Халықтың əлеуметтік экологиялық аппаттар шиеленісін дамыту (жұтаулар) салдарынан əр түрлі жарақаттардың жəне аурулардың (оның ішінде инфекциялық) жаппай дамуы Ішкі тəуекелдер Медицина Білікті кадрлардың Түпкілікті нəтижеге негізделген қызметкерлерінің жалақы төмендеуі медицина қызметкерлерінің деңгейінің төмен болуына еңбекақысын төлеудің сараланған байланысты медицина жүйесін одан əрі жетілдіру. кадрларының кетуі Басқару əдістерін жетілдіру Медициналық ұйымдар- Медициналық қызмет Денсаулық сақтау жүйесінің инфрақұрылымын жетілдіру дың материалдықкөрсетудің төмен техникалық базасының сапасы жеткіліксіз деңгейі Медициналық Корпоративтік басқару Басқару шешімдерін қабылдауда медициналық қызметтерді көрсетудің қағидаттарын енгізе отырып, ұйымдардың төмен болуы төмен сапасы мемлекеттік денсаулық сақтау дербестігінің Бюджеттік каражаттың ұйымдарының дербестігін арттыру тиімсіз пайдаланылуы Денсаулық сақтау менеджментіне оқыту

Қол жеткізу үшін ведомствоаралық өзара іс-қимылды қажет ететін міндеттердің көрсеткіштері

БҒМ Мектеп жасындағы балалар арасында тірек-қозғалыс аппаратының профилактикаласы, оның ішінде Қарағанды облысының облыстық бюджетіне, Астана қаласының қалалық бюджетіне ағымдағы нысаналы трансферттері бойынша кешенді іс-шараларды əзірлеу

Стратегиялық жоспар индикаторларының мақсаттарына жəне міндет көрсеткіштеріне қол жеткізбеу

Инфекциялық аурулардың Инфекциялық өршу қауіп-қатері аурулардың өршуі

Халықтың инфекциялық, паразиттік жəне кəсіби ауруларының, оның ішінде аса қауіпті инфекциялардың пайда болуын, таралуын жəне оны төмендетудің профилактикасы, инфекциялық жəне аса қауіпті аурулардың əкеленуінен жəне таралуынан шекараны қорғау Денсаулық сақтау саласында қолданбалы ғылыми зерттеулердің басым бағыттары шеңберінде профилактикалау, диагностикалау, емдеу, оңалту əдістерін жəне құралдарын əзірлеу жəне жетілдіру

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің аумақтық органдары ғимараттарына күрделі жөндеу жүргізу, Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің материалдық-техникалық базасын нығайту Ақпараттық жүйелердің жұмыс істеуін жəне қауіпсіздігін қамтамасыз ету, сондай-ақ мемлекеттік органды ақпараттық-техникалық қамтамасыз ету Орталық аппарат жəне жергілікті атқарушы органдар қызметкерлерін денсаулық сақтау саласындағы стратегиялық жоспарлау жəне талдау қағидаттарына оқыту Қойылатын біліктілік талаптарына сəйкес мемлекеттік қызметшілердің кəсіби білімін жəне дағдыларын жаңарту жəне тереңдету Денсаулық сақтау саласында мемлекеттік қызметтердің стандарттарын жəне регламенттерін əзірлеу, медициналық қызметті электрондық форматқа көшіру

Стратегиялық жоспардың индикаторларына қол жеткізу бойынша мемлекеттік органдардың жеткіліксіз жұмыс атқаруы

Министрліктің стратегиялық жоспарларының негізгі индикаторларын міндетті көрсете отырып, денсаулық сақтау басқармаларының стратегиялық жоспарларының жобаларын келісу

001 «Денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру» Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің, ведомстволары мен оның аумақтық органдарының аппараттарын ұстау; қойылатын біліктілік талаптарына сəйкес мемлекеттік қызметшілердің кəсіби білімі мен дағдыларын жаңарту жəне тереңдету; денсаулық сақтауды басқару жүйесін жетілдіру; медициналық қызметтер көрсетудің сапасын бақылау; денсаулық сақтау субъектілерін аккредиттеу; тəуелсіз сараптама институтын дамыту; біліктілік санатын беру жүйесін, кəсіби құзыреттілікке аттестаттау жүйесін жетілдіру; лицензиялауды жүргізу; дəрілік заттар мен фармацевтикалық қызметтер көрсетудің сапасын, тиімділігі мен қауіпсіздігін арттыру; бақылаудағы объектілерді мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық қадағалауды қамтамасыз ету, шекараны инфекциялық жəне паразиттік аурулардың əкелінуі мен таралуынан санитариялық қорғау; азаматтардың өтініштерін қарау; Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің веб-ресурстарының ақпараттық жүйесін сүйемелдеу жəне пайдалану, денсаулық сақтау жүйесінің есептеу техникасын, жергілікті есептеу желілерінің жүйелі əрі техникалық күтімін қамтамасыз ету, денсаулық сақтау ұйымдарымен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Еуропа өңірлік бюросымен басқа да халықаралық ұйымдармен ақпараттық байланысты жəне ақпаратпен алмасуды қолдау; Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтаудың бірыңғай ақпараттық жүйесі шеңберінде Бірыңғай төлеуші функцияларын ақпараттық қамтамасыз ету, сондай-ақ республикалық деңгейде статистикалық жəне талдау деректерін қалыптастыру бойынша қызметтер Оқу-əдістемелік қамтамасыз ету жəне медицина білімі саласында білім үдерісін жетілдіру; қазіргі заманға сəйкес үрдістерді ескере отырып, жаңа ұрпақтың медициналық білім стандарттарын əзірлеу жəне тиімді етіп енгізу. Денсаулық сақтау жүйесін басқарудың тиімділігін арттыру мақсатында денсаулық сақтау саласындағы барынша өзекті тақырыптар бойынша зерттеулер жүргізу.

бюджеттік бағдарламаның түрі

мазмұнына мемлекеттік функцияларды, өкілеттілікті жүзеге асыру жəне байланысты одан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру жеке тəсіліне байланысты ағымдағы/даму ағымдағы кіші 100 «Денсаулық сақтау саласындағы уəкілетті органның қызметін бағдарлама қамтамасыз ету» Бюджеттік бағдарлама Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең жоба- жобакөрсеткіштерінің атаулары бірлігі лаланатын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 ж. 2016 ж. 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 0 0 0 тікелей нəтиже Шетелде оқыған адам 0 көрсеткіштері ДСМ мемлекеттік қызметшілерінің болжамды саны бірл. 3 9 11 19 19 Əзірленген мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарының болжамды саны бірл. 3 9 11 19 19 Əзірленген үлгілік оқыту бағдарламаларының болжамды саны Қаржы, жедел бірл. 138 138 138 138 138 қызмет туралы есептердің саны адам 120 106 80 74 74 түпкілікті Мемлекеттік нəтиже қызмет саласын көрсеткіштері кəсіби кадрлармен қамтамасыз ету Тілдік оқытуды адам 70 60 20 25 25 өткен мамандардың саны мың тиімділік ДСМ бір көрсеткіштері мемлекеттік теңге қызметкерін шетелде оқытудың орташа құны Бір маманды мың 16 17 15,3 16,4 17,5 тілдік оқытудың теңге орташа құны кіші бағдарлама 103 «Əлеуметтік, сараптамалық зерттеулер жүргізу жəне консалтинг қызметтерін көрсету» Бюджеттік бағдарлама Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең жоба- жобаланакөрсеткіштерінің атаулары бірлігі лана- тын жыл тын жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 бірлік 14 9 8 6 4 тікелей нəтиже Жүргізілген көрсеткіштері зерттеулердің жəне атқарылған жұмыстардың болжамды саны жоба- 25 11 14 14 0 ҮЕҮ-мен өзара іс-қимыл бойынша лар саны мемлекеттік əлеуметтік тапсырыстың болжамды саны бірлік 14 9 8 6 4 түпкілікті Əзірленген нəтиже əдістемелік көрсеткіштері ұсыныстардың, жинақтардың, жүргізілген социологиялық, талдау зерттеулері мен консалтингілік қызметтердің есебінің болжамды саны тиімділік Бір зерттеу жүргі- мың 14 9847,3 35 45 63 көрсеткіштері зудің орташа құны теңге 745,3 950,5 436,2 682, 25 кіші бағдарлама 104 «Ақпараттық жүйелердің жұмыс істеуін қамтамасыз ету жəне мемлекеттік органдарды ақпараттық-техникалық қамтамасыз ету» Бюджеттік бағдарлама Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең жоба- жобаланакөрсеткіштерінің атаулары бірлігі лана- тын жыл тын жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже Ұлттық бірлік 183 190 190 190 190 көрсеткіштері телемедицина желісінің жұмыс істейтін тораптарының саны түпкілікті Жүргізілген бірлік 11000 11000 11 11000 11 000 нəтиже телемедицина 000 көрсеткіштері консультацияларының саны тиімділік 1 телемедициналық мың 51,4 53,5 53,6 57,3 61,4 көрсеткіштері консультация теңге жүргізуге орташа шығыстар бағдарлама бойынша бюджет мың 12 12 387 12 13 120 16 540 шығыстарының көлемі теңге 460 274 905 742 720 079,5 516 Бюджеттік бағдарлама

002 «Техникалық жəне кəсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдарында мамандар даярлау жəне білім алушыларға əлеуметтік қолдау көрсету»

Сипаттамасы

Медициналық колледждердің оқушыларын, оларға техникалық жəне кəсіби білім алу кезеңіндегі əлеуметтік қолдау көрсету, техникалық жəне кəсіби, орта білімнен кейінгі біліммен денсаулық сақтау саласының білікті кадрларын даярлауды қамтамасыз ету

бюджеттік мазмұнына бағдарламаның байланысты түрі іске асыру тəсіліне байланысты ағымдағы/даму

мемлекеттік функцияларды, өкілеттілікті жүзеге асыру жəне одан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету жеке

Бюджеттік бағдарлама көрсеткіштерінің атаулары

Өлшем Есепті кезең бірлігі

ағымдағы

1 тікелей нəтиже Медицина көрсеткіштері колледждеріне күтілетін қабылдау Білім алушылардың орташа жылдық контингенті (оның ішінде Ауған Республикасынан оқитындардың саны) Білім алатын стипендиаттардың болжамды орташа жылдық контингенті» (оның ішінде Ауған Республикасынан стипендиаттар) түпкілікті Орта білімнен кейінгі нəтиже техникалық жəне көрсеткіштері кəсіби білімі бар түлектердің күтілетін саны сапа Білім алушыларға көрсеткіштері стипендияны, жол жүруге өтемақыны уақтылы жəне толық төлеу Медицина колледждерінің жұмысқа орналасқан түлектерінің үлесі тиімділік 1 студент оқуының көрсеткіштері орташа құны Ауғанстаннан келген 1 студент оқуының орташа құны Колледж студенті стипендиясының орташа мөлшері (үстемесіз) Емтихандық сессияның нəтижесі бойынша тек «үздік» бағасы бар колледждің студентіне мемлекеттік стипендияны арттырудың орташа мөлшері (үстемесіз) Көзі көрмейтін студенттердің колледж студенттеріне қарағанда мемлекеттік стипендиясын ұлғайтудың орташа мөлшері (үстемесіз) Жетім балалар мен ата-анасының қамқорынсыз қалған, бірақ азаматтардың қамқорлығында (қарауында) қалған балаларға- колледждің студенттеріне мемлекеттік степендияны арттырудың орташа мөлшері Ауғанстаннан оқуға келген студенттердің стипендиясының орташа мөлшері бағдарлама бойынша бюджет шығыстарының көлемі

Жоспарлы кезең

2 адам

2012 ж. 3 500

2013 ж. 4 500

2014 ж. 5 500

2015 ж. 6 500

2016 ж. 7 500

адам

1415

1406

1385

1388

1380

адам

1061

1120

1 128 1 137 1 141

%

472

510

488

490

500

%

100

100

100

100

100

мың теңге

88

90

93

93

93

мың теңге адам

307,4 307,4 307,4 307,4 307,4

теңге

12 188 12 188 12 188 12 188 12 188

теңге

1 1 1 1828,2 1 828,2 828,2 828,2 828,2

теңге

9 141 9 141 9 141 9141

теңге

3 3 3 3656,4 3656,4 656,4 656,4 656,4

теңге

24 376 24 376 24 376 24 376 24 376

мың теңге

633 639 127,9 595

жобаланатын жыл 2017 ж. 8

жобаланатын жыл 2018 ж. 9

325,7 325,7 325,7 325,7 325,7

621 652

618 670

9 141

606 620

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

003 «Жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар мамандар даярлау жəне білім алушыларға əлеуметтік қолдау көрсету» Денсаулық сақтау саласының жоғары жəне жоғары оқу орыннан кейінгі білімі бар білікті кадрларын даярлауды қамтамасыз ету, медициналық мамандықтар бойынша запастағы офицерлер бағдарламасымен жоғары ору орындарының студенттерін əскери даярлауды қамтамасыз ету. ЖОО-ның студенттеріне, интерндеріне, докторанттарға, PhD докторанттарына, аспиранттарына, клиникалық ординаторларына, резидентура тыңдаушыларына жəне магистранттарға жоғары білім жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім алу кезеңінде мемлекеттік стипендияны төлеу арқылы əлеуметтік қолдау бюджеттік мазмұнына мемлекеттік функцияларды, өкілеттілікті жүзеге асыру жəне бағдарламаның байланысты одан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету түрі іске асыру тəсіліне жеке байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең жоба- жобакөрсеткіштерінің атаулары бірлігі лаланатын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже Медициналық адам 4994 4419 4000 3500 3500 көрсеткіштері ЖОО-ларға мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде жоғары білім беру бағдарламалары бойынша күтілетін қабылдау адам 150 402 329 300 300 Магистратура бағдарламалары бойынша күтілетін қабылдау адам 30 100 100 100 100 PhD докторантура бағдарламалары бойынша күтілетін қабылдау адам 682 737 1500 2000 2000 Резидентура бағдарламалары бойынша күтілетін қабылдау адам 27 911 28 716 29521 28713 27556 ЖОО-ларда грант бойынша білім алушылардың орташа жылдық контингенті (оның ішінде Ауған Республикасынан студенттердің саны) 22 154 25 210 24 949 24 350 23 008 Жоғары оқу орында- адам рында грант бойынша білім алатын стипендиаттардың орташа жылдық контингенті (оның ішінде Ауған Республикасынан стипендиаттар) 1643 2 081 3 466 4 499 5 351 Жоғары оқу орнынан адам кейінгі кəсіптік білімі бар мамандардың (докторанттардың, PhD докторанттарының, аспиранттарының, магистранттардың, клиникалық ординаторлардың жəне резидентура тыңдаушыларының) орташа жылдық контингенті түпкілікті адам 2,8 3,9 4,3 4,7 4,8 Мемлекеттік білім нəтиже беру тапсырысы көрсеткіштері негізінде жоғары білім беру бағдарламалары бойынша бітірушілердің саны Жалғастырушы курстар студенттерінің степендиялармен қамтамасыз етілуі

%

Жоғары оқу орнынан % кейінгі кəсіптік білім беру шеңберінде білім алатын мамандардың стипендиямен қамтамасыз етілуі

75

85

85

85

84

100

100

100

100

100

(Жалғасы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 11-13-беттерде). сапа көрсеткіштері

Медициналық жоғары оқу орындарының жұмысқа орналасқан түлектерінің үлесі Аралық мемлекеттік бақылаудың орташа балы тиімділік Ұлттық жоғары оқу көрсеткіштері орнының 1 студентін оқытудың орташа құны, (жаңа қабылдау) Ұлттық жоғары оқу орнының 1 студентін (2009 жылға дейін түскен) оқытудың орташа құны Ұлттық жоғары оқу орнының 1 студентін (2009 жылдан бастап түскен) оқытудың орташа құны Қарапайым жоғары оқу орнының 1 студентін оқытудың орташа құны (жаңа қабылдау) Қарапайым жоғары оқу орнының 1 студентін оқытудың орташа құны 1 запастағы офицер студентті оқытудың орташа құны Ауғанстаннан келген 1 студентті оқытудың орташа құны Ұлттық жоғары оқу орны резидентурасының 1 тыңдаушысын оқытудың орташа құны (жаңа қабылдау) Қарапайым жоғары оқу орны резидентурасының 1 тыңдаушысын оқытудың орташа құны (жаңа қабылдау) Ұлттық жоғары оқу орнының 1 магистрантын оқытудың орташа құны, жаңа қабылдау Қарапайым жоғары оқу орнының 1 магистрантын оқытудың орташа құны, жаңа қабылдау Ұлттық жоғары оқу орнының 1 PhD докторантын оқытудың орташа құны Қарапайым жоғары оқу орнының 1 PhD докторантын оқытудың орташа құны (жаңа қабылдау) 1 қаңтардан бастап стипендияның мөлшері (үстемесіз) студенттерге интерндерге Ауғанстаннан келген білім алушыларға магистранттарға, резидентура тыңдаушыларына (клиникалық ординаторларға) докторанттарға Емтихандық сессияның нəтижесі бойынша тек «үздік» бағасы бар студенттер мен магистранттардың мемлекеттік стипендиясын көбейтудің орташа мөлшері Жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған, бірақ азаматтардың қамқорлығындағы (қарауындағы) балалар арасынан студенттер мен магистранттардың мемлекеттік степендиясын көбейтудің орташа мөлшері (үстемесіз) Мемлекеттік атаулы стипендияны алатын студенттер мен магистранттардың мемлекеттік стипендиясын көбейтудің орташа мөлшері Қазақстан Республикасы Президентінің стипендиясы тағайындалған білім алушылардың мемлекеттік стипендиясын көбейтудің орташа мөлшері бағдарлама бойынша бюджет шығыстарының көлемі

%

92

92

98

92

98

92

98

92

балл

98

98

мың теңге

770,1 770,1 770,1 770,1 770,1

мың теңге

606,5 606,5 606,5 606,5 606,5

мың теңге

637,7 637,7 637,7 637,7 637,7

мың теңге

609

мың теңге

444,1 444,1 441,1 441,1 441,1

мың теңге

106,6 106,6 115,5 117,6 120,6

мың теңге

665,6 666

мың теңге

996,8 996,8 996,8 996,8 996,8

мың теңге

609

609

666

609

666

609

666

815,5 815,5 815,5 815,5 815,5

мың теңге

945,1 945,1 945,1 945,1 945,1

мың теңге

780,5 780,5 780,5 780,5 780,5

мың теңге

1 1516,0 1 516 1 516 1 516 516,0

мың теңге

1 1445,0 1 445 1 445 1 445 445,0

теңге теңге теңге

15 235 15 235 15 235 15235 15 235 27 596 27 596 27 596 27596 27 596 30 468 30 470 30 470 30 470 30 470

теңге

44 772 44 772 44 772 44772 44 772

теңге теңге

59 636 59 636 59 636 59636 59 636 2 2 2 2 2 285,25 285,25 285,25 285,25 285,25

теңге

теңге

теңге

мың теңге

4 4 4 4570,2 4 570,2 570,2 570,2 570,2

6 6 6 6 6 855,3 855,3 855,3 855,3 855,3

15 235 15 235 15 235 15235 15 235

22 178 24 625 27 115 28 674 29 479 836,9 501 541 019 677

Бюджеттік 005 «Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне бағдарлама денсаулық сақтау объектілерін салуға жəне реконструкциялауға жəне Алматы облысының облыстық бюджетіне, Алматы қаласының бюджетіне денсаулық сақтау объектілерінің сейсмотұрақтылығын күшейтуге берілетін нысаналы даму трансферттері» Сипаттамасы Облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының денсаулық сақтау объектілерін салуды жəне реконструк жүзеге асыру үшін жəне Алматы облысы мен Алматы қаласының денсаулық сақтау объектілерінің сейсмотұрақтылығын күшейту үшін жергілікті бюджеттерді қаржылық қолдау бюджеттік мазмұнына трансферттер жəне бюджеттік субсидиялар беру бағдарлабайланысты маның түрі іске асыру жеке тəсіліне байланысты ағымдағы/ даму даму Бюджеттік бағдарлама Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең жоба- жобакөрсеткіштерінің атаулары бірлігі лаланатын натын жыл жыл 2012 ж. 2013 ж. 2014 ж. 2015 ж. 2016 ж. 2017 ж. 2018 ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нə- Қаржыланды- дана 55 52 33 27 16 тиже көрсет- рылатын денкіштері саулық сақтау жобаларының саны оның ішінде 9 4 7 1 сейсмокүшейтілетін объектілер түпкілікті Аяқталған дана 18 29 16 15 14 нəтиже денсаулық көрсетсақтау жобалакіштері рының саны оның ішінде 100 4 7 5 4 6 аурухана жобасы шеңберінде оның ішінде 350 5 14 4 3 3 дəрігерлік амбулатория, емхана жəне фельдшерлік-акушерлік пункт шеңберінде оның ішінде 9 4 6 1 сейсмокүшейтілетін объектілер тиімділік Салынған бір млн. 10577 7667,3 5119,8 8 973,8 7 330,8 көрсетстационарлық теңге кіштері объектінің орташа құны Салынған бір млн. 796,5 1422,8 1 610,5 1 460,5 1343,7 амбулаториятеңге лық-емханалық қызмет объектісінің орташа құны Салынған бір млн. 3 078,9 қан қызметі теңге орталығының орташа құны

5 сəуір 2014 жыл

Салынған бір сейсмокүшейтілген объектінің орташа құны Салынған бір объектінің орташа құны (басқа да денсаулық сақтау объектілері) бағдарлама бойынша бюджет шығыстарының көлемі

млн. теңге

66,6

млн. теңге

мың теңге

106,6

69,7

261,1

2023,8 -

-

бағдарлама бойынша бюджет шығыстарының көлемі

1 311,5 2 282

43 49 039 30 480 42 617 42 654 597 587 662 856 636 740

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

006 «Республикалық деңгейде халықтың санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылығын қамтамасыз ету» Халықтың инфекциялық, паразиттік жəне кəсіптік аурулармең, оның ішінде аса қауіпті инфекциялармен сырқаттанушылығының пайда болуының жəне таралуының профилактикасы жəне төмендету, аса қауіпті инфекциялардың əкелуінен жəне таралуынан шекараларды қорғау бюджеттік мазмұнына мемлекеттік функцияларды, өкілеттіліктерді жүзеге асыру жəне бағдарлабайланысты одан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету маның түрі іске асыру тəсіліне жеке байланысты ағымдағы/ даму ағымдағы/даму Бюджеттік бағдарлама Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең жоба- жобакөрсеткіштерінің атаулары бірлігі лаланатын натын жыл жыл 2012 ж. 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже КҚГК бойынша Елді 282 241 220 220 215 көрсеткіштері қолайсыз елді мекен мекендердің айна- атауы ласында санитариялық-қорғау аймақтарын құру Алаңдарды обаға Шақы- 805,1 805,1 805,1 805,1 805,1 қарсы тазарту рым мың Ошақтар жəне Шығу 76 73 73 73 73 басқа эндемиялық саны өңірлерге шығу саны млн. 10,93 9,5 9,4 9,3 9,3 Орындалған зертханалық бірлік зерттеулердің саны % 95% 95% 95% 95% 95% Халықтың вакцинациялауға жататын санынан қамтудың үлес салмағы (кем емес) түпкілікті 0,2-ден аспайтын 100 мың 0,08 0,2 0,2 0,2 0,2 нəтиже деңгейде КҚГҚ тұрғынға шақкөрсеткіштері сырқаттанушықанда лықты ұстау 0,03 0,03 0,03 0,03 Обамен 100 мың 0,03 сырқаттанушылық тұрғынға көрсеткішін 0,03 шаққанаспайтын деңгейде да ұстау Жалпы инфекция- 100 мың 1836,6 1836,0 1835,0 1834,0 1833,0 лық сырқаттану- тұрғынға шаққаншылықты төмендету да 4,6 4,3 4,2 4,1 Вакцинамен 100 мың 3,56 тұрғынбасқарылатын инфекциялармен ға сырқаттанушышақлықты төмендету қанда теңге 598,08 675,8 723,1 737,7 737,7 тиімділік 1 зертханалық көрсеткіштері зерттеуге орташа шығыстар 1 дез. препараттың теңге 689,66 690,7 739,0 790,7 790,7 орташа құны бағдарлама бойынша бюджет мың 10 833 11 190 11 271 12 089 11 830 шығыстарының көлемі теңге 015,9 306 822 745 363 Бюджеттік 007 «Қолданбалы ғылыми зерттеулер» бағдарлама сипаттамасы Денсаулық сақтау саласындағы қолданбалы ғылыми зерттеулердің басымды бағыттары шеңберінде профилактика, диагностикалау, емдеудің, оңалтудың жаңа əдістер мен құралдарын əзірлеу бюджеттік мазмұнына мемлекеттік функцияларды, өкілеттілікті жүзеге асыру жəне одан бағдарлама- байланысты туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету ның түрі іске асыру жеке тəсіліне байланысты ағымдағы/ даму ағымдағы кіші 100 «Денсаулық сақтау саласында» бағдарлама бюджеттік бағдарлама көрсеткіштерінің атаулары

1 тікелей Орындалатын нəтиже ғылыми-техникалық көрсеткіштері бағдарламалардың жалпы саны түпкілікті ҚР ДСМ практикалық нəтиже денсаулық сақтауға көрсеткіштері енгізуге ұсынған жаңа технологиялар саны БҒМ мемлекеттік ғылыми-техникалық оң қорытындысын алған ғылыми-техникалық бағдарламалар бойынша қорытынды есептердің үлес салмағы сапа Халықаралық көрсеткіштері патенттердің үлес салмағы (халықаралық патенттер саны * 100/ жариялымдардың жалпы саны) Халықаралық басылымдарда жариялымдардың үлес салмағы (халықаралық басылымдарда жариялымдар саны * 100/ жариялымдардың жалпы саны) тиімділік Бір ғылыми- техникакөрсеткіштері лық бағдарламаның орташа құны кіші бағдарлама бойынша бюджет шығыстарының көлемі бағдарлама бойынша бюджет шығыстарының көлемі Бюджеттік бағдарлама сипаттама

Өлшем Есепті кезең бірлігі

Жоспарлы кезең

2 бірл.

2012 ж. 3 25

2013 ж. 4 19

2014 ж. 5 17

2015 ж. 6 8

2016 ж. 7 3

бірл.

2

2

3

3

4

%

100

100

100

100

100

%

%

4

7

4,5

8

5

8

5

8

9

68 116 74 475 103 602

132 941

213 465

мың теңге мың теңге

1 702 892 1 702 892

1 063 635 1 063 635

640 395 640 395

1 761 232 1 761 232

жобаланатын жыл 2018 ж. 9

5,5

теңге

1 415 022 1 415 022

жобаланатын жыл 2017 ж. 8

008 «Арнайы медицина резервін сақтау» (жасырым)

Саланың жұмылдыру дайындығын қамтамасыз ету жөніндегі денсаулық сақтау органдары мен мекемелеріне ұйымдастырушылық-əдістемелік нұсқалықты жүзеге асыру, денсаулық сақтау жүйесінің мекемелері мен құрылымдары үшін жұмылдыру, соғыс жағдайы мен соғыс уақыты кезеңінде медицина кадрларын есепке алу мен брондауды ұйымдастыру. Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау жүйесінің жұмылдыру резервінің медициналық мүлігін сақтау. Бюджеттік Мазмұнына Мемлекеттік функцияларды, өкілеттікті жүзеге асыру жəне олардан бағдарбайланысты туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету ламаның түрі Іске асыру жеке тəсіліне байланысты ағымдағы/даму ағымдағы бағдарлама көрсеткіштерінің Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең жоба- жобаатаулары бірлігі лаланатын натын жыл жыл 2012 ж. 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 бағдарлама бойынша бюджет мың 52 628,9 31 035 62 380 32 557 33 068 шығыстарының көлемі теңге Бюджеттік бағдарлама

009 «Алматы қаласының бюджетіне сейсмотұрақтылығы күшейтілетін денсаулық сақтау объектілерін күрделі жөндеуге берілетін ағымдағы нысаналы трансферттер» Сипаттамасы Алматы қаласының сейсмотұрақтылығы күшейтілетін денсаулық сақтау объектілерінің ғимараттарының, үй-жайларының жəне құрылыстарының техникалық жағдайын жақсарту Бюджеттік Мазмұнына трансферттер жəне бюджеттік субсидиялар беру бағдарлабайланысты маның түрі Іске асыру тəсіліне жеке байланысты ағымдағы/даму ағымдағы бюджеттік бағдарлама Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең жоба- жобакөрсеткіштерінің атаулары бірлігі лана- ланатын тын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже Қаржыландырыдана 6 5 7 1 көрсеткіштері латын денсаулық сақтау жобаларының саны түпкілікті Аяқталған дендана 8 4 6 1 нəтиже саулық сақтау көрсеткіштері жобаларының саны тиімділік Сейсмотұрақтылы- млн. 159,3 318,0 307,1 716,7 көрсеткіштері ғы күшейтілетін теңге объектінің аяқталған күрделі жөндеудің орташа құны

мың теңге

1461 336

972 029

-

1 922 430 863 682

-

Бюджеттік 010 «Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне бағдарлама тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін қамтамасыз етуге жəне кеңейтуге берілетін ағымдағы нысаналы трансферттер» Сипаттама- Облыстық бюджеттерге, Астана мен Алматы қалаларының бюджеттеріне дəрілік сы заттарды, вакциналарды жəне иммунобиологиялық препараттарды сатып алуға, республикалық деңгейде тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін қаржыландыруға ағымдағы нысаналы трансферттер бюджеттік мазмұнына байланысты трансферттер жəне бюджеттік субсидиялар беру бағдарлама- іске асыру тəсіліне байла- жеке ның түрі нысты ағымдағы/даму ағымдағы Кіші 100 «Жергілікті деңгейде қаржыландырылатын тегін медициналық көмектің бағдарлама кепілдік берілген көлемін қамтамасыз ету жəне кеңейту үшін» бюджеттік бағдарлама Өлшем есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобакөрсеткіштерінің атаулары бірлігі лаланатын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей Халықты қуық асты адам 51 265 78 126 138 221 221 нəтиже безінің қатерлі ісігін ерте 995 110 110 көрсетанықтау үшін кіштері скринингтік тексеріпқараумен қамту Вирусты гепатитті адам 120 76 767 68 780 66 902 64 131 анықтау үшін балаларды 696 скринингтік тексеріп-қараумен қамту Вирусты гепатитті адам 277 93 526 109 106 105 анықтау үшін ересек926 434 366 152 терді скринингтік тексеріп-қараумен қамту Бауыр обырын ерте адам 2490 4963 8863 8890 анықтау үшін халықты скринингтік тексеріпқараумен қамту Жұтқыншақ пен асқазан адам 170 418 675 675 обырын ерте анықтау 265 093 300 300 үшін халықты скринингтік тексеріпқараумен қамту Колоректальды обырды адам 1 174 881 988 988 988 ерте анықтау үшін 155 435 332 332 332 халықты скринингтік тексеріп-қараумен қамту Жатыр мойны обырын адам 582 436 528 528 528 ерте анықтау үшін 566 430 603 603 603 халықты скринингтік тексеріп-қараумен қамту түпкілікті Жалпы өлім 1000 8,51 8,14 7,54 7,35 7,1 нəтиже халықкөрсетқа шақкіштері қанда 100,3 99,5 95,8 95,5 95,0 Онкологиялық 100 аурулардан болған өлім мың халыққа шаққанда сапа көрсет- Денсаулықты сақтау 65 65 70 72 73 % кіштері (жылыжəне нығайту на 1 мəселелерінде халықтың нысаналы рет) топтарының хабардар болу деңгейін ұлғайту 62 % (3 Халықтың саламатты өмір салтын жүргізуге жылда дайындығы 1 рет) 1372 1328 1172 1170 1160 Республикалық бюджет 1000 қаражатынан қаржылан- тұрдыру жүйесі шеңберінде ғынға стационарлық көмекті шаққанда тұтыну деңгейі төсеккүнінің саны тиімділік адам 4 906 2 3 3 3 Қуық асты безінің көрсет571,4 489,1 489,1 489,1 қатерлі ісігін ерте кіштері анықтау үшін бір адамды скринингтік тексеріпқараудың орташа құны мың 35,6 2,8 2,9 2,9 2,9 Вирусты гепатитті анықтау үшін бір баланы теңге скринингтіктен өткізудің орташа құны мың 52,5 2,9 2,9 2,9 2,9 Вирусты гепатитті анықтау үшін бір ересек теңге адамды скринингтіктен өткізудің орташа құны теңге 7 7 292 7 292 7 292 Бауыр обырын ерте 219,9 анықтау үшін бір адамды скринингтен өткізудің орташа құны Өңеш жəне асқазан теңге 2 2 351 2 359 2 359 372,4 обырын ерте анықтау үшін бір адамды скринингтен өткізудің орташа құны кіші бағдарлама мың 53 101 103 241 263 267 бойынша бюджет теңге 852 941 009 220 839 шығыстарының көлемі 890 222 395 648 101 «Дəрілік заттарды, вакциналарды жəне басқа да иммунобиологиялық кіші препараттарды сатып алу үшін» бағдарлама бюджеттік бағдарлама көрсеткіштерінің Өлесепті кезең атаулары шем бірлігі

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері

Вакцина алушылардың саны

2012 ж. 2 3 бірлік 4 631 786

2013 ж. 4 4 925 729

жоспарлы кезең

2014 ж. 5 5 224 225

2015 ж. 6 5 290 089

2016 ж. 7 5 309 900

Туберкулезге қарсы препараттармен қамтамасыз ету

адам

33 109 34 993 32 920 27 004 29 014

Диабетке қарсы препараттармен қамтамасыз ету

адам

63 501 67 458 51 649 54 638 56 799

Онкогематологиялық ересек науқастарды химиялық препараттармен қамтамасыз ету

адам

2 283 1 396 1 565 1 590 1 504

Онкогематологиялық науқас балаларды химиялық препараттармен қамтамасыз ету

356

332

225

230

248

Онкологиялық науқастарды таргенттік препараттармен қамтамасыз ету

1132

338

549

522

544

адам Жіті миокард инфаркт аурулары бар науқастарды тромболитикалық препараттармен қамтамасыз ету

2 321 2 792 2 917 2 942 3 095

Гемофилиямен (оның ішінде В-гемофилиясын қосқанда) ауыратын науқастарды қан ұйыту факторларымен қамтамасыз ету

адам

337

347

321

419

300

410

298

адам Созылмалы бүйрек функциясы жетіспеушілігімен (ренальді анемиямен) ауыратын науқастарды диализге дейінгі кезеңде анемияға қарсы препараттармен қамтамасыз ету

1 035 1 218 1 053 1 100 1 073

315

Аутоиммундық (соның ішінде миастения) жəне иммунтапшылығымен ауыратын науқастарды қамтамасыз ету

адам

828

Антиретровирустық (АИТВ инфекциясын емдеу) препараттарымен қамтамасыз ету

адам

2 673 3 045 4 383 4 469 3 926

Вирусқа қарсы препарат- адам тармен (В жəне С вирусты гепатит) балаларды (3 жастан 18 жасқа дейін) қамтамасыз ету Вирусқа қарсы препараттармен (В жəне С вирусты гепатит) ересектерді қамтамасыз ету

адам

% 18 жасқа дейінгі балаларды вакцинациялаумен қамту

233

309

150

444

148

456

152

1 197 1 366 1 250 1 054 1 053

96

96

96

96

жобаланатын жыл 2018 ж. 9

100 мың халыққа шаққанда Туберкулезден болатын 100 өлімді төмендету мың халыққа шаққанда Онкологиялық аурулардан 100 болатын өлімді төмендету мың халыққа шаққанда 100 Туберкулезбен мың сырқаттанушылықты халықтөмендету қа шаққанда 100 А жіті вирустық мың гепатитпен халықсырқаттанушылықты қа төмендету шаққанда 100 В жіті вирустық мың гепатитпен халықсырқаттанушылықты қа төмендету шаққанда % АИТВ жұқтырған пациенттердің тірі қалуы (антиретровирустық терапияға емделуді жалғастырып жатқан пациенттердің пайызы) 100 Қызылшамен мың сырқаттанушылық көрсеткішін 1,0 деңгейде халыққа ұстау шаққанда тиімділік Бір науқасты туберкулезге мың көрсеткіш- қарсы препараттармен теңге тері қамтамасыз етуге кететін орташа шығын мың Бір науқасты диабетке теңге қарсы препараттармен қамтамасыз етуге кететін орташа шығын мың Бір ересек теңге онкогематологиялық науқасты химиялық препараттармен қамтамасыз етуге кететін орташа шығын мың Жіті миокард инфаркті теңге ауруы бар бір науқасты тромболитикалық препараттармен қамтамасыз етуге кететін орташа шығын мың Гемофилиямен (оның ішінде В-гемофилиясын теңге қосқанда) ауыратын ересек бір науқасты қан ұйыту факторларымен қамтамасыз етуге кететін орташа шығын мың Созылмалы бүйрек теңге функциясы жетіспеушілігімен (ренальді анемиямен) ауыратын бір науқасты диализге дейінгі кезеңде антианемиялық препараттармен қамтамасыз етуге кететін орташа шығын Миастениямен ауыратын мың теңге бір науқасты (матазан, вазанитин, октагам) препараттарымен қамтамасыз етуге кететін орташа шығын мың Антиретровирустық теңге (АИТВ инфекциясын емдеу) препараттарымен бір науқас баланы қамтамасыз етуге кететін орташа шығын мың Антиретровирустық теңге (АИТВ инфекциясын емдеу) препараттарымен бір науқас ересек адамды қамтамасыз етуге кететін орташа шығын мың Бір науқас баланы (3 теңге жастан 18 жасқа дейін) вирусқа қарсы (В жəне С вирусты гепатиттері) препараттарымен қамтамасыз етуге кететін орташа шығын Бір науқас ересек адамды мың вирусқа қарсы(В жəне С теңге вирусты гепатиттері) препараттарымен қамтамасыз етуге кететін орташа шығын теңге 1 вакцина алушының вакцинасына кететін орташа шығын кіші бағдарлама бойынша бюджет мың шығыстарының көлемі теңге Жүректің ишемиялық ауруынан болатын өлімді төмендету (орташа республикалық көрсеткіш)

бағдарлама бойынша бюджет шығыстарының көлемі

мың теңге

251,9 251,9 251,9 251,9 246,8

7,5

6,8

6,7

6,6

100,3 99,5

95,8

95,5

95,0

81,7

79,6

77,6

75,7

74,9

8,7

38,8

24,0

23,0

22,0

1,2

3,0

3,0

3,0

2,9

72

73

74

75

76

0,33

1,0

0,1

0,1

0,1

68,3

190,74 139

238

244

83,8

67,39 99

107

110

1401

1 1 812 1 839 1 958 571,93

96

7,0

273,2 245,36 240

250

257

8 728 11 11 480 11 868 12 270 072,92

625,2 481,62 582

2507,0 519 6,73

594

670

3 325 3 550 3 712

660,3 207,99 345

376

397

636,0 589,31 635

719

925

2191,2 1 2 237 2 477 2 572 868,36

2 2 2 070 2 307 2 522 535,4 294,65

1 2 2 3 3 520,2 307,3 382,25 273,42 431,13 37 079 49 226 54 625 61 774 737 243 552 255 324 295 90 181 153 772 634 626 168 650 465 627

65 550 987 333 390 635

Бюджеттік 013 «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің күрделі бағдарлама шығыстары» Сипаттамасы Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің аумақтық органдарының ғимараттарына күрделі жөндеу жүргізу, Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің материалдық-техникалық базасын нығайту; мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйесінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету жəне ақпараттық-техникалық қамтамасыз ету бюджеттік бағдарламаның түрі

мазмұнына байланысты күрделі шығыстарды жүзеге асыру іске асыру тəсіліне жеке байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама көрсеткіштерінің Өлшем есепті кезең жоспарлы атаулары бірлігі кезең

2 бірлік

жобала- жонатын бажыл ланатын жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 3 4 5 6 7 8 9 6 4 1 0 0

бірлік

16

15

15

14

11

бірлік

16

16

11

11

12

бірлік

33

31

28

22

21

%

100

100

100

100

100

%

100 100

100

100

100

бірлік

3

1

0

0

423

Гемофилиямен ауыратын науқас балаларды қан ұйыту факторларымен қамтамасыз ету

1 121 449

304

жобаланатын жыл 2017 ж. 8

түпкілікті нəтиже көрсеткіштері

1 тікелей Күрделі жөндеуге нəтиже қаржыландыратын көрсеткіштері ұйымдардың саны ҚР ДСМ Медициналық қызметке ақы төлеу комитеті аумақтық бөлімшелерінің жарақтандырылатын ұйымдарының саны ҚР ДСМ Медициналық жəне фармацевтикалық қызметті бақылау комитеті аумақтық бөлімшелерінің жарақтандырылатын ұйымдарының саны ҚР ДСМ Мемлекеттік санитариялықэпидемиологиялық қадағалау комитеті аумақтық бөлімшелерінің жарақтандырылатын ұйымдарының саны түпкілікті Денсаулық сақтау министрлігі нəтиже қызметкерлерінің тұрақты көрсеткіштері жұмыс атқаруы үшін кеңсе жиһазымен, ұйымдастыру техникасымен жəне компьютерлермен қамтамасыз етілуі сапа Құрылыс нормалары мен көрсеткіштері тəртібіне сəйкес атқарылған жұмыстардың үлес салмағы Ғимаратта, үй-жайларда жəне құрылыста (оның ішінде жеке компоненттер) күрделі жөндеу бойынша жоспарланған жұмыс көлемін уақтылы аяқтау

4

(Жалғасы 15-бетте).


(Жалғасы. Басы 11-14-беттерде). тиімділік Ғимаратта, үй-жайларда жəне көрсеткіштері құрылыста (оның ішінде жеке компоненттер) күрделі жөндеуге шығынның орташа құны ҚР ДСМ Медициналық қызметке ақы төлеу комитетінің аумақтық бөлімшелерінің бір ұйымын материалдық-техникалық жарақтандыру шығынының орташа құны ҚР ДСМ Медициналық жəне фармацевтикалық қызметті бақылау комитеті аумақтық бөлімшелерінің бір ұйымын жарақтандыру шығынының орташа құны ҚР ДСМ Мемлекеттік санитариялық-эпидемиология лық қадағалау комитеті аумақтық бөлімшелерінің бір ұйымын материалдықтехникалық жарақтандыру шығынының орташа құны бағдарлама бойынша бюджет шығыстарының көлемі

млн. теңге

11,18 15,3 13,2 0

мың теңге

537,5 703

мың теңге

0

20 598,1 677,8 16,7

659,9 2 578 879,2

479,2 468,4

мың теңге

3 6 9 8 608,0 245,3 298,4 62 8,5

6 427,9

мың теңге

212 348 865,9 410

184 541

368 994

235 590

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

014 «Мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдары кадрларының біліктілігін арттыру жəне қайта даярлау» Мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдары кадрларының кəсіптік деңгейін арттыру, қазіргі заманғы практикалық денсаулық сақтау талаптарына сəйкес олардың кəсіби білімдері мен дағдыларын тереңдету бюджеттік мазмұнына мемлекеттік функцияларды, өкілеттілікті жүзеге асыру жəне бағдарламаның байланысты одан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету түрі іске асыру тəсіліне жеке байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама Өлшем есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобакөрсеткіштерінің атаулары бірлігі лаланатын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже Шетелде біліктілікті адам 237 86 151 159 159 көрсеткіштері арттыруға жəне қайта даярлауға жіберілген мамандардың саны Ел ішінде біліктілікті адам 20019 17 026 15 203 15 221 15 119 арттыруға жəне қайта даярлауға жіберілген мамандардың саны Шетелден тартылған адам 76 76 15 15 15 мамандардың саны 20 20 20 20 20 түпкілікті Мемлекеттік денсау- % нəтиже лық сақтау ұйымдары көрсеткіштері дəрігерлерінің жалпы санынан елде жəне шетелде біліктілігін арттырған дəрігерлердің үлесі (кемінде) 1 864 1 885 2 215 2 196 2 196 тиімділік Шетелде 1 маманның мың көрсеткіштері біліктілігін теңге арттырудың жəне қайта даярлаудың орташа құны Ел ішінде 1 маманның мың 51,2 63 67 67 66 біліктілігін арттыру теңге жəне қайта даярлаудың орташа құны Шет елден 1 маманды мың 8 830 2 582 2 582 2 582 тартудың орташа құны теңге 193,4 бағдарлама бойынша бюджет мың 1 544 1 289 1 390 1 412 1 383 шығыстарының көлемі теңге 025,5 268 668 284 952 Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

016 «Денсаулық сақтау объектілерін салу жəне реконструкциялау»

Халықаралық стандарттарға сəйкес келетін республикалық деңгейдегі объектілерді салу жəне реконструкциялау жолымен инфрақұрылымды қалыптастыру, жоғары білікті медициналық көмек көрсету бойынша халыққа жағдай жасау бюджеттік мазмұнына байланысты бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру бағдарлама- іске асыру тəсіліне жеке ның түрі байланысты ағымдағы/даму даму Бюджеттік бағдарлама көрсеткіштерінің Өлшем есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобаатаулары бірлігі лана- ланатын тын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже Қаржыландырылатын, дана 4 6 1 6 2 көрсеткіштері оның ішінде жобаланатын денсаулық сақтау жобаларының саны түпкілікті Аяқталған, оның ішінде дана 3 1 0 1 1 нəтиже жобаланатын денсаулық көрсеткіштері сақтау жобаларының саны тиімділік Бір аяқталған құрылыс млн. 7248,5 95,4 0 421,8 2 500 көрсеткіштері объектісінің орташа құны теңге Бір жобалау объектісін млн. 32,3 0 0 28,9 0 аяқтаудың орташа құны теңге бағдарлама бойынша бюджет мың 608 516 350 1 187 3 000 шығыстарының көлемі теңге 522,3 273 000 457 000 Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

017 «Сот-медицина сараптамасы жөніндегі қызметтер»

Сот уəждемесімен айқындалған қылмыстық, азаматтық іс-жүргізу заңнамаларында көзделген қылмыстық, əкімшілік немесе азаматтық процеске қатысушы болып табылатын тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету, сот-медициналық сараптама жүргізу бюджеттік мазмұнына мемлекеттік функцияларды, өкілеттіліктерді жүзеге асыру бағдарламаның байланысты жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету түрі іске асыру тəсіліне жеке байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама Өлшем есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобакөрсеткіштерінің атаулары бірлігі лаланатын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже Сот-медициналық бірлік 180 180 180 180 180 көрсеткіштері сараптамалардың 680 680 680 680 680 саны түпкілікті Комиссиялық % 0,55 0,55 0,53 0,51 0,50 нəтиже сараптамалардың көрсеткіштері үлесі сапа Қайталанған % 7,8 7,6 7,4 7,2 7,1 көрсеткіштері комиссиялық сараптама үлесін төмендету тиімділік Бір сот-медициналық теңге 11 880 12 976 13 14 14 826,7 158,4 477,8 көрсеткіштері сараптаманың орташа құны бағдарлама бойынша бюджет мың 2 146 2 344 2 498 2 558 2 615 шығыстарының көлемі теңге 492 422 213 144 856 Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

15

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

019 «Денсаулық сақтаудың ақпараттық жүйелерін құру»

Қазақстан Республикасы халқының сапалы медициналық көмек алуына тең мүмкіндік беруді, денсаулық сақтау ресурстарын ұтымды пайдалануды, саланы басқару деңгейін арттыруды қамтамасыз ететін Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау саласының ақпараттық құрылымын құру, ақпаратты жинау, сақтау жəне талдаудың бірыңғай жүйесін ұйымдастыруды, схемаларды оңтайландыруды жəне ақпарат беру мерзімін қысқартуды қамтамасыз ететін денсаулық сақтау саласының ақпараттық жүйесін дамыту, ақпаратқа жедел қол жетімділікті қамтамасыз ету; денсаулық сақтау саласының ақпараттық жүйелерін енгізу жəне пайдаланушыларды оқыту. бюджеттік мазмұнына байланысты бюджет инвестицияларын іске асыру бағдарламаның іске асыру тəсіліне жеке түрі байланысты ағымдағы/даму даму Бюджеттік бағдарлама көрсеткіштерінің Өлшем есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобаатаулары бірлігі лаланатын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже Сатып алынған бірлік 7 719 14 335 21 көрсеткіштері компьютерлік техника 162 бірліктерінің саны ДБАЖ ақпараттық бірлік 1064 1 064 1 064 1 064 сүйемелдеумен қамтамасыз етілген денсаулық сақтау ұйымдарының саны АТ-қызметтегі % 50 65 80 80 қазақстандық мазмұнның үлесі 9 9 9 түпкілікті ДБАЖ-да іске асырыл- бірлік 8 нəтиже ған электрондық көрсеткіштері денсаулық сақтау қызметтерінің саны Электрондық денсаулық бірлік 1 500 2 500 2 500 2 сақтау қызметтеріне 500 өтініш білдірген халық саны тиімділік Бір жұмыс орнына мың 171,8 69,0 182,6 0 көрсеткіштері компьютерлік жабтеңге дықтар алуға кететін орташа шығыстар бағдарлама бойынша бюджет мың 1 680 1 446 4 299 161 шығыстарының көлемі теңге 389 098 837 763

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

021 «Республикалық деңгейде мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарының күрделі шығыстары» Үй-жайларға (ғимараттарда жəне құрылыстарда) күрделі жөндеу жүргізу, медициналық көмек көрсету сапасын арттыру үшін жағдай жасау мақсатында республикалық деңгейде жобалау-сметалық құжаттамаларын əзірлеу жəне мемлекеттік сараптамаларды алу, мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарын материалдық-техникалық жарақтандыру бюджеттік мазмұнына байланысты күрделі шығыстарды жүзеге асыру бағдарламаның іске асыру тəсіліне жеке түрі байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама көрсеткіштерінің Өлшем есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобаатаулары бірлігі лаланатын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже Күрделі жөндеуге бірлік 12 19 10 1 көрсеткіштері қаржыландырылатын ұйымдардың саны Жарақтандырылатын бірлік 55 12 45 38 33 ұйымдардың саны түпкілікті нəтиже Ғимараттарды, бірлік 12 33 12 2 көрсеткіштері үй-жайларды жəне құрылысты (оның ішінде жеке компоненттерді) күрделі жөндеу бойынша жоспарланған жұмыс көлемін уақтылы аяқтау сапа Құрылыс нормалары % 100 100 100 100 100 көрсеткіштері мен ережелеріне сəйкес тиімділік Ғимараттарда, үй-жай- млн. 41,7 33 71,1 26,3 көрсеткіштері ларда жəне құрылыста теңге (оның ішінде жеке компоненттер) күрделі жөндеуге кететін шығынның орташа құны бағдарлама бойынша бюджет мың 3 558 5 027 6 911 2 912 4 728 шығыстарының көлемі теңге 971 302 968 740 972 024 «Денсаулық сақтау жүйесіндегі мемлекеттік білім беру ұйымдарының күрделі шығыстары» Үй-жайларға (ғимараттарға жəне құрылыстарға) күрделі жөндеу жүргізу, жобалау-сметалық құжаттарды əзірлеу жəне мемлекеттік сараптама алу, оқыту сапасын арттыру үшін жағдай жасау мақсатында медициналық жоғары оқу орындарының материалдық-техникалық жарақтандырылуын жақсарту, күрделі трансферттерді санамалау жолымен оқыту-клиникалық орталықтарды қазіргі заманғы зертханалық жəне медициналық жабдықтармен жабдықтау бюджеттік мазмұнына күрделі шығыстарды жүзеге асыру бағдарламаның байланысты түрі іске асыру тəсіліне жеке байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама Өлшем есепті кезең жоспарлы жобаланатын жобакөрсеткіштерінің атаулары бірлігі кезең жыл ланатын жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже Жарақтандырылатын бірлік 5 5 1 1 0 көрсеткіштері ұйымдардың саны Күрделі жөндеуге бірлік 4 4 1 1 1 қаржыландырылатын білім беру ұйымдарының саны түпкілікті Ғимараттарда, бірлік 9 7 1 1 1 нəтиже үй-жайларда, жəне көрсеткіштері құрылыста (оның ішінде жеке компоненттер) күрделі жөндеу бойынша жоспарланған жұмыс көлемін уақтылы аяқтау сапа Құрылыс нормалары % 100 100 100 100 100 көрсеткіштері мен ережелеріне сəйкес 45,1 30,1 20,1 19,7 83,8 тиімділік Ғимаратты, үй-жайды млн. көрсеткіштері жəне құрылысты теңге күрделі жөндеуге орташа шығынның құны (оның ішінде жеке компоненттер) бағдарлама бойынша бюджет мың 1 749 273 139 107 83 829 шығыстарының көлемі теңге 660, 8 004 444 065 Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

мазмұнына бюджеттік бағдарламаның байланысты түрі іске асыру тəсіліне байланысты ағымдағы/даму Бюджеттік бағдарлама көрсеткіштерінің атаулары

1 тікелей нəтиже Салынып жатқан көрсеткіштері медициналық білім беру, оның ішінде жобаланған объектілердің саны түпкі нəтиже Құрылысы аяқталған көрсеткіштері медициналық білім беру, оның ішінде жобаланған объектілердің саны тиімділік Реконструкциялау көрсеткіштері немесе құрылысы аяқталған Бір объектінің орташа құны Бір жобалау объектісін аяқтаудың орташа құны бағдарлама бойынша бюджет шығыстарының көлемі Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

026 «Білім беру объектілерін салу жəне реконструкциялау» Денсаулық сақтау саласында мамандарды даярлау үшін жағдай жасау жəне оны жақсарту үшін білім беру объектілерін салу жəне реконструкциялау арқылы инфрақұрылымды қалыптастыру бюджет инвестицияларын іске асыру жеке даму Өлшем Есепті кезең бірлігі

2014 ж. 5 2

2015 ж. 6 7

2016 ж. 7 5

дана

0

2

5

млн. теңге

0

2 3 459,6 134,2

млн. теңге

0

0

2 дана

мың. теңге

2012 ж. 3 3

2013 ж. 4 0

Жоспарлы кезең

52 0 774,7

жобаланатын жыл 2017 ж. 8

жобаланатын жыл 2018 ж. 9

0

2 648 11 870 6 070 248 880 880

029 «Денсаулық сақтау жүйесін реформалау»

Денсаулық сақтауды жүйесін қаржыландыру жəне басқаруды жаңғырту, көрсетілетін медициналық көмектің сапасын арттыру, медициналық, фармацевтикалық білімді жəне медицина ғылымын реформалау, денсаулық сақтау саласының ақпараттық жүйесін дамыту, дəрі-дəрмектің сапасын жəне қол жетімдігін жақсарту, Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруі шеңберінде азық-түлік өнімінің қауіпсіздігін арттыру бюджеттік мазмұнына байланысты бюджет инвестицияларын іске асыру бағдарлаіске асыру тəсіліне жеке маның түрі байланысты ағымдағы/даму даму бюджеттік бағдарлама көрсеткіштерінің өлш. есепті мерзім жоспарлы мерзім жоба- жобалабірл. лаатауы натын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 бірлік 2 тікелей нəтиже Əріптестік өзара іс-қикөрсеткіштері мыл негізінде технологияны беру үшін консалтинг компанияларын тарту бірлік 1 1 1 1 Денсаулық сақтау ұйымдарын аккредиттеу бойынша қызметті қамтамасыз ету 1 1 1 Стандарттау жəне МТБ бірлік 1 орталығының қызметін қамтамасыз ету бірлік 16 16 16 16 Дəрілік ақпараттық орталығының жəне 16 филиалдың қызметін қамтамасыз ету бірлік 5 Оқыту-медициналық клиникалық орталықтарды жəне білім мен дағдыларды бағалау орталығын жарақтандыру 1 1 1 Денсаулық сақтау сала- бірлік 1 сын ақпараттандыру орталығын қамтамасыз ету бірлік 1 1 1 1 Кодекс Алиментариус тобының қызметін қамтамасыз ету Білім мен дағдыларды бірлік 1 1 1 1 бағалау орталығын құру жəне қызметін қамтамасыз ету Зерттеулер жүргізу үшін 2 3 консалтинг компанияларын тарту Дəлелді медицинаға бірлік 1 2 негізделген ауруларды басқару бойынша бағдарламалардың саны Экономикалық 1 1 1 1 зерттеулер орталығының қызметін қамтамасыз ету Денсаулық сақтау менед1 1 1 1 жменті орталығының қызметін қамтамасыз ету Инвестициялық жоба1 1 1 1 ларды жоспарлау, мониторингілеу жəне бағалау орталығының қызметін қамтамасыз ету

түпкілікті Санитариялық-эпидебірлік нəтиже миологиялық бақылау көрсеткіштері орталықтарының азықтүлік өнімдерінің қауіпсіздік зертханасын жабдықтау Дəрілік заттарды сарап- бірлік тау Ұлттық зертханасын зертханалық жабдықпен қамтамасыз ету Денсаулық сақтау бірлік саласындағы Ұлттық шоттар бойынша есептер Денсаулық сақтау сала- бірлік сындағы саясат мəселелері бойынша ұлттық шолу Дəлелді медицина бірлік негізінде əзірленген клиникалық хаттамалардың саны Мемлекеттік медициобл. налық ұйымдарды е-денсаулық сақтау саласына ақпараттық жүйелерді енгізуге қажетті ақпараттық -техникалық жабдықпен қамтамасыз ету бірлік Ауылдық елді мекендерде ТМККК шеңберінде дəрілік заттарды босататын объектілер санын көбейту (дəріханалар, МАСК ұйымдары арқылы) Жүргізілетін зерттеулер бірлік саны сапа Денсаулық сақтау ұйым- бірлік көрсеткіштері дарын жаңартылған аккредиттеу стандарттары бойынша аккредиттеу Халықтың ұсынылған % медициналық қызмет сапасына қанағаттанушылық деңгейі Кіші 004 «Сыртқы қарыздар есебінен» бағдарлама

11

-

14

-

-

1

-

-

1

1

1

1

-

1

1

1

40

30

30

20

2

3

3

13

3100

3200

3300

3320

-

2

1

3

-

-

-

5

154

170

190

-

-

-

86,7

86,9

90,5

ТМККК шеңберінде көрсетілген стационарды алмастыратын медициналық көмектің саны Консультациялықдиагностикалық көмек түрінде көрсетілген жоғары мамандырылған жəне мамандырылған көмектің саны Экстракорпоралды ұрықтандыру циклдарының саны Республикада дайындалатын қанның орташа көлемі түпкілікті Республикалық бюджет нəтиже есебінен қаржыландыру көрсеткіштері шеңберіндегі стационарлық көмекті тұтыну деңгейі Республикалық бюджет қаражатынан қаржыландыру жүйесіне кірген жеке меншік медициналық ұйымдардың үлес салмағы Өтеусіз донацияның үлес салмағы Шетелде емделуге азаматтарды жіберу Республикалық бюджет қаражатының шеңберінде «медициналық ұйымды еркін таңдау» қағидаты бойынша емдеуге жатқызылған ауыл тұрғындарының үлес салмағы тиімділік Шетелде 1 науқасты көрсеткіштері емдеудің орташа құны Төсек айналымын арттыру

91,0

кіші бағдарлама бойынша бюджет мың тг. 2 557 1 243 843 041 843 шығыстарының көлемі 886,9 038 041 Кіші 016 «Республикалық бюджеттен сыртқы қарыздарды бірлесіп қаржылындыру бағдарлама есебінен» кіші бағдарлама бойынша бюджет мың тг. 2 811 2 617 5 529 5 529 шығыстарының көлемі 310,6 107 984 984 бағдарлама бойынша бюджет мың тг. 5 367 3 860 6 373 6 373 шығыстарының көлемі 197,5 145 025 025

-

-

Бюджеттік 031 «Аурухананы басқару саласындағы халықаралық стандарттарды енгізу» бағдарлама Сипаттамасы Астана қаласындағы медициналық кластердің негізінде «Болашақ госпиталін» құру мақсатында аурухананы басқару саласында халықаралық стандарттарды енгізу Бюджеттік мазмұнына байланысты мемлекеттік функцияларды, өкілеттіліктерді жүзеге асыру бағдарлама жəне одан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету түрі іске асыру тəсіліне жеке байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең жоба- жобакөрсеткіштерінің атауы бірлігі лаланатын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей Шетелде білім алу адам 238 100 162 162 162 нəтиже бағдарламаларымен көрсеткіштері оқытылған мамандардың саны (дəрігерлер жəне орта медицина персоналы) Диагностика, емдеу бірлік 9 11 20 20 20 жəне профилактиканың алдыңғы қатарлы əдістерін енгізу актілерінің саны Шетелден шақырылған бірлік 10 10 10 10 10 мамандардың қатысуымен өткен мастер-кластардың саны Негізгі клиникалық адам/ 55 55 34 34 34 ай бағыттар бойынша жұмыс үшін тартылған шетел мамандарының саны 24 40 40 40 Ауруханалық əкімші- адам/ 26 лендіру саласында ХДА ай бағдарламасы бойынша білім алушы мамандардың саны бірлік 4 1 JCI халықаралық аккредиттеу шеңберінде алғашқы бағалаудан өткен Холдинг клиникаларының саны Тестілік аккредиттеуден бірлік 1 3 1 өткен Холдинг клиникаларының саны JCI халықаралық бірлік 1 1 3 1 аккредиттеуді алған Холдинг клиникаларының саны Шетелде оқытылған адам 46 30 26 24 денсаулық сақтау менеджерлерінің саны Пациенттердің қауіпадам 42 сіздігі мен сапаның халықаралық стандарттарын енгізуді бағалау бойынша дайындықтан өткен мамандардың саны 80 Реципиенттер мен адам донорларды Қазақстан (реципиентРеспубликасының трансплантология тер) орталықтарына жіберуді ұйымдастыру, кемінде бірлік 1 түпкілікті Холдингтің Ана мен нəтиже бала ұлттық ғылыми көрсеткіштері медициналық орталығын шетелдік компанияның басқаруы бірлік 1 1 Холдингтің еншілес ұйымдарының инфрақұрылымын басқару жөніндегі консалтинг қызметтері сапа Халықтың % 86,7 86,9 90,5 91,0 91,5 көрсеткіштері медициналық қызмет көрсетудің сапасына қанағаттану деңгейі тиімділік ХДА магистранттатеңге 50 000 50 000 50 000 50 000 50 000 көрсеткіштері рының стипендиясының орташа мөлшері бағдарлама бойынша бюджет мың 2 103 2 049 2 066 1 999 2 005 шығыстарының көлемі тг 719 637 768 737 124 Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

036 «Жергілікті деңгейде қаржыландырылатын бағыттарды қоспағанда, тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін қамтамасыз ету» Республикалық ұйымдарда құрылымдық-əдістемелік, консультативтікдиагностикалық, жоғары мамандандырылған көмек көрсету; балалар мен ересектерге санаторлық, оңалту жəне сауықтыру көмек көрсету, санитарлық авиацияны дамыту, азаматтардың денсаулығын сақтау саласында диагностикалау, емдеу, оңалтудың тиімді əдістерін енгізу, аурулардың профилактикасы жəне саламатты өмір салтын қалыптастыру, республика азаматтарын елден тыс емдеуге жіберу, дəрігерді мен медициналық ұйымды ерікті таңдау азаматтардың конституциялық құқығын іске асыру, өңірлер бойынша медициналық көмектің тарифтерінің теңдестіру, денсаулық сақтау саласында нарықтық қатынастарды енгізу, медициналық қызмет көрсетудің ашықтығын қамтамасыз ету, денсаулық сақтау саласында жемқорлықтың пайда болуы жағдайын болдырмау, денсаулық сақтау саласының негізгі көрсеткіштерін жақсарту бюджеттік мазмұнына мемлекеттік функцияларды, өкілеттілікті жүзеге асыру жəне бағдарламаның байланысты одан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету, мемлекеттің түрі міндеттемелерін орындау іске асыру тəсіліне жеке байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама көрсеткіштерінің өлш. атауы бірл.

1 2 тікелей нəтиже Республикалық бюджет адам көрсеткіштері қаражатынан қаржыландыру жүйесіне кірген денсаулық сақтау ұйымдарында ТМККК шеңберінде стационар жəне стационарды алмастыратын көмек түрінде көрсетілген медициналық көмектің саны оның ішінде: ТМККК шеңберінде адам көрсетілген стационарлық медициналық көмектің саны

есепті кезең

жоспарлы кезең

жобаланатын жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 ж. ж. ж. ж. ж. ж. 3 4 5 6 7 8 3 246 2 050 2 037 2 026 2 016 712 000 500 390 688

2 289 1 575 1 543 1 512 1 482 529 000 500 630 377

жобаланатын жыл 2018 ж. 9

бағдарлама бойынша бюджет шығыстарының көлемі

адам

957 183

475 000

494 000

513 760

534 310

қызмет

835 854

860 929

860 929

886 758

887 532

цикл

600

600

600

750

800

литр

185 000

190 000

193 000

193 000

193 000

1000 1 372 1 328 1 172 1170 1160 тұрғынға орынкүн саны % 13 14 16 16,5 16,5

%

80

85

85

85

85

адам

40

80

45

45

40

%

40

40,5

41

41,5 42

Мың тенге Бір төсекке науқастардың орташа жылдық саны мың теңге

10 12 337 13 14 15 734,6 200,8 124,8 113,6 33 33,2 33,4 33,6 33,8

234 243 100

204 871 419

213 688 823

228 921 388

239 460 704

Бюджеттік бағдарлама

038 «Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне жергілікті деңгейде медициналық денсаулық сақтау ұйымдарын материалдықтехникалық жарақтандыруға берілетін ағымдағы нысаналы трансферттер» Сипаттамасы Жергілікті деңгейде денсаулық сақтау мекемелерінің материалдық-техникалық жарақтануына облыстық, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне республикалық бюджеттен берілетін нысаналы ағымды трансферттерді бөлу бюджеттік мазмұнына байланысты трансферттер жəне бюджеттік субсидиялар беру бағдарлаіске асыру тəсіліне жеке маның түрі байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама өлш. есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобакөрсеткіштерінің атауы бірл. лаланатын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже Жабдықталатын бірл. 470 214 216 174 110 көрсеткіштері ұйымдар саны Сатып алынатын бірл. 1031 575 390 212 205 медициналық жабдықтың саны Сатып алынатын бірл. 3 жылжымалы медициналық кешендер саны түпкілікті Медициналық % 70 60 65,2 68,8 72,2 нəтиже ұйымдардың көрсеткіштері жабдықталу деңгейі тиімділік Бір жылжымалы мың 85 көрсеткіштері медициналық кешеннің тенге 500,0 орташа құны мың 22 69 71 51 66 Бір ұйымды жарақтандырудың тенге 527,2 914,6 261,7 936,0 439,1 орташа құны бағдарлама бойынша бюджет мың 10 587 14 961 15 392 9 036 7 308 шығыстарының көлемі теңге 778 726 537 875 311 062 «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігіне қарасты акционерлік қоғамдардың жарғылық капиталдарын ұлғайту» Инфрақұрылымды жетілдіру жəне денсаулық сақтау жүйесінің тұрақты дамуын қамтамасыз ету мақсатында Денсаулық сақтау министрлігіне қарасты акционерлік қоғамдарды тиімді басқару бюджеттік мазмұнына бюджеттік инвестицияларды іске асыру бағдарламаның байланысты түрі іске асыру тəсіліне жеке байланысты ағымдағы/даму даму Бюджеттік бағдарламалар өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең жоба- жобакөрсеткішінің атауы бірлігі лаланатын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже Жарғылық капиталын Бірлік 2 3 3 1 көрсеткіштері ұлғайтып жатқан акционерлік қоғамдардың саны Сатып алынатын Бірлік 389 2 034 3 011 529 акциялардың саны 541 381 693 400 түпкілікті нəти- Орналастырылған Бірлік 389 2 034 3 011 529 же көрсеткіштері акциялардың саны 541 381 693 400 тиімділік Бір акцияның орташа теңге 1000 1000 1000 1000 көрсеткіштері құны бағдарлама бойынша бюджет мың 389 2 034 3 011 529 шығыстарының көлемі теңге 541 381 693 400 Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

069 «Назарбаев Университет» ДБҰ-ға нысаналы үлесі»

Жобалау-ізденушілік жұмыстарды жүргізу, жобалау-сметалық құжаттарды əзірлеу, құрылыс-монтаж жұмыстары жəне Медицина мектебін, Онкологиялық орталықты пайдалануға енгізу бюджеттік мазмұнына байланысты бюджеттік инвестицияларды іске асыру бағдарламаның іске асыру тəсіліне жеке түрі байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама көрсеткіштерінің өлш. Есепті Жоспарлы кезең жоба- жобаатауы бірл. кезең лаланатын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже Қаржыландырылатын, 2 2 2 көрсеткіштері оның ішінде жобаланатын денсаулық сақтау жобаларының саны түпкілікті Аяқталған, оның ішінде 2 нəтиже жобаланатын денсаулық көрсеткіштері сақтау жобаларының саны бағдарлама бойынша бюджет мың 11 419 5 836 5 334 шығыстарының көлемі теңге 971 119 199 Бюджеттік 103 «Азаматтардың денсаулығын сақтау мəселелері бойынша сектораралық жəне бағдарлама ведомствоаралық өзара іс-қимыл» Сипаттамасы Денсаулық сақтау саласын дамытудың 2011-2015 жылдарға арналған «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде азаматтардың денсаулығын сақтау мəселелері бойынша сектораралық жəне ведомствоаралық өзара іс-қимыл іс-шараларын іске асыру бюджеттік мазмұнына байла- мемлекеттік функцияларды, өкілеттіліктерді жүзеге асыру жəне бағдарланысты одан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету маның түрі іске асыру бөлінетін тəсіліне байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама өлш. бірл. Есепті кезең Жоспарлы кезең жоба- жобакөрсеткіштерінің атауы лаланатын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей АИТВ/ЖИТС мемлекеттік 4 4 4 4 нəтиже бойынша жұмыс əлеуметтік көрсеткіштері атқаратын ҮЕҰ тапсырыс əлеуетін істей- саны тін, мемлекеттік жəне үкіметтік емес ұйымдар арасындағы өзара іс-қимылды нығайту түпкілікті Күтілетін өмір жыл 69,61 70,0 71 71,4 сүру ұзақтығы нəтиже көрсеткіштері Жалпы өлім 1000 8,51 8,14 7,54 7,35 тұрғынға шаққанда Халық арасында % алкогольді шектен тыс тұтынуды төмендету

16,6

15,0

(Соңы 16-бетте).

14,0

14,0


16

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 11-15-беттерде). АИТВ инфек% циясын 15-49 жас топтарында таратылуын ұстау бағдарлама бойынша бюджет мың тг. шығыстарының көлемі

0,2

0,6

0,6

0,6

18 321 13 902 3 337 1 826 062 580 756 249

Бюджет- 104 «Нашақорлыққа жəне есірткі бизнесіне қарсы күрес» тік бағдарлама Сипаттама ПБЗ-дан тəуелділікке тартылу қаупін психологиялық тестілеудің компьютерлік бағдарламасын енгізу жəне балалар, жасөспірімдер, жастар - ҚР халқының əлсіз топтарының арасында нашақорлыққа тəуелділігінің таралу профилактикасының тиімділігін арттыру Бюджеттік мазмұнына байланысты мемлекеттік функцияларды, өкілеттіліктерді жүзеге асыру бағдарлажəне одан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету маның түрі іске асыру тəсіліне жеке байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең жоба- жобакөрсеткіштерінің атауы бірлігі лаланатын натын жыл жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ж. ж. ж. ж. ж. ж. ж. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей Компьютерлік бағдарладана 935 970 1000 1000 нəтиже малармен жарақталған көрсеторта-білім беру оқу кіштері орындарының саны көрсетƏзірленген жəне білім беру дана 2 2 2 2 кіштері мекемелеріне енгізілген алкогольге қарсы жəне нашақорлыққа қарсы рофилактикалық бағдарламалардың саны Психикалық белсенді адам 75 180 225 270 заттардан тəуелді болу қаупін психологиялық тестілеудің компьютерлік бағдарламасына оқытылған мамандардың саны түпкілікті Психобелсенді заттардан % 45 50 55 60 нəтиже тəуелді болу бейіні көрсетбойынша жоғарғы қауіп кіштері топтарын тиімді түзету іс-шараларымен қамту тиімділік Енгізілген бағдарламамың 30,1 0 0 0 көрсетлардың орташа бағасы теңге кіштері бағдарлама бойынша бюджет мың 39 934 13 600 14 398 13 698 шығыстарының көлемі тг.

7.2. Бюджет шығыстарының жиынтығы Өлшем бірлігі 1 Барлығы бюджеттік шығыстар: Ағымдағы бюджеттік бағдарламалар Бюджеттік даму бағдарламалары

2 мың теңге мың теңге мың теңге

Есепті кезең 2012 ж. 3 465 626 377,0 413 969 403,1 51 656 973,9

2013 ж. 4 506 087 411 449 849 376 56 896 559

Жоспарлы кезең 2014 ж. 5 655 688 670 608 525 011 47 163 659

2015 ж. 6 698 402 750 635 662 589 62 740 161

2016 ж. 7 707 352 586 655 626 966 51 725 620

Жобалана- Жобалнатын жыл тын жыл 2017 ж. 2018 ж. 8 9 -

-

-

-

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 20 наурыз

№ 250

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулар бекітілсін. 2. Осы қаулы 2014 жылғы 1 наурыздан бастап қолданысқа енгізілетін Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 2 жəне 6-тармақтарын қоспағанда, 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С. АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 20 наурыздағы № 250 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулар 1. «Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталық» республикалық мемлекеттік қазыналық кəсіпорнын құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1997 жылғы 4 маусымдағы № 926 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 1997 ж., № 24, 217-құжат): 3-тармақта: 7) жəне 19) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «7) міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын жəне (немесе) бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан өсімпұлды оның өтініші бойынша агентке жəне (немесе) Орталыққа қайтару;»; «19) төлеушілерден түскен əлеуметтік аударымдарды жəне (немесе) əлеуметтік аударымдарды уақтылы жəне (немесе) толық төлемегені үшін өсімпұлдарды Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорына аударуды, артық (қате) төленген əлеуметтік аударымдар сомаларын жəне (немесе) олар бойынша өсiмпұлдарды төлеушілерге қайтаруды жүзеге асыру;»; мынадай мазмұндағы 19-1) тармақшамен толықтырылсын: «19-1) жеке сəйкестендіру нөмірі жоқ жəне (немесе) деректемелерінде қателер жіберілген міндетті əлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушы үшін аударылған əлеуметтік аударымдардың сомаларын төлеушіге қайтару;»; 20) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «20) Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорының қаражаты есебінен əлеуметтік төлемдерден ұсталған міндетті зейнетақы жарналарын ұйымдастыру жəне бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына əлеуметтік төлемдерді жүзеге асырылған айдан кейінгі айдың 15-күнінен кешіктірмей аудару;»; мынадай мазмұндағы 20-1) тармақшамен толықтырылсын: «20-1) бала бір жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылған жағдайға əлеуметтік төлем алушыларға бюджет қаражаты есебінен субсидияланатын міндетті зейнетақы жарналарын бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аудару;». 2. «Əлеуметтік аударымдарды есептеу жəне аудару ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 21 маусымдағы № 683 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 25, 323-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген Əлеуметтік аударымдарды есептеу жəне аудару ережесінде: 2-тармақтың үшінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Егер күнтізбелік айда əлеуметтік аударымдарды есептеу объектісі республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданылатын жалақының ең төменгі мөлшерінен кем болса, онда əлеуметтік аударымдар жалақының ең төменгі мөлшері негізге алына отырып есептеледі, аударылады.»; 4-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «4. Жұмыс берушінің қызметкерге табыс түрінде төлейтін шығыстарын есептеу «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Салық кодексінде (бұдан əрі – Салық кодексі) көзделген тəртіппен жұмыс берушінің қызметкерлерге табыс түрінде төлейтін шығыстарына əскери қызметшілердің, арнаулы мемлекеттік органдардың жəне құқық қорғау органдары қызметкерлерінің ақшалай үлесін қоса отырып жүргізіледі.»; 5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «5. Қорға əлеуметтік аударымдар Салық кодексінің 156-бабы 1-тармағының 10), 12), 13) тармақшаларында көзделген төлемдер мен табыстарын қоспағанда, 155-бабының 3-тармағында, 156-бабының 1-тармағында, 357-бабы 2-тармағының 4), 5), 6) тармақшаларында белгіленген табыстардан төленбейді.»; 16 жəне 17-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «16. Осы Ереженің 14-тармағында көзделген хабарламаны берген күннен бастап бес жұмыс күні өткен соң əлеуметтік аударымдар бойынша берешегі бар төлеуші міндетті əлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушылардың тізімін ұсынбаған жағдайда, салық органы төлеушінің банк шоттары жəне кассасы бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұрады. Салық органдарының өкімі бойынша банктер мен банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар төлеушілердің банк шоттарындағы барлық шығыс операцияларын тоқтата тұруға жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен міндетті əлеуметтік аударымдарды, зейнетақы жарналары мен салық берешегін аударуға қатысты нұсқауларды орындауға міндетті. Салық төлеуші касса бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру туралы өкімді алған сəттен бастап кассаға түсетін барлық қолма-қол ақша Қорға аударуға жатады. Салық органының касса бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру туралы өкімін төлеуші сөзсіз орындауы тиіс. Салық органының банк шоттары жəне касса бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру туралы өкімінің күшін осындай өкім шығарған салық органы банк шоттары жəне касса бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұрудың себептері жойылған күннен кейін бір жұмыс күнінен кешіктірмей жояды. 17. Төлеушінің кассасы бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру туралы өкімнің нысанын салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің түсуін қамтамасыз ету саласындағы басшылықты жүзеге асыратын уəкілетті орган белгілейді.»; 22-тармақтың 4) тармақшасында: орыс тіліндегі мəтінге өзгеріс енгізілді, қазақ тіліндегі мəтін өзгермейді. 3. «Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің кейбір мəселелері» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 29 қазандағы № 1132 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 43, 540-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі туралы ережеде: 16-тармақта: орталық аппараттың функцияларында: 30) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «30) өндірістердің, жұмыстардың, пайдасына міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарының салымшылары меншікті қаражаты есебінен міндетті кəсіптік

зейнетақы жарналарын төлеуді жүзеге асыратын, еңбек жағдайлары зиянды (ерекше зиянды) жұмыстармен айналысатын қызметкерлер кəсіптерінің тізбесін əзірлейді;»; мынадай мазмұндағы 30-1), 30-2), 30-3), 30-4) жəне 30-5) тармақшалармен толықтырылсын: «30-1) міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын жүзеге асыру қағидаларын əзірлейді; 30-2) бала бір жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылған жағдайда Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін əлеуметтік төлемдерді алушыларға міндетті зейнетақы жарналарын субсидиялау қағидаларын əзірлейді; 30-3) салымшылардың (алушылардың) нақты енгізілген міндетті зейнетақы жарналарының, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарының сомаларына тиісті қаржы жылындағы инфляцияның деңгейін ескере отырып мониторингті жүзеге асырады; 30-4) зейнетақы төлемдерін алушыларға бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы міндетті зейнетақы жарналарының, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарының нақты енгізілген міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналары мөлшерінде сақталуы бойынша алушының зейнетақы төлемдеріне құқықты иеленуі кезіндегі инфляцияның деңгейін ескере отырып, мемлекет кепілдіктерін орындау қағидаларын əзірлейді; 30-5) Құрылымдық бөлімшелер мен ведомстволық бағынысты ұйымдардың өзара іс-қимыл тəртібі туралы нұсқаулықты əзірлейді жəне бекітеді;»; 35) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «35) салымшылардың (алушылардың) міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналары бойынша дерекқорын қалыптастыру қағидаларын жəне міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен қамсыздандыру туралы шарт жасасқан жеке тұлғалардың бірыңғай тізімін əзірлейді жəне бекітеді;»; 46) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «46) бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының Орталыққа салымшылармен (алушылармен) міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен қамсыздандыру туралы жасалған жəне қолданысын тоқтатқан шарттар жөніндегі мəліметтерді электрондық құжат айналымын пайдалана отырып ұсынуы қағидаларын əзірлейді жəне бекітеді;»; мынадай мазмұндағы 46-1) тармақшамен толықтырылсын: «46-1) зейнетақымен қамсыздандыру мəселелері бойынша кадрлар даярлауды жəне біліктілігін арттыруды ұйымдастырады;»; 54) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «54) Қордан төленетін əлеуметтік төлемдердің мөлшерін есептеу (айқындау), тағайындау, қайта есептеу жəне арттыру қағидаларын əзірлейді;»; ведомстволардың функцияларында: 2) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «2) мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін, мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жəне жасына байланысты берілетін мемлекеттік əлеуметтік жəрдемақыларды, Орталықтан жəне Қордан төленетін зейнетақы жəне əлеуметтік төлемдерді, бала бір жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылған жағдайда əлеуметтік төлемдерді алушыларға бюджет қаражаты есебінен субсидияланатын міндетті зейнетақы жарналарының мөлшерін, арнаулы мемлекеттік жəрдемақыны, мемлекеттік арнайы жəрдемақыны, балалы отбасыларға берілетін мемлекеттік жəрдемақыны, банкроттық салдарынан таратылған заңды тұлғалардың қызметкерлерінің өмірі мен денсаулығына келтірген зиянды өтеу жөніндегі төлемдерді капиталдандыру кезеңі аяқталғаннан кейін берілетін ай сайынғы төлемді, Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарға, саяси қуғын-сүргіндер құрбандарына берілетін біржолғы ақшалай өтемақыны, жерлеуге берілетін біржолғы ақшалай төлемді тағайындау жəне оларды төлеуді қамтамасыз ету;». 4. «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан төленетін міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан зейнетақы жинақтарынан зейнетақы төлемдерін жүзеге асыру қағидаларын жəне зейнетақы төлемдерінің мөлшерін есептеуді жүзеге асыру əдістемесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 2 қазандағы № 1042 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 58, 791-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан төленетін міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан зейнетақы жинақтарынан зейнетақы төлемдерін жүзеге асыру қағидаларында: 4-тармақтың 3-тармақшасының төртінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Алушы зейнетақы төлемдерін тағайындау туралы өтінішті сенім білдірілген адам арқылы жіберген жағдайда, сенім білдірілген адам да бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына сенімхаттың түпнұсқасын немесе оның нотариат куəландырған көшірмесін (егер сенімхатта сенім білдірушінің бір мезгілде бірнеше ұйымда мүддесін білдіру жөніндегі өкілеттігі қамтылса), жеке куəліктің көшірмесі мен түпнұсқасын ұсынады.»; 8-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «8. Міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналары есебінен зейнетақы жинақтарын алушылар болып табылатын, Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге тұрақты тұруға кететін шетелдіктер жəне азаматтығы жоқ адамдар бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына: 1) өтінішті; 2) Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге тұрақты тұруға кетуге рұқсаты бар шетелдік паспорттың не азаматтығы жоқ адамның куəлігінің көшірмесін жəне салыстыру үшін түпнұсқасын ұсынады.»; 9-тармақтың бірінші бөлігінің бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «9. Міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналары есебінен зейнетақы жинақтарын алушылар болып табылатын, Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге тұрақты тұруға кеткен шетелдіктер жəне азаматтығы жоқ адамдар бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына:»; 10-тармақтың бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «10. Міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналары есебінен зейнетақы төлемдерін алуға құқығы бар, Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге тұрақты тұруға кететін Қазақстан Республикасының азаматтары бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына:»; 11-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «11. Міндетті зейнетақы жарналары, міндетті зейнетақы жарналары есебінен зейнетақы төлемдерін алуға құқығы бар, Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге тұрақты тұруға кеткен Қазақстан Республикасының азаматтары бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына: 1) өтінішті; 2) пошта байланысы құралдары немесе сенім білдірілген адам арқылы берген кезде: Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарда өзгеше белгіленген жағдайларды қоспағанда, нотариат куəландырған жəне заңдастырылған Қазақстан Республикасы азаматы паспортының жəне кету фактісін растайтын құжаттың көшірмесін (eгep нотариаттық куəландыру тұратын мемлекетінде жүргізілсе); 3) өзі жүгінген кезде: Қазақстан Республикасы азаматы паспортының жəне кету фактісін растайтын құжаттың көшірмесін жəне шолып қарау үшін олардың түпнұсқаларын ұсынады.»; 14, 15-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «14. Егер алушының жеке зейнетақы шотындағы зейнетақы жинақтарының қалдығы зейнетақы төлеміне жатпайтын жерлеуге арналған біржолғы төлемді жүзеге асырғаннан кейін тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ең төменгі зейнетақы мөлшерінен аспайтын соманы құраған жағдайда, осы қалдық жерлеуге арналған біржолғы төлем сомасымен бірге төленеді. 15. Өтінішті почта байланысы құралдары арқылы жіберген кезде осы Қағидалардың 8, 9, 10, 11, 12 жəне 13-тармақтарында көрсетілген алушының жеке басын куəландыратын құжаттар, сондай-ақ өтініштегі алушының қолы нотариатта куəландырылады (нотариаттық куəландыруды тұратын мемлекетінде жүргізу шартымен).»; 16-тармақтың бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «Сенім білдірілген адам зейнетақы төлемдерін тағайындау туралы өтінішпен жүгінген жағдайда, сенім білдірілген адам осы Қағидалардың 8, 9, 10, 11, 12 жəне 13-тармақтарында көрсетілген құжаттардан басқа бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына:»; 17-тармақтың екінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Алушының сенімхаттағы қолы алушының жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесінде көрсетілген қолымен сəйкес келмейтіні көзбен шолып қарағанда байқалған кезде бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры алушыға сенімхатта көрсетілген іс-əрекетті жасауға оның ниетін растау туралы сұрау салу жібереді.»; 19-тармақтың бірінші бөлігінде: орыс тіліндегі мəтінге өзгеріс енгізілді, қазақ тіліндегі мəтін өзгермейді; көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесінде: 4, 5 жəне 8-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «4. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 6 тамыздағы № 736 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 2-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., № 29, 311-құжат). 5. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 30 сəуірдегі № 352 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 12-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 13, 157-құжат).»; «8. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 маусымдағы № 648 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 41, 534-құжат).». 5. «2005 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша əлеуметтік жеке кодының жəне (немесе) салық төлеушінің тіркеу нөмірінің жəне (немесе) жинақтаушы зейнетақы қорларымен жасалған зейнетақымен қамсыздандыру туралы шартының болмауына байланысты тұрған жері белгісіз бұрынғы қызметкерлердің табыстарынан агенттер ұстап қалған жəне аудармаған міндетті зейнетақы жарналарын аудару қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 5 қазандағы № 1058 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 58, 799-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген 2005 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша əлеуметтік жеке кодының жəне (немесе) салық төлеушінің тіркеу нө мі рі нің жəне (немесе) жинақтаушы зейнетақы қорларымен жасалған зейнет ақымен қамсыздандыру туралы шартының болмауына байланысты тұрған жері белгісіз бұрынғы қызметкерлердің табыстарынан агенттер ұстап қалған жəне аудармаған міндетті зейнетақы жарналарын аудару қағидаларында: мынадай мазмұндағы 9-1, 9-2-тармақтармен толықтырылсын: «9-1. Орталық агенттер бұрынғы қызметкерлердің табыстарынан ұстап қалған жəне аудармаған міндетті зейнетақы жарналары мен 2005 жылғы 1 қаңтарға дейін есептелген өсімпұл бойынша берешек сомаларды ағымдағы шотқа келіп түскен күннен бастап бір жұмыс күні ішінде бұрынғы қызметкерлер бойынша мəліметтерді Жеке сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізіліміндегі деректермен мына деректемелер: тегі, аты, əкесінің аты (болған кезде), ЖСН, туған күні бойынша, сондай-ақ міндетті зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен

5 сəуір 2014 жыл

қамсыздандыру туралы шарт жасасқан жеке тұлғалардың бірыңғай тізімімен салыстырып тексеруді жүргізеді. Орталық бұрынғы қызметкердің мəліметтерін сəйкестендірген кезде үш жұмыс күні ішінде агенттер бұрынғы қызметкерлердің табыстарынан ұстап қалған жəне аудармаған міндетті зейнетақы жарналары мен 2005 жылғы 1 қаңтарға дейін есептелген өсімпұл бойынша берешек сомаларын агенттің шотына қайтаруды жүзеге асырады. Агент сəйкестендірілген бұрынғы қызметкерлер бойынша берешек сомалары қайтарылған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде 010 – «міндетті зейнетақы жарналары» төлем тағайындау коды жəне 090 – «міндетті зейнетақы жарналары уақтылы аударылмағаны үшін өсімпұл» төлем тағайындау коды бойынша оларды Орталыққа аударады. 9-2. Зейнетақымен қамсыздандыру туралы заңнамаға сəйкес зейнеткерлік жасқа жеткен бұрынғы қызметкер жүгінген жағдайда, міндетті зейнетақы жарналары бойынша берешек сомасы қызметкердің алдындағы еңбекақы төлеу жөніндегі берешек болып табылады жəне ол бұрынғы қызметкердің жинақ шотына немесе карт-шотына ақша аудару жолымен төленуге тиіс.»; 11-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «11. Агент бұрынғы қызметкерлердің табыстарынан ұсталған жəне аударылмаған міндетті зейнетақы жарналары мен 2005 жылғы 1 қаңтарға дейін есептелген өсімпұл бойынша берешек сомаларын аударғаннан кейін бес жұмыс күні ішінде тұратын жері (тұрғылықты жері) бойынша салық органдарына негізгі төлемдер бойынша аударылған берешекті жəне өсімпұл туралы мəліметтерді ұсынады, сондай-ақ салық органымен 206108 «Республикалық бюджетке түсетін өзге де салық емес түсімдері» бюджеттік сыныптама коды бойынша есептерді салыстырып тексеруді жүргізеді.». 6. «Міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын есептеу, ұстап қалу (есебіне жазу) жəне аудару қағидалары мен мерзімдерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 18 қазандағы № 1116 қаулысында: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын есептеу, ұстап қалу (есебіне жазу) жəне бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аудару қағидалары мен мерзімдерін бекіту туралы»; 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Қоса беріліп отырған Міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын есептеу, ұстап қалу (есебіне жазу) жəне бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аудару қағидалары мен мерзімдері (бұдан əрі – Қағидалар) бекітілсін.»; көрсетілген қаулымен бекітілген Міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын есептеу, ұстап қалу (есебіне жазу) жəне аудару қағидалары мен мерзімдерінде: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын есептеу, ұстап қалу (есебіне жазу) жəне бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аудару қағидалары мен мерзімдері»; 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Осы Міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын есептеу, ұстап қалу (есебіне жазу) жəне бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аудару қағидалары мен мерзімдері (бұдан əрі – Қағидалар) 2008 жылғы 10 желтоқсандағы «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 18-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына, «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» 2013 жылғы 21 маусымдағы Қазақстан Республикасының Заңы (бұдан əрі – Заң) 6-бабының 3) тармақшасына, «Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы» 2003 жылғы 25 сəуірдегі Қазақстан Республикасы Заңының 26-бабына сəйкес əзірленді жəне міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын төлеу жөніндегі агенттердің (бұдан əрі – агенттер) міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын есептеуінің, ұстап қалуының (есебіне жазуының) жəне бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аударуының тəртібі мен мерзімдерін айқындайды.»; 3-тармақта: екінші бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «Міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарының салымшылары меншікті қаражаты есебінен олардың пайдасына міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын жүзеге асыратын өндірістердің, жұмыстардың, еңбек жағдайлары зиянды (ерекше зиянды) жұмыстармен айналысатын қызметкерлер кəсіптерінің тізбесінде көзделген қызметкерлердің еңбегін пайдаланатын агенттер қызметкерлерге төленетін табыстан ай сайын міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын есебіне жазады жəне бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аударады.»; жетінші бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорынан еңбек ету қабілетінен айырылу жəне (немесе) жұмысынан айырылу, жүктілігіне, босануына, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуына байланысты, бір жасқа дейінгі бала күтіміне байланысты табысынан айырылу жағдайына берілетін əлеуметтік төлемдерден міндетті зейнетақы жарналарын, сондай-ақ бюджет қаражаты есебінен субсидияланатын міндетті зейнетақы жарналарын ай сайын есептеуді жəне ұстап қалуды міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен қамсыздандыру туралы шарт жасасқан жеке тұлғалардың бірыңғай тізіміне (бұдан əрі – жеке тұлғалардың тізімі) сəйкес Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталық (бұдан əрі – Орталық) жүзеге асырады.»; мынадай мазмұндағы бөлікпен толықтырылсын: «Агенттер, егер мүгедектігі мерзімсіз белгіленсе, бірінші жəне екінші топтардағы мүгедектігі бар адамдардың табыстарынан салымшының өтініші бойынша осы Қағидаларға 1-1-қосымшаға сəйкес міндетті зейнетақы жарналарын ай сайын есептейді жəне бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына ұстап қалады.»; 4-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «4. Агент заңды тұлғалар ұсталған жəне аударылған міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналары туралы, оның ішінде қате төлемдерді қайтару туралы мəліметтерді электрондық жəне қағаз жеткізгіштерде заңнамада белгіленген тəртіппен сақтайды. Агент заңды тұлға таратылған кезде міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын ұстап қалу жəне аудару туралы құжаттар Мемлекеттік мұрағатқа беріледі.»; 2-тараудың тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын есептеу, ұстап қалу (есебіне жазу) тəртібі мен мерзімдері»; 6,7-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «6. Міндетті зейнетақы жарналары бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына: 1) Салық кодексінің 155-бабы 3-тармағының 13) тармақшасында белгіленген төлемдер мен табыстарды қоспағанда (жоғалған жалақы (табыс) бөлігінде), 155-бабының 3-тармағында көрсетілген; 2) Салық кодексінің 156-бабы 1-тармағының 10), 12), 13), 26-1) тармақшаларында белгіленген төлемдер мен табыстарды қоспағанда, 156-бабының 1-тармағында көрсетілген; 3) Салық кодексінің 357-бабы 2-тармағының 1), 2), 3), 4), 5) тармақшаларында көрсетілген; 4) Салық кодексінің 156-бабы 13) тармақшасында көрсетілген мүгедектер мен өзге де адамдар заттай нысанда немесе материалдық пайда түрінде алған төлемдер мен табыстардан ұсталмайды. Салық кодексінің 156-бабы 1-тармағының 26) тармақшасында көрсетілген əлеуметтік төлемдерден міндетті зейнетақы жарналары «Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 26-бабына сəйкес ұсталады. 7. Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына төленуге тиіс міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын есепке жазуды міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарының салымшылары кəсіптері Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған өндірістердің, жұмыстардың, қызметкерлер кəсіптерінің тізбесінде көзделген еңбек жағдайлары зиянды (ерекше зиянды) жұмыстармен айналысатын қызметкерлердің пайдасына меншікті қаражаты есебінен жүзеге асырады, Заңның 26-бабында белгіленген мөлшерлемені қолдану жолымен есептеледі.»; 10-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «10. Міндетті зейнетақы жарналарын, оның ішінде берешекті аудару Орталыққа жүргізіледі. Орталық міндетті зейнетақы жарналарын бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына жеке тұлғалардың бірыңғай тізіміне сəйкес аударады.»; 11-тармақтың үшінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Салымшының міндетті зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен қамсыздандыру туралы шарты жəне (немесе) МТ-102 форматындағы тізімде көрсетілген жеке сəйкестендіру нөмірі болмаған кезде жəне (немесе) егер оның деректемелерінде қателер жіберілген болса, Орталық міндетті зейнетақы жарналарының сомаларын агенттің шотына қайтарады.»; 13-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «Адвокаттар, жеке сот орындаушылары, жеке нотариустар, сондай-ақ дара кəсіпкерлер міндетті зейнетақы жарналарының сомаларын өз пайдасына жəне өз қызметкерлерінің табыстарынан ұсталған сомаларды аудара отырып (банкке қолма-қол енгізе отырып), төлем құжаттарында Орталықтың деректемелерін, ал оларға қоса берілетін тізімдерде өзі жəне қызметкерлер туралы мəліметтерді (жеке сəйкестендіру нөмірлерін, тегін, атын, əкесінің атын (болған кезде), туған күнін, жарналардың сомалары мен міндетті зейнетақы жарналары төленіп отыратын кезеңді (айын/айларын, жылын) көрсетуге тиiс.»; мынадай мазмұндағы 20-1-тармақпен толықтырылсын: «20-1. Жүктілігіне, босануына, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуына байланысты табысынан айырылған жағдайға əлеуметтік төлем тағайындалған кезде алушылардың орташа айлық табысын айқындау үшін қабылданған аударылған міндетті зейнетақы жарналарының сомалары қайтарылмайды.»; 24-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «24. Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры қате есептелген міндетті зейнетақы жарналарының жəне (немесе) өсімпұл сомаларын электронды түрде Орталықтың өтінімінде көрсетілген міндетті зейнетақы жарналарының жəне (немесе) өсімпұлдың бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына нақты енгізілген номиналды сомасы бойынша Орталықтың банк шотына жеке тұлғалардың тізімін қоса бере отырып, төлем тапсырмасымен қайтаруды жүргізеді.»; 45-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «45. Осы Қағидалардың 38-тармағында көзделген хабарламаны берген күннен бастап он бес жұмыс күні өткеннен кейін салық органы агенттің кассасы бойынша шығыс операцияларды тоқтата тұрады.»; көрсетілген Қағидаларға 7-қосымшада: бірінші бөлікте орыс тіліндегі мəтінге өзгеріс енгізілді, қазақ тіліндегі мəтін өзгермейді; қазақ тіліндегі мəтінде екінші бөліктен кейін мынадай жолдармен толықтырылсын: «Он бес жұмыс күні өткеннен кейін міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналары бойынша берешек өтелмеген жағдайда ________________________________________________________________ (салық органының атауы) агенттің банк шоттары жəне кассасы бойынша барлық шығыс операцияларын тоқтата тұру туралы өкім шығарады.»; «Банктік шоттар болмаған немесе банктік шоттарындағы ақша жеткіліксіз болған жағдайда _________________________________________ (салық органының атауы) бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұрады.» деген жолдар алынып тасталсын; көрсетілген Қағидалар осы қаулыға 1-1-қосымшаға сəйкес қосымшамен толықтырылсын. 7. «Міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарының салымшылары меншікті қаражаты есебінен олардың пайдасына міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын жүзеге асыратын өндірістердің, жұмыстардың, қызметкерлер кəсіптерінің

тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы № 1562 қаулысында: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Өндірістердің, жұмыстардың, пайдасына міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарының салымшылары меншікті қаражаты есебінен міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын төлеуді жүзеге асыратын еңбек жағдайлары зиянды (ерекше зиянды) жұмыстармен айналысатын қызметкерлер кəсіптерінің тізбесін бекіту туралы»; 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Қоса беріліп отырған Өндірістердің, жұмыстардың, пайдасына міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарының салымшылары меншікті қаражаты есебінен міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын төлеуді жүзеге асыратын еңбек жағдайлары зиянды (ерекше зиянды) жұмыстармен айналысатын қызметкерлер кəсіптерінің тізбесі бекітілсін.»; көрсетілген қаулымен бекітілген Міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарының салымшылары меншікті қаражаты есебінен олардың пайдасына міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын жүзеге асыратын өндірістердің, жұмыстардың, қызметкерлер кəсіптерінің тізбесінде: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Өндірістердің, жұмыстардың, пайдасына міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарының салымшылары меншікті қаражаты есебінен міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын төлеуді жүзеге асыратын еңбек жағдайлары зиянды (ерекше зиянды) жұмыстармен айналысатын қызметкерлер кəсіптерінің тізбесі». Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 20 наурыздағы № 250 қаулысына қосымша Міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналарын есептеу, ұстап қалу (есебіне жазу) жəне аудару қағидалары мен мерзімдеріне 1-1-қосымша Салымшының (алушының) міндетті зейнетақы жарналарын ұстап қалу туралы өтініші Мен, _____________________________________________________ (Т.А.Ə., туған күні) «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 24-бабы 2-тармағының 2) тармақшасына сəйкес міндетті зейнетақы жарналарын ұстап қалуға келісім беремін. Мына деректемелерді дұрыс деп есептеуді сұраймын: ЖСН (2013 жылғы 1 қаңтардан кейінгі кезеңге) ____________________ Т.А.Ə. _______________________________________________________ Туған күні ____________________________________________________ Міндетті зейнетақы жарналарын ұстап қалуға қажетті менің дербес деректерімді жинауға жəне өңдеуге келісім беремін. _______________ ___________ (қолы) (күні)

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 26 наурыз

№ 266

Астана, Үкімет Үйі

Ұлттық алдын алу тетігінің қатысушыларынан құралатын топтардың алдын ала болу қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 2. Қоса беріліп отырған Ұлттық алдын алу тетігінің қатысушыларынан құралатын топтардың алдын ала болу қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С. АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 26 наурыздағы №266 қаулысымен бекітілген Ұлттық алдын алу тетігінің қатысушыларынан құралатын топтардың алдын ала болу қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Ұлттық алдын алу тетігінің қатысушыларынан құралатын топтардың алдын ала болу қағидалары (бұдан əрі - Қағидалар) 2997 жылғы 23 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Қылмыстық атқару кодексінің 22-8-бабына, «Халық денсаулығы жəне денсаулық сақтау жүйесі туралы» 2009 жылғы 28 қыркүйектегі Қазақстан Республикасы Кодексінің 284-8-бабына, «Алкоголизмге, нашақорлық пен уытқұмарлық дертiне шалдыққан ауруларды ерiксiз емдеу туралы» 2995 жылғы 7 сəуiрдегі Қазақстан Республикасы Заңының 20-8-бабына, «Адамдарды қоғамнан уақытша оқшаулауды қамтамасыз ететін арнаулы мекемелерде ұстау тəртібі мен шарттары туралы» 2999 жылғы 30 наурыздағы Қазақстан Республикасы Заңының 46-27-бабына, «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы» 2002 жылғы 8 тамыздағы Қазақстан Республикасы Заңының 47-8-бабына, «Кəмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың профилактикасы мен балалардың қадағалаусыз жəне панасыз қалуының алдын алу туралы» 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 33-бабына сəйкес əзірленді. 2. Қағидалар Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген мекемелер мен ұйымдардың ұлттық алдын алу тетігінің қатысушыларынан құралатын топтардың алдын ала болу тəртібін айқындайды. 2. Топтардың алдын ала болу тəртібі 3. Алдын ала болуды Адам құқықтары жөніндегі уəкіл жанындағы Үйлестіру кеңесі (бұдан əрі – Үйлестіру кеңесі) ұлттық алдын алу тетігінің қатысушыларынан құратын топтар жүзеге асырады. 4. Үйлестіру кеңесі топтардың алдын ала болу жоспарларын бекітеді, олар: 2) алдын ала болу түрлерін (кезеңдік, аралық, арнаулы); 2) алдын ала болу мерзімдерін; 3) алдын ала болуға жататын мекемелер мен ұйымдардың тізбесін айқындайды. 5. Кезеңдік жəне аралық алдын ала болуды топтар бекітілген жоспарға сəйкес жүзеге асырады. 6. Арнаулы алдын ала болу азаптауларды жəне басқа да қатыгез, адамгершiлiкке жатпайтын немесе ар-намысты қорлайтын iс-əрекеттер мен жазалаудың түрлерін қолдану туралы келіп түскен хабарламалардың негізінде ескертусіз жүзеге асырылады. Алдын ала болуға жататын мекемелер мен ұйымдардың арнаулы алдын ала болуын жүзеге асыру үшін топтарды жіберу туралы шешімді Адам құқықтары жөніндегі уəкіл қабылдайды. 7. Ұлттық алдын алу тетігінің қатысушысының алдын ала болуға өкілеттілігін растайтын құжат Адам құқықтары жөніндегі уəкіл беретін ұлттық алдын алу тетігінің қатысушысының куəлігі болып табылады. 8. Топтар алдын ала болуды жүзеге асырған кезде ұлттық алдын алу тетігінің қатысушысы: 2) алдын ала болуға жататын мекемелер мен ұйымдарды кедергісіз таңдап, баруға; 2) алдын ала болуға жататын мекемелер мен ұйымдарда орналасқан тұлғалармен жəне (немесе) олардың заңды өкілдерімен куəлерсіз əңгімелесулер өткізуге; 3) азаптауларды жəне басқа да қатыгез, адамгершiлiкке жатпайтын немесе ар-намысты қорлайтын iс-əрекеттер мен жазалаудың түрлерін қолдану туралы хабарламалар мен шағымдарды қабылдауға; 4) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге да құқықтарға ие болуға құқылы. 9. Ұлттық алдын алу тетігінің қатысушысы заң қызметін жүзеге асырған кезде тəуелсіз. Алдын ала болу жөніндегі топқа кіретін ұлттық алдын алу тетігі қатысушысының турашылдығы күмəн тудыратын жағдайлар болған кезде, ол алдын ала болуға қатысудан бас тартуы тиіс. 10. Ұлттық алдын алу тетігінің қатысушылары мекемелер мен ұйымдарда орналасқан адамдарға, сондай-ақ аталған мекемелер мен ұйымдардың персоналына құрметпен қарауға тиіс. Ұлттық алдын алу тетiгiнің қатысушылары алдын ала болу барысында адамның жеке өмірі туралы өздеріне белгілі болған мəліметтерді осы адамның келісуінсіз жария етуге құқылы емес. 11. Ұлттық алдын алу тетігінің қатысушыларының алдын ала болуға жататын мекемелер мен ұйымдардың қызметіне араласуына жол берілмейді. Ұлттық алдын алу тетігінің қатысушылары заңсыз əрекеттер жасаған жағдайда, алдын ала болуға жататын мекемелер мен ұйымдар əкімшілігінің басшысы Адам құқықтары жөніндегі уəкілді жазбаша хабардар етеді. 12. Ұлттық алдын алу тетігі қатысушыларының қауіпсіздігін, соның ішінде аумақта еріп жүруді қамтамасыз ету алдын ала болуға жататын мекемелер мен ұйымдардың əкімшілігіне жүктеледі. Мекеме мен ұйымның əкімшілігі қауіпсіздікке төнген нақты қауіп жəне əңгімелесудің құпиялылығын шектеу қажеттілігі туралы ұлттық алдын алу тетігінің қатысушысын хабардар етеді. Ұлттық алдын алу тетігінің қатысушысының алдын ала болуға жататын мекемелер мен ұйымдарда орналасқан тұлғалармен əңгімелесудің құпиялылығын шектеуден бас тартуы жазбаша ресімделеді. 13. Алдын ала болуға жататын мекемелер мен ұйымдарда топтардың алдын ала болуы мерзімі жолда жүру уақытын есептемегенде екі жұмыс күнінен аспауы тиіс. Алдын ала болу мерзімін ұзартуға ерекше жағдайларда Адам құқықтары жөніндегі уəкілдің келісімімен бес жұмыс күнінен аспайтын мерзімде жол беріледі. 14. Ұлттық алдын алу тетігі қатысушыларының алдын ала болу бойынша шығындарын өтеу бөлінген бюджет қаражаты шегінде жүзеге асырылады. 3. Алдын ала болу нəтижелері бойынша топтардың есебі 15. Əрбір алдын ала болу нəтижелері бойынша топ атынан Үйлестіру кеңесі бекіткен нысан бойынша болу туралы жазбаша есеп жасалады жəне Үйлестіру кеңесіне беріледі, оған алдын ала болуды жүзеге асырған топтың барлық мүшелері қол қояды. Ерекше пікірі бар топ мүшесі оны жазбаша ресімдейді жəне есепке қоса береді. 16. Алдын ала болуға жататын мекемелер мен ұйымдардың ұлттық алдын алу тетігінің қатысушыларынан құралатын топтардың алдын ала болу туралы есебі Үйлестіру кеңесіне: 1) кезеңдік алдын ала болу үшін екі апталық мерзімде; 2) аралық алдын ала болу үшін бес күндік мерзімде; 3) арнаулы алдын ала болу үшін екі күндік мерзімде ұсынылады. 17. Алдын ала болуға жататын мекемелер мен ұйымдарда алдын ала болу туралы топтардың есептері құпия болып табылады.


Гауптвахталарда əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды өтеу қағидаларын бекіту туралы «Əкімшілік құқық бұзушылық туралы» 2001 жылғы 30 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Кодексі 727-бабының 4-тармағына сəйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Гауптвахталарда əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды өтеу қағидалары бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Əскери полициясы бас басқармасының бастығы: 1) заңнамада белгіленген тəртіппен осы бұйрықты мемлекеттік тіркеу үшін Қазақстан Республикасының Əділет министрлігіне жолдасын; 2) мемлекеттік тіркегеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде бұйрықты ресми жариялау үшін бұқаралық ақпарат құралдарына жəне «Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорнының «Əділет» ақпараттық-құқықтық жүйесіне жолдасын; 3) бұқаралық ақпарат құралдарында ресми жарияланғаннан кейін бұйрықты Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің веб-сайтына орналастырсын. 3. Бұйрықтың орындалуын бақылау Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары – Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Бас штабының бастығына жүктелсін. 4. Бұйрық лауазымды адамдарға, оларға қатысты бөлігінде жеткізілсін. 5. Осы бұйрық алғаш ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Ə. ЖАҚСЫБЕКОВ. Бекітемін Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Əкімшілік департаментінің бастығы подполковник Р. Бекқадамов 2014 жылғы «__»________ ТАРАТУ ЕСЕБІ:

- 52 дана - 20 дана - 10 дана

- 82 дана

Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Əскери полициясы бас басқармасының бастығы əділет полковнигі

Т. ДƏНДІБАЕВ.

1 данада терілді № 1 дана – ҚР ҚМ ƏД-ге Орынд. жəне терген Е. Сыпатаев 54-16-86 2014 ж. 02.10. Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің 2014 жылғы 19 ақпандағы №68 бұйрығымен бекітілген Гауптвахталарда əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды өтеу қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Əкімшілік құқық бұзушылық туралы» 2001 жылғы 30 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Кодексі 727-бабының 4-тармағына сəйкес əзірленді жəне əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу тəртібін айқындайды. 2. Қағидаларда пайдаланылатын негізгі ұғымдар: 1) гауптвахта – əскери қызметшілерді қамауда ұстау үшін əскери полиция органдары жанында жабдықталған үй-жай; 2) əкімшілік қамауға алынған адам – оған қатысты сотпен гауптвахтада ұстаумен əкімшілік қамауға алу туралы қаулы шығарылған əскери қызметші. 3. Гауптвахталарда режимді қамтамасыз ету, оларда ішкі тəртіпті сақтау əскери полиция органдарының бастықтарына жəне гауптвахтаның əкімшілігіне жүктеледі. 4. Гауптвахталардың ішкі күн тəртібін əскери полиция органының бастығы айқындайды жəне бекітеді жəне осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша əрбір гауптвахтада мемлекеттік жəне орыс тілдерінде стенд ілінеді. 5. Гауптвахта қызметкерлерінің арнайы құралдарды қолдануы жəне күш көрсетуі «Əскери полиция органдары туралы» 2005 жылғы 21 ақпандағы Қазақстан Республикасы Заңының 12-бабына сəйкес жүзеге асырылады. 2. Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу тəртібі 1-параграф. Əкімшілік қамауға алынған адамдарды гауптвахтаға қабылдау 6. Гауптвахта бастығы, ал ол болмаған жағдайда қарауыл (кезекші ауысым) бастығы əкімшілік қамауға алынған адамды қабылдаған кезде: 1) мыналардың: судьяның өзі қол қойған жəне сот мөрімен бекітілген қамауға алу туралы қаулысының; əкімшілік қамауға алынған адамның жеке басын куəландыратын құжаттың бар болуын тексереді; 2) əкімшілік қамауға алу туралы судьяның қаулысындағы тиісті жазбаларды əкімшілік қамауға алынған адамның деректерімен салыстырады; 3) жеке толық тексеруді жүргізеді, камерада сақтауға тыйым салынған белдіктерді, бауларды, заттарды, бағалы жəне басқа да заттарды сақтау үшін алады; 4) осы Қағидаларға 2-қосымшаға сəйкес нысан бойынша Гауптвахтада ұсталатын адамдарды есепке алу журналына тіркеуді жүзеге асырады, одан кейін қамауға алынғанды камераға орналастыру үшін қарауыл (кезекші ауысым) бастығына жібереді. 7. Гауптвахта бастығы, ал ол болмағанда қарауыл (кезекші ауысым) бастығы қамауға алынғанды қабылдап, құжаттарды өзіне қалдырады жəне осы Қағидаларға 3-қосымшаға сəйкес нысан бойынша қолхат толтырады, ол үш данада жасалады жəне əскери полиция органының құпия емес іс жүргізуінде тіркеледі. Қамауға алынғанды қабылдағаны туралы қолхаттың бірінші данасы кейіннен əскери бөлімге тапсыру үшін əскери қызметшіні жеткізген адамға беріледі, қолхаттың екінші данасы жеткізілген əскери қызметшіге беріледі, үшінші данасын қарауыл (кезекші ауысым) бастығы бекет ведомосымен бірге тапсырады. 8. Əскери қызметшіні гауптвахтаға қабылдаған кезде медицина қызметкері тексеру жүргізеді, ол туралы Гауптвахтада ұсталатын адамдарды есепке алу журналында тиісті жазба жасалады. 9. Əкімшілік қамауға алынған адамдар гауптвахтаға қамалған кезде гауптвахтада ұсталатын басқа қамауға алынғандардан (ұсталғандардан, күдіктілерден, айыпталушылардан, сотталғандардан) бөлек жəне жеке-жеке мынадай талаптарды сақтай отырып орналастырылады: 1) офицерлер – сержанттар мен қатардағы жауынгерлер құрамының лауазымдарында келісімшарт бойынша əскери қызмет өткеретін əскери қызметшілерден бөлек; 2) мерзімді қызмет əскери қызметшілері – осы тармақтың 1) тармақшасында көрсетілген əскери қызметшілер санатынан бөлек;

3-параграф. Əкімшілік қамауға алынған адамдарға материалдық-тұрмыстық қызмет көрсету нормалары 18. Гауптвахтаның əкімшілігі əкімшілік қамауға алынған адамдарға гигиена, санитария жəне өрт қауіпсіздігі талаптарына жауап беретін жағдайларды жасайды. Камералардағы санитарлық алаңның нормасы бір адамға кемінде 2,5 шаршы метр есебінен белгіленеді. 19. Əкімшілік қамауға алынған адамдарға күн сайын ұзақтығы кемінде екі сағат серуенге шығу уақыты беріледі. Серуендеу камера бойынша гауптвахтаның арнайы жабдықталған аумағында тəуліктің күндізгі уақытында жүргізіледі. Қамауға алынғандар ішкі тəртіптің белгіленген қағидаларын бұзған жағдайда серуендеу мерзімінен бұрын тоқтатылады. 20. Əкімшілік қамауға алынған адамдар жеке пайдалану үшін: 1) ұйықтайтын орынмен; 2) төсек-орын жабдықтарымен, ұйықтаған уақытта: матрацпен, жастықпен, көрпемен, екі төсек жаймасымен жəне жастыққаппен; 3) асхана ыдыстарымен, тамақ ішк ен уақытта: кесемен, тостақпен, қасықпен қамтамасыз етіледі. 21. Пайдалану үшін гауптвахтаға қамалған адамдарда осы Қағидаларға 6-қосымшада көрсетілген Заттар тізбесіне сəйкес өзімен болуға жəне сақтауға болатын өзінің төсек-орын жабдықтары, сондай-ақ басқа да киім-кешек пен заттар қабылдануы мүмкін. 22. Күн сайын камераларға ішу үшін қайнаған ауыз су беріледі. 23. Əкімшілік қамауға алынған əрбір адамға аптасына екі реттен сирек емес ұзақтығы 15 минуттан аспайтын душ қабылдауға мүмкіндік беріледі. 24. Жуыну керек-жарақтары əкімшілік қамауға алынған адамдарға дəретханаға шығу уақытында беріледі, одан кейін қарауыл (кезекші ауысым) бастығының қарап тұруымен камералардан тыс орналасқан құлыпқа жабылатын қамауға алынғандардың жуыну керек-жарақтарын сақтауға арналған шкафқа кері қойылады. 25. Əкімшілік қамауға алынған адамдар таңертеңгі жəне кешкі жуынуы үшін санитарлық тораппен жабдықталған камераларда ұсталатын қамауға алынғандарды қоспағанда, шығарушылардың ілесіп жүруімен камералардан мынадай тəртіппен: ортақ камераларда ұсталатындар – камера бойынша, жеке камераларда ұсталатындар бір-бірден кезектілік тəртібімен шығарылады. Əскери қызметші əйелдерге жеке гигиена қағидаларын сақтау үшін қосымша уақыт бөлінеді. Темекі шегуге серуендеуге шығу барысында ол үшін бөлінген жерде рұқсат етіледі. 26. Əкімшілік қамауға алынған адамдар негізгі жалпыəскери үлестің нормалары бойынша тамақтанумен қамтамасыз етіледі, тамақтануға енгізу азықтүлік аттестаттары бойынша жүргізіледі. Қамауға алынғандар камераларда немесе гауптвахта жанындағы асханада тамақтанады. Жеке камераларда ұсталатын қамауға алынғандар камераларда тамақтанады. 27. Əкімшілік қамауға алынған адамдар гауптвахтада болған кезеңде жеке қауіпсіздік қамтамасыз етіледі жəне түнгі уақытта сегіз сағат ұйықтайды. Ұйқыдан оянғаннан кейін қайырмалы сəкі көтеріледі жəне құлыппен бекітіледі. 28. Жұмыстарды орындау жəне серуендеу уақытын қоспағанда, тəулік бойы қамауға алынғандар құлыпқа жабылатын камераларда болады. 29. Əкімшілік қамауға алынған адамдар гауптвахтада ұсталған кезеңде күн тəртібіне сəйкес шаруашылық жұмыстарды орындауға тартылады. Камералар қамауға алынғандар серуендеуде немесе жұмыстарда болған уақытта күн сайын желдетіледі. Гауптвахтаның үй-жайлары мен дəретханаларды залалсыздандыру қажеттілігіне қарай аптасына бір реттен сирек емес жүргізіледі. 30. Қараңғы түскеннен кейін гауптвахтаның камераларында, дəліздері мен дəретханаларында жарық беріліп тұрады. Камераларда +18 С-дан төмен емес температура сақталады. 31. Қарауыл (кезекші ауысым) бастығы əкімшілік қамауға алынған адамдардан жазбаша, сондай-ақ ауызша ұсыныстарды, шағымдар мен өтініштерді қабылдау үшін камераларды күн сайын аралап шығады. 32. Шағымдар мен өтініштерді жазу үшін, сондай-ақ өтініші бойынша жазу керек-жарақтары (қағаз, қаламсап) беріледі. Ауызша қабылданған ұсыныстар, шағымдар мен өтініштер гауптвахта бастығына баяндалады. Сотқа, прокуратура органдарына немесе басқа да мемлекеттік органдарға арналған өтініштер қаралмайды жəне оларды берген уақыттан бастап жиырма төрт сағат ішінде мекенжайы бойынша жолданады. Ұсыныстарға, өтініштер мен шағымдарға жауаптар қол қойғызып жарияланады жəне жеке істерге тігіледі. 33. Əкімшілік қамауға алынған адамға сəлемдемелер, бандерольдар мен жөнелтілімдер алуға рұқсат етіледі, олардың салмағы пошталық қағидалармен көзделген нормалардан аспайды. 34. Сəлемдемелерді, бандерольдар мен жөнелтілімдерді гауптвахта қызметкерлері толық тексереді. 35. Жөнелтілімдерді қабылдау осы Қағидаларға 7-қосымшаға сəйкес нысан бойынша екі данада жасалған өтініш негізінде жүргізіледі. 36. Жөнелтілімдерді қабылдауды гауптвахта қызметкерлері жүзеге асырады. Жөнелтілімдер келушілердің кезектілік тəртібінде қабылданады. Жөнелтілімнің ішіне салынғандарды тексеру оны жеткізген адамның қатысуымен жүзеге асырылады. 37. Гауптвахта қызметкері жөнелтілімді қабылдап, келушіге қабылдағаны туралы қолхат беріп өтініштің бірінші данасын қайтарып береді, ал екінші данасын ол жөнелтілімді алғаны туралы қол қойғаннан кейін əкімшілік қамауға алынған адамның ісіне тігеді. 38. Сəлемдемелер мен бандерольдарды ашуды жəне ішіне салынғандарды тексеруді құрамында кемінде екі гауптвахта қызметкері бар комиссия жүзеге асырады, ол туралы осы Қағидаларға 8-қосымшаға сəйкес нысан бойынша сəлемдемелер мен бандерольдарды ашу актісі жасалады. Актіге комиссия мүшелері қол қояды, онымен əкімшілік қамауға алынған адам қол қоя отырып танысады жəне жеке ісіне тігіледі. 39. Сəлемдемелер, бандерольдар мен жөнелтілімдер: 1) əкімшілік қамауға алынған адам гауптвахтадан босатылған; 2) жөнелтілімнің нақты ішіне салынғандар өтініште көрсетілген мəліметтерге сəйкес келмеген; 3) осы Қағидаларда көзделмеген заттар мен азық-түлік өнімдері бар болған жағдайларда қабылданбайды жəне кері қайтарылады. 40. Əкімшілік қамауға алынған адамға сəлемдемелер, бандерольдар мен жөнелтілімдер оларды қабылдағаннан кейін бір тəуліктен кешіктірілмей беріледі. 41. Гауптвахта əкімшілігі медицина қызметкерінің қорытындысы бойынша əкімшілік қамауға алынған адамдар үшін дəрі-дəрмектерді тек оларды қамтамасыз етуге мүмкін болмаған жағдайларда қабылдайды. 42. Əкімшілік қамауға алынған адамдар хат алуға құқылы. Əкімшілік қамауға алынған адамның атына келіп түскен хаттарды беруді гауптвахта əкімшілігі олар келіп түскен күні жүргізеді. 43. Əкімшілік қамауға алынған адамға жақын туысқанының қайтыс болғаны немесе ауыр сырқаттанғаны туралы мəліметтер оларды алғаннан кейін бір тəулік ішінде хабарланады. 44. Əкімшілік қамауға алынған адамның атына келіп түскен хаттар ол гауптвахтадан босатылғаннан кейін үш жұмыс күнінен кешіктірілмей оның қызмет орнына жөнелтіледі. 4-параграф. Алынуға жататын заттардың, бұйымдар мен азық-түлік өнімдерінің тізбесі 45. Толық тексеру кезінде: 1) қару, жарылғыш, улы, уландырғыш жəне өрт қаупі бар заттар, есірткі заттары, психотроптық заттар, прекурсорлар, спирттік ішімдіктер, бұрыш, тұз, оттықтар; 2) шарфтар, белдіктер, белбеулер, аспа баулар, баулар, галстуктер, ұзындығы 50 сантиметрден аспайтын сүлгілер;

Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидаларына 1-қосымша нысан БЕКІТЕМІН ______ гарнизоны əскери полиция органының бастығы ____________________________ (əскери атағы, қолы, тегі жəне аты-жөні) 20 ___ ж. «___»_________ ІШКІ КҮН ТƏРТІБІ (үлгілік) 1. Əкімшілік қамауға алынған адамдар Қағидаларды сақтайды жəне əскери полиция гауптвахтасы қызметкерлерінің нұсқауларын орындайды. 2. Əскери полиция гауптвахтасында ұсталатын адамдар үшін мынадай күн тəртібі белгіленеді: Өткізілетін іс-шаралар Таңертеңгілік тұру Қамауға алынғандарды тексеру, төсек-орын жабдықтарын тапсыру Таңертеңгі жуыну Гауптвахта камераларын жəне үй-жайларын жинау Таңертеңгі ас Гауптвахта қызметкерлерінің камераларды аралап шығуы Саптық даярлық, жарғыларды зерделеу бойынша сабақтар Түскі ас Серуендеу Шаруашылық жұмыстарды жүргізу Кешкі ас Мерзімді басылымды оқу Камераларды жинау Кешкі жуыну Қамауға алынғандарды тексеру, төсек-орын жабдықтарын алу Ұйықтау

6 сағ. 30 мин. – 7 сағ. 00 мин. 7 сағ. 00 мин. – 7 сағ. 30 мин. 7 сағ. 30 мин. – 8 сағ. 00 мин. 8 сағ. 00 мин. – 8 сағ. 30 мин. 8 сағ.30 мин. – 13 сағ. 30 мин. 14 сағ. 00 мин. – 14 сағ.30 мин. 14 сағ. 30 мин. – 16 сағ.30 мин. 16 сағ. 30 мин. – 19 сағ.00 мин. 19 сағ. 00 мин. – 19 сағ.30 мин. 19 сағ. 30 мин. – 20 сағ.30 мин. 20 сағ. 30 мин. – 21 сағ.00 мин. 21 сағ. 00 мин. – 21 сағ.30 мин. 21 сағ. 30 мин. – 21 сағ.50 мин. 22 сағ. 00 мин.

Гауптвахта бастығы ___________________________________ (əскери атағы, қолы, тегі жəне аты-жөні 20 ___ ж. «___»_________ Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидаларына 2-қосымша нысан Гауптвахтада ұсталатын адамдарды есепке алу ЖУРНАЛЫ 20___жылғы «____» ________ басталды. 20___жылғы «____» ________аяқталды.

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидаларына 3-қосымша нысан Қамауға алынғанды (ұсталғанды) қабылдағаны туралы қолхат (қолхаттың бет жағы) Əскери поли__________________________________________ ция органының (əскери атағы, тегі, аты, əкесінің аты) мөртаңбасы _________________________________________ (бөлімше, əскери бөлім) _______ бастап ________ дейін __________ камерада ұстаумен ______________ тəулікке (сағатқа) гауптвахтаға қабылданды. _______________________________ (уақыты, күні, айы, жылы) _______________________гарнизоны əскери полиция органының гауптвахта бастығы ___________________________________________________________ (əскери атағы, қолы, тегі, аты-жөні) 20__жылғы «____» _______________ Əскери полиция органының елтаңбалы

_____________________________________________________________ (əскери атағы, қолы, тегі, аты-жөні) 20__жылғы «____» _______________

(қолхаттың сыртқы бет жағы)

Қамауға алынғанда (ұсталғанда, сотталғанда) мынадай заттар болды: _______________________________________________ _______________________________________________ Ұсталғанның (қамауға алынғанның, сотталғанның) қолы _______________ ____________________________гарнизоны əскери полиция органының гауптвахта бастығы

Қамауға алынғанды жеткізген адамның қолы _________________________________________ (əскери атағы, қолы, тегі, аты-жөні)

Əскери полиция органының елтаңбалы мөрі

Ескертпе: қолхат үш данада ресімделеді. Бірінші данасы əскери қызметшіні гауптвахтаға жеткізген адамға, екіншісі – жеткізілген əскери қызметшіге беріледі, үшінші данасын қарауыл (кезекші ауысым) бастығы бекет ведомосымен бірге тапсырады. Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидаларына 4-қосымша

8

Қамауға алу мерзімі (тəулік)

7

Біліктілігі (ҚР ƏҚБК-ның бабы)

6

9

10

Ескертпе

5

Сот қаулысының № жəне күні

Сауалнамалық деректері (Т.А.Ə., туған күні жəне жері, білімі, отбасы жағдайы, тұрғылықты мекенжайы, лауазымы, қай ҚІБ-мен жəне қашан əскерге шақырылды) Санаты 4

нысан

Босату күні мен уақыты

3

Істі қараған сот

2

Фабуласы

1

ə/бөлім, орналасуы, бағыныстылығы, командирі

Р/с №

Келіп түскен күні мен уақыты

Əкімшілік қамауға алынған адамдар туралы мəліметтер

11

12

Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидаларына 5-қосымша нысан Гауптвахтаға қамауға алынған адамды жеке толық тексеру жəне оның жанында болған заттарды толық тексеру ХАТТАМАСЫ 20 ___ ж. «___» ______ сағат ___ мин. Жасауорны_____________ Мен, _________________________________________________________ (хаттаманы толтырған адамның лауазымы, атағы, Т.А.Ə.) осы хаттаманы _______________________________________________ ____________________________________________________________ (əскери атағы, Т.А.Ə., ұлты, туған жылы мен жері, тұрғылықты жері) əскери қызметшіге қатысты жасадым. Қызмет орны, лауазымы ________________________________________ Отбасы жағдайы_______________, асырауында ___________________ Жеке басын куəландыратын құжат ____________________________ (сериясы, нөмірі, кіммен берілген) Əскери қызметші______________________________________________ (толық тексерілген адамның Т.А.Ə.) жеке толық тексеру жəне заттарына толық тексеру жүргізілді. Толық тексерілетін адам үстіне мынаны киген:_____________________ ______________________________________________________________ Сыртқы тексеру кезінде мынадай дене жарақаттары белгілі болды:____ ______________________________________________________________ (табылған жоқ, егер болса, дене зақымының сипаттамасын көрсету жəне медициналық көмек көрсетілді ме) ______________________________________________________________ Толық тексеру барысында мыналар белгілі болды жəне алынды: ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ Толық тексеру кезінде келіп түскен өтініштер ______________________________________________________________ Толық тексеру барысында мыналар қолданылды: ___________________ ______________________________________________________________ (фото-кинотүсірілім, бейне жазу, өзге де тіркеу тəсілдері) Гауптвахтаға келіп түскен кезде денсаулық жағдайына шағымдар мен өтініштерім жоқ (бар) ________________________________________________________________ (керегін жазу) Əскери полиция гауптвахтасындағы ішкі күн тəртібімен таныстым: ________________ (қолы) Қолдары: ___________________________________ (толық тексеруді жүргізген лауазымды адамның) (жеке толық тексерілген адамның) ________________________ Хаттаманың көшірмесін алдым ____________________________________ (жеке толық тексерілген адамның Т.А.Ə., қолы)

Өткізу уақыты 6 сағ. 00 мин. – 6 сағ. 10 мин. 6 сағ. 10 мин. – 6 сағ. 30 мин.

Қамауды өтегеннен кейін заттарды, құжаттар мен ақшаны алғаны туралы қолтаңба

Астана қаласы

Гауптвахтаға қабылдау кезінде заттарды, құжаттар мен ақшаны тапсырғаны туралы қолтаңба

№68

Босату туралы жазба (күні мен уақыты)

2014 жылғы 19 ақпан

6-параграф. Əкімшілік қамауға алынған адамдарды қамаудан босату 53. Əкімшілік қамауға алынған адамдар судьяның қаулысымен белгіленген əкімшілік қамауға алу мерзімін өтегеннен кейін гауптвахтадан босатылады. 54. Мерзімді қызмет əскери қызметшісінің қамауға алу мерзімі аяқталу қарсаңында гауптвахта бастығы оны алып кетуге өкілді жіберу үшін əскери бөлімнің командиріне босату уақыты туралы хабарлайды жəне қарауыл (кезекші ауысым) бастығына бекет ведомосымен бірге тапсырылатын осы Қағидаларға 11-қосымшаға сəйкес нысан бойынша қамауға алынғанды (ұсталғанды) босату туралы жазбахат береді. 55. Қамауға алынғанды босату кезінде гауптвахта бастығы Гауптвахтада ұсталатын адамдарды есепке алу журналында жəне қамауға алынғандардың атаулы тізімінде босату уақыты туралы жазба жасайды, сақталуы заңсыз болып табылатын заттардан басқа, сақтауға алынған құжаттарды, ақшаны жəне заттарды оған қолын қойғызып береді. 56. Əкімшілік қамауға алуды өтеген адамға босатылған кезде осы Қағидаларға 12-қосымшаға сəйкес нысан бойынша əскери полиция органы бастығының қолы қойылған гауптвахтадан босату туралы анықтама беріледі. 57. Əкімшілік қамауға алынған адам қайтыс болған жағдайда қарауыл (кезекші ауысым) бастығы ол туралы дереу гарнизонның əскери полиция органының кезекші бөліміне жəне гауптвахта бастығына баяндайды. 58. Паталогоанатомиялық зерттеуден, сондай-ақ тергеу əрекеттері жүргізілгеннен кейін қайтыс болған адамның мəйіті əскери бөлімнің (мекеменің) қолбасшылығына немесе оны талап еткен адамдарға беріледі.

Қамауға алынғанды қабылдау кезінде медициналық тексеру уақыты, моншада жуыну жəне денесін тексеру туралы жазба (медицина қызметкерінің қолтаңбасы)

Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің бұйрығы

5-параграф. Əкімшілік қамауға алынған адам тамақтанудан бас тартқан кезде қабылданатын шаралар 50. Əкімшілік қамауға алынған адамның тамақтанудан бас тарту фактісі анықталған кезде қарауыл (кезекші ауысым) бастығы гауптвахта бастығына баяндайды. Гауптвахта бастығы себептерді анықтайды жəне əскери полиция органының бастығына жəне гауптвахтада заңдардың қолданылуына қадағалауды жүзеге асыратын əскери прокурорға баяндайды. 51. Тамақтанудан бас тартқан əкімшілік қамауға алынған адам басқа қамауға алынғандардан бөлек ұсталады жəне медицина қызметкерінің қадағалануында болады. 52. Егер оның өміріне қауіп төнсе, тамақтанудан бас тартқан əкімшілік қамауға алынған адамның денсаулығын сақтауға бағытталған, оның ішінде мəжбүрлеу сипатындағы шаралар оны қадағалайтын медицина қызметкерінің жазбаша қорытындысы негізінде медициналық көрсеткіштер бойынша жүзеге асырылады.

Ұстау (қамауға алу, соттау) мерзімі қашан аяқталады

Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2014 жылғы 28 наурызда Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №9283 болып енгізілді.

2-параграф. Əкімшілік қамауға алынған адамдарды толық тексеру, медициналық тексеру жəне медициналық-санитарлық қамтамасыз ету нормалары 12. Əкімшілік қамауға алынған адамды қарауыл (кезекші ауысым) бастығы өзі толық тексереді, медициналық тексереді, одан кейін гауптвахтадағы ішкі күн тəртібімен қол қойғызып таныстырады. 13. Толық тексеру мынадай тəртіппен жүзеге асырылады: 1) жеке толық тексеруді гауптвахта қызметкерлері жəне толық тексерілетін адаммен тек бір жынысты адам жүргізеді; 2) заттарды толық тексеру, яғни олардың құрылымдық тұтастығын бұзбай жүзеге асырылатын тексеру оның меншігінде осы заттар болатын адамның қатысуымен жүргізіледі; 3) егер фото жəне бейнетүсірілім жүргізілсе, толық тексеру хаттамасында оларды қолдану туралы тиісті жазба жасалады; 4) толық тексеру аяқталғаннан кейін осы Қағидаларға 5-қосымшаға сəйкес нысан бойынша гауптвахтаға қамалған адамда болған заттарды жеке толық тексеру жəне толық тексеру хаттамасы жасалады, оған оны жасаған лауазымды адам жəне жеке толық тексерілген адам қол қояды. Жеке толық тексерілген адам хаттамаға қол қоюдан бас тартқан жағдайда онда тиісті жазба жасалады. 14. Əкімшілік қамауға алынған адамның денесінде жарақаттар жəне денсаулығына залал келтірілген белгілер болған немесе анықталған кезде қарауыл (кезекші ауысым) бастығы дереу гауптвахта бастығына баяндайды. 15. Гауптвахтада ұстау кезеңінде əкімшілік қамауға алынған адам сырқаттанған жағдайда қарауыл (кезекші ауысым) бастығы дереу ол туралы гауптвахта бастығына жəне əскери полиция органы бойынша кезекшіге баяндайды. 16. Барлық қамауға алу мерзімін өтемеген əкімшілік қамауға алынған адамды емдеу мекемесіне шұғыл госпитальға жатқызу қажеттілігі туралы медицина қызметкерінің тексеру жəне қорытындысы нəтижелері бойынша əскери полиция органының бастығы əкімшілік қамауға алу туралы шешім шығарған əскери прокурорды, судьяны жəне əскери бөлімнің командирін шұғыл хабардар етеді. Əскери қызметші əскери полиция органы медицина қызметкерінің ілесіп жүруімен медициналық мекемеге емделуге жіберіледі. Емделгеннен кейін əскери қызметші əскери бөлім командирінің қарамағына келеді, ол бір тəулік ішінде оны қалған қамауға алу мерзімін өтеу үшін гауптвахтаға жіберу жөнінде шаралар қабылдайды. 17. Қамауға алынғандардың бар болуын таңертеңгі қарап шығуды жəне кешкі тексеруді қарауыл (кезекші ауысым) бастығы немесе камераларда атаулы тізім бойынша оның көмекшісі жүргізеді.

Қабылданған заттар, құжаттар мен ақша

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 8 сəуірдегі № 537 қаулысымен бекітілген Кедейлік шегін анықтау тəртібінің 4-тармағына сəйкес атау лы əлеуметтік көмектің мөлшерін анықтау үшін Қазақстан Республикасының күнкөрісі төмен азаматтарына əлеуметтік көмек көрсету критерийін белгілеу мақсатында бұйырамын: 1. Қазақстан Республикасы бойынша 2014 жылғы 2 тоқсанға кедейлік шегі Қазақстан Республикасының Статистика агенттігі өткен тоқсанға есептеген ең төменгі күнкөріс деңгейінің 40 пайызы мөлшерінде белгіленсін. 2. Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрінің «2014 жылғы 1 тоқсанға арналған кедейлік шегін анықтау туралы» 2013 жылғы 23 желтоқсандағы № 675-Ө-М бұйрығының (Нормативтікқұқықтық актілерді тіркеудің мемлекеттік тізілімінде № 9041 тіркелген жəне 2014 жылғы 9 қаңтардағы «Казахстанская правда» № 4 (27625), 2014 жылғы 9 қаңтардағы «Егемен Қазақстан» № 4 (28228) газеттерінде жарияланған) күші жойылды деп танылсын. 3. Əлеуметтік көмек департаменті: 1) осы бұйрықтың заңнамада белгіленген тəртіппен Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін жəне ресми жариялануын; 2) осы бұйрықты облыстық, Астана жəне Алматы қалаларының жұмыспен қамтуды үйлестіру жəне əлеуметтік бағдарламалар басқармаларының назарына жеткізуді қамтамасыз етсін. 4. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау вице-министрі С. Қ. Жақыповаға жүктелсін. 5. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі жəне 2014 жылғы 1 сəуірден бастап туындаған қатынастарға қолданылады. Министр Т.ДҮЙСЕНОВА.

Ұстау себебі (қамауға алу, не үшін, қандай бап бойынша сотталды) Қай мерзімге жəне қандай камерада ұсталады

2014 жылғы 2 тоқсанға арналған кедейлік шегін анықтау туралы

Кіммен ұсталды (қамауға алынды, сотталды)

Астана қаласы

Лауазымы, əскери атағы, тегі, аты, əкесінің аты Əскери бөлімнің нөмірі

№103-Ө

3) шыны ыдыс, шаншитын, тілетін жəне кесетін заттар; 4) білезіктер, шылым сауыттары, ойын карталары, ілгектер, жүзіктер, сырғалар, сағаттар, ордендер, медальдар, металл заттар мен құндылықтар; 5) спирттік негізде жасалған иіс су, əтір жəне өзге де бұйымдар; 6) фото-, бейне-жəне аудио-жазу аппаратурасы, байланыс құралдары, флэш-жинақтауыштар (алмалы-салмалы ақпарат тасымалдағыштар); 7) ақша, бағалы қағаздар, зергерлік бұйымдар; 8) азық-түлік өнімдері алынуға жатады. 46. Əкімшілік қамауға алынған адамдардың заттары, бұйымдары, азықтүлік өнімдері, ақшасы, бағалы қағаздары сақтау үшін осы Қағидаларға 9-қосымшаға сəйкес нысан бойынша бұйымдарды, құжаттарды, заттарды жəне өзге де материалдық құндылықтарды беру актісі бойынша гауптвахта бастығына, ал ол болмағанда қарауыл (кезекші ауысым) бастығына тапсырылады, оның көшірмесі жеке іске тігіледі. 47. Толық тексеру кезінде қару, жарылғыш, улы, уландырғыш, есірткі заттары, психотроптық заттар жəне прекурсорлар алынғаны туралы қарауыл (кезекші ауысым) бастығы шешім қабылдау үшін дереу əскери полиция органы бастығының атына баянатпен баяндайды. 48. Жарамдылық мерзімі өткен немесе бүліну белгілері бар азық-түлік өнімдерін құрамында кемінде екі гауптвахта қызметкерінен тұратын комиссия жояды, ол туралы осы Қағидаларға 10-қосымшаға сəйкес нысан бойынша жою актісі жасалады. 49. Əкімшілік қамауға алынған адам қайтыс болған жағдайда оған тиесілі сақтауда болған ақша, құндылықтар, заттар, бұйымдар мен азық-түлік өнімдері əскери бөлімнің (мекеменің) қолбасшылығына беріледі.

Қамауға алынған күні мен уақыты

2014 жылғы 18 наурыз

3) əскери қызметші əйелдер – ер адамдардан бөлек. 10. Статистикалық есепті жүзеге асыру үшін əкімшілік қамауға алынған адамдар туралы мəліметтер осы Қағидаларға 4-қосымшаға сəйкес нысан бойынша əскери полиция органы гауптвахтасының деректер базасына енгізіледі. 11. Əрбір əкімшілік қамауға алынған адамға əкімшілік қамауға алу туралы судьяның қаулысы, жеке толық тексеру хаттамасы жəне басқа да материалдар тігілетін іс басталады.

Р/с №

Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің бұйрығы

1. № 2 үлгілік есеп 2. ƏПББ 3. Резерв Жиыны:

17

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидаларына 6-қосымша Əкімшілік қамауға алынған адамдарда гауптвахтада ұсталатын қамауға алынғандардың заттарын сақтау бөлмесінде сақталуы жəне өзімен бірге болуы мүмкін заттардың тізбесі 1) шылым өнімдері, сіріңке; 2) белдік белбеулерсіз, аспа баусыз далалық киім нысанының қосалқы жиынтығы, сондай-ақ маусым бойынша бас киім, аяқ киім (тақасыз, металл нəлсіз жəне баусыз); 3) ішкі киім, шұлық, қолғап (биялай), қол орамал, бөлмеде киетін тапочки; 4) жуыну керек-жарақтары: иіс, кір сабын, сусабын, тіс пастасы, тіс щеткасы, сабын мен тіс щеткасына арналған пластмасса қабы, майлар, металл емес тарақ, жөке, жұмсақ ысқыш, дəретхана қағазы, электр немесе механикалық ұстара, бір рет пайдаланылатын қауіпсіз ұстара (гауптвахтаның камераларынан тыс орналасқан қамауға алынғандардың мүлкін сақтауға арналған құлыппен жабылатын арнайы шкафта сақталады); 5) рейтуздар, бюстгальтерлер, шашқа арналған қыстырғыштар, гигиеналық керек-жарақтар (əйелдерге арналған); 6) көзілдірік жəне көзілдірікке арналған пластмасса қап; 7) балдақтар, ағаш таяқтар, протездер (дəрігердің рұқсаты бойынша); 8) көркем əдебиет, мерзімді басылым шығарылымдары; 9) үстел ойындары (шашка, шахмат, домино, нарды); 10) ішкі киімге немесе қалтаға салуға арналған діни табыну заттары; 11) екіден артық емес фотосурет; 12) дəрігердің тағайындауы бойынша дəрілік заттар. Əкімшілік қамауға алынған адамда өзімен бірге олардың құқықтары мен заңды мүдделерін іске асыру мəселелеріне қатысты құжаттар мен жазбалар, сондай-ақ пошталық жөнелтілімдердің бланкілері, түбіртектер, гауптвахтада ұсталатын қамауға алынғандардың заттарын сақтау бөлмесіне тапсырылған заттарды, құжаттарды, бұйымдарды жəне өзге де материалдық құндылықтарды беру актілерінің көшірмелері болуға жəне сақтауға рұқсат етіледі. Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидаларына 7-қосымша нысан ӨТІНІШ Азаматтан (-шадан)________________________________________ (тегі, аты, əкесінің аты) __________________________________________________ тұратын (тұрғылықты мекенжайы) __________________________________________________________ (əкімшілік қамауға алынған адамға қандай қатысы бар) _______________________________________________________________ _________________________үшін жөнелтілімді қабылдауыңызды сұраймын. (қамауға алынғанның ə/атағы, тегі жəне аты-жөні) 1 2 3

Р/с №

Азық-түлік атауы

Салмағы килограмм грамм

Саны

Ескертпе

Өтініш иесінің қолы ______________________________________________ 20 _ жылғы «__» ____________ Жөнелтілімге рұқсат берді _________________ (гауптвахта бастығы) Жөнелтілімді қабылдады ___________________ (жөнелтілімді қабылдаған қызметкердің Т.А.Ə.) Жөнелтілімді алдым _____________________ (жөнелтілімді алған адамның қолы) 20 __ жылғы «____» __________ Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидаларына 8-қосымша нысан Сəлемдемелерді жəне бандерольдарды ашу АКТІСІ 20 __ ж. «____» _________ Жасау орны _____________________ Комиссия мынадай құрамда: _____________________________________ _____________________________________________________________ (комиссия мүшелерінің Т.А.Ə.) осы сəлемдемені (бандерольды) ашу актісін жасады ________________ __________________________________________________ (заттардың, азық-түліктің атауы, _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ олардың сыртқы белгілері, саны (жазбаша) көрсетіледі) _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ əкімшілік қамауға алынған адамға ішіне салынғаннан не берілді. _____________________________________________________________ (Соңы 18-бетте).


18

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 17-бетте).

5 сəуір 2014 жыл

Ф5

_____________________________________________________________ (заттардың, азық-түлік өнімдерінің атауы көрсетіледі) ____________________________________________________________ Гауптвахтада ұсталатын қамауға алынғандардың заттарын сақтау бөлмес іне_____________________________________________ ______________________________________________________________ _________________________________________________тапсырылды. Комиссия мүшелерінің қолдары: 1. __________________________ 2. __________________________ Алдым _________________________________________________________ (əкімшілік қамауға алынған адамның тегі, аты, əкесінің аты, қолы)

Білім алушылардың Ақпараттық – оқыту М 5.1Ақпараттық-оқыту тұлғалық-кəсіптік ортасы. Оқу құжаттары, ортасын əзірлеу. əлеуетін (сапасы) ашу электрондық М 5.2 Оқу ақпаратын оқулықтар. модульдеу. Электрондық қорлар, М 5.3 Ақпараттық-оқыту Техникалық оқыту алаңын құрастыру. құралдары. М 5.3 Интерактивті Интерактивтік қарым-қатынас жобалау. қарым-қатынас. INTERNET-ке еркін қосылған корпоративті локальды желі, мультимедиялық кабинеттер. Өзіндік іс-əрекет Өзара бірлескен іздеу М 6.1 Адамның өзіндік рефлексиясы мен режимі. талдау, ұғыну, түйсіну түзету. Өзіндік талдау жəне қабілеттерін дамыту. Адамның сыртқы талдау үлгісі. М 6.2 Рефлексивтелетін дүниесіндегі Рефлексия қызметтің тиімділігін, мəселелерді жеке нəтижелері. өнімділігін зерттеу. түйсікпен іште ояту, Іс-əрекетті М 6.3 Рефлексия адамның сыртқы түзету. нəтижелерін анықтау жəне проблемасын ішкі тұжырымдау. проблемасына М 6.4 Педагогикалық айналдыру. қызметке өзгерістер енгізу. Ақыл-ой əрекетін белсендендіру. Оқу сапасының Сауалнама жүргізу, М 7.1 Шебердің монитомониторингін өткізу. бірлескен рефлексия. ринг жүргізуге дайындығы. Қызметті бақылау, Ішкі жəне сыртқы М 7.2 Критерийлер мен бағалау, талдау. бақылау. көрсеткіштерді анықтау. Электронды М 7.3 Педагогикалық қызбақылаушы метті талдау жəне бағалау. бағдарламалар. Білім М 7.4 Педагогикалық алушылар менеджменттің таңдалған портфолиосы. əдістері, функциялары мен формаларының нəтижелілігі. Білім алушылар, ата-аналар, қоғам көзқарасындағы оқу орнының, өндірістік оқыту шеберінің имиджі.

Ф6

Актіні жасаған қызметкердің қолы _________________________________ (лауазымы, атағы, қолы, Т.А.Ə.) Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидаларына 9-қосымша нысан Заттарды, құжаттарды, бұйымдарды жəне өзге де материалдық құндылықтарды беру АКТІСІ 20 ____ ж. «___» ________ _______________ қаласы (кенті) Мен, __________________________________________________________ (лауазымы, əскери атағы, тегі жəне аты-жөні) 20 ___ ж. «____» ____________________ əскери полиция гуаптвахтасына _____________________________________________шешімі бойынша (қамауға алу туралы шешім шығарған соттың атауы) қамауға алынғанға тиесілі________________________________________ (қамауға алынғанның əскери атағы, тегі, аты, əкесінің аты) сақтау бөлмесіне гауптвахтада ұсталатын қамауға алынғандардың ______ ______________________________________________________________ (заттардың, бұйымдардың, құжаттардың жəне өзге де материалдық құндылықтардың, оның ішінде ___________________________________________________________ ақшалай қаражаттың атауын (олардың санын жазбаша) көрсету) заттарын беру туралы осы актіні жасадым. Осы акті екі данада жасалды (бір данасы іске тігіледі, екінші данасы иесіне беріледі). Актінің көшірмесін алдым ________________________________________ (қамауға алынған адамның əскери атағы, қолы, тегі жəне аты-жөні) Актіні жасаған қызметкердің қолы __________________________ (əскери атағы, қолы, тегі жəне аты-жөні) Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидаларына 10-қосымша нысан Жою АКТІСІ 20 __ ж. «____» _________ Жасау орны _______________ Комиссия мынадай құрамда:____________________________________ _____________________________________________________________ ______________________________________________________________ (комиссия мүшелерінің ə/атағы, Т.А.Ə.,) азық-түлік өнімдерін (жарамдылық мерзімі өткен немесе бүліну белгілері бар) жою туралы осы актіні жасады __________________________________ _______________________________________________________________ ______________________________________________________________ (атауы, саны (жазбаша), орамның болуы көрсетіледі) ______________________________________________________________ _____________________________________________________________ _______________________________________________ олар жойылды. (жою орны мен тəсілі) Комиссия мүшелерінің қолдары: 1. __________________ 2. __________________ Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидаларына 11-қосымша нысан Қамауға алынғанды (ұсталғанды) босату туралы ЖАЗБА Қарауыл (кезекші ауысым) бастығы ____________________________________________ (əскери атағы, тегі, аты, əкесінің аты) қамауда ұсталған______________________________ ____ __________________________________________ (қамауға алынғанның əскери атағы, тегі, аты, əкесінің аты) __________________________________ босатсын. (уақыты, күні, айы, жылы) Негіздеме: __________________________________________________ _____________________ гарнизоны əскери полиция органының гауптвахта бастығы _________________________________________ ________________________________________ (əскери атағы, қолы, тегі, аты-жөні)

Ф7

М 2.1

М 3.1

М 4.1

М 5.1

Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидаларына 12-қосымша нысан Гауптвахтадан босату туралы АНЫҚТАМА

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

М 6.1

М 7.1

11

12

Сауалнамалар, тестілер, сұрау қағаздары. Тұлғалық сапаларды зерттеу үшін тиімді диагностикалау əдістерін таңдау. Білім алушылардың жеке іс – қағаздарын жүргізу. Əртүрлі сапаларын дамыту. Бейімделуге, ұжым Қарым – қатынаста қалыптастыруға, сенімділік ахуалын мемлекеттік тілді құру. Білім білуге жəне құрметалушылардың теуге, көптілділікке, əлеуметтік картасын мінез-құлық мəдение- құрастыру. Ұжым құру. тін тəрбиелеуге жағдай Көптілділікке оқыту. жасауды қарастыратын тəрбие үрдісіндегі орындаушылық -басқару қызметі. Əлеуметтік қорғауды, Білім алушыларға бейімделуді, білім тамақ беру жəне алушылар мен медициналық қызмет көрсетуді ұйымдастыру. шеберлердің денсаулығын сақтауды Салауатты өмір салтын қарастыратын жүргізу, денсаулық педагогикалық сақтау ортасын құру. үрдістегі техникалық қауіпсіздік орындаушылық ережелерін, санитар-басқару қызметі. лық-гигиеналық нормаларды, эстетикалық талаптарды сақтау. Оқыту мен дамытудың Педагогикалық мақсаттарын анықтау қызметтің нақты арқылы стандартты мақсаты мен жəне қарапайым міндеттерін қою, педагогикалық қызмет біртектес практикалық тапсырмаларды шешу. пен оның нəтижесін Мақсат пен міндеттерді болжау, өнідірістік оқыту шеберін кəсіби тұжырымдау. Білім алушыларға оқу міндеттерге үйрету сапасына қойылатын шеңберіндегі жаңа талаптарға сай орындаушылық оқылатын тəсілдер, -басқару қызметі. əрекеттер мен жұмыс түрлері туралы кіріспе нұсқау беру. Жұмыс үлгісі бойынша орындауда ұтымды əдіс – тəсілдерді оқыту. Педагогикалық іс – əрекеттегі күтілетін нəтижелерді анықтау. Ақпараттық –оқыту Оқу ақпараттарын болжау тəсілдерін ортасын əзірлеуді қарастыратын оқу меңгеру. Ойлаудың үрдісі шеңберіндегі дамуы, педагогикалық мақсатқа жетудегі оқу басқару қызметі. ақпаратының мазмұнын таңдай білу. Өзінің жəне білім алушылар əрекетін жүйелі құру білігі. Оқыту ортасымен жұмыс жасау тəсілдерін меңгеру. Көңіл – күй мен Адамның өзіндік талдау, ұғыну, түйсіну эмоционалды жағдайға қабілеттерінің дамуын рефлексия жүргізу. қарастыратын оқу Анықталған сапалар мен қабілеттердің үрдісі шеңберіндегі көрінуі, ішкі мəселеден басқару қызметі. сыртқа қарай ауысуда себептерді анықтау жəне оларды шешу тəсілдерін қарыстыру. Мониторинг өткізуге Педагогикалық талдау, шебердің дайындық білім сапасын деңгейін қарастыратын диагностикалау педагогикалық үрдіс тəсілдерін игеру. шеңберіндегі басқару қызметі.

М 1.2

Білім алушылардың тұлғалық əлеуетін диагностикалауды басқару қызметі

М 2.2

Ұлттық сана-сезімді қалыптастыру, көркем талғамы мен эстетикалық қызығушылығын дамытуды басқару қызметі.

М 3.2

Оқу – тəрбие үрдісін материалдық – техникалық жағынан қамтамасыз етуді қарастыратын оқу - тəрбие үрдісі аясындағы басқару қызметі

Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2014 жылғы 20 наурыздағы Нормативтік құқықтық келісімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №9870 болып енгізілді.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 13 қыркүйек

№ 373

Астана қаласы

Техникалық және кәсіптік білімнің педагогикалық мамандықтары бойынша кәсіптік стандарттарды бекіту туралы (Жалғасы. Басы 61-нөмірде.) Ф4

Педагогикалық үрдістің білім мазмұны, педагогикалық құрал, технологиялар; оқу – өндірістік қызметін ұйымдастыру түрі мен құрылымы жөніндегі білімі.

Оқу – өндірістік қызметінің мазмұны. Педагогикалық үрдістің нəтижелерін жəне жүру барысын болжау əдістемесі. Білім алушылар мен шеберлердің қызметінің жоспары. Оқуөндірістік қызметті ұйымдастыру моделі.

М 4.1 Педагогикалық қызметтің нақты мақсаты мен міндеттерін қою. Соңғы нəтижені болжау. М 4.2 Оқу ақпаратының мазмұнын болжау, оқу ақпаратының мазмұнын іріктеу жəне құрастыру М 4.3 Нəтижеге бағытталған практикалық сабақтарды, оқу-өндірістік жұмыстарды, сыныптан тыс шараларды моделдеу. М 4.4 Білім алушыларды шығармашылық тапсырмалар, жаттығулар, жобалар т.б. орындауға жұмылдыру

Біліктер мен дағдылар

М 7.2

М 4.2

Оқу ақпараттарының мазмұнын болжау, оқу материалын құрастыру мен іріктеуді басқару қызметі

Оқу ақпаратын модульдеуді қарастыратын оқу үрдісі шеңберіндегі басқару қызметі.

Оқыту үрдісінің психологиялық мəні. Оқыту үрдісінің педагогикалық заңдылықтары. Пəн бойынша білімі. Педагогикалық қызметті ұйымдастырудағы тəжірибеге бағытталған, кəсіби білімі. Əрекет ауысуын, ойлау Бірлескен ізденіс Рефлексия – білім əрекетінен дене тəртіптемесін ұйымдастыру. алушының оқу əрекетіне көшу, Оқу материалдарымен жетістіктерін анықтау, қызметтің тиімді тиімді жұмыстың əдіс – қызмет тəсілдерін тəсілдерін таңдау. тəсілдерін, түрлерін іздеуді түсіну. Орындалған ұғыну. əрекеттердің Білім беруші траекториятізбектілігін қалпына сының əртүрлі нұсқаларын келтірудегі басқару түсіну, білім алушыларды қызметі. осы ерекшеліктерді көруге жəне түсінуге оқыту нəтижесінде «шынайылыққа», яғни өзі ұғынуға жетелеу. Əртүрлі ұстанымдарды айқындау жəне тұрақтандыру. Критерийлер мен Əр түрлі формадағы Педагогикалық көрсет кіштерді бақылау өткізу: фронталды, диагностиканың анықтауды топтық, жеке, аралас жəне теориясы мен қарастыратын оқу білім алушылардың əдістемесі, оқыту үрдісі шеңберіндегі өзін-өзі қадағалауы. сапасын мониторингі, басқару қызметі. Білім сапасының тəуелсіз дамуын жүргізу. бағалауды өткізу. Бақылау формалары.

Білім алушылардың тұлғалық сапасы. Диагностика жүргізу құралдары мен əдістемесі. Білім алушылардың жас жəне жеке, психологиялық ерекшеліктері. Зерттеу жүргізудің əдістері жəне формалары. Ұжымдық қарым – қатынас негізіне тəрбиелеу мəдениеті. Білім алушылардың əлеуметтік картасы. Тəрбие жұмысының теориясы жəне əдістемесі. Ұжымды қалыптастыру. Мінез – құлық мəдениеті.

Диагностика нəтижелерін жүзеге асыруды қарастыратын басқару қызметі.

М 2.3

Рухани-адамгершілік құндылықтарға баулуды қарастыратын басқару қызметі

М 3.3

Педагогикалық үрдісті əдістемелік жағынан қамтамасыз етуді қарастыратын басқару қызметі

М 4.3

Нəтижеге бағытталған сабақтарды, сыныптан тыс шараларды модельдеуді басқару қызметі

М 5.3

Ақпараттық-оқыту ортасын құрастыруды басқару қызметі

М 6.3

Рефлексия нəтижесін тұжырымдау жəне проблеманы анықтау, шешу тəсілдерін игеру. Педагогикалық қызметті бағалау мен талдауды қарастыратын педагогикалық үрдіс шеңберіндегі басқару қызметі.

Денсаулық сақтау ортасы, техникалық қауіпсіздік ережелерін сақтау, санитарлық-гигиеналық нормалар, эстетикалық талаптар. Нормативтік құжаттар.

Педагогикалық қызметті ұйымдастырудағы тəжірибелік – бағдарланған кəсіби білім. Оқу іс – əрекетін ұйымдастыру жəне жоспарлау. Оқыту жəне дамыту үрдісінің құрылымы, түрі жəне іс - əрекетті ұйымдастыру қабілеті.

М 7.3

Педагогикалық қызметті ұйымдастыру қабілеті жəне құрылымы, түрі. Əртүрлі құрамдағы білім алушылардың ерекшеліктері. Меңгеру үрдісінде жағымды мотивацияны ынталандыру. Педагогикалық өзара əрекеттесу. Өндірістік оқыту əдістемесі. Тұлғалық жəне кəсіби қабілеттерді дамыту. Рефлексия ұйымдастыру сатылары. Рефлексиясубьекттің ішкі психикалық жағдайы мен əлемін тану үрдісі.

Педагогикалық диагностика технологиясы, теориясы жəне əдістемесі, мониторинг жүргізу.

Тұлғаны жəне ұжымды психологиялық – педагогикалық диагностикалауда əдістемелерді қолдану . Білім алушылардың жеке траекториясын дамыту тəсілдерін меңгеру.

Диагностика жүргізу əдістемелерін жүзеге асыру. Білім алушылардың дамуының жеке траекториясы. Білім алушылардың белсенділігін зерттеуде диагностикалық қамтамасыз ету. Сыни ойлауды қалыпЖалпыадамзаттық тастыру, көшбасшылық құндылықтар. сапаларды, қарым-қатынас, Тəрбие жұмысының төзімділікті, креативтілікті, əдістемесі.Сыныптан жинақылықты тыс тəрбиелік қалыптастыру. Тəрбиелік шараларды шараларды ұйымдастыру ұйымдастыру. жəне өткізу. Білім алушыларды техникалық шығармашылыққа тарту. Оқу – өндірістік үрдісті Оқу шеберханаларын жабдықтармен, құралдар- ұйымдастыру мен, материалдармен, ерекшеліктері. қосымша бөлшектермен, Материалдық оқыту құралдарымен – техникалық жағдайдағы уақтылы қамту бойынша техникалық қауіпсіздік шараларды қабылдау. Шеберхананың, кабинетережесі, санитарлықтердің материалдық база- гигиениялық ережелер. сын қамтамасыздандыру. Өрт қауіпсіздігі. Білім алушылардың жұмыс Əртүрлі контингенттегі білім алушылардың орындарын оқу бағдарламасының ерекшеліктері. талаптары негізінде техникалық қауіпсіздік, өндірістік санитарлық, еңбекті ғылыми ұйымдастыру жəне техникалық эстетика жағынан қамтамасыз ету. Өндірістік – оқыту Оқу ақпаратын болжау үрдісін ұйымдастыру тəсілдерін меңгеру. бойынша нормативтік Педагогикалық мақсатқа құжаттар. жету үшін оқу ақпаратыПедагогикалық ның мазмұнын іріктеу, қызметті ұйымдастыру ойлауды дамыту. Оқу бойынша практикалық материалын таңдау. бағытталған, кəсіптік Білім алушылардың əрекетін жобалау, ұйымдас- білімі. Педагогикалық педагогикалық тырушылық қабілетін дамыту. Білім алушылардың қарым-қатынасы. Білім сызба, кескіндемелерді оқу, мазмұны, педагогикалық фурмула бойынша құралдар, түйіндеме жазу базалық іскерліктерінің қалыптасуы; технологиялар. Өндірістік оқыту нұсқауларды орындау, өзіндік əрекетті жоспарлау, сабағына қойылатын нəтижелерді болжау басқа қазіргі талаптар. да жобалау іскерліктерін қалыптастыру.

Оқу ақпараты көздерін іріктеу. Оқу ақпаратын талдау, логикалық құрылымдау, алгоритмдеу тəсілдерін меңгеру. Модуль, гипермəтін, көпдеңгейлі тапсырма мен тест тапсырмаларын құру.

5.3 өндірістік оқыту шеберінің құзыреттіліктеріне қойылатын талаптар М 1.3

Білімдер

5.4 өндірістік оқыту шеберінің құзыреттіліктеріне қойылатын талаптар

ЕСКЕРТПЕ

Босатқаннан кейін заттарды, құжаттар мен ақшаны алғаны туралы қол таңба

Қамауға алу кезінде заттарды, құжаттар мен ақшаны тапсырғаны туралы қол таңба

Босату туралы жазба (күні мен уақыты)

Қабылдау кезінде ұсталғанды медициналық тексеру уақыты туралы жазба (медицина қызметкерінің қол таңбасы)

Ұстау себебі Қабылданған заттар, құжаттар мен ақша

Кіммен ұсталды

Лауазымы, əскери атағы, тегі, аты, əкесінің аты Əскери бөлімнің (мекеменің) нөмірі, бағыныстылығы

Р/с №

Қамауға алынған күні мен уақыты

Əскери қызметшілердің əкімшілік қамауды гауптвахталарда өтеу қағидаларына 13-қосымша нысан Уақытша ұсталғандарға арналған үй-жайға қамауға алынған əскери қызметшілерді есепке алу ЖУРНАЛЫ

М 6.2

4.1 өндірістік оқыту шеберінің құзыреттіліктеріне қойылатын талаптар МіндетТұлғалық жəне тер кəсіптік шифры құзыреттіліктер М 1.1 Білім алушылардың тұлғалық əлеуметін диагностикалау əдістерін басшылықпен зерттеуді қарастыратын оқу-тəрбие үрдісіндегі орындаушылық -басқару қызметі.

20___ ж. «____» __________

Əскери қызметші ______________________________________________ (əскери атағы, тегі, аты, əкесінің аты) ___________________________________________________ сəйкес (судья қаулысы) оның 20 _ж. «____» ____ мен 20 _ж. «____» _______ кезеңінде ___________ гарнизонының əскери полиция гауптвахтасында əкімшілік қамау мерзімін өтегенін растау үшін берілді. ___________гарнизоны əскери полиция органының бастығы __________________________________________________ (ə/атағы, қолы, тегі жəне аты-жөні) МО 20 ___ ж. «____» __________

М 5.2

Педагогикалық қызметті ұйымдастыруда диагностика нəтижесін пайдалану тəсілдерін меңгеру. Рухани-адамгершілік орта құру. Тұлғалық сапалар идеалына негізделген рухани-адамгершілік құндылықтар мен мінез-құлық нормаларын түсіну жəне қолдану. Сөйлеуде жəне іс – əрекетте өзінің ой – пікірін білдіру, өзіндік сана жағдайын түсіну тəсілдерін меңгеру. Əдістемелік шараларға қатысу. Пəндік бірлестіктерді басқару. Педагогикалық тəжірибені анықтау. Оқу-əдістемелік кешен, авторлық бағдарламаларды əзірлеу жəне сынақтан өткізу тəсілдерін меңгерту. Тақырыптық-күнтізбелік жоспарға сəйкес құзіреттілікті қалыптастыруға бағытталған сабақ жоспарларын жəне конспектілерді құру дағдыларын меңгерту. Сабақ пен сыныптан тыс шараларды өткізу. Сабаққа презентациялық көрнекі материалдарды дайындау. Оқытуда құзыреттілік тұрғысын есепке ала отырып, сабақтарды, сыныптан тыс шараларды моделдеу жəне өткізу. Оқу ақпаратын іздеу тəсілдерін меңгеру. Ақпаратты талдау жəне қайта өңдеу, жүйелеу тəсілдерін меңгеру. Ақпараттық оқыту алаңын құрастыру, күтілетін нəтижені болжау білігінің болуы Алдағы жұмыстың мақсатын анықтау, алынған нəтижені тұжырымдау. Оқу материалын меңгеру үрдісінде білім алушылардың қызметін талдау мен бағалау. Білім алушылардың оқу үлгерімін ақпараттықкоммуникациялық технологиялар арқылы талдау. Білім алушылардың білім сапасы нəтижесіне жауапкершілігі.

Диагностика нəтижесін пайдалануда тəжірибеге бағытталған, кəсіби білім Рухани-адамгершілік тəрбиесі. Этнопедагогика

Өз білімін жетілдіру, біліктілікті жоғарылату. Əдістемелік шараларды жүргізу кезеңдері: əзірлеу, дайындық жүргізу, талдау. Жаңа педагогикалық технологиялар. Сабаққа қойылатын қазіргі талаптар. Сабақ түрлері мен типтері, сабақ құрылымы. Оқыту əдістерінің жіктелуі.Оқытудың инновациялық технологиялары. Білім алушылардың ақыл-ой əрекеттерін қалыптастырудың əдістемелік тəсілдері.

Қазіргі ақпараттық қорлар. Ақпараттықоқыту алаңын құрастыру. Оқу мақсатындағы түрлі бағдарламалық құралдар. Ақпаратты жинақтау, талдау жəне жүйелеу əдістері. Рефлексия нəтижесі, алдағы жұмыстың мақсатын анықтау. Білім сапасының критерийлері мен көрсеткіштері. Оқыту нəтижесіне берілетін педагогикалық сараптама технологиялары.

5.2 өндірістік оқыту шеберінің құзыреттіліктеріне қойылатын талаптар М 1.4

М 2.4

М 3.4

М 4.4

М 5.4

М 6.4

М 7.4

Өзбетімен білім алушылардың жеке траекториясын құрастыру жəне диагностика нəтижелерін пайдалануға жауапкершілігін қарастыратын оқу үрдісі шеңберіндегі басқару қызметі. Көшбасшының тұлғалық сапасын, өз елінің патриотын дамытуға жауапкершілікті қарастыратын тəрбие үрдісі шеңберіндегі басқару қызметі. Басқару, біріге басқару жəне өзін-өзі басқару жүйесін дамытуды қарастыратын педагогикалық үрдіс шеңберіндегі басқару қызметі. Білім алушыларды шығармашылық тапсырмалар, жаттығулар мен жобаларды орындауға өзбетімен жұмылдыруға жауапкершілікті қарастыратын педагогикалық үрдіс шеңберіндегі басқару қызметі. Өзбетімен интерактивті қарым-қатынасты жобалауды, шығармашылық қарым-қатынастың жаңа формаларына ұмтылысты қарастыратын педагогикалық үрдіс шеңберіндегі басқару қызметі.

Тұлға мен ұжымның психологиялықпедагогикалық диагностикалаудың нақты əдістемесін қолдану.

Диагностика өткізу əдістемесі. Білім алушы дамуының жеке траекториясы. Білім алушының белсенділігін зерттеуді диагностикалық қамту.

Сыни ойлауды қалыптастыру, көшбасшылық сапаларды, қарым-қатынас, төзімділікті, креативтілікті, жинақылықты дамыту.

Көшбасшылық мектебі. Көшбасшылық сапаларды дамыту. Рухани-адамгершілік тəрбиесі. Патриоттық тəрбие.

Білім алушылар, ата-аналар қажеттіліктерін қанағаттандыру, іс-əрекетті үйлестіру, тиімді нəтижеге қол жеткізу. Өзін-өзі басқару мен бірлесе басқаруды дамыту. Құзыреттілікке бағытталған тапсырмалар, жобалар, рефераттар орындау тəсілдерін меңгеру. Білім алушылардың жұмысын белсендіру. Білім алушылардың қызметі мен тəртібін реттеу. Оқыту əдістерін дифференциалау, əдістемелік тəсілдердің суретін құру, қашықтықтан қарым-қатынас тəсілдерін жобалау, ақпараттықкоммуникациялық технологиялардың функционалды мүмкіндіктерін жүзеге асыру тəсілдерін меңгеру. Үш тілде ауызша жəне жазбаша қатынас жасау тəсілдерін меңгеру. Пəндерді оқыту əдістемесін, оқу шебері мен білім алушы портфолиосын əзірлеу мазмұнын меңгеру.

Басқарудың негізгі əлеуметтік функциясы. Еңбек функциясы. Басқару, ұйымдастырушылық, əлеуметтік-тұрмыстық функция. Ақпараттықкоммуникациялық технологиялар. Білім алушылардың жобалау əрекетін ұйымдастыру. Оқу ақпаратын алу көздерін іріктеу, игеру үрдісінде оң мотивацияға ынталандыру. Қашықтықтан қарым-қатынас əдістерін жобалау. Білім алушыға педагогикалық əсер ету əдістері. Интерактивті қарым-қатынасқа қызығушылығы.

Білім алушыны тиімді тəсілдерді таңдауға, жүйелеуге, жинақтауға, қате тəсілдерден бас тартуға, өз тұлғасын дамытуға, өз қызметін бағалау тəсілдерін меңгеру. Болашақтағы əрекеттерге өзгерістер енгізу. Оқу орнының нарық Таңдалған сұранысы мен педагогикалық менеджмент əдістері, қажеттілігіне, нақты тұтынушының сұранысына функциялары мен бағытталуы. формаларының нəтижелілігін талдауды Имидж, оқу сапасын арттыруға ұмтылу, қарастыратын өзбетінділік, сұранысқа педагогикалық үрдіс шеңберіндегі басқару сай мақсат пен қызметі. бағдарламаларды түзету, соңғы іс-əрекет нəтижесін анықтау.

Келесі əрекеттерді түзету. Бір күйден екінші күйге, жоғары деңгейге, өзінің тұлғасын өзін-өзі дамытуға, өзін-өзі қалыптастыруға ауысу.

Жағдаятты бақылау жəне бағалау, өз мақсатына сəйкес түзетулер енгізу.

Педагогикалық менеджмент функциясы, əдістері мен формалары. Оқу орны, педагогтың имиджін анықтау критерийлері. Рейтинг картасы.

Орал технологиялық «Сервис» колледжі «Сервис» кəсіптік колледжі

8. Кəсіби стандартты сараптау жəне тіркеу Кəсіби стандарт тіркелді Кəсіби стандарттар Реестріне енгізілді, тіркеу № _______________ Хат (хаттама) № ___________ Мерзімі__________________ Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрі міндетін атқарушының 2013 жылғы 13 қыркүйектегі №373 бұйрығымен бекітілді «Негізгі орта білім» мамандығы бойынша техникалық жəне кəсіптік білім беру кəсіби стандарт 1. Жалпы ережелер 1.Кəсіби стандарт: 1) кəсіби білім беру мен еңбек салалары арасындағы қарым-қатынасты реттеуге; 2) кəсіби қайта даярлау мен біліктілігін көтеруді дайындау бағдарламаларын əзірлеу талаптарының мерзімін белгілеуге; 3) аттестациялау мен сертификаттауда қызметкерлердің құзыреттілігін бағалау талаптарының мерзімін белгілеуге арналған. 2.Кəсіби стандарт негізгі пайдаланушылары: 1) білім беру мекемелері түлектері; 2) облыстық білім басқармасының, қалалық, аудандық білім бөлімдерінің, білім жетілдіру орталығы, білім мекемелерінің басшылары, мекеме персоналын басқару құрылымдарының басшылары мен мамандары; 3) білім беру бағдарламаларын əзірлеуші мамандар; 4) мамандардың кəсіби даярлығын бағалау жəне біліктілігіне сəйкестігін растау саласындағы мамандар. 3. Кəсіби стандарттар негізінде біліктілік сипаттамалары, лауазымдық нұсқаулар, профессиограмма, білім саласындағы ұйымдардың корпоративтік стандарттары, үлгілік оқу бағдарламалары, үлгілік оқу жоспарлары əзірленеді. 4. Осы кəсіби стандартты төмендегі терминдер мен қысқартулар қолданылады: 1) біліктілік – жұмысшының еңбек қызметінің нақты түрі шеңберінде нақты функцияларды сапалы орындауға дайындығы; 2) біліктілік деңгейі – күрделілігі, еңбек функцияларының стандартты еместігі, жауапкершілігі мен өзбетінділігі параметрлерімен жіктелетін жұмысшылардың құзыреттілігіне қойылатын талаптар жиыны. 3) еңбек заттары – нақты еңбек құралдары көмегімен өнім əзірлеу мақсатында жұмысшының əрекеттері бағытталған заттар; 4) еңбек құралдары – еңбек заттарын бастапқы жағдайынан өнімге түрлендіруде жұмысшының қолданатын құралдары; 5) еңбек қызметінің түрі – еңбек функциялары мен оларды орындауға қажетті құзыреттіліктердің тұтас жиынымен құрамдастырылған кəсіби қызмет саласының құрама бөлігі; 6) еңбек функциясы – еңбек үрдісінің бір немесе бірнеге міндетін шешуге бағытталған өзара байланысқан əрекеттер жиыны; 7) кəсіби қызметтің саласы – ортақ интеграциялық негізі (міндеті, нысандары, технологиялары, соның ішінде еңбек құралдары ұқсас немесе жақын) бар жəне ұқсас еңбек функциялары мен оларды орындайтын құзыреттіліктерінің болжалды жиынынан тұратын саланың еңбек қызметі түрлерінің жиынтығы; 8) кəсіби стандарт – кəсіби іс-əрекеттің нақты саласындағы біліктілік деңгейлерге, құзыреттіліктерге, сонымен қатар еңбек мазмұны, сапасы жəне шарттарына қойылатын талаптарды анықтайтын стандарт; 9) кəсіби стандарт бірлігі – кəсіби стандарттың еңбек қызметінің нақты түрі бойынша маңызды, қатысымды дербес, аяқталған, бүтін нақты еңбек функциясының толық сипаттамасының құрылымдық элементі; 10) кəсіп – арнайы теориялық білім мен арнайы дайындық нəтижесінде пайда болатын практикалық білік, жұмыс тəжірибесі кешенін меңгеруді қажет ететін еңбек қызметі түрі; 11) құзыреттілік – білім, білік жəне тəжірибені еңбек қызметінде пайдалану қабілеті; 12) лауазым – ұйымның ұйымдастырушы-əкімшілік иерархия жүйесіндегі функциональды орын; 13) міндет – нақты еңбек заттары мен құралдарын пайдаланып еңбек функциясын жүзеге асырумен жəне нəтижеге жетуге байланысты əрекеттер жиынтығы; 14) сала – өндірілетін өнім, өндіріс технологиясы, негізгі қорлар мен жұмыс жасаушылардың кəсіби біліктері ортақ мекемелер мен ұйымдардың жиыны; 15) салалық біліктілік шеңбері – салада танылған біліктілік деңгейлердің құрылымдық сипаттамасы; 16) ұлттық біліктілік шеңбері – еңбек нарығындағы танылған біліктілік деңгейлердің құрылымдық сипаттамасы; 17) функционалдық карта – бір немесе басқа да кəсіби қызмет саласында нақты қызмет түрін орындайтын жұмысшының еңбек функциялары мен міндеттерінің құрылымдық сипаттамасы. 5. Бұл кəсіптік стандартта келесі қысқартулар қолданылады: КҚ – кəсіби қызмет; ҚТ – қызмет түрі; КС – кəсіби стандарт; ҰБШ – ұлттық біліктілік шеңбері; БТБА – ҚР жұмысшылар кəсіптері мен жұмыстарының бірыңғай тарифтік – біліктілік анықтағышы; ҚР МКЖ - 01-2005- Қазақстан Республикасы мемлекеттік кəсіптер жіктеуіші; ҮБС – педагог қызметкерлер мен оларға теңестірілген тұлғалардың лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамалары; КДДБББ -кəсіптік даярлығының деңгейін бағалау жəне мамандығы бойынша біліктілікті беру; М - міндеттер; Қ – қызметтер. 2. Кəсіби стандарт паспорты 6. Экономикалық қызмет түрі (кəсіби қызмет саласы): Негізгі орта білім. 7. Экономикалық қызметтің (кəсіби қызмет саласының) негізгі мақсаты: адамның тұлғалық жəне кəсіби əлеуетінің ашылуына жағдай жасау. Кəсіби стандарт «Негізгі орта білім» кəсіби облысындағы білім беру жүйесінің педагогикалық қызметкерлерінің біліктілігі мен құзыреттілігі, еңбек шарты, сапасы, мазмұнына қойылатын талаптарды белгілейді. 8. Еңбек қызметі, кəсіп түрлері, біліктілік деңгейлері осы кəсіби стандарттың 1-қосымшасында берілген. 3. Еңбек қызмет түрлерінің карточкалары (кəсіп) Кəсіп атауы: мұғалім. 9. ҰБШ бойынша біліктілік деңгейі -5. 10.Лауазымның мүмкін атаулары: қазақ тілі мен əдебиеті мұғалімі, орыс тілі мен əдебиеті мұғалімі, ұйғыр тілі мен əдебиеті мұғалімі, өзбек тілі мен əдебиеті мұғалімі, өзін-өзі тану мұғалімі, математика мұғалімі, физика мұғалімі, шетел тілі мұғалімі, информатика мұғалімі, музыка мұғалімі, бейнелеу өнері жəне сызу пəні мұғалімі, технология пəні мұғалімі. 11. Негізгі орта білімнің барлық аталған кəсіптері субъектілерді құзыретті тұлғаның рухани, интеллектуалдық жəне дене мүмкіндіктерін ашуға, денсаулық сақтау, ақпараттық-оқыту ортасын əзірлеуге, өз білімін жетілдіруі мен өзінөзі дамытуына қолайлы жағдай жасауға міндеттейді. Педагог жоспарлау құжаттарын, оқу-əдістемелік кешен, көрнекі құралдар əзірлеу, мектеп, оқушы мен мұғалім құжаттарын рəсімдеу, техникалық оқыту құралдары мен ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану тағы басқалары оқу-тəрбие үрдісінің ұйымдастырушылық, техникалық жəне əдістемелік жағдайларын туғызады. Оқу орнының ата-аналармен қарым-қатынасына, қарым-қатынасына, рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру, қазақстандық патриоттық тəрбие беруге, креативті ойлауды дамыту мəселелеріне, əдістемелік, педагогикалық жəне басқарушылық кəсіпқойлыққа, тұлғалық-кəсіптік құзыреттіліктерді қалыптастыруға аса көңіл бөлінеді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланыс осы стандарттың 2-қосымшасында көрсетілген. 12. Мұғалімнің еңбек шарттары, білімі жəне тəжірибесіне қойылатын талаптар осы стандарттың 2-қосымшасында көрсетілген. 13. Кəсіптің еңбек функциялары тізімі осы стандарттың 2-қосымшасында көрсетілген. 14. Кəсіби стандарттың бірліктері мен мұғалімнің орындайтын еңбек функцияларын сипаттайтын функциональдық карта осы стандарттың 2-қосымшасында көрсетілген. 15. Мұғалімнің құзыреттіліктеріне қойылатын талаптар осы стандарттың 2-қосымшасында көрсетілген. Негізгі орта білім кəсіби стандартына 1-қосымша Қызмет түрлері, кəсіптер, біліктілік деңгейлері № р/с

Қызмет түрі атауы 1 Педаго2 гикалық 3 қызмет 4

Еңбек нарығы тенденциялаҚР МЖ 01-2005 сай рын есепке алғандағы кəсіп кəсіптер атауы атауы Санат жоқ мұғалім (5.5) Мұғалім (математика, Екінші санатты мұғалім (5.4) орыс тілі мен əдебиеті Бірінші санатты мұғалім (5.3) жəне басқа пəндер) Жоғарғы санатты мұғалім (5.2)

ҰБШ біліктілік деңгейі 5 5 5 5

Негізгі орта білім кəсіби стандартына 2-қосымша 1. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланыс Қазақстан Республикасы мемлекеттік кəсіптер жіктеуіші (ҚР МКЖ) Базалық топ 2320 Орта мектеп мұғалімдері Басшылардың, мамандардың жəне басқа да қызметшілері лауазымдарының үлгілік біліктілік сипаттамалары (ҮБС) ҰБШ сəйкес біліктілік деңгейі Санаттар 5 жоғарғы бірінші екінші санаты жоқ

2. Еңбек шарттары, білімі жəне тəжірибесіне қойылатын талаптар 5. Кəсіби стандарт негізінде берілетін сертификаттардың түрлері 6. Кəсіби стандартты əзірлеушілер Орал гуманитарлық-техникалық колледжі 7. Келісім парағы Мекеме атауы Келісім уақыты Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан Мемлекеттік Университеті

Кəсібі бойынша мүмкін жұмыс орындары (кəсіпорын, ұйым) Зиянды жəне қауіпті еңбек жағдайлары

Меншік нысандарына қарамастан білім беру мекемелерінің барлық түрлері (негізгі орта мектептер, лицейлер, гимназиялар). Тұрақты жұмыс кестесі, мөлшерлі жұмыс күні 18 сағат, 1,5 жүктемеге дейін рұқсат етіледі. (Соңы 19-бетте).


(Соңы. Басы 18-бетте). Жұмысқа жіберудің ерекше шарттары ҰБШ біліктілік деңгейі 5 5 5 5

М 5.1

ҚР заңнамаларына сай (мұғалім дипломы, СТБ сертификаты, дəрігерлік кітапшасының болуы). Кəсіптік білім беру жəне оқыту деңгейі Санаты жоқ орта буын маманы: техникалық жəне кəсіптік, (арнаулы орта, кəсіптік орта) білім Екінші санатты орта буын маманы: техникалық жəне кəсіптік, (арнаулы орта, кəсіптік орта) білім Бірінші санатты орта буын маманы: техникалық жəне кəсіптік, (арнаулы орта, кəсіптік орта) білім Жоғары санатты орта буын маманы: техникалық жəне кəсіптік, (арнаулы орта, кəсіптік орта) білім

Қажетті еңбек тəжірибесі -

Ф4 Ф5 Ф6 Ф7

М 6.1

Еңбек қызметінің атауы (кəсіби стандартының бірліктері) Оқушылардың тұлғалық əлеуетін диагностикалау. Тұлғаны қалыптастыру моделін əзірлеу Ұйымдастырушылық, əдістемелік жəне техникалық жағдайларды жобалау Оқушылардың оқу қызметінің моделін əзірлеу Оқушылардың тұлғалық жəне кəсіптік əлеуетін (сапасын) ашуға арналған жағдай орнату Өзіндік іс–əрекетті түзету жəне рефлексиялау Оқыту сапасының мониторингін өткізу

М 7.1

4-кесте. Кəсіби стандарт бірліктерінің сипаттамасы (функционалдық карта) Еңбек функЕңбек заттары цияларының шифры Ф1 Себеп, қажеттіліктер, сезім (эмоциялар), қызығушылықтар. Сезінулер, қабылдау, жады, ойлау, сөйлеу, ерік, қабілеттер. Мінез. Оқушының дене, психологиялық, рухани, интеллектуалдық дамуы. Ф2

Ф3

Ф4

Ф5

Ф6

Ф7

Ұтқырлықты, икемділікті, кері əсерлерге қарсы тұру, ашық ақпараттық қоғам жағдайына тез бейімделуді дамыту.

Ұйымда-стырушылық, əдістемелік жəне техникалық жағдайлар. Денсаулық сақтау ортасы.

Педагогикалық үрдістің мазмұнын, педагогикалық құралдарды, технологияларды, педагогикалық қызметті ұйымдастырудың құрылымын, түрлері мен тəсілдерін білу

Еңбек құралы Сауалнамалар, тест тапсырмалары, сұрау парағы

Модель əзірлеу бойынша жұмыс жоспары. Руханиадамгершілік орта. Тұлғаны қалыптастыру моделі.

Оқу-əдістемелік қамту. Оқытудың техникалық құралдары. Жабдықталған мультимедиялық кабинеттер, лабораториялар, спорт залдар. Кітапхана, электронды оқу залы. Педагогикалық қызметтің мазмұны. Педагогикалық үрдістің барысын жəне нəтижесін болжау əдістемесі. Оқушы мен мұғалім қызметінің жоспары. Педагогикалық қызметті ұйымдастыру моделі.

Оқушының Ақпараттық-оқыту тұлғалық-кəсіптік ортасы. Оқу əлеуетін (сапасы) ашу құжаттары, электрондық оқулықтар. Электрондық қорлар, Техникалық оқыту құралдары. Интерактивтік қарым-қатынас. Өзара бірлескен Өз қызметінің іздеу режимі. рефлексиясы жəне Талдау мен өзіндік түзету. Ояту, жеке мотивация, талдау сызбасы. Рефлексия адамның сыртқы проблемасын ішкі про- нəтижелері. блемасына айналдыру Қызметті түзету.

Оқу сапасының мониторингін өткізу. Қызметті бақылау, бағалау, талдау.

Міндеттер (еңбек əркеттерінің сипаттамасы) М 1.1 Оқушының тұлғалық əлеуетін диагностикалау əдістерін зерттеу. М 1.2 Оқушының тұлғалық əлеуетін диагностикалауды өткізу М 1.3 Диагностика нəтижелерін жүзеге асыру М 1.4 Тұлға моделін қалыптастыруда диагностика нəтижелерін пайдалану М 2.1 Бейімделуге жағдай жасау, ұжым қалыптастыру, білімге, мемлекеттік тілді құрметтеуге, көптілділікке тарту, қарымқатынас мəдениетіне тəрбиелеу. М 2.2 Ұлттық сана-сезім қалыптастыру, эстетикалық қызығушылығы мен көркем талғамын дамыту М 2.3- Оқушыларды рухани-адамгершілік құндылықтарға тарту. М 2.4- Көшбасшының, өз елінің патриоттарының тұлғалық сапаларын дамыту М 3.1 Əлеуметтік қорғау, бейімделу, оқушылар мен педагогтардың денсаулығын сақтау. М 3.2 Оқу-тəрбие үрдісін материалдық-техникалық қамту. М 3.3 Педагогикалық үрдісті əдістемелік қамту М 3.4 Басқару, біріге басқару жəне өзін-өзі басқару жүйесін əзірлеу М 4.1 Педагогикалық қызметтің нақты мақсаты мен міндеттерін қою. Соңғы нəтижені болжау. М 4.2 Оқу ақпаратының мазмұнын болжау, оқу материалының мазмұнын іріктеу жəне құрастыру М 4.3 Нəтижеге бағытталған сабақтарды, сыныптан тыс шараларды моделдеу. М 4.3 Шығармашылық тапсырмалар, жаттығулар, жобалар . орындауға оқушыларды жұмылдыру М 5.1 Ақпараттық-оқыту ортасын əзірлеу М 5.2 Оқу ақпаратын модульдеу М 5.3 Ақпараттық-оқыту алаңын құрастыру М 5.3 Интерактивті қарым-қатынас жобалау.

М 6.1 Адамның өзіндік талдау, ұғыну, түйсіну қабілеттерін дамыту. М 6.2 Рефлексивтелетін қызметтің тиімділігін, өнімділігін зерттеу. М 6.3 Рефлексия нəтижелерін анықтау жəне тұжырымдау. М 6.4 Педагогикалық қызметке өзгерістер енгізу. Сауалнама жүргізу, М 7.1 Мұғалімнің мониторинг жүргізуге бірлескен дайындығы. рефлексия. Ішкі жəне сыртқы М 7.2 Критерийлер мен бақылау. көрсеткіштерді анықтау Электрондық М 7.3 Педагогикалық бақылаушы қызметті талдау жəне бағдарламалар. бағалау рефлексия. М 7.4 Педагогикалық Білім алушының менеджменттің таңдалған портфолиосы. əдістері, функциялары мен формаларының нəтижелілігі. Оқушылар, ата-аналар, қоғам көзқарасындағы оқу орнының, мұғалімнің имиджі.

М 1.1

М 2.1

М 3.1

М 4.1

Тұлғалық жəне кəсіптік құзыреттіліктер Оқушылардың тұлғалық сапаларын диагностикалау əдістерін басшылықпен зерттеуді қарастыратын оқу-тəрбие үрдісіндегі басқару қызметі. Бейімделуге, оқушылар ұжымын қалыптастыруға, мемлекеттік тілді білуге жəне құрметтеуге, көптілділікке, мінез-құлық мəдениетін тəрбиелеуге жағдай жасауды қарастыратын тəрбие үрдісін ұйымдастырудағы басқару қызметі. Əлеуметтік қорғауды, бейімделуді, оқушылар мен педагогтардың денсаулығын сақтауды қарастыратын педагогикалық үрдістегі басқару қызметі.

Педагогикалық қызметтің нақты мақсаты мен міндеттерін қоюды ұйымдастыру, оның нəтижесін болжау шеңберіндегі басқару қызметі.

Біліктер мен дағдылар Тұлғалық сапаларды зерттеуде диагностиканың тиімді əдістерін таңдау.

М 2.2

М 3.2

М 4.2

М 5.2

М 6.2

М 7.2

Педагогикалық қызметті ұйымдастыру құрылымы, түрі, тəсілдері. Білім алушылардың əртүрлі контингентінің ерекшеліктері. Игеру үрдісіндегі оң мотивацияны ынталандыру. Педагогикалық қарым-қатынас. Пəндерді оқыту əдістемесі.

Рефлексия ұйымдастыру кезеңдері. Рефлексиясубъектінің ішкі психикалық актілері мен күйлерін сезіну үрдісі.

Педагогикалық диагностика теориясы, əдістемесі мен технологиясы, мониторинг өткізу.

Оқушының тұлғалық əлеуетін диагностикалауды өткізуді қарастыратын оқу-тəрбие үрдісі шеңберіндегі басқару қызметі. Ұлттық сана-сезімді қалыптастыру, көркем талғамы мен эстетикалық қызығушылығын дамытуды қарастыратын оқу-тəрбие үрдісі шеңберіндегі басқару қызметі.

Ұжым мен тұлғаны психологиялықпедагогикалық диагностикалаудың нақты əдістемесін қолдану. Сыни ойлауды қалыптастыру, көшбасшылық сапаларды, қарымқатынас, төзімділікті, креативтілікті, жинақылықты қалыптастыру. Тəрбие шараларын ұйымдастыру мен өткізу. Оқу-əдістемелік Оқу-тəрбие үрдісін кешеннің, картотематериалдықканың, дидактикатехникалық қамтуды лық, оқытудың қарастыратын техникалық жəне оқу-тəрбие үрдісі басқа да құралдашеңберіндегі басқару рының болуы мен қызметі. білім стандарты талаптарына, кабинеттің бейініне сəйкестігі. Оқу ақпаратын Оқу ақпаратының мазмұнын болжау, оқу болжау тəсілдерін ақпаратының мазмұнын меңгеру. іріктеу мен Педагогикалық мақсатқа жету құрастыруды үшін оқу қарастыратын оқу-тəрбие үрдісі ақпаратының мазмұнын іріктеу, шеңберіндегі басқару ойлауды дамыту. қызметі. Оқу материалын таңдау. Оқушы əрекеті мен өз əрекетінің тізбектілігін құру білігі. Оқушылардың əрекетін жобалау, ұйымдастырушылық қабілетін дамыту. Белсенді оқыту əдістері мен формаларын пайдалану. Оқу ақпараты Оқу ақпаратын модульдеуді көздерін іріктеу. Оқу ақпаратын қарастыратын оқу талдау, логикалық үрдісі шеңберіндегі құрылымдау, алгобасқару қызметі. ритмдеу тəсілдерін меңгеру. Модуль, гипермəтін, көпдеңгейлі тапсырма мен тест тапсырмаларын құру. Əрекет ауысуын, ойлау Бірлескен ізденіс тəртіптемесін əрекетінен дене ұйымдастыру. əрекетіне көшу, Оқушыларды қызметтің тиімді алдағы жұмыстың тəсілдерін таңдау. мақсатын анықтау, Орындалған мақсат қоя білу мен əрекеттердің тізбектілігін қалпына өз білімін жетілдіруге, жеке мотивакелтіру. цияға, оянуға үйрету. Əр түрлі Критерийлер мен формадағы көрсеткіштерді бақылау өткізу: анықтауды фронталды, қарастыратын оқу топтық, жеке, үрдісі шеңберіндегі аралас жəне басқару қызметі. оқушылардың өзін-өзі қадағалауы. Білім сапасының тəуелсіз бағалауды өткізу.

5.2 мұғалімнің құзыреттіліктеріне қойылатын талаптар М 1.4

М 2.4

М 3.4

М 4.4

Оқушының дамуының жеке траекториясы. Оқушының белсенділігін зерттеуді диагностикалық қамту. Жалпыадамзаттық құндылықтар. Тəрбие жұмысының əдістемесі. Тəрбие жəне сыныптан тыс шараларды ұйымдастыру.

Оқу –тəрбие үрдісін ұйымдастыру ерекшеліктері. Қауіпсіздік ережелері, санитарлықгигиеналық нормалар. Өрт қауіпсіздігі.

Оқу-тəрбие үрдісін ұйымдастыру бойынша нормативтік құжаттар. Педагогикалық қызметті ұйымдастыру бойынша практикалық бағытталған, кəсіптік білімі. Оқушы мен мұғалімнің педагогикалық қарым-қатынасы. Білім мазмұны, педагогикалық құралдар, технологиялар. Оқу ақпаратының көздерін іріктеу, игеру үрдісінде оң мотивацияға ынталандыру.

Оқыту үрдісінің психологиялық мəні. Оқыту үрдісінің педагогикалық заңдылықтары. Пəн бойынша білімі. Пəн саласындағы ғылыми-əдістемелік білімі. Рефлексия – оқушының оқу жетістіктерін анықтау, қызмет тəсілдерін түсіну.

М 6.4

М 7.4

Тұлға мен ұжымның психологиялықпедагогикалық диагностикалаудың нақты əдістемесін қолдану.

Диагностика өткізу əдістемесі. Оқушының дамуының жеке траекториясы. Оқушының белсенділігін зерттеуді диагностикалық қамту.

Сыни ойлауды қалыптастыру, көшбасшылық сапаларды, қарым-қатынас, төзімділікті, креативтілікті, жинақылықты қалыптастыру.

Көшбасшылық мектебі. Көшбасшылық сапаларды дамыту. Рухани-адамгершілік тəрбиесі. Патриоттық тəрбие. Білім алушылар, Басқарудың негізгі ата-аналар əлеуметтік қажеттіліктерін функциясы. Еңбек қанағаттандыру, функциясы. Басқару, іс-əрекетті үйлестіру, ұйымдастырушылық, тиімді нəтижеге қол əлеуметтік-тұрмыстық жеткізу. Өзін-өзі басқару функция. Басқару, мен бірлесе басқаруды біріге басқару, оқу дамыту. нəтижелерін өлшеу, бақылау жəне бағалау. АқпараттықОқушыларды Құзыреттілікке бағытталған коммуникациялық шығармашылық тапсырмалар, тапсырмалар, жобалар, технологиялар. жаттығулар мен рефераттар əзірлеу Оқушылардың жобалау əрекетін жобаларды орындауға тəсілдерін меңгеру. ұйымдастыру. Оқу өзбетімен жұмылдыруға Оқушылардың жұмысын белсендіру. ақпаратын алу жауапкершілікті Білім алушылардың көздерін іріктеу, игеру қарастыратын үрдісінде оң педагогикалық үрдіс қызметі мен тəртібін шеңберіндегі басқару реттеу. мотивацияға ынталандыру. қызметі. Қашықтықтан Өзбетімен интерактивті Оқыту əдістерін дифференциациялау, қарым-қатынас қарым-қатынасты əдістемелік тəсілдердің əдістерін жобалау. жобалау суретін құру, қашықтық- Оқушыға жауапкершілігін, педагогикалық əсер шығармашылық тан қарым-қатынас ету əдістері. қарым-қатынастың жаңа тəсілдерін жобалау, Интерактивті ақпараттық-коммуниформаларына кациялық тенологияқарым-қатынасқа ұмтылысты лардың функционалды қызығушылығы. қарастыратын мүмкіндіктерін жүзеге педагогикалық үрдіс шеңберіндегі басқару асыру тəсілдерін қызметі. меңгеру. Жағдаятты бақылау Келесі əрекеттерге Келесі əрекеттерді өзгерістер енгізу. түзету. жəне бағалау, өз мақсатына сəйкес түзетулер енгізу. Педагогикалық Оқу орнының нарық Таңдалған менеджмент сұранысы мен педагогикалық қажеттілігіне, нақты функциясы əдістері менеджмент əдістері, мен формалары. Оқу тұтынушының функциялары мен орны, педагогтың сұранысына формаларының имиджін анықтау нəтижелілігін талдауды бағытталуы. критерийлері. Рейтинг Имидж, оқу сапасын қарастыратын картасы. арттыруға ұмтылу, педагогикалық үрдіс өзбетінділік, сұранысқа шеңберіндегі басқару сай мақсат пен қызметі. бағдарламаларды түзету, соңғы іс-əрекет нəтижесін анықтау.

5. Кəсіби стандарт негізінде берілетін сертификаттардың түрлері 6. Кəсіби стандартты əзірлеушілер Орал гуманитарлық-техникалық колледжі 7. Келісім парағы Мекеме атауы Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Орал қалалық білім бөлімі Орал қаласының №6 жалпы орта білім беретін мектебі М.Б.Ыхсанов атындағы №36 орта жалпы білім беретін мектебі

Келісім уақыты

8. Кəсіби стандартты сараптау жəне тіркеу Кəсіби стандарт тіркелді Кəсіби стандарттар Реестріне енгізілді, тіркеу № _______________ Хат (хаттама) № ___________ Мерзімі__________________ Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым ғылым Министрі міндетін атқарушының 2013 жылғы 13қыркүйектегіі № 373 бұйрығымен бекітілген, Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде 2013 жылғы 16 қазанда № 8819 нөмірмен тіркелген.

Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 21 қаңтар

№23-ө-м

Астана қаласы

(Жалғасы. Басы 49, 55, 61, 63-нөмірде.) Педагогикалық диагностиканың теориясы мен əдістемесі, оқыту сапасын мониторингі, дамуын жүргізу. Бақылау формалары.

Диагностика нəтижесін жүзеге асыруды қарастыратын оқу-тəрбие үрдісі шеңберіндегі басқару қызметі. Оқушыларды руханиадамгершілік құндылықтарға тартуды қарастыратын тəрбие үрдісі шеңберіндегі басқару қызметі.

Педагогикалық қызметті ұйымдастыруда диагностика нəтижесін пайдалану.

З 3.3

Педагогикалық үрдісті əдістемелік қамсыздандыруды қарастыратын педагогикалық үрдіс шеңберіндегі басқару қызметі.

Əдістемелік шараларға қатысу. Ашық сабақтар өткізу. Əдістемелік бірлестік, шығармашылық топ жұмысын басқару, озық тəжірибе жинақтау, өз білімін жетілдіру. Сабақта жаңа технологияларды, ОƏК қолдану.

Əдістемелік жұмысты ұйымдастыру. Əдістемелік ұсынымдар дайындау. Жаңа педагогикалық технологиялар. ОƏК əзірлеуге жəне қолдануға қойылатын əдістемелік талаптар.

З 4.3

Нəтижеге бағытталған сабақтарды, сыныптан тыс шараларды моделдеуді қарастыратын оқу үрдісі шеңберіндегі басқару қызметі.

Күнтізбеліктақырыптық жоспарға сəйкес құзыреттіліктерге бағытталған сабақ жоспарлары мен конспектілерін құрастыру. Сабаққа презентациялық көрнекі материалдар дайындау. Оқытуда құзыреттілік бағытында сабақтар мен сыныптан тыс шаралар моделдеу жəне өткізу. Əдістер мен инновациялық технологияларды жікетеу жəне қолдану. Сыныптың журналын, пəндік үйірме жұмыстарын жəне басқа да жүргізу.

Сабаққа қойылатын қазіргі талаптар. Сабақтың құрылымы, түрі жəне типі. Оқыту əдістерінің жіктелуі. Оқытудың инновациялық технологиялары. Оқушылардың ой қызметін қалыптастырудағы əдістемелік тəсілдер.

З 2.3

М 5.4

Өзбетімен оқушылардың жеке траекториясын құрастыру жəне диагностика нəтижелерін пайдалануға жауапткершілігін қарастыратын оқутəрбие үрдісі шеңберіндегі басқару қызметі. Көшбасшының тұлғалық сапасын, өз еліне патриоттық сезімдерін дамытуды қарастыратын тəрбие үрдісі шеңберіндегі басқару қызметі. Басқару, біріге басқару жəне өзін-өзі басқару жүйесін дамытуды қарастыратын педагогикалық үрдіс шеңберіндегі басқару қызметі.

Жұмысшылардың жұмыстары мен кəсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығын (55-шығарылым) бекіту туралы

5.3 мұғалімнің құзыреттіліктеріне қойылатын талаптар З 1.3

Білімдер

Оқушылардың тұлғалық сапалары. Диагностиканы өткізу құралдары мен əдістемесі. Оқушылардың жас жəне жеке ерекшеліктері. Зерттеу өткізу əдістері мен формалары. Басқа адамдармен Тəрбие жұмысының қарым – қатынаста теориясы мен əдістемесі. сенімділік ахуалын Оқушылардың əлеуметтік құру. Білім алушы- картасы. лардың əлеуметтік Оқушы моделі: шеберлік картасын құрастыру. тізімі, жəне тұлғалық Оқушылар ұжымын сапалар, оқудағы құру. Оқушыларды жетістіктер, қоғаммен көптілділікке өзара əрекеттесу. оқытуда тиімді жеке Мінез-құлық мəдениеті. үйлесімділікті қамтамасыз ету. Жетім, əлеуметтік Педагогикалық үрдісті ұйымдастырудың деңгейі төмен отбасы балаларына ерекшеліктері. материалдық көмек Денсаулықты сақтау ортасын құрастыру. көрсету. Оқушыларды тамақтанды- Ғимаратқа қойылатын санитарлық-гигиеналық ру, дəрігерлік көмекпен қамтамасыз талаптар. Нормативтік ету. Салауатты өмір құжаттар. салтын сақтау. ТҚ ережелерін, санитарлық-гигиеналық нормаларды, безендіруге қойылатын эстетикалық талаптарды сақтау. Оқушылардың жазғы сауықтыру демалысын ұйымдастыру. Оқыту мен дамы- Педагогикалық қызметті тудың мақсаттарын ұйымдастыру бойынша тəжірибеліканықтау арқылы бағдарланған, кəсіби стандартты жəне қарапайым біртек- білім. Оқу қызметін жоспарлау жəне тес практикалық ұйымдастыру. тапсырмаларды Оқыту жəне дамыту жəне шешу. Мақсат пен міндет- басқа да үрдісті терді тұжырымдау. ұйымдастыру түрлері, тəсілдері мен құрылымы. Соңғы нəтижені болжау. Педагогикалық қызметтің күтілетін нəтижесін болжау.

Өз қызметін жоспарлау, қоршаған ортамен пəндік-əлеуметтік қарым-қатынасын өзіндік талдау, ұғыну, түйсінуді қарастыратын оқу үрдісі шеңберіндегі басқару қызметі. Мониторинг өткізуге мұғалімнің дайындық деңгейін қарастыратын педагогикалық үрдіс шеңберіндегі басқару қызметі.

Оқу ақпаратын болжау тəсілдерін меңгеру. Педагогикалық мақсатқа жету үшін оқу ақпараты мазмұнын іріктеу, ойлауды дамыту. Өз əрекеті мен оқушы əрекетінің тізбектілігін құру білігі. Электрондықоқыту ортасында жұмыс жасау тəсілдерін меңгеру. Қызмет тəсілдерін қалыптастыруды меңгеру. Сыртқы мəселелерді ішкі мəселеге ауыстыру, нақты сапалар мен қабілеттерін айқындау. Білім сапасын диагностикалау, пелагогикалық талдау тəсілдерін меңгеру.

5.4 мұғалімнің құзыреттіліктеріне қойылатын талаптар М 1.2

5.5 мұғалімнің құзыреттіліктеріне қойылатын талаптар Міндеттер шифры

Ақпараттық –оқыту ортасын əзірлеуді қарастыратын оқу үрдісі шеңберіндегі басқару қызметі.

3 жылдан кем емес 4 жылдан кем емес 5 жылдан кем емес

3-кесте. Кəсіби стандарт бірліктерінің тізбесі (кəсіптер еңбек функциялары) Еңбек функцияларының шифрі Ф1 Ф2 Ф3

19

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

Рухани-адамгершілік орта құру. Рухани-адамгершілік құндылықтар мен тəртіп нормалары тəсілін игеру.

Диагностика нəтижесін пайдалануда тəжірибеге бағытталған, кəсіби білім. Рухани тəрбие. Этнопедагогика.

З 5.3

Ақпараттық-оқыту алаңын құрастыруды қарастыратын оқу үрдісі шеңберіндегі басқару қызметі.

Оқу ақпаратын іздеу, талдау жəне өңдеу тəсілдерін меңгеру. Ақпараттық-оқыту алаңын құрастыру біліктілігі, күтілетін нəтижені болжау.

Қазіргі ақпараттық қорлар. Оқу мақсатындағы түрлі бағдарламалық құралдар. Ақпаратты жинақтау, талдау жəне жүйелеу əдістері.

З 6.3

Рефлексия нəтижесін тұжырымдау жəне проблеманы анықтау, шешу тəсілдерін игеру

Алдағы жұмыстың мақсатын анықтау, алынған нəтижені тұжырымдау.

Рефлексия нəтижесі, алдағы жұмыстың мақсатын анықтау.

З 7.3

Педагогикалық қызметті бағалау мен талдауды қарастыратын педагогикалық үрдіс шеңберіндегі басқару қызметі.

Оқу материалын меңгеру үрдісінде оқушылардың қызметін талдау мен бағалау. Оқушылардың оқу үлгерімін ақпараттық-коммуникациялық технология арқылы сараптау. Білім алушылардың білім сапасы нəтижесіне жауапкершілігі.

Білім сапасының критерийлері мен көрсеткіштері. Оқыту нəтижесіне берілетін педагогикалық талдау технологиялары.

Параграф 3. Кітап салғыш машинаның машинисі, 4-разряд 640. Жұмыс сипаттамасы: кітап салғыш автоматта кітап блоктарының мұқаба қаптамаларын салу; басқа көлемді жəне форматты кітаптарды салуға көшу кезінде кітапқа салу автоматының механизмдерін баптау жəне реттеу; қаптамаларды өздігінен салғыштарды, беру механизмін жəне блоктарды тасымалдағыш механизмдерін, желім білікшелерін ауыстыру механизмдерін, кітаптарды транспортер канатына көтеру жəне салынған кітаптарды шығару механизмін орнату жəне реттеу; салынған блоктарды бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықтардың жұмысындағы ақаулықтарды жою. 641. Білуге тиіс: брошюралау-түптеу процестерінің негізгі технологиясы; дайын кітаптардың сапасына қойылатын талаптар; кітап салғыш автоматтардың негізгі тораптарын реттеу. 82. Конверт машинасының машинисі Параграф 1. Конверт машинасының машинисі, 3-разряд 642. Жұмыс сипаттамасы: конверт машиналарында конверттерді жасау; конверт машиналарына орама қағаздарды орнату, баспа формасын түзету. өздігінен салғышты жартылай дайын өнімдермен зарядтау; желім аппараттарын желіммен жəне бояу аппараттарын бояумен толтыру; конверттерді басу, ойып жазу жəне жабыстыру; конверттердің форматы мен қағаздың тығыздығына қарай конверт машинасының жұмысын баптау; желім жағу аппараттары мен бүктеу механизмдерінің жұмысын бақылау; сапасын тексеру, есептеу, конверттерді будаларға бандерольдау жəне буып-түю; қатаң есептегі жартылай дайын өнімдер мен конверттерді қабылдау жəне тапсыру; жұмыстағы ақаулықты жою, конверт машинасын тазарту жəне майлау. 643. Білуге тиіс: конверттерді дайындау процессі; баспа формаларын орнату жəне түзету ережесі; басу бояуының қасиеті; қолданылатын желімдер мен қағаздардың қасиеті; конверт машиналарын реттеу тəсілдері; қатаң есептегі өнімдерді пайдалану тəсілдері. Параграф 2. Конверт машинасының машинисі, 4-разряд 644. Жұмыс сипаттамасы: парақты жəне орама конверт машиналарында көркемдік конверттерді жасау; жоғары білікті конверт машинасының басшылығымен электрлі бақылауесептеу құрылғылары бар орама ротациялық конверт машиналарында көркемдік конверттерді жасау; қызмет көрсетілетін машиналарды баптау, жылдамдықты орама ротациялық конверт машиналарды жөндеу; қызмет көрсетілетін жабдықтардың жұмысындағы ақаулықтарды анықтау. 645. Білуге тиіс: конвертті парақты жəне орама ротациялық машиналардың құрылғысы, қызмет көрсетілетін машиналарды реттеу тəсілдері, қолданылатын басу бояулары мен желімдердің қасиеті. Параграф 3. Конверт машинасының машинисі, 5-разряд 646. Жұмыс сипаттамасы: электрлі бақылау-есептеу құрылғылары бар орама ротациялық конверт машиналарында көркемдік конверттерді жасау; желімделген орама қағазды зарядтау құрылғысына орнату, қағаз төсемін өткізу, бандерольдау секциясының желімдеу аппараттарын толтыру; тарқату механизмін, бандерольдау механизмінің төселетін қалпын автоматты бақылауға арналған құрылғыларды, форматты кесу жəне бұрыштарды кесу тораптарын, дайындамаларды тасымалдау тораптарын, конверт клапандарын гуммирлеу секциясын, кептіруді, жүгіртуді, бүктеуді, электронды бақылау-есептеу жəне блоктау құрылғысын баптау жəне реттеу; конвертердің сапасын бақылау; жұмыс процессінде ақаулықтарды бақылау. 647. Білуге тиіс: жылдамдықты орама ротациялық конверт машиналарының құрылғысын; жылдамдықты орама ротациялық конверт машиналарының тораптары мен секцияларын жұмыс режиміне жүйелеп қосу, машиналардың барлық тораптарын реттеу тəсілдері. 83. Жабу машиналарының машинисі Параграф 1. Жабу машиналарының машинисі, 3-разряд 648. Жұмыс сипаттамасы: жабу машиналарында баспа баспаларын тыспен (қарапайым жəне таратып) жабу; блоктың форматы мен көлеміне сəйкес форматты таяныштарды шəкілдер бойынша, бұрылыс үстелінің құрылғысын, қысу, өздігінен салғыш жəне басқа да механизмдерді орнату жəне реттеу; жұмыстағы ақауларды жою, жабу машиналарын тазарту жəне майлау.

649. Білуге тиіс: жабу түрлері; брошюраларды тыспен жабудың технологиялық процессін; жабу кезінде қолданылатын қағаздар мен желімдердің қасиеті; қолданылатын жартылай дайын өнімдердің жəне дайын брошюралардың сапасына қойылатын талаптар; жабу машиналарын реттеу тəсілдері. 84. Қаптама жасайтын машиналардың машинисі Параграф 1. Қаптама жасайтын машиналардың машинисі, 3-разряд 650. Жұмыс сипаттамасы: қаптама жасайтын машиналарда мұқаба қаптамасын жабу; секцияларды картонды жақтармен, түбіршек материалдармен жəне қалдықтармен тиеу; картон мен қалдықты беру тораптарын, пышақ, шеттерін бүгу жəне өңдеу, каландрирлеу жəне желім жағу механизмдерін реттеу; жоғары білікті қаптама жасайтын машинаның машинисінің басшылығымен қаптама жасайтын машиналарда тұтас жабатын жəне құрама түптеу қаптамаларын жасау; матамен, қалдықтың орамасын орнату; секцияларды картонды жақтармен тиеу; желім аппараттарына желімді құю; жұмыстағы ақауларды жою, қаптама жасайтын машиналарды тазарту жəне майлау. 651. Білуге тиіс: құрама жəне тұтас жабатын түптеу қаптамаларын жасаудың технологиялық процессін; мұқаба қаптамасының сыныптамасын; қолданылатын материалдар мен дайын қаптамаларға қойылатын техникалық талаптарды. Параграф 2. Қаптама жасайтын машиналардың машинисі, 4-разряд 652. Жұмыс сипаттамасы: өздігінен салғышсыз қаптама жасайтын машиналарда тұтастай жабатын жəне құрама мұқаба қаптамаларын жасау; əртүрлі түрдегі жəне форматты қаптамаларды жасауға көшу кезінде механизмдерді баптау жəне реттеу; картон мен қалдықты беру тораптарын, шеттерді бүктеу жəне өңдеу, каландрирлеуші, желім жағушы жəне пневматикалық құрылғыларды орнату жəне реттеу; сыртқы материалдардың дайындамаларын тиеу; қаптама жасайтын материалдардың жұмысындағы ақауларды жою; жоғары білікті қаптама жасайтын машинаның машинисінің басшылығымен қаптама жасайтын автоматтарда тұтас жабатын мұқаба қаптамасын жасау; секцияларға картондарды, тыстарды тиеу; желім аппараттарына желімді құю; жұмыстағы ақауларды жою, қаптама жасайтын аппараттарды тазалау жəне майлау. 653. Білуге тиіс: брошюралау-түптеу процестерінің негізгі технологиясы; түптеу материалдарын пішудің ережесі; түптеу материалдарын жасау кезінде пайдаланылатын материалдарға қойылатын негізгі талаптар; қаптама жасайтын машиналар мен автоматтарды реттеудің ережесі. Параграф 3. Қаптама жасайтын машиналардың машинисі, 5-разряд 654. Жұмыс сипаттамасы: өздігінен салғыштары бар қаптама жасайтын машиналарда тұтастай жабатын жəне құрама мұқаба қаптамаларын (оның ішінде поливинилхлоридтен, бумвинилдан жəне тағы баска жасалған қақпақтарды, престелген пленкасы бар тұтастай қағаз қақпақтарын) жасау; əртүрлі түрдегі жəне форматты қаптамаларды жасау кезінде қаптама жасайтын машиналарды баптау жəне реттеу; басу қосымшасы бар қаптама жасайтын машиналарда құрама мұқаба қаптамаларын жасау, түбіршек жəне жақ бойынша бояулармен басу; бояу аппараттарын баптау жəне реттеу, штамптарды орнату; басу сапасын бақылау; бұрышты пышақтарды, материалдардың бойлық жəне көлденең бүктеулерін, шеттерді өңдеулерді, каландрирлеуші, желім жағушы жəне пневматикалық құрылғыларды орнату; машинаның жұмысындағы ақауларды жою; қаптама жасайтын машиналарда қаптамаларды тыстармен жабу; тыстар мен қаптамаларды өздігінен салғыштарды, тыстарды бүктеу механизмдері мен басқа да механизмдерді орнату жəне реттеу; машинаның жұмысындағы ақаулықтарды жою; картонды, қалдықтар мен тыстарды (əртүрлі материалдардан), кареткаларды, қаптамаларды өздігінен салғыштарды (əртүрлі материалдардан) беру тораптарын орнату жəне реттеу. 655. Білуге тиіс: басылымның форматына қарай қаптама жасайтын машиналардың механизмдерін орнату үшін таблицаларды құру принципі, өздігінен салғыштарды жəне басқа да механизмдерді реттеу тəсілдері. Параграф 4. Қаптама жасайтын машиналардың машинисі, 6-разряд 656. Жұмыс сипаттамасы: қаптама жасайтын автоматтарда тұтастай жабатын мұқаба қаптамаларын жасау; əртүрлі жəне форматты қаптамаларды жасау кезінде автоматты баптау жəне реттеу; əртүрлі материалдардан жасалған картондарды, тыстарды беру тораптарын орнату жəне реттеу. 657. Білуге тиіс: қаптама жасайтын автоматтың құрылғысы мен конструктивтік ерекшеліктері, автомат механизмдерін реттеу тəсілдері. 85. Лактау-гуммирлеу машинасының машинисі Параграф 1. Лактау-гуммирлеу машинасының машинисі, 2-разряд 658. Жұмыс сипаттамасы: жоғары білікті лактау-гуммирлеу машинасы машинисінің басшылығымен басылған өнімдерді форматы 102х126 см дейін лактау-гуммирлеу машиналарында лактау, сондай-ақ барлық типтегі лактау-гуммирлеу машиналарында маркалар мен басқа өнімдерді гуммирлеу; лак пен желімді ваннаға құю; парақтарды қабылдау механизмдері мен басқа да механизмдерді орнату, өздігінен салғыштарды зарядтау; лактау-гумирлеу машиналарын тазалау, жуу жəне майлау. 659. Білуге тиіс: лактау жəне гуммирлеу процестерінің міндеті; қолданылатын материалдар мен жартылай дайын өнімдерге қойылатын техникалық талаптар; майлау материалдардың қасиеті; баспа бедерлерін қолдану ережесі мен оларды сақтау тəсілдері. Параграф 2. Лактау-гуммирлеу машинасының машинисі, 3-разряд 660. Жұмыс сипаттамасы: форматы 102х126 см дейін лактау-гуммирлеу машиналарында басылған бояу өнімдерін (тыстарды, маркаларды; ашық хаттарды, көркемдік репродукциялар мен затбелгілік-буып-түю өнімдерін) лактау; барлық типтегі лактау-гуммирлеу машиналарында маркалар мен басқа өнімдерді гуммирлеу; жоғары білікті лактау-гуммирлеу машинасы машинисінің басшылығымен басылған өнімдерді ірі габаритті (форматы 1З0х130 см) лактау-гуммирлеу машинасында лактау; декелді даярлау жəне орнату; кептіргіш құрылғыларды, лак қабатының қалыңдығын жəне бедердегі желімді, ауаны беру жəне оның температурасын реттеу. лак пен желімді құрастыру; лактау-гуммирлеу машиналарының жұмысындағы ақаулықтарды жою. 661. Білуге тиіс: лак пен желімнің қасиеттері, өнімнің сипаттамасын ескере отырып, оларды қолдану ережесі; лактау жəне гуммирлеу сапасын бақылау əдістері; лактау-гуммирлеу машиналарының механизмдерін реттеу ережесі. Параграф 3. Лактау-гуммирлеу машинасының машинисі, 4-разряд 662. Жұмыс сипаттамасы: форматы 102х126 см дейін лактау-гуммирлеу машиналарында жоғары көркемдік өнімдерді: тыстарды, маркаларды, ашық хаттарды, мұражай суреттерінен репродукцияларды ледеринде жəне басқа техникалық матада, мелованды фототиптік жəне пластифицирленген қағаздарда лактау; ірі габаритті (форматы 130х130 см) лактау-гуммирлеу машиналарында өнімдердің барлық түрлерін лактау; жоғары білікті лактау-гуммирлеу машинасы машинисінің басшылығымен ірі габаритті (форматы 130х130 см) лактау-гуммирлеу машиналарында басылған жоғары көркемдік Гознак өнімдерді лактау; қосарлы пневматикалық өздігінен салғышты баптау, реттеу; инфрасəулелердің лампалары мен желдеткіштерінің жұмысын қадағалау; доғалы соплоларды, салқындатқыш құрылғыларды орнату жəне ірі габаритті лактау-гуммирлеу машиналарында лактайтын өнімге қабылдау. 663. Білуге тиіс: Ледеринге жəне қағаздың жоғары сортты арнайы түрлеріне лак жабындыларын жағу ерекшеліктері; ірі габаритті лактау-гуммирлеу машиналарында механизмдерді реттеу тəсілдері. Параграф 4. Лактау-гуммирлеу машинасының машинисі, 5-разряд 664. Жұмыс сипаттамасы: ірі габаритті лактау-гуммирлеу машиналарында жоғары талап қойылатын Гознак бұйымдарының жоғары көркемдік өнімдерін (маркалар, маркаланған ашық хаттар жəне тағы баска) лактау. 665. Білуге тиіс: Гознактың жоғары көркемдік бұйымдарын лактаудың ерекшеліктері. 86. Сызу машиналарының машинисі Параграф 1. Сызу машиналарының машинисі, 2-разряд 666. Жұмыс сипаттамасы: орама жəне парақты сызу машиналарында дəптерлерге арналған қағаздарды жəне ақ өнімдерінің бұйымдарын сызу бойынша дайындық жұмыстарын орындау; сызу қағаздарының барлық түріне арналған жиынтықтарды құрастыру; орама мен өздігінен салғыштарды қағазбен толтыру; бояу аппараттарына бояуларды құю; қағаз парақтарын түйістіру; сызу машиналарын тазарту жəне майлау. 667. Білуге тиіс: сызғылардың түрлерін жəне оларға жиынтықтарды құрастыру; қолданылатын қағаздар мен бояуларға қойылатын техникалық талаптар. Параграф 2. Сызу машиналарының машинисі, 3-разряд 668. Жұмыс сипаттамас: (Жалғасы 20-бетте).


20

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 19-бетте).

орама жəне парақты сызу машиналарында дəптерлерге арналған қағаздарды жəне ақ өнімдерінің бұйымдарын сызу; сызу жиынтықтарын, резеңке білікшелерді, қағазды шабу өлшемдерін орнату; жұмыстағы ақаулықтарды жою, сызу машиналарын реттеу. 669. Білуге тиіс: қолданылатын қағаздар мен бояуларды қолдану қасиеттері; сызу сапасына қойылатын техникалық талаптар; сызу машиналарын реттеу тəсілдері. 87. Кітаптарды футлярларға салу машинасының машинисі Параграф 1. Кітаптарды футлярларға салу машинасының машинисі, 2-разряд 670. Жұмыс сипаттамасы: жоғары білікті кітаптарды футлярларға салу машинасы машинисінің басшылығымен футлярларды жасау жəне қызмет көрсетілетін машиналарда кітаптарды футлярларға салу; кітаптарды кітап салғыш футлярларға салу үшін машинаға тиеу; өздігінен салғышты футлярлар пішімдерімен зарядтау; қызмет көрсетілетін машиналардың механизмдерін реттеуге қатысу. 671. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін машиналардың жұмыс істеу принципі; қолданылатын материалдардың қасиеті; қолданылатын жартылай дайын өнімдерге қойылатын техникалық талаптарды. Параграф 2. Кітаптарды футлярларға салу машинасының машинисі, 4-разряд 672. Жұмыс сипаттамасы: футлярларды жасау жəне кітаптарды футлярларға салу машинасында кітаптарды кітап салғыш футлярларға салу; кітаптарды өздігінен салғыштарды жəне футлярлардың пішімдерін орнату жəне реттеу, футляр пішімдерін өткізу механизмдерін реттеу, футлярларды, желім аппараттарын қалыптастыру жəне футлярға салынған кітаптарды шығаруды реттеу; басқа форматты жəне көлемді кітаптарды салуға көші кезінде қызмет көрсетілетін машиналардың механизмдерін баптау жəне реттеу; машинаның жұмысындағы ақаулықтарды жою. 673. Білуге тиіс: кітаптарды футлярларға салу машинасының құрылғысын; кітаптарды футлярларға салу сапасына қойылатын техникалық талаптар; қызмет көрсетілетін машиналардың негізгі тораптарын реттеу тəсілдері жəне оны баптау ережесі. 88. Желімдеу-каптал машиналарының машинисі Параграф 1. Желімдеу-каптал машиналарының машинисі, 3-разряд 674. Жұмыс сипаттамасы: өздігінен салғышсыз желімдеу-каптал машиналарында кітап блоктарының түбіршектерін қағазбен желімдеу жəне капталды жапсыру; қағаздар мен капталдарды секцияға толтыру; желім аппараттарына желімдерді құю; қағаз-каптал мен желім секцияларын, қысу төсемдерін, қысқаш тасымалдағыштары мен қабылдағыш құрылғылардың бұрылыс үстелін реттеу; желімдеу-каптал машиналарын баптау; жұмыстағы ақаулықтарды жою, машиналарды тазарту жəне майлау. 675. Білуге тиіс: желімдеу-каптал машиналарының негізгі тораптарының жұмыс істеу принципі жəне реттеу ережесі; брошюралау-түптеу процессінің технологиясы; қағазға, капталға, желімге, өңделген блоктың сапасына қойылатын техникалық талаптар; желімдеу-каптал машиналарының негізгі тораптарын реттеу ережесі. Параграф 2. Желімдеу-каптал машиналарының машинисі, 4-разряд 676. Жұмыс сипаттамасы: өздігінен салғышы бар желімдеу-каптал машиналарында кітап блоктарының түбіршектерін қағазбен желімдеу жəне капталды жапсыру; өздігінен салғыштарды зарядтау жəне реттеу. машиналардың барлық тораптарын баптау. 677. Білуге тиіс: желімдеу-каптал машиналарының құрылғысы; өздігінен салғышты реттеу ережесі; машина механизмдерін жұмыстың дəлдігіне тексеру ережесі жəне баптау тəсілдер. 89. Іріктеу-тігу машиналарының машинисі Параграф 1. Іріктеу-тігу машиналарының машинисі, 3-разряд 678. Жұмыс сипаттамасы: жоғары білікті машинистің басшылығымен 18-30 секцияда парақты іріктеу машиналарында əртүрлі форматты жəне көлемді блоктарды жинақтау; блоктың форматы мен көлеміне сəйкес дəптерлердің өздігінен салғыштарды, іріктеу жəне жылдамдатқыш тасымалдағыштарды, қысқыштарды, таяныш талшықтарын, сорғылар мен ілгектерді орнату жəне реттеу; қызмет көрсетілетін машиналардың жұмысындағы ақаулықтарды жою, машиналарды тазарту жəне майлау; жоғары білікті іріктеу-тігу машинасы машинисінің басшылығымен 16 секциялы парақты іріктеу машиналарында əртүрлі форматты мен көлемді ашық хаттар жинақтарын іріктеу. 679. Білуге тиіс: кітаптардың элементтерін; ашық хат жинақтарының түрлері; дəптерлердің, ашық хаттардың сапасына жəне ашық хаттарды жинақтау түрлеріне қойылатын техникалық талаптар; парақты іріктеу машиналарының негізгі тораптарын реттеу тəсілдері; ашық хаттарды басу үшін қолданылатын қағаздың сорттары; ашық хаттардың форматы; ашық хат іріктеу машиналарын реттеу тəсілдері. Параграф 2. Іріктеу-тігу машиналарының машинисі, 4-разряд 680. Жұмыс сипаттамасы: 12 секциялы іріктеу-тігу машиналарында əртүрлі форматты жəне көлемді блоктарды жинақтау жəне тігу. 12-30 секциялы тігінсіз парақты іріктеу машиналарында əртүрлі форматтар мен көлемді, əртүрлі форматты плакаттарды, ашық хаттарды, репродукцияларды іріктеулерді жинақтау; машинаның іріктеу жəне жылдамдатқыш тасымалдағыштардың синхронды жұмыстарын баптау; тігін аппараттарын орнату жəне реттеу. Қызмет көрсетілетін жабдықтардың жұмысындағы ақаулықтарды жою. 681. Білуге тиіс: брошюралау процестерінің технологиясы; өнімдерді жинақтаудың жəне блоктарды тігу сапасына қойылатын техникалық талаптар; қолданылатын сымдарға қойылатын талаптар; парақты іріктеу машиналарының негізгі тораптарын реттеу тəсілдері. Параграф 3. Іріктеу-тігу машиналарының машинисі, 5-разряд 682. Жұмыс сипаттамасы: қос буланған парақты машиналарда үлкен форматты жəне көлемді энциклопедиялық, сөздік жəне жоғары көркемдік басылымдардың блоктарын жинақтау; қызмет көрсетілетін машиналардың синхронды жұмысын баптау; жұмыс процессіне ақаулықтарды жою; электр жабдықтарымен жарақталған парақты іріктеу машиналарында кітап блоктарын жинақтау; парақты коллаторларда нөмірлеуді басумен жəне іріктеулерді бекітумен қатаң есептегі парақтар-бланктер формаларын іріктеуді жинақтау; стапельді коллаторда нөмірлерді басумен сансыз формулярларды іріктеу. 683. Білуге тиіс: энциклопедиялық, сөздікі жəне жоғары көркемдік басылымдардың блоктарын жинақтаудың сапасына қойылатын техникалық талаптар; қос буланған парақты іріктеу машиналарын баптау тəсілдері; электр техника негіздері жəне электр құрылғыларымен жарақтандырылған парақты іріктеу машиналарын баптау тəсілдері; кітап өнімдерінің сапасына қойылатын талаптар, коллатордың негізгі тораптарын жəне нөмірленген барабандарды реттеудің тəсілдері. 90. Жабыстырғыш машинаның машинисі Параграф 1. Жабыстырғыш машинаның машинисі, 2-разряд 684. Жұмыс сипаттамасы: жабыстырғыш жартылай автоматтарында дəптерлерге форзацтарды, иллюстрацияларды жəне парақ бөлігін жабыстыру; дəптердің түбіршектерінің иінінен түбіршек форзацтарының бос жерін, енін реттеу жəне қабаттың қалыңдығына желім жағу; дайын жапсырмаларды түйістіру жəне есептеу; жұмыстағы ақаулықтарды жою, жабыстырғыш жартылай автоматтарды тазарту жəне майлау; жоғары білікті жабыстырғыш жартылай автоматтары машинисінің басшылығымен күнтізбелік блокты қаңылтырмен жиектеуге салу; пайдаланылатын материалдарды жəне жабыстырғыш жартылай автоматты жұмысқа дайындау. 685. Білуге тиіс: жабыстыру түрлері; қолданылатын материалдардың негізгі қасиеті; жартылай дайын өнімнің сапасына қойылатын техникалық талаптар; қаңылтырмен жиектеу сапасына қойылатын талаптар; жабыстырғыш жартылай автоматтарды реттеу тəсілдері жəне күнтізбекті жиектеуге арналған жартылай дайын өнімдерін пайдалану ережесі. Параграф 2. Жабыстырғыш машинаның машинисі, 3-разряд 686. Жұмыс сипаттамасы: жабыстыру автоматында форзацтарды, иллюстрациялар мен парақтардың бөліктерін дəптерлерге жабыстыру, парақты немесе суретті параққа, сондай-ақ парақты суретке салу; дəптерлердің форматы мен қалыңдығына сəйкес өздігінен салғыштың сорғыларын, қысқыштарын, кареткаларын, тегістегіштерін, прессті қысуды, блоктауды жəне басқа да тораптарды орнату жəне реттеу; дайын жабыстырмаларды тексеру, есептеу жəне буып-түю; жұмыстағы ақаулықты жою; жабыстырғыш автоматтарын тазарту жəне майлау; жабыстырғыш жартылай автоматтарында күнтізбелік блокты қаңылтыр жиектеуге салу; жиектерді бүктеу; жабыстырғыш жартылай автоматтың тораптарын реттеу; жиектеу автоматтарында дəптерлерді, сондай-ақ тігінсіз бекітілген кітап блоктарының немесе терможіптермен, қағазбен немесе матамен бекітілген блоктардың түбіршектерін жиектеу; тиеу құрылғыларын дəптердің, өздігінен салғыштың форматы жəне жиектеу автоматтарының қаптамаларын дəптердің қалыңдығы бойынша орнату жəне реттеу. өздігінен салғышты жəне жиектеу ленталарын зарядтау; желімді құю; дəптерлерді түйістіру жəне есептеу; жабыстырғыш жартылай автоматтарда декоративтік бұйымдар үшін жұқа қағаздарды жабыстыру;

өздігінен салғыштардың тарту жіптерін, белгілейтін инелердің, парақтар мен басқа да механизмдерді есептеуге арналған құрылғыларды орнату жəне реттеу; өздігінен салғышты қағазбен зарядтау; жартылай дайын өнімдерді түсіру; желімдеу сапасын бақылау; қызмет көрсетілетін жабдықтарды тазарту жəне майлау. 687. Білуге тиіс: брошюралау операцияларының түрлері мен олардың міндеттері; жұқа қағазбен желімдеу жəне жиектеу технологиясы; күнтізбеліктерді дайындаудың технологиялық процессі; қолданылатын материалдардың қасиеті; жабыстыру автоматтарын реттеу тəсілдері. Параграф 3. Жабыстырғыш машинаның машинисі, 4-разряд 688. Жұмыс сипаттамасы: жабыстырғыш автоматтарда энциклопедиялық, жоғары көркемдік, бірегей басылымдардың дəптерлеріне форзацтарды, иллюстрациялар мен парақтың бөліктерін жабыстыру: Гознактың құжаттамалық кітапшаларының: «Еңбек ардагері» куəліктерінің, көшіп-қону билеттерінің, жүргізуші куəліктерінің жəне басқа бұйымдардың тыстарының барлық алаңын желімдеп жəне престерде қыса отырып, кесінді қаптамаларына басылған титул парағын жабыстыру; қысымды, желім қабатының қалыңдығын тегістеу; тыстың əртүрлі форматтарына өлшемдерді жəне тасымалдағыш жүйелерді орнату; жабыстыру процессін жүргізу; желім жағу аппараттарының жəне парақ беру механизмін реттеу; желімдеу сапасын бақылау; жабыстыру автоматын тазарту жəне майлау; жабыстырғыш автоматтарда форзацтарды бір уақытта желімдеп дəптерлерді жиектеу. 689. Білуге тиіс: қолданылатын желімдердің рецепттері; жабыстырғыш автоматтарды реттеу тəсілдері. Параграф 4. Жабыстырғыш машинаның машинисі, 5-разряд 690. Жұмыс сипаттамасы: титул-жабыстыру машиналарында, барлық алаңын желімдеп жəне престерде қыса отырып, Гознак бұйымдарының (паспорттық құжаттама) кесінді тыстарын басылған титул парағын немесе форзацтарды жабыстыру. 691. Білуге тиіс: механизмдерді реттеудің тəсілдері жəне титул-жабыстыру машиналарының жұмыс істеу режимдері. 91. Пленканы престеуші машинист Параграф 1. Пленканы престеуші машинист, 2-разряд 692. Жұмыс сипаттамасы: жоғары білікті пленканы престеуші машинистің басшылығымен престеу машинасында пленкаларды престеу (ламинирлеу) бойынша жұмыстарды орындау; бедерлердің сапасын тексере отырып, оларды қабылдау; престеу машиналарын жұмысқа дайындауға қатысу; машиналарды тазалау жəне майлау. 693. Білуге тиіс: престеу машиналарын пайдалану ережесі жəне оған қызмет көрсетудің тəртібі. Параграф 2. Пленканы престеуші машинист, 3-разряд 694. Жұмыс сипаттамасы: жоғары білікті пленканы престеуші машинистің басшылығымен престеу машинасында изобасылымдарға, қаптамаларға, затбелгілік өнімге пленкаларды престеу (ламинирлеу); орамды тарқату жəне орамнан пленкаларды беруді реттеу; престеуден кейін пленкаларды кесу; лакты ваннаға құю жəне лакты беру жүйесін алдын ала реттеу. 695. Білуге тиіс: басылған өнімге пленкаларды престеудің технологиялық процессі; қолданылатын материалдарға қойылатын негізгі талаптар. Параграф 3. Пленканы престеуші машинист, 4-разряд 696. Жұмыс сипаттамасы: престеу машинасында изобасылымдарға, картографиялық басылымдарға жəне қаптамаларға пленкаларды престеу (ламинирлеу). əртүрлі жəне форматты полиграфиялық өнімдерге пленкаларды престеуге көшу кезінде престеу машиналарының механизмдерін баптау жəне реттеу. лактың температурасын жəне қабатының қалыңдығын реттеу, престеу сапасын бақылау. престеу машинасының жұмысындағы ақаулықтарды жою. 697. Білуге тиіс: престеу машиналарының механизмдерін реттеу тəсілдері; дайын өнімге сапасына қойылатын техникалық талаптар. 92. Кесу машиналарының машинисі Параграф 1. Кесу машиналарының машинисі, 2-разряд 698. Жұмыс сипаттамасы: қол жəне механикаландырылған кесу станоктарында парақтарға орама қағаздарды, техникалық маталарды тарқату жəне кесу, картонды кесу жəне қысқарта кесу. пішу форматына шаблондар бойынша материалдарды өлшеу. орау. кесу (шабу). басылған суреттері бар парақтарды кесу жəне суреттерді бұйымдарға жинақтау. жоғары білікті кесу машиналарының машинисінің басшылығымен көп рольді парақ кескіш машиналарда рольді қағаздарды кесу. орамдарды кескіш машиналарға əкелу. орамдарды зарядтау. кескіш қағаздарды қабылдау, түсіру. кескіш машиналарды тазалау жəне майлау. 699. Білуге тиіс: түптеу материалдарының құрылымы жəне пішу ережесі; парақ қағаздарын пішуге жəне кесуге қойылатын техникалық талаптар; кесетін қағаздарды түйістіру жəне есептеу; брошюралау жəне түптеу операциялардың түрлері жəне олардың міндеті; қағаздың, матаның жəне түптеу маталарының жалпы сипаттамасы; парақ кескіш машиналарды пайдалану ережесі. Параграф 2. Кесу машиналарының машинисі, 3-разряд 700. Жұмыс сипаттамасы: бір пышақты, парақ кескіш, тығырық кескіш жəне картон кескіш машиналарда басылған өнімге сəйкестендіріп қағаздарды, техникалық маталарды, картонды кесу жəне қысқарта кесу. түйіскен парақтарды бір пышақты машина үстеліне салу жəне оларды затлға итеру. кесу сызығын өлшеу жəне кесу форматына затлды орнату. бөліктерге кесу кезінде пышақтарды, өлшемдерді, картон жолақтарын беру қадамдарын орнату. басылған өнім мен матаның қағаз орамаларын орнату. берілген өлшем бойынша кесу үшін өнімдерді өлшеу. тығырықтарды түсіру жəне оларды буып-түю. кесілген картонды түйістіру жəне салу. бір пышақты, парақ кескіш, тығырық кескіш жəне картон кескіш машиналардың жұмыс процесіндегі ақауларды жою, машиналарды тазалау жəне майлау. шаблондарды дайындай отырып, бекітілген макеттер бойынша техникалық маталар мен оларды ауыстырғыштарды пішу. талшықтар бойынша бағытты ескере отырып жəне қолдық нормаларын сақтай отырып бекітілген макеттер бойынша қағаз бен картонды пішу. 701. Білуге тиіс: қағаздардың стандартты форматының түрлері; парақты қағаздарға қойылатын техникалық талаптар; маркалар жəне картонның қалыңдығын; целлофанның қасиеті жəне оны пайдалану ережесі; артикулдар, фондар жəне өнімдердің түрлілігі бойынша қорғау торлары; матаның сорттары, мəрлілер жəне кесуге келіп түсетін басқа да материалдар жəне оларға қойылатын техникалық талаптар; талшықтар бойынша бағытты ескере отырып, маталарды, қағаз бен картонды пішу жəне материалдың алаңын барынша пайдалану ережесі; бір пышақты, парақ кескіш, тығырық кескіш пен картон кескіш машиналарын реттеу тəсілдері.. 702. Жұмыс үлгілері: 1) рольдік қағаздар – парақты кескіш машиналарда кесу; 2) картон – картон кескіш машиналарда жолақтарға жəне бөліктерге кесу; 3) қағаздар мен картонның (басуға келмейтін) парақтары, түптеме техникалық маталар – бір пышақты машиналарда кесу жəне қысқарта кесу; 4) рең торы бар билеттерді басумен картонның, ойын карталарының парақтары – картон кескіш машиналарда жолақтар мен бөліктерге кесу; 5) целлофанда басылған өнім, ақшалай белгілерге арналған қағаздар жəне диаграммалық қағаздар – тығырық кескіш машиналарда тығырықтарға ораумен орамаларды кесу; 6) техникалық маталар, мəрлі, пластмасса, жабынсыз жəне арнайы жабыны бар қағаздар (парафинмен, бояумен жəне тағы баска) жəне басылған өнімдер – оралатын тығырық кескіш машиналарында орамаларды кесу. Параграф 3. Кесу машиналарының машинисі, 4-разряд 703. Жұмыс сипаттамасы: бір пышақты машиналарда белгілер бойынша түйістіріліп жəне тегістеліп, басылған өнімнің қағаздарын, сондай-ақ техникалық маталарды кесу жəне қысқарта кесу. бір пышақты жəне үш пышақты машиналарда атаулары жəне нөмірленуі бойынша бөліп салынған бланк билеттерін, кітаптарды, журналдар мен ақ бұйымдарын кесу, ою жəне қысқарта кесу. кесінді форматы бойынша бүйір пышақтарын орнату, планкаларды, затла мен ағаш қалыптарын ауыстыру. пышақтарды түзету. пышақтарды орнату жəне реттеу. нөмірлеу тəртібімен атаулары бойынша өнімдерді жинақтау. парақ кескіш төрт орама, жеті орама машиналарда қағаздарды көлденең жəне бөлшектеп кесу, машиналардың жылдамдығын реттеу. форматты өзгерту. пышақтарды ауыстыру. кесу дəлдігін жəне қағаздың реңдігін бақылау. қызмет көрсетілетін кескіш машиналардың жұмысындағы ақауларды жою. 704. Білуге тиіс: кесуден кейін кітап блоктарының, брошюралар мен журналдардың форматтары; нормаларды приветка биіктігіне орнату; қолмен жəне машинамен бүктеу үшін жолақтарды түсіру тəсімі жəне дұрыс жағын айқындау тəсілдері; кесудің жүйелілігі; кесудің дəлдігіне қойылатын қажетті шектеулер; қатаң есептегі жəне нөмірленген бұйымдарды кесу сапасына қойылатын техникалық тараптар;

5 сəуір 2014 жыл

пышақтарды түзету жəне қайрау ережесі; үш пышақты машиналардың негізгі тораптарын реттеу тəсілдері. 705. Жұмыс үлгілері: 1) брошюралар, кітаптар, журналдар, квитанциялар, күнтізбеліктер мен ақ бұйымдары – бір пышақты жəне үш пышақты машиналарда 3 жақтан кесу; 2) қағаздар – парақ кескіш жеті орама машиналарында көлденең жəне бөлшектеп кесу; 3) басу мен сызуға, мəтіннің басылған парақтарына, тыстарға, форзацтарға, бланктерге, ашық хаттарға, плакаттарға, карталар мен қатаң есептегі билеттерге арналған қағаздар – бір пышақты машиналарда кесу жəне қысқарта кесу; 4) диаграммалық, оның ішінде қағаздардың арнаулы түрлерінде басылған өнімдер – орау-кесу станоктарында бір уақытта кесумен орау; 5) картон – автоматты баптамай картон кескіш автоматтарда жолақтар мен бөліктерге кесу. Параграф 4. Кесу машиналарының машинисі, 5-разряд 706. Жұмыс сипаттамасы: бір пышақты жəне үш пышақты машиналарда мөлдір жəне жергілікті белгісі бар қағаздарда басылған орындаулардың жоғары дəлдігін қажет ететін өнімдерді, жоғары көркемдік шығармашылық өнімдердің басылған парақтарын кесу жəне қысқарта кесу. бір-үш пышақты автоматтарда басылған өнімдер мен блоктарды кесу жəне қысқарта кесу, картон кескіш автоматтарда картонды кесу, автоматтарды баптау. үш пышақты кесу машиналарында ерекше күрделі энциклопедиялық, жоғары көркемдік басылымдарды, сондай-ақ осы басылымдардың сигналдық экземплярды кесу. 707. Білуге тиіс: қызмет көрсетілген жабдықтардың жұмыс режиміне қойылатын талаптар; көп бояулы басылымдардың сапасына қойылатын талаптар; кесу автоматтарында баптау жəне реттеу тəсілдері. 708. Жұмыс үлгілері: 1) суреттерден репродукциялардың энциклопедиялық жəне сирек басылымдардың жапсырмалары, ұсақ затбелгілер мен карталар, көркемдік маркаланған ашық хаттар жəне ледериндегі репродукциялар; 2) ақша белгілерінің, ақша-зат лотереясының бұйымдары, паспорттық құжаттамалар. 93. Дəптер агрегаттарының машинисі Параграф 1. Дəптер агрегаттарының машинисі, 2-разряд 709. Жұмыс сипаттамасы: дəптерлі агрегаттарда мектеп дəптерлерін шығару жасау бойынша дайындық жұмыстарын орындау. сызғылардың барлық түріне арналған жинақтарды дайындау. бояу ванналарын толтыру. тігін аппараттарына сымдарды толтыру. пышақтарды орнату. жазатын, сорғыш жəне тыстау қағаздарын орнату. дəптерлерді қабылдау, есептеу жəне сұрыптау.сапасын бақылау. дəптер агрегаттарын тазалау жəне майлау. 710. Білуге тиіс: дəптерлі агрегаттарда жасалған бұйымдардың түрлері; формаларды түзетудің міндеттері; сымдардың нөмірлері; тігін аппараттарына пышақтарды орнату жəне сымдарды толтыру тəсілдері; брак түрлері. Параграф 2. Дəптер агрегаттарының машинисі, 3-разряд 711. Жұмыс сипаттамасы: сызу-бүктеу машиналарында тігінсіз мектеп дəптерлерін жасау жəне сорғыш қағазды салу, сызу жинақтарын машиналарға орнату. формаларды түзету. пышақтарды жəне форматқа əрі бүктеуге қағаздарды кесуге арналған өлшемдерді орнату. сызу-бүктеу машиналарының жұмысындағы ақауларды жою. 712. Білуге тиіс: дəптерлерді дайындаудың технологиялық процессі; формаларды түзету тəсілдері; материалдар мен дайын өнімге қойылатын техникалық талаптар; сызу-кесу машиналарының негізгі тораптарын реттеу ережесі. Параграф 3. Дəптер агрегаттарының машинисі, 4-разряд 713. Жұмыс сипаттамасы: кесу секциясыз дəптер агрегаттарында мектеп дəптерлерін жасау. сызу-кесу машиналарына сызу жəне бояу білікшелерінің жинақтарын орнату. форматқа жəне бүктеуге кесу үшін өлшемдерді орнату. тігін аппараттарын орнату. сызу, басу, қаптау, форматқа кесу, іріктеу жəне бүктеу процессін жүргізу. сапаны бақылау, қызмет көрсетілетін машинаны реттеу. 714. Білуге тиіс: қағаздың сорттары мен басу қасиеттері; дəптерлерге қойылатын мемлекеттік стандарттар; дəптер агрегаттарының негізгі тораптарын реттеу тəсілдері. Параграф 4. Дəптер агрегаттарының машинисі, 5-разряд 715. Жұмыс сипаттамасы: кесу секциясы бар дəптер агрегаттарында мектеп дəптерлерін жасау. дəптерлерді үш жақтан кесу үшін пышақтарды орнату. пышақтарды қайрау. кесу секцияларын реттеу. 716. Білуге тиіс: пышақтарды қайрау тəсілдері жəне дəптер агрегаттарының кесу секцияларын реттеу. 94. Бүктеу машиналарының машинисі Параграф 1. Бүктеу машиналарының машинисі, 2-разряд 717. Жұмыс сипаттамасы: шағын форматты кассета-пышақ машиналарында жəне басқа шағын форматты бүктеу машиналарында иллюстрациялардың, сызбалардың, форзацтар мен басқа да өнімдердің басылған парақтарын бүктеу. өздігінен салғышты, бүйір таяныштарын, тасымалдағыш таспаларды, бүктеу аппараттарын, қабылдағыш құрылғылардыиіндердің санына жəне бүктеу түріне сəйкес орнату жəне реттеу. бүктелген өнімдерді түйістіру, есептеу жəне буып-түю. жұмыстағы ақауларды жою, шағын форматты бүктеу машиналарын тазалау жəне майлау. жоғары білікті бүктеу машиналар машинасының басшылығымен бүктеужапсыру машиналарында лотерея билеттерін бүктеу жəне жапсыру. 718. Білуге тиіс: Кітаптардың негізгі бөлшектерінің міндеті; түрлі бүктеу кезінде жолақтардың негізгі түсірулердің негізгі ережелері; шағын форматты бүктеу машиналарын реттеу ережесі. Параграф 2. Бүктеу машиналарының машинисі, 3-разряд 719. Жұмыс сипаттамасы: басылған парақтарды бір пышақты, кассеталы жəне кассета-пышақты бүктеу машиналарында бүктеу. форматқа, иіндердің саны мен бүктеу түрлеріне сəйкес өздігінен салғыштарды, тасымалдағыш таспаларды, парақтарды бүйірлеп тегістеудің құрылғысын, бүктеу аппараттарын, қабылдағыш құрылғыларды, терможіптер мен басқа механизмдерді орнату жəне реттеу. бүктелген дəптерлерді түйістіру, есептеу жəне буыпт-үю. бүктеу машиналары жұмысындағы ақауларды жою. бүктеу машиналарында нөмірлену жүйелілігін бақылайотырып, иллюстрацияларды бүктеу жəне дəптерлерді бүктелген суреттерден ажыратып салу, қаптаманы бүктеу жəне ішкі парақтарды Гознак бұйымдары үшін құжаттама кітапшаларының қаптамасына салу. бүктеу машиналарын жұмысқа дайындау. өздігінен салғыштарды зарядтау. сурет пен парақ қағаздарының форматына, иін санына, бүктеу түрлеріне жəне тығыздығына сəйкес сорғыларды, ауаның берілуін, бөлгіш щеткаларды, шығару құрылғыларының тасымалдағыш таспаларын қысуды, бүктеу машиналарының басқа да механизмдерін реттеу. салынған парақтарды түйістіру, есептеу жəне буып-түю. бүктеу машиналарының жұмысындағы ақауларды жою, тазарту жəне майлау. биговальды-бүктеу машиналарында жабыстырылған титул жəне Гознак бұйымдарының форзацтары бар басылған кесінді қаптамаларды бүктеу. бұйымның форматына сəйкес өздігінен салғыштарды, түзеткіштерді, бигтің ені мен тереңдігін, бүктеу енін, қабылдағыш үстелді жəне бүктеу машиналарының басқа да механизмдерін орнату жəне бекіту. қаптаманы биговкалау жəне бүктеу процестерін жүргізу. өнімнің сапасын тексеру. бүктеу машиналарының жұмысындағы ақауларды жою, тазарту жəне майлау. жоғары білікті бүктеу машиналар машинасының басшылығымен бүктеужапсыру-перфорациялау машиналарында лотерея билеттерін бүктеу, жапсыру жəне перфорациялау. жоғары білікті бүктеу машиналар машинасының басшылығымен бүктеу-салу жəне желімдеу-конверттеу машиналарында конверттерді бүктеу, оларға бүктелген лотерея билеттерін салу, лотерея билеті бар конвертті желімдеу, перфорациялау, металл блокшаларымен бекіту. 720. Білуге тиіс: қағаздардың форматтарына қойылатын мемлекеттік стандарттар; жолақтарды түсіру жəне бүктеу түрлері; бүктелген дəптерлер мен иллюстрацияларға, Гознак бұйымдарына, лотерея билеттеріне қойылатын техникалық талаптар жəне бүктеу сапасын бақылау тəсілдері; дəптерлерді престеу режимдері; бүктеу машиналарының негізгі тораптарын реттеу тəсілдері. Параграф 3. Бүктеу машиналарының машинисі, 4-разряд 721. Жұмыс сипаттамасы: кескіш құрылғысы бар қосарлы пышақты бүктеу машиналарында басылған парақтарды бүктеу. кескіш құрылғылардың пышақтарын орнату жəне реттеу. пышақты, кассеталы жəне кассета-пышақты машиналарда, оның ішінде терможіпті құрылғысы бар жоғары көркемдік, энциклопедиялық, мерейтой, сыйлық басылымдарының басылған парақтарын, басылған титул парақтарын, паспортты құжаттамаларды бүктеу. биговальды-бүктеу машиналарында жапсырылған титул немесе паспортты құжаттама форзацтары бар басылған кесінді қаптамаларды бүктеу. бүктеу-жапсыру-перфорациялау машиналарында лотерея билеттерін бүктеу, жапсыру жəне перфорациялау, сондай-ақ, бүктеу-желімдеу машиналарында лотерея билеттерін бүктеу жəне жапсыру. өздігінен салғышты, бүктеу аппараттарын, жапсыру жəне перфорациялау механизмдерін орнату жəне реттеу, өнімнің сапасын тексеру, құжаттаманы рəсімдеу. 722. Білуге тиіс: парақтарды кесуге қойылатын техникалық талаптар; үлкен форматты парақтарды бүктеу кезінде өздігінен салғыштарды реттеудің ерекшеліктері; кескіш құрылғыларды реттеу тəсілдері.

Параграф 4. Бүктеу машиналарының машинисі, 5- разряд 723. Жұмыс сипаттамасы: пышақты, кассеталы жəне кассета-пышақты машиналарда паспортты құжаттамалардың, еңбек кітапшаларының басылған ішкі парақтарын бүктеу, карталарды құрамды көп иінді құрамдау. бүктеу-салу жəне желімдеу-конверттеу машиналарында конверттерді бүктеу, бүктелген лотерея билеттерін салу, лотерея билеті бар конвертті желімдеу, перфорациялау, металл блокшаларымен бекіту, машиналардың механизмдерін орнату жəне реттеу, өнім сапасын бақылау, құжаттамаларды рəсімдеу. 724. Білуге тиіс: Гознак бұйымдарының сапасына жəне лотерея билеттерін өңдеуге қойылатын техникалық талаптар. 95. Тігін машиналары мен автоматтардың машинисі Параграф 1. Тігін машиналары мен автоматтардың машинисі, 2-разряд 725. Жұмыс сипаттамасы: бір аппаратты сымдау-тігу машиналарында кітап-журнал, ақ жəне картонажды өнімдерді жамау салып жəне жамап тігу. басқа форматтарға жəне тігу түрлеріне көшкен кезде тігін аппараттарын орнату жəне баптау. сымдардың берілуін реттеу. дəптерлерді салу жəне тігу. 726. Білуге тиіс: кітаптардың, брошюралар мен журналдардың құрама элементтері; бұйымның сипаттамасына сəйкес тігіннің түрлері; жартылай дайын өнімдерге жəне тігілген бұйымдарға қойылатын техникалық талаптар; сымдау-тігіу машиналарын реттеу тəсілдері. Параграф 2. Тігін машиналары мен автоматтардың машинисі, 3-разряд 727. Жұмыс сипаттамасы: көп аппаратты сымдау-тігу машиналарында тігінжіпте жəне өнімнің барлық түрлерінде ақ өнімін тігу. басылымның көлемі мен форматына сəйкес тігін аппараттарын, салу үстелін, тасымалдағышты, өздігінен салғышты жəне сымдау-тігу машиналарының басқа да механизмдерін орнату жəне баптау. дəптерлерді салу. тігу сапасын бақылау. қызмет көрсетілетін жабдықтардың ақауларын жою. 728. Білуге тиіс: кітап блоктарын жасау жəне өңдеу бойынша технологиялық операциялар; кітап блоктарын бекіту түрлері мен тəсілдері; қолданылатын материалдарға (сымдарға, жіптерге, мəрліге) қойылатын технологиялық талаптар; сымдау-тігу машиналарын реттеу тəсілдері. Параграф 3. Тігін машиналары мен автоматтардың машинисі, 4-разряд 729. Жұмыс сипаттамасы: тігінжіп машиналары мен автоматтарында кітап-журнал өнімдері мен құжаттамалық кітапшаларды тігу, сондай-ақ оларға баптау жұмыстарын жүргізу. көп аппаратты сымдау-тігу машиналарында Гознактың құжаттамалық кітапшаларын тігу. дəптердің берілуін жəне тігілетін блоктардың көлемін бақылау үшін механизмдерді жəне өздігінен салғышты баптау. қызмет көрсетілетін жабдықтардың барлық тораптарын бөлшектеу жəне құрастыру. бөлшектер мен бөліктерді тексеру жəне жетілдіру; жоспарлы-ескерту жөндеуінің жүйесі бойынша қызмет көрсетілетін жабдықтарды алдын ала қарауларға, тексерулерге, жөндеуге қатысу. 730. Білуге тиіс: тігілген блоктарға қойылатын техникалық талаптар; тігінжіп машиналары мен автоматтарының құрылғысын, қызмет принциптері, конструктивтік ерекшеліктері, оларды реттеу тəсілдері, тексеру жəне теңшеу ережелері. Параграф 4. Тігін машиналары мен автоматтардың машинисі, 5-разряд 731. Жұмыс сипаттамасы: электронды бағдарламалық басқарылатын тігінжіп автоматтарында кітапжурнал жəне альбом өнімдерін тігу; тігілетін блоктың форматы, көлемі, жұмыс режимі туралы деректерді енгізу; технологиялық режимнің бұзылуы, қоршаулардың ашылуы туралы хабарлар ету. 732. Білуге тиіс: Электронды бағдарламалық басқарылатын тігінжіп автоматтарының конструктивтік ерекшеліктері; бағдарлама бойынша жұмыс істейтін өздігінен салғыш, желім аппараттары конструкциясының ерекшеліктері; электрониканың негіздері. 96. Нөмірлеуші Параграф 1. Нөмірлеуші, 1-разряд 733. Жұмыс сипаттамасы: белгілерді алдын ала тере отырып, оларды жетектеп жəне түзете отырып контролы-кеңселік бұйымдарды қолмен нөмірлеу; нөмірлегіштің қалпақшасында теру немесе клишені бекіту; түзету жəне басу; нөмірлеудің дұрыстығын тексеру. 734. Білуге тиіс: түзетулердің міндеті; баспа бояуына жəне нөмірлеу сапасына қойылған талаптар; қаріптердің кеглдері. 735. Жұмыс үлгілері: Нөмірлеу 1) квитанция; 2) контор кітаптары; 3) ленталар; 4) талондар; 5) чектер; 6) жапсырмалар. Параграф 2. Нөмірлеуші, 2-разряд 736. Жұмыс сипаттамасы: белгілерді алдын ала тере отырып, оларды жетектеп жəне түзете отырып, қатаң есептегі құжаттарды жəне жұмысты қолмен жəне нөмірлеу станогында нөмірлеу; бояу тонын келтіре отырып, негізгі мəтінге жекелеген сөздер мен белгілерді басу; қағаздарды есептеп қабылдау жəне тапсыру; нөмірлеу станогын тазалау, майлау жəне реттеу. 737. Білуге тиіс: қаріптердің гарнитуралары; қатаң есептегі құжаттамалармен жұмыс істеу ережесі; нөмірлеу аппараттарын реттеу тəсілдері. 738. Жұмыс үлгілері: Нөмірлеу 1) кəсіподақ билеттері, жинақтар жəне тағы баска; 2) массасы 120-160 қағазда форматы 75х100 см жəне одан артық теңіз жəне арнаулы карталар; 3) квитанция-бланк кітаптары жəне қатаң есептегі басқа да бұйымдар. Параграф 3. Нөмірлеуші, 3-разряд 739. Жұмыс сипаттамасы: белгілерді алдын ала тере отырып, оларды жетектеп жəне түзете отырып, станоктарда, престерде жəне қолмен қарапайым тəсілмен жəне бақылау бедерлеумен ақша бұйымдарын, облигацияларды, лотерея билеттерін, паспорт жəне орден құжаттамаларын нөмірлеу; нөмірлеудің дұрыстығын тексеру; ілеспе құжаттамаларды рəсімдеу; белгіленген тəртіппен есептей отырып, қағаздарды, жартылай дайын өнімдер мен дайын бұйымдарды қабылдау жəне тапсыру. 740. Білуге тиіс: жергілікті белгілері бар қағаздардың қасиеті; нөмірлеу станоктары мен престерді баптау жəне реттеу тəсілдері. 97. Түптеуші Параграф 1. Түптеуші, 1-разряд 741 .Жұмыс сипаттамасы: түптеу операцияларын орындайтын станоктардан жартылай дайын өнімдердің сапасын тексере отырып қабылдау; кітаптарды, папкаларды, ақ жəне бланк бұйымдарын жасау бойынша жекелеген түптеу операцияларын орындау. 742. Білуге тиіс: түптеу станоктарында орындалатын операциялардың түрлері; кітаптарды, мұқаба қаптамаларын, папкаларды, ақ жəне бланк бұйымдарын жасаудың технологиялық операциялары; қолданылатын материалдар мен жартылай дайын өнімге қойылатын техникалық талаптар. 743 .Жұмыс үлгілері: 1) қағаз бен картон – жапсыру; 2) ақ бұйымдары – кесінділерді бояу; 3) күнтізбеліктер, жыртылмалы – жабыстыру жəне кептіру; 4) клапандар, қалталар, қарындаштар, блокшалар – папкаларға, блоктарға жəне басқа бұйымдарға жапсыру немесе бекіту; 5) кітаптар, ақ жəне бланк бұйымдары – футлярларға салу; 6) мұқаба қаптамалар – каландрирлеу; 7) кітаптардың қаптамалары – шпацияны ию; 8) түбіршек материалы, тыстар, қаптамалар, карталар – желім жағу машиналарында жəне қолмен желім жағу; 9) «Бірінші сынып оқушысына сыйлық» типтегі жиынтық – жинақтау; 10) папкалар – қағазбен алып тастау; 11) қағаз парақтарының будасы – бұдан кейін өңдеу үшін желімдеу; 12) репродукцияларға арналған рамалар – құлақшаларды белгілеу жəне толтыру; 13) көркемдік репродукциялар - өңдеу. Параграф 2. Түптеуші, 2-разряд 744. Жұмыс сипаттамасы: кітаптарды жасау жөніндегі автоматтық желілер машинисінің басшылығымен кітаптарды жасау жөніндегі механикаландырылған жəне автоматты ағын желілеріндегі, түптеу операцияларын орындайтын машиналар мен агрегаттардағы жұмыстарды орындау; жартылай дайын өнімдерді түйістіре отырып жəне сапасын тексеріп тасымалдағышқа немесе жабдықтардың секциясына төсеу жəне салу, сондай-ақ жартылай дайын өнімдер мен дайын өнімдерді сапасын тексеріп қабылдау, қызмет көрсетілетін жабдықтардың жұмысын қадағалау; кітаптарды, папкаларды, ақ жəне бланк бұйымдарын жасау бойынша жекелеген түптеу операцияларын орындау; рəсімделуі қарапайым бланк жəне ақ бұйымдарды жасау бойынша операциялар кешенін орындау; (Соңы 21-бетте).


(Соңы. Басы 19-20-беттерде).

блок түбіршегін жапсыру жəне жиектеу, тысты жапсыру. 745. Білуге тиіс: механикаландырылған жəне автоматты ағын желілерінде, қызмет көрсетілетін машиналар мен агрегаттарда орындалатын операциялардың түрлері; блок түбіршектерін дөңгелетуге арналған станоктарды жəне кітаптарды штрихтауға арналған автоматтарды реттеу тəсілдері; қағаздың көлемі мен тығыздығына қарай блоктың түбіршегін дөңгелету режимі; ақ бұйымдарының түрлері; құрама мұқаба қаптамасын жасау жəне блоктарды салудың технологиялық процестері. 746. Жұмыс үлгілері: 1) брошюралар, журналдар, кітаптар – түптеу операцияларын орындайтын автоматты, механикаландырылған желілерді, машиналар мен агрегаттарда жасауға қатысу; 2) блоктар – желімдеу, желімдеуден кейін ажырату, қаптамаларды таратып салу жəне іріктеу, түбіршектерді қысу жəне дөңгелету; кесінділерді бояу; түбіршектерге каптал мен жазық қағазды жапсыру; ленталық бет-белгіні (ляссе) жапсыру; түптеу машиналарына салынған блоктарды түзету; 3) блокноттарға (қосалқы) арналған блоктар – толық жасау; 4) рамадағы сурет – кергіштерді бекіту; 5) клапандар, қалталар, ойын алаңдары – жасау; 6) кітаптар – түптеу автоматтары мен станоктарында штрихтау; 7) кесінді түптеудегі жазба кітапшалары, жалпы дəптерлер – техникалық матамен жабу. 8) фаскасыз тік бұрышты қатты түптемедегі сынақ кітапшалары, рұқсатнамалар жəне куəліктер – толық жасау. 9) жиектелген қаптамадағы квитанциялық кітапшалар – толық жасау. 10) мұқаба қаптамалары – түбіршекпен жəне қаптамамен жабу; 11) қаптамалар (құрама түптеу) – толық жасау; 12) картонды жақтар – фасканы түсіру жəне бұрыштарды кесу; 13) алты күндіктер (ашық) – толық жасау; 14) кітаптардың, брошюралардың, ақ бұйымдарының блоктары – шиыршықтармен қолмен бекіту. Параграф 3. Түптеуші, 3-разряд 747. Жұмыс сипаттамасы: кітаптарды, папкаларды жəне ақ бұйымдарды жасау жөніндегі жекелеген түптеу операцияларын орындау; рəсімделуі күрделі ақ жəне бланк бұйымдарын жасау бойынша операциялар кешенін орындау, қолданылатын материалдарды дайындау; блоктың түбіршегін желімдеу жəне дөңгелету; дөңгелек бұрышы, жұмсақ астары мен фаскасы бар түбіршектерді жасау; блоктарды қаптамаға салу. 748. Білуге тиіс: мұқаба қаптамаларының типтері; тұтастай жабылатын мұқаба қаптамаларын, жұмсақ астары бар рұқсатнамалар мен куəліктерді жасаудың технологиялық процессі; үлкен форматты кітап блоктарын салудың ерекшеліктері; жартылай дайын өнімдерге, материалдар мен дайын өнімге қойылатын техникалық талаптар; блокты каширлеу станоктарын реттеу тəсілдері. 749. Жұмыс үлгілері: 1) канатпен түптелген, техникалық матамен жабылған фотографияларға, сызуға жəне тағы баска арналған массалық альбомдар – толық жасау; 2) кітаптардың, брошюралардың, журналдардың, ақ бұйымдарының блоктары – түптеу жартылай автоматта шиыршықтармен бекіту; 3) кітаптардың, жоғары көркемдік, энциклопедиялық басылымдардың блоктары – түбіршекті желімдеу, қысу жəне дөңгелету, кесінділерді бояу, ленталық бет-белгілерді (ляссе) жапсыру; 4) массалық басылым кітаптарының блоктары – мұқаба қаптамаларын қолмен салу; түптеу станогында блок түбіршектерін өңдеу: желімдеу, кептіру, дөңгелету, каширлеу, жазу қағаздары мен капталды жапсыру; 5) үстел үсіне қойылатын блокноттар – толық жасау; 6) паспартуда иллюстрациялары бар жоғары көркемдік басылымдар – тесіктерді алдын ала сылаумен блок түбіршектерін желімдеу, блоктардың сигнал беру жəне көрме даналарын толық өңдеу; 7) суреттер – кергіштерді қолмен жəне станокта керу жəне бекіту; 8) канатты құрама түптеудегі контора кітаптары – толық жасау; 9) былғары – шерфтау; 10) тұтастай жабылатын қаптамалар – толық жасау; 11) ноталарға арналған папкалар – толық жасау; 12) клапандары мен байламдары бар папкалар – толық жасау; 13) кесінді папкалар – мəтіні басылған жəне нөмірленген қағазды алып тастау; 14) техникалық матадан жасалған, жұмсақ астары, фаскасы жəне дөңгелек бұрышы бар рұқсатнамалар мен куəліктер; 15) жұмсақ астары бар жабық алты күндіктер – толық жасау. Параграф 4. Түптеуші, 4-разряд 750. Жұмыс сипаттамасы: кітаптарды жасап шығару бойынша жекелеген түптеу операцияларын орындау; материалдарды өздігінен дайындай отырып, массалық шығарылымдағы мұқаба қаптамалары мен ақ бұйымдарды жасау бойынша жекелеген операцияларды орындау; қаптамаларға арналған, оның ішінде жібек мен барқыттан жасалған материалдарды бояу жəне кесу. 751. Білуге тиіс: блоктарды өңдеудің жəне мұқаба қаптамаларын жасаудың технологиялық процестерін; тігілген блоктар мен материалдардың (жібек, барқыт) сапасына қойылатын техникалық талаптар; Талшықтар мен жіп негіздерінің бағытын ескере отырып, түптеу материалдарын, оның ішінде жібекті, барқытты, жасанды былғарыны пішу тəсілдері. 752. Жұмыс үлгілері: 1) жібекпен жəне барқытпен жабылған альбомдар – толық жасау; 2) жоғары көркемдік басылым кітаптарының блоктары – қолмен түптеу қақпақшасына салу; 3) бюварлар – толық жасау; 4) ақ бұйымдар мен үстел үстіне қоятын ойындардың макеттері – толық жасау; 5) адрестік папкалар – толық жасау; 6) клапандары мен қалталары бар жібекпен жəне сəтенмен қапталған папкалар-портфельдер; 7) əртүрлі форматты репродукцияларға арналған клапанды папкалар, жоғары көркемдік басылымдарға арналған футлярлар (жабыстырылған, құрама) – толық жасау; 8) полимерлі жабыны бар əртүрлі негіздегі түптеу материалдарынан жасалған тұтастай жабылған түптеу қақпақшалары – жасау; 9) мұқаба қаптамалары (массалық) – толық жасау. Параграф 5. Түптеуші, 5-разряд 753. Жұмыс сипаттамасы: өздігінен материалдарды дайындап, кесіндіні торшондап жəне алтын жалатып, былғарыдан, барқыт пен жібектен жасалған көркемдік мұқаба қаптамалары мен ақ бұйымдарды жасау; массалық басылымдар мен сигналды даналарға арналған мұқаба қаптамаларының макеттерін жасау; дəптерлерді бүктеу жəне жинақтау; форзацтар мен иллюстрацияларды жапсыру; бір пышақты машиналарда блоктарды кесу; блок түбіршектерін желімдеу жəне дөңгелету; қаптамаларды жасау; блокты қаптамаға салу; престеу. 754. Білуге тиіс: брошюралау жəне түптеу операцияларын орындаудың технологиялық процессі; желімнің түрлері мен қасиеті, түптеу материалдары мен операциялардың сипаттамасына қарай оларды қолдану тəсілдері; блок кесіндісін торшондау жəне алтын жалатудың техникалық тəсілдері; былғарына пішу тəсілдері. 755. Жұмыс үлгілері: Толық жасау 1) клапандары мен қалталары бар былғарыдан жасалған түптеу қақпақшаларындағы сақиналардағы жазба кітапшалары, былғарыдан жасалған рұқсатнама мен куəліктер; 2) мұқаба қаптамаларының макеттері; 3) былғарыдан, барқыт пен жібектен жасалған мұқаба қаптамалары (көркемдік, сыйлықты, мерейтой мен факсимильді басылымдар, атластар мен альбомдар); 4) көркемдік футлярлар. Параграф 6. Түптеуші, 6-разряд 756. Жұмыс сипаттамасы: материалдарды түсі бойынша іріктеп жəне мозайкалы суреттерді құрастыра отырып, былғарыдан, барқыт пен жібектен жасалған көркемдік мұқаба қаптамаларын жасау. 757. Білуге тиіс: кітап басылымдары мен ақ бұйымдарды рəсімдеуді техникалық тəсілдерін; өрнек салудың (бояусыз, фольгамен, рельефті) технологиялық режимі; өрнек салу жəне алтын жалату үшін материалдарға қойылатын техникалық талаптар; түптеу материалдарын пішу кезінде қолданылатын жабдықтардың барлық түрлерін реттеудің, мұқаба қаптамасын жасау, өрнек салу жəне алтын жалату тəсілдері. 758 .Жұмыс үлгілері: Толық жасау 1) факсимильді қол қойылған атаулы билеттер; 2) көркемдік мұқаба қаптамасының макеттері; 3) мозайкалы мұқаба қаптамалары; 4) ерекше көркемдік сирек басылымдардың мұқаба қаптамалары; 5) сый көркемдік папкалар. 98. Перфораторлаушы Параграф 1. Перфораторлаушы, 1-разряд 759. Жұмыс сипаттамасы: кесу сызығы пайда болу немесе одан кейін бекіту үшін перфораторлау станоктарында қағаздарды, кітап блоктарын, брошюраларды, журналдарды перфораторлау (кесу); штампты орнату. жұмыстағы ақауларды жою, перфораторлау станоктарын тазарту жəне майлау. 760. Білуге тиіс: перфораторлайтын бұйымдардың түрлері; перфораторлаудың түрлері жəне олардың пайда болу тəсілдері; перфораторлауға қойылатын техникалық талаптар. Параграф 2. Перфораторлаушы, 3-разряд 761. Жұмыс сипаттамасы:

21

www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

перфораторлау машиналары мен станоктарында, есептеумен басылған Гознак маркалары мен маркалы блоктарды перфораторлау; алдыңғы операциялардың брактарды анықтау; бұйымның форматына сəйкес парақтардың берілу қадамын белгілеу; түйреуге арналған рашкеттерді есептеу; перфораторлау; өнімді есептеу жəне бақылау; перфораторлау станогын реттеу. 762. Білуге тиіс: өнімді есептеу тəсілдері; брак түрлері; перфораторлау станогын реттеу тəсілдері. 99. Баспашы-өрнек салушы Параграф 1. Баспашы-өрнек салушы, 1-разряд 763. Жұмыс сипаттамасы: мұқаба қаптамасын өрнектеуге дайындау жұмыстарын орындау жəне қаптаманы өрнектегеннен кейін станокта жəне қолмен өңдеу. 764 .Білуге тиіс: өрнектеуден кейін қаптамаларды сырлау жəне тазалау тəсілдері; тазалауға арналған қызмет көрсетілетін станоктарды реттеу тəсілдері. 765. Жұмыс үлгілері: 1) мұқаба қаптамалар жəне картонажды өндіріс бұйымдар – сырлау; 2) формалар-штампылар – білікшенің көмегімен бояулар жағу. Параграф 2. Баспашы-өрнек салушы, 2-разряд 766. Жұмыс сипаттамасы. қол жəне жартылай автоматты престерде ақ жəне картонажды өндіріс бұйымдарына блинтті өрнектеу жəне езілген бояумен басу; форма-штамптарды бекіту жəне түзету; орама жəне беріліс білікшелерін орнату. жартылай автоматты престерде басу кезінде бояулардың берілуін реттеу; престерді тазалау жəне майлау; өрнектеудің күрделі түрі кезінде, сондай-ақ алтын жалатқыш ротациялық автоматтарда өрнектеу кезінде дайындық жұмыстарын орындау. 767. Білуге тиіс: қаптамалар мен затбелгілерге өрнек салу жəне басу түрлері; штамптарға қойылатын техникалық талаптар жəне оларды орнату тəсілдері; өрнектеу режимдері; қолданылатын дайын өнімдер мен басу сапасына қойылатын техникалық талаптар; алтын жалату престерін реттеу тəсілдері. 768. Жұмыс үлгілері: 1) мұқаба қаптамасы –сырлау, фольганың қаптамасын пішу жəне төсеу, алтынмен, светофольмен, фольгамен, потальмен өрнектелгеннен кейін тазалау; 2) папкалар, массалық шығарылымның ақ жəне картонаж өндірісі қаптамалары мен бұйымдары – билнтті өрнек салу жəне басу; З) затбелгілер - билнтті өрнек салу жəне басу. Параграф 3. Баспашы-өрнек салушы, 3-й разряд 769. Жұмыс сипаттамасы: қол жəне жартылай автоматты престерде кітаптардың, ақ жəне картонажды өндірістің көркемдік бұйымдарының мұқаба қаптамасына блинтті өрнек салу жəне езілген бояумен басу. тигель машиналарында қоспасыз бір жəне бірнеше бояуға басу. қол жəне жартылай автоматты престерде затбелгілерді кеспей рельефті (конгревті) өрнек салу. матрицаларды бекіту, форма-штамптарды орнату жəне түзету. формат бұйымдарына сəйкес өлшемдерді орнату. бұйымдарды салу жəне түсіру. басу жəне өрнек салу сапасын тексеру. жұмыстағы ақауларды жою, қызмет көрсетілетін тигель машиналары мен престерді тазалау жəне майлау. жоғары білікті баспашы-өрнек салушының басшылығымен алтын жалатқыш ротациялық автоматтарда мұқаба қаптамасына өрнек салу жəне басу бойынша жұмыстарды орындау. 770 .Білуге тиіс: рельефті өрнектеу үшін штамптар мен матрицаларғ, бояуларға қойылатын техникалық талаптар; тигель машиналарын реттеу тəсілдері; алтын жалатқыш ротациялық автоматтарды пайдалану жəне қызмет көрсету ережесі. 771. Жұмыс үлгілері: Блинтті өрнектеу жəне басу 1) грамоталар (үкіметтік); 2) мұқаба қаптамалары; 3) көркемдік ақ жəне картонаж бұйымдарының папкалары мен қаптамалары. Рельефті өрнек салу Затбелгілер. Параграф 4. Баспашы-өрнек салушы, 4-разряд 772. Жұмыс сипаттамасы. қол жəне жартылай автоматты престерде кітаптардың, ақ жəне картонажды өндірістің көркемдік бұйымдарының мұқаба қаптамасына бояу жəне металды фольгамен, светофольмен өрнек салу, сондай-ақ рельефті (конгревті) өрнектеу (бояусыз немесе басу материалымен). кітап блоктарының кесінділерін фольгамен өрнектеу: блоктарды ажарлау, фольгамен өрнек салу. қол жəне жартылай автоматты престерде жəне жабыстыру машиналарында фольгамен өрнек салу, сондай-ақ затбелгілерді ойып жаза отырып рельефті өрнектеу. тигель машиналарында араластыра отырып бірнеше бояуға басу. автомат престерде барлық түрді басу жəне өрнек салу. рельефті (конгревті) өрнек салу үшін матрицалар жасау. көркем басу үшін баспа білікшелерін алып тастау. бұйым форматына сəйкес өлшемдерді орнату. фольганы беруді, қысымды рельеф биіктігін, бояу қабатының қалыңдығын, штамптың қызу температурасын. өрнек салу сапасын тексеру. қызмет көрсетілетін жабдықтардың жұмыс процесінде ақауларды жою. 773. Білуге тиіс: қолданылатын материалдардың: сырлардың, фольганың, езілген бояулардың, техникалық маталар мен жасанды былғарының негізгі қасиеттері; штампты қыздырудың температуралық режимі жəне өрнек салу уақыты; автоматты престер мен жабыстыру машиналарын реттеу тəсілдері. 774. Жұмыс үлгілері: Фольгамен өрнек салу 1) барқыттан, жібек маталардан, күдеріден, былғары мен жасанды былғарыдан жасалған көркемдік қораптардың бөлшектері; 2) мұқаба қаптамалары; 3) ақ жəне картонажды көркемдік бұйымдардың папкалары мен қаптамалары. Рельефті өрнек салу 1) конгревті жəне фольгамен өрнектелген кəдесый жəне атаулы ашық хаттар; 2) массалық шығарылымдағы ақ жəне картонажды бұйымдардың папкалары мен қаптамалары; 3) барельефі бар куəліктер. Параграф 5. Баспашы-өрнек салушы, 5-разряд 775. Жұмыс сипаттамасы: қол жəне жартылай автоматты престерде жоғары көркемдік жəне энциклопедиялық басылымдарға арналған қаптамаларда рельефті немесе фольгамен өрнек салу; автоматты толық баптаумен жəне реттеумен автоматты престерде фольгамен жəне рельефті өрнек салу; қол, жартылай автоматты жəне автоматты престерде ледериннен жасалған мұқаба қаптамасы мен папкаларды алтынмен өрнектеу; толық баптаумен жəне реттеумен алтын жалатқыш ротациялық автоматтарда жұмыстың барлық түрін басу жəне өрнек салу. 776. Білуге тиіс: рельефті өрнектеуге арналған матрицалардың түрлері жəне оларды дайындау тəсілдері; былғарының, барқыттың, күдерінің, жібектің жəне көркемдік басылымдарды рəсімдеу үшін пайдаланылатын басқа да материалдардың негізгі қасиеті; сұйық жəне құрғақ сырлардың рецепттері жəне қолдану ережелері; престерді реттеу тəсілі. 777. Жұмыс үлгілері: Фольгамен өрнек салу 1) грамоталар (үкіметтік); 2) барельефі мен сюжетті суреті бар мұқаба қаптамалары; 3) энциклопедиялық, жоғары көркемдік басылымдардың мұқаба қаптамалары; полимерлі жабылатын əртүрлі негіздегі мұқаба қаптамалардан жасалған қаптамалар; 4) паспорт құжаттамасының кесінді тыстары; 5) былғарыдан, күдеріден, барқыттан, жібектен жасалған марапаттау жəне мерейтой папкалары. Рельефті өрнектеу 1) мұқаба қаптамасы; 2) басудың əртүрлі тəсілдерімен басылған элементтердің араласуын қажет ететін бірнеше иілген конгревті жəне фольгамен өрнектелген жоғары көркемдік кəдесый ашық хаттары; 3) былғарыдан, күдеріден, барқыттан, жібек пен ледериннен жасалған марапаттау жəне мерейтой папкалары; 4) ақ жəне картонажды көркемдік бұйымдардың папкалары мен қаптамалары. Параграф 6. Баспашы-өрнек салушы, 6-разряд 778. Жұмыс сипаттамасы: қол, жартылай автоматты жəне автоматты престерде берілген композиция бойынша жоғары көркемдік бұйымдарға арналған былғарыдан жасалған қаптамаларда алтынмен жəне рельефті өрнектеу; визит карточкаларының жиектерін алтындату; макетке сəйкес əртүрлі материалдар үшін бояуды, сырды іріктеу; терілген жолдарды, оюды немесе штампты картонға теру жəне жапсыру; қолданылатын материалдар мен сырларға сəйкес штампқа əшекейлерді орнату. қыздыру температурасын айқындау; өрнек салу жəне сырлау сапсын тексеру. 779. Білуге тиіс: алтынмен жұмыс істеген кезде техникалық жəне режим шарттары; алтынның сырмен жəне қолданылатын материалдардың негізімен өзара əрекеттесуі; түптеу жұмыстары үшін бекалтындарды жасаудың технологиялық процессі; автоматты престерді реттеу тəсілдері. 780. Жұмыс үлгілері: Алтынмен өрнек салу. 1) былғары мұқаба қаптамасы; 2) орден куəліктері. 6-бөлімі. Шрифт өндіріс 100. Шрифті оюшы Параграф 1. Шрифті оюшы, 4-разряд 781. Жұмыс сипаттамасы:

қолмен немесе машинамен ою жолымен шрифтер мен оюлардың 16 тармақты жəне литерден жоғары болатты пуансондарын, түпнұсқаға қарсы өлшемдерді өзгертіп жəне өзгертпей суреттер мен фотокескіндерді жасау.Фотокескіндерін суреттеу; ойма машиналарын азайтудың берілген коэффициентіне орнату; пуансондарды қолмен жəне термиялық өңдеу; микроскопты пайдалана отырып, пуансондар мен матрицаларын сапасын тексеру; кескіштерді қайрау жəне ойма құралдарын дайындау; ойма машиналарын тазалау жəне майлау; гальванопластикалық тəсілдермен матрицаларды дайындау үшін 16 жəне одан жоғары тармақтарда шрифттер мен оюларды типографтық қорытпалардан жасалған пластинада ою; гартты литерлерде акценттерді дəнекерлеу жəне ою; ілгекпен пуансондар мен нөмірлеу доңғалақтарының цифрлерін түзету; қолмен шрифтердің латунды, мыс жəне қалайы шаблондарды, орыс жəне латын графикаларының негізінде жасалған алфавитті, сондай-ақ пуансондар мен матрицалар дайындауға арналған оюларды жасау; контур ұяшығын болат шпилькамен қыздыру жолымен пластинаға суреттерді ауыстыру; контурды суреттеу; ұяшықты аралау жəне шаблондар контурын надфильдермен егеу; ұяшық тесіктерін бұрғылау; металл пластиналарды өлшеу жəне жапсыру. 782. Білуге тиіс: типографтық шрифтерге қойылатын мемлекеттік стандарттар; өлшеудің типографтық жүйесі; шрифтерді құрастыру ережесі; қарындашпен жəне сиямен салу жəне сызу ережесі; пуансондар мен матрицаларды дайындау технологиясы жəне оларға қойылатын техникалық талаптар; болат маркасы, термиялық өңдеу технологиясы; ойма машиналарын реттеу тəсілдері; қолданылатын құралдар мен аспаптарды пайдалану ережесі. Параграф 2. Шрифті оюшы, 5-разряд 783. Жұмыс сипаттамасы: қолмен немесе машинамен ою жолымен шрифтер мен оюлардың 10-нан 14 тармаққа дейін болатты пуансондарын жасау; гальванопластикалық тəсілдермен матрицаларды дайындау үшін 16 жəне одан жоғары тармақтарда шрифттер мен оюларды типографтық қорытпалардан жасалған пластинада ою; қолмен ерекше графикалық формадағы (армян, хинди жəне тағы баска). шрифтердің латунды, мыс жəне қалайы шаблондарын жасау. 784. Білуге тиіс: ерекше графикалық формадағы шрифтердің түрлері; пуансондарға қойылатын техникалық талаптар. Параграф 3. Шрифті оюшы, 6-разряд 785. Жұмыс сипаттамасы: қол немесе машиналы оймалау жолымен шрифттердің болат пуансондарын жəне 5-тен 9-ға дейінгі тармақтар кеглдерінің оюларын, сондай-ақ барлық кеглдердің ерекше графикалық формалы шрифтерін, гербті мөрлер мен нөмірлеу доңғалақтарын жасау; ойма машиналарына арналған пантографты жəне əртүрлі фрезаларды есептеу; ойма машиналарын баптау. 786. Білуге тиіс: арнайы мақсаттағы шрифттерге арналған пуансондарға қойылатын техникалық талаптар; ойма машиналарын реттеу тəсілдері. 101. Шрифт өнімдерін жинақтаушы Параграф 1. Шрифт өнімдерін жинақтаушы, 1-разряд 787. Жұмыс сипаттамасы: бос материалды жəне сызғыштарды түрлері жəне өлшемдері бойынша жинақтау жəне оларды буып-түю. 788. Білуге тиіс: бос материал мен сызғыштардың түрлері мен өлшемдері жəне міндеті; жинақтау, буып-түю жəне будаларды таңбалау тəсілдері. Параграф 2. Шрифт өнімдерін жинақтаушы, 2-й разряд 789. Жұмыс сипаттамасы: бекітілген мемлекеттік стандарттар мен жинақтау таблицаларына сəйкес орыс жəне латын графикасы негіздерінің негізгі сызбаларының 16 тармағынан жоғары кеглдің типографтық шрифттерін жинақтау; жинақталған өнімді буып-түю; будаларды буып-түю; тапсырыстарға сəйкес шрифттер мен басқа теру материалдарын іріктеу. 790. Білуге тиіс: өлшеудің типографты жүйесі; орыс жəне латын графикасы негізіндегі алфавит шрифттерінің түрлері; типографты шрифттерге қойылатын мемлекеттік стандарттар; сызғыштар мен бос материалдардың түрлері; шрифт өнімдерін жинақтау үшін гранкаларды таратып салу тəртібі; шрифті жинақтау тəсілдері; жинақтау кестелері; будаға буып-түю жəне таңбалау тəсілдері; тапсырыстарды рəсімдеу бойынша құжаттамаларды жүргізу ережесі. Параграф 3. Шрифт өнімдерін жинақтаушы, 3-разряд 791. Жұмыс сипаттамасы: бекітілген мемлекеттік стандарттар мен жинақтау таблицаларына сəйкес əртүрлі графика негіздерінің 16 тармағына дейін кез келген күрделі кеглде типографтық шрифтерді жинақтау. 792. Білуге тиіс: ерекше графикалық формадағы шрифтердің түрлері. 102. Шрифт өнімдерін өңдеуші Параграф 1. Шрифт өнімдерін өңдеуші, 2-разряд 793. Жұмыс сипаттамасы: латун сызғыштарын ажарлау жəне түзету; сызғыштарды, шпондар мен шпацияларды шабу. 794. Білуге тиіс: сызғыштардың, шпондар мен шпациялардың міндеті жəне мемлекеттік стандарттары; өлшеудің типографиялық жүйесі; қолданылатын кескіш жəне өлшегіш құралдар мен аспаптарды пайдалану ережесі. Параграф 2. Шрифт өнімдерін өңдеуші, 3-разряд 795. Жұмыс сипаттамасы: латун сызғыштарын созғылау; жүйелі тексере отырып, сызғыштарды аралау; сызғыштарды жетектеу жəне сүргілеу; гарт сызғыштарын сүргілеу жəне тарту; барлық кеглді қолжазба шрифтін өңдеу; кескіштерді қайрау, пайдаланылатын станоктарды реттеу, тазалау жəне майлау. 796. Білуге тиіс: қолжазба шрифттің мемлекеттік стандарттары; сызғыштар мен қолжазба шрифтіне қойылатын техникалық шарттары; сызғыштарды жетектеу ережесі; кескіштерді қайрау жəне пайдаланылатын станоктарды реттеу тəсілдері. Параграф 3. Шрифт өнімдерін өңдеуші, 4-разряд 797. Жұмыс сипаттамасы: өңдеу станоктарында төгуден кейін жəне қолмен орыс жəне латын графикасы негізіндегі шрифтердің барлық кеглдерін, əшекейлер мен оюларды өңдеу; ұзындықты кесу, шрифтерді ажарлау жəне есептеу. 798. Білуге тиіс: типографтышрифтердің мемлекеттік стандарттары мен қойылатын техникалық шарттарды; шрифтерді жетектеу ережесі; гарт металлдың құрамы мен қасиеті. Параграф 4. Шрифт өнімдерін өңдеуші, 5-разряд 799. Жұмыс сипаттамасы: өңдеу станоктарында жəне қолмен төгуден кейін ерекше графика формасындағы шрифтерді(армян, хинди жəне тағы баска), сериялық оюларды өңдеу. 800. Білуге тиіс: ерекше графика формасындағы шрифтердің түрлері; оюдың суреттері жəне оларға қойылатын техникалық талаптарды. 103. Ағаш шрифті кесуші Параграф 1. Ағаш шрифті кесуші, 1-разряд 801. Жұмыс сипаттамасы: əртүрлі графика негізіндегі ағаш шрифттерді жəне гарнитураларды, оюлар мен əшекейлерді өңдеу бойынша жекелеген операцияларды орындау; шрифті сіңдіру жəне сүрту; болванкаларды сұрыптау. 802. Білуге тиіс: шрифт өнімін жасауға қолданылатын ағаштардың тұқымы; сіңдіретін құрам компоненттерінің мөлшерін; шрифт кеглдері; сүртуге арналған аспаптардың құрылғысы. Параграф 2. Ағаш шрифті кесуші, 2-разряд 803. Жұмыс сипаттамасы: əртүрлі графикалық негіздегі ағаш шрифттер мен гарнитураларды, сондайақ оюлар мен əшекейлерді жасау жөніндегі жекелеген операцияларды орындау. 804. Білуге тиіс: гарнитураларды сызу; өлшеудің типографты жүйесі; ағаш шрифттерінде бар ағаш ақауларының түрлері; шрифт ақауының түрлері; литер ұяшығын құрастыру ережесі; литер ұяшығын өлшеуге арналған шаблондарды жасау тəсілдері; суреттер мен орнаменттерді кесу тəсілдері; қолданылатын құралды пайдалану ережесі; шыны қағаздың сорттары; ажарлау станогының құрылғысы. 805. Жұмыс үлгілері: 1) дайындамалар – литер очкосы контурының шаблондары бойынша белгілеу; 2) шрифт – литер очкосы контурының өңдеу, егелеу, түзету жəне надфильмен тазалау; литерлерді кеглдері, мемлекеттік стандарты, алфавиті жəне тілі бойынша бөлшектеу жəне таратып салу; ажарлағыш станокта ұяшықты ажарлау. Параграф 3. Ағаш шрифті кесуші, 3-разряд

806. Жұмыс сипаттамасы: əртүрлі графикалық негіздегі ағаш шрифттер мен гарнитураларды, сондай-ақ оюлар мен əшекейлерді жасау жөніндегі жекелеген күрделі операцияларды орындау; штампылау престе пуансондарды орнату жəне ауыстыру; штамп престері мен циркульді араларды реттеу, тазалау жəне майлау. 807. Білуге тиіс: ағаштан жасалған шрифт өніміне қойылатын техникалық шарттар; бұрыштарды штампылауға арналған пуансондар; штампылау престерін реттеу тəсілдері; ағаш шрифттерді аралау үшін араларды қолдану ережесі. 808. Жұмыс үлгілері: 1) шрифт – ұяшықты өлшегеннен кейін шеттерін аралау; акценттер мен сигнатураларды кесу; шетжақтардан жəне очко жағынан фаскаларды түсіру; дайындамаларды кегл жəне белгі ені бойынша аралау; белгі бұрыштарын штампылау. Параграф 4. Ағаш шрифті кесуші, 4-разряд 809. Жұмыс сипаттамасы: ағаш дайындамаларын жəне əртүрлі графика негізіндегі шрифтер мен гарнитураларды, оюлар мен əшекейлерді жасау бойынша ерекше күрделі жекелеген операцияларды орындау. 810. Білуге тиіс: шеткі фрезалар мен көшіру инелерінің типтері; бұрауға арналған құралды қолдану жəне ағаш шрифті өңдеу ережесі; өлшегіш құралды, қайрауға арналған құрылғылар мен аспаптарды қолдану ережесі. 811. Жұмыс үлгілері: 1) шрифт – обзолдарды кесу; белгілердің фрезерленбеген бұрыштарын кесу; литерлердің жақтарын кегл жəне ені, шетжақтары жəне ұзындық өлшемінің жазықтығы бойынша фрезерлеу; ойма машиналары мен фрезерлі станоктарда белгінің ұяшығын фрезерлеу. 104. Дəлдеуші Параграф 1. Дəлдеуші, 5-разряд 812. Жұмыс сипаттамасы: арнайы престе 16 жəне жоғары тармақты болат немесе мыс матрицалардың ұяшықтар пуансонмен өрнектеу жəне матрицаларды түзетуші; матрицаның жақтарына параллельдікті беру; ұзындығы бойынша салыстыру жəне келтіру; ұяшықтың қисықтығын, салмақ асыруын жəне дұрыс қалпын тексеру; гальванопластикалық тəсілмен алынған матрицаларды дəлдеу; төгетін қол станогында шрифт өнімдерін сынама төгу; қысымының берілген тереңдігіне арнайы прессті баптау; кескіштерді ауыстыру жəне қайрау; матрицалардың сапасын тексеру. 813. Білуге тиіс: өлшеудің типографтық жүйесі; шрифт гарнитуралары; матрицаларды дəлдеуге арналаған құралдар мен құрылғыларды, өлшегіш құралдар мен аспаптарды қолдану ережесі; матрицаларды дайындау кезінде қолданылатын жабдықтарды реттеу тəсілдері; матрицаларға қойылатын техникалық талаптар. Параграф 2. Дəлдеуші, 6-разряд 814. Жұмыс сипаттамасы: арнайы престе 16 тармаққа дейін болат немесе мыс кеглдердіңұяшықтарын пуансонмен өрнектеу жəне матрицаларды дəлдеу; гальванопластикалық тəсілмен алынған матрицаларды дəлдеу; төгетін қол станогында шрифт өнімдерін сынама төгу; қысымының берілген тереңдігіне арнайы прессті баптау; кескіштерді ауыстыру жəне қайрау; матрицалар мен пуансондардың сапасын тексеру. 815. Білуге тиіс: шрифт құю матрицаларын жасау үшін пуансондарға қойылатын техникалық талаптар; матрицаларды жасау үшін қолданылатын металдың қасиеті жəне болат маркасы. Жұмысшылардың жұмыстары мен кəсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығының (55-шығарылым) қосымшасы Жұмысшы кəсіптерінің алфавиттік көрсеткіші Р/с №

Кəсіптердің атауы

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19.

Бейімдеуші Қоламен зерлеуші Брошюра жасаушы Баспа қалыптарын вулканизациялаушы Таңдаушы Гальванотипист Гильошир Баспа формаларын оюшы Шрифті оюшы Бояу үйлестіруші Қалып жинақтаушы Баспалық қалыптарды жинақтаушы Жартылай фабрикаттар жəне дайын өнімді бақылаушы Баспалық қалыптарды көшірмелеуші Корректор Кітаптарды ерекше тысқа орау автоматының машинисі Кесінді тыстарды дайындау автоматының машинисі Кітаптарды дайындау жөніндегі автоматты желілердің машинисі Ноталарға жəне сурет салу альбомдарына арналған дəптерлерді жасау жөніндегі автоматты желілердің машинисі Тігінсіз бекіту агрегаттарының машинисі Мекенжайға жіберу машинасының машинисі Алфавит машинасының машинисі Блок өңдейтін агрегаттың машинисі Салу-тігу-кесу агрегатының машинисі Іріктеу машинасының машинисі Шабу-буып-түю агрегатының машинисі Каландр машинисі Кітап салғыш машинаның машинисі Конверт машинасының машинисі Жабу машинасының машинисі Қаптама жасайтын машинаның машинисі Лактау-гуммирлеу машинасының машинисі Сызу машинасының машинисі Кітаптарды футлярға салу машинасының машинисі Желімдеу-каптал машинасының машинисі Іріктеу-тігу машинасының машинисі Желімдеу машинасының машинисі Пленканы престеу машинисі Кесу машинасының машинисі Сұрыптау автоматының машинисі Дəптер агрегаттарының машинисі Орау машинасының машинисі Бүктеу машинасының машинисі Тігін машинасы мен автоматтарының машинисі Монтажшы Қолмен теруші Машинамен теруші Теру-жол құю машиналарында теруші Баспа машиналарында салушы Полиграфиялық жабдықтарды баптаушы Нота оюшы Нотографшы Нөмірлеуші Шығарушы құрылғылардың операторы Бояу станциясының операторы Гильошдайындау жөніндегі оператор Офсеттік басылым формаларын жасау жөніндегі оператор Фототеру автоматтары мен жүйелерінің операторы Цифрлық баспа операторы Жоғары басылым формаларын жасау жөніндегі электронды автомат операторы Терең басылым формаларын жасау жөніндегі электронды ою автоматтарының операторы Электронды теру жəне беттеу операторы Электронды түс ажырату операторы Клише өңдеуші Шрифт өнімін өңдеуші Құюшы Білікшеле құюшы Терең баспа формаларын аударушы Түптеуші Перфораторлаушы Брайль баспасының баспашысы Жоғары баспаның баспашысы Терең баспаның баспашысы Диаграммалы баспаның баспашысы Металлографиялы баспаның баспашысы Орлов баспасының баспашысы Басу-ойып жазу автоматының баспашысы Жазық баспа баспашысы Қаңылтырға басу баспашысы Баспашы-өрнек салушы Трафарет баспаның баспашысы Флексография баспаның баспашысы Эстамп баспашысы Терең баспа формалық цилиндрлерін жылтыратушы Препараторшы Престеуші Машиналар мен агрегаттарда қабылдаушы Қабылдаушы-жөнелтуші Жоғары баспа сынаушысы Жазық баспа сынаушысы Ағаш шрифті кесуші Ретушер Штемпель құрастырушы Стереотипер Есепші Клишелерді күйдірмелеуші Терең баспа фораларын күйдірмелеуші Трафаретші Фотограф Фотоцинкограф Хромолитограф Литосфетті формаларды ажарлаушы Электрофотограф Дəлдеуші

20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. 64. 65. 66. 67. 68. 69. 70. 71. 72. 73. 74. 75. 76. 77. 78. 79. 80. 81. 82. 83. 84. 85. 86. 87. 88. 89. 90. 91. 92. 93. 94. 95. 96. 97. 98. 99. 100. 101. 102. 103. 104.

Разряд диапазондары 1-2 1-3 1-4 2-5 1-3 3-7 4-8 3-8 4-6 3-6 2-3 1-3 2-5 3-7 2-6 3 3 3-6 3-6

Беті

4-6 2 2 3; 5 3-5 3-4 3-5 2-3 2-4 3-5 3 3-6 2-5 2-3 2; 4 3-4 3-5 2-5 2-4 2-5 4-5 2-5 2-4 2-5 2-5 3-5 2-6 3-6 4-6 1-3 3-8 5-6 3-6 1-3 6 3-4 4-8 5-6 5-7 7 4-6

156 10 157 158 159 10 160 162 162 164 165 166 168 170 171 171 172 174 176 177 11 181 12 182 185 50 52 56 59 109 13 61 62 187 64 17 65 66 68 110 70

5-6

71

5-7 5-8 3-4 2-5 3-6 2-4 4-5 1-6 1; 3 3-4 2-8 2-8 3-5 4-8 3-8 2-5 2-8 3-6 1-6 2-4 3-6 4-6 3 1-4 2-3 2 2 2-5 2-6 1-4 2-7 1-2 2; 4-6 1-4 2; 4-6 4-6 3-5 3-7 5-6 5-6 3 3-5 5-6

73 75 77 201 77 18 80 188 194 110 111 120 124 126 128 130 132 139 195 141 143 145 81 19 22 23 24 81 83 203 87 24 90 25 95 97 99 100 104 106 107 27 205

2 107 147 29 3 30 34 36 199 4 41 42 6 42 46 150 151 151 153

Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2013 жылғы 24 қаңтарда Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №8296 болып енгізілді.


www.egemen.kz

5 сəуір 2014 жыл

№230

Алматы қаласы

Инвестициялық портфельді басқаруды, брокерлік жəне (немесе) дилерлік қызметті жүзеге асыратын ұйымдар есептілігінің тізбесін, нысандарын, ұсыну мерзімдері мен қағидаларын бекіту туралы (Жалғасы. Басы 55-нөмірде). 3-кесте Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіндегі жəне екінші деңгейдегі банктердегі салымдар (теңгемен) Р/с №

Банктің атауы

1

2

Банктік салым шарСыйақы бағамы Сыйақы ты жасалған күн (жылдық пайтөлеу кезеңі Салым Салым жəне оның нөмірі ызбен) валюмерзімі салымды ор(күндермен) кезеңесепті тасы номиналналастыру күні нөмірі күні тиімді күнде ділігі ды күніне 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Банк рейтингісі

Жиынтығы:

кестенің жалғасы: Салым бойынша негізгі борыштың сомасы Барлығы шетел валютасымен (теңгемен) 13

14

Барлығы (теңгемен) 15

Ағымдағы құны Оның ішінде, есептелген сыйақы теңгемен шетел валютасымен 16 17

Анықтама үшін: қалыптастырылған резервтер 18

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Бас бухгалтер ___________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты)

__________ (қолы)

Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі) Есепке қол қойылған күн 20_____ жылғы «_____» __________ мөр орны Тазартылған қымбат металдар

4-кесте (теңгемен)

Тазартылған Троя Төлем Бір троя унциясын сатып Жиынтық сатып алу Ағымдағы құны қымбат унцияларының валюалу бағасы құны № металдың атауы саны тасы теңгемен валютамен теңгемен валютамен теңгемен валютамен 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Жиынтығы:

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Бас бухгалтер ___________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты)

__________ (қолы)

Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі) Есепке қол қойылған күн 20_____ жылғы «_____» __________ мөр орны Шартты талаптар (міндеттемелер)

№ 1 1 1.1 1.1.1 1.1.n 1.2 1.2.1 1.2.n 1.3 1.3.1 1.3.n 1.4 1.4.1 1.4.n 1.5 1.5.1 1.5.n 1.6 1.6.1 1.6.n 1.7 1.7.1 1.7.n 1.8 1.8.1 1.8.n 1.9 1.9.1 1.9.n 1.10

Көрсеткіштер атауы 2 Шартты талаптар Қаржы фьючерстерін сатып алу бойынша шартты талаптар

5-кесте (теңгемен)

Туынды Ұлттық сəйкестендіру Мəміле қаржы Базанөмірі немежасау құралының лық се халықаралық күніндегі есепті күнгі актив сəйкестендіру нөмірі құны ағымдағы құны 3 4 5 6

Қаржы форвардтарын сатып алу бойынша шартты талаптар Сатып алынған опцион келiсiм-шарттары – «колл» Сатып алынған опцион келiсiм-шарттары – «пут» Белгіленген пайыздық своп Құбылмалы пайыздық своп Қаржы фьючерстерiн сату бойынша шартты талаптар Қаржы форвардтарын сату бойынша шартты талаптар Сатылған опцион келiсiм-шарттары – «пут» - қарсы шот Сатылған опцион келiсiм-шарттары – «колл» - қарсы шот

1.10.1 1.10.n 1.11 Басқа да шартты талаптар 1.11.1 1.11.n 2 Шартты міндеттемелер 2.1 Қаржы фьючерстерін сатып алу бойынша шартты міндеттемелер 2.1.1 2.1.n 2.2 Қаржы форвардтарын сатып алу бойынша шартты міндеттемелер 2.2.1 2.2.n 2.3 Сатып алынған опцион келiсiм-шарттары – «колл» – қарсы шот 2.3.1 2.3.n 2.4 Сатып алынған опцион келiсiм-шарттары – «пут» – қарсы шот 2.4.1 2.4.n 2.5 Құбылмалы пайыздық своп 2.5.1 2.5.n 2.6 Белгіленген пайыздық своп 2.6.1 2.6.n 2.7 Қаржы фьючерстерін сату бойынша шартты міндеттемелер 2.7.1 2.7.n 2.8 Қаржы форвардтарын сату бойынша шартты міндеттемелер 2.8.1 2.8.n 2.9 Сатылған опцион келiсiм-шарттары – «пут» 2.9.1 2.9.n 2.10 Сатылған опцион келiсiм-шарттары – «колл» 2.10.1 2.10.n 2.11 Өзге шартты міндеттемелер 2.11.1 2.11.n

2-кесте бойынша. 21. 4-бағанда «РЕПО» жəне (немесе) «кері РЕПО» опреайиялары бойынша берілген жəне (немесе) сатып алынған бағалы қағаздардың түрі, оның типін көрсете отырып, көрсетіледі. 22. 7 жəне 8-бағандарда валюта кодтары 07 ИСО 4217-2001 «Валюталарды жəне қорларды белгiлеуге арналған кодтар» Қазақстан Республикасының мемлекеттiк жiктемесiне сəйкес көрсетiледi. 23. 9 жəне 10-бағандарда «кері «РЕПО» операциясының жүзеге асырылғандығын растайтын бастапқы құжатта көрсетілген үтірден кейінгі төрт белгіге дейінгі нақтылықпен бағасы көрсетіледі. Сатып алынған бағалы қағазға ақы шетел валютасымен төленген жағдайда 9, 10, 11 жəне 12-бағандар толтырылады, сатып алынған бағалы қағазға ақы ұлттық валютасымен төленген жағдайда 9 жəне 11-бағандар толтырылады. 24. 15-бағанда бухгалтерлік есепте көрсетілген ағымдағы құны көрсетіледі. 25. 17 жəне 18-бағандарды толтырған кезде Standard and Poor’s Financial Services LLC, Moody’s Investors Services, FitchRatings рейтинг агенттіктердің бірі, немесе олардың рейтингтік еншілес ұйымдары берген бағалы қағаздың облигациялар бойынша рейтингі, эмитенттің акциялар бойынша рейтингі, мемлекеттің бағалы қағаздар бойынша рейтингі көрсетіледі. Рейтинг болмаған кезде 17 жəне 18-бағандарда «рейтинг жоқ» деп көрсетіледі. Бұл бағандар Қазақстан Республикасының мемлкеттік бағалы қағаздары бойынша толтырылмайды. 26. 19 жəне 20-бағандарда Қазақстан Республикасы қор биржасының ресми тізіміне сəйкес Қазақстан Респубикасы резиденттерінің бағалы қағаздарының санаты көрсетіледі. Қазақстан Республикасы қор биржасының ресми тізімінің санаты болмаған кезде 19 жəне 20-бағандарда «листинг жоқ» деп көрсетіледі. Қазақстан Республикасының резиденті еместердің бағалы қағаздары жəне Қазақстан Республикасының бағалы қағаздары бойынша толтырылмайды.. 27. Мəліметтер жоқ болған жағдайда Нысан нөлдік қалдықпен ұсынылады. 3-кесте бойынша. 28. 3 жəне 4 -бағандарды толтырған кезде Standard and Poor’s Financial Services LLC, Moody’s Investors Services, FitchRatings рейтинг агенттіктердің бірі, немесе олардың рейтингтік еншілес ұйымдары берген бағалы қағаздың облигациялар бойынша рейтингі, эмитенттің акциялар бойынша рейтингі, мемлекеттің бағалы қағаздар бойынша рейтингі көрсетіледі. Рейтинг болмаған кезде 3 жəне 4-бағандарда «рейтинг жоқ» деп көрсетіледі. Бұл бағандар Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіндегі салымдар бойынша толтырылмайды. 29. 5-бағанда валюта кодтары 07 ИСО 4217-2001 «Валюталарды жəне қорларды белгiлеуге арналған кодтар» Қазақстан Республикасының мемлекеттiк жiктемесiне сəйкес көрсетiледi. 30. 8-бағанда банктік салым шарттары бойынша салым мерзімдері көрсетіледі, салым мерзімі ұзартылған кезде мерзім мерзімін ұзартуды ескере отырып көрсетіледі. Банктік салым шарты жаңадан жəне (немесе) талаптарын өзгерте отырып қайтадан жасалған кезде 6, 7 жəне 8-бағандарда жаңа банктік салым шарты бойынша деректер көрсетіледі. 31. 9 жəне 10-бағандарда жинақталған сыйақыны беру күні мен кезеңділігі банктік салым шартының талаптарына сəйкес көрсетіледі. 32. 13 жəне 14-бағандарда зейнетақы активтерін Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіндегі жəне екінші деңпгейдегі банктердегі салымдарға орналастару сомасы көрсетіледі. Зейнетақы активтерін салымға ұлттық валютамен орналастарған жағдайда 13-баған толтырылады. 33. Кесте салым сомасын əрбір банк бойынша жəне əрбір салым валютасы бойынша жеке көрсете отырып толтырылады. 34. Мəліметтер жоқ болған жағдайда Нысан нөлдік қалдықпен ұсынылады. 4-кесте бойынша: 35. 4-бағанда валюта кодтары 07 ИСО 4217-2001 «Валюталарды жəне қорларды белгiлеуге арналған кодтар» Қазақстан Республикасының мемлекеттiк жiктемесiне сəйкес көрсетiледi. 36. 5 жəне 7-бағандарда сатып алу бағасы валюта айырбастаудың нарықтық бағамы көрсетіледі, 10-бағанда сома есепті күнде туындаған валюта айырбастаудың нарықтық бағамы бойынша көрсетіледі. Тазартылған қымбат металдарды ұлттық валюта – теңгемен сатып алған жағдайда 5, 7 жəне 9-бағандар толтырылады. 37. 9-бағанда бухгалтерлік есепте көрсетілген ағымдағы құны көрсетіледі. 38. Мəліметтер жоқ болған жағдайда Нысан нөлдік қалдықпен ұсынылады. 5-кесте бойынша. 39. 3-бағанда туынды қаржы құралының базалық активі (бағалы қағаздың жəне оның эмитентінің атауы, валютасы, пайыздық бағамы, тауар жəне басқа да базалық активтер) көрсетіледі. 40. 4-баған туынды қаржы құралының базалық активі бағалы қағаз болған жағдайда толтырылады.. 41. 5-бағанда шарт бойынша мəміле жасау күніндегі құны көрсетіледі. 42. 6-бағанда бухгалтерлік есепте қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарының талаптарына сəйкес көрсетілген құны көрсетіледі. 43. Мəліметтер жоқ болған жағдайда Нысан нөлдік қалдықпен ұсынылады.

№ ЭмиҰлттық Борыштық Осы Зейнетақы Зейнетақы Меншікті тент- сəйкестендіру бағалы шығарыактивтері активтері активтері тің нөмірі немесе қағаздың лымның есебінен осы есебінен осы есебінен осы атауы халықаралық түрі борыштық қағаздардың шығарылымның қағаздардың сəйкестендіру бағалы саны (дажалпы саны (данөмірі қағазнада) борыштық нада) дарының бағалы саны (дақағаздары санынада) нан пайызбен жиынтығы 1

2

№ Эмитенттің Зейнетақы активтері Зейнетақы Зейнетақы Меншікті активтері Меншікті атауы есебінен эмитенттің активтерінің активтерінің есебінен эмитенттің активтерінің қаржы құралдарына ағымдағы ағымдағы қаржы құралдарына ағымдағы инвестицияларының құны құнынан инвестицияларының құны ағымдағы құны (теңгемен) пайызбен ағымдағы құны (теңгемен) (теңгемен) жиынтығы (теңгемен) 1 2 3 4 5 6 7

Меншікті активтерінің ағымдағы құнынан пайызбен жиынтығы 8

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Бас бухгалтер ___________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты)

Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі) Есепке қол қойылған күн 20_____ жылғы «_____» __________ мөр орны «Зейнетақы активтерінің инвестициялық портфелінің құрылымы туралы есеп» əкімшілік деректер жинауға арналған нысанына қосымша Əкімшілік деректер жинауға арналған нысанды толтыру бойыншатүсіндірме Зейнетақы активтерінің инвестициялық портфелінің құрылымы туралы есеп 1. Жалпы ережелер 1. Осы түсіндірмелер «Зейнетақы активтерінің инвестициялық портфелінің құрылымы туралы есеп» нысанын (бұдан əрі – Нысан) толтыру бойынша бірыңғай талаптарды айқындайды. 2. Нысан «Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын мемлекеттiк реттеу, бақылау жəне қадағалау туралы» 2003 жылғы 4 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 9-бабы 1-тармағының 6) тармақшасына сəйкес əзірленді.

2-кесте

Эмитенттің қаржы құралдарына

1

2

3

4

Меншікті Зейнетақы активтері активтері есебінен есебінен эмитенттің эмитенттің қаржы меншікті құралдарына капиталының инвестициямөлшерінен ларының пайызбен ағымдағы құны жиынтығы (теңгемен) 5

Меншікті активтері есебінен эмитенттің меншікті капиталының мөлшерінен пайызбен жиынтығы

6

7

Зейнетақы жəне меншікті активтерінің жиынтық есебінен эмитенттің меншікті капиталының мөлшерінен пайызбен жиынтығы 8

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Бас бухгалтер ___________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты)

5

6

7

8

9

Бас бухгалтер ___________________________________ __________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі) Есепке қол қойылған күн 20_____ жылғы «_____» __________ мөр орны

4-кесте

Қазақстан Республикасының резидент эмитентінің дауыс беретін акцияларына №

Қазақстан Ұлттық Осы Зейнетақы Республикасының сəйкестендіру эмитенттің активтері резидент нөмірі немесе дауыс беретін есебінен осы эмитентінің атауы халықаралық акцияларының акциялардың сəйкестендіру жалпы саны саны (данөмірі (данада) нада)

1

2

3

4

Зейнетақы активтері есебінен осы эмитенттің дауыс беретін акцияларының жалпы санынан пайызбен жиынтығы

5

6

Меншікті Меншікті активтері активтері есебінен осы есебінен осы акциялардың эмитенттің саны (дадауыс беретін нада) акцияларының жалпы санынан пайызбен жиынтығы 7

8

Зейнетақы жəне меншікті активтерінің жиынтық есебінен осы эмитенттің дауыс беретін акцияларының жалпы санынан пайызбен жиынтығы 9

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Бас бухгалтер ___________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты)

__________ (қолы)

Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі) Есепке қол қойылған күн 20_____ жылғы «_____» __________ мөр орны

5-кесте

Қазақстан Республикасының бір екінші деңгейдегі банкі шығарған орналастырылған акцияларының үлесі №

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Бас бухгалтер ___________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты)

__________ (қолы)

Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі) Есепке қол қойылған күн 20_____ жылғы «_____» __________ мөр орны

6-кесте

Қазақстан Республикасының резидент эмитенті жəне осы эмитенттің үлестес тұлғалары болып табылатын эмитенттері, сондай-ақ эмитенттің ірі акционерлеріне тиесілі осы эмитенттің он жəне одан да көп дауыс беретін акцияларын сенімгерлік басқарушылары шығарған (ұсынған) қаржы құралдарына №

Қазақстан Республикасының резидент эмитентінің, осы эмитенттің үлестес тұлғасының, оның ірі акционерлеріне тиесілі осы эмитенттің он жəне одан да көп дауыс беретін акцияларын сенімгерлік басқарушысының атауы

1

2

Зейнетақы активтері есебінен Қазақстан Зейнетақы Зейнетақы Республикасының резидент эмитенті жəне активтерінің активтерінің осы эмитенттің үлестес тұлғалары болып таағымдағы ағымдағы былатын эмитенттері, сондай-ақ эмитенттің құны құнынан ірі акционерлеріне тиесілі осы эмитенттің он (теңгемен) пайызбен жəне одан да көп дауыс беретін акцияларын жиынтығы сенімгерлік басқарушылары шығарған (ұсынған) қаржы құралдарына инвестициялардың ағымдағы құны (теңгемен) 3 4 5

кестенің жалғасы: Меншікті активтері есебінен Қазақстан Республикасының резидент эмитенті жəне осы эмитенттің үлестес тұлғалары болып табылатын эмитенттері, сондайақ эмитенттің ірі акционерлеріне тиесілі осы эмитенттің он жəне одан да көп дауыс беретін акцияларын сенімгерлік басқарушылары шығарған (ұсынған) қаржы құралдарына инвестициялардың ағымдағы құны (теңгемен) 6

Меншікті Меншікті активтерінің активтерінің ағымдағы ағымдағы құны құнынан пайызбен (теңгемен) жиынтығы 7 8

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Бас бухгалтер ___________________________________ __________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі) Есепке қол қойылған күн 20_____ жылғы «_____» __________ мөр орны Қазақстан Республикасының резидент эмитенті акцияларына №

Қазақстан Республикасының резидент эмитенті-нің атауы

1

2

7-кесте

Ұлттық Осы Зейнетақы Зейнетақы Меншікті Меншікті Зейнетақы сəйкестендіру эмитенттің активтері активтері активтері активтері жəне нөмірі немесе жалпы есебінен осы есебінен осы есебінен осы есебінен осы меншікті халықаралық акциясының акциялар эмитенттің акциялар эмитенттің активтерінің сəйкестендіру саны (дасаны (дажалпы аксаны (дажалпы акжиынтық нөмірі нада) нада) циялар нада) циялар есебінен осы санынан санынан эмитенттің пайызбен пайызбен жалпы акжиынтығы жиынтығы циялар санынан пайызбен жиынтығы 3 4 5 6 7 8 9

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Бас бухгалтер ___________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты)

__________ (қолы)

Есепке қол қойылған күн 20_____ жылғы «_____» __________ мөр орны

__________ (қолы)

Есепке қол қойылған күн 20_____ жылғы «_____» __________ мөр орны

№ Эмитенттің Эмитенттің Зейнетақы активтері атауы меншікті есебінен эмитенттің капиталының қаржы құралдарына мөлшері инвестицияларының (теңгемен) ағымдағы құны (теңгемен)

4

Зейнетақы жəне меншікті активтерінің жиынтық есебінен Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банкінің меншікті капиталы мөлшерінен пайызбен жиынтығы 10

Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі)

Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі)

__________ (қолы)

3

Меншікті активтері есебінен осы шығарылымның жалпы борыштық бағалы қағаздары санынан пайызбен жиынтығы

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы)

Əкімшілік деректер жинауға арналған нысан Инвестициялық портфельді басқаруды жүзеге асыратын ұйымдардың «Инвестициялау лимиті» пруденциалдық нормативтерін сақтау туралы есеп Есепті кезең: 20__жылғы «___»________ Индекс: 11-RCB_LIMITS Кезеңділігі: ай сайын Ұсынатындар: ерікті жинақтаушы зейнетақы қоры Нысан қайда ұсынылады: Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Ұсыну мерзімі – есепті айдан кейінгі айдың бесінші жұмыс күнінен кейіктірмей ай сайын Нысан __________________________________________________________ (Ұйымның атауы) 1-кесте Эмитенттің қаржы құралдарына

3-кесте

Эмитенттің бір шығарылымының борыштық бағалы қағаздарына

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2013 жылғы 27 тамыздағы № 230 қаулысына 12-қосымша

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Бас бухгалтер ___________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты)

Есепке қол қойылған күн 20_____ жылғы «_____» __________ мөр орны

Меншікті активтері есебінен осы акциялар саны (данада) Меншікті активтері есебінен Қазақстан Республикасының бір екінші деңгейдегі банкі шығарған жалпы орналастырылған акцияларының санынан пайызбен жиынтығы

2013 жылғы 27 тамыз

3. Нысанды ерікті жинақтаушы зейнетақы қоры ай сайын жасайды жəне есепті кезеңнің соңындағы жағдай бойынша толтырады. Нысан теңгемен беріледі. 4. Нысанға бірінші басшы (ол болмаған кезеңде - оның орнындағы адам), бас бухгалтер жəне орындаушы қол қояды. 2. Нысанды толтыру бойынша түсіндірме 1-кесте бойынша. 5. 3-бағанды толтыру кезінде эмитенттің экономика секторларының атауы Қазақстан Республикасының 03-2007 мемлекеттік жіктегішіне сəйкес көрсетіледі. 3-баған Қазақстан Республикасының резиденттері – эмитенттердің мемлекеттік емес бағалы қағаздары бойынша толтырылады. 6. 5-бағанда сатып алынған бағалы қағаздардың түрі, оның түрін көрсете отырып көрсетіледі. 7. 7-бағанда сатып алынған бағалы қағаздардың саны көрсетіледі. 8. 8 жəне 10-бағандарда валюта кодтары 07 ИСО 4217-2001 «Валюталарды жəне қорларды белгiлеуге арналған кодтар» Қазақстан Республикасының мемлекеттiк жiктемесiне сəйкес көрсетiледi. 9. 9-баған борыштық бағалы қағаздар бойынша толтырылады. 10. 11 жəне 12-бағандарда мəмiленiң жасалғандығы расталатын бастапқы құжатта (биржалық куəлiк, брокер-дилердiң есебi, Дүниежүзілік банкаралық қаржы телекоммуникациялар қоғамдастығы бойынша (SWIFТ жүйесі) алынған растама) үтiрден кейiн төрт белгiге дейінгі дəлдікпен көрсетілген баға көрсетіледі. Сатып алынған бағалы қағазды шетел валютасымен төлеген жағдайда 11-бағана толтырылады, 12-бағанада осы сома мəміле жасау күні валюталарды айырбастаудың нарықтық бағамы бойынша көрсетiледi. Сатып алынған бағалы қағазды ұлттық валютамен төлеген жағдайда 12-бағана толтырылады, 11-бағана толтырылмайды. 11. 13-бағанда бухгалтерлік бастапқы танылған күн көрсетіледі. 12. 14-бағанда борыштық борыштық бағалы қағаздарды өтеу мерзімі көрсетіледі 13. 15-бағанда бағалы қағаздың тікелей сатып алуға қатысты шығыстарын қоса алғандағы, агенттерге, консультанттарға, брокерлерге (дилерлерге) төлеген сыйақылар мен комиссиялық сыйақыларды, қор биржаларының алымдарын, сондай-ақ аударым бойынша банк қызметтерін қоса алғандағы сатып алу жəне сатып алушы сатушыға төлеген пайыздың шамасына азайтылған құны (осындай бар болса) көрсетіледі. 14. 16-бағанда бағалы қағаздардың бухгалтерлік есепте көрсетілген ағымдағы құны көрсетіледі . 15. 20-бағанда «əділ құн бойынша бағаланатын», «амортизацияланған құны бойынша бағаланатын» бағалы қағаздың санаты көрсетіледі. 16. 21 жəне 22-бағандарды толтырған кезде Standard and Poor’s Financial Services LLC, Moody’s Investors Services, FitchRatings рейтинг агенттіктердің бірі, немесе олардың рейтингтік еншілес ұйымдары берген бағалы қағаздың облигациялар бойынша рейтингі, эмитенттің акциялар бойынша рейтингі, мемлекеттің бағалы қағаздар бойынша рейтингі көрсетіледі. Рейтинг болмаған кезде 21 жəне 22-бағандарда «рейтинг жоқ» деп көрсетіледі. Бұл бағандар Қазақстан Республикасының мемлкеттік бағалы қағаздары бойынша толтырылмайды. 21-баған да бухгалтерлік есепте бастапқы танылған күндегі рейтинг көрсетіледі. 17. 23 жəне 24-бағандарда Қазақстан Республикасы қор биржасының ресми тізіміне сəйкес Қазақстан Респубикасы резиденттерінің бағалы қағаздарының санаты көрсетіледі. Қазақстан Республикасы қор биржасының ресми тізімінің санаты болмаған кезде 23 жəне 24-бағандарда «листинг жоқ» деп көрсетіледі. Қазақстан Республикасының резиденті еместердің бағалы қағаздары жəне Қазақстан Республикасының бағалы қағаздары бойынша толтырылмайды. 23-бағанда бухгалтерлік есепте бастапқы танылған күндегі қор биржасы тізімінің санаты көрсетіледі. 18. 25-бағанда борыштық бағалы қағаздар бойынша есепті беру күндегі купондық бағам көрсетіледі. 19. 26-бағанда бухгалтерлік есепте бастапқы танылған күннен бастап есепті кезеңнің соңғы күні, қоса алғанда, аралығындағы қаржы құралынан пайда (шығын) сомасы көрсетіледі. 20. Мəліметтер жоқ болған жағдайда Нысан нөлдік қалдықпен ұсынылады.

Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банкі атауы Ұлттық сəйкестендіру нөмірі немесе халықаралық сəйкестендіру нөмірі Қазақстан Республикасының бір екінші деңгейдегі банкі шығарған жалпы орналастырылған акцияларының саны (данада) Зейнетақы активтері есебінен осы акциялар саны (данада) Зейнетақы активтері есебінен Қазақстан Республикасының бір екінші деңгейдегі банкі шығарған жалпы орналастырылған акцияларының санынан пайызбен жиынтығы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының қаулысы

Зейнетақы жəне меншікті активтерінің жиынтық есебінен Қазақстан Республикасының бір екінші деңгейдегі банкі шығарған жалпы дауыс беретін акцияларының санынан пайызбен жиынтығы

22

__________ (қолы)

Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі)

Шетел валютасында номиниирленген шетел эмитенттерінің бағалы қағаздарына

8-кесте

Зейнетақы активтері Зейнетақы Зейнетақы Зейнетақы активтері Зейнетақы Зейнетақы есебінен шетел валюта- активтерінің активтерінің есебінен «ВВВ»-дан төмен активтерінің активтерінің сында номиниирленген ағымдағы ағымдағы рейтингілік бағасы бар ағымдағы ағымдағы шетел эмитенттерінің құны құнынан шетел эмитенттерінің құны құнынан бағалы қағаздарына (теңгемен) пайызбен бағалы қағаздарына (теңгемен) пайызбен инвестициялардың жиынтығы инвестициялардың жиынтығы ағымдағы құны (теңгемен) ағымдағы құны (теңгемен) 1 2 3 4 5 6 7

кестенің жалғасы: Меншікті активтер Меншікті Меншікті Меншікті активтер есебінен Меншікті Меншікті есебінен шетел валюактивтердің активтердің «ВВВ»-дан төмен рейтингілік активтердің активтердің тасында номиниирленағымдағы ағымдағы бағасы бар шетел эмитенттерінің ағымдағы ағымдағы ген шетел эмитенттерінің құны құнынан бағалы қағаздарына құны құнынан бағалы қағаздарына (теңгемен) пайызбен инвестициялардың ағымдағы (теңгемен) пайызбен инвестициялардың ағымдағы жиынтығы құны (теңгемен) жиынтығы құны (теңгемен) 8 9 10 11 12 13

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы)

Бас бухгалтер ___________________________________ __________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі) (Жалғасы 23-бетте).


(Жалғасы. Басы 22-бетте).

Есепке қол қою күні 20_____ жылғы «_____»__________ мөрдің орны Ұйымның үлестес тұлғалары, Ұйымның ірі акционерлеріне тиесілі Ұйымның он жəне одан да көп дауыс беретін акцияларын сенімгерлік басқарушылары шығарған (ұсынған) қаржы құралдарына №

Ұйымның үлестес тұлғаларының, Ұйымның ірі акционерлеріне тиесілі Ұйымның он жəне одан да көп дауыс беретін акцияларын сенімгерлік басқарушыларының атауы

1

2

Ұйымның үлестес тұлғалары, Ұйымның ірі Зейнетақы акционерлеріне тиесілі Ұйымның активтерінің он жəне одан да көп дауыс беретін акағымдағы цияларын сенімгерлік басқарушылары құны шығарған (ұсынған) қаржы құралдарына (теңгемен) инвестициялардың ағымдағы құны (теңгемен) 3 4

9-кесте

Зейнетақы активтерінің ағымдағы құнынан пайызбен жиынтығы 5

Есепке қол қою күні 20_____ жылғы «_____»__________ мөрдің орны

10-кесте Басқарушы компания Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес құрылған заңды тұлға болып табылатын, қор биржасының ресми тізіміне енгізілген аралық инвестициялық пай қорының пайларына

2

3

4

Меншікті Меншікті Осы активтердің актив- эмитенттің ағымдағы тердің таза активқұны баланстерінің (теңгемен) тық мөлшері құнынан (теңгемен) пайызбен жиынтығы 5

6

7

Зейнетақы активтері есебінен осы эмитент пайларының ағымдағы құны (теңгемен 8

Зейнетақы активтері есебінен осы эмитенттің таза активтері мөлшерінен пайызбен жиынтығы 9

Меншікті Жиынтығында активтер меншікті жəне есебінен зейнетақы осы активтері эмитенттің есебінен осы таза эмитенттің активтері таза активтері мөлшерінен мөлшерінен пайызбен пайызбен жиынтығы жиынтығы 10 11

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Бас бухгалтер ___________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты)

__________ (қолы)

Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі) Есепке қол қою күні 20_____ жылғы «_____»__________ мөрдің орны

11-кесте Басқарушы компания Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес құрылған заңды тұлға болып табылатын, қор биржасының ресми тізіміне енгізілген аралық инвестициялық пай қорының пайларына жəне осы басқарушы компания шығарған (ұсынған) қаржы құралдарына № Эмитенттің Зейнетақы активтері Зейнетақы Зейнетақы атауы есебінен осы эмитент активтерінің активтерінің пайларының жəне ағымдағы ағымдағы қаржы құралдарының құны құнынан ағымдағы құны (теңгемен) пайызбен (теңгемен) жиынтығы 1

2

3

4

5

Меншікті активтер есебінен осы эмитент пайларының жəне қаржы құралдарының ағымдағы құны (теңгемен) 6

Меншікті Меншікті активтердің активтердің ағымдағы ағымдағы құны құнынан (теңгемен) пайызбен жиынтығы 7

8

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Бас бухгалтер ___________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты)

Есепке қол қою күні 20_____ жылғы «_____»__________ мөрдің орны

12-кесте Халықаралық рейтингілік бағасы Standard & Poor’s principal stability fund ratings «BBBm»-дан төмен емес не Standard & Poor’s Fund credit quality ratings «BBBf»-тен төмен емес инвестициялық қордың пайларына

2

3

4

5

6

7

Зейнетақы активтері есебінен осы эмитенттің таза активтері мөлшерінен пайызбен жиынтығы

8

9

Меншікті Жиынтығында активтер меншікті жəне есебінен зейнетақы осы эмиактивтері тент есебінен активтері осы эмитент мөлшерінен активтері пайызбен мөлшерінен жиынтығы пайызбен жиынтығы 10 11

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Бас бухгалтер ___________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты)

__________ (қолы)

Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі) Есепке қол қою күні 20_____ жылғы «_____»__________ мөрдің орны

13-кесте Халықаралық рейтингілік бағасы Standard & Poor’s principal stability fund ratings «BBBm»-дан төмен емес не Standard & Poor’s Fund credit quality ratings «BBBf»-тен төмен емес бір басқарушы компанияның басқаруындағы инвестициялық қордың пайларына жəне осы басқарушы компания шығарған (ұсынған) қаржы құралдарына

№ Эмитенттің атауы

1

2

Зейнетақы активтері Зейнетақы Зейнетақы есебінен осы эмитент активтерінің активтерінің пайларының жəне ағымдағы құны ағымдағы қаржы құралдарының (теңгемен) құнынан ағымдағы құны пайызбен (теңгемен) жиынтығы 3 4 5

Меншікті активтер есебінен Меншікті Меншікті осы эмитент пайларының активтердің активтердің жəне қаржы құралдарының ағымдағы құны ағымдағы ағымдағы құны (теңгемен) (теңгемен) құнынан пайызбен жиынтығы 6

7

8

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Бас бухгалтер ___________________________________ __________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы) Орындаушы: ______________________________________________ __________ _____________ (лауазымы, тегі, аты, бар болса – əкесінің аты), (қолы) (телефон нөмірі) Есепке қол қою күні 20_____ жылғы «_____»__________ мөрдің орны

14-кесте Бір шет мемлекеттің орталық үкіметі шығарған (ұсынған) мемлекеттік мəртебесі бар бағалы қағаздарға

№ Эмитенттің Ұлттық Зейнетақы активтері Зейнетақы Зейнетақы Меншікті активМеншікті Меншікті атауы сəйкестендіру есебінен бір шет активтерінің активтерінің тер есебінен бір шет активтердің активтердің нөмірі немесе мемлекеттің орталық ағымдағы ағымдағы мемлекеттің орталық ағымдағы ағымдағы халықаралық үкіметі шығарған құны құнынан үкіметі шығарған құны құнынан сəйкестендіру (ұсынған) мемлекеттік (теңгемен) пайызбен (ұсынған) мемлекеттік (теңгемен) пайызбен нөмірі мəртебесі бар бағалы жиынтығы мəртебесі бар бағалы жиынтығы қағаздардың ағымдағы қағаздардың ағымдағы құны (теңгемен) құны (теңгемен) 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________________ (тегі, аты, бар болса – əкесінің аты) (қолы)

Есепке қол қою күні 20_____ жылғы «_____»__________ мөрдің орны Бір халықаралық қаржы ұйымы шығарған (ұсынған) қаржы құралдарына

1

2

Зейнетақы активтері есебінен бір халықаралық қаржы ұйымы шығарған (ұсынған) қаржы құралдарының ағымдағы құны (теңгемен) 3

Зейнетақы Зейнетақы активтерінің активтерінің ағымдағы ағымдағы құны құнынан (теңгемен) пайызбен жиынтығы 4

5

Меншікті активтер есебінен бір халықаралық қаржы ұйымы шығарған (ұсынған) қаржы құралдарының ағымдағы құны (теңгемен) 6

Бiрiншi басшы (ол болмаған кезеңде – оның орнындағы адам) ________________________________________________________