Page 1

Бїгінгі нґмірде:

№130 (28354) 4 ШІЛДЕ ЖҰМА 2014 ЖЫЛ

ХАЛЫЌАРАЛЫЌ КҐРМЕ НЫСАНДАРЫ белгіленген мерзімінде əрі сапалы салынып бітуі тиіс

Кеше Президент Нұрсұлтан Назарбаев Астана қаласының жаңа нысандарын көру барысында «Астана ЭКСПО-2017» көрме кешенінің құрылысымен танысты. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Елбасы барады деген соң, құрылыс басына əдеттегідей журналистер де жиналдық. Ол жерде қазақстандық қана емес, кəдімгі

халықаралық ірі шаралардағыдай шетелдік журналистердің қарасы да көп екен. Əрине, бұл төрткүл дүние көз тіккен халықаралық көрме емес пе, еліміздің дайындығын білмекке бəрінің де ынтасы зор. Əлбетте,

ЭКСПО-ға əзірлігімізді əлемге таратпаққа асық. Біз барғанда күннің аздап жаңбырлы болғанына қарамастан, құрылыс басы абыр-сабыр, қызу жұмыс жүріп жатты. Құрылысшылар көрмекке келгендерді де кедергі көрер емес, өзіне берілген міндетін мінсіз орындауға ұмтылып, бар ынтасымен жұмысқа кіріскен. Себебі,

олардың алдында ел жүктеген үлкен жауапкершілік, Елбасы міндеттеген тиісті тапсырма тұр. Тарсыл-гүрсіл дыбыс, түрлі техника тықылы... Кейбірінің қабырғасы қылтиған құрылыс нысандары, одан қалды қазыққа қамдалған теп-тегіс жер, жаңбырға жіпсіген лайлы топырақ... Əрине, енді үш жылдан соң ғана дəл осы жер жарқыраған ғажайып

Ќорєаныс кадрларына – ќанатты ќамќорлыќ

қалашыққа айналатынына біреу сенсе, біреу сенбес. Себебі, тақыр жерден қала тұрғызу əсте оңай шаруа ма?! Алайда, ол мүмкін нəрсе. Оған бүгінгі ажары айшықты жаңа Астана айғақ. Осыдан 10-15 жыл бұрын ғана бос жатқан сол жағалауға қа зіргі əсем Астана аспаннан тү се қалған жоқ, əрине! Оған еліміз күш-қуатының, əлеуметтікэкономикалық əлеуетінің жететіні күмəнсіз. Бұған кеше Елбасына «Астана ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясының басшысы Талғат Ермегияевтің берген есебі де дəлел болатындай. Сонымен, Мемлекет басшысы «Астана ЭКСПО-2017» көрме кешенінің салыну барысын көріп шыққан соң, құрылыс барысына арнайы салынған мəжіліс залы, баспасөз орталығына келіп, құрылысты жүргізіп жатқан компания басшылары, мемлекеттік органдардың өкілдері, жалпы «Астана ЭКСПО-2017» көрме кешенінің құрылысына қатысты барлық жауапты тұлғаларды жинап, мəжіліс өткізді. Құрылыстың жай-жапсары жайында есептерін тыңдады. Нысандардың электронды нұсқадағы нобайларын көріп, кешеннің келешектегі келбетін келісті етуге ақылдасты. (Соңы 2-бетте).

«Астана Опера» театрында болды

Мемлекет басшысы «Дон Кихот» балетін тамаша лады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Əйгілі хореограф Рудольф Нуриевтің өңдеуіндегі бұл балетті əйгілі «Ла Скала» театры қойды. «Дон Кихот» балетіне Милан театрының 100-ден аса адамнан құралған шығармашылық ұжымы қатысты.

Жўмыс бабындаєы отырыс

Кеше Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Ұлттық қорғаныс университетінің жаңа ғимаратының ресми ашылу салтанатына қатысты. Уақыт талабына сай салынып, соңғы үлгіде жабдықталған университеттің жаңа ғимараттары Астана салтанатын арттыра түсері анық. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Елбасын аталған оқу ордасында Қорғаныс министрі Серік Ахметов пен елорданың əкімі Иманғали Тасмағамбетов күтіп алып, университеттің аумағымен жəне еңселі ғимаратымен таныстырды. Көңіл қуантары – əскери жоғары білім ошағының сырт қоршауында да, салтанатты

ғимараттың ішкі қабырғаларында да ұлттық нышандар, қазақы өрнектер көз тартады. Президенттің де көңілін демдеген мемлекеттің ұлттық белгілері болар. Мемлекет басшысы ғимараттың əр тұсына зер салып, зейін қойып қарады. Жоғары əскери білім ордасының ұстаздарымен, шəкірттерімен кездескен Елбасы университеттің ұлттық қорғаныстағы маңызы

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы А.Ж.Кїреѕбековті Ќазаќстан Республикасы Мемлекеттік кїзет ќызметініѕ бастыєы ќызметіне таєайындау туралы Амантай Жанкеұлы Күреңбеков Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы болып тағайындалсын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2014 жылғы 3 шілде. №855

туралы айтты. Елімізде бұрынсоңды болмаған мұндай əскери оқу ордасының заманауи жабдықталған ғимаратының пайдалануға берілуімен сардарларды салтанатты түрде құттықтады. Мұнда жоғары білікті əскери кəсіп қойларды даярлайтын орталық құрылуы тиіс екенін атап көрсетті. – Бұл жерде зерек, əскери ғылымды білетін жəне тілдерді меңгерген, білімді офицерлер тəрбиеленуі керек, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Сонымен қатар, Қорғаныс университетінің жаңа ғимараты əскери ғылымның ең заманауи талаптарына сай келетінін айтып өтті.

– Мұнда зертханалар жұмыс істеп, ғылыми зерттеулер мен əзірленімдер жүргізіледі, докторанттар даярланып, диссертациялар қорғалатын болады. Ең үздік əлемдік тəжірибелерді оқыту үшін университет оқытушыларды Ресейден жəне басқа елдерден шақырады, – деді Елбасы. Мемлекет басшысы университеттің əскери мамандарды оқыту мен даярлау жөніндегі нақты жоспары жасалуда екеніне назар аударды. (Соңы 2-бетте). ----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Таєайындау

Мемлекет басшысының Өкімімен Əнуар Төлеуханұлы Садықұлов Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті Төрағасының орынбасары – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Арыстан» қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды.

Хроника

Мемлекет басшысының Жарлығымен Əнуар Төлеуханұлы Садықұлов басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметінен босатылды. *** Мемлекет басшысының Өкімімен Амантай Жанкеұлы Күреңбеков басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрінің орынбасары қызметінен босатылды.

Кеше Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбас шыларының съезі Хатшылығының ХІІІ отырысына жəне V съезге əзірлік жөнінде жұмыс бабындағы отырыс болды, деп хабарлады Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының баспасөз қызметі. Қазақстан Рес пуб ликасы Парламенті Сенатының Төрағасы, Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезі Хатшылығының Басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалық етуімен 2014 жылғы 14 қыркүйекте Астанада өтетін Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезі Хатшылығының ХІІІ отырысына əзірлік жөніндегі жұмыс бабындағы кеңес болды. Сенат Төрағасы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев бастамашысы болып табылатын діни форумның ерекше маңызын атап өтті. Хатшылық отырысы 2015 жылы Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының V съезін өткізудегі маңызды дай ын дық кезеңі болады. Осы ған байланысты Қ.Тоқаев осы маңызды форумның тұжырымдамалық, идео логиялық жəне саяси мəселелері жөніндегі өз ойларын ортаға салып, тиісті тапсырмалар берді.

Мəдениеттіѕ мəнді мəйегі 4-бет Астананыѕ алтын алќасы: «Астана Опера» 5-бет Елдік идеялар мекені 7-бет Аќиќатќа айналєан арман 8-бет

Қасым-Жомарт ТОҚАЕВ:

ДƏУІР ТУДЫРЄАН ЕЛБАСЫ

«БҰҰ-ның бұрынғы қызметкері ретінде айтарым...» – Парламент Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев сұхбат кезінде біздің кезекті сұрағымызға жауабын осылай бастады. Сол бір ауыз сөзінде Тоқаевтың бойындағы бүкіл қасиет тұнып тұрғандай көрінеді. Күні кешеге дейін əлемдік саясат иерархиясында ең жоғары лауазымдардың бірінде болған – Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас хатшысының орынбасары – БҰҰның Женевадағы бөлімшесінің Бас директоры, Қарусыздану жөніндегі конференцияның Бас хатшысы қызметін атқарған адамның осылай сөйлеуі үшін оның шынайы сыпайылығы қажет екені анық. Қасым-Жомарт Тоқаев көптеген жылдар бойы Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі қызметінде жүріп Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың талай мемлекеттер басшыларымен кездескеніне, келіссөздер жүргізгеніне куə болған, ал БҰҰ Бас хатшысының орынбасары ретінде саясатқа планеталық ауқымда қарауға, Елбасымызды əлемнің белді елдерінің басшыларымен салыстыра қарауға мүмкіндік алған. Біз Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт ТОҚАЕВТАН газетімізге сұхбат беруін сұраған едік. – Құрметті Қасым-Жомарт Кемелұлы! Биыл Астана күні өзіндік бір мерейтоймен тұстас келіп отыр – осыдан дəл жиырма жыл бұрын Президенттің ұсынысы бойынша астананы Алматыдан Ақмолаға көшіру жөніндегі тарихи шешім қабылданған болатын. Менің алғашқы сұрағым мынандай: сергелдеңі мол сол бір кезеңде Елбасын осындайлық өжет шаруаны қолға алуға итермелеген қандай күш деп ойлайсыз? – Сіздің пушкинистикамен жүйелі түрде айналысатыныңызды, осы тақырыпта бірнеше кітап шығарғаныңызды білетін адам ретінде сұрағыңызға ұлы ақынның «Самодержавною рукой он смело сеял просвещенье, не презирал страны родной: он знал ее предназначенье!» деген жолдарымен жауап бергім келеді. Пушкин Ұлы Петр туралы осылай жазған еді ғой. Біздің мемлекетіміз үшін Президентіміздің не істегенін дəл осылайша айқындай аламыз. Ол өз елінің мақсат-мұратын жақсы біледі. Нағыз стратегтің қатардағы саясаткерден айырмашылығы – көзқарасының кеңдігінде. Иə, Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев астананы Ақмолаға ауыстыру жөніндегі жоспарын сонау 1994 жылдың өзінде жария еткен еді. 6 шілдеде Президент жаңа мемлекеттің жаңа астанасын салу, оны елдің қақ төріне орнату жөніндегі көкірегінде аялаған арманымен бөліскен болатын. Қоғам бұл шешімді естігенде асып-сасып қалды, бұған күдік-күмəнмен қарады, тіпті қарсылық та білдірді. Парламенттегі шешім жақтаған дауыстардың көпшілігімен қабылдана тұрса да, жұрттың бəрі бірдей, соның ішінде Президенттің серіктестері де бар, Нұрсұлтан Əбішұлы ұсынған идеяның шын ұлы лығын түсіне қойған жоқ. Алайда, көп уақыт өтпей-ақ Президенттің басқалардан алысқа қарайтын, басқалардан көбірек көретін мем ле кеттік қайраткер екендігі танылды. Ол бақуатты өмір сүретін елді, өз азаматтарына ең жақсы мүмкіндіктер жасайтын мем лекет ті, бүкіл əлемдік қоғамдастық құрметпен қарайтын, сенім көрсететін туған Қазақстанын армандаған еді. Ондай елге біз қазірдің өзінде қол жеткізіп отырмыз. Біз қазір

Елбасына шын мəнінде ұлттық идеяға айналған осынау ауқымды геосаяси жобаны жүзеге асырғаны үшін алғыс айтамыз. Мемлекетіміздің жүрегі нақ Астанада соғып тұр, Қазақстанға жəне бүкіл əлемге қатысты тағдырлық шешімдер нақ Астанада қа былданады. Біздің елордамыз небəрі 15 жыл дың ішінде əлемге танымал халықаралық орталық мəртебесіне ие болды. Астанада халықаралық биік деңгейдегі аса маңызды іс-шаралар өткізілді. Тəуелсіздік сарайының бірегей ғимаратында ЕҚЫҰның тарихи саммиті өтті, сол жерде жақында Еуразиялық Экономи калық Одақ құру жөніндегі Шарт қа қол қойылды, Астанада ТМД-ның, ШЫҰ-ның, ЕурАзЭҚтың, Ислам ынтымақтастығы ұйымының жоғары деңгейдегі кездесулері, діни саммиттер, ЕҚЫҰ-ның парламенттік форумдары, БҰҰ аясындағы конференция, дағдарысқа қарсы жиындар болды, енді үш жылдан кейін «ЭКСПО-2017» көрмесі ұйымдастырылады. Ғажайып «АстанаОпера» театрында əлем мəдениетінің жұлдыздары өнер көрсетеді. Астанада əлемде жоқ əсем ғимараттар салынып жатыр. Мұның бəріне бүгінгі Қазақстанның қаржылық қуатының арқасында қол жетуде. Қазіргідей дағдарыс жағдайында бірде-бір мемлекет мұндай алып құрылысты қолға ала алмай отыр. Астананы əлемдік қоғамдастық серпінді дамып келе жатқан қазақ мемлекетінің елордасы деп таниды. Қала ұлттық идеяның жүзеге асқан көрінісіне айналды. – 27 маусымда, Байланыс жəне ақпарат қызметкерлері күні қарсаңында мен «Шалқар» радиосынан тікелей эфирде сөйлеген едім. Хабар кезінде бір тыңдаушы Президент туралы мақалалар мен көрсетілімдер көптеу емес пе деген күмəнін білдірді. Сіз бұл жөнінде не айтар едіңіз? – Иə, Президент Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев туралы қазір мақалалар мен кітаптар жазылуда, оған жырлар арналуда, ол туралы фильмдер түсірілуде. Осыған орай мұның бəрі насихаттық науқан емес пе деген сұрақ туындауы да мүмкін.

(Соңы 3-бетте).

 Əлем жəне Қазақстан

БЎЎ Бас хатшысы ќазаќстандыќтардыѕ ґнерін тамашалады Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан» – Вашингтоннан (АҚШ).

Бұдан бұрын хабарланғанындай, Нью-Йоркте басталған Қазақстанның Америка Құрама Штаттарындағы мəдениет күндері бұрнағы күні Вашингтонның атақты Кеннеди орталық концерт залында жалғасты. Əуелі алдында аталған шаһарда ашылған елiмiз өнер шеберлерінің концерттік бағдарламасын тамашалауға БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мунмен бірге осынау халықаралық ұйымның өкiлдерi қатысуын айтуға болады. ТМД елдері арасынан үлкен құрамда бір елдің өнері жан-жақты таныстырылуы сирек екен. Вашингтонның төрiндегi ең мəртебелi өнер шаңырағындағы концерт сəтті өтті.


2

www.egemen.kz

4 шілде 2014 жыл

ХАЛЫЌАРАЛЫЌ КҐРМЕ НЫСАНДАРЫ (Соңы. Басы 1-бетте). Елбасына есеп беруді алдымен «Астана ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясының басшысы Талғат Ермегияев бастады. Еске салсақ, «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ Үкіметтің 2013 жылғы 15 қаңтардағы қаулысымен құрылған болатын. Компания қызметінің негізгі мақсаты ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесіне дайындық жасау жəне оны өткізу болып табылады. Астанада ЭКСПО өткізу үшін Қазақстан «Болашақтың энергиясы» тақырыбын ұсынған. Халықаралық көрмелер туралы конвенцияға сəйкес, ЭКСПО-2017 көрмесі 3 айға, яғни 2017 жылдың 10 маусымынан 10 қыркүйегіне дейін созылады. ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесінің павильондарының негізгі құрылымдарын салу 2015 жылдың қазан айына қарай аяқталады, деп атап өтті Т.Ермегияев. 2015 жылдың қазан айында павильондар ішіндегі əрлеу жұмыстары басталмақ. Ал орталық көрме павильонына қа тыс ты əрлеу жұмыстары 2016 жыл дың желтоқсан айында аяқ талады. Сондай-ақ, ол келер жыл дың қазан айында халықаралық павильондардың негізгі құ рылымдарының құрылысы аяқталады дегенді айтты. Сонымен қатар, ЭКСПО-қалашықтың «нөлдік кезеңін» құрылысшылар кестеден ерте аяқтауды жоспарлап отыр екен. Бастапқы кесте бойынша «нөлдік кезеңнің» аяқталуы 2014 жылдың желтоқсанына жоспарланыпты.

Т.Ермегияевтің сөзіне қарағанда, қазіргі таңда жоспарланған құры лыс-монтаждау жұмыстары кес теге сəйкес толық көлемде жүргізілуде. Ұлттық компания басшысының мəліметінше, Халықаралық көрмелер бюросының талабына сəйкес, Қазақстан көрмені ұйымдастырушы ел ретінде халықаралық қатысушылардың тұрғылықты жерлерін қамтамасыз ететін болады. Қонақтарға 1300 пəтер қарастырылған. Жалпы, құрылыс жұмыстарына 300 техника мен 700 құрылысшы жұмылдырылған. Кешеннің жалпы ауданы – 173,4 гектар. Ал көрме аймағы – 148,5 гектар. Құрылыс 2014 жылғы 24 сəуірде басталған болатын. Көрме аймағы құрылысының негізгі нысандары – Қазақстанның Ұлттық павильоны, халықаралық, тақырыптық жəне корпоративтік павильондар, сондай-ақ, сауда жəне ойынсауық ғимараттары. «Астана ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясы басшысының сөзінен соң, Елбасына құрылысқа жауапты компаниялар өкілдері – «Sembol Uluslararasi» басқармасы төрағасының орынбасары Феттах Тамеджи, Mabetex президенті Африм Пакколи, BI-Group холдингінің басшысы Айдын Рахымбаев, «СК Базис» ЖШС бас директоры Александр Белович, «AstanaGroup» компаниясының президенті Нұрлан Смағұлов, «Орталық Азия жылу-энергетикалық компаниясы» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы Александр Клебанов, «Астана LRT» басқарма төрағасы Ардан Талғат, «Қазақстан темір жолы»

ҰК» АҚ президенті Асқар Мамин өздеріне тиісті жауапты жұмыстардың атқарылу барысы жайында есеп берді. Есеп берушілермен пікірлескен жəне сұрақ-жауап түрінде өткен басқосу барысында Елбасы кешеннің құрылысына жауапты басшыларға ЭКСПО қалашығының маңыздылығын айта отырып, онда айрықша ескерілу тиіс мəселелерге тоқталды. Көрмені өткізу Астана қаласының ғана емес, бүкіл Қазақстанның дамуындағы маңызды кезең екенін атап өтті. – Бұл – əлемдік ауқымдағы ірі іс-шара. Бүкіл əлемге өз мүмкіндіктерімізді көрсету үшін сіздерге, мердігерлерге оның дайындығына қатысуға сенім білдірілді. Сіздер өз қабілеттеріңізді өзге нысандарда дəлелдедіңіздер. Отандық компаниялар, сондай-ақ, біздің елімізде жұмыс істеген шетелдік мердігерлер бұған дейін ешқашан ұятқа қалдырған емес, қазір де бəрін уақытында жəне сапалы атқаруы тиіс, – деді Мемлекет басшысы. Бұл ретте Қазақстан Президенті бірінші кезектегі міндет – «нөлдік циклды» қазан айына қарай аяқтау екенін, бұл құрылыс жұмыстарын қысқы мау сымда да жүргізуге мүмкіндік беретінін айтты. Нұрсұлтан Назарбаев уақыттың тығыздығына, соған орай кестені қатаң сақтау қажеттігіне де тоқталды. ЭКСПО-қалашығының құрылысы қазақстандық компаниялар үшін ынталандыру болып табылатынын да назарға салды. Бұл ретте «Сіздердің барлығыңызға, мердігерлерге бүкіл əлем

алдында біздің мүмкіндігімізді дер уақытында əрі сапалы көрсету үшін ЭКСПО-қалашығының құрылысы сеніммен тапсырылып отыр. Мен барлықтарыңызды да білемін. Басқа нысандарда сіздер дəлелдедіңіздер. Бұл – сіздер үшін өзіндік бір сый тарту əрі ынталандыру. Біз құрылыс саласында кəсібиліктерін дəлелдеген мүлдем басқа құрылысшыларды да шақыра алар едік. Олар да қалаған болатын əрі барлығы өтініш берген еді», – деді Мемлекет басшысы. Елбасының атап өтуінше, көрме қалашығын салу ісінде қазақстандық жəне елімізде жұмыс істеп жатқан компанияларға сенім арту дұрыс шешім болып отыр. Мемлекет басшысы, сонымен қатар, барлық ғимарат тар дың көрме біткеннен кейін пайдаланылуының маңыздылығын тағы бір рет еске салды. – Бастапқыда қонақүй қызметін атқаратын барлық ғимарат тар кейін баспана ретінде пайдаланылуға тиіс. Бұл – көрме аумағында салынған барлық ғылыми, сауда жəне басқа да орталықтарға қатысты мəселе. Көрме үшін салынған ғимарат тары кейін пайдаланылмай қалған өзге елдердің қателігін қайталауға жол беруге болмайды. «Астана ЭКСПО-2017» Ұлттық компаниясы осыны қадағалауы тиіс, – деді Қазақстан Президенті. Бұған қоса, қаланың барлық тұрғындарын дайындап, қонақтарға қызмет көрсету саласын жақсарта түсу қажет. Нұрсұлтан Назарбаев қаланың көрмені өткізуге толық дайын болып, отандық бай мəдениетті таныту арқылы қонақтарға жоғары қызмет деңгейін көрсетуі тиіс екенін де айтып өтті. Сонымен қатар, Мемлекет басшысы көрменің дайындығы мен оны өткізуге бөлінетін қаражаттың жұмсалуын жіті бақылау қажеттігіне де назар аударды.

Партия ќатары толыќты Кеше Қазақстанның Тұңғыш Президенті мұражайында, елорда күніне орай, «Нұр Отан» партиясы қатарына қабылдаудың дəстүрге айналған салтанатты рəсімі өтті. «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек партия құрамына кірген 11 азаматқа жаңа үлгідегі партиялық билеттерді табыс етті.

(Соңы. Басы 1-бетте). Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның əскери оқу орындары шетелдердің осындай оқу орындарынан үлгі алуы қажеттігін, олар жай ғана кəсіпқойларды емес, нағыз көшбасшыларды даярлауы тиістігін жеткізді. Сөйтіп, Қазақстан Президенті Ұлттық қорғаныс университетінің жаңа ғимаратын пайдалану тұжырымдамасын əзірлеуді тапсырды. Сондай-ақ, Нұрсұлтан Назарбаев қауіпсіздікті тиісті деңгейде қамтамасыз ету үшін қазіргі заманда мемлекеттің ұрысқа қабілетті армиясы болуы керектігіне де назар аударды. – Қазақстан өзінің сыртқы саясатының арқасында шекараның өне бойында тыныштықты қамтамасыз етті, қуатты одақтастар тапты. Бұған қоса, біздің мемлекетімізде қуатты, сақадай сай армия жəне парызына адал офицерлер болуы тиіс, – деп түйіндеді сөзін Президент. Ұлттық қорғаныс университеті – магистратура жəне докторантура бағдарламалары бойынша стратегиялық, жедел-стратегиялық жəне жедел-тактикалық басқару буындары үшін əскери кадрлар даярлайтын Орталық Азиядағы бірден-бір жоғары əскери оқу орны. Осыны айтқан Мемлекет басшысы, аталған жоғары əскери оқу ошағында өз еліміздің офицерлерімен қатар, ҰҚШҰ-ға қатысушы елдер де өз əскерилерінің білімін жетілдіріп отыратынын ескертті. Қорғаныс министрлігінен алған мəліметке жүгінсек, университет құрылғалы бері өз еліміздің жоғары шенді офицерлерімен қоса, ҰҚШҰ мемлекеттерінің 1000-ға жуық əскерилері дəріс тыңдап, білімдері мен біліктіліктерін шыңдапты. Білім орнының тағы бір міндеті – жоғары оқу орнынан кейінгі кəсіптік біліммен əскери мамандар даярлауды жүзеге асыру. Олардың мақсаты – еліміздің Қарулы Күштері мен басқа да əскери құралымдарға біліктілігі жоғары ғылыми-педагогикалық

жəне ғылыми кадрлар дайындау. Университеттің осы қырына мəн берген Елбасы Ұлттық қорғаныс университетінде офицерлердің білімін жетілдірумен бірге, əлемдегі озық тəжірибелерді енгізу керектігін де еске салды. – Астана күні қарсаңында тағы да ғажайып ғимараттар пайдалануға беріліп жатыр. Ел астанасы болғандықтан, бұл жерде мұндай оқу ордасының болуы қажет. Ал енді қорғаныс саласында елімізде бұрын мұндай университет болмаған. Қазір сапалы əскери мамандар дайындау үшін барлық жағдай жасалып жатыр. Ғимарат аса еңселі, оқу корпустары жақсы жабдықталған, білім алушыларға казарма, ал оқытушыларға пəтерлер салынуда. Спортпен шұғылдануға денешынықтыру залдары мен алаңдары жеткілікті. Енді сіздердің міндеттеріңіз – елімізге жан-жақты білімді, бірнеше тілді, озық техника-технологияны меңгерген əскери мамандар даярлап беру, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Негізі Ұлттық қорғаныс университетін салуға Мемлекет басшысы 2008 жылы нұсқау бергені мəлім. Содан бері Назарбаев Университетінің жанынан орын теуіп, құрылысы басталып кеткен. Оқу ордасы нысандарының жалпы аумағы 20 гектар жерді алып жатыр. Осы аумаққа орналасқан 16 ғимараттың жалпы көлемі 107 185 шаршы метр болады екен. Осы күнге 63 000 шаршы метрден асатын нысандардың құрылыс жұмыстары аяқталып, пайдалануға беріліп отыр. Олардың 5-еуі оқу жəне əкімшілік корпусы, оған қоса 306 пəтерлі жатақхана бар. Жобада көрсетілгені бойынша, аудиторияларда бір мезгілде 1100 тыңдаушы дəріс алып, оқу үдерістерін толық қамтамасыз ете алатын көрінеді. Оқу корпусындағы аудиториялар толық дерлік заманауи құралдармен жабдықталған. Атап айтқанда, компьютер сыныптары, лингафон кабинеттері, конференц-залдар, 200 адамға арналған кинозал, жылдамдығы жоғары интернет жұмыс істеп тұр.

Оқу ордасының кітапхана қоры ғылыми түрлі оқулықтар мен көркем жəне құпия əдебиеттерден құралған. Жалпы, қажетті кітаптың саны 75 мыңнан асып жығылады. Университеттің имитациялық модельдеу орталығы оқу-жаттығулар өткізіп, виртуалды қарсыласпен ұрыс жағдайын көрсетуге мүмкіндік береді. Мұнымен қатар, жаңа əскери-ғылыми зертханасы осы салада кең ауқымда зерттеулер жүргізуге мүмкіндік тудырады. Əскери саладағы ғылымды дамыту мақсатында ведомствоаралық жəне мемлекетаралық авторлық ұжымдардың əскери ғылым проблемалары мен қоғамдық, нақты жəне техникалық ғылымдардың əскери проблематикасы бойынша зерттеу жұмыстарын жасауға мүмкіндік мол. Мұнымен бірге тəжірибелік-конструкторлық жұмыстар жүргізу үшін заманауи ғылыми-экспериментальді базамен жабдықталған қосымша ғылыми-зерттеу институты құрылған. Ұлттық қорғаныс универ ситетінің профессорлық-оқытушылар құрамы отандық ғылым докторлары мен кандидаттарынан, сондай-ақ, алыс-жақын шетелдердің сала мамандарынан тұрады. Бүгінде оқытушылар құрамында 10 ғылым докторы мен 30 ғылым кандидаты бар екен. Олар тиісті кезде шетелдердің жоғары оқу орындарында білім-біліктерін шыңдап отырады. Жоғары оқу орнының Щучье қаласынан Астанаға көшірілуінің себебі, профессорлық-оқытушылар құрамын біліктілігі жоғары кадрлармен нығайту болып табылады. Сөйтіп, сапалы офицер-мамандар даярлау да жеделдейтін болады. Білім ошағының оқытушы ғалымдары мен алғашқы тыңдаушы түлектері шара соңында Елбасына алғысын айтты. Мемлекет басшысы Ұлттық қорғаныс университетінің оқу үдерісінің мониторинг орталығын, оперативтік өнер кафедрасы мен кітапханасын аралап көрді. Соңында Нұрсұлтан Назарбаев құрметті қонақтар кітабына естелік қолтаңба қалдырды.

Елорда дамуындаєы кəсіпкерлер рґлі Елорда күні мерекесі қарсаңында, яғни кеше Орталық коммуникациялар қызметінде «Астананы дамытудағы кəсіпкерлердің рөлі» деген тақырыпта Астана қаласы Кəсіпкерлер палатасының төрағасы Мейірбек Мəжитов пен «Астана қаласы кəсіпкерлерінің құқын қорғау жөніндегі ассоциациясы» ЗТҰ президенті, Кəсіпкерлер палатасы өңірлік кеңесінің мүшесі Павел Казанцевтің қатысуымен брифинг болып өтті.

Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Салтанатты шара барысында ол «Нұр Отанның» қатарына қосылған азаматтарды құттықтап, партияға өту ойланбастан, аяқасты жасалатын қадам емес, адамның азаматтық ұстанымын көрсететін, салмақты əрі ақылмен таразыланған шешімнің нəтижесі деген ойын жеткізді. «Бүгінгі шара партияның Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жетекшілігімен бағындырған асулары мен эволюциялық даму биігін бейнелейтін 15 жылдық мерейтойымен тұспа-тұс келуімен жəне Астана күні мерекесінің қарсаңында өткізілуімен ерекше. Партия лидері барлық нұротандықтарды саяси көшбасшылықты күнделікті істе дəлелдеп, қоғам өмірінің барлық бағыттарында алдыңғы орында болуымызды міндеттегенін білесіздер. Сіздер де осы сенімнің үдесінен толықтай шығады деген үміттемін», – деді Б. Байбек. Бұл күні партияға белгілі сəулетші, ел Елтаңбасының авторы Жандарбек Мəлібекұлы, Қазақ стан Президенті жүлдесі үшін «Қазақстан барысы» турнирінің 2013 жылғы жеңімпазы Айбек Нұғымаров, бірқатар республикалық айтыстардың жеңімпазы Біржан Байтуов, Павлодар облысы ҚХА жастар бірлестігі үйлестіру кеңесінің төрайымы Элина Паули, «Петропавл құрылыс материалдары зауыты» ЖШС сату

Ќорєаныс кадрларына – ќанатты ќамќорлыќ

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

жəне ішкі экономикалық байланыстар жөніндегі директоры Андрей Титов, «Еуразия» бірінші ар н асын дағ ы са р а п т а м а л ы қ бағдарламаның жетекшісі Александр Трухачев, «АРБА» тірекқимыл аппаратының фунциясы бұзылған мүге дек азаматтарды қолдау қоғамы» қоғам дық бірлестігінің төрайымы Гүлмира Батпақұлова, Қазақстан Президенті Іс басқармасына қарасты «Оқжет пес» емдеу-сауықтыру кешені» медициналық орталығы» АҚ президенті Талғат Тұңғышбаев, Талғар ауданындағы «Нұр» балалар үйінің директоры Тұяқ Есқожина, «Қазақстан КВН одағы» республикалық жастар қоғамдық бірлестігінің президенті Есентүгел Елеукен, «Астана қалалық жастар саясаты басқармасы» МБ жетекшісі Талғат Рахманберді қосылды. Кездесуде сөз алған Жандарбек Мəлібекұлы партия қатарына қосылу өзі үшін өте маңызды шешім болғанына тоқталды. «Елтаңбаның авторы ретінде Елбасының сонау тəуел сіздікке қол жеткізіп, мемлекетті құрған

сəтіндегі əрбір бастаған игі істеріне өз үлесімді қосып келдім деп ойлаймын. Алдағы уақытта Президенттің барлық бағыт-бағдарларын қолдаушы ретінде оның елді дамыту ісіне əлі де болса өз көмегімді тигізгім келеді», – деді сөз орайында Ж.Мəлібеков. Ал Б.Байтуов: «Қазақ елі экономикасы, саясаты, мəдениеті жа ғынан да дамудың жаңа белестеріне жол тартты. Əрине, мемлекет дамуының жаңа сатысына көтерілер тұс та жастарға артылар жүк те ауыр болмақ. Мемлекет басшысы өзінің халыққа арнаған биылғы Жолдауында мəселенің барлығын жан-жақты түсіндіре келіп, соңында: «Жастар мен мұның бəрін сендерге арнап айтып жатырмын», деген еді. Мен сол кезде Елбасымыз бұл сөзді маған да арнап айтқандай əсерде болдым», дей келе, ел үшін қызмет ету – жастың да, жасамыстың да парызы саналатынын, демек, жастар жағы сөзбен де, іспен де қызмет етуге тиіс екендігін атап өтті. «Жалпы, «Нұр Отан» партиясының мүшелігіне өтуімді

ел үшін еңбек етудің бір жолы деп түсінемін. Партияның мүшесі болу көкейіңдегі пікірді жоғары жаққа жеткізудің таптырмас тетігі деп білемін», – деді өз ойын түйіндеген айтыскер ақын. Салтанатты рəсім аясында Айбек Нұғымаров та сөз алды. Ол өзінің партия қатарына қосылуын былайша түсіндірді: «Біз – спортшы болғандықтан, қашан да өз еліміздің патриотымыз. Ал патриот адам өз мемлекетінің мəртебесін асқақтатуда аянып қалмайды. Мені «Нұр Отан» партиясы қатарына, міне, осындай сезім жетелеп келді. Бойында намысы бар, жүрегі елім деп соққан азаматтардың барлығы бұл партияның мүшесі болуға лайықты деп санаймын. Сондықтан, Қазақстанның туын желбіретіп жүрген спортшы ретінде партия қатарына өту жөнінде шешім қабыл дадым, бүгін, міне, қолыма партия билетін алып отырмын», деді ол. Қазіргі таңда бұл партияның құрамында 875 мыңға тарта азамат бар. Олардың қатары күн санап толыға түсуде.

Астана тек астаналықтардың ғана мерейі емес, еліміздің əрбір азаматы үшін маңызды, деген М.Мəжитов еліміз дамуының локомотивіне айналып отырған елорда құрылыс, көлік, азық-түлік жəне басқа да салалардың қарқынды дамуына үлес қосуда екендігіне тоқталды. Бұл ретте Астана қаласы Кəсіпкерлер палатасының ашылуы елорда кəсіпкерлері үшін аса маңызды оқиғалардың бірі болған. Елордадағы кəсіпкерлікті дамытуға арналған бұл палата мемлекет пен жеке меншіктің серіктес болуы ниетін дəлелдеп отыр. Палата қызметінің стратегиясы, ең алдымен, Елбасының кəсіпкерлер алдына қойған мақсаттарын жүзеге асыру. М.Мəжитовтің айтуынша, қазіргі таңда елордада 56 мыңға жуық кəсіпкер белсенді жұмыс атқаруда. Бұл – өткен жылмен салыстырғанда 17 пайызға көп. Ал олардың өңірлік жалпы өнімдегі үлесі 60 пайызға жетсе, қала бюджеті түсімінің 67 пайызы солардың еншісінде екен. Өткен жылдың қорытындысы бойынша өнім өндіру 1 триллион 200 миллиард теңгеге жеткендігі де алға тартылды. Қалалық Кəсіпкерлер палатасы төрағасының пайымынша, бұл елордада орта жəне шағын бизнес саласын дамытуда айтарлықтай əлеует бар екендігін көрсетеді. Өз кəсіптерін

жаңадан бастаған кəсіпкерлерге палата қалалық əкімдікпен жəне «Даму» қорымен бірлесе отырып, Астана қаласы кəсіпкерлерге қызмет көрсету орталығын ашып берсе, 6 айдың ішінде оған 1100 кəсіпкер өтінішпен келіпті жəне де 300-ге тарта кеңес берілген. Кəсіпкерге «бір терезе» қағидаты бойынша толық пакетті қызмет көрсету қолға алыныпты. Бұдан басқа, қалалық Кəсіпкерлер палатасы отандық кəсіпкерлер мен шетелдік инвесторлар үшін www.astana2050.kz. бизнес порталын ашқан көрінеді. Жəне де 1600 кəсіпкерді қамтыған 30ға тарта оқыту бағдарламалары жүзеге асырылған. Палата төрағасы мұны астаналықтар арасында кəсіпкерлікке деген қызығушылықтың артып келе жатқанды ғымен түсіндірді. Оның сөзінен белгілі болғандай, қазіргі кезде қалалық палата «Астанада жасалған» деген тауарлар жиынтығын жариялай бастапты. Осылайша, ұйымдастырушылар елордалық өнімдерді жергілікті жерде ғана емес, халықаралық рыноктарға шығаруды мақсат етіп отырғандықтарын жеткізді. Сонымен қатар, палата «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы шеңберінде жыл соңына дейін 1500 кəсіпкерге сервис тік қызмет көрсету бағытында қолдау білдіретіндігі атап айтылды. Палатаның тағы бір басым

мақсаттарының бірі – адам капиталын дамыту. Бизнестің білікті мамандарға деген сұранысын қанағаттандыру мақсатында ол елордалық бизнесмендермен бірлесіп, қаладағы мемлекеттік құрылыс-техникалық колледжі базасында Ресурстық-технологиялық орталық ашыпты. Қазіргі таңда елордада қарқынды жүріп жатқан құрылыс саласында сұраныс пен ұсыныстың арасында айырмашылық бар екенін жартыжылдық бақылаудың нəтижесінде анықтау мүмкін болса, енді ақылы түрде оқытылған мамандар сол орындарды иеленбек екен. Тағы бір белгілі болғаны, палатаның ұйытқысымен Қала күнін тойлау шеңберінде «Қазақ елі» алаңында 5-7 шілдеде «Шуақты қала» фестивалі өтеді деп күтілуде. Кəсіпкерлердің өз брендтерін паш ету жəне өнімдерін саудаға шығару үшін алаңдар тегін беріліп отырғандығы да атап көрсетілді. Енді қалалық кəсіпкерлер үшін өзінің сапалы өнімдерін өткізуде жəне қызмет көрсетуде үлкен мүмкіндіктер ашылуда. Елордада қалалық кəсіпкерлермен өткен жиында қала əкімі Иманғали Тасмағамбетов үздік кəсіпкерлерді анықтайтын конкурс өткізу туралы ұсыныс айтса, оны басшылыққа алған Астана Кəсіпкерлер палатасы «Үздік инвестор», «Үздік меценат» жəне «Үздік кəсіпкер» номинациялары бойынша кəсіпкерлер арасында конкурс өткізгендігін қаперге сала кеткен жөн. Ал оның қорытындысы 5 шілде күні Елбасының қатысуымен өтетін салтанатты жиында жарияланатын болады. П.Казанцев бүгінгі таңда əкімшілік кедергілердің кеміп келе жатқандығы кəсіпкерлікке деген қызығушылықты арттырып отыр деген көзқарасымен бөлісті.

Ўйым кеѕістігіндегі ќауіпсіздік – кґкейкесті мəселе Парламент Сенаты Халықаралық қатынастар, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төрағасы Икрам Адырбеков пен Конституциялық заңнама, сот жүйесі жəне құқық қорғау органдары комитетінің мүшесі Дулат Құсдəулетов Баку қаласында өткен ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының ХХІІІ сессиясына қатысты, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі. Қазақстан парламенттік деле гациясының құрамына Мəжіліс депутаттары – Халықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің мүшесі

Қуаныш Сұлтанов пен Аграрлық мəселелер комитетінің мүшесі Светлана Қадыралиева да енген болатын. Жыл сайынғы сессияның

ашылуында форумға қатысушылар алдында Əзербайжан президенті Ильхам Алиев, ЕҚЫҰ ПА төрағасы Ранко Кривокапич, Əзербайжан парламентінің төрағасы Октай Асадов, ЕҚЫҰ-ның Іс басындағы төрағасы Дидье Буркхальтер құттықтау сөз сөйледі. Сондай-ақ, Ресей Мемлекеттік думасының төрағасы Сергей Нарышкин мен Украина Жоғарғы радасы төрағасының орынбасары Руслан Кошулинскийге де сөз берілді.

Саяси мəселелер жəне қауіпсіздік жөніндегі жалпы комитеттің отырысында сенатор И.Адырбеков сөз сөйледі. Бұл сессиядағы «Хельсинки+40: мақсат – əр адамның қауіпсіздігі» тақырыбының өзектілігін атап өте келіп, сенатор қауіпсіздік пен ынтымақтастықтың өткір мəселелерін ашық талқылауға жəне шешімін іздеуге болатын ЕҚЫҰ мен басқа да халықаралық ұйымдар жұмысының маңыздылығына тоқталды.

Ол,сондай-ақ, Қазақстанның үнқатысу жəне өзара іс-қимыл қалыптастыруда сындарлы рөл атқаруға ұмтылысын атап өтті. Осыған байланысты, оның айтуынша, біздің еліміз Орталық Азия елдерінен алғашқы болып БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің құрамына 2017 жылы енуге ниеттеніп отыр. Сондай-ақ, парламенттік форум алаңдарында экстремизм, радикализм жəне жатсынудың арта түсуі, Украинадағы

жағдай мəселелеріне арналған арнайы пікірсайыстар болды. Сессия аясында қазақстандық делегация мүшелері ҰҚШҰ, ТүркПА елдеріндегі ресми емес кездесулерге қатысып, Ассамблеяның басшы құрамымен жəне оның Халықаралық хатшылық құрамымен, сондай-ақ, ЕҚЫҰ елдерінің 15-тен астам ұлттық делегациялар өкілдерімен кездесті. Сессияның қорытындысында ЕҚЫҰ ПА-ның Баку декларациясы қабылданды.


www.egemen.kz

4 шілде 2014 жыл

(Соңы. Басы 1-бетте). Менің ойымша, біз фактілерге сүйене отырып, біздің елімізге дос көзімен қарай қоймайтындардың тарапынан ауық-ауық таратылып, істің мəн-жайынан хабарсыз, аңғырт адамдар іліп алып кетіп жататын күдік-күмəндарға орай орнықты, ойлы жауап қайтаруымыз керек. Бүгінгі күннің биігінен қарағанда, Қазақстан табысты реформалардың, тұрлаулы даму дың жолына түскен ел ретінде бүкіл əлемге танымал болып тұрған кезде кейбір кісілерге, əсіресе, жас буын өкілдеріне қол жеткен табыстар өзінен өзі келіп жатқандай, бəрі осылай болуға тиістей көрінуі мүмкін. Алайда, мына біз, мемлекетті құрудың қатысушылары мен куəгерлері, олай емес екендігін білеміз ғой. Белді саясаткерлер, арасында Горбачев та бар, белгілі сарапшылар, мысалы, Бжезинский сияқтылар кезінде Қазақстанның келе шегін күңгірт етіп көрсеткен болатын. Күрделі ішкі саяси, экономикалық, демографиялық жағдайлары, шекарасының заңды тұрғыдан бекітілмегені бұрынғы одақтық республикаға шынайы тəуелсіздікке қол жеткізуге, əлемдік қоғамдастықтың толыққанды мүшесі болуға мүмкіндік бермейді-міс десіп жатты. Бірақ олар 90-шы жылдардың басында Мемлекет құрушының тар жол, тайғақ кешуіне түскен Нұрсұлтан Назарбаевтың өзекті рөлін ескермеген еді. Жаңа Қазақстанды құрудың

өзінің қатарынан күшті жетекші шығара алмай-ақ қойған елдерде не болып жатқанын көріп отырсыз ғой, ол елдер қақтығыстардың, революциялардың, тіпті, соғыстардың сойқанына сүрлігіп, халықаралық қауіпсіздікке кəдімгідей қауіп төндіріп келеді. – Өткен жылы экранға «Елбасы жолы» фильмі шықты. Елбасының өмір жолының ерекшелігін сіз қалай сипаттар едіңіз? – Бір сөзбен айтар болсам, Елбасы жолы ең алдымен еңсеру жолы дер едім. Бұлай дегенде мен өткен заманның кеңбалақ жүрісі мен қасаң қалыптарын еңсеруді, бұған дейін ешқашан нарық экономикасы жағдайында өмір сүріп көрмеген тұрғындардың жəне мемлекеттік аппараттың кеңестік кезеңнің күпісін үстінен тастай қоймаған бөлігінің сенімсіздікпен қарауын еңсеруді айтар едім. Алайда, Президенттің батылдығы мен ерік-жігерінің арқасында реформалардың тетігі іске қосылып кетті де, олар бірте-бірте тоқтамауға айналды, сөйтіп, демократиялық қоғам құрудың негізі болды. Тəуелсіз Қазақстанды құрудың бастауында тұрған Президент өзін қуатты тұлға, бірегей реформа тор ретінде таныта білді. Ол экономиканың бəрінен де маңызды екенін артық сөзсіз-ақ, саясатшылдыққа салынбай-ақ мəлімдеді. Оған шетелдегілер назар аударды, Джордж Буш, Маргарет Тэтчер, Франсуа Миттеран тыңғылықты əңгімелес кен нен кейін оған сол

бүкіл жауапкершілігін Елбасы өз мой нына жүктеді. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейінгі тартысты кернеуге толы сол бір күндерде, экономика толықтай күйреп, кəсіпорындар тоқтап, ереуілдер біріне бірі жалғасып жатқан кезде, дүкендердің сөрелері тып-типыл болып, инфляция 3 мың пайыздық деңгейден асып кеткен шақта халықтың арасында торығушылық, дүрбелеңге түсушілік күшейді, талайларға мемлекеттің тəуелсіздігі деген əншейін əдемі сөз күйінде қалатындай көрінді. Сол сын сағатта реформалар бойынша қиын шешімдер қабылдағанда Президенттің нендей күйді кешкенін оны өзі ғана біледі. – Сіздің Назарбаев феноменін пайымдауыңыз маған өте ұнайды, бір мақаламда ол сөзіңізге сілтеме де жасағанмын. 2005 жылғы 15 шілдеде «Казахстанская правдада» «Алған бағытқа адалдық» деген мақала жа рия ладыңыз, сонда: «Нұрсұлтан Назарбаевтың феномені дүниенің екі қиырының – Еуропа мен Азияның, əлемнің екі өркениетінің – Шығыс пен Батыс өркениеттерінің, екі саяси жүйенің – тоталитаризм мен демократияның түйіскен, тоғысқан тұсында пайда болған», деп жазғансыз. Қазақстан Президентінің бұл артықшылықтарын сіз қалай жіктеп айтар едіңіз? – Нұрсұлтан Назарбаев өз саясатында еуропалық реформашылдықты, прагматизм мен демократиялық рəсімдерге бейімдікті де, сондай-ақ қоғам өмірінің негіздеріне арқау сүйейтін азиялық дəстүршілдікті де қатар үйлестіре білген деген сөзімді тағы да айта аламын. Осылайша, Назарбаев іс жүзінде əлемдік саясаткердің жаңа үлгісінің жиынтық бейнесіне айналды, ол өз қызметі арқылы елдер мен халықтарды, мəдениеттер мен менталитеттерді жақындастырып келеді. Қазіргідей күрделі кезде, ең беделді деген философтардың, ойшылдардың өзі өркениеттер қақтығысы жөнінде ой топшылауларын ортаға салып жатқан шақта тек Қазақстан Президенті ғана əртүрлі дін өкілдерін бір үстелдің басына отырғызып, бұған дейін əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының төрт съезін өткізе алды. Мұндай шаруа тек əлемдік тарихтың ірі тұлғаларының ғана қолынан келеді, біздің Президентіміз міне осындай тұлға. Осы жылдардың бəрінде ел тұтқасын Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев ұстамағанда біздің мемлекетіміз дəл мұндай табысты бола алмас еді дегенді кəміл сеніммен айтамын. Барлық істе де, саясатта да, экономикада да ол барша өзгерістердің қуат берушісі де, кепілдік етушісі де болып келді, солай болып та отыр. Тағы да айтамын: қайта туғандай түлеп, мемлекеттердің əлемдік қоғамдастығынан өз орнын ойып тұрып алған төлтума ұлт ретінде біз, қазақстандықтар, барша жетістіктеріміз үшін ең алдымен өзіміздің Президентімізге қарыздармыз. Қазақ мемле кеттілігінің қайта өрлеуінде Нұрсұлтан Назарбаевтың орны аса көрнекті екендігі талас тудырмайды. Мемлекет басшысының жаһандық ауқымдағы жалпыұлттық лидер екендігі – Қазақстанның баянды бағы. Өзіңіз қараңызшы, халқы

кезеңдегі саяси кеңістіктің ең келешегі кемел жетекшісі ретінде өте жоғары баға берді. Мұнда Президенттің кісілік қасиеттері, оның жан-жақты тұлғасы да үлкен рөл атқарды. Маргарет Тэтчер оны 90-шы жылдардың басында алғаш көргенде «Мен бұрын-соңды кездестірген ер азаматтардың ішіндегі ең бір тартымдысы» деген болатын. «Темір леди» сол кездің өзінде-ақ Қазақстан көшбасшысын лайықты бағалап, оның көп ұзамай əлемдік элитаға қосылатынын болжаған еді. – Бұл қасиеттерге, тегінде, Нұрсұлтан Əбішұлының тамаша юморын да қосуға болатын шығар. Сіздің «Ол тарихты жасайды» деген кітабыңыздан мына бір үзіндіні келтірейінші. Былай деп жазғансыз: «Н.На зар баев пен НАТО-ның бас хат шысы, ағылшын Джордж Робертсонның арасында өзара се нім ді жеке қарым-қатынас орна ған еді. Онымен «Бейбіт шілік жо лындағы серіктестік» ая сын дағы ынтымақтастық жəне Орталық Азия өңіріндегі ахуал мəселелері бойынша тұ рақты түрде телефонмен сөйлесіп тұру орныққанды. Біздің елге бір келгенінде Робертсон сөз арасында өзінің отбасындағы ер кісілердің бəрі, соның ішінде əкесі, ағалары мен інілері түгел полицей болғанын, тек өзі ғана өмірдің басқа соқпағына түскенін айтты. «Ақ қойлар отарындағы қара қоймын мен», деді ол өзі жайында. Солақ екен, Президент өзіне тəн мəнермен жұлып алғандай етіп: «Оған қапаланбай-ақ қойыңыз, оның есе сіне сіз əлемдік жандарм болдыңыз ғой», деп салды. Көптеген британдықтар сияқты Робертсон əдемі əзілді түсінеді, содан да, ішек-сілесі қата күлді. «Əлемдік жандармға» теңеу НАТО бас хатшысының жанына əбден жаққаны көрініп тұрды»... – Ондай мысалдар жеткілікті. Адамды тартып тұратын қасиеті бар тұлға ретінде ол əртүрлі кісілермен тіл табыса алады. Отыз жылға жуық уақыттан бері тікелей танитын (алғаш рет Нұрсұлтан Əбішұлын 1985 жылы, Бейжіңдегі елшіліктің қызметкері кезімде көріп, жанында болғанмын, ол кезде республика Министрлер Кеңесінің төрағасы ретінде кеңестік делегацияның құрамында болған еді), жиырма жылдан астам уақыттан бері Президенттің қалай жұмыс істейтінін жақыннан көріп жүрген адам ретінде мен Елбасының сирек кездесетін еңбекқорлығына таңданудан танар емеспін. Пре зидент адамдармен емен-жарқын араласып-құраласады, оның əңгі мелесіп отырған адамын ести де, тыңдай да білетіндігі даналығын көрсетеді. – Нұрсұлтан Əбішұлының білген сайын біле түсуге құштарлығын да айрықша айтқан жөн. Бұл ойыма мынандай бір мысал келтірейін. 2010 жылы Президент Оңтүстік Кореяға сапар жасады. Қайтар күні таңертең журналистерге Президент лайнерінің ұшуы біраз уақытқа кешігетіні айтылды. Сөйтсек, соның алдындағы кештегі əңгіме барысында Нұрсұлтан Əбішұлы Тэчжон қаласында академиялық қалашық табысты жұмыс істейді дегенді естіпті де, елге қайтар алдында сол қалашықпен танысып

3 бағдарлама жан-жақты есептелген, қаржы ресурстарымен қуатталған жəне халықаралық институттар тарапынан қолдау тапқан. Кейінгі жылдарға дейін ауылшаруашылық өндірушілері мұқтаждықтан көз ашпайтын, ал бүгінде олар мемлекеттен қыруар көмек алады. Бір кезде Қазақстан шетелден несие сұрап жүретін, ал бүгінде өзі кедей елдерге көмек көрсетеді. Мемлекеттік құрылыстың ең бір қиын жылдарында біз бір кезде Қазақстан елге 70 миллиард доллар тікелей шетелдік инвестициялар тартады, оның валюталық резервтері 105 миллиард долларға жетеді, шағын жəне орта бизнесті қолдауға мемлекет қосымша 1 триллион теңге немесе 5,5 миллиард доллар бөледі деп ойлай алар ма едік? Қазақстан табысының мұндай мысалдары көп-ақ. Мұның бəрі біздің Елбасымыздың даусыз еңбегі. Бірақ, бұл айтқанымыз «ұлттың ұлы ұмтылысының» бастауы ғана. Алыстағы 2050 жылға көз тіге отырып, Елбасы Қазақстанның ең озық дамыған елдердің алғашқы тобына кіруі жөніндегі стратегиялық міндетті алға қойды, осы мақсат үшін экономика мен мемлекеттік аппаратты одан əрі реформалауды, елді əлемдік жаңа шындық-болмыстарға бейімдеуді міндеттеді, оларды жеделдетілген ғылыми-техникалық прогресс пен халықаралық қатынастардың бұрын-соңды болып көрмеген өзгеріске түсуі айқындайтын болады.

ДƏУІР ТУДЫРЄАН ЕЛБАСЫ қайтуға бекіпті. Əлгі Тэчжон Сеул ден 250 шақырым жерде екен... Нұрсұлтан Əбішұлы сағатына 300 шақырым жылдамдықпен заулайтын электр пойызына отырып, əрі-бері жолға 2 сағат, академиялық қалашықпен танысуға 1 сағат жұмсап, бас-аяғы 3 сағатта Сеулге қайтып келді. Бұл жайында менің «Қашаған құрықтаған Қазақстан» деген кітабымда жазылған, ол кітаптың сіздің алғысөзіңізбен шыққанын мақтан етемін. – Иə, Президенттің жұмыс істеу қабілеті қайран қалдырады, ол кісі əр проблеманың ұңғыл-шұңғылына бойламай қоймайды. Тағы бір қасиеті – көп оқитындығы, саяси жəне экономикалық əдебиетті былай қойғанда, тарих мəселелерінен жақсы хабардар, əлемдік классиканы, отандық əдебиетті тамаша біледі. Шы ным ды айтсам, баспасөзде Президенттің əдебиетшілерге жаңа кітаптарына байланысты хат жазғаны жайында ақпарат жарияланған сайын аң-таң боламын. Бұл арада Елбасының дархан жүректілігі де көрінеді, өйткені, Нұрсұлтан Əбішұлы өзінің жылы сөзі қалам шеберлерінің шабытын шалқытатынын да ескереді. – Ресейде жəне Батыстағы елдерде кезінде кеңес мемлекетін күйреуден сақтап қалу, оны даму арнасына түсіру тек Нұрсұлтан Назарбаевтың ғана қолынан келер еді деген пікір кеңінен орныққан. Ол кезде Нұрсұлтан Назарбаев Кеңес Одағындағы ең беделді жетекші болатын. Сіз қалай ойлайсыз, Нұрсұлтан Əбішұлы сол тұста КСРО вице-президенті лауазымынан неге бас тартты? – Бұл əңгіменің жай-жапсары жақсы белгілі. КСРО президенті өзіне орынбасар етіп халықтың билікке деген шатқаяқтай бастаған сенімін қайта қалпына келтіруге қабілетті адамды алғысы келді. Нұрсұлтан Əбішұлы бір жолы бұл жайында: «Горбачев мені президенттің сəндік бетперде үшін ұстайтын орынбасары еткісі келді. Мен онысына келісе қоймадым. Өзімнің жоспарым бойынша барлық республикалармен тығыз, қауырт жұмыс жүргізуім керек еді», деп ашық айтқаны бар. Одан кейін Қазақстан басшысына елдің Премьер-министрінің лауазымын ұсынғылары келді. Алайда, бұл жоспарды бүлікшілер бұзып жіберді. Саяси əдебиетте Горбачев, Ельцин мен Назарбаев қатысып, КСРО-ның жаңаша мемлекеттік құрылымын талқылаған құпия əңгімені Ұлттық қауіпсіздік комитеті тыңдап қойғаны жайында көп жазылған, бұл жағдай белгілі бір дəрежеде ГКЧП-ны құруға қозғау салған. Біз Нұрсұлтан Əбішұлының өз иығына нақ Қазақстан лидерінің жүгін артқаны, сөйтіп, оны Орталық Азия өңіріндегі өзекті елге, маңызды халықаралық ойыншыға айналдырғаны үшін Тағдырға тəубе деуіміз керек. Үш республиканың басшылары оңаша жиналып алып, елді бөлшектеу жоспарын талқылағалы жатқан Беловежьеге барудан үзілді-кесілді бас тартуында да біздің Пре зидентіміздің мықты мінезділігі мен саяси көрегендігі танылып тұр. – Сіздің ойыңызша, Президент Назарбаевтың жетекшілігімен жүзеге асырылған реформалардың табысты болуының сыры неде?

– Бүкіл əлемде үдемелі дамудың қазақстандық моделі деп аталатын феноменнің негізгі құрамдас белгілері – Президенттің күшті саяси ерік-жігері, оның қай мəселені де стратегиялық тұрғыдан ойластыра білуі жəне өзінің туған халқына нық сенімі. Экономикалық күйзелістің, əлемдік қаржы дағдарыстарының ең бір қиын жылдарында, талайлар еліміз жардың жағасына жақын қалғандай көрген кезде Нұрсұлтан Əбішұлы өзін нағыз Лидер ретінде таныта алды. 1998 жылы Азиядағы қаржы дағдарысы буып тұрған кезде оның: «Қазақстан ешқашан да құламайды, жұмыс істеу керек, сонда табысқа міндетті түрде жетеміз», деген болашақты берік болжаған сөзі бəріміздің есімізде. Өзінің мемлекеттілігін құруға кіріскенде Қазақстанның жағдайы бұрынғы одақтас республикалардың көбімен салыстырғанда əлдеқайда нашар еді, сөйтсе де экономикалық тұрғыдан ілгері басқан, саяси тұрғыдан тұрақты ел дəл біздің ел болып шықты. ТМД-ның көптеген елдері революциялардың, соғыстардың, тоқыраудың, кері кетудің бейберекеттік батпағына батты. Президент Назарбаевтың реформалары шетелдерде ойлас тырылған ұзақ мерзімді стратегияның негізінде əміршіл-əкімшіл жүйеден ашық экономикаға жылдам өту жағдайында табысты мемлекет құрудың өзіндік бір оқу құралы сияқты зерттеледі. Əлемде Нұрсұлтан Əбішұлын аса көрнекті реформатор деп атайды. Кеңестен кейінгі елдердің бірде бір басшысы мұндай бағаға ие болған емес. – Біздің сыртқы саясат ведомствосын – Сыртқы істер министрлігін талай жылдар бойы басқарған адам ретінде сізге Пре зи денттің дипломатиялық қыры туралы сұрақ қоймай тұра алмаймын. Ең алдымен Қазақстанның шектес елдермен мемлекеттік шекарасын халықаралыққұқықтық тұрғыдан бекітуге қол жеткізудегі Елбасымыздың еңбегі жөнінде сұрағым келеді. – Ұзындығы 13 мың шақырымнан артық мемлекеттік шекараны делимитациялау мен демаркациялау – Елбасымыздың стратегиялық тұрғыдан ойлау қасиетінің тағы бір дəлелі. Шекараның халықаралыққұқықтық тұрғыдан ресімделуі жəне Қытаймен, Ресеймен, Өзбекстанмен жəне басқа да көршілес елдермен шарттарға қол қойылуы əлемдегі қазіргі жағдайды ескере келгенде жер көлемі бойынша дүние жүзіндегі тоғызыншы орында тұрған біздің мемлекетіміздің аумақтық тұтастығы мен қауіпсіздігі тұрғысынан ерекше маңызға ие. Қазақстанның əкімшілік шекарасы тəуелсіздікке қол жеткізілгенге дейін нақпа-нақ заңды түрде бекітілмегені белгілі. Негізінде, заңды бекітілген шекара – халықаралық құқықтың басты екі қағидатының – шекаралардың бұлжымастығы мен мемлекеттің аумақтық тұтастығы қағидаттарын сақтаудың кепілдігі. Тəуелсіздік алғаннан кейін-ақ Президент дипломатиялық қызметтің алдына стратегиялық тұрғыдан маңызды міндетті – шектес мемлекеттердің бəрімен шекаралық шептерді анықтап, құжаттау міндетін қойды. Нұрсұлтан Əбішұлы бұл міндетті қойып қана қойған жоқ, бұл

жұмысты өзі басқарды, əрбір детальға мəн беріп, жоғары деңгейдегі келіссөздер кезінде табандылық танытты, əр мəселе бойынша біздің көзқарасымызды сенімді түрде негіздеп отырды. Шекараны делимитациялау ісінің аяқталуының Қазақстан үшін маңызына сөз жетпейді. Экономикалық деңгейі мен даму серпіні бойынша əрқилы елдермен аумақтық мəсе ле дау-дамайсыз шешілді, шекаралық шептеріміздің барлық бағыттары бойынша қауіпсіздігінің халықаралық-құқықтық кепілдіктері қамтамасыз етілді. Сыртқы саясат – толықтай Мемлекет басшысының құзыре тіндегі іс. Президенттің бұл салаға жасаған қамқорлығының арқасында тəуелсіздіктің таңсəрі шағында-ақ Қазақстанның дауысы барлық көпжақты форумдарда естіле бастады. Кеңестік кезеңде Қазақстанда дипломатия іс жүзінде болмаған да еді. Республикалық СІМ тек консулдық жəне хаттамалық шаруаларды ғана атқаратын. Тəуелсіз мемлекеттің Сыртқы істер министрлігі Қазақстанның Сыртқы саясат тұжы рым дамасының негізгі қырларын талдап-жасау барысында ең алдымен Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстанның егемен мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы» атты іргелі еңбегінде баяндалған қағидаттар мен мін деттерге арқа сүйеді, ол стратегия да Президент елдің сыртқы саясатының бағыттарын да айқындап берген болатын. – Асқар тау алыстаған сайын асқақтайды дейді ғой. Таяудағы уақытқа дейін сіз Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас хатшысының орынбасары – БҰҰ-ның Женевадағы бөлімшесінің Бас директоры, Қарусыздану жөніндегі конференцияның Бас хатшысы болдыңыз. Осынау аса беделді ұйымның биігінен қарағанда біздің Президенттің тұлғасы қалай көрінеді екен? – БҰҰ-ның бұрынғы қызметкері ретінде айтарым – біздің басшымыз əлемдік қоғамдастықта шынайы құрмет пен беделге ие, оны жаһандық ауқымдағы саясаткер деп санайды. Бұл хаттаманың қатып қалған қасаң сөзі емес. 1991 жылдың өзінде Президент Семей ядролық полигонын жабу жөніндегі атақты Жарлығына қол қойды, одан кейін Қазақстан Ядролық қаруды таратпау жөнін дегі шартқа, Ядролық қаруды сынақтан өткізуге жаппай тыйым салу жөніндегі шартқа қосылды, Президенттің бастамасы бойынша Орталық Азияда ядролық қарудан ада аймақ құрылды. Жыл сайын 29 тамызда, полигонды жабу жөніндегі Жарлыққа қол қойылған күні БҰҰ Ядролық сынақтарға қарсы халықаралық ісқимыл күнін атап өтеді. Вашингтон, Сеул, Гаага саммит терінде біздің Президентті жаһандық антиядролық қозғалыстың лидері деп атады. Мұндай құрмет бүгінгі заманның бірде бір саясаткеріне көрсетілген емес. 1992 жылы Елбасы Біріккен Ұлттар Ұйымында Азиядағы өзара ісқимыл жəне сенім шаралары кеңесін шақыру туралы бастама көтерді. Ал таяуда Шанхайда АӨСШК-нің 4-ші саммиті табысты өткізілді. Президенттің бастамасы бойынша БҰҰ-да мəдениеттер мен

өркениеттер жақындасуы жөнінде қарар қабылданды. Біздің Елбасымызды əлемдік экономиканың көкейкесті мəселелері бойынша сарапшы ретінде де бағалайды, онымен мемлекеттер мен үкіметтердің басшылары кеңесіп, ақылдасып отырады. ТМД-ның негізін қалаушы жəне Еуразиялық экономикалық одақты құрудың бастамашысы ретінде Президент интеграцияның кəміл сенімді жақтаушысы болып табылады. Қазақстан мемлекеті басшысының бітімгершілік күшжігері жұмсалмағанда ТМД-да 90шы жылдардың басында Балқан түбегіндегі жағдай қайталануы мүмкін екендігі бүгінде жұрттың бəрі мойындайтын жай. Елбасымыздың Қырғызстандағы дағдарысты ретке келтіру жөніндегі араағайындық күш-жігері БҰҰ мен ЕҚЫҰ-да жоғары бағаланды. Қазақстанның дауысы Украина дағдарысы кезінде де салмақты естілді, сондықтан да Гаага саммиті барысында Нұрсұлтан Əбіш ұлы ең сұранысқа ие саясаткер болып шықты. Мен мынаған сенімдімін: қазіргі əлемде тəжірибесі, мəселені кеңінен қамтуы, ерік-жігері, даналығы жөнінен Қазақстан Президентіне теңесетін саясаткер жоқ. Халықаралық аренадан Тэтчер, Миттеран, Коль, Ли Куан Ю кеткелі бері көптеген мемлекеттер мен үкіметтердің басшылары саяси технологиялардың арқасында танымалдыққа ие болды, тіпті, «пиар-президент» деген термин де шықты. Ал Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев өзінің есімін ақпараттық дəуір орнағанға дейін-ақ орнықтырған. Сындарлы əрі жауапты мемлекеттік қайраткер ретінде əрекет еткендіктен де ол өткен ғасырдың 90-шы жылдарының басында-ақ кеңестен кейінгі кеңістіктегі ең елеулі жəне беделді саясаткер болып алған еді. – Əрине, Елбасы қызметі тақырыбын бір əңгімеде толық қамту мүмкін емес. Сондықтан сізге əңгімеңізге рахмет айтып, сұхбатты түйіндеуді сұрауға мəжбүрмін. Тəуелсіз Қазақстанның Тұңғыш Президенті – Ел басы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев біз үшін қандай қасиеттерімен қымбат? – Президенттің тарихи еңбегі халықтың менталитетін нарықтық экономиканың, бүгінгі заманның басқа да құндылықтарының бағытына бұрып бере алғандығында. Ең бір қиын жылдарда «Болашақ» бағдарламасы іске қосылып, ол 10 мың жас қазақ стандықтың шетелдердегі ең таңдаулы жоғары оқу орындарында білім алып, елдің басқарушы активінің белсенді бөлігіне айналуына мүмкіндік берді. Барлық облыстарда зияткерлік мектептер ашылған, əлемдік деңгейдегі жоғары оқу орны – Назарбаев Университет табысты жұмыс істеп тұр. Қазақстандық мəдениет, медицина, жоғары жетістіктер спорты жаңа серпін алды. Күні кеше ғана, тəуелсіздіктің табалдырығында тұрғанымызда Президент ереуілге шыққан жұмысшыларды азық-түлікпен қамтамасыз ету мəселелерін шешумен жүретін, ал бүгінде индустриялықинновациялық бағ дар ламаның екінші кезеңіне кірісіп жатырмыз, ол

Президенттің мемлекеттілікті нығайтуға бағытталған бүкіл қызметі елді өңірлік державалар қатарына қосты жəне ең озық дамыған отыз мемлекеттің ішіне кіру міндетін алға қоюға мүм кіндік берді. Ал бұл – адам айтқысыз қиын міндет. Сондықтан да Президент əбден əділ түрде ескертіп отыр: ешқандай жағдайда да босаңсуға болмайды, табыстан басымыз айналмауы керек, шешілмеген мəселелермен шұғылдануға тиіспіз, бізді алда жаңа қиындықтар мен қауіп-қатерлер тосып тұр, оларды еңсеру үшін барлық қазақстандықтар, ең алдымен Үкімет, Парламент, əкімдер көп жұмыс істеуі қажет. Өзінің Жолдауында Президент уақыттың елеулі сын-қатерлері жайында айтты, алдан шығатын қауіптер жөнінде ескертті. Тəуелсіздіктің алғашқы күндерінен бүгінгі кезге дейін Елбасымыздың ұстанатын қағидаты: халыққа тек қана шындықты айту, уəде бергеннің бəрін орындау. Сондықтан да халқымыз Нұрсұлтан Əбішұлын Елбасы деп атайды. Бұл сөзде оның біздің мемлекетіміз үшін атқарған барша ісіне халықтың шынайы алғыс сезімі жатыр. Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың Елбасылығы – аса күрделі геосаяси жағдайдағы, əлемдік қаржыэкономикалық дағдарыстардың аясындағы табысқа жетудің шежіресі, бұл Қазақстан Барысының кешегі заманнан жаңа тарихи дəуірге бір-ақ ырғып секіруі. Халық өз болашағын Елбасының есімімен, оның елге ерен бас шылығымен байланыстырады. Елбасы өзінің күрделі жолын жағдаяттардың арқасында емес, қайта солармен қасарыса қарсыласа жүріп өтті. Əрбір лидер сияқты, оған да жападан жалғыз қалуға да тура келді. Бірақ ол бəрімен ерегесе тұрып, алға ұмтылды, тарихи шешімдер қабылдап, олардың орындалуына қол жеткізді. Ол халқын өз соңынан ерте білді жəне осынау қақтығысқа толы, болжаусыз əлемде халқына жол сілтеумен келеді. Президент Мəңгілік Елдің халық тілеп жүрген, көкейкесті тұжырымдамасын жария етті. Бірақ Мəңгілік Ел тұжырымдамасын Елбасының мəңгілік есімінсіз жүзеге асыру мүмкін емес. Қазақстанда басқа Елбасы болмақ емес. Біз, Елбасының замандастары жəне тəуелсіз Қазақстанды құрудың куəгерлері, мемлекетіміздің, əлемдік қоғамдастық табысты ел жəне маңызды халықаралық ойын шы ретінде мойындаған мемле кетіміздің негізін қалаушы нақ Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев екенін білуге жəне дəйім есте ұстауға тиіспіз. Нұрсұлтан Əбішұлының біздің мем лекетімізді өркендеген мемлекетке айналдыру жəне оған осынау алмағайып дүниеде лайықты орын алып беру жолында қандайлық қажыр-қайрат танытатынын бір адамдай білетіндіктен де мен Елбасымыздың есімі ұлттық тарихқа да, əлемдік жылнамаға да мүмкін еместі мүмкін ете алған ұлы Президент ретінде енетініне сенемін. – Əңгімеңіз үшін рахмет. Сұхбаттасқан Сауытбек АБДРАХМАНОВ.


4

www.egemen.kz

4 шілде 2014 жыл

 Мемлекет мерейі

МƏДЕНИЕТТІЅ МƏНДІ МƏЙЕГІ Ўлттыќ музей – ўлт мўрасы

Бұрнағы күні еліміздің мəдени өмірінде ерекше оқиға болды – Астанада Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі ашылды. Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың сонау 1998 жылы жасаған ұсынысы бойынша қолға алынып, жылдар бойы ойластырылып тұрғызылған, əлемдік музей ісі талаптарына сай жабдықталған бұл бірегей нысан жөнінде Ұлттық музейдің директоры Дархан МЫҢБАЙДЫҢ кең толғамды мақаласында əңгімеленеді. Дархан МЫҢБАЙ,

Қазақстан Республикасы Ұлттық музейінің директоры.

Мемлекетіміздің мерейін өсірген Астана жыл сайын ажарланып, асқақтап келеді. Азаттығымыз бен елдігімізді айқындаған «Қазақ елі» монументі алаңымен қапталдас Тəуелсіздік сарайы, Бейбітшілік жəне келісім сарайы, Ұлттық өнер университеті, «Əзірет Сұлтан» мешіті ғимараттарымен жарасып, қасбеті ұлттық ою-өрнекпен бедерленген ақшаңқан, зəулім ғимарат бой көтеріп, бүгінде үйлескен біртұтас архитектуралық композицияны айшықтап тұр. Бұл – Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың идеясымен жəне тапсырмасымен өмірге келген Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі. Өткен тарихымызды байыптататын, рухани мұрамызды зерделететін, бүгінгі дамуымызды бағам дататын жаңашыл бұл музей – ел тарихындағы ең ірі мəдени орталық. Ұлттық музейдің елорда төрінен орын алуы қисынды. Себебі, сол арқылы мемлекетімізге, оның дамуына əлеуетіне баға беріледі. Оның үстіне «Ақылды бақырды да бағалайды, ақылсыз алтынды да қаралайды» деген сөз қалдырған ата-бабаларымыз мұраға өте ұқыпты қараған. Рас, елімізде Ұлттық музейден басқа да музейлер бар. Алайда, олар тəуелсіздіктің жетістігін қоса алғандағы тарихымызды тұтас көрсететін жəне дамушы елден дамыған елге айналғанымызды айғақтай алатын деңгейде жəне пішімде емес. Кез келген мемлекет туралы алғашқы əсер мен түсінік оның тарихымен танысудан басталады. Міне, осы маңызды миссия Ұлттық музейге жүктелген. Байтақ Отанымыздың бай тарихын түгендеу, баянды дəстүрін таныстыру, көнені көздің қарашығындай сақтау, сонымен қатар қазіргі құндылықтарды қастерлеу арқылы Қазақстанның төл мəдениетін əлемге танымал ету міндеті жүктелген Ұлттық музей жоғалғанымызды табуды, өшкенімізді жағуды жəне барымызды бағалауды басым бағыттарының бірі деп біледі. Қоғамның қастерлі қазынасы – мəдениет. Ал мəдениеттің мəнді мəйегі – музей. Ұлтымыздың жауһар жəдігерлері мен мəдени мұраларының бір парасы арқылы мемлекеттігіміз бен елдігімізді ұлықтайтын Ұлттық музей дəстүрлі қызмет көрсету аясымен ғана шектелмей, қоғамның бар саласына қажетті мəдениағарту, ғылыми-əдістемелік, танымдықұйым дастыру жұмыстардың қайнаған ортасына айналады. Əлемдік стандартқа сай салынғандықтан, мұнда жаңашыл технология жетістіктеріне негізделген электрондық ғылыми кітапхана, түрлі кəсіби шеберханалар жұмыс істейді. Нақтылап айтсақ, Ұлттық музей теориялық білімді тəжірибемен ұштастырудың алаңына, ұстаханасы болады. Жұмыс жүйелі жүріп, сабақтастық сақталу үшін музей білікті ғалымдармен жəне жас ізденушілермен тығыз қарым-қатынас орнатады. Ұлттық музей материалдық жəне рухани-мəдени ескерткіштердің табиғи,

тарихи нұсқаларын жинақтап қана қоймай, оларды сақтап, зерттеп, халыққа көрсетіп, насихаттап отырады. Құнды мұралар қоры сақталған шаңыраққа келген əрбір адам халықтың құнарлы мəдениетінің кəусарына қанады. Бітімі бөлек, болмысы айрықша болғандықтан, мұнда ұлттық деңгейі бар, мемлекеттік маңызға ие экспонаттар ғана сақталады. Қазақстанның қазіргі беделі мен мəртебесіне сай болып, тəуелсіздігімізді тұғырландыра түсу үшін Ұлттық музей саланың аяғын шідерлейтін қасаң қағидаттардан бас тартады. Мұндағы жұмыстың барлығы əлемге əйгілі музейлер тəжірибесі мен кəсіби талапқа сай атқарылады. Бір ғана мысал, музейге келушілердің жəдігерлер жайлы қосымша ақпаратты интерактивті құрылғылардан алуына мүмкіндігі мол. Қазір Ұлттық музейде 85 медиақондырғы жұмыс істеп тұр. Олар халқымыздың тарихы мен мəдениетін терең танығысы келетін ел азаматтары мен шетелдік қонақтарға жəдігерлердің ерекшелігі мен айрықша тарихи орны туралы жан-жақты мағлұмат береді. Ұлттық музейде ежелгі заман мен орта ғасырлар, Ұлы Жібек жолының мол мұрасы кейінгі кезеңдердегі жəдігерлермен сабақтасып, этнография, мүсін, көркемсурет, кескіндеме жəне ұлттық қолданбалы өнер туындылары өзара үйлесім тапқан. Ең басты құндылығымыз – тəуелсіздік болса, мұнда еліміздің жаңа дəуіріндегі оқиғалар жөнінде мағлұматтар да кең қамтылды. Бұл бағытта мəдениет пен ғылымға, мемлекетшілдік сана мен елдік тəлім-тəрбиеге, отаншылдық пен жасампаздыққа ерекше екпін түсіріледі. Музей қорларының коллекциялары отандық жəне əлемдік қоғамдастыққа кеңінен мəлім сонау тас ғасырындағы материалдар мен қоладан жасалған бұйымдардан, сақ-скиф дəуіріндегі бай қазынадан, қазақтың дəстүрлі зергерлік, халықтық-қолданбалы өнерінің үздік үлгілерінен, Қазақ хандығынан бастап қазірге дейінгі құнды материалдардан, сондай-ақ Тəуелсіз Қазақстанның қалыптасуы мен нығаюының куəсі саналатын бірегей жəдігерлерден тұрады. Музейдің экспозициясынан отандық заманауи бейнелеу өнерінің тек-тамыры мен дамуын айқындайтын қайталанбас көркем туындыларға да лайықты орын берілген. Бұл мəдениет ордасын жасақтау, жүйелеу шаруасына тəжірибесі мол, жетекші шетелдік компаниялар жұмылдырылған. Олар музей қорына келіп түсетін мəдени құндылықтарды қорғау жəне сақтау технологиясына жауап береді. Музейге жинақталған тарихи-мəдени құндылықтарды келер ұрпаққа шашауын шығармай жеткізу шарасына қатысты барлық жағдай жасалған. Ғимарат жəне оның қор сақтау құрылымдары жəдігерлерді барынша дұрыс сақталуды қамтамасыз ететін арнаулы патенттелген материалдан салынған. Сақтау қорындағы тиісті ауа температурасына, ылғал мен жарыққа қатысты техникалық құрылғыларды кəсіби мамандар қадағалап отырады. Жалпы ауданы 74 мың, экспозиция алаңы 14 мың шаршы метрді құрайтын

музейде Ежелгі жəне орта ғасыр тарихы залы, Тарих залы, Этнография залы, Алтын залы, Тəуелсіз Қазақстан залы, Астана залы, Заманауи өнер залы, Көрме залы жұмыс істейді. Залдардың бəрінде музей талабы сақталған жəне тарихи хронология ескерілген. Қазақстанның ежелгі жəне орта ғасыр тарихы залы палеолит, мезолит, неолит, энеолит, қола дəуірі мен орта ғасыр кезеңін қамтиды. Ұлы Жібек жолына қатысты оқиғалардың заттай айғақтары да осы залдан табылады. Қола дəуірінің алтын əшекейлерімен бірге ғасырлар сабақтастығын жалғастыр ған Алтын Орда кезеңіне дейінгі құндылықтарды қамтыған артефактілер музейдің Алтын залына қойылған. Тарих залының экспозициясында Шығыс Дешті-Қыпшақ, Жетісу жəне Түркістан жерлеріндегі қазақ халқының маңызды тарихи оқиғаларға толы кезеңі көрініс тапқан. Этнография залының экспозициясы көшпелі жəне отырықшы егіншілік шаруашылық тарихымен қатар дəстүрлі материалдық һəм рухани мəдениетімізді кешенді түрде таныстырады. Тəуелсіз Қазақстан залы республикамыздың 1991 жылы дербес мемлекет деп жарияланған уақытынан бүгінге дейінгі тарихын көрсетеді. Астана залында жаңа елорданың Тəуелсіз Қазақстанның бас қаласы ретінде

В.Сидоркин, Ж.Шəрденов, Ə.Исмаилов, Г.Исмаилова, Ə.Садыханов, Т.Тоғысбаев, С.Мəмбеев, Е.Мергенов, А.Ақанаев, т.б. суретшілер мен отандық графика жəне мүсін өнері кəсіби мамандарының еңбектері құрайды. Тұрақты экспозициялардың қатарында уақытша көрмелерге арналған көрме залдары да қарастырылған. Онда көшпелі көрмелерді, жеке шығармашылық көрмелерді, классикалық өнер мен жаңа бағыттардың тұсау кесерін ұйымдастыруға жағдай жасалған. Отандық тарих пен ұлт руханиятын сабақтастырып айтқанда, ең алдымен ойымызға халқымыздың мəдени мұрасы оралады. Себебі, мəдени мұра тарихымызды зерделетіп қана қоймай, оны Тəуелсіздік құндылықтарымен байланыстырады. Осыдан 11 жыл бұрын Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен қолға алынған «Мəдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы ғалымдардың елдік негіздерді танытатын тың археологиялық жəдігерлерді табуына, халқымыздың рухани құндылықтарын зерттеуіне, табиғи-мəдени жəне сəулет ескерткіштерді қалпына келтіруіне, сондай-ақ дүниежүзілік ғылым, мəдениет, өнер жетістігіне негізделген гуманитарлық ғылымның толыққанды қорын құруға алғышарт жасады. Қазақстанды

 1998 жылғы 17 наурызда «Халық бірлігі мен ұлттық тарих жылын» өткізу жөніндегі мемлекеттік комиссияның кеңейтілген отырысы өтті, жиналған шығармашылық зиялы қауымның – өнер қызметкерлерінің, əдебиетшілердің, діни қайраткерлердің алдында сөз сөйлеген Мемлекет басшысы Ұлттық музей құрудың қажеттілігі туралы алғаш рет айтты жəне сол кездің өзінде-ақ болашақ музейдің барлық негізгі құрылымын белгілеп берді. ***  Мемлекет басшысының «Мəдени мұра» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі қоғамдық кеңестің кеңейтілген отырысында берген 2008 жылғы 13 маусымдағы тапсырмасына сəйкес Астана қаласының əкімдігі мен Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігіне Астана қаласында халықаралық деңгейдегі музей құру тапсырылды. ***  Музей құрылысы «ҚазМұнайГаз» АҚ бөлген қаражат есебінен жүзеге асырылды. Бас жобалаушы – «Базис Проект LTD» ЖШС, дизайнын елінің «Design be Art» компаниясы отандық дизайнерлермен бірлесіп əзірледі, «Turkuaz Construction» ЖШС құрылыс жұмыстарының бас мердігері болып анықталды. ***  Қазақстанның Ұлттық музейі тəуелсіз мемлекеттің символы – «Қазақ Елі» монументі орналасқан алаңда жақсы үйлесім тауып, Тəуелсіздік сарайын, Бейбітшілік жəне келісім сарайын, Ұлттық өнер университеті, «Əзірет Сұлтан» мешітімен бірге бірыңғай архитектуралық композицияны құрап тұр. ***  Жобаға сəйкес қабатының биіктігі ауыспалы (2 қабаттан 8 қабатқа дейін) 7 блоктан тұратын музейдің жалпы аумағы 74 мың шаршы метрді құрайды, оның ішінде экспозициялық алаң 14 мың шаршы метрден астам жерді алып жатыр, ал мұражай (фондохранилище) шамамен 5 мың шаршы метр болады. Музей ғимаратына Ежелгі жəне орта ғасыр тарихы залы, Тарих залы, Алтын залы, Этнография залы, Тəуелсіз Қазақстан залы, Астана залы, Заманауи өнер залы экспозициялары орналасқан. ***  Экспозиция залдарынан басқа, уақытша көрмелерді өткізуге арналған бөлмелер, «Халық қазынасы» ғылыми-зерттеу институты, қалпына келтіру шеберханалары, зертханалар, мұражайлар, оқу залы бар кітапхана, ілеспе аудармаға арналған жабдықтары бар мəжіліс залы, кəдесый дүңгіршегі, дəмхана мен буфетбар орналастыру көзделген.

қалыптасу жəне даму тарихын баяндайтын маңызды нормативтік-құқықтық актілер, жəдігерлер мен фотоқұжаттық материалдар жинақталған. Қазіргі заманғы өнер залына – Қазақстанның түрлі тарихи кезеңін бейнелеген əр буын суретшілерінің шығармалары, ұлттық бейнелеу, кескіндеме, мүсін өнеріндегі даму үдерістері мен мектептерді анықтайтын туындылар қойылған. Қазіргі заманғы өнер экспозициясының алтын арқауын Ə.Қастеев, О.Таңсықбаев, Қ.Телжанов, С.Айтбаев, М.Кенбаев, В.Эйферт,

орасан зор байлыққа кенелткен бағдарламаның шапағаты Ұлттық музейге де тиді. Бұлай деуімізге елордадағы бірегей музейдің осы бағдарлама аясында салынғандығы нақты себеп болып отыр. Астанада Ұлттық музей ашу туралы мəселені Мемлекет басшысы алғаш рет 1998 жылғы 17 наурызда «Халық тұтастығы мен ұлттық тарих жылын» өткізуге қатысты кеңейтілген отырыста көтерген еді. Президентіміз Ұлттық музей қазақ елінің тарихын тұтас қамтуы тиіс екенін атап көрсетті. Елбасының осы

ойы «Қазақстан-2050» Стратегиясында жалғасын тапты. Елбасы мұнда: «Біз өзіміздің ұлттық мəдениетіміз бен дəстүрлерімізді осы əралуандығымен жəне ұлылығымен қосып қорғауымыз керек, мəдени игілігімізді бөлшектеп болса да жинастыруымыз керек. Елдің дұрыс таңдап алынған бағыты арқасында біз көптеген биіктерге – бүкпесіз ашық саясат жүргізуге, Қазақстанға ғана тəн экономикалық даму жолына, игілікті əлеуметтік реформаларға – біздің мемлекетімізді айнытпай тануға игі ықпалын тигізіп отырған табыстарға қол жеткіздік. Бірақ басқа бір қабат – нəзік жəне сонымен бірге қыртысы қалың – рухани қабат бар, Қазақстан тамыры терең жайылған ұлы тарихы бар ел екенін көрсете жəне дəлелдей отырып, дүниежүзілік аренада біз елімізді осы қабат арқылы паш етеміз», деп айтты. Ұлттық музей Қазақ елінің тарихи айрықша даму тəжірибесі мен бүгінгі сүттей ұйыған Қазақстан халқының материалдық мəдениетін өркендету, мемлекет пен қоғамның саяси, экономикалық, əлеуметтік-мəдени өрістеуінің шынайы қалпын көрсете отырып, өткен мен бүгінді болашақпен байланыстырады. Тап қазір Ұлттық музейдің алдында ежелгі тас дəуірінен бастап бүгінге дейінгі Қазақстан тарихын тəуелсіздік пен жалпыадамзаттық құндылықтар талғамы мен талабы тұрғысынан көрсету, сонымен қатар, елдік мəселені білім мен ғылым тұрғысынан байыптау міндеті тұр. Музейдің құнын көтеретін, бəсін жоғары ететін – экспонат. Ұлан-ғайыр елімізде қолды болып кетуден аман қалғаны музейдің мұражайынан (фондохранилище) міндетті түрде орын тапқаны абзал. Осы істе елшілдік қасиет танытып, Астана төріндегі Ұлттық музейдің мəртебесін жете ұғу арқылы нақты көмек көрсеткен Батыс Қазақстан облысын ерекше айтып өтуге тиіспіз. Сондай-ақ, Алматы, Маңғыстау облыстарынан – арнайы жасалған қазақтың бірегей киіз үйі, Қостанай, Ақтөбе, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан жəне басқа да облыстардан – тарихтың əр кезеңін айқындайтын құнды жəдігерлер, алтын бұйымдар мен музейлік экспонаттар келді. Таяуда бұлардың қатарына Қазақ хандығы кезінен жеткен ту басы мен Төле бидің шапаны қосылды. Осы тұста біз ұрпақтан ұрпаққа жеткен отбасылық құнды жəдігерлерін музейге тапсырған адамдарға алғыс айтамыз. Бұл азаматтар ата-бабасынан мирас дүниені музейге өткізу арқылы тарихи танымға үлкен үлес қосып, мемлекетке, оның бас музейіне зор сенім білдіріп отыр. Мұны аса биік отаншылдық сананың көрінісі деуге толық негіз бар. Десек те, қоғамымызда ата-бабасынан жеткен құнды жəдігерді бір отбасының немесе əулеттің дүниесі деп бағалап, түрлі жағдайда сол мұрадан айырылып қалатын жандар да кездеседі. Өкінішке қарай, олар мемлекеттік маңызы бар мəдени мұра музейде сақталуы керек екенін білмейді немесе білгісі келмейді. Музейге лайықты бағалы бұйымды, асыл затты, маңызды құжатты экспонат ретінде қорға тапсыру – Қазақстанның кез келген азаматы үшін абырой, дəреже. Бұл – барлық өркениетті елдерде бар үрдіс. Сондай-ақ, музейде сақталынған заттың арнайы төлқұжаты болатынын, онда заттың иесі, кімнен алынғаны – бəрі тиянақты жазылатынын жұрт білуі керек. Музейге тапсырылған зат ауа, ылғал, шаңтозаң, күннің көзі, электр жарығы секілді шіруге, бүлінуге, жойылуға ықпал ететін құбылыстардың бəрінен сақтандырылады. Сөйтіп, ұрпақтан ұрпаққа бүлінбей жетеді.

Өркениетті елдерде музейге, мəдениетке деген жалпы халықтық құрмет ерекше. Біз де қазақ болмысын əлемге таныту үшін мəдениетімізге, рухани құндылықтарымызға деген құрметімізді күшейтуіміз керек. Қазіргі таңда өркениетті мемлекеттердің басым бөлігі музейлерінің сəн-салтанатын арттыру арқылы əлемге есігін айқара ашып отыр. Біздің де осылай жасағанымыз жөн. Бұдан ұтпасақ, ұтылмаймыз. Ұлттық музей дүние жүзіндегі басқа музейлерден айрықша сəулетімен, қайталанбас дəулетімен ерекшеленеді. Мысалы, Британ музейі, Париждегі Лувр музейі, Ресей музейлері салынып біткеннен кейін біршама уақыттан соң қор сақтайтын қосымша түрлі ғимараттарды тұрғызуға мəжбүр болған. Соның салдарынан музейдің жұмысы үшін аса маңызды құрылымдары негізгі ғимараттан тыс жерде қалып қойған. Осындай қателікке ұрынбау үшін Ұлттық музейді тұтас кешен ретінде салғызу – Елбасының көрегендігі, алысты болжағандығы дер едік. Бұйырса, мұнда тарихи материалдардың сақталуынан бастап зерттелуіне дейінгі барлық үдерістер қолайлы жағдайда қатар жүргізілетін болады. Қазақстан Республикасы Президенті – Елбасы «Қазақстан-2050» ұзақ мерзімді даму стратегиясында тайға таңба басқандай етіп: «Дəстүр мен мəдениет – ұлттың генетикалық коды», деп белгілеп берді. Бұл тəуелсіз еліміздің табыстарын мақтаныш ете отырып, тарихымыздың сан тараулы соқпақтарын сабақ алу үшін саралауға, дəстүріміз бен мəдениетімізді құндылық ретінде құрмет тұтуға үндейтін ұлағатты сөз. Халық қазынасы – тек көне жəдігерлер ғана емес, əрдайым елге қызмет етуі тиіс білім, ғылым, өнердегі дəстүр сабақтастығы. Бабаларымыздың бағзыдан жеткен асыл арманы – Мəңгілік Ел мұратымен суарылған ұлтымыздың рухы асқақ, еліміздің əлеуеті орасан зор. Сондықтан əлемдік бəсекеде озық, оразды жұрттардың алдыңғы қатарынан орын алу үшін елімізде барлық жағдай жасалған. Ендеше, жаңа замандағы жаңа Қазақстанда мəдениет саласы да жаңаша жұмыс істеуі керек. Осы ретте Президентіміздің тапсыруы бойынша əзірленген Мəдениет саясатының тұжырымдамасы ел-елде, жер-жерде, əртүрлі деңгейде, сан қилы ортада қызу талқылануда. Ол заңды да. Сайып келгенде, Қазақстан азаматтарын еліміздің дəстүрлі құндылықтары негізінде тəрбиелеп, қоғамды жаңа сапалық сатыға көтеруді көздейтін аталған тұжырымдамадағы қағидалардың өзегін ғасырлар бойы қалыптасқан құндылықтарымыз құрайды. Олар: Отанды сүю, елге жəне дəстүрге адалдық, заңға бағыну, отбасы мəртебесі, қайырымдылық, мейірімділік, сөзге тоқтау, шынайы еңбекті құрметтеу. Осының бəрі – адами қарымқатынастарды ғана емес, ел тəуелсіздігін нығайтып, мемлекетімізді бекемдеуге қызмет ететін өнегелі қасиеттер. Тұтас алғанда, тұжырымдама жүйеленіп жүзеге асса, мəдениеттің тəрбиелік, ағартушылық рөлі айқындалып, тарихи жəне мəдени мұраларымыз жастарымыздың лайықты тұлға болып қалыптасуына, сол арқылы қоғамның белсенді əлеуетін құрауға көмегін тигізетін болады. Сол міндеттерді орындайтын саланың бір орталығы ретінде Астанада Ұлттық музейдің бой көтеруі еліміздің мəдени өміріндегі айтулы оқиға деп білеміз. Келемін, көремін, ой түйемін деушілерге музей есігі əрдайым ашық. Табалдырықтан аттап, төрге шығыңыздар!


www.egemen.kz

4 шілде 2014 жыл

5

 Астананың өркендеуі – Қазақстанның өркендеуі

Астананың алтын алқасы:

«АСТАНА ОПЕРА» Уа, əлеумет, Арқаға, Астанаға аңсарыңыз ауып, арман құшып жете қалғандай болып жатсаңыз, «сол жағалау қайда?» деп, алдымен көз сенбес ғажайып өрнектермен арудай жадыраған шаһардың жаңадан бой көтерген жағының жылылығына орануға асыға-аптығарыңыз бек мүмкін. Иə, ел жүрегі – кімкімнің де əзіз жанына жыл құсының көктемгі сұлу əуенін қайта оралтар құштарлық. Зəулім-зəулім ақ буда бұлттардың ар жағына ала қашқан адуын құйын қиялға ерік беріп, біреу елордаға ана құшағына ерке перзенттей есі кете, еркелеп енсе, ал енді біреу елдіктің туы желбіреген жас шаһарға емірене келіп, көркем көшелерін, өң-айбат ғимараттарын ерінбей, елпілдеп аралап жүргенін көреріңіз тағы ақиқат. Қазір Астананы жаңадан салынған Қазақстанның қаласы, астанасы дей салсақ, көңілдің түбіндегі бір аяулы сезім буылыптүйіліп қалғандай бір түрлі тымырсық күй кешеміз. Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Астана – қазақтың рухы өршеленіп, өмірге қайта келгендей арқа-жарқа сезімге бөлеген қасиетті төріміз десек, міне, сол қағида əлдеқайда қазіргі мерейлі тұсқа лайық берілген баға болар еді. Өзіміз талай елдің керемет шаһарларын шарлағанда таңғажайып дүниенің талай тамашасына куə болып тұрып: «Мынадай ұлы туындыларды дүниеге əкелген неміс, франуз, қытай, орыс, т.с.с. халқы неткен ақылгөй, неғылған данышпан халық. Ұшан-теңіз мұнтаздай ға жап дүниелерді адамзатқа сыйлаған елден біздің үйренетін нəрсеміз көп-ау», деп көңілге көкарай шуақ орнығудың орнына əжептəуір мұңға мұқалып, өзгенің мықтылығын мойындаудан басқа лаж қалмайтын. Көре алмаудан, іштарлықтан, қызғаныштан Құдай сақтасын. «Қазақ қашан осылай басқалар тамсанып, таңдай қағатын кереметке қол жеткізер екен?» деп өзіңе де жақсылық ойлаудың не жамандығы бар екен, тəйірі. Мойындадық. Мойымадық. Жаратқан жабырқатпайды. Бүгін, міне, бұрымы бұралған ерке Есілдің жағасы жамыраған халыққа толып, жайраң қаққан қонаққа кенеліп, əлемдік картаға аты ардақталып жазылған бұл шаһарды өзгелер мойындағанын естіп, баяғы орта көңіл шөпілдей толғанда, шаттық тан шалқамыздан құлап қал май, о, тоба, шаншылып қалай тік тұрмыз?! Ол ХХІ ғасырдың кереметі, елдің бренді де ген атқа ие болып жатыр. Мойындаттық. Мойындаудан мойындатуға дейінгі уақыт сынаптай зуылдаған қас-қағым ғана сəт сияқты қазір. Адамзат баласын тамсандырған дүниедегі бүкіл керемет атаулының бəрін көкжиекке бет түзете тізбектесе, адам санасы сансыз цифрларға маталып, жасампаз құндылықтардың аяғына тез арада жете қоюымыз мүмкін емес-ау дейсің. Ақ шағаладай асқақ сымбатын анадайдан көзіңіз шалғанда əп сəтте көңілкүйіңіз бұлақтай сыңғырлап сала беретін «Астана Опера» театрын сондай сирек қазынаның қатарына не үшін апарып қосқымыз келетінін айтып көрейік. Милан – Ла Скаламен, Мəскеу

– Үлкен театрымен, Нью-Йорк –Метрополитен операмен, Лондон – Ковент-Гарденімен, Венеция –Ла Феничемен, Париж Гарнье операмен асқақ, мығым. Солардың қатарында «Астана Опера» да тұрар ма еді, шіркін. Бүгінде оның сахнасында əлемнің небір дүлдүлдері келіп өнер көрсетуде. Қала күні қарсаңында «Астана Опера», «Ла Скала», «Сан-Карло» театрларының басшылары əріптестік жөніндегі меморандумға қол қойды. Театр жетекшілері кездесу барысында алдағы жұмыс жоспарларымен бөлісті. Мысалы, «La Scala» мен «Астана Опера» бірігіп, биыл күзде Дж. Вердидің «Аида» (қоюшы-режиссері – Франко Дзеффирелли, Италия) операсының тұсауын кеспек. «San Carlo» опера театрының директоры Розанна Пуркиа алдағы уақытта екіжақты гастрольдік алмасулар жүзеге асатынын жеткізсе, неаполдық труппа алдағы жылы Б.Эйфманның қойылымындағы В.Моцарттың «Реквием» балетінің тұсауын кесуді жоспарлауда, ал «Астана Опера» театрының труппасы əріптестік жауап ретінде ондағы «Күзгі Билер – 2015» фестиваліне қатыспақ. Қос театрдың жоспарында Г.Доницеттидің «Lucia di Lammermoor» қойылымын бірігіп қою жəне бар. Тіпті, мұнан бөлек, олардың алғашқы маусымда əлемнің 13 жетекші театрымен əріптестік жөніндегі меморандумға қол қоюының өзі осы ойдың бірте-бірте жүзеге аса бастағанын көрсетпей ме? Италияның «Ла Скала» театры елорда құрметіне «Дон Кихот» спектаклін ұсынуда. Классикалық өнердің анасы дейміз бе, отаны дейміз бе, қай атқа да əбден лайық миландық жұлдыздар «Дон Кихот» балетін бес күн бойы үзбей ойнап, ұлы классикалық балеттер пантеонында өзінің лайықты орны бар екенін тағы бір мəрте дəлелдеп берді. Қашан «Ла Скала» Қазақстан ға 100 адаммен осылай ке ліп еді? Қашан отандық сахнада «Ла Скаланың» түпнұс қалық спектаклі – Лука Ронконидің қойылымындағы «Тоска» операсы көрерменмен қауышып еді? Қай елдің баласы Миланның жетекші

солисті Николетта Маннидің (Китри / Дульсинея), талантты солист Карло Ди Ланноның (Базиль), Вирно Топпи мен Антонино Сутераның, Люсимея Ди Стефано мен Клаудио Ковьеллоның шеберліктерін өз үйінде отырып тамашалап еді? Джузеппе Конте (Дон Кихот), Джанлука Скьявони (Санчо Панса), Рикардо Массими жəне Марко Мессина (бай ақсүйек Гамаш), Мэтью Эндикотт (Лоренцо), Алессандра Вассало (көше бишісі), Мик Зени, Марко Агустино жəне Массимо Гарон (Эспада), Вирна Топпи (Дриадалар Королевасы), Серена Сарнатаро (Амур), Даниелла Каваллери, Фредерико Фреси (сыған) сынды саңлақтарды жақыннан көру кереметіне кім ие? Сол сияқты «Ла Скала» театрының дирижері Марселло Спакаротелланың «Астана Опера» театрының симфониялық оркестрімен бірге өнер көрсетуі мұндағы талдырмаш таланттар үшін тегін мектеп емес пе? Бұрын «Ла Скалаға» сырттай тамсанып: «Шіркін, бұл театрдың спектаклін тамашалаудан асқан арман бар ма?» деген жалғыз ойдың құрсауында қалып қойсақ, ал қазір жағдай одан мүлде өзгеріп: «Астана Операға» билет таппай, болмаса «Қойылым қашан болар екен?» деп сыйлы қонағына ал ды мен театрды көрсетуді, спектакльге билет сатып алуды мұрат етіп жүрген жұртты көп ұшырататын болдық. Қара да тұр, əлі-ақ «Астана Опера» елорданың, о не дегеніңіз, тəйірі, жал пы, Отанымыздың мақта ны шына айналып, Астана

дегенде, шетелдіктер осы театрды білетіндіктерін айтып, ал «Астана Опера» дегенде, Қазақ елінің атын есіне түсіріп жататын кез де алыс емес деген сенімнің сіздің де жүрегіңізге нық орнығуын тілейміз, ағайын. Театр сахнасының композитор М.Төлебаевтың «БіржанСара» операсымен ашылуы ұлт мерейі үшін ұмытылмас қуаныш еді. Мұнда өткен ғасырдың күміс көмей дүлдүлдері салған сара жол бүгінгі Нұржамал Үсенбаева мен Ахмет Ағади сияқты саңлақ тұлғалар ырғағымен қайта түлеп, қалықтағаны қандай əсерлі. Дж. Вердидің «Аттила» операсы «Астана Опера» театрының əлемдік тұсаукесерінің алғашқы кешін ашып берді. Қойылымға əлемдік деңгейдегі жұлдыздар қатысып, осы шараға орай алыс-жақын шетелдерден атбасын тіреген қонақтар жаңа театр туралы ағеділ тілектерін ақтарды. Ендігі кезекте Е.Брусиловскийдің «Қыз Жібек» операсын ұсыну жоспарда тұр. Оған əлемдік деңгейдегі режиссер Франко Драгоне білек сыбанып кіріскелі отыр. С.Прокофьевтің «Ромео мен Джульетта» балеті жұрттың ыстық ықыласына бөленген əйгілі туындының қатарына жатады. Мұны Бордо Ұлт тық опералық театры балетінің көркемдік жетекшісі Шарль Жюдтің сахналауы театр тарихындағы тағы бір айтулы жаңалық еді. Ал жақында премьерасы өткен А.Хачатурянның «Спартак» балеті туралы біз алдағы уақытта өз алдына бөлек əңгіме қозғасақ па дейміз. Италиялық опера əншілері Даниеле Дзанфардино мен Масси милиано Фикера «Астана Опера» театрының мəрмəр залында əн салып, «Астана Опера» жаңа көк жиекке бет түзеді. Мəрмəр залы ның тұсау кесеріне əзірлен ген «Барокко виртуоздары мен италиялық Бельканто шебер лері» концертінде ка мералық залдарда мүмкін бола бермейтін акустикалық кеңістікке айтарлықтай жол ашылды. Оның ішкі, сыртқы сəулетін қоса алғанда, барлық жағдай əлемдік стандарттарға сай келеді. Ғимаратқа ең жаңа студиялық жабдықтар қойылған, олар бар лық спектакльдер мен кон церттерді НD-іске асыру тəртібінде жазу мүмкіндігіне ие, сонымен қатар, көтермелі серіктік стансасы жұмыс істейді. Театрдың ерекшелігі – сахна

ауқымының орасан зор кеңдігі. «Астана Опера» негізгі сахнаның, арьерсахнаның жəне екі қаптал қалталарының есебі бойынша спектакльдердің тоқтаусыз циклын жүргізуге қауқарлы. Мұндай бөліну сахналық кеңістікте декорацияларды бір мезгілде 3 көрініс бойынша ұс тауға мүмкіндік береді. Ал, дəл осы мезгілде негізгі сахнада күрделі сценографиялық спектакль жүріп жатуы мүмкін. Таға тəрізді көрермендер залы 1250 орынға есептелінсе, оркестрлік шұңқырға 120 музыкант қатар орналаса алады. Жəне мұнан басқа 26 ау мақ ты зал қарастырылған. Сахна акустикасымен Италия мамандарының айналысуы сапаға өте жоғары мəн берілгенін көрсететін факт. Сондықтан да əлемдік деңгейдегі музыканттар бірегейлік дыбыс сапасы мықтап ескерілген театрда өнер көрсетуді өздеріне үлкен мəртебе санайтын болды. Залдың қай жерінде де ойқышойқы нəрсе құлаққа шалынбайды. Паркетті еденді шəмшат пен қайың ағашынан жа сап, шиелі панелін жезбен қабыстырудың нəтижесінде пайда болған тамаша акустикаға қоса, мұндағы орынтақтар, айналар, декоративті мəнерлі жапсырмалар, барлығы дерлік дыбыс дірілін жоғалту, болмаса жұтуға есептеліп жүзеге асырылған. Орынтақтың еңістік бұрышы немесе айналысы миландық «Ла Скаланың» ішіндегі өрнектерге өте жақын. Айта кеткен артық болмас, «Астана Опера» мемлекеттік опера жəне балет театрының авторы, бас сəулетшісі – ел Президенті Нұрсұлтан Назарбаев деуге болады. Елбасы ойластырған идеяны жүзеге асыруға Беджет Паколли атсалысқан. Театр 8,51 га жерді алып жатыр. Ғи ма раттың жалпы көлемі – 64 163 шаршы метр. 1500 орын бар, соның 250 орны камералық залда орналасқан. Бұған қоса 325 орындық көлік тұрағы бар, пар кингке 92 көлік емін-еркін сыяды. Театрдың сыртқы ансамблі көл-көсір мағынаға ие. Əрбір ба ғана, əрбір оюөрнектің ажары ежел гі атабабалар тарихынан сыр шертер тағылымға толы. Бұл жоба үш кезеңнің үйлесімді үнін білдіреді. Өткенге құрметпен қарайтын, бүгіннен бүтіндікті іздейтін, ертеңге үлкен сенім артқан ұрпақтың тұтқасы дерсің мұны. Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.


6

www.egemen.kz

4 шілде 2014 жыл

 Өнеге өрнектері

 Біз – қазақстандықтармыз!

Туған бауырдың бауырмалдығы жайлы аңызды əркімнің естуі бар шығар. Ертеде, жаугершілік заманда бейқам отырған ауылды жау шабады. Жау жақындап келіп қалды дегенде, қолы жеткендері бір-бір атқа қонбай ма. Алды-артына қарамай бір пақырың қашып бара жатқанда алдынан баласы мен туған бауыры қатар шығады. Сонда баласы əкесін өзімсініп, атқа қарғып мініп, мінгесіп алады. Ал дəл алдында тұрған бауыры болса жаутаңдай: «Мен жаудың қолында қалып барамын», дегендей аянышты көзбен қиыла қарайды. Қысылтаяңда бауыр мен баланы таңдау сынға түседі. Бауыр дегенде ет жүрегі елжіреген əлгі пақырың, артына мінгескен ұлына бұрылып: «Атасы басқа, аттан түс», деп баласын түсіріп, бауырын алып кеткен екен дейді. Сонда бұл аңыз кейбір кездері баладан да бауыр жақын болатын сəттер ұшырасады дегенді меңзесе керек. Осы реттен келгенде Елбасымен бірге туысып, ет жүрегі елжірейтін інісі, Назарбаевтар əулетінің қара орманы – қара шаңырақтың иесі Болат ƏБІШҰЛЫНЫҢ да бауыры жайлы айтары бар... – Бөке, құдайшылығына келсек, Президенттің туған бауыры болу бөлекше бақыт қой. Сондықтан да Президентке өмірдегі ең ет жақын, ең тілеуқор, ең жанашыр адам екеніңізді кесіп айтпай-ақ қойсақ та, ақиқаты солай. Жалпы, сіздің ұғымыңызда бауырды қалай түсінесіз? – Туыстық бауыр деген үлкен ұғым ғой. Дұрыс ұғынған адамға оның астарында талай дүние жатыр. Енді ет жақын бауырға қарама-қарсы «тас бауыр» деген ұғым да бар. Есенқұл бауырым айтпақшы: «Аға деп барсаң ағаға, Ағаның көңілі көкте жүр. Іні деп барсаң ініге,

соң айтатын кеңестері болады. Сөйтіп, жеңгең анаңның айтқан ақылдарына жақындап кетеді. Оның үстіне, жалпы ер азаматқа анадан кейін ең жақын адам əйелі ғой. Яғни, Ағаңның тілеуін тілейтін де жеңгең. Сондықтан жақсы жеңгені анамен байланыстыруға əбден болады. Əрине, кейде ренжуі мүмкін. Өйткені, кейбір кездері баласындай көрінеміз. Жең гем əулеттің үлкені болған соң, бəрі міз дің абыройымызды ойлайды, тілеуімізді тілейді. Светлана жеңгемнің де жөні бөлек. Сатыбалды ағамның түтінін түтетіп, атын да, отын да өшірмей, балаларына

інінің бауыры көк темірлер» де кездеседі. Сондықтан бауырды əркім өзінше, өзінің ақылы жеткен жеріне дейін түсінеді деп білемін. Шынымды айтсам, Ағаны кейде бауырымдай сезінсем, кейде баласындай сезінемін. Өйткені, бір жағынан жас алшақтығымыз болса (Ағаның он үш жас үлкендігі бар), екінші жағынан үйдің үлкені, бас көтерер баласы болғандықтан ата-анамыз дүниеден өткеннен бері əке орнындағы – əкеміз. Аға қай жағынан болсын – бауырлық парызын да, ағалық міндетін де, перзенттік қарызын да адал өтеп жүрген адам. Себебі, ағалық, бауыр л ық, перзенттік өнеге көрсете біледі. Ол кісі мен отырып сөйлесіп, сырласқан кезімде жаным тазарып шығады. Осындай бауырымның болғанына тəубешілік жасап, Жаратқанға мың да бір алғысымды жаудырып жүремін. Ал теледидардан көрген сайын ет жүрегім елжіреп тұрады. Өйткені, Президент болудың, бүкіл бір елдің жүгін, аманатын арқалап жүру, бүгінгідей көк кептердің мойнындай қылтылдап тұрған мынандай заманда ел басқарудың қандай қиын екенін сеземін. Кейде теледидардан көзінің асты ісініп тұрғанын көргенде жүрегім ауырады. Бір отбасын алып жүрудің өзі қиын болғанда, бүтіндей бір ұлт, бір мемлекет бетіне қарап отырған адамға қаншалықты күш түсетінін, мен айтпасам да жұрттың бəрі түсінеді деп білемін. «Аға алдында пейіліңді көрсет, іні алдында мейіріңді көрсет» деген, Аға менің пейілімді біледі, сезеді деп ойлаймын. Ағаның алды – ақ жайлау деген рас. – Ендеше, Елбасына лайықты іні болу оңай емес дейсіз ғой? – Маған осы сауалды көп қояды. Əрине, біріншіден, мұндай Аға маған Жаратқанның берген сыйы, бағы. Екіншіден, жауапкершілік. Қолайсыздық туғызатын жағдайлар да бар. Бір қиын жері, үлкен кісінің інісісің ғой деп, қолым да билік тұрғандай алдыма жағдай ларын айтып келушілер көп. Кейде ауыр қылмыс жасаған баласын түрмеден шығарып бер деп, болмаса «несиеге ақша алып едік, төлей алмай жатырмыз», «баламды жұмысқа қойып бер» дегендей, неше түрлі жағдайларын айтады. «Адам өлтірген балаңызды қалай ақтаймыз, өлген бала да біреудің баласы емес пе? Оның үстіне Ішкі істер министрі емеспін ғой» десең, айтқанды түсінбей, қарғап-сілеп кетеді. Ал шындығында, жоқ-жітік жағдай айтып қиналып келген адамдарға көмегімді беруге тырысамын. Ойлаңызшы, келген адам ның бəріне көмектесу мүмкін емес қой. Өзіңіз білесіз, ешқандай саясатқа араласпаймын. Ешқандай жауапты қызметте жоқпын. Шамалғанда жүргізушіден бастап механик, автопарк директорының орынбасары, Қаскелеңде нан зауыты директорының орынбасары болдым. Қазір бизнеспен айналысамын. Көзін тапқан адамға жалғыз маған емес, барлығына жол ашық. Əрине, əр бизнес тің өзінің қиыншылығы, оны бастауын бастағанмен жүргізу бар дегендей... – Жақсы жеңге де шешенің орнын алмастырып жатады емес пе... – Меніңше, анаңның қолына келін болып түсіп, ол кісінің көзін көрген адам – анаңның орнына жүреді екен. Бүгінде Сара Алпысқызы жеңгеміз емес, анамыздың орнында. Кейде қайны болып еркелейсің, кейде кіші болған

жақсы тəрбие беріп, ел алдында атқа мінетін азаматтар етіп шығарғанына дəн разымын. Əнипа əпкемнің де Аға дегенде жаны қалмай тұрады. Біз өзі көп емеспіз ғой. Қазір Əнипаны Шамалғанға, жаныма көшіріп əкелдім. – Қазақта кенже ұл қарашаңырақта қалып, сол əулеттің отын өшірмей, түтінін түтетіп отырады. Сондықтан қара шаңырақта отырған баланың жасы кіші болса да, жолы үлкен. Өскен ұясы – қара шаңыраққа келгенде Нұрсұлтан Əбішұлы өзін қалай ұстайды, қалай сезінеді? Көңіл толқулары бола ма? – Ауылға жиі келеді деп айта алмаймын. Жылына екі-үш рет келіп кетеді. Əрине, бір минөтке артқа бұрылуға уақыты жоқ, елдің қамымен жүрген Мемлекет басшысының бір сəт пенде ретінде өз үйі, өлең төсегіне келгендегі көңіл толқуын көру мен үшін бір ғанибет сəт. Үлкен үй бар балаға ортақ қой. Əрі əркімнің өзі туып-өскен үйі өзіне құттыхана мешіт емес пе. Əрине, інісінің үйіне келгенде Президент емес, баяғы бірге өскен бауыр ретінде өзін еркін сезініп, арқа-жарқа күліп, бір рахаттанып демалады. Қара шаңыраққа келмес бұрын міндетті түрде ата-анамыздың, қайтыс болған бауырымыз Сатыбалдының басына барып, құран оқытып, тəу етіп шығады. Байқаймын, Ағаның ауылға аңқасы ашылып келеді. Алдымен аулаға кіре берістегі өсіп тұрған, мүмкін өзімен жасты да шығар, əкей отырғызған емен ағашын құшақтап ұзақ тұрады. Қазір ол еменге екі адамның құшағы əзер жетеді. Сол еменді құшақтап тұрғанда балалық күндерін, ата-анамызды есіне түсіретін шығар. Мауқын басқан соң ауланы аралап, үйге кіреді. «Мынау інімнің үйі, осы шаңырақта туып-өстім» деп іштей марқаятын болуы керек, қашанда қасына достарын, сыйлас інілерін ертіп келеді. Үйге келген соң ауылдың жағдайын, ағайын-туыстардың, көршіқолаңның жағдайын сұрайды. Дереу көрші тұратын Əнипаны шақыртып алады. Өздеріңіз білесіздер, аға əзілқалжыңға жаны жақын адам, дастарқан басында өте көңілді отырады. Сосын басымыз қосылғанда ата-анамыз, туыстар жайлы естелік айтып, қызық оқиғаларды еске түсіріп, мəре-сəре боламыз. Уақыты болғанда домбыра алдырып, қоңыр дауысымен əн салады. Ағаның балалық шағы Үшқоңыр жайлауында өткен ғой, ретін тауып бір рет болса да жайлауға шығып, аунап-қунап, атқа мініп қайтатыны да бар. Байқаймын, мені көрген жерде баланың кішісі болып, қара шаңырақта отырған соң қашанда көңілімді аулауға тырысады. Мұндай Ағаға не айтасың. Кейде ағайынды үшеуміз сырласа қалғанда: «Əнипа, Болат! Менің тілеуімді тілейтін сендердей бауырдың болғаны қандай жақсы! Ата-анамның көздерісіңдер ғой?» деп ағынан жарыла бауырмалдықтың, туғандықтың ең биік қасиет екенін осылай жеткізетін. – Бөке, ағадан кейін сіздің Сатыбалды деген бауырыңыз болды. Бауыр туралы сөз болған соң, марқұм ол кісі жайлы сөз ете кетпесек болмас... – Анамыз Əлжан бір перзентке зар болып, əулиелердің басына түнеп жүріп Ағаны 1940 жылы 30 жасында туған ғой. Одан кейін де бала тұрақтамай арасы ұзап кеткен соң, 1947 жылы дүниеге

– Бүгінде қайырымдылық жасауды науқанға айналдырып, ұпай жинайтындар, көмектесіп жүрмін деп жар салып, арзан атақ жинаушылар кездесіп жатады. Бірде перзентханадағы жаңа босанған аналарға көмек жасаймыз деген бір кəсіпкер бүкіл газет, телеарнадан журналистерді жинады. Сондағы шақырғанда бергені – он əйелге балалардың бір-бір памперсі... Білуімше, сіз осы уақытқа дейін қаншама қайырымдылық акциясын өткіздіңіз, қаншама өнер адамдарына демеушілік көрсетіп келесіз. Сыныптас, ауылдас, дос, ағайынтуғандарыңызға көрсеткен көмегіңіз өз алдына. «Егемен Қазақстанға» да бес-алты жыл қатарынан ардагерлер, зиялы қауым өкілдеріне 200 данадан газетке жазылуда қолұшыңызды бердіңіз. Жақсылықты айғайлап жасамайтындардың «сортынан» екеніңізді білеміз... – «Үндемей жасаған жақсылықтың сауабы артық» деген хадис бар екен. «Оң қолыңның бергенін сол қолың білмесін» деген де қағида бар. Меніңше, қайырымдылық жасауды жарысқа салудың қажеті жоқ. Бергеніңді басына ұрып, елге айтып бергеннің не қадірі бар. Келген қонағымызға аузымыздан жырып асымызды, астымыздан түсіп атымызды беретін қазақ емес пе едік. Жетімін жылатпаған, жесірін қаңғытпаған ел емес пе едік.

Аєаныѕ алды –аќ жайлау келген осы ағам туғанда көршімізден терезеден сатып алып, атын Сатыбалды қойған. Əнипа 1950 жылғы, мені анам 43 жасында 1953 жылы туып, «енді болады» деп есімімді Болат деп қойған екен. Өздеріңіз білесіздер, біздің арғы атамыздан батырлық үзілмеген, би, шешен болған ғой. Бабаларымыз еңсегей бойлы Есім ханның туын ұстаған қолбасшы Қарасай батыр, Қарасайдың ұлы Көшек батыр, одан Назарбай би тарайды. Жауырыны қақпақтай, бойы биік, ірі денелі Сатыбалды ағамды көргендер батыр бабаларына тартқан деп жататын. Марқұм қайтыс болғанда табытқа əзер сыйып жатты. Сатыбалды ағамның ірілігіне, бойшаңдығына балалары Қайрат пен Самат тартқан. Бауырмалдық жайлы сөз етіп жатырмыз ғой, аға Теміртауда жұмыс істеп жүргенде Сатыбалды ағамды қаланың өмірін көрсін деп, қолына алып 8-ші сыныпты сонда оқытты. Одан кейін əкеміздің көзі көрмей қалған соң, жұмыс істеп кішкентай да болса үйге көмегін тигізсін деп Ұзынағаштағы СПТУ-ға түсірді. Əскерден келген соң 20 жасында Светлана жеңгемізге үйленді. Əкеміз де əзіл-қалжыңға жақын адам еді ғой, балаларымен қалжыңдасып отыратын. Жаңа айттым ғой, ол кезде əкеміз жанарынан айырылып, бəрін жобалап қана сезетін. Көптен күткен келін түскенде ғой, əкем қуанып, Света жеңгемнің қолынан ұстап, маңдайынан сүйіп, айналып, толғанып болған соң: «Айналайын, қызым-ау, мына біздің Дəуге қайдан тап болғансың? Қолың тіпті нəп-нəзік қой, балам?» деп бəрімізді күлдіргені бар. – Анаңызды сағынып жүрсіз бе?.. – Сағынғанда қандай. Көңілімізде көп өкініш бар. Анам небəрі 67 жасына қараған шағында ауыр науқастан дүниеден озды. Анамызды жеңеше деуші едік. Өйткені, Ағаны əкеміздің шешесі Мырзабала апамыз бауырына басып, еншілеп алған соң анамызды жеңеше деп айтқызған ғой. Аға жеңеше деген соң, бəріміз солай атап кеттік. Немерелері «апа» деп Дариғадан бастап айтты. Анамның жүрегінің кеңдігі ғой, мені кішкене кезімде бірге туған да емес, бала көрмей зарығып жүрген жамағайындарының бауырына салып берді. Өйткені, өзі де сол жағдайды басынан өткерді ғой. Ойланбай бергені, əрі көңіліне медеу болғаны – Мəмбетбай атам мен Бүбəй апамды қолдарына алып, бір аулада тұрдық. Шамасы, баласының көз алдында жүріп, өзі байқап, бақылап отыратынын ана жүрегі есепке алса керек. Атам мен апам тегімді өздерінің атына жаздыруды сұрағанда, анам Ағаммен ақылдасса: «Жеңеше, өзіміз де көп емеспіз ғой. Бала бергенмен, фамилиясын бермеңіз» деп, қарсы болған екен. Мəмбетбай атам мен Бүбəй апам бетіме ешкімді қаратпай өсірді. Екі үйдің арасында шолжаңдап өстім. Аналық мейірі ғой, шешеміз əр баладан бір-бір немеремді бағып беремін деп отыратын. Сол айтқанына жетті. Ең үлкен немересі Дариға туғанда, ол кісілер қатты қуанып, дереу Қарағандыға ұшып барып, Сара тəтем екеуін əкеліп алды. Қырқынан шыққан соң Сара тəтем институтта сырттай оқиды екен, сессиясына кетті де, содан Дариғаны бауырына басып, бермей біздің қолымызда болды. Анамыз уəдесінде тұрып, Сатыбалдыдан Қайратты, Əнипадан Эльмирамызды, менің тұңғышым Гүлмирамды ең

қиын кішкене кезінде бағып берді. Ал Дариғаны үшінші сыныпқа көшкенде ауырып, күші кете бастағанын сезіп, ата-анасына аманаттап тапсырды. Бір айта кетерім, мен Талдықорған облысы, Қаратал ауданы Бірінші Май (қазіргі Көкпекті) ауылына жолдамамен барып үш жыл жұмыс істеп қайтқан Сатыбалды ағам мен Света жеңгемнің қолында екі жыл тұрдым. Сонда жүріп бүгінде үш баламның анасы, жұбайым Гүлжанмен таныстым. Қазақтың жөн-жоралғысымен құда түсуге Аға да барды. Гүлжанға бəріміздің риза болатынымыз, анаммен бірге тұрған үш жылда өзінің келіндік парызын адал атқарды. Ауырып жүрген соңғы кездерінде күн-түн демей күтіп, қас-қабағына қарап, батасын алды. Гүлжанға сол анамызға жасаған қызметі үшін рахмет. Анам Ағаны басқа балаларына қарағанда ерекше жақсы көрді. Баласының қасында болуын армандаған анамыз Сұлтанының Алматыға оралуын сағынышпен күте-күте 1977 жылы өмірден озды. «Елдің бəріне Алматыдан жұмыс табылғанда, менің Сұлтаныма жұмыс табылмай Қарағандыда жүр» деп жиі айтып отыратын. «Менің Сұлтаным жұмыс істеп, ақшасын жіберіпті» деп, болмаса газетке аға туралы мақала шықса абысын-ажындарын, көрші-қолаңды жинап, етін асып, «жуып» беретін. Бауыр болған соң сағынамыз ғой, əйтпесе, ағамның азамат ретінде, қайраткер ретінде Арқа жерінде қалыптасқаны анық. Теміртаудағы домнада құрыштай шыңдалып шыққанның арқасында ағам Президент бола алды деп ойлаймын. Жеңешем мектепте жүргенде: «Сұлтаным сабақтан бас алмайтын. Сиырдың алдынан шық дегенде де, сабағын оқып отырып алатын. Осы балама оқу өтіп кете ме деп қорықсам, сендерді оқыта алмадым», деп кеюші еді. «Ана сүтімен бітпеген қасиет, тана сүтімен бітпейді» деген, меніңше, ел басқаратын адамның мінез-құлқы сол бала кезден пайда болды ма деймін. Біздің отбасымызда бар қасиетті сол кісіге үйіптөгіп берген ғой. Ағада барлық қасиет бар: шешендік, көсемдік, есте сақтау қабілеті қандай керемет. Мен өзі көп сөйлемейтіндердің қатарынанмын. Сіз суыртпақтап, жетелеп отырған соң, оның үстіне ағаға деген көңілімді, жүрегімді білдіретін уақыт жетті ғой деп шешіліп отырмын. Қазір мен де пайғамбар жасына жақындап қалдым. Байқағаным, адамның ата-анаға деген сағынышы ешқашан басылмайды екен. Сонда ана мен бала мəңгілік пе деймін. Өйткені, қандай жағдайда да – қуанғанда да, басыңа іс түскенде де ең жанашыр, адал тілеуіңді тілейтін, шын қуанатын адамды іздейді екенсің. Міне, сол кезде анамды ойлаймын. Сөйтем де, анасы бар адамдарға қызығамын. Маған ақ жаулық салған апалардың бəрі бірбіріне ұқсайтын сияқты да, оларды көрсем-ақ жеңешемді еске түсіреді. Бір түйгенім, ішінара болмаса, кез келген перзент ата-ана алдындағы парызынан уақытында құтыла алмайды. Біздің де өкінішіміз көп. Кейде отырып: «Анамызға ең болмағанда енді бір он жыл ғұмыр бергенде Сұлтанының Алматыға келгенін, елді басқарғанын көріп, қандай перзент өсіргеніне бір масайрап, Жаратқан Иесіне риза болып өмірден өтер еді», деп те армандаймыз.

– Қазақта «Екі тойың қабат келсін, екі дүниең абат болсын» деген сөз бар. Елбасының туған күні мен Астананың күні қатар келіп жатыр екен, не айтасыз? – Бала кезімізден анамыз 6 шілдеде: «Бүгін Сұлтанымның туған күні ғой. Жарығым, аман болса екен», деп айтып отыратын. Ағам Аста наны төл перзентіндей көреді. Астананың күн сайын сəнденіп, салтанаттанып келе жатқанына жұрттың бəрі куə. Сырттағы ел, келетін қай деңгейдегі қонақ болсын мемлекеттің дəрежесін, деңгейін Астанасына да қарап баға лап жатады емес пе. Осы реттен келгенде еуропалық жаңа үлгідегі барлық жағынан ойластырылып, қарастырылған ХХІ ғасырға лайықты елорда болып тұр. Астаналықтарға ашық аспан тілеймін, ниеті жақсы қонақтар келсін деймін. Ал Ағатайымның туған күнінде ол кісіге сыйлық жасауға келгенде қиналамын. Өйткені, ол кісіде бəрі бар болуы керек деп ойлаймын. Туған күні болмаса да Жаратқаннан: «Пешенеме осындай бауыр берген екенсің, енді соның амандығын бере гөр, егемен еліміздің бағы баянды болуы үшін күндізтүні жарғақ құлағы жастыққа тимей жүрген пендеңізге байлықтың төресі – денсаулық бере гөр, абыройын асыра гөр», деп іштей тілеймін. Айттым ғой, мен кейде ойлаған ойымды, тілегімді сіздер сияқты көпшіліктің ара сында жеткізе алмаймын деп. Содан мынадай амал ойлап таптым. Осы ойларымды, Ағаға деген тілегімді ақын Шөмішбай Сариевке айтып беріп, «Аға» деген əн жаздырдым. Барылдаған дауысым бар, бірақ «Ағаны» айтқанда көңілім босап сала береді. Сол əннің ішінде Ағаға деген тілегімнің бəрі айтылған. – Ыңылдап болса да айтып көрсеңіз... Қазағымда кең көсілген далам бар, Жебеп жүрер əкем жəне анам бар. Бəрінен де Тəңірі өзі сыйлаған, Алатаудай арқа сүйер Ағам бар. Қайырмасы: Бауырым-Аға, тағдырың бар биіктерде сыналған, Тəңірім өзі сол биікке, сол биікке шығарған. Алдымызда Аға бола білдің сен, Саған лайық іні болу бір арман. Елің үшін жаурап кейде тоңдың сен, Саған тілек тілеп жүрем жол жүрсем. Алатаудай арқа сүйер қазақтың, Елін сүйер ел Ағасы болдың сен. Сəулесін сен ерте көрдің таңның да, Ұлтың үшін жүз өртеніп, жандың да. Достарың көп, дұшпаның да аз емес, Алатаудай Аға болдың алдымда. Таулар менен кең дала ғой кеңісім, Өзің салған дəмнен көрдім жемісін. Алатауым арқа сүйер, аман бол, Қазақ үшін, ұлтың үшін, ел үшін. ... Иə, Ағаға лайықты іні болу бір арман!.. – Əдемі əңгімеңізге, əніңізге де рахмет. Əңгімелескен Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Жуырда ғана Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев өңір жұртшылығымен жүздесу өткізген этноауылдағы он екі қанат ақ ордада облыстық Қазақстан халқы Ассамблеясының ХХ сессиясы өтті. Сессия жұмысын ашқан өңір басшысы Бердібек Сапарбаев Мемлекет басшысы жұмыс сапарында аймақтың əлеуметтікэкономикалық дамуын оң бағалағанын жеткізді.

Этноауыл грузин їйімен толыќты Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

– Елбасының этноауылдағы киіз үйде кездесу өткізуі бекер емес. Бір шаңырақ астында тату-тəтті өмір сүріп жатқанымыз – Нұрсұлтан Назарбаевтың ұлтаралық келісімді нығайту саясатының жемісі. Президент кездесуден кейін этноауылды аралап көріп, өңірдегі этномəдени бірлестіктердің жұмысына ризашылығын білдірді жəне бұл бағыттағы жұмыстарды жалғастыруды тапсырды, – деді Б.Сапарбаев. Қазақстан халқы Ассамблеясының ХХІ сессиясында Елбасы жүктеген міндеттер мен тапсырмалар аясында Шығыс өңірінде бірқатар жобалар сəтімен жүзеге асырылып келеді. Бүгінде барлық бастамалардың кіндігіне айналған аймақта алғашқы «Достық үйі» құрылып, тұңғыш рет этноауыл салынғаны белгілі. Сондайақ, еліміздің жеті аймағын қамтыған «Достық керуені» Шығыстан бастау алды. «Достық пен бейбітшіліктің жол картасы» акциясы, «G-Global» алаңында алғашқы инновациялық конференция өтті. Өткен жылы Ассамблеяның 2020 жылға дейінгі даму тұжырымдамасы бекітілді. Алдағы үш жыл ішінде Зайсан, Ұлан, Аягөз, Көкпекті, Үржар, Жарма аудандарында «Достық үйлерін» ашу жоспарланып отыр. Көршілес Ресей, Моңғолия жəне Қытай елдерінде Наурыз мейрамы атап өтіліп, еларалық мəдени байланыстар өріс алып келеді. Түрлі ұлыстардың тілі мен мəдениеті оқытылатын түлеу мектебі жұмыс істейді. Ассамблея жанындағы ғылыми-сараптамалық тобы қызметінің жұмысы бір төбе. Өткен жылдан бері өңірде Ассам блеяның ұйымдастыруымен 200 мыңға жуық адамды қамтыған 1216 іс-шара өткізілді. «Туған ел – алтын бесігім» акциясына этномəдени бірлестіктердің өкілдері белсене қатысуда. Облыстық Қазақстан халқы Ассамблеясының меңгерушісі Еркінбек Аязбаевтың айтуынша, «Достық үйлері» мен талдау жəне болжау институтымен бірге облыстағы ұлтаралық жағдайға тоқсандық мониторинг жүргізіліп тұрады. Аталған зерттеудің нəтижесі көрсеткендей, өңірде этносаралық ахуал тұрақты, сауалдамаға тартылған халықтың 74 пайызы ұлтаралық келісімді сақтау жөніндегі мемлекеттік саясатты оң бағалайды. – Бүгінде Ассамблеяның барлық мүшелерінің алдына этномəдени бірлестіктердің жұмыстарын жақсартуға, облыстың қалалары мен аудандарымен байланысты дамыту арқылы Ассамблея ықпалын кеңейтуге, азаматтық қоғам мен қазақстандық бірлікті нығайтуға бағытталған міндеттер қойылды, – деді Е.Аязбаев. Биыл Өскемендегі этноауыл грузин үйімен толығып отыр. Аталған үй этномəдени бірлестіктің қаржысына тұрғызылды. Ұлттық санақтың мəліметі бойынша, өңірде грузин ұлтының 248 өкілі тұрады. «Олардың өз бастамасымен этноауылдан осындай үй салуы өзге ұлыстарға да үлгі болуы тиіс», деді Е.Аязбаев. Сессия барысында Глубокое аудандық «Достық үйінің» директоры Мария Пекур, Шемонайха ауданы əкімінің орынбасары Ольга Булавкина, халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының вице-президенті Орал Шəріпбаев, С.Аманжолов атындағы ШҚМУ-дің оқытушысы, облыстағы ғылыми-сараптамалық топ мүшесі Елена Рякова, славян этномəдени бірлестігінің төрағасы Александр Яковлев, этномəдени ұйымдардағы жастардың атынан семейлік Марина Шин жəне тағы басқа түрлі ұлт өкілдері татулықты ту еткен ауқымды жұмыстардың маңызы жөнінде əңгіме өрбітіп, ұсыныстарын жеткізді. ӨСКЕМЕН.


 Алыстағы ағайын

Көне замандарда бүтін бір мемлекеттердің, қалалардың атын кітапханалары шығаратын еді. Ежелгі Мысырда көрнекті ғалымдардың қатысуымен Птолемей əулетінің екі патшасы негізін қалап, дүниежүзіне əйгілі болған Александрия кітапханасы соның айғағы. Одан бері ІХ-ХІ ғасырларда Бұхара, Самарқанд, Отырар қалаларының тарихта мəңгі қалуының сырын бай мəдениеті мен кітапханаларынан іздеген жөн. Өзіміз өмір сүріп жатқан бұл ғасыр «ақпарат дəуірі» деп аталып, ол түсінік тікелей техникаға меңзелгенімен, кітапхана мəдениеті көркею үстіне көркейіп, адамзат қоғамындағы қадір-қасиеті өз деңгейінде сақталып тұр.

«Жерлестер» Алтайды ќимайды...

Жуырда Алтай өлкесінің Панкрушихинский ауданына жол түсті. Біздің халық та басқалар секілді қиын-қыстау замандарды бастан өткерді. Ашаршылық, қуғын-сүргін зобалаңында Омбы, Новосібір, Барнаул, Түмен, Алтай өлкесі жағына қарай кетті.

Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Елдік идеялар мекені Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

Кітапхана көкжиегі Ал енді əлем бойынша мемлекет басшыларының атындағы кітапха налардың мəн-маңызына тоқталайық. Президенттердің мұрағатын бір жүйеге келтіріп, жинақтау – əлемдік тəжірибеде бар үрдіс. Бұл тұрғыда мемлекет басшыларының атындағы орталық кітапхана мен қорлар көптеген елдерде жұмыс істейді. Мысалы, АҚШ, Франция, Түркия, т.б. елдерде Президент кітапханалары ашылған. Еуропа бойынша танымал кешендердің бірі – Ыстамбұлдағы Ататүрікке арналған мəдени орталық. ТМД аумағында Ресей мен Əзербайжанның бұрынғы президенттері Борис Ельцин мен Гейдар Алиев атындағы орталықтар жақсы танымал. 2009 жылы Санкт-Петербургте ашылған Б.Ельцин атындағы президенттік кітапхананың ерекшелігі – оның электронды кітапхана қызметін атқаруында. Ал АҚШта президенттік кітапханалар желісі жұмыс істейді. Рузвельт, Трумэн, Эйзенхауэр, Джонсон, Картер, Рейган, Клинтон жəне осы елдің басқа да президенттері атындағы кітапханалар жүйесінің америкалық тəжірибесі Оңтүстік Корея мен Австралия президенттік орталықтарын ұйымдастыру кезінде негізге алынса, бүгінгі таңда АҚШ-та Мұрағаттар мен құжаттама ұлттық басқармасы (NARA) басқаратын 13 президенттік кітапхана халыққа қызмет көрсетеді. Президенттік кітапханалардың маңыздылығы сол мемлекеттің даму, қалыптасу жолын көрсете алуымен, саяси оқиғаларға түсінік бере алуымен, сондайақ, мемлекетті басқарған басшының тұлғасын айқындап беруімен өлшенеді. Бұл тұрғыдан алғанда, осы жылдың басында «Назарбаев орталығы» көп функциялы мемлекеттік мекемесі жанынан құрылған «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының кітапханасы» мемлекеттік мекемесінің қоғамымыз үшін мазмұны ерек. Ол Тəуелсіз Қазақстанның жаңа тарихы оның Тұңғыш Президентінің идеялар тарихынан құралады дегенге саяды. Дəл осында Елбасының қызметі туралы толық əрі жан-жақты ақпараттар

негізгі өлшемдерімен танысуға келген Елбасы Н.Назарбаев орталықта келешекте тəуелсіздігіміздің тарихы, əлемдік экономика мен саясат жөнінде зерттеулер жүргізілетінін, жастар отандық тарих саласында жаңаша білім алып, тілдерді үйренетінін айтқан болатын. Елбасы сонда: «Ғимарат биікті шолған көз жанарының пішіні тəріздес. Мен нысанды салуға атсалысқан құрылысшыларға, демеушілерге ризашылығымды білдіргелі келдім. Бұл ғимарат мемлекет қаражатына емес, жеке кəсіпкерлердің қаржысына салынды», деген еді. Ғимарат тоғыз қабаттан тұрады. Ал кешеннің жалпы аумағы 30 мың шаршы метрге жуық. Нысанның техникалық ерекшелігі шатыр құрылымында, соның арқасында ғимараттың диаметрі 81 метрге жетеді. Мұнда 500-ге дейін келушілерді сыйғыза алатын, көпшілікке арналған əртүрлі ісшараларды өткізуге болады. Міне, сол биікке қараған көз жанары пішіндес айдынды ғимараттағы Елбасы кітапханасының мазмұндық құрылымы күні кеше Президент Н.Назарбаевқа таныстырылды. Осы жерде көпшілікке ұғынықты болу үшін мына бір мəліметтерді қосқымыз келеді. «Назарбаев орталығы» деп аталатын Есілдің сол жағалауында орналасқан су жаңа ғимараттың тұсауын өткен жылы Тұңғыш Президент қоры кескен болатын. Тарихта алғаш рет шетелдік орталықтардың моделімен құрылған Қ аз ақст ан П р ез и д ен т т і к о р т ал ығ ы жұмысын бастайтынын Тұңғыш Президент қорының баспасөз қызметі мəлімдеген еді. Кешеннің құрамына Тұңғыш Президент қорының өзіндік ақпараттық аймағы болып есептелетін мұражай мен кітапхана кіретіні, қор жанындағы əлемдік экономика жəне саясат институты өз жұмысын жалғастыратыны да сонда белгілі болған. «Мұражай мен кітапхана осыған ұқсас мекемелердің дəстүрлі үлгісінде жұмыс істемейтіндігін атап кеткен жөн. Мұражай ірі ақпарат орталығы ретінде қалыптасқан. Оның негізгі мақсаты – республиканың егемен мемлекет ретінде қалыптасуы мен оның үдерістерінде Қазақстанның Тұңғыш Президенті Н.Ə.Назарбаевтың тарихи рөлін ерекше толық ашу. Ал өз кезегінде, Президенттік кітапхана зияткерлік ғылыми-

жинақталған. Елбасы кітапханасының негізгі ерекшелігі – қызметтегі Президенттің кітапханасы болуында əрі Елбасының жасампаз идеяларының жаңа көкжиектер мен перспективаларға жол ашатынын айғақтай алуында.

зерттеу орталығы болуы тиіс. Кітапхана қорының жалпы көлемі 46,5 мың бірлікті (кітаптар, брошюралар, басқа да құжаттар), соның ішінде, 20 мың бірлікке дейін жабық қорды сақтауға есептелген», деп жазды «Қазақстан тарихы» порталы.

Фостердің тағы бір тың туындысы

Идеялар кеңістігі

Елбасы кітапханасы орналасқан «Назарбаев орталығы» ғимараты елордамыздың бірегей нысандарының қатарында аталады. Ағылшындық сəулетші Норман Фостердің осыған дейін елордадағы «Хан Шатыр», «Бейбітшілік жəне келісім сарайы» сынды нысандардың бас сəулетшісі болғанын білеміз. Ал, қарашық пішінде бой көтерген үшінші тың туындысынан нағыз мəдени-гуманитарлық қажеттілікке арналған нысанды танып алуға болады. Былтыр Тұңғыш Президент күні қарсаңында жаңадан салынған ғимараттың

7

www.egemen.kz

4 шілде 2014 жыл

«Назарбаев орталығы» ғимаратының Президенттік кітапханаға тиесілі бірінші қабатында «Мəңгілік ел» галереясы орналасқан. Оның негізгі идеясы ұлттық болмыстан ажырамауға үндейді. Елбасының жасампаздық қызметін «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н.Назарбаев. Қызмет хроникасы» атты сериялы кітап көрмесі баяндайды. Көрмеде хроникадан тыс тəуелсіз Қазақстанның мемлекет ретінде құрылуы, қалыптасуы жəне өркендеуіне негіз болған Елбасы идеяларына толы еңбектер қойылған. Екінші қабат Президент экспозициясымен көз тартады. Мемлекет басшысының

идеялары шартты түрде алты тақырыпқа топтастырылып, интерактивті үстелге жинақталған. «Біздің айналамыздағы əлем» тақырыбындағы экспозицияда адамзаттың алдында тұрған, атап айтқанда, ядролық қауіп-қатерден экологиялық мəселелерге дейінгі аралықтағы іргелі мəселелерді шешуге қатысты айтқан Елбасы идеяларының мəн-маңызы паш етіледі. Бейбітшілік пен келісімді сақтау, сондай-ақ, əріптестік пен интеграцияға баратын жол «Жұмсақ күш» тақырыбының негізі болып табылады. Қазақстанның экономикалық табысының негізі мен тұжырымдамалық ұстанымдары «Бастама жəне серіктестік» тақырыбында көрсетілген. Бұл елдің 90-шы жылдардағы дағдарыстан шығудан бастап «Қазақстан-2050» Стратегиясына дейінгі тарихы. Елбасының саяси стилінің ерекше қыры өмірді жақсы жаққа қарай өзгертетін қуатты идеяларды санаға сіңіре алуында десек, «Өзгерістер қуаты» тақырыбы дəл осы орайдағы материалдар мен құжаттарға негізделген. Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамы,

Тұңғыш Президенті қызметінің жылнамасы» топтамасы жинақталады. Жоба бойынша шексіз ақпаратпен, суретпен, бейнематериалдармен, кітаптармен, қолжазбалармен жəне құжаттармен жұмыс істеу əлемнің кез келген нүктесінде іске аса береді. Сондай-ақ, мұнда құрылымдалмаған мəліметтерді сақтауға да мүмкіндік қарастырылған. Елбасы кітапханасындағы ерекше жобалардың бірі «Елбасының мобильді кітапханасы» деп аталады. Жоба мазмұнымен жəне жаңашылдығымен бірегей болып табылады. Мұндай мобиль ді кітапхана əлемдегі президенттік кітапханалардың бірде-бірінде жоқ екенін жүргізілген зерттеулер көрсетті. Онда 28 кітап жинақталған. Мобильді кітапхана Президент кітаптарының қолжетімділігін арттырады. Кез келген оқырман планшет, смартфон қолдану арқылы Елбасының тұшымды еңбектерінен сусындай алады. Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті мұрасын насихаттау, Президент

руханилық жəне зайырлылық, ұлт дамуының басқа да бағалы қырлары «Қазақстан патриоты» тақырыбында өрнектелген. Ал «Тауып айтылған сөздің құндылығы» тақырыбы Елбасының барлық идеяларын байланыстыратын буын болып есептеледі. Экспозицияның бұл тақырыбына Президенттің негізгі еңбектері қойылған. Экспозицияның негізгі мақсаты – Мемлекет басшысының жан-жақтылығын жалпыға паш ету. Елбасының ақындығын, композиторлық дарындылығын, сəулеткерлік қасиетін, домбыраны шебер тартып, шахматты ерекше ойнайтынын, əн айтуды сүйетінін «Шығармашылық бұрыш» жəне «Отбасылық альбом» тақырыптары байқатады. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың кітапханасы заман талабына сай ашылған жаңа кешен болып табылады. Қазақстан Президентінің ұлттық жəне əлемдік тарихтағы ерекше рөлі мен оның тұлғасының тарихи ауқымдылығын əлемге паш ету – кітапхананың бас ты міндеттерінің бірі. Кітапхананың құрылымы мұрағаттық-мұражайлық, кітапханалық жəне ғылыми-сараптамалық кешендерді қамтиды.

кітапханаларының өзара байланысын нығайту жұмыстарымен кітапхана бөлімі айналысады. Баспа үйі Елбасы қызметін насихаттауға байланысты кітаптарды мазмұны мен полиграфиялық сапасының талаптарға сəйкестігін тексеріп, жанжақты əрі көпдеңгейлі сараптамадан өткізеді. Президент тұлғасына, тəуелсіз Қазақстанның қалыптасуы мен дамуына арналған еңбектерді басып шығаруға редакциялық кеңестің беделді шешімі мен Баспа үйі сериясының авторлық белгісі негіз бола алады. Баспа үйі Елбасы Н.Назарбаев туралы кітаптардың біртұтас қорын құру, еңбектерді басып шығару жоспарын жасау, Елбасы туралы бірнеше мəрте шыққан басылымдармен бірге жаңа ғылыми-көпшілік еңбектерден тұратын кітаптардың арнайы сериясын қалыптастыру бойынша ауқымды ғылыми жұмыстар жүргізеді. Бүгінгі таңда кітапхана қорында 20 мыңға жуық еңбек жинақталған. Президент Н.Назарбаевтың стратегиялық бастамаларын ел ішінде жəне шетелдерде ілгерілетіп, Мемлекет басшысының қызметін ақпараттық-сараптамалық тұрғыдан талдау Сараптамалық орталыққа жүктеледі. Бұл тұрғыда сарапшы мамандар Орталық Азия, Ресей, Қытай, Еуроодақ, АҚШ жəне басқа елдердегі зерттеу орталықтарымен, жетекші сарапшылармен тығыз қарым-қатынаста жұмыс істеуді көздейді. Тұңғыш Президент кітапханасы Елбасына сыйға тартылған жəдігерлерді жинақтаумен де айналысады. Кітапхананың қорында Президенттің жеке коллекциясынан 500 экспонат жинақталған. Олар – мемлекет басшылары мен олардың ресми өкілдерінің сыйлықтары, өнер бұйымдары жəне Президенттің өз қаржысына алынған тарихи жəдігерлер. Қорыта айтқанда, Президент кітапханасына тəуелсіздік жылдары Елбасы салған идеологиялық даңғыл жолды көздің қарашығындай сақтап, оны келер ұрпаққа аманаттау жүктеліп отыр. ––––––––––––––––

Жаңа технологиялар мүмкіндігі Президент кітапханасының мұрағаттық-мұражайлық қызметі Елбасының қызметі мен оның тəуелсіз Қазақстанның даму жəне қалыптасуындағы тарихи рөлі, сондай-ақ, ауқымды шығармашылық мұрасын көпжақты зерттеу туралы құжаттарды жүйелеуге жəне оны жинауға бағытталған. Кітапхананың мұрағаттық қорында дəстүрлі мəтіндік құжаттар қатарында бейне, аудио жəне фотоматериалдар бар. Осыған байланысты мұнда олардың сақталуын қамтамасыз ететін арнайы бөлме жұмыс істейді. Сондайақ, мұрағат құжаттарын реставрациялау мен консервациялауға арналған заманауи лабораториялық кешендер бар. Кітапхананың мұрағаттық қызметіне ендірілген «Hi-tech» технологияның бірі «Бұлтты қор мұрағаты» деп аталады. Мұнда «Қазақстан Республикасы

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Өлкедегі алғашқы қоныстар тас ғасырында пайда болған дейді, Алтай өлкесінің орталығы – Барнаул қаласы маңында көне заманнан орта ғасырға дейін сақталған қалашық, қорған сияқты 63 археологиялық ескерткіш бар

көрінеді. Алтын Орда дəуірінде, орыстардың Сібірге қоныс аударуына дейін, бұл жерде Абақ керейлердің Абақша деген қамалқаласы болыпты. Осындай шежірелі жолы бар туған өлкеге жергілікті Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының орынбасары Сейсенбай Жетпісбаев, «Славян мəдени орталығы» қоғамдық бірлестігінің төрайымы Татьяна Кузина, «Қазақстан мұсылман əйелдері лигасы» облыстық филиалының төрайымы Бақытжамал Максилова, алтайлықтардың «Жерлестер» қоғамының төрағасы, прокуратура ардагері Дмитрий Фалеев бастаған топтың Алтай жаққа жолға шығу сапарына осы өлкенің тумасы, ауданның ауылшаруашылық саласының дамуына еңбегі сіңген Мойылжан Қанаев үлес қосты. Облыстан келген делегация өкілдерін Панкрушихинский ауданының басшысы Анатолий Попков бастаған аудан өкілдері құшақ жая қарсы алды. Бұл ауданда 13 мыңдай халық тұрады. Аудандық мəдениет сарайында ықыласты кездесулерге толы жиын, ойын-сауық, концерттік бағдарламалар өткізілді. Новосібір облысынан, Алтай өлкесінен келген, Барнаул, Славгород қалаларында тұратын қандастарымыз, аудан жұрт шылығы жиналды. Жергілікті жазушы Владимир Солдатов, фермер Виктор Траутвейн, аудан ардагерлері Петр Скабелкин, Александр Приль, Петр Карноухов, шаруа қожалықтарының басшылары Александр Сукосян, Виталий Ку коленко, Николай Толстокоров сөз сөйлеп, бірлік, достық өзегін арқау өтті. Жиында ауданның ауыл шаруашылығын өркендетуге үлес қосқан А.Ыбыраев пен Ш.Ахметов сынды ардагерлердің есімдері аталды. Мойылжан ағаның айтуынша, аштық жылдары қазақ халқының бір легі Алтайдың Барнаул қаласынан 300 шақырым жердегі тайгаға еніп жатқан орманды өлкеге жетеді. Сөйтіп, сол жақта тұрып қалады. Өлкетанушы ғалым Марк Юдалевич өз зерттеулерінде «Барнаул» атауының түркілік немесе моңғолдық шығу тарихы бар десе, Томск профессоры Андрей Дульзон қаланың атауы «Бороноул», яғни сөздегі «боро» түбірі көптеген моңғол жəне түркі тілдеріндегі «қасқыр» деген мағынаны, ал «ул» формасы түркі тілдерінде «өзен» деген мағынаны береді деп жазып кетіпті. Осылайша, «Барнаул» атауы «қасқыр өзені» немесе «қасқыр көлі» деген де мағына беруі мүмкін. Ертеректе қасқыр көп болыпты, ал Алтай халқы үшін ол қасиетті аң саналады. Өлке болып 1937 жылдары құрылған. Сонау бір қиын кездері бірімен бірі «тамыр» дескен орыс, қазақтың бауырластығы жоғалмай,

бүгінгі күні де жалғасып келеді. Осы жерде қазақ отбасыларының ауыл-ауылға бас біріктіріп, ұжым қатарына қосылуына Елемес Исекеев, Тасқара Нұрғалиев секілді алғашқы колхоз ұйымдастырушылары еңбек сіңіріпті. Қазірде осы ауданда тұратын қандастарымыз ата дəстүрін сақтап, қора-қора мал

ұстайды. Дастарқандары ет пен сүтке, қаймақ пен майға толы. Өйткені, жері шүйгін, малға жайлы, жайылым да жетеді. Күзге салым арнайы сапарға шығып, қандастар тұратын ауылдарды аралап, Алтайдағы ағайындардың өткені, бүгінгі тыныс-тіршілігі жайлы кеңінен жазбақ болып келістік. Ал еліміз Кеден одағы құрамына енгелі бері екі ел арасындағы əріптестік нығая түсті. Сауда айналымы артып, түрлі бірлескен жобалар жүзеге асырылуда. – Негізі біздің Ассамблеяның Алтай, Омбы, Новосібір облыстарымен байланысымыз жақсы. Мəдени-рухани салада да болсын, басқа да салаларда болсын барыс-келісі жалғасуда. Көршімен тату болу ежелден қазақта бар дəстүр ғой. Біз бұл жақта тұратын қандастарымызға мəдени-əдеби байланысқа сай қазақ тілінде кітаптар, журналдар, ұлттық аспаптар алып барып тарту етеміз.

Алтай əуендерін тыңдау да бір ғанибет, қазақтың ескі əндерін жазып алуға болады. Жазушыға жазатын нағыз керекті дүниелер осы шежірелі өңірден табылады. Екі ел арасындағы достық байланысқа шекара ешқашан бөгет болған емес, сондықтан, бір-бірімізге əрқашанда жол ашық, – дейді Сейсенбай Жексенбаев. – Біз қазақстандықтарды көршілер деп емес, туыстардай қарсы аламыз. Мен өзім осы ауданның Романов селосында өстім. Қазақ балаларымен бірге оқыдық. «Қызыл ту» деген көрші ауылда тұратын қазақ балалары қыста тракторға тіркелген шанамен, күн жылыда жаяулап, кейде арбамен келіп оқитын. Сөйтіп, қиындыққа шыдай жүріп білім алды. Өмірге жол тапты. Қазақ, орыс деп бөлінген емеспіз. Сол балалық достық ержеткендегі үлкен достыққа айналғанына «Жерлестер» ұйымы куə, – деп еске алды өткен күндерін аудан басшысы Анатолий Попков. Ресей Федерациясы, Алтай өлкесі.


8

www.egemen.kz

4 шілде 2014 жыл

АЌИЌАТЌА АЙНАЛЄАН АРМАН

Астана мəѕгі ќўтты орда Тəуелсіздіктің таңдары Тамылжып тұнық атқанда, Кеткенімізді келтіріп, Төккенімізді толтырып, Жарылқағанда көкте Алла, Күн астында құлпырып, Қиядағыға ұмтылып, Қырандай қанат қаққанда, Армандап жеткен осынау Оңтайлы, сəтті шақтарда Тəуекел етіп тоқтамға, Отанын сүйген Елбасы Орда қонысын тапқанда, Аспанның астын жайнатып, Астана – шаһар соққанда, Өз жүрегімізден өткізіп, Өз қолымызбен тұрғызып, Жасыл орманмен белдеулеп, Безентіп гүлмен қырмызы,

Махаббатымызбен толтырып, Мемлекетіміздің жұлдызын Арқа төсіне жаққанда! – Көсіліп сұлу жағасы, Есіліп Есіл аққанда, Тақырдың бетін гүл етіп, Табанымыз тиіп мақпалға, Төбеміз тиіп бұлттарға, Төңірегіміз көрініп, Төскейге шауып шыққанда, Реңімізді кіргізген, Бөрілігімізді білгізген Қазақтың қайсар намысы – Астана мəңгі құтты орда! Күлəш АХМЕТОВА, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.

ТАРАЗ.

Еліміздіѕ инновациялыќ жїрегі

Қ.И.Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің ректоры.

Астананың тұсауы кесілген сəттен бас тап Қазақстан «Астананың ұлы дəуірі» деп есептеуге толық құқығы бар тарихтың жаңа кезеңін бастады. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өзінің «Еуразия жүрегінде» атты кітабының тұсаукесерінде сөйлеген сөзінде былай деп атап өтті: «1994 жылы мен шешім қабылдап, Парламент Мəжілісінде алғаш рет өзімнің астананы көшіру туралы бастамамды айттым... Мұндай шешімді қабылдамас бұрын мен ұзақ ойландым, барлық қадамдарды есептедім, тарихшылармен, саясаттанушылармен жəне мəдениеттанушылармен ақылдастым, түрлі мемлекеттердің астананы ауыстыру тарихымен таныстым...». Əлемдік тəжірибеде астаналарды ауыстырған мысалдар аз емес жəне оны жаңа даму кезеңінің келбеті деуге де болады. Қазақстан – ТМД мемелекеттері қатарында осындай жобаны жүзеге асыруға бел буған жалғыз ел. Өткен уақыт ең əділ əрі объективті төрелік жасап, Елбасының кемеңгерлігі мен көрегенділігін көрсетті. Астананың тағдыры – ыдыраған ұлы державаның көлеңкесінде ешкімге белгісіз, ешкім білмейтін елден бүгінгі таңда ғаламдық қауымдастықта танылып, үлкен абыройға ие болып, қарқынды дамып келе жатқан заманауи мемлекетке дейінгі жолдан өткен тəуелсіз Қазақстанның тағдыры. Астананы көшіру жөніндегі алып жобаның табысты жүзеге асырылуы Қазақстанды дамудың бірегей жолына бастап, үлкен тарихи бетбұрыс жасады. Астананың аты Еуразия мен Солтүстік Американың 56 елінің мемлекет жəне үкімет басшыларының басын қосқан Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық жөніндегі ұйымның ХХI ғасырдағы тұңғыш саммиті өткен қала ретінде ғаламдық тарихқа енді. Өткен төрт жылдың ішінде ғана Астана қаласы VII Қысқы Азия ойындарын, Дүниежүзілік туристік ұйымдар Бас ассамблеясының XVIII сессиясын, Ислам ынтымақтастығы ұйымы сыртқы істер министрлері кеңесінің XXXVIII сессиясын қабылдады. 2003 жылдан бастап əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының төрт съезі, көптеген ірі халықаралық форумдар өткізілді. Астана ЮНЕСКО-ның «Бейбітшілік қаласы» сыйлығын иеленіп, «ТМД мен ЕурАзЭҚ-тың үздік қаласы» халықаралық байқауының жеңімпазы атанды. Астанада ең ауқымды «G-Global» халықаралық зерттеу жобасы жүзеге асырылып, бірнеше жыл қатарынан Астана экономикалық форумдары өткізілуде. 2008 жылдан бері АЭФ қазіргі заманның негізгі экономикалық жəне əлеуметтік қиыншылықтарымен күресу

өзенінің сол жағалауы таңдалып, сол жерде жаңа астананың зəулім ғимараттары бой көтеруде. Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын жүзеге асыру мемлекеттік бағдарламасы аясында астананы индустрияландыру қарқыны инженерлік ғылымды дамытуға күшті серпін бере келе, еліміздегі экономиканың жаңа технологиялық қалпының қалыптасуына қажет мамандарға сұраныс туғызуда. Бұл мəселені шешуде Президенттің бастамасымен құрылған Назарбаев Университетінің маңызы ерекше. Қазақстанның əлемдік білім кеңістігіне енуін қамтамасыз ету міндетін алға қойған Университет қазақстандық жоғары оқу орындары үшін халықаралық дəрежедегі мамандарды даярлау жəне білім, ғылым мен өндірістің өзара ықпалдасуының моделі болып табылады. Қазір Назарбаев Университеті жанынан Энергетикалық зерттеу орталығы, Өмір туралы ғылым орталығы, Білім беру саясаты орталығынан тұратын ұлттық инновациялық-интеллектуалдық кластер қарқынды қалыптастырылуда. Еліміздің жетекші техникалық университеттерінің бірі ретінде, биылғы жылы өзінің 80 жылдығын атап өткелі отырған Қ.И.Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті де Астананың дамуына өз үлесін қосуда. Университет мемлекеттік индустриялықинновациялық қарқынды даму бағдарламасын қамтамасыз ететін кадрларды дайындаумен қатар, тау-кен-металлургия,

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Жексенбек ƏДІЛОВ,

жолдарын айқындау үшін ғаламдық көшбасшылардың, сарапшылардың жəне бизнес-қауымдастықтар өкілдерінің басын қосып келеді. Мамандығы бойынша инженер, бітімболмысы бойынша жасампаз Елбасымыз Н.Назарбаев жаңа астананың салынуы бүкіл еліміз дамуының қозғаушы күші болатынын айқын түсінді. Бүгінгі нəтиже көз алдымызда – Астана Қазақстан үшін мүлде жаңа өндіріс салаларының қайнар көзіне, еліміздің инновациялық жүрегіне, инновациялық дамудың іргетасына айналды. Астана құрылысының негізгі идеясы оның сəулетіне Батыстың парасаттылығы мен Шығыстың талғампаздығын, Еу ро па ның асқақтығы мен Азияның соны лы ғын үй лестіру болып табылады. Астананың «Бəйтерек» монументі, «Пирамида», «Отан қорғаушылар» сəулет кешені, «Хан Шатыр» кешені, «Астана Опера», «Мəңгілік ел» сияқты көрнекті орындарының тың идея лары мен бейнелерін кəсіби сəулетшілерге Елбасының өзі ұсынған болатын. Бүгінгі Астана – əлемдік сəулет ғұламаларының тəжірибе алаңы. Қала келбетін көріктендіру үшін ХХІ ғасырдағы қала құрылысының ең алдыңғы қатарлы технологиялары мен өнердің инновациялық əдістері қолданылып, əлемге аты танымал қазіргі қала құрылысы шеберлерінің аса жоғары техникалық деңгейдегі бірқатар жобалары іске асырылуда. Бұл жобаның лайықты орны ретінде адам аяғы баспаған сайын кең дала – Есіл

мұнай-газ кешендері, құрылыс, инновациялық үй құрылысы, қоршаған ортаны қорғау, энергияны сақтау салаларында əртүрлі сатыда орындалып жатқан зерттеулер арқылы «старт-ап»тан бастап өнімнің үлгілері мен ғылыми ауқымды өндірістердің желісін іске қосуға бағытталған тəжірибелік өндірістерді көрсетуге дейінгі техникалық инновациялар жасауда. Солардың ішінде университеттің коммуналдық қатты қалдықтардың энергетикалық əлеуетін пайдалануға бағытталған технологиялық электр жабдықтардың кешенін жəне инвертор – энергожелі – күн батареясы жүйесін зерттеу; су, жел, күн энергиясын жəне биогазды электр энергиясына айналдыру; ғарыштық күн электрстансасы макеті жобаларының Астананың дамуына маңызды ықпал етуі мүмкін. ҚазҰТУдің ағынды суларды өңдеу жəне тазарту, су қорларын үнемді пайдалану жəне басқару жүйесі инновациялық технологияларын жасауға бағытталған жобалары да Астананың дамуында өзекті болады. Университет ғалымдары орындаған жобалардың нəтижесі бойынша «Ақбұлақ» салалық бағдарламасы міндеттері аясында инновациялық технологияны жəне оның ғылыми-техникалық жолдамасын жүзеге асыру жоспарлануда. Қ.И.Сəтбаев атындағы ҚазҰТУ-дің «Circa 2011 халықаралық ғарыш стансасы», «ITER халықаралық термоядролық реакторы» жəне «Жердегi климатты өзгерту стимуляторы» сияқ ты халықаралық жобаларға қатысу əлеуеті мен болашағы зор. «Circa 2011 халықаралық ғарыштық стансасы» ауқымды халықаралық ғылымизерттеу жобасының аясында ғарыштық күн электр стансасының макетін, күн энергиясын демонстрациялық таратуға, жер стендін дайындаудың технологиялық құжаттарын жасауға арналған зор ғылыми мүмкіндіктер бар. «ITER халықаралық термоядролық реакторы» халықаралық аумақтық ғылыми-зерттеу жобасының (плазмалық сымда термоядролық жану параметрлерінде эрозияның төмендігі м 2 шаққан да 10 МВт-қа дейінгі тұрақты жылу жүк темелеріне шыдамдылығы, тез нейтрондар мен гамма-кванттардың əсер етуі кезіндегі белсенділіктің төмен болуы, жылу өткізгіштіктің жоғары жəне жылжығыштықтың төмен болуы, қармаудың аздығы жəне трития үшін өткізгіштігі, жақсы техноло гия лық қасиеттер жəне т.с.с.) қатаң талаптарды қанағаттандыруға тиіс термоядролық реактордың бірінші қабырғасының материалдарын таңдауға бағытталған міндеттерін шешу үшін есептеу кластерлерінің негізінде термоядролық реактордың бірінші қабырғасы материалдарының физикалық-механикалық қасиеттерінің үлгісін жасау барысында жүргізілген зерттеулердің нəтижесі бар. Жердегі климатты өзгерту стимуляторы халықаралық ғылыми-зерттеу жобасына қатысу үшін университеттің жер климатының өзгерісін болжауды есептеуге, энергия мен шағын су электр стансаларының экологиялық таза көздерін құруға бағытталған жобалары əзірленді. Қазақстанның астанасы тепловоз, электровоз, тікұшақ, вагон, күн батареяларын шығару салаларында алғашқылардың бірі болды. Ақылды үйлері бар «жасыл квартал» құрылысын жүзеге асыруда тұрғын үй кластерінде пайдаланылатын энергиялық тиімділігі жоғары технологиялар қарқынды дамып келеді. Астана – «Болашақ энергиясы» ұранымен өткізілетін ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесінің болашақ иесі. Жер шарының 150-ден аса елі қатысатын осы бүкілəлемдік оқиғаға қызу дайындық жұмысы жүргізілуде. Астанада тек баламалы энергия көздерімен ғана қамтамасыз етілетін қала кварталы салынбақ. Бұл жобаның жүзеге асырылуы Қазақстанның да, көрмеге қатысушы басқа елдердің де технологиялық жəне экономикалық дамудың неғұрлым жаңа деңгейіне көтерілуіне мүмкіндік берері сөзсіз. Жəне бұл Астананың жəне бүкіл Қазақстанның ғаламдық тұрақты дамуға қосатын тағы бір қайталанбас үлесі болмақ.

Қатимолда РИЗУАНОВ, Атырау облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы:

«Барлыќ жол бас ќалаєа апарады»

Рас, біз үшін бұл күндері Қазақстан əлемге жан-жақты танылды, отандық экономикамыз өркендеді, шетелдік мамандармен бəсекелес бола алатын кəсіби мамандарымыз қалыптасты деген пікірді мақтанып айту оңай. Алайда, осы пікірдің астарына үңілер болсақ, шын мəнінде ұлан-ғайыр даласы бар, табиғи шикізаты мол Қазақстандай мемлекетті қалыптастыру, экономикасын өркендету мақсатында Нұрсұлтан Назарбаевтың қаншама қажырқайраты мен күш-жігерін жұмсағанына баса мəн беруіміз қажет. Əсіресе, жаңа тұрпатты мемлекет қалыптастырудың сан-салалы істерінің бірі – жаңа елордамыз – Астананы Еуразия жүрегіндегі ең сəулетті, ең көрікті қалаға айналдыру, сонымен бірге, барлық өңірлердің де экономикалық өркендеуіне ұдайы қолдау білдірумен шектелмей, сапалы өнімдер өндіретін кəсіпорындардың ашылып, халықтың тұрақты жұмыспен қамтылуына назар аудару, міне, осының барлығы Нұрсұлтан Назарбаевтың қайраткерлігін толық ашып берді. Қазір əлемдегі ең озық 30 елдің қатарынан лайықты орнын иеленуге ұмтылған, кей салалар бойынша сол мақсаттың биігінен көріне алған Қазақстанның жаңа елордасы – Астана қаласына еліміздің əр өңірінен қатынайтын сан тарау даңғыл жол бар. Астанаға төтелей апаратын автомобиль, теміржол, əуе қатынасы да орнықты. Еркін еліміздің ертеңіне балаған жастарымыздың

аңсары Астанаға ауып, осы қалада білім алғысы, жұмыс істегісі келеді. Астанаға апаратын даңғыл жол əлемнің əр елінен тартылды. Əлем елдерінің Қазақстандағы елшіліктері Астанаға орнықты. Демек, төрткүл дүниенің əр бұрышынан тартылған іскерлік, экономикалық байланысты нығайтатын дипломатиялық жол Астанаға əкеледі. Ал жаһан жұрты тəуелсіз еліміздің жаңа елордасына қызығып та, қызғанып та қарайтын болды. Астананың қайталанбас сəулетін қызықтап, еліміздің əсем табиғаты аясында демалысын өткізгісі келетін шетелдіктер көбейді. Қысқасы, Қазақстанның əр өңірінен де, əлемнің əр елінен де барлық жол Астанаға апарады. Ал Астана – біздің тəуелсіз еліміздің символына айналды. Бұл – Тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың ерен еңбегінің жемісі! Атырау облысы.

Ару елордаєа – 16 жыл! Шерзод ПУЛАТОВ,

Астана қалалық өзбек этномəдени бірлестігінің төрағасы, Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі.

Соншама көп ұлттар мен ұлыстарды бауырына сыйдырған қазақ халқына Жаратушы иеміз ерекше кеңпейіл мен ақ көңіл берген. Қазақ елінің қонақжайлығы мен бауырмалдығын мойындамайтын жер бетінде ұлт та, жұрт та жоқ десек, артық болмас. Аспанымыз ашық, желбіреген көк туымыздың астында татулық пен пен тыныштықты қағида етіп, бар шамыздың қол ұстасып тату өмір сүріп жатқанымыз осыны айғақтайды. Бұл – көңілімнен шыққан шынайы сезім! Біздің өміріміздегі басты мақсатымыз – ұлтаралық татулықты берік сақтап, еліміздің діңгегіне тыныштықты бекем орнатып, ел ішінде бауырластық қарым-қатынасты күшейтіп, бабалардан қалған салтдəстүрлер мен ұлттық рухани құндылықтарды болашақ ұрпаққа қаймағы бұзылмаған қалпында жеткізу. Еліміздің еңсесін биік ұстау үшін ұлттар мен ұлыстарымыз арасында қашан да татулық пен достық, махаббат пен шаттық орын алуы шарт! Көпұлтты қоғамымыздың ішіндегі достықты барша əлемге үлгі етіп көрсете білу – қазақ халқының парасаттылығы мен көрегендігінің айғағы. Ұлтаралық достықты сақтай отырып қана біз «болмысы биік, ерлігі ерен» ел бола аламыз. Еліміздегі өмірдің дарқандығын тану үшін ондағы жұртымыздың тыныш, аман, тату өміріне көз салсақ жеткілікті. Əрине, мұндай жетістіктерімізді Алла тағала тіл-көзден сақтағай!

Бүгінде барша ұлт туыс, бауыр, жекжат болып кетті. Міне, біздер де бірлесіп, дастарқан жайып, сіз-біз десіп, еліміздің бар мерекесін бірге тойлап келеміз. Мұндай ұлтаралық ынтымаққа біз, əрине, Отанымыздың Тұңғыш Президентінің кемеңгер саясаты мен көрегендігінің, оның ақыл мен жүрек қайратын үйлесімді ұстанғандығының арқасында жетіп отырғанымызды түсіне білуіміз керек. 16 жылда Астана төріне келмеген қонақ жоқ екендігі рас. Əрине, əр адамды əртүрлі сезімге бөлеп, кемеңгер халқымыз кез келген қонақты өзінің қонақжайлығымен таңқалдырмай қоймайтыны белгілі. Өзім үшін де туған жердің топырағы қашанда көңілімді толқытып тұратынын айтуды парызым санаймын. Қаншама ел мен жерді көрсем де көкейімде еліме, жеріме деген асқақ махаббатым ешқашан солғын тартқан емес. Олай болса: Жас ару Астанам! Шарықта! Бас қалам! Көк туың желбіреп, Аспанда қыраның қалықтап! Мəңгі ел! Жасай бер шарықтап! – дегім келеді. АСТАНА.


 Мемлекеттік мəселе Кибернетиканың негізін қалап кеткен Н.Винерден «Тиімді өмір сүру – бұл дұрыс ақпаратпен өмір сүру» деген сөз қалыпты. Оның тіпті мемлекеттік реформа дегеннің өзін міндетті түрде түбегейлі өзгеріспен байланыстыратыны бар. Бұл қарапайым мүмкіндіктерді салмақтап, соған орай тапсырманы дұрыс қою керек екенін білдіреді. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев ел тəуелсіздігінің іргетасын қалаған күннен кəсіби мемлекет құру постулатына бағыт ұстап келеді. Бұған ТМД мемлекеттерінің арасында тұңғыш болып «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңды қабылдауымыз, мерзімінен бұрын орындап үлгерген «Қазақстан-2030» Стратегиясындағы «Кəсіби Үкімет» басымдығынан бастап «А» корпусының жасақталуы дəлел бола алады.

əр қызметкердің басына 500 құжаттан келетінін Елбасымыз өз сөзінде ашынып айтқан болатын. Былтыр қазақстандықтар мемлекеттік органдардың сұранысы бойынша 22 миллион анықтама тапсырған екен. Əр мемлекеттік қызмет түріне орташа есеппен 450 тəртіп бұзушылықтан келетіні де есептеліп қойған.

Басќару жїйесініѕ ќазіргі заманєы тиімді тетігі Азаматхан ƏМІРТАЙ, Қазақстан софтверлік компаниялар қауымдастығының президенті.

Ақпараттандыру – əлеуметті басқарудың негізгі элементтерінің бірі. Кибернетика тұрғысынан «басқару үрдісі əрқашан жəне қандай жағдайда болмасын ақпаратты беру мен өңдеуге» келіп тіреледі. Қазір əлемде таралған «электронды үкіметтің» қызметін «мемлекет мемлекет үшін» (government to government), «мемлекет азаматтар үшін» (government to citizens), «мемлекет бизнес үшін» (government to business) деп аталатын үш тармаққа бөліп, қарастыруға болады. Кейінгі екі тармақ бойынша Қазақстанда азды-көпті жұмыс істеліп келеді. Мысалы, бізде қазір электронды салық жүйесі, электронды сатып алу жүйесі бар. Ал «мемлекет мемлекет үшін» жүйесінде əлі біздің атқарар шаруамыз жетерлік. Себебі, бүгінгі мемлекеттік билік органдарына келіп түсіп жатқан əртүрлі қызметтік құжаттар көбіне шешім шығаруға қажет ақпараттан кемшін түсуде. Ондағы мəліметтер шашыраңқы əрі жүйеге түспеген, сондықтан олар басқару нысандары туралы мақсатты да дұрыс сипат бере бермейді. Мұның өзі бізге «мемлекет мемлекет үшін» жүйесін дамыту қажеттігін білдіреді. Бұл бағыттағы бірінші кезектегі шаруа мемлекеттік қызметтің беделін арттыра түсу болуы тиіс. Ондай тəжірибелер əлемде жеткілікті. Айталық, Оңтүстік Кореяда мемлекеттік қызмет деген қатарының ең алды баратын, оның өзі қатаң тексерістен өтіп отыратын, білімін ай сайын, білігін жыл сайын арттыруды талап ететін жауапты қызмет екені халық санасына əбден сіңірілген. Корей, жапон, малай елдері мемлекеттік қызметкерлерінің өздерін зорығуға дейін апаратын еңбекқорлық пен шектен шықпаған əдептілік жаңа заманның аңызына айналып үлгергені содан. Бізде жалпылай сипат алмаса да, ішінара Абай айтқан «өсек, өтірік, мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашпақ» секілді қашық болатын бес нəрсенің сипаты біліктігі кемшін маманның бойынан көрініс беріп жатады. Ондайлар білім қууға жалқау, кісілікке сараң, тəжірибесі аз болған соң, тірліктің ретін таппайды да, жобаның жолын кесіп, жемқорлыққа ұрынады. Ілімі мен əдібі келіспеген соң дүмшелікке, тоңмойындылыққа салынады. Сондықтан мемлекеттік қызметке алынар қызметкердің ең құ рығанда орта мектепті, не болмаса жоғары оқу орнын үздік бағаға бітіргенін міндеттеу нормативтердің біріне енгізіп қойылса, ілгерілеу коэффициентін арттырар еді. Бұл – бір. Ілгерілеу коэффициентін арттырудың ең келелі жолы осы білімді де білікті маманның негізінде ақпараттық технологияның мүмкіндігін сарқа пайдалануда жатыр. Бұл саладан біздің Сингапур, Малайзия, Оңтүстік Корея, Норвегия, Дания секілді электронды басқару жүйесінің эталонына айналып отырған елдерден үйренеріміз əлі көп. Алдымен ақпараттық технологияны үлкен мəліметтерді өңдеу, жинақтау, сұрыптау үдерісінде пайдаланудан бастаудың қағидаларын қалыптастыру керек. Біз «электронды үкімет» секілді аса ірі мегамастодонт жобалардың легінде жүріп, ақпараттық технологияны күнделікті тұрмыста, жергілікті өндірісте, яғни қа ра пайым азаматтардың өміріне өте жақын, вербальді

9

www.egemen.kz

4 шілде 2014 жыл

шекараға жақындата қоймаппыз. Ал Астанадағы министрліктен шыққан қандайда бір шешімнің ақырғы тірелер нүктесі қай жер? Əрине, жергілікті басқару жүйесі! Жергілікті басқарудың төменгі сатысы қай жер? Ауылдық округ, аудан орталығы, облыстық деңгейдегі қала жəне облыс орталығы. Демек, мемлекеттің іргетасы жергілікті басқару жүйесіне жаңа технологияларды жатсынбай ендіруіміз тиімді болып тұр. Ауылдық округ, аудан орталығы, облыс орталығының басқару жүйесі жетілдірілсе, республиканың төрт аяғы тең басылады. Сонда істі неден бастаймыз? Барлық дерлік жергілікті басқару жүйесінің өз ша руашылық кітабы болады. Бұл кітапқа сол жүйеге қарасты аумақтың кіріс-шығысы, тиесілі жері, жиналған егіс пен салықтың көлемі, қорадағы төрт түлік мал мен үй-жайдың саны секілді ең маңызды мəліметтер жазылады. Енді осы кітапты алып, жаңа технологиямен автоматттандырып, электронды басқару айналымына түсіріп жіберу ғана қалды. Астанада отырып, 2 000 шақырым қашықтықтағы халық саны 500-ден аспайтын ауылдық округтің тіршілігін алақанға салып көргенмен тең бұл. Ауылдағы əкімшілік кітапты автоматтандыру арқылы сол ауылдың мемлекеттік ресурстарын автоматтандырдық десек, енді барлық деңгейдегі жəне дəрежедегі мемлекеттік ресурстарды электронды айналымға енгізуді жалғастыруымыз керек. Бұл дегеніңіз – кəріз құбырлары, ауданаралық жол, мемлекетке тиісті ғимараттар, газ желісі, кітапханадағы кітап саны, тұрғын үй көлемі секілді қисапсыз деректерді паспорттап, мəліметтер қорына енгізу деген сөз. Бұл не береді? Осыдан соң ғана мемлекеттің əр мүлкін қолмен ұстап, көзбен көргендей шынайы түрде бақылау мүмкіндігі болмақ. Мысалы, су құбырларына паспорттау енгізсек, оның қашан ауыстырылғанын, енді қанша мерзімнен кейін ауыстыру керек екенін, күніне қанша көлемде су ағып жатқанын ұдайы біліп отырамыз. Автоматты басқару жүйесі су құбырының апталық, тоқсандық, жылдық ахуалына сараптама беріп, апаттық нүктесін анықтап, алдағы күтімнің жоспарын шығарып тұрады. Мұны білу үшін міндетті түрде енді құбырдың жарылып, тұрғын үйлердің сусыз қалуы міндетті емес.

Негізі, автоматты басқару негізінде аналитика беретін жүйелер қазір де аймақтық деңгейде бізде қолданылып келе жатыр. Бірақ оған мəліметті мамандар қолмен теріп жазатындықтан, бұл деректер мемлекеттің əр мүлкін паспорттап, автоматтандырған жүйеге қарағанда, нақты емес, болжалды түрде ақпарат береді. Ал жаңа үлгідегі мəліметтер қорында, айталық, белгілі бір ғимарат жайлы мəлімет керек болса, одан оның картасын, қай жылы соғылғанын, инфрақұрылымдық жағдайы мен күтімін, тұрғын саны секілді барлық шекті ақпаратты біліп аласыз. Бұл жүйе дами келе қазіргі Норвегияның жергілікті басқару жүйесіндегі инновацияларға ұласуы əбден мүмкін. Аталған елдің əр азаматы мемлекеттік жəне жергілікті басқару органдарының 85-87 пайыз құжатына еркін қол жеткізіп, таныса алады. Осыған орай əрбір шенеунік өзінің шыққан жəне кірген корреспонденциясын тіркеп отыруы қажет. Тіпті, басқармалар мен бөлімдердің арасындағы ішкі хабарларды да тіркеу міндет. Осы себепті қазір Норвегия электронды үкіметті ендіру рейтингісінде бірінші орында тұр. Ол үшін бұл елдің кез келген азаматы oep.no порталына тіркеліп, тірек сөздермен керек бөлімін тауып алады да, іздеген құжатын табады. Бір Норвегияның өзінде мемлекеттік органдары мен басқармаларында бір мезгілде 750-ге дейін автоматтандырылған басқару жүйелері жұмыс істейді. Мұның бəрі не үшін керек? Мемлекеттік мекемелердегі мамандар өздері жиі шағынатын күнделікті күйбең тірліктен құтылады. Қазіргі жұмыс режімінде мемлекеттік қызметкердің қомақты уақыты келген құжаттардағы сан деректерді тексеруге жұмсалады. Облыс əкімдігіндегі маман аудан орталығындағы маманнан келген құжаттағы деректерді тексереді. Аудан орталығындағы маман өз кезегінде ауылдан келген мəліметті тексеріп, уақытын ысырап етеді. Қандай да бір цифрдан қате шығатын болса, кінəліні іздеу тізбегі құрылып, оны алып келіп, бəрінің жұмысын қойғызып, жиналыс өткізу, сөгіс айту секілді əкімшілік шаралармен аяқталады. Бұл қатенің біразы да сол атқарылмай қалған жұмысты атқарды деп, жүргізілмей жатқан құбырды жүрді деп жалған ақпар беруден шығып жатады. Құжат алмасудың көптігі соншалық,

Айналып келгенде, мұның бəрі кетіп жатқан есіл уақыт. Оның үстіне, қаншама қаражат пен жұмыс күші зая кетіп жатыр деңіз. Осы тұста The Microsoft Government Leaders Forum жиынында келтірілген ақпаратқа сенсек, Еуропадағы бюрократиялық шырғалаңға жылына 484 млрд. доллар, ал АҚШ-та шамамен 843 млрд. доллар кетеді екен. Егер үкіметтер осы шығынның ең болмаса 15 пайызын үнемдесе, бұл денсаулық сақтау саласына кететін қаражаттың тең жар тысына сəйкес болар еді. Ал European Commissions eGovernment Action Plan құжатына сəйкес, британиялық зейнетақы комиссиясын электронды басқаруға тапсырған соң, штат тың 50 пайызы босап, басқа əкімшілік жұмыстарға жұмылдырылды. Тіпті, уақтылы ақпараттандырып отырудың өзі үлкен пайда əкеледі. Implementing the Presidents Management Agenda for E-Government ақпарына қарасақ, шағын бизнеске заңнамалық жəне реттеуші ақпараттарды ұсынып отыратын америкалық UsinessLaw. gov сайты кəсіпкерлерге жылына 56 млн. долларын үнемдеуге мүмкіндік береді. Ал заңнамалық актілерге түсініктеме беріліп отырылатын Regulations.gov сайты тек алғашқы жылдың өзінде кəсіпкерлерге 90 млн. долларын сақтауға мұрсат бергені бар. Осы жерде менің теміржол саласын басқарудағы тəжірибемнен бір мысал айта кеткім келеді. Біздің «Қазақстан темір жолы» АҚ-та 148 мыңдай адам жұмыс істейді. Қазақстандағы ең ірі жұмыс беруші деген өзіндік локалды рекорды бар. Ал Қазақстандағы теміржолдардың ұзындығы – 15 мың шақырымға жетер-жетпес. Енді осы алып құрылымның көлбеу жəне тік билігі кішігірім жемқорлық, алып сатарлық секілді келеңсіз сырқаттардан сау емес. Себебі, мұнда жекеменшік деген ұғым жоқ, «мемлекеттік болған соң, бəріне ортақ» деген кеңестік патернализмнен қалған ескі түсінік қалған. Жыл сайын теміржолдан вагондардың шығып кетуі, рельстердің майысуы, өртену секілді ауыр апаттар қайталанып жатады. Мұның бəрі өте алып механизмнің өзін əлі толық авто маттандырылмағандықтан болып отыр. Сол теміржолдың апаттық болжамын автоматты басқару жүйесіне тапсыруға болатын еді.

Бұған қарсы дəлел ретінде Канаданың теміржолдарының ұзындығы 73 000 шақырым екенін айтайық. Біздің жолдардан 4 есе көп. Бірақ осынша жүйеге баржоғы 35 000 адам қызмет жасайды. Біздің қызметкерлерден 3 есе аз. Тағы да сол автоматтық басқарудың артықшылығынан. Əйтпесе, алып бара жатқан басқа құпиясы жоқтың қасы. Осыдан 10 жылдай бұрын қазақ баспасөзінде «Сингапурдың 1 мемлекеттік қызметкері Қазақстандағы 6 қызметкердің жұмысын атқарады екен» деген мəлімет желдей есті. Соның сырын ақпараттық технологиялардың еркін келуімен енді ұққандаймыз – өзін өркениетті ел санайтын мемлекеттерде мемлекеттік қызметкерлер саны барынша аз, бірақ сонысына қарамай өте тиімді жұмыс жасайды. Неге? Олар баяғыда-ақ саннан сапаға көшкен, қағазбасты күйбеңдіктен күнделікті есеп-қисап алудың машақатын ақпараттық жүйеге сеніп тапсырған. Мемлекеттік қызметтегілер бұл жүйеге қалыптасқанда арқасы босап, «мына қалаға қандай инвесторды тарта аламын, алдағы 10 жылдан кейін қаланың дамуы қалай болмақ, 28 жылдан кейін болатын шараларды қалай көремін?» деген секілді стратегиялық жос парлармен, идеологиялық қарымданумен айналысады. Бір өкініштісі, біз осы жүйеге тамсанып, разы бола отырып, оның негізгі құрылымдық элементтерін көшіруге келгенде, жайбасарланып қалатынымыз бар. Мемлекеттік басқарудың ақпараттық жүйесін құру – бұл бюрократиялық машинаға жаңа техникалық қосымшаны іле салу емес, керісінше, заңның үстемдігі, адам құқы, өзін өзі басқару механизмдерін қоса алғанда, ортақ жүйені құру. Тек сол кезде ғана мемлекеттік басқарудың рационалдығы мен тиімділігіне иек артуға болады. Бұған мысал ретінде Оңтүстік Кореяның астанасы – Сеулде енгізілген электронды басқарудың «OPEN» жүйесін келтіреміз. Мамандардың зерттеуіне қарағанда, өткен ғасырдың соңында енгізілген жүйенің арқасында Сеул ше неуніктерінің арасындағы жемқорлық 6 есеге азайыпты. Ал Эстония 2001 жылдан бері «Бүгін мен шешемін» (Tana otsustan mina) деген интернет-порталды іске қосу арқылы республиканың əр азаматының заңнамаларға өз түзетуін ұсыну, оқиғаларға өз пікірін айту сияқты мемлекетті басқару ісіне араласуы қамтамасыз етілді. Сол Эстонияда жаңа кəсіпорынды бар-жоғы 18 минутта ашуға болады. Канаданың canada. gc.ca, Ирландияның RevenuOnLine, Польшаның KSIZUS, Нидерландының Kadaster-online жүйелері туралы да осындай жақсы лебіздер көптеп айта алар едік. Егер Елбасымыздың бастамаларының бəрі жалғасын тауып, халықтың игілігіне жарасын десек, мемлекеттік қызметтің жұмысын ақпараттық технологияның ауанына бұрып, бар мəліметті паспорттап, оны автоматты басқару жүйесіне салу қажеттіліктің қажеті болып қалады. Бұл халық пен биліктің интуитивті тіл табысуын қамтамасыз ететін «алтын көпір» қызметін атқара алады. Автоматты басқару жүйесіне негізделген мемлекеттік қызмет пен жергілікті басқару моделі біз үлгі ететін мемлекеттердің бəрінде дерлік ілгерілеушілік коэффициентін берді. Сонда ағайын-туыс, пара-ауызбастырық секілді адами фактордың сипаттары барынша азайып, жергілікті басқару органдарының бүкіл ақпараты күндіз-түні оған құзыретті органның бақылауында тұрады. Бұл арқылы араға əуе кемесі ұшып, жол тартылмаса да, халық мен құзыретті органның арасындағы бір-біріне мұқтаждық сезімі күшейеді, ауылдың қажетін Астана бірден сезе қоятын, Астананың бұйрығын ауыл бірден ала қоятын коммуникативтік байланыс күшейіп сала береді. IT-жобаларды жүзеге асырудың статистикасына қарасақ, ресурстың 80 пайызы жобаны түсіндіруге, алға сүйреуге, тек 20 пайызы ғана оны жүзеге асыруға кетеді. Осыған байланысты, шаруаны қоғамдық келісім мен осыған мүдделі органдардың жан-жақты түсіністігі арқасында ғана алға жылжытуға болады. Ал мұндай технологиялық мүмкіндіктен аш бола тұрып астан бас тартқан адамша құр қалудың еш реті жоқ. Ең бастысы, осы мүмкіндіктерді жүзеге асырар интеллектуалды басқару жүйелерін біздің қауымдастық жасады. Енді осыны ел игілігі үшін ұсынуға əзір.

ДҮБІРГЕ

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Бўл соєыстыѕ аяќталуы ќиын Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Ирактағы радикалды исламистердің бас көтеріп, орталық үкіметке қарсы соғыс ашқанына да айға жуықтап қалды. Алғашында исламистер өздерін «Ирак жəне Левант ислам мемлекеті» деп атаса, енді олар «Ислам халифаты» атауына көшті.

Жай атау ғана емес, бұл топтың қазір мəні де мықтап өзгергені анық. Ең алдымен, бұл соғысқа сырттағылар да белсене қатыса бастады. Басында исламистер Мосул қаласына шабуыл жасағанда, жасақтарының саны небəрі 3-5 мыңды құраса, қазір оның саны бірнеше ондаған мыңды құрайды, үкімет əскерінен тартып алған əскери техникасы да əжептəуір. Тек техника ғана емес, олардың қолына айтарлықтай қаржы да түскен. Бұлар ғана емес, олардың қарсыласы – Ирак үкіметі де біршама есін жиып, жақтастарының арқасында айтарлықтай «күшейді». Күні кеше Ресейдің «Сухой» компаниясы Ирак «сатып алған» 10 су жаңа жойғыш ұшақтарын олардың əскери əуежайларына қондырды. Бұрын өз жерінде болып, енді Иракқа ауысқан сүннитисламистерді Сирияның əскериəуе күштері артынан қуып келіп, бомбалап кетті. Бұл – Дамаскінің Бағдадқа жасаған үлкен көмегі. Ал Иранның көмегі бұлар үшін бағасыз. Теһран əзірге тек қарумен көмектесеміз, адам жібермейміз десе де, бұған дейін Иранның бір генералының екі мыңдай адамды ертіп келгенін жұрт біледі. Бұл соғыстың бір ерекшелігі – онда кімнің кімге жау екенін ажырата алмай, жұрттың бастары дал. Күні кеше өздерінің əскерін алып келіп Иракты Саддам Хусейндей қанішер басшысынан «құтқарған» АҚШ мынадай қиын-қыстау кездерде сырт қала алмайды – ақыл айтатын кеңесшілерін жібереді, қаражаттан да көмектеседі. Осылайша, сенің досың – менің

досым, сенің жауың – менің жауым қағидатымен, АҚШ пен Иран баррикаданың бір жағынан табылып отыр. Тіпті, радикалды исламистермен күресте олар Башар Асадпен де одақтасқа айналмақ. Өкілдерінің мəлімдеуінше, «Ислам халифаты» Сирия мен Ирак аумағымен шектелмейтін түрі бар. Олар өздеріне қосылуға, қолдау көрсетуге бүкіл əлем жихадшыларына үндеу тастап отыр. Ондай адамдар көрші біраз елден табылуы мүмкін. Сарапшылар ондайлардың Йорданияда баршылығын айтады. Йордания басшылығы бұдан кəдімгідей шошып, басқа елден көмек сұрауы да мүмкін. Сонда кімнен? Израильден. Ал Израиль көмек бере ала ма? Шамасы келеді, əрине. Қарым-қатынасы дұрыс елге көмектен бас тарту қиын. Бас тартпағанда, осылайша сүннит-исламистерге қарсы күшке қосылар болса, ата жауы саналатын Иранмен одақтас болып шыға келеді! Күн өткен сайын бұл соғыстың діни сипаты күшейіп келеді. Бір діннің екі тармағы бірін бірі жойғысы келеді. Мұны қояйық, тіл табысайық деудің орнына екіншісін жою үшін басқалардан қару сұрайды, қаражат сұрайды. Содан да бұл соғыстың бітуі қиын. Олардың бірі екіншісін жойып бітіргенше, өздері де жойылып, үшінші біреулерге жем болады. Ислам – ынтымақ діні дейміз. Бұл діннен қазір ынтымақ кетіп тұр. Мұны ашық айтқан жөн. Алла алдында адал болу үшін де айтқан жөн. Бұл соғыстың сүнниттер мен шииттердің арасындағы соғыс екені де белгілі. Сүнниттерге – Сауд Арабиясының, шииттерге Иранның бүйрегі бұрады. Бұл екі ел өз бағытын өзгертпей тұрғанда, соғыстың бітуі неғайбыл. Осындайда оларды ынтымаққа шақыратын, бірлікке бастайтын беделді ұйым қайда, беделді ел қайда, беделді тұлға қайда дейді екенсің. Əзірге ислам əлемінде олар табылмай тұр.

Сґз бен істіѕ сəйкеспейтіні жаман КХДР Орталық телеграф агенттігі өз елінің Мемлекеттік қорғаныс комитетінің Оңтүстік Корея үкіметіне өзара əскери агрессияны тоқтату жөнінде ұсыныс жасағанын жариялады.

Бұл əлемді елең еткізетін-ақ хабар ғой. Бірақ сол əлемнің елең еткеніне күмəнданасың. Өйткені, жұрттың Пхеньян жақтан естілетін сөзге күдігі көп. Бұлар бүкіл əлемді шулатқалы қашан! Жұртты ядролық қарумен қорқытады. Оқтын-оқтын сол қаруын көрсетіп, шошындырады. Енді бітімгершілік бастама жасағанына қарап, оның сөзіне жұрттың сенуі де қиын. «Жақсы сөз – жарым ырыс» деген бар, сенімсіздеу болса да, ынтымаққа шақыру қарумен қорқытудан жақсырақ. КХДР өз ұсынысында нені айтады? Осы жұмадан бастап, уақытша Оңтүстік Кореяға қарсы насихатын тоқтатпақ, Сеулге сен де солай ет дейді. Сонымен бірге, Сары теңіздегі даулы шекаралық аймақтағы атысты, əскери əрекеттерді тоқтатуды ұсынады. Сырттай қарағанда, жөн сияқты-ау. Бірақ екі ел арасындағы, əсіресе, шиеленістегі елдер арасындағы мəселе бұлай оңай шешілмейді. Мен былай етемін, сен де солай ет деген болмайды. Мұндай мəселе үлкен деңгейдегі келіссөзде талқыланып, шешіледі. Ал Пхеньянның бұл ұсыныстары жай жұртты алдаусыратып, арзан бедел жинауға бағытталғаны анық. Мұның жай сөз екенін осы аптаның басында КХДР басшысы Ким Чен Ынның жасаған мəлімдемесінен де айқын аңғаруға болғандай. Ол Корея ұлттық армиясының қорғанысты күш терін нығайтуды барлық

жолмен жүзеге асыру міндетін айтты, бұл елдегі қауіпсіздік пен тыныштықты қамтамасыз етеді жəне революцияның жеңістерін қорғайды екен. Сондай-ақ, оның айтуынша, «берік бейбітшілік бір жақтың аса мықты болып, оған ешкім қарсы шығуға бата алмайтын жағдайда ғана мүмкін болмақ». Бір жақ деп ол өз елін айтып отыр, əрине. Бұған да сенуден бұрын жұрт күлетін шығар. Өйткені, елдің қорғаныс қабілеті белгілі дəрежеде оның экономикасына да байланысты. Оңтүстік Кореяда ішкі жалпы өнім көлемі Солтүстікке қарағанда 30 еседей, ал сырт елдермен тауар айналымының көлемі 160-170 еседей жоғары. Ал Пхеньян өзін күшті санайды. Қайтіп күлмессің! Осыдан да біраз қорытынды жасауға болар. Бұл екі ел арасындағы қарымқатынас туралы айтқанда, Оңтүстік Корея КХДР-мен қосылу бағытын ұстанады. Осы жолда нақты іс-əрекеттері де бар. Сол қосылудан олар өздеріне үлкен экономикалық ауыртпалық та келетінін біледі. Бірақ тарихтың тəлкегімен бөлініп, солтүстікте тауқыметті тіршілік жасап жатқан бауырлас халыққа ризығымен бөліспек. Мұндай жолға Пхеньян ешқашан да келіспейді. Онда солтүстіктегі бүкіл саяси жүйе, билік толықтай күйрейді. Ал енді КХДР-дің мынау ұсынысына қайта оралар болсақ, сарапшылар оны Қытай Халық Республикасының төрағасы Си Цзиньпиннің Корея Республикасына ресми сапарына қатыстырады. Сапар кезінде Қытай басшысы өзінің кореялық əріптесі Пак Кын Хемен Пхеньянның ядролық бағдарламасын да сөз етері анық. Солтүстік Корея басшылығы осы кезде өздерінің «бітімгершілігін» көрсетіп қалғысы келгені де даусыз.


10

www.egemen.kz

4 шілде 2014 жыл

 Басты байлық Ағымдағы жылы Елбасы Н.Назарбаев облысымызға келген сапарында: «...Еліміздің денсаулық сақтау саласына баса назар аударылып жатқандықтан, ана өлімі де, сəбилердің шетінеуі де күрт төмендеді қазір облыста. Соның арқасында адамдардың орташа өмір сүру ұзақтығы 71 жасқа жетті. Бұл, бұрын болмаған жағдай...», – деді. Бұл, əрине, өңір медицинасына берілген жоғары баға. Жалпы, халқы тығыз орналасқан, бала туу саны жоғары оңтүстікте мұндай жетістікке жетудің өзі жеңіспен пара-пар. Оның себепсалдарын білу мақсатында біз Оңтүстік Қазақстан облысы Денсаулық сақтау басқармасының басшысы, медицина ғылымдарының докторы, профессор Жұмағали ИСМАИЛОВТЫ əңгімеге тарттық.

ОҚО денсаулық сақтау басқармасы 2013 жылы Анам Корей университетімен (Сеул қаласы, Оңтүстік Корея) екіжақты Бірлескен меморандумға қол қойған болатын. Меморандумда Оңтүстік Кореяның жетекші мамандарының медицинаның түрлі салалары бойынша, атап айтқанда, бүйрек трансплантациясы мəселесі жөнінен жергілікті кадрларды оқыту мен кеңес беру, тəжірибе алмасу қарастырылған. 2009 жылы облыс əкімі Асқар Мырзахметов облыстағы 900-ге жуық елді мекендердің бəрін аралап, кезек күттірмес мəселелерге талдау жасаған болатын. Соның нəтижесінде əр ауданда, əр елді мекенде денсаулық сақтау саласына қатысты нысандарының электрондық картасын дайындап алдық. Алдағы бюджет жоспарын бекіткен кезде қай ауданда, қай нысанның құрылысы болады, соны жоспарлап отырдық. Қазір кезең-кезеңімен кестеге сəйкес жұмыстар атқарылуда. 2009-

корпорациясы (АҚШ, Юта) жəне облыстық денсаулық сақтау басқармасы арасында өзара байланысты нығайту мақсатында түсіністікке қол жеткізілді. Сондай-ақ, басым бағыттарға сəйкес, əр шетелдік клиниканы сараптай отырып, қай бағыт бізге қажет, соған байланысты бірлескен жұмыстар жасалуда. Яғни, біздің мамандар барып оқып келеді немесе сол жердің белгілі, білікті профессорлары біздің клиникаларға келіп, шеберлік сыныптарын өткізеді. Міне, осы əдісті əрі қарай жалғастырып келеміз. Соңғы жылдары облыста үш симуляциялық орталық құрылды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау стандарттары негізінде мамандардың 86 пайызын оқумен қамтамасыз еттік. Жалпы, шетелдік мамандармен тəжірибе алмасу негізінде, сондай-ақ, жергілікті кадрлардың біліктілігін байыту мақсатында соңғы үш жылдың ішінде жүрекке 6 294

Саладаєы серпіліс

– Өңіріміздің əлеуметтік-экономикалық дамуында денсаулық сақтау саласының орны ерекше. Соның нəтижесінде соңғы 4-5 жылда облыс медицинасында жүйелі оң өзгерістер орын алуда. Соның себеп-салдарына қысқаша тоқтала кетсеңіз. – «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасында 2015 жылға дейін халықтың өмір сүру ұзақтығын 70 жасқа жеткізу жоспарланған болатын, соны біз мерзімінен бұрын орындадық. Бұған əрине, кешенді түрде жұмыс жүргізу арқылы қол жеткіздік. Сондай-ақ, əлемдік стандарттарға сай, республикада алғаш рет біз акушерлік неонаталдық аймақтандыруды енгіздік. Бұл дегеніміз, əйелдің жүктілігі мен тууы қандай қауіпті топқа жатады, сол стационарда босануы қажет. Облыстық перинаталдық орталықтар, облыстық аурухана, облыстық балалар ауруханасы жанынан консультативтіккөліктік қызмет құрылды. 2009 жылы Шымкент жəне Түркістан қалаларында қосымша перинаталдық орталықтар ашылды. Сондай-ақ, 2011 жылы Елбасы №4 облыстық перинаталдық орталықтың тұсауын өзі кесті. Бұл шейх Халифа Бин Зайд Əл Нахайан атындағы қордың қаржылай қолдауымен жүзеге асты. Жоғары дамыған, тəжірибесі мол елдермен меморандумға қол қойып, бірлескен жүйелі жұмыстың арқасында жақсы нəтижелерге қол жеткізудеміз. Мəселен, Балтық елдері кеңес дəуірінен кейін-ақ тіріөлі туу туралы халықаралық критериийлерге өтті, яғни олар бізден 17-18 жыл алда келе жатыр. Сондықтан солардың тəжірибесін ескере отырып, соңғы 4 жылда тығыз қарым-қатынаста жұмыс істеудеміз. Нəтижесінде ана өлімі 3 есе төмендеді. Балалардың туа біткен ақауларымен дүниеге келуі жиі кездесетіндіктен, облысымызда балалар хирургиясын дамытудамыз. Осыдан 5 жыл бұрын операциядан кейінгі аман қалатын балалар 25 пайыздан аспаса, қазір 70 пайыздан асты. Сондай-ақ, облыстық клиникалық балалар ауруханасы қазіргі таңда біздің облыспен қатар көрші Қызылорда жəне Жамбыл облыстарына да Денсаулық сақтау министрлігінің бұйрығына сəйкес, жоғары мамандандырылған көмек көрсетуде. – Облысымыздың кардиология саласында бірқатар жаңалықтар жүзеге асқанын білеміз. Əсіресе, сырқат балаларын ірі медициналық орталықтарға алып баруға кезекке тұратын ата-аналардың үміті ақталғандай. Бұл – бізде ашылған балалар кардиохирургиясы. Осы орталықтың бүгінгі таңдағы жұмысына баға бере кетсеңіз.

– 2011 жылы республикада алғаш рет аймақтық деңгейде облыстық кардиоорталықтың базасында кардиохирургиялық балалар бөлімі ашылды. ОҚО-да 15 жасқа дейінгі 2 мың 800 балаға жүрекке операция жасау қажет. Жылдар бойы балалар Ұлттық орталықта операция жасатуға кезек күтеді. Ал бүгінде облыстағы кардио хирургиялық бөлімде жыл сайын балалардың туа біткен жүрек ақауларына 150 операция жасалуда. Сондай-ақ, еуроодақтың қаржылай қолдауымен тиімді перинаталдық технологиялар енгіздік, ана мен бала денсаулығын қорғауда қыруар жұмыстар атқара алдық. Қорытындысында «туу көп болған жерде өлім де көп болады» деген түсінікті жоққа шығарып, бала өлімін екі есе төмендетуге қол жеткіздік. – Елбасы Н.Назарбаевтың «Шымкент республикадағы үшінші қала болуы тиіс» деген тапсырмасы бар. Мұның астарында Шымкент қаласындағы ірі медициналық ұйымдарды республикалық деңгейде көмек көрсететіндей дəрежеге жеткізу қажет деген ой жатқан сияқты. Бұған сіз қалай қарайсыз? – Елбасының берген тапсырмасында Шымкент қаласын əлеуметтікэкономикалық даму жағынан алғанда, республикада үшінші қалаға жеткізу міндеттелген. Бұл тек қаланың инфрақұрылымы ғана емес, сонымен қатар, жалпы адам өмірінің сапасы, əлеуметтік қызметтердің деңгейімен де өлшенеді. Сондықтан Шымкент қаласындағы ірі медициналық ұйымдарды республикалық деңгейде көмек көрсететіндей дəрежеге жеткізуге тиіспіз. Соның аясында атқарылып жатқан жүйелі жұмыстардың нəтижесінде облыстар арасында алғаш рет Оңтүстік Қазақстанда, Шымкент қалалық жедел жəрдем ауруханасында 2013-2014 жылдары 26 адамға бүйрек трансплантациясы жасалды. Шымкент – бүйрек трансплантациясы операциясын жасап отырған еліміздегі үшінші қала. Жыл сайын бүйрек ауыстыру отасы бірте-бірте күрделеніп келеді. Осының алдында стандартты бүйрек ауыстыру операциялары жасалса, ендігі жағдайда хирургтар қосымша аурулары бар мейлінше проблемалы оталарды жасауға мамандануда. Трансплантологиялық қыз метті одан əрі дамыту үшін биыл гендік жүйелердің бір-біріне сəйкестігін анықтайтын зертхана ашуды жоспарлап отырмыз. Алдағы уақытта мұнда орган донорлығын дамыту мəселесі қолға алынбақшы.

2013 жылдары 246 медициналық нысан бой көтеріп, іске қосылды. Мұны үлкен мега-жоба деп айтуға болады. Оның ішінде бастапқы медициналық көмек көрсететін 10 емхана, 38 дəрігерлік амбулатория, 35 фельдшерлік-акушерлік жəне медициналық пункттер бар. 153 денсаулық сақтау нысаны күрделі жөндеуден өтті. «Нұр Отан» партиясының тұғырнамасы негізінде елімізде кемінде 350 денсаулық сақтау нысанын салу көзделсе, біздің өңірде бұл қарқынды түрде жүзеге асуда. Сондай-ақ, тікелей Елбасының пəрменімен «100 мектеп, 100 аурухана» мемлекеттік бағдарламасының шеңберінде де көптеген нысандар салынды. – Халықта дəрігерлер өмір бойы үйренуі керек деген ұстаным бар. Бұл мамандардың білім-біліктілігінің жоғары деңгейде болуын меңзейтіндей. Жалпы, өңірімізде мамандардың біліктілігін көтеруде, шеберлігін шыңдауда қандай жұмыстар атқарылуда? – Жас мамандарға əлеуметтік пакеттер бөліп, оларды тұрғын үймен қамтамасыз ету, кадрларды ауылда тұрақтандыруға жəне кадрлар жетіспеушілігін төмендетуге арналған жұмыстар үнемі жүргізілуде. Соның арқасында маман тапшылығы 2 есе азайды. Жыл сайын оқытылатын мамандар 10 есе көбеюде. Мəселен, 2008 жылы 884 маман оқытылса, 2013 жылы 9021 маман білімдерін жетілдірді. Сөз реті келгенде айта кетейін, біз кадрларды сырттан шақырмастан, қайта жергілікті мамандарды оқытуға, үйретуге баса назар аударамыз, солардың деңгейін көтеру арқылы медицина менеджерлерін дайындаудамыз. Облыс əкімі қойып отырған негізгі бағыттардың бірі де осы мамандардың біліктілігі. Сол себепті, облыста үш деңгейлі жүйе құрылған. Біріншісі – жергілікті деңгейдегі тренинг орталықтары, əсіресе, ана мен бала денсаулығын қорғайтын мамандықтарға қатысты біз алғаш рет республикада халықаралық курстар өткіздік. Екінші деңгей – республикалық деңгейде біліктілігін арттыру бойынша мамандар ғылыми орталықтарда, жоғары білім беретін оқу ордаларында қайта даярлаудан өтуде. Үшінші деңгей – халықаралық деңгей болып табылады. Біз белгілі шетелдік клиникалық орталықтармен тікелей қарым-қатынастағы меморандумға қол қойып, бірнеше мемлекеттермен жұмыс істеп жатырмыз. Оның ішінде Балтық бойы елдері, Еуропа елдері, Ресей, Израиль, Оңтүстік Корея бар. Қазіргі таңда Халықаралық шұғыл медицина академиясы (Литва), Басым бағыттағы диспетчерлеу

коронарография, 2 681 стенттеу жасалды. Соңғы бір жылдың өзінде 1 165 стент жасау қолға алынса, оның 78 пайызы шұғыл көрсеткіштер бойынша жүзеге асты. Осынау жұмыстардың қорытындысында жүрек-қан тамырлары патологиясынан болатын өлім-жітім деңгейі 1 жылда 7-10 пайызға төмендеді. 2013 жылы қан айналым салдарынан болатын өлім-жітім 8,7 пайызға азайды. Бұл қазір еліміз бойынша ең жоғары көрсеткіштердің қатарына жатады. Облысымызда онкологиялық ауруларды ерте анықтайтын скринингтік орталық ашылғаны мəлім. Орталық қазіргі таңда қатерлі ісіктің алдын алуда бірқатар озық көрсеткіштерге қол жеткізді. Мұнда қазір дəрігерлер Израйльдің əлемге танымал «Шиба» клиникасының заманауи əдістері бойынша жұмыс істейді. Əсіресе, бүйрек, бауыр жəне жамбас органдарындағы қатерлі ісіктерді химиялық əдіспен жоюда бұл тəсіл өзінің тиімділігін көрсетуде. Жалпы, 2013-2015 жылдар аралығында облысымыздың аудан, қалаларындағы емханаларда қосымша 20 онкологиялық, 50 мамологиялық кабинеттер ашылды. Салалық бағдарлама негізінде облыстық онкологиялық диспансер жанынан жаңа хирургиялық корпус құрылысын салу жоспарлануда. Сондай-ақ, туберкулезден болатын өлім-жітім көрсеткіштері соңғы жылдары 2,7 есеге азайғанын айта кеткен жөн. – Денсаулық сақтау саласындағы негізгі басымдыққа ие қандай бағыт? – Бізде басымдық берілетін негізгі бағыт – бастапқы медициналық санитарлық көмектің сапасын жақсарту. Өткен жылдың күзінде Алматы декларациясының 35 жылдығына қатысқан əлемнің 70-ке жуық елінен келген делегаттар осыдан 30 жыл бұрын қолға алынған «ХХ ғасырдың Ұлы хартиясы» атанған маңызды құжаттың өміршеңдігін тағы да дəлелдеді. Алматы декларациясында бастапқы медициналық санитарлық көмекті насихаттай отырып, денсаулықтың деңгейі медициналық-санитарлық қызмет немесе қоғамдық денсаулық сақтау қызметінен тыс көптеген факторларға байланысты екендігі атап көрсетілді. Декларация əлемде денсаулықты жақсарту мақсатында ұлттық жəне халықаралық деңгейдегі шұғыл іс-əрекеттерге негізделген. Жалпы, осы қағидаларды жүзеге асырсақ – Қазақстанның əлемдегі беделі биікке көтерілетіні даусыз деген. – Соңғы сауал, сіз облыстың бас дəрігері, менеджер ретінде ғана емес, ғалым, хирург ретінде де көпшілікке танымалсыз. Айтыңызшы, күнделікті операция жасауға қалай уақыт табасыз? – Емдеу ісі менің қызметімнің ажырамас бөлігі болып табылады. Яғни, күнделікті іс жүзіндегі дəрігер ретінде басқармада жасап жатқан жұмыстарымның нəтижесіне баға бере аламын. Сондайақ, науқастармен де, əріптестеріммен де емін-еркін араласуға мүмкіндік бар. Менің емдеу жұмыстарым тек операция жасаумен шектелмейді. Жансақтау бөлімдерін аралаймын, науқастарды қалай емдеп жатқандарын көремін, консилиумдарға қатысамын, аудандарға жиі шығамын. Өкінішке қарай, басқармадағы жұмыс операция жасауға жиі мүмкіндік бере бермейді. Ең бастысы, мен – дəрiгермiн. Емдеу iсiмен айналысамын. «Науқасты емдеп, аяққа тұрғызу үшiн не керек? Жедел жəрдем уақтылы жету үшiн не iстеу керек? Нақты медицина қандай болуы керек?» деген мəселелерге басымырақ көңiл бөлемiн. Қазақстан Болон конвенциясына кiргендiктен, аспирантура, докторантура жүйесi жойылды. Сондықтан шəкiрттердiң санын көбейту осыған байланысты шектелiп отыр. Бiрақ ғылыми iзденiстерiм тоқтаған жоқ. 80-нен астам мақала, 3 монографиям жарық көрдi, 20 ғылыми жаңалығым бар. Олардың баршасы емдеу процесiне байланысты. Қазiр ұйымдастыру саласында жүрмiн, бұл да тұтастай бір ғылым. Əңгімелескендер Мархабат БАЙҒҰТ, «Егемен Қазақстан», Нұрлан КЕНЖЕҒҰЛОВ, журналист.

ШЫМКЕНТ.

Алматыєа апарып, арзан баєамен сатты Алматы қаласының айналасында азық-түлік белдеуін құру жөніндегі Елбасының тапсырмасын орындау мақсатында өткен аптада Жамбыл облысының əкімдігі оңтүстік астанада жəрмеңке ұйымдастырды. Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

– Жəрмеңкеде Алматы қаласының тұрғындарына шамамен 226 тонна ауыл шаруашылығы тауары сатылды, – дейді Жамбыл облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы Абдалы Нұралиев. – Атап айтқанда 35 млн. теңгеге 34 тонна ет, 4 млн. теңгеге 15 тонна сүт өнімдері, 3 млн. теңгеге 3 тонна шұжық өнімдері, 22 млн. теңгеге 250 тоннадан астам көкөніс-бақша өнімдері саудаланды. Одан бөлек, облыста өндірілетін басқа да ауыл шаруашылығы тауарлары – ара балы, қымыз, шұбат, макарон өнімдері, өсімдік майы, кептірілген жемісжидектер бар. Жалпы, жəрмеңкеге ұсынылған тауардың құны 68,7 млн. теңгені құрады. Əрине, бұл жəрмеңкенің басты ерекшелігі – тауар бағаларының төмен, арзан болғандығы еді. Жамбыл облысының əкімі Кəрім Көкірекбаевтың айтуына қарағанда, жəрмеңкеде 10 ауданның кəсіпкерлері өз тауарларын арзан бағамен, тіпті, өз құнынан 30-40 пайызға дейін төмен саудалаған. Жамбылдық ағайындардың бұл

жомарттығы мен дарқан пейіліне алматылықтар да дəн риза болды. Жəрмеңкені аралап көрген Алматы қаласының əкімі Ахметжан Есімов «Мұндай жəрмеңкелер қаланың сауда орындарында бəсекелестік тудырып, бағаны тұрақтандыруға ықпал етеді. Жамбылдықтарға қала тұрғындарының жəне өз атымнан алғыс айтқым келеді», деп ризашылығын білдірді. Бұл күні бұған дейін сауда нүктелерінде 80-100 теңгеден сатылған картоп 70 теңгеге, құны 160 теңгеге дейін көтерілген сəбіз бағасы 70 теңгеден саудаланды. Ет өнімдері де едəуір арзан. Алматының базарларында 1500 теңгеден сатылып жатқан жылқы етінің бағасы бұл күні 1200 теңгеге дейін төмендеді. Қанттың килосы 140, сары майдың килосы 1000, қаймақ 700 теңгеге тұрақтады. Осыдан болар жəрмеңкеге жиналған халықтың қарасы қалың болды. «Астана» алаңына жамбылдық кəсіпкерлер тіккен 52 сауда нүктесінде күні бойы сауда қыз-қыз қайнап жатты.

–––––––––––––––

Суреттерді түсірген Ақəділ РЫСМАХАН.

«KAZsport» арнасына – 1 жыл Жақында Астанада «KAZsport» телеарнасының ашылғанына бір жыл толуына байланысты мерекелік шара өтті. Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Оған грек-рим күресінен Олимпиада жəне əлем чемпионы Жақсылық Үшкемпіров, аты аңызға айналған гимнасшы, Олимпия ойындарының бес дүркін чемпионы Нелли Ким, Олимпиаданың екі дүркін жəне əлемнің үш дүркін чемпионы, Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шебері Илья Ильин жəне басқа да танымал спортшылар қатысып, «KAZsport» телеарнасын «туған күнімен» құттықтады. Осы күні «Қазақстан» РТРК мен Спорт жəне денешынықтыру істері агенттігі арасында ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. Құжатқа «Қазақстан» РТРК атынан басқарма төрайымы Нұржан Мұхамеджанова, агенттік тарапынан ведомство төрағасының орынбасары Елсияр Қанағатов қол қойды. Енді меморандумға сəйкес еліміздің спорттық өмірі жөнінде хабарлар тарату, спорт түрлері мен саламатты өмір салтын кеңінен насихаттау, телеарнаның телеөнімдерін арттыру бағытында ынтымақтастық байланыс орнатпақ. Осыдан тура бір жыл бұрын, 2013 жылдың 1 шілдесінде «Қазақстан» республикалық теле ра диокорпорациясының негізінде елімізде тəулігіне 21 сағат хабар тарататын тұңғыш «KAZsport» телеарнасы жұмыс істей бастады. Арнайы мамандандырылған телеарна Елбасы Н.Назарбаевтың тапсырысы бойынша құрылды. «KAZsport» – Еуропаның «Eurosport», «Спорт 1», «Спорт плюс» телеарналарымен тең дəрежеде хабар тарататын Орталық Азияда теңдесі жоқ спорт телеарнасы. Бір жыл ішінде «KAZsport» телеарнасының көрермендері тікелей эфирден спорт түрлерінен

2000-ға жуық трансляцияларды тамашалады. Шетелдердің барлық спорт шараларында телеарнаның түсірілім топтары жұмыс істеді. 12 ай ішінде «KAZsport» аты аңызға айналған спорт қаһармандары, спорт түрлері бойынша командалар жайында 36 деректі фильм түсірді. «Где вы, чемпионы?» циклы шеңберінде 87 бағдарлама түсіріліп, эфирге берілді. Мұның барлығы күн сайын эфирге шығатын жаңалықтар мен арнайы репортаждармен толығып отырды. «KAZsport» сонымен қатар, əлемдік тəжірибені де енгізуде. Алғаш рет отандық теледидар тарихында «KAZsport» телеарнасының комментаторлары оқиға орнында – Бразилияда футболдан əлем чемпионаты өтіп жатқан стадиондарда жұмыс істеуде. Аталмыш тəжірибе болашақта да жалғасын табады. Биылғы телемаусымда телеарна Англияның премьер-лигасын, Жазғы Азия ойындарын, жасөспірімдер арасындағы Олимпиаданы, Алматыда өтетін ауыр атлетикадан əлем чемпионатын жəне тағы да басқа спорт шараларын көрсетуді жоспарлап отыр. «KAZsport» телеарнасының туған күніне орай бірнеше ірі жоба əзірленді. Соның біреуі – аты аңызға айналған гимнасшы, Олимпия ойындарының бес дүркін чемпионы туралы түсірілген «Наша Нелли Ким» деректі фильмі. «KAZsport» телеарнасы отандық теледидар тарихында алғаш болып атақты чемпион туралы өмірбаяндық фильм түсірді. Арнайы түсірілім тобы АҚШ-та, оның Шымкенттегі алғашқы спорт мектебі мен Алматы қаласында болып қайтты. Н.Кимнің қатысуымен деректі фильмнің тұсаукесері 1 шілде күні «Kinopark 7IMAX 3D» («Керуен» сауда орталығы) өтті.


www.egemen.kz

4 шілде 2014 жыл

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Қызылорда мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 23 шілдеде республикалық мемлекеттік меншіктегі «Қамыстықақ» каналындағы көпірді кейіннен сатып алу құқығынсыз сенімгерлік басқаруға беру жөнінде тендер өткізеді Тендер Қызылорда қаласы, И.Журба көшесі, 29 мекенжайында өткізіледі: Өткізілетін уақыты 2014 жылғы 21 шілдеде сағат 15.00-де. Кейіннен сатып алу құқығынсыз сенімді басқаруға беріледі: 1. Қызылорда облысының Жаңақорған ауданы аумағындағы 1986 жылы пайдалануға берілген «Камыстықақ» каналы үстінен салынған ПК 155+00 аспалы автокөлік қызметтік көпірі, көпірдің жалпы алаңы 360,0 ш.м. Техникалық жағдайы қанағаттанарлық. Теңгерім ұстаушы – «Қазсушар» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорынның Қызылорда филиалы. Нысаналы мақсаты – Қамыстықақ каналының үстінен салынған көпірді өндірістік қажеттілікке жəне халыққа қызмет көрсету мақсатында пайдалану жəне техникалық қалыпты жағдайда ұстау. Кейіннен сатып алу құқығынсыз сенімді басқаруға беру мерзімі 3 жыл. Кепілді жарна – 57 079,0 теңге. Тендер шарты: 1. Автокөлік көпіріне техникалық зерттеу жүргізу. 2. Жүргізілген техникалық зерттеуге байланысты көпірге жөндеу жүргізу. 3. Сенімгерлік басқаруға алып, пайдаланған уақытта көпірдің пайдалану бейінін сақтау. 4. Көпірден өтуге мүдделі тұлғалардың ешқайсысына шектеу қоймау. Барлық көпірден өтем деушілерге шектеу қойылмайды. 5. Сенімгерлік басқаруға алушы көпірге жөндеу жүргізуді жəне осыған байланысты

барлық шығындарды өз есебінен жүргізеді. Тендер жеңімпазын таңдау өлшемі Тендер комиссиясының шешімі бойынша көпірді сенімгерлік басқаруға алу үшін тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талапқа сай келетін жəне тендер шартын орындауға міндеттеме алған тендерге қатысушы тендер жеңімпазы деп танылады. Тендер өткізу ережесі Тендер өтетін күні отырыста тендер комиссиясы тендерге қатысушылардың ұсыныстары бар ішкі конверттерді ашады жəне олардың ұсыныстарын жариялайды. Конверттерді ашу алдында комиссия конверттің бүтіндігін тексереді, бұл ішкі конверттерді ашу хаттамасында тіркеледі. Конверттерді ашу жəне ұсыныстарды жариялау кезінде тендерге қатысушылар немесе олардың өкілетті өкілдері қатыса алады. Тендер комиссиясының шешімі бойынша тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендерге қатысушы тендер жеңімпазы деп танылады. Егер өтініштерді қабылдау мерзімінің аяқталу сəтінде бір ғана өтініш тіркелген болса (екінші жəне келесі тендерлерді қоспағанда) тендер өтпеді деп танылады. Тендерге қатысушы ретінде тіркелу үшін мыналарды ұсыну қажет: 1) үміткердің тендерге қатысуға келісімін жəне оның тендер шартын орындау мен шарт жасасу жөніндегі міндеттемелерін қамтитын тендерге қатысуға өтініші; 2) желімделген конвертте тендердің шарты бойынша ұсыныстары; 3) тендер жарияланған күннен кейін берілген анықтаманы берген күннің үш айдан астам созылатын тендерге қатысушы

міндеттемелерінің барлық түрлері бойынша банк (банк филиалы) алдында мерзімі өткен берешектің жоқ екендігі туралы банктің (банк филиалының) қол қойылған жəне мөр басылған (электронды цифрлық қолтаңба) анықтамасының түпнұсқасы.Егер əлеуетті қатысушы екінші деңгейдегі бірнеше банктің немесе филиалдарының, сондайақ, шетел банкінің клиенті болып табылған жағдайда,осындай банктердің əрқайсысынан анықтама ұсынылады; 4) Қазақстан Республикасының заңнамасында міндетті аудит жүргізу белгіленген заңды тұлғалардың соңғы қаржы жылындағы аудиторлық есебін; 5) салыстырып тексеру үшін түпнұсқасын міндетті түрде ұсына отырып, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің көшірмесін немесе көрсетілген құжаттың нотариат куəландырған көшірмесін не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманы; 6) жарғының нотариат куəландырған көшірмесін немесе салыстырып тексеру үшін түпнұсқаны міндетті түрде ұсына отырып, жарғы көшірмесін ұсынады.Шетелдік заңды тұлғалар құрылтай құжаттарын мемлекеттік жəне орыс тілдерінде нотариат куəландырған аудармасымен ұсынады; 7) тендер жарияланған күннен кейін берілген, үш ай бұрын салық берешегінің, міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кəсіптік зейнетақы жарналары мен əлеуметтік аударымдар бойынша берешегінің жоқ екені туралы (ҚР заңнамасына сəйкес төлеу мерзімі ұзартылған жағдайларды қоспағанда) тиісті салық органының қол қойылған жəне мөрі (электрондық цифрлық қолтаңбасы) бар

Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қалыптастырылуы мен пайдаланылуы туралы 2013 жылғы есеп туралы ақпарат Қазақстан Республикасы Президентінің 2014 жылғы 10 маусымдағы № 835 Жарлығымен Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қалыптастырылуы мен пайдаланылуы туралы 2013 жылғы есеп бекітілді. Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қаражаты 2013 жылғы 31 желтоқсанға 13 026 107 161 мың теңгені (11 755 676 721 мың теңге – аудиттелген қаржылық есептілікке сəйкес есептеу тəсілімен) құрады. Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына 2013 жылы 3 432 344 329 мың теңге түсті, одан мұнай секторы ұйымдарынан түсетін тікелей салыктардың түсімдері есебінен (жергілікті бюджеттерге есепке алынатын салықтарды коспағанда) – 3 396 515 722 мың теңге, оның ішінде 1 509 398 736 мың теңге (9 926 331 мың АҚШ долларына бара бар) күнбе-күн дəйекті айырбастау/кайта айырбастау операциясын жүргізу жолымен Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының теңгедегі тиісті шотына есептелген шетел валютасындағы түсімдер; мұнай секторы ұйымдары жүзеге асыратын операциялардан түсетін басқа да түсімдер (жергілікті бюджеттерге есепке алынатын түсімдерді қоспағанда) – 34 611 767 мың теңге, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін сатудан түсетін түсімдер – 1 216 840 мың теңге, Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын басқарудан түсетін инвестициялық кірістердің түсімдері – 559 259 992 мың теңге. Ұлттық қорды басқаруға байланысты Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының шотынан есепті кезеңде жалпы сомасы 6 535 945 мың теңгеге шығыстар жүргізілді. «2013-2015 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» 2012 жылғы 23 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес 2013 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық қорынан республикалық бюджетке ағымдағы бюджеттік бағдарламалар мен бюджеттік даму бағдарламаларының шығыстарын қаржыландыруға кепілдендірілген трансферт түрінде жоспарланған 1 380 000 000 мың теңгеден 1 380 000 000 мың теңге аударылды, ол жылдық жоспардың 100 %-ын құрайды. Ұлттық қордың басқаруға байланысты қызметтің транспаренттілігін қамтамасыз ету мақсатында аудиттің халықаралық стандарттарына сəйкес 2013 жылға аудиторлық тексеру жүргізілді. Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының активтерін сенімгерлік басқару бойынша Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің бухгалтерлік балансы (мың теңге) Баптың атауы 2013 жылы 2012 жылы 1 2 3 Активтер Ақшалай қаражат жəне оның баламалары 1 321 094 919 669 000 168 Туынды қаржы құралдарын қоспағанда, пайда немесе зиян арқылы əділ құн бойынша ескерілетін қаржы құралдары Қор меншігіндегі 10 338 345 692 8 669 409 000 РЕПО мəмілелері бойынша кепіл ауыртпалығы бар 0 0 Өтеу мерзіміне дейін ұсталатын инвестициялар 104 539 968 93 982 818 Туынды қаржы құралдары 12 247 422 4 222 604 Дебиторлық берешек 9 592 933 1 832 811 Активтер жиыны 11 785 820 934 9 438 447 401 Міндеттемелер мен таза активтер Туынды қаржы құралдары 9 093 035 4 898 498 РЕПО мəмілелері бойынша кредиторлық берешек 0 0 Кредиторлық берешек жəне есептелген шығыстар 21 051 178 5 821 252 Міндеттемелер жиыны 30 144 213 10 719 750 Қазақстан Республикасы Үкіметінің шотын құрайтын таза активтер 11 755 676 721 9 427 727 651

Информация об отчете о формировании и использовании Национального фонда Республики Казахстан за 2013 год Указом Президента Республики Казахстан от 10 июня 2014 года № 835утвержден отчет о формировании и использовании Национального фонда Республики Казахстан за 2013 год. По состоянию на 31 декабря 2013 года средства Национального фонда составляли 13 026 107 161 тыс. тенге (11 755 676 721 тыс. тенге – методом начисления согласно аудированной финансовой отчетности). За 2013 год в Национальный фонд Республики Казахстан поступило 3 432 344 329 тыс. тенге, из которых 3 396 515 722 тыс. тенге за счет поступлений прямых налогов от организаций нефтяного сектора (за исключением налогов, зачисляемых в местные бюджеты), в том числе 1 509 398 736 тыс. тенге (эквивалент9 926 331 тыс. долларов США) являются поступлениями в иностранной валюте, зачисленными на соответствующий счет Национального фонда Республики Казахстан в тенге путем проведения операции последовательной конвертации/реконвертации день в день; других поступлений от операций, осуществляемых организациями нефтяного сектора (за исключением поступлений, зачисляемых в местные бюджеты) – 34 611 767 тыс.тенге; поступлений от продажи земельных участков сельскохозяйственного назначения – 1 216 840 тыс. тенге; поступлений инвестиционных доходов от управления Национальным фондом Республики Казахстан – 559 259 992 тыс. тенге. Со счета Национального фонда Республики Казахстан за отчетный период оплачены расходы, связанные с управлением Национальным фондом, в общей сумме 6 535 945 тыс. тенге. Согласно Закону Республики Казахстан от 23 ноября 2012 года «О республиканском бюджете на 2013-2015 годы» за 2013 год из Национального фонда Республики Казахстан в республиканский бюджет было перечислено 1 380 000 000 тыс. тенге в виде гарантированного трансферта на финансирование расходов текущих бюджетных программ и бюджетных программ развития при плане 1 380 000 000 тыс. тенге, что составляет 100 % от годового плана. В целях обеспечения транспарентности деятельности, связанной с управлением Национальным фондом, была проведена аудиторская проверка за 2013 год в соответствии с международными стандартами аудита. Бухгалтерский баланс Национального Банка Республики Казахстан по доверительному управлению активами Национального фонда Республики Казахстан (тыс. тенге) Наименование статьи за 2013 год за 2012 год 1 2 3 Активы Денежные средства и их эквиваленты 1 321 094 919 669 000 168 Финансовые инструменты, учитываемые по справедливой стоимости через прибыль или убыток, за исключением производных финансовых инструментов находящиеся в собственности Фонда 10 338 345 692 8 669 409 000 обремененные залогом по сделкам РЕПО 0 0 Инвестиции, удерживаемые до срока погашения 104 539 968 93 982 818 Производные финансовые инструменты 12 247 422 4 222 604 Дебиторская задолженность 9 592 933 1 832 811 Итого активы 11 785 820 934 9 438 447 401 Обязательства и чистые активы Производные финансовые инструменты 9 093 035 4 898 498 Кредиторская задолженность по сделкам РЕПО 0 0 Кредиторская задолженность и начисленные расходы 21 051 178 5 821 252 Итого обязательства 30 144 213 10 719 750 Чистые активы, составляющие счет Правительства Республики Казахстан 11 755 676 721 9 427 727 651

анықтамасының түпнұсқасын немесе электронды көшірмесін; 8) мемлекеттік мүлікті сенімгерлік басқару құрылтайшысының депозиттік шотына кепілді жарнаны аудару туралы төлем тапсырмасының немесе түбіртегінің (жеке тұлға үшін) түпнұсқасын; 9) тендерге əлеуетті қатысушы өкілінің, кепілді жарнаны енгізген өкілдің өкілеттіктерін куəландыратын құжаты (жеке куəлікті, паспортты (шетелдік азаматтар үшін) немесе ішкі істер органдары берген уақытша жеке куəлікті ұсынған жағдайда жарамды); 10) əлеуетті қатысушының ақпараттық хабарламада көрсетілген сенімгерлік басқаруға қойылатын талаптарға сəйкестігін растайтын құжаттарды ұсынуы қажет. Жеке тұлға болып табылатын тендерге əлеуетті қатысушы; 1),2),8),10) тармақшаларда көзделген құжаттарды сондай-ақ; 1) жеке куəліктің, паспорттың (шетелдік азаматтар үшін) немесе ішкі істер органдары берген уақытша жеке куəліктің көшірмесін; 2) кəсіпкерлік қызметті заңды тұлға құрмастан жүзеге асыруға құқық бере тін тиісті мемлекеттік орган берген құжаттың көшірмесін (дара кəсіпкер үшін) ұсы нады. Өтінімдерді қабылдау жəне тендерге қатысуға ниет білдірген тұлғаларды тіркеу талап етілетін құжаттардың толық жиынтығы бар болған кезде жүргізіледі. Өтінімдер ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі. Өтініштер қосарланған конверттерде қабылданады. Сыртқы конвертте осы жоғарыда аталған

құжаттар болуы тиіс. Ішкі конвертте үміткердің ұсынысы болуы тиіс. Ішкі конверт өтінім берген сəтте жабық болуы жəне үміткермен мөрленуі тиіс. Егер құжаттар толық көлемде көрсетілген талаптарға сəйкес келмеген жағдайда, өтінішті қабылдау жəне тіркеу жүргізілмейді. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап күнтізбелік 15 күннен кешіктірілмей жасалады. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Қызылорда мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік шотына төленеді: ИИК KZ690705012170173006, СТН 331000024812, БСН 120240012084, БИК KKMFKZ2A, КБЕ 11, КНП 171, ҚР Қаржы министрлігі Қазынашылық комитетінің «Қызылорда облысы бойынша қазынашылық департаменті» ММ, ММ коды 2170173. Тендер өткізу, тендерге қатысу үшін өтінімдер мен тендерлік құжаттама топтамасын қабылдау мына мекенжайда жүргізіледі: Қызылорда қаласы, И.Журба көшесі, 29, 1-қабат. Анықтама алу телефоны: 30-11-64. Құжаттарды қабылдау жəне тендерге қатысушыларды тіркеу ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін жиырма төрт сағат бұрын аяқталады. Тендердің өткізілуі жөніндегі қосымша ақпаратты 8 (7242) 30-11-64 телефоны арқылы немесе www.gosreestr.kz сайытынан алуға болады.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің Жетісу филиалы 2014 жылғы 30 шілдеде сағат 10.00-ден сағат 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталында республикалық меншік нысандарын сату бойынша аукцион өткізу туралы хабарлайды Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасымен республикалық меншіктегі нысандарды сатудың орындалуын сəйкестендіреді. Сауда-саттықтың голланд əдісімен аукционға республикалық меншіктің мына нысандары қойылады: 1. Үй-жай, жалпы алаңы 171,6 ш.м., 1972 жылы салынған, орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Қарасай ауданы, Қаскелең қаласы, Наурызбай көшесі, 35. Баланс ұстаушы – «Алматы облысының қазынашылық департаменті» ММ. Бастапқы баға – 94 519 690 теңге, ең төменгі баға – 8 377 222 теңге. Алғашқы баға – 18 903 938 теңге, кепілді жарна – 2 835 591 теңге. 2. Иж-Планета-5 бесік-арбасы бар мотоцикл, мем.нөмірі 6819 ВВ, 2004 жылы шығарылған, Алматы облысы, Қапшағай қаласы, 5-шағын аудан, 1-үй. Баланс ұстаушы – «Балқаш – Алакөл облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясы» ММ. Бастапқы баға – 195 125 теңге, ең төменгі баға – 21 350 теңге. Алғашқы баға – 39 025 теңге, кепілді жарна – 5 854 теңге. 3. Иж-Планета-5-010-12 бесік-арбасы бар мотоцикл, мем. нөмірі 5991 ВВ, 2004 жылы шығарылған, Алматы облысы, Қапшағай қаласы, 5-шағын аудан, 1-үй. Баланс ұстаушы – «Балқаш – Алакөл облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясы» ММ. Бастапқы баға – 169 675 теңге, ең төменгі баға – 18 566 теңге. Алғашқы баға – 33 935 теңге, кепілді жарна – 5 091 теңге. 4. «Дозорный» кемесі, 1972 жылы шығарылған, Алматы облысы, Қапшағай қаласы, 5-шағын аудан, 1-үй. Баланс ұстаушы – «Балқаш – Алакөл облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясы» ММ. Бастапқы баға – 256 125 теңге, ең төменгі баға – 28 025 теңге. Алғашқы баға – 51 225 теңге, кепілді жарна – 7 684 теңге. 5. Газ-3110101 автокөлігі, мем.нөмірі В 221 ВV, 2002 жылы шығарылған, Алматы облысы, Қапшағай қаласы, 5-шағын аудан, 1-үй. Баланс ұстаушы – «Балқаш – Алакөл облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциясы» ММ. Бастапқы баға – 1 028 260 теңге, ең төменгі баға – 112 511 теңге. Алғашқы баға – 205 652 теңге, кепілді жарна – 30 848 теңге. 6. Газ-31105 автокөлігі, мем. нөмірі В 107 АС, 2005 жылы шығарылған, Алматы облысы, Іле ауданы, Өтеген батыр кенті, З.Батталханов к-сі, 11а. Баланс ұстаушы – «Алматы облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» ММ. Бастапқы баға – 2 023 920 теңге, ең төменгі баға – 221 455 теңге. Алғашқы баға – 404 784 теңге, кепілді жарна – 60 718 теңге. 7. Daewoo Nexia автокөлігі, мем. нөмірі В 107 ВN, 2007 жылы шығарылған, Алматы облысы, Іле ауданы, Өтеген батыр кенті, З.Батталханов к-сі, 11а. Баланс ұстаушы – «Алматы облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» ММ. Бастапқы баға – 1 940 365 теңге, ең төменгі баға – 212 313 теңге. Алғашқы баға – 388 073 теңге, кепілді жарна – 58 211 теңге. 8. Газ-32213217 автокөлігі, мем. нөмірі В 838 ВҮ, 2007 жылы шығарылған, Алматы облысы, Іле ауданы, Өтеген батыр кенті, З.Батталханов к-сі, 11 а. Баланс ұстаушы – «Алматы облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» ММ. Бастапқы баға – 3 077 660 теңге, ең төменгі баға – 336 754 теңге. Алғашқы баға – 615 532 теңге, кепілді жарна – 92 330 теңге. 9. Уаз-39094 автокөлігі, мем. нөмірі В 372 ВZ, 2007 жылы шығарылған, Алматы облысы, Іле ауданы, Өтеген батыр кенті, З.Батталханов к-сі, 11а. Баланс ұстаушы – «Алматы облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» ММ. Бастапқы баға – 983 105 теңге, ең төменгі баға – 107 570 теңге. Алғашқы баға – 196 621 теңге, кепілді жарна – 29 494 теңге. Жылжымайтын мүлікті жекешелендіру кезінде ҚР Жер кодексіне сəйкес жер учаскесіне құқық сатып алушыға өтеді. Жер учаскесінің қадастрлық (бағалау) құнын сатып алушы ҚР Жер кодексіне сəйкес жеке төлейді. Аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне аукцион басталуға дейін жиырма төрт сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарна Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті мемлекеттік мекемесінің шотына төленеді: депозиттік шот KZ790705012170167006, ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті, БИК KKMFKZ2А, БСН 120340000064, КБЕ 11, КНП 171. Қатысушыларға кепілді жарнаның кез келген санын

енгізуге жол беріледі, бұл ретте бір кепілді жарна қатысушыға ол бойынша сауда-саттыққа қатысу үшін осы кепілді жарнаны енгізген жекешелендіру нысанын сатып алу құқығын береді. Аукционға қатысу үшін алдын ала Тізілімнің вебпорталына тіркелуі қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атың, əкесінің атың (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН,) толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, e-mail); 5) ұлттық куəландарушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің вебпорталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталында енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ қол қойылған төмендегі құжаттардын электрондық қөшірмелерін (сканерленген) өтінімді (бұдан əрі – өтінім) Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Назар аударыңыз! Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін Тізілім веб-порталында үш минут ішінде өтінім берілген сату нысаны бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің Тізілім дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізіледі, сондай-ақ сатушының шотына сауда-сатық өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның аукцион басталуға дейін жетпіс екі сағат бұрын түспеуі Тізілім веб-порталында өтінімді қабылдаудан бас тарту үшін негіз болып табылады. Аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттық өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион: 1) егер аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы осы Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының сонғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін бірінші болып растаған қатысушы саудасаттықтың голланд əдісі бойынша аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімаз ЭЦК-ны пайдалана отырып, аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Алматы қаласы, Желтоқсан көшесі, 114 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Аукцион жеңіпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде көрсетілген құжаттардың көшірмелерін, көрсетілген құжаттардың түпнұсқаларын не нотариалды куəландырылған көшірмелерін салыстыру үшін міндетті түрде қөрсете отырып сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www. gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7272) 67-70-39, 67-70-50 телефондары арқылы алуға болады.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Астана қаласының мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 22 шілдеде сағат 10.00-ден сағат 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің вебпорталында республикалық меншік нысандарын сату бойынша электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды Республикалық меншік нысандарын сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың голланд əдісімен электрондық аукционға мына республикалық меншік нысандары қойылады: 1. «Volvo S80» маркалы автокөлік, м/н Z 605 RN, 2005 жылы шығарылған, қорап YV1TS595751414576, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының аппараты) «Астана қалалық сотының кеңсесі» ММ, мекенжай: Астана қаласы, Шыңтас к-сі, 8. Алғашқы бағасы – 1 015 727 теңге, бастапқы бағасы – 5 078 635 теңге, ең төменгі бағасы – 295 321 теңге, кепілді жарна – 152 359,05 теңге. 2. «Ваз-21101» маркалы автокөлік, м/н Z 894 CN, 2007 жылы шығарылған, қорап XTA21101071064899, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының аппараты) «Астана қалалық сотының кеңсесі» ММ, мекенжай: Астана қаласы, Шыңтас к-сі, 8. Алғашқы бағасы – 225 535 теңге, бастапқы бағасы – 1 127 675 теңге, ең төменгі бағасы – 65 574 теңге, кепілді жарна – 33 830,25 теңге. 3. «Ваз-21101» маркалы автокөлік, м/н Z 895 CN, 2007 жылы шығарылған, қорап ZTA21101071065584, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы

Жоғарғы сотының аппараты) «Астана қалалық сотының кеңсесі» ММ, мекенжай: Астана қаласы, Шыңтас к-сі, 8. Алғашқы бағасы – 241 645 теңге, бастапқы бағасы – 1 208 225 теңге, ең төменгі бағасы – 70 258 теңге, кепілді жарна – 36 246,75 теңге. 4. «Volkswagen Passat» маркалы автокөлік, м/н 39 SK, 1997 жылы шығарылған, қорап WVWZZZ3BZWE152763, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Президентінің Күзет қызметі, мекенжай: Астана қаласы, Сарыарқа д-лы, 23. Алғашқы бағасы – 589 907 теңге, бастапқы бағасы – 2 949 535 теңге, ең төменгі бағасы – 313 501 теңге, кепілді жарна – 88 486,05 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жария лан ған күннен бастап жүргізіледі жəне 2014 жылғы 21 шілдеде сағат 10.00-де аяқталады. Кепілді жарна «Астана қаласының мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік шотына төленеді: KZ880705012170181006, БСК KKMFKZ2A, БСН 120340010824, «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті» ММ банкіне, СТН 620300352948, КБЕ-11, КНП-171. Аукционға қатысу үшін мыналарды көрсете отырып, Тізілім веб-порталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін;

4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ қойылған аукционға қатысуға өтінімді Қағидадағы қосымшаға сəйкес нысан бойынша Тізі лімнің вебпорталында тіркеу қажет. Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін Тізілім веб-порталында үш минут ішінде өтінім берілген сату нысаны бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің Тізілім дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізіледі. Сатушының шотына сауда-саттық өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілдік жарнаның аукцион басталуға дейін жетпіс екі сағат бұрын түспеуі Тізілім веб-порталында өтінімді қабылдаудан бас тарту үшін негіз болып табылады. Тізілім дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болған жағдайда, Тізілім веб-порталында өтінімді қабылдау жəне қаты сушыны аукционға жіберу жүзеге асырылады. Тізілім дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болмаған жағдайда, Тізілім веб-порталында қатысушының өтінімі кері қайтарылады. Автоматты түрдегі тексеру нəтижелері бойынша Тізілім веб-порталында қатысушының өтінімінде көрсетілген электрондық мекенжайына өтінімді қабылдау туралы электрондық

хабарлама не өтінімді қабылдаудан бас тарту себептері туралы электрондық хабарлама жіберіледі. Аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша аукцион нəтижелері аукцион

нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚны пайдалана отырып, аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Астана қаласы, Əуезов көшесі, 14 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте, аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстыру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; 2) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариат куəландырған көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7172) 32-13-33, 32-44-82 телефондары арқылы алуға болады.

11

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі, 010000, Астана қаласы, Орынбор к-сі, № 8, Министрліктер үйі, 11-кіреберіс, 643-бөлме, телефон: 8 (7172) 74-25-24, «Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті» РМК байқау кеңесі мүшелерінің бос лауазым орнына конкурс жариялайды, 050040, Алматы қ., Əл-Фараби д-лы, 71, телефон: 8 (727) 377-35-20, негізгі қызметі: білім жəне ғылым саласында өндірістік-шаруашылық қызметті жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білімінің, сондайақ мынадай талаптардың бірі: білім беру салаcындағы еңбек өтілі кемінде он жыл; білім саласындағы басшылық қызметте (заңды тұлға басшысы немесе оның орынбасарлары) кемінде бес жыл болуы. Байқау кеңесінің мүшесі ретінде: 1) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен соттылығы өтелмеген немесе алынбаған; 2) заңды тұлғаны банкрот деп тану туралы шешім қабылданғанға дейін бір жылдан астам осы заңды тұлғаның басшысы болған; 3) бұрын сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасаған; 4) байқау кеңесінің басқа мүшесімен немесе мемлекеттік кəсіпорын басшысымен жақын туыстық жəне туыстық қатынастағы адамды байқау кеңесінің мүшесі ретінде сайлауға болмайды. Конкурсқа қатысу үшін ұсынылатын қажетті құжаттардың тізбесі: 1) конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2) мемлекеттік жəне орыс тілдерінде түйіндеме; 3) еркін нысанда жазылған өмірбаян; 4) үміткердің жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесі; 5) білімі туралы құжаттың көшірмесі; 6) еңбек кітапшасының (ол болған кезде) немесе еңбек шартының көшірмесі немесе соңғы жұмыс орнына қабылданғаны жəне еңбек шартының тоқтатылғаны туралы бұйрықтардың көшірмесі; 7) Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу комитетінің аумақтық бөлімшелері берген соттылығы жəне сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары жоқ екендігін растайтын құжаттар. Конкурсқа қатысушы біліміне, жұмыс тəжірибесіне, кəсіби деңгейіне қатысты (біліктілікті арттыру, ғылыми атағы мен дəрежесі туралы құжаттардың ғылыми жарияланымдарының, бұрынғы жұмыс орнының басшысы ұсынымының көшірмелері) қосымша ақпаратты ұсына алады. Үміткер конкурстық өтінімнің түпнұсқасын «Түпнұсқа» деп белгіленген конвертке салып мөрлейді. Бұл конвертте үміткердің аты-жөні жəне мекенжайы көрсетілу тиіс. Содан кейін конверт сыртқы конвертке салынып мөрленеді. Ішкі жəне сыртқы конверттер: а) шақыруда немесе мерзімдік басылымдағы ақпаратта көрсетілген мекенжай бойынша тиісті саладағы уəкілетті органға (жергілікті атқарушы органға) бағытталуы; б) «Байқау кеңесі мүшелерінің - мемлекеттік кəсіпорынның байқау кеңесі мүшелерінің конкурсы» жəне «2014 жылдың «05» тамызының 12.00 сағатына дейін АШУҒА БОЛМАЙДЫ» (шақыруда немесе мерзімдік басылымда көрсетілген конвертті ашу күні мен уақыты) деген сөздерді қамтуы тиіс. Конкурстық өтінім мемлекеттік жəне орыс тілдерінде бір-бір данадан жіберіледі. Байқау кеңесі мүшесінің лауазымын атқаруға конкурс өткізу туралы хабарландыру республикалық ресми бұқаралық құралдарында, соңдай-ақ тиісті саладағы уəкілетті органның интернет-сайтында мемлекеттік жəне орыс тілдерінде конкурс өткізілетін күнге дейін күнтізбелік отыз күн бұрын жариялануы тиіс. Конкурсқа қатусышыларға қосымша мəліметтерді Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің Əкімшілік департаментінің кадр жұмысы басқармасының мына телефоны арқылы білуге болады: 8 (7172) 74-25-24 (643-бөлме). Атырау облысы денешынықтыру жəне спорт басқармасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 18 қарашадағы «Азаматтық қызметке кіру жəне азаматтық қызметшінің бос лауазымына орналасуға конкурс өткізу ережесін бекіту туралы» №1353 қаулысы негізінде «Атырау» облыстық волейбол командасы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кəсіпорын директорының лауазымына орналасуға конкурс жариялайды Кəсіпорынның мекенжайы: Атырау облысы, Атырау қаласы, Смағұлов көшесі, 5 «а». Қызмет түрі: Өңірде волейболды дамыту жəне насихаттау, спорт саласындағы өндірістікшаруашылық қызметті іске асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білімі – жоғары педагогикалық, спорттық. Мамандығы – дене тəрбиесі, денешынықтыру жəне спорт. Мекемелерде спорт саласы бойынша бес жылдан кем емес басшылық қызметте болуы тиіс. Конкурсқа қатысушы Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Денешынықтыру жəне спорт туралы», «Мемлекеттік мүлік туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Мемлекеттік тіл туралы» Қазақстан Республикасының заңдарын, Бюджеттік кодексті білуге тиіс. Конкурсқа қатысуға тапсырылатын қажетті құжаттар: 1) Қоса берілген құжаттардың тізбесінде көрсетілген конкурсқа қатысушының өтініші; 2) Конкурсқа қатысушының жеке басы куəлігінің көшірмесі; 3) Қазақ жəне орыс тілдерінде түйіндеме; 4) Өмірбаян (еркін түрде жазылған); 5) Білім туралы құжаттардың көшірмелері; 6) Еңбек кітапшасының көшірмесі немесе еңбек өтілін растап куəландырылған құжаттардың көшірмесі; 7) Алдын ала медициналық куəландырудан өткені туралы анықтама; 8) Соттылығы немесе жоқ екендігі туралы анықтама; 9) Мекенжайы туралы анықтама; 10) Əскери есеп құжаттарының көшірмесі. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар ресми республикалық бұқаралық ақпарат құралдарының басылымдарында («Егемен Қазақстан», «Казахстанская правда» газеттері) жəне Интернет ресурстарында жарияланған күннен бастап, 15 күнтізбелік күн ішінде мына мекенжайға тапсырылуы тиіс: Атырау қаласы, Абай көшесі, 10 «а», 14-бөлме, Атырау облысы денешынықтыру жəне спорт басқармасы. Анықтама телефоны: 8 (7122) 320524. Құжаттарды тапсырудың мерзімі аяқталғаннан кейін 5 жұмыс күні ішінде конкурстық комиссия конкурсқа жіберу туралы шешім қабылдап, үміткерлердің тізімін бекітеді жəне 10 күнтізбелік күн ішінде үміткерлермен əңгімелесуді өткізеді.

«Ақбақай кен-металлургия комбинаты» АҚ Директорлар кеңесі (бұдан əрі – қоғам), мекенжай: Қазақстан Республикасы, Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданы, Ақбақай кенті, Қуанышбаев к-сі, 1, акционерлердің жылдық жалпы жиналысын 07.08.2014 ж. сағат 11.00-де мына мекенжайда шақыру туралы хабарлайды: Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданы, Ақбақай кенті, Қуанышбаев к-сі, 1. Қоғам акционерлерін тіркеу 07.08.2014 ж. сағат 10.00-де басталады. Жиналым болмауы жағдайында, жиналысты қайталап өткізу күні 08.08.2014 ж. сағат 11.00де сол мекенжайда. Жиналысқа қатысуға құқылы акционерлердің тізімін жасау күні 01.08.2014 ж. Күн тəртібі: 1. Акционерлердің жылдық жалпы жиналысының күн тəртібін бекіту; 2. Қоғамның 2013 жылғы жылдық қаржылық есептілігін бекіту; 3. 2013 жылғы таза табысты бөлу тəртібін бекіту. Жай акциялар бойынша дивидендтер төлеу туралы шешім қабылдау жəне қоғамның бір жай акциясына есептегенде дивиденд мөлшерін бекіту. Акционерлер жəне олардың өкілдері күн тəртібі бойынша материалдармен мына мекенжайда таныса алады: Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданы, Ақбақай кенті, Қуанышбаев к-сі, 1. Өзіңізбен бірге жеке куəлік немесе сенімхат болуы тиіс.

Акционерное общество «Дорожно-строительное управление № 13», Алматинская область, Енбекшиказахский район, г. Есик, ул. Космонавтов, 9, РНН 091200002663, производит выплату дивидендов по привилегированным акциям за 2013 год, дата начала выплаты дивидендов 14 июля 2014 года по адресу: АО «ДСУ-13», г. Есик, ул. Космонавтов, 9, тел.+7 (72775) 76589.

ТОО «Acora-5», БИН 130340020166 извещает о прекращении деятельности. Претензии принимаются в течение 1-х месяцев со дня опубликования объявления по адресу: г. Алматы, ул. Сатпаева, 22, офис 7.

В связи с утерей сертификата КТА, выданного на имя Ге Александра Вячеславовича считать недействительным.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru. Қазақстан Республикасы Қол добы федерациясының ұжымы Қазақстан Республикасы Қол добы федерациясы президентінің орынбасары Есет Ахметұлы ƏМІРЖАНОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты оның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Марқұмның жаны жəннатта, топырағы торқа болсын.


12

www.egemen.kz

4 шілде 2014 жыл

 Жүрекжарды

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Аспан алаќанындаєы Астана Көктем кеп, көк майсасын төсеген бе, Гүлдер өлең оқып тұр көшелерде! Жиырма төрт жыл жүрегім жайқалғалы, Қанша көктем қалды екен пешенемде! – деп мұнан екі жыл бұрын Астананың гүлге оранған көшесінде жүріп, осылай күбірлеп едім. Жыл сайын жасанған сұлудай қарына білезік, саусағына жүзік салып, əшекейлі сəукелесімен бой көтеріп биіктей түскен əсем Астана кімді болсын бауырына басып алатыны анық. Кімді болсын сүйсіндіретіні хақ...

Бүгінде бейбіт күннің бесігінде тербеліп өркендеп келе жатқан Астана сіз бен біз көрген жұлдызды жылдарды артқа тастады. Астанамен құрдас сəби ержетіп, осы қаламен бірге есейіп келеді. Біз жүрген жолдар тарихқа айналса, Есілдің толқынында тағдырлар қаланып жатыр! Алғашқыда «Астананың суығынан» сескенетін біздің ел, ағылып келіп, Арқаның желі мен лебін де жылытып жіберді. Күн сайын сөмкесін арқалап, аядай жерді жастанып, еңбек етіп жүрген біздің жастар осы қаланың ертеңіне елеңдейді. «Өз қолымызбен тұрғызып едік» деген мақтаныш сезімін сіңіріп,

ұрпағының санасында сақталғысы келеді. Қазаққа қалатын Астананың қабырғасы түзу, еңсесі биік, көркем қала болуын Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың өзі назарға алды. Миллиондаған қара көздердің үмітін жағып, жүректердің келешекке деген сенімін оятты. Астана аспан алақанындағы қазақ жұртының түпкі тарихына бойлады. Расында, бұл арғы ата-балаларымыздан, Көк түріктен жалғасқан тəуелсіздік тұғырындай ұлы идея болатын. Доспамбеттің «Сарыарқаның бойында соғысып өлген өкінбес» дегені, Ақтамберді толғауларындағы елдік идеялар, Махамбеттің «Еділдің бойы ен тоғай,

ел қондырсам деп едім» деп жырға қосуы Нұрсұлтан Əбішұлының жадында жаңғырып, ақыры ақиқат шындыққа айналды. Жұдырықтай жұмылып, бірліктің бағасын білетін қазақ халқының ұлттық қауіпсіздігі Елбасы үшін бірінші кезекте тұрды. Өтпелі кезеңдегі өте қиын асулардан өткен соң елімізде тұрақтылық, ұлтаралық келісім мен мəдени-рухани даму дəуірі басталып кетті. Бұл – біздің үкілеген үмітіміздің мақсатқа айналғаны, жақсы жетістіктермен бірге айтыла беретін шындығымыз. Бүгінде біздің көз алдымызда өсіп келе жатқан Астана Қазақстанның

брендіне айналды. Өрелі идеясымен əлемнің назарын аударған Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев өмірлік биік мұраттар жолында бүкіл күш-жігерін жұмсап келеді. Мемлекеттік ірі жобалар бұған дəлел. Алысқа бармай-ақ, «Мəдени мұра» бағдарламасын алайықшы. Дүние жүзінде теңдесі жоқ 100 том фольклор тек біздің қазақта бар! Жаһандану үрдісі жаңа ғасырдың басты белгісі болғандықтан, мемлекет терді ықпалдасып өмір кешуге бағыттайды. Соны айқын түсінген Н.Ə.Назарбаев Шығыс пен Батыс, Еуропа мен Азия орталығында, Еуразия кіндігінде орналасқан Қазақ елін тек

алға, биіктерге бастаудың үйренерлік үздік үлгісін жасап берді. Бүгінде Қазақстанның алдында ең озық дамыған 30 елдің қатарына қосылу мақсаты тұр. Миллиондаған жүректерді бір арнада тоғыстырған біздің ел қашанда даладай кеңдігімен, баладай пейілімен өзгені өзектен тепкен жоқ. Керегесі кең, бір шаңырақтың астында шалқып өмір сүріп жатқан ұрпақтың жанарында əлі де жазылмаған жырлардың жалыны сезілетіндей болады маған... Алтын əріптермен тарихы жазыла бастаған Астананың ғасырлар бойы жалғасатын, Мəңгілік елге бастайтын шуақты таңдары күтіп тұр деп сенемін...

Бұл мекенде орындалатын армандар ғана өмір сүретін шығар... Гүл қауызына үміттер түнеп, ешкімнің сағын сындырмау үшін бүршік ататын шығар... Кешегі күдігіміз сейіліп, атқан таңның нұрын тəубемен сіңіретініміз сондықтан болар. Тəуелсіздігіміздің бойтұмарындай аяулы Астана əсемдігі күн сəулесімен сұлулана түсетін шаһар боларына мен де сенемін. Əрбір аулада айдары желбіреген қаракөз перзенттеріміз өз елінің келешегі үшін күлімдеп, ертеңі үшін еңбек ететін алып жүректі азаматтар болса екен... Динара МƏЛІКОВА.

 Спорт

 Кино

Ќазаќтар мен корейлер бірігіп кино тїсіруге келісті Ґзгеше турнир

Жуырда IV алматылық қайырымдылық футбол турнирі мəреге жетті. Оған 19 команда қатысып, жарыс əділ өтуі үшін білікті төрешілер шақыртылды.

Елімізде «MG Production» мен Оѕтїстік Кореядаєы атаќты «Плюс F» кинокомпаниясы ўзаќ мерзімді келісімшартќа ќол ќойды Екінің бірі елімізде «MG Production» деп аталатын кинокомпанияның бар екендігін білмесе де, бір қауым көрермен осы компания түсірген «Елес қуған сайыпқыран», «Обратная сторона», «999», «Ана жүрегі» деп аталатын картиналарды көрген. Сонымен, Қазақстандағы аталмыш компания Оңтүстік Кореядағы атақты «Плюс F» компаниясымен көркем фильмдер мен телесериалдар түсіру туралы ұзақ мерзімді əріптестік келісімшартына қол қойды. Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан».

Мəселен, «Плюс F» кинокомпаниясы өз елінде табысты телесериалдар мен көркем фильмдер түсіруге əбден машықтанған, абыройлы картиналар жасаумен аты шыққан кинокомпаниялардың бірі. Осынау кинокомпания түсірген талай картиналар халықаралық кинофестивальдердің лауреаты атанған. Ал Қазақстандағы «MG Production» кинокомпаниясының да аяқ алысы жаман емес. Биыл жыл басында «Елес қуған сайыпқыран» атты ғылыми фантастикалық элементтері бар көркем фильмді бірден екі тілде тарту еткені оқырманға аян. Шындығында, жаңа фильм

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

«Егемен Қазақстан».

Ең бастысы, теңбіл доп жарысынан түскен барлық қаражат қайырымдылық мақсатқа жұмсалады. Яғни, «ДЦП» ауруымен ауыратын балаларға медициналық құралдар жəне де медициналық препараттар сатып алынбақ. – Менің ойымша қайырымдылық турнирде жеңімпаз, ұтылған деген болмайды, тек достық қана болады, – дейді «Алтын Қыран» Қайырымдылық қорының өкілі Тоғжан Тілегенова. Себебі, осынау турнир – бұл қатысушыларға достық қарым-қатынас орнатуға, жаңадан əріптестер тауып, танысуға, саламатты өмір салтына жетелейтін мүмкіндіктер алаңы. – Соңғы жылдары дəстүрге еніп келе жатқан қайырымдылық турнирдің – игілікті бастамалар

экшн жанрын жақсы көретін көрермендердің көңілінен шыққан-ды. Алғашқы қазақ блокбастері ауқымды спецэффектілерімен, сапалы графикасымен де ерекшеленді. – Бұл – кинематография саласында екі елдің бірігіп жұмыс істеуінің бірінші мысалы. Оңтүстік Кореяның теле жəне ки ноөнімдері Азия мен ТМД елдерінде үлкен сұранысқа ие. Біз қолға алған бастама қазақстандық-кореялық киножобаларды жаңа рынокқа шығаруға көмектеседі, – дейді «MG Production» кинокомпаниясының бас директоры Ернар Мəліков. Ернар Мəліковтің айтуынша, бұл қадам Қазақстан мен Оңтүстік Корея арасына тартылған мəдени көпірді мемлекеттік деңгейде ғана бекемдеп қоймай, қазақтар

Меншік иесі:

Айнаш ЕСАЛИ,

мен корейлерді жақындастыра түсудің игі амалдары болып табылады. – Біздер екі елдің мəдениеттерін, тарихи құндылықтары мен əдет-ғұрыптарын бір-біріне бұрынғыдан да түсінікті етіп, жақындастыра беруді де ниет етіп отырмыз, – дейді қазақстандық кинематограф. Қысқасы, келісімге келген екі кинокомпания өз жобаларын жүзеге асыру үшін мемлекеттік телеарналар мен киностудиялардың көмегіне сүйеніп жəне жеке демеушілер тартуды көздеп отыр. Мұндай жобалар – кино жəне телесериалдар түсіру өндірісі Қазақстан үшін коммерциялық тұрғыда тиімді болуына септеседі деп ойлайды киногерлеріміз. АЛМАТЫ.

қатарына қосылғаны қуантады. Жəне де менің байқағаным, мен қа тысқан басқа турнирлермен

салыстырғанда, бұл жерде ойыншылар да жақсы өнер көрсетіп, жарақат өте аз болды, тіпті, ауыр жарақат болмады, – деді НСК сақтандыру компаниясының дəрігері. – Бір жағынан, жігіттер осындай қайырымдылық іс-шарасына қатысып, өздерінің үлестерін қосса, екінші жағынан, олар саламатты өмір салтын ұстануда. Əр жыл сайын турнирге жаңа

АЛМАТЫ.

 Бəрекелді!

Аќсаќалдарды Алакґлге шаќырып, алєысќа бґленді Дəулет СЕЙСЕНҰЛЫ.

Семей өңірінде кəсіпкерлер аз емес. Ал осы өңірде туризмді дамытуға атсалысып келе жатқан азаматтарды көп деуге келмейді. Исағали Омаралинов сондай азаматтардың бірі ғана емес, бірегейі. Оның бұл мəселемен айналысып келе жатқанына ширек ғасырдан асып барады. Қазірде айдынды Алакөл жағасындағы 350 орындық ең үлкен демалыс кешені осы азаматтың иелігінде. Мұнда

тынығушыларға барынша қолайлы мүмкіндік жасалған. Өткен жылы осында екі отбасылық сəнді коттедждер салынды. Ал олардың сапасы шетелдердегі демалыс орындарынан еш кем емес. Бір сөзбен айтқанда, «Əйгерім» шетелдік қонақтарды қабылдауға да сақадай сай əзір. Жуырда, яғни жаңа маусым алдында Исағали Қалимұсаұлы Өскемен мен Семейдің жəне облыстың бірқатар аудандарының жалпы жиыны отыздан астам еңбек ардагерлерін Алакөлге шақырып, тегін тынықтырып, демалдырды.

Бес күнге созылған демалыс барысында жасы сексенге тақаған ақсақалдарға мейлін ше құрмет көрсетілді. Яғни, мазмұнды кеш, ойын-сауыққа дейін ұйымдастырылды. Сол себептен де ақсақалдар ақсұңқар секілді жемін шашып жеп жүрген азаматқа дəн риза болды. Бұған дейін де мектеп, мешітке, спорт мекемелеріне қамқорлық танытып келе жатқан Исағалиды қалай мақтасаң да сыйымды. Осы орайда сапарда көңілімізге түйіп қайтқан келелі мəсе лені айта кетсек еш артық тығы жоқ

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

командалар қатысуда. Жүлделі орын алған командалар кубок, медаль алса да, бұл жерде ең бастысы осы ізгі шараға қатысу деп ойлаймын, – деді «MEGA» командасының капитаны Əлішер Əлиев. Турнирге төрт жылдан бері қатысып, биыл бірінші орын алған Marseille («Қазақстан Халық Банкі») командасының капитаны Дияр Əзбергенов турнирдің жа рыстан гөрі, қайырымдылық іс-шара екендігіне көңіл бөліп, жиналған қаражат мүгедек балаларға жұмсалатынына қуанады. Сонымен теңбіл доп тур нирін ұйымдастыруға «Бола шақ» корпоративтік қоры, Қазақстандағы Лондондық экономикалық мектебінің қауымдастығы, Қазақстандағы Империал колледж қауымдастығы, «Халық аралық «Алтын Қыран» қайырымдылық қоры «Altyn Kyran» атсалысты. Осы жылы турнирге «RG Brands» компаниясы, «OneCard», «Fidelity» фитнес-клубы, «НСК» сақтандыру компаниясы, MarseillePub, «Команда Я волонтер» Қоғамдық қоры демеушілік танытқан.

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 747-63-01; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

деп білеміз. Яғни, Ала көлге барып қайту мəселесі əлі күнге дейін өз шешімін таппай келеді. Жалаңашкөлден Алакөлге дейінгі небəрі елу шақырым жерге теміржол тартылса дейміз. Олай болмаған күнде осы екі аралықтағы жолға асфальт төселсе бұл мəселе жартылай болса да өз шешімін тапқан болар еді. Ал еліміздің Астана, Алматы сынды ірі қалаларымен бірге, Өскемен, Семейден Алакөлге тікелей ұшақ ұшырыла бастаса оның айтары жоқ. Мемлекетіміз əлемдегі аса дамыған 30 елдің қатарынан көрінуге талпынып отырған шақта бұл қияли əңгіме емес. Туризмді дамытсақ, еліміз де қоса дамитындығын кім жоққа шығарады! СЕМЕЙ.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Жақсыбай САМРАТ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №346 ek

Profile for Egemen

04072014  

0407201404072014

04072014  

0407201404072014

Profile for daulet
Advertisement