Page 1

Бүгінгі нөмірде:

№140 (28079) 4 МАУСЫМ СЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Айдынды Алакөл 4-бет Кванттық механика жəне діни таным 5-бет Білім – өркениет өрісі 6-бет Қиял қанаты талмайды 8-бет

Ќазаќстан – Латвия:

Ынтымаќтастыќтаєы жаѕа ќадам Кеше Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев елімізге ресми сапармен келген Латвия Республикасының Президенті Андрис Берзиньшпен кездесті. Кездесу барысында Қазақстан-Латвия қарымқатынастарын сапалы жаңа деңгейге көтеруге ба ғытталған өзара іс-қимылдың негізгі бағыттары қарастырылды. Тараптар саудаэкономикалық жəне көліктранзиттік ынтымақтастық аясын кеңейту жолдарын да талқылады. Айқын НЕСІПБАЙ, Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Ќазаќстан мен Еуроодаќ – стратегиялыќ серіктестер Кеше Ақордада Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Еуропалық комиссияның төрағасы Жозе Мануэль Баррозумен кездесіп, Еуроодақ пен еліміз арасындағы қарым-қатынастың сан қырлы мəселелерін талқылады. Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Кездесуден соң журналистерге арнап берілген брифингте Елбасы: «Қазақстан Еуропалық Одақпен қарым-қатынасты дамытуға страте гиялық тұрғыда мəн береді. Еуропалық Одақ, Еуропа мемлекеттері Қазақстан үшін ең үлкен экономикалық əріптес болып табылады», дей келе, екі арадағы сауда-саттық көлемінің 53 млрд. доллардан асып отырғанын, тəуелсіздік жылдары ішінде Еуропа елдерінен Қазақстанға тартылған инвестицияның 80 млрд. долларға жетіп, жалпы инвестиция көлемінің 49 пайызын құрағанын айтып өтті. «Сондықтан біздің бүгінгі кездесуіміз өте нəтижелі болды

деп санаймын. Кездесу барысында Еуропалық Одақ пен Қазақстан арасындағы кеңейтілген серіктестік жəне ынтымақтастық туралы жаңа келісімді тезірек қабылдау мəселесін қарастырдық», деген Елбасы Қазақстанның БСҰ-ға өтуіне Еуропалық Одақ тарапынан қолдау көрсету, екіншіден, қазақстандық ұшақтардың Еуропа кеңістігінде ұшуына қарсылық жасамау мəселесін қарау, үшіншіден, виза бойынша Қазақстанға жеңілдіктер қарастыру бағыттарында Еурокомиссия төрағасымен келі сімге келгенін назарға салды. Мемлекет басшысы сондайақ гу мани тарлық байланыстар, жастардың білім алуы, басқа да бірқатар салалар мен халықаралық, өңірлік мəселелер бойынша өзара

пікір алма сылғанын жеткізді. Еуропалық комиссия төрағасы өз кезегінде былай деді: «Қазақстан Президентіне шақырғаны үшін алғысымды жеткізгім келеді. Нұрсұлтан Назарбаевтың Брюссельге сапары жақсы есімде. Ол бір өте табысты сапар болып, екіжақты байланыстардың тереңдей түсуіне зор ықпал жасады. Ал менің осы сапарымды нағыз қажет мезгілде жасалған барыскеліс деп есептеймін. Бұл сапар екі арада дипломатиялық қатынастар орнауының 20 жылдығы тұсында өтуімен ғана емес, сонымен бірге, біздің қарым-қатынастарымыздың жан-жақты, сан-салада дамуымен ерекшеленетін тұста өтіп отырғанымен құнды». Осылай деген ол Еуропалық Одақ пен Қазақстанның арасындағы кеңейтілген серіктестік жəне ынтымақтастық туралы жаңа келісім жаңа буын келісімі болатынына сенім білдірді. (Соңы 2-бетте).

 4 маусым – Мемлекеттік рəміздер күні

Ел абыройы:

Елтаѕба, Ту, Əнўран

Дəуір тудырєан, халыќ ќалаєан Шəмші Қалдаяқов пен Жұмекен Нəжімеденовтің осыдан жарты ғасыр шамасы бұрын жазылған «Менің Қазақстаным» əні уақыт сынынан өтіп, халықтың қалауымен 2006 жылдың қаңтарында дүйім қазақ елінің

əнұранына айналды. Əн өлеңнің мəтініне уақыт пен тəуелсіздік талабына сай тиісті өзгерістерді өз қолымен енгізгеннен кейін оны Қазақстан Республикасының Мемлекеттік əнұраны етіп қабылдау туралы ұсынысты ел

Тағайындау

Парламентіне Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қолдаған болатын. «Менің Қазақстаным» əні, бір замандағы «Елім-ай» сияқты, дəуір тудырған тағдырлы əн. Оның шығу тарихын зерделеген салиқалы еңбектер дүниеге келуде. Солардың бірі – қарағандылық заң қызметкері Марат Азбанбаевтың «Менің Қазақстаным – Жұмекен» атты деректі эссе-толғамдар кітабы. Ал біртуар Шəмшінің іні досы, көп жылдар бойы аралас-құралас болып, сан сырды көкейіне түйген белгілі қаламгер Еркінбай Əкім құловтың «Əн патшасы Қалдаяқов» атты роман-эссесінен де елдің осы бас рəмізі хақында алар тағылым аз емес. Біз осы екі автордан «Менің Қазақстаным» əніне себеп болған жайлар туралы өз пайымдарын айтып берулерін өтінген едік. (Соңы 3-бетте).

Мемлекет басшысының Өкімімен Асқар Ахметұлы Мусинов Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жауапты хатшысы қызметіне тағайындалды. *** Мемлекет басшысының Жарлығымен Асқар Ахметұлы Мусинов басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасының Біріккен Араб Əмірліктеріндегі Төтенше жəне өкілетті елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Оңтүстік Африка Республикасындағы Төтенше жəне өкілетті елшісі міндетін қоса атқарушы қызметінен босатылды.

Қазақстанға ресми сапармен келген Латвия Президенті Андрис Берзиньш өткен жексенбіде бұрынғы Спасск лагері орнында болып, осында елдеріне орала алмаған кешегі отандастарына арнап орнатылған ескерткіштің ашылу рəсіміне қатысқан еді. Бұл жерде көптеген латыштардың қаза тапқанын, олардың əрқайсысы əрқашан есте сақталатынын айтып, латыш халқы атынан ескерткіш жанына гүл шоқтарын қойды. Саяси қуғын-сүргінге ұшырағандардың ұрпақтары Даугава өзенінің жағалауынан орамалға түйіп əкелінген топырақты əкеағалары қабіріне септі. Олар барша халыққа ортақ қасірет құрбандарын есте тұтып, құрмет көрсетуге арнал ған шараларға қолдау көрсетуші қазақстандықтарға ризашылықтарын білдірді. Аты аталса жан түршіктірер ГУЛАГ-тың кешегі кеңестік кеңістіктегі қаптаған бөлімшелерінің бірі болған ҚАРЛАГ та зұлымдық ордаларының қайқайсысынан артық соқпаса кем болмағаны белгілі. Сталиндік саяси зорлық-зомбылық шарықтаған шақта сан мың адамның шетсізшексіз далалық түрмесіне айналған онда көптеген қуғындалған халықтармен бірге латыштар да азап шекті. Балтық жағалауындағы

шағын елдің 1 мыңға тарта азаматы оны алғашқы толтырушылар болды. Бұлардың тобында соғыс алдындағы тəуелсіз мемлекеттің туын жоғары ұстаушы, Латвия теңіз флотының қолбасшысы, адмирал Теодар Спаде сынды айтулы тұлғалар аз болмады. Осынау содыр саясат зардабына жазықсыз ұшыраған жандар ұрпақтары жанын сыздатқан жара жазылған жоқ. Ол сол қорқынышты уақытта жұрт үрейін ұшырған Спасск лагері құрбандары жерленген жерде одан сайын жүрек өртейді. Қарағандыға жолы түскен əр елдер басшылары алдымен ауыр тағдырға тап болған жерлестері топырағына тағзым етеді. Келіссөздер кезінде Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Латвияны Балтық жағалауындағы маңызды серіктес санайтынын атап өтті. Сіздің сапарыңыздың екі ел арасындағы өзара қарым-қатынастарды жандандыру үшін өте үлкен мəні бар. Сіздер Еуроодаққа

кіру қарсаңында тұрсыздар, онда жүріп жатқан үдерістерге қатысты көзқарас тұрғысынан алғанда, бұл біз үшін де қызығушылық туғызады. Біздің келіссөздеріміз жемісті болады, ал бизнес-форум іскерлік топтардың байланыс орнатуына оң ықпал етеді деп ойлаймын, деді Мемлекет басшысы. Ал Андрис Берзиньш Латвияның бизнес қоғамдастығы өкілдерінің қазақстандық серіктестерімен бірлескен жобаларға қызығушылығы жоғары екенін атап өтті. Бірлескен баспасөз мəслихатында кездесуді қорытындылай келіп, Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан мен Латвия қарым-қатынасы жүйелі дамуымен ерекшеленетініне тоқталды. Бүгінде біздің елдеріміз арасындағы екіжақты саяси үнқатысу белсенді жəне сенімді сипатта. Парламенттер мен үкіметтер, министрліктер мен ведомстволар, іскерлік жəне ғылыми топтар деңгейінде тығыз байланыс қалыптасқан. Біздің елдеріміз

Ќарым-ќатынас арта тїспек Екі ел арасындағы сауда айналымы бүгінде 350 млн. АҚШ долларын құрап отыр. Мұны кеше Астанада өткен Қазақстан-Латвия бизнес форумында ПремьерМинистр Серік Ахметов айтты. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Форумға Латвияның Президенті Андрис Берзиньш бастаған делегация қатысты. Делегация құрамында 70-тен астам адам бар. Олардың арасында министрлер мен кəсіпкерлер, экспорттық компанияларының жетекшілері кездеседі. Форумның А.Берзиньштің елімізге ресми сапармен келуіне орай өткізілгені мəлім. Іс-шараны Латвияның инвестиция жəне даму агенттігімен ынтымақтастықта жүрген Қазақстан ның сауда-өнеркəсіптік

пала тасы, сондай-ақ еліміздің Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі ұйымдастырып отыр. Сөз кезегі берілген Латвия Президенті Қазақстанның тəуелсіздік жылдары қол жеткізген табыстарына тоқталып, екі ел арасындағы экономикалық əрі мəдени байланыстарды дамытуға əруақыт мүдделі екендіктерін білдірді. Одан кейін сөз алған С.Ахметов екі ел арасындағы қазіргі сауда айналымының көлемін Қазақстан місе тұтпайтынын жеткізді. Екі ел арасындағы сауда-экономикалық қарым-қатынастарды тағы екі

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы «Республикалық бюджет жобасын əзірлеу ережелерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 26 тамыздағы №861 Жарлығына өзгеріс енгізу туралы

Қаулы етемін: 1. «Республикалық бюджет жобасын əзірлеу ережелерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 26 тамыздағы № 861 Жарлығына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 36, 342-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін: жоғарыда көрсетілген Жарлықпен бекітілген Республикалық бюджет жобасын əзірлеу қағидалары осы Жарлыққа қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы Жарлық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2013 жылғы 30 мамыр

№575

--------------------------------------------------Жарлықтың түсіндірмесі 7-бетте жарияланып отыр.

есеге ұлғайтуға мүмкіншілік бар екен. Балтық бойындағы басқа елдермен салыстырғанда біздің Латвиямен арадағы саудаэкономикалық айналымымыз өте жоғары. Шынайы санды алар болсақ ол шамамен 350 млн. долларды құрайды. Əрине, бұл бізді қанағаттандырмайды, егер бар мүмкіндіктер мен əлеуетті тиімді пайдалана білсек, бұл көрсеткішті екі есеге ұлғайтуға болады. Өйткені, қазіргі таңда елімізде 130-ға жуық бірлескен кəсіпорын жұмыс істеуде. Сондай-ақ, Қазақстанда екі елдің кəсіпкерлері бірлесіп жұмыс істей алатын салалар жеткілікті, деді Қазақстан Премьері. Премьер-Министр Латвияда ауыл шаруашылығы саласының да өркендеп дамығаны туралы

арасындағы қарым-қатынастар аясы уақыт өткен сайын кеңейе түсуде, деді Елбасы. Қазақстан Президенті елдерімізді саяси жəне экономикалық байланыстар ғана емес, сондайақ тарихымыздың ортақтығы байланыстыратынын атап өтті. Қазақ жəне латыш халықтары əр дайым бір-бірін құрметтеп, қолдау көрсетіп келеді. Латвия Президентінің сапары кезіндегі негізгі бір шара – Қарағанды облысының Спасск елді мекенінде саяси қуғын-сүргін құрбаны болған латыштарға арналған ескерткіш ашу. Бұл – тағдырдың жазуымен қазақ даласына келген отандастар рухына деген шынайы құрметтің белгісі. 1938-1994 жылдары Қазақстанға 17 мыңға жуық латыш жер аударылған. Латвияға 2006 жылғы сапарым барысында мен Қазақстанды мекен еткен, қуғынсүргінге ұшыраған латыштардың 268-інің құжатын тапсырдым. (Соңы 2-бетте). əңгі меледі. Латвия Еуропаның дəл ортасында орналасқан. Сондықтан жаңа технологиялар трансфертін қолдану мүмкіндігіне тоқталып, шикізатқа технология айырбасы ұстанымын əр кезде де пайдалану керектігін қадап айтты. Форумда Латвияның экономика министрі Д.Палютса, «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ-тың президенті А.Мамин, т.б. бірнеше мекеме жетекшілері сөз сөйледі. Екі тараптың мемлекеттік мекеме өкілдері мен кəсіпкерлері жылжымайтын мүлік, қаржы, заңдық қызметін ұсыну, туризм, көлік жəне логистика, ауыл шаруашылығы, құрылыс, телебайланыс, білім мен ғылым, т.б. салалар бойынша ынтымақтасудағы мүмкіндіктерді талқылады. Тəжірибе алмасты. Сөйтіп, шара аясында екі елдің министрліктері мен ведомстволары бірқатар келісімдерге қол қойды.

Іскерлік байланыстарды ныєайту жолында Бұған дейін хабарлағанымыздай, Премьер-Министр Серік Ахметов өткен жұма күні Минскіде Біртұтас экономикалық кеңістік елдерінің Іскер адамдар форумына қатысты. Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістік құру жаһан дық сын-қатерлер алдын да экономикалық əлеуетті біріктірудегі саналы таңдау жəне объективті қажеттілік болып табылады, деді С.Ахметов өзінің құттықтау сөзінде. Ол БЭК-ке мүше мемлекеттердің тең дік пен прагматизм қағидаттарына негізделген экономикалық интеграцияға бағыт

ұстанатынын атап көрсетті. С.Ахметовтің пікірінше, сыйым дылығы шамамен 170 млн. адамды құрайтын, тиісінше тауар айналымы ар та түсетін бірегей ірі рынокты құру БЭКке мүше мемлекеттердің бизнесқауымдастықтары сезінген басты артықшылықтардың бірі болып табылады. (Соңы 2-бетте).


2

www.egemen.kz

4 маусым 2013 жыл

Ќазаќстан – Латвия:

Ынтымаќтастыќтаєы жаѕа ќадам (Соңы. Басы 1-бетте). Сапарымыз барысында біз Вике-Фрейберга ханыммен кездесіп, осы мəселені талқыладық, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан басшысы бүгінде елдеріміз арасында барлық деңгей де тұрақты жəне жемісті үнқа тысу орныққанын атап өтті. Сауда-экономикалық ынтымақтастық жөніндегі Үкіметаралық комиссия жұмыс істеуде. Өткен жылы ғана екіжақты сауда көлемі 50 пайызға артты. Жаһандық қар жы дағдарысы салдарына қара мас тан, саудаэкономикалық ынтымақтастық қарқын алып келеді. Бүгінде екі елдің өзара сауда айналымы 350 миллион долларға жетті. Біз бұл көрсеткішті таяуда жарты миллиард долларға дейін жеткізу мүмкіндігін талқыладық. Астана мен Алматыда өтетін қазақ-латыш бизнес форумы екі елдің іскерлік қоғамдастығы арасындағы байланыстарды нығайтуға септігін тигізетін болады деп сенемін, деді Қазақстан Президенті. Елбасы бүгінде Қазақстанда латыш компанияларының қатысуымен құрылған 138 бірлескен кəсіпорын жұмыс істейтінінен де хабардар етті. Көлік-логистика саласындағы мəні зор жобалар жү зеге асырылуда. Қытайдан Қа зақстан арқылы Балтық жағалауына контейнерлік тасымалдар өткізу жөнінде шаралар қабылдануда.

Ќазаќстан мен Еуроодаќ – стратегиялыќ серіктестер (Соңы. Басы 1-бетте). «Біз қарым-қатынасымыздың жаңа кезеңіне шығуды көздеп отырмыз. Бұл жəйт серіктестік пен ынтымақтастық аясын кеңейте түспек. Біз өзара қызығушылық туғызатын барлық сала бойынша ынтымақ тастығымызды терең де туді көздеп отырмыз», деді Еуропалық комиссия төрағасы. Сондай-ақ, ол Президент Нұрсұлтан Назарбаевпен өткен нəтижелі келіссөз барысында екіжақты байланыстарды экономикалық тұрғыдан ғана емес, сонымен қатар, басқару, құқықтық тəртіп бағыттарында да дамыту жайы кеңінен қозғалғанын мəлімдеді. «Біз бұл бағыттар бойынша да өзара əрекеттестікті жалғастыру қажеттігімен келістік. Серіктестік жəне ынтымақтастық туралы жаңа келісім біз дің экономикалық

қарым-қатынастарымызды одан əрі күшейте түсуге негіз болады. Еуроодақ Қазақстанның ең ірі сауда əріптесі болып табылады. Екіжақты алыс-беріс көлемі 31млрд. еуроны құрайды», деген ол қарым-қатынастарды бұдан да ауқымды ете түсуге екі жақтың əлеуеті толық жететінін тілге тиек етті. Еуроодақ Қазақстанның БСҰға өтуіне қолдау көрсетеді жəне сол маңызды құжатқа тез арада қол қойылуын күтеміз. Қазақстан Еуроодаққа стратегиялық энергетикалық əріптес, ол – кəрі құрлыққа мұнай жеткізуші елдің бірі, деген Жозе Мануэль Баррозу алда Қашағанда өндіріледі деп күтіліп отырған мұнай екі арадағы тиімді қатынастардың, инвестиция салудың нышаны тəріздес екенін атап көрсетті. Біз Қазақстан экономикасының əртараптан ды рылуын қолдаймыз жəне

оның «жасыл экономикаға» бағыт алуын өте-мөте құптаймыз, деді Еурокомиссия төрағасы. Мəртебелі мейман осындай байланыстар деңгейін айта келіп, Қазақстанның Орталық Азиядағы ынтымақтастықты алға апарудағы рөлін жоғары бағалайтынын жеткізді. Біз сіздердің 20 жыл ішінде жеткен биіктеріңізге қуана қараймыз жəне сол табыстар тарихының кейбір тұсында аздап та болса өзіміздің де үлес қосқанымызға марқаямыз. Біз сіздердің тамаша дəстүрлеріңізге, еңбекке құлшыныстарыңызға қызығамыз. Осы аралас-құраластық қа рапайым адамдар арасында да жалғасын тапса тамаша болар еді, деп ой түйді еуропалық лауазым иесі. –––––––––––––––––

Есеп комитетініѕ есебін талќыламаќ Қайрат Мəмидің төрағалық етуімен Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының бюро отырысы болды. Онда Парламент Мəжілісінде мақұлданған заң жобалары Сенаттың тұрақты комитеттері мен Аппаратына берілді, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі. Бюрода, сонымен бірге, палатаның биылғы 6 маусымда болатын отырысының күн тəртібіне ұсыныстар да қаралды. Отырыста еліміздің Үкіметі мен Республикалық бюджеттің атқарылуын ба қылау жөніндегі есеп комитетінің 2012 жылға арналған республикалық бюджеттің атқарылуы туралы

есептерін талқылау жоспарланып отыр. Депутаттар сондай-ақ «2013-2015 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын да қарайтын болды. Бірқатар заң жобалары екінші оқылымда қаралатын болды.

Мəжілістегі халыќаралыќ кездесулер Мəжілісте халықаралық кездесулердің көрігі қызды. Палата Төрағасы Нұрлан Нығматулин Қазақстанға алғаш рет ресми сапармен келген екі бірдей мəртебелі мейманмен, яғни Латвия Президенті Андрис Берзиньшпен жəне Еуропалық комиссия төрағасы Жозе Мануэль Баррозумен кездесті, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі. Жозе Мануэль Баррозумен жүздесуде Мəжіліс Төрағасы Еуроодақпен əріптестік байланысты дамыту Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың сыртқы саясаттағы стратегиялық басымдықтарының бірі екендігін атап өтті. Кездесу иелерінің атап өткеніндей, та раптар арасында ғылыми-зерттеу, технологиялық жəне инновациялық бағыттарды, сонымен бірге, білім, денсаулық сақтау, қоршаған ортаны қорғау салалары бойынша ынтымақтастықты нығайтудың əлеуеті зор. Мəртебелі мейман Қазақстан еліміздің таңқаларлық даму қарқыны мен екпініне негізделген əріптестік туралы келісім жасау жөнінде Еуроодақ келіссөз жүргізіп жатқан Орталық Азия аймағындағы алғашқы мемлекет екенін ерекше айтты. Бұл келісім, шын мəнінде, болашақ ұрпаққа арналған құжат, деді Жозе Мануэль Баррозу. Кездесу барысында парламентаралық ынтымақтастық мəселесіне ерекше назар аударылды. Нұрлан Нығматулиннің Андрис Берзиньшпен кездесуі кезінде тараптар пар ламентаралық ынтымақтастыққа айрықша көңіл бөле отырып,

қазақстандық-латвиялық өзара қарымқатынас мəселелерін талқылады. Тараптар қазіргі уақытта екі жақты қарым-қатынастың жаңа белеске көтерілгенін сөз ете келіп, барлық сала бойынша, соның ішінде, сауда-экономикалық, мəдени, білім беру, ауыл шаруашылығы, сондай-ақ, парламентаралық өзара ісқимыл бағыттарында ынтымақтастықты кеңейтуге мүдделі екендіктерін білдірді. Мəжіліс Төрағасы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың салиқалы саясатының арқасында біздің елімізде Орталық Азия аймағында инвестиция тарту бойынша көш бастауға мүмкіндік беретін қолайлы инвестициялық ахуал қалыптасқандығын атап өтті. Өз кезегінде Андрис Берзиньш біздің елдеріміз жеткен табыстарды тілге тиек ете келіп, Қазақстан мен Елбасының жаһандық өзекті мəселелерді шешу, əсіресе, Ауғанстандағы жағдайды тұрақтандыруға қатысты күш-жігерін жоғары бағалады. Нұрлан Нығматулин, парламенттік салалық комитеттер мен достық топтарының өзара ықпалдастығын дамытудың қажеттілігі мен маңыздылығын баса айтып өтті.

Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Кездесу барысында Кувейт сыртқы саясат ведомствосының басшысы Кувейт тарапы Қазақстанның жоғары халықаралық беделін, сондай-ақ көпжақты жəне екіжақты экономикалық ынтымақтастықтың болашақ əлеуетін ескере отырып, үстіміздегі жылдың аяғына дейін Астанада өз елшілігін ашуды жоспарлап отырғанын жəне оның салтанатты ашылуын Кувейт Премьер-министрінің орынбасары – Сыртқы істер министрі шейх Сабах

Халед Əл-Хамад Ас-Сабах Қазақстанға ресми сапары барысында өткізу ниеті бар екенін жеткізді. Сұхбат аясында тараптар Қазақстан мен Кувейт арасындағы түрлі салалардағы ынтымақтастық мəселелерін, атап айтқанда, екіжақты саяси, экономикалық жəне мəдени-гуманитарлық байланыстарды дамыту жолдарын талқылап, аймақтағы түйткілді мəселелер бойынша ой бөлісті. Қ.Сарыбай Кувейтке сапары шеңберінде

келісімге қол қойылады. Транзиткөлік саласындағы жəне ауыл шаруашылығындағы өзара ықпалдастықтың əлеуеті зор, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы тараптар арасында халықаралық саясаттың түрлі аспектілері жөнінде мазмұнды пікір алмасылғанын мəлім етті. Атап айтқанда, біз Таяу жəне Орта Шы ғыс тағы, Ауғанстандағы ахуал ды талқыладық. Сондай-ақ, Қазақстанның, Ресей мен Беларусьтің Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістік аясындағы интеграциялық үдерістерді дамытуына ерекше назар аудардық. Біз Латвияның Қа зақ стан Республикасы мен Еуро па Одағы серіктестігі мен ынтымақтастығы аясын кеңейту туралы жаңа келісім туралы келіссөздерді қолдағаны үшін ризашылық білдіреміз. Ол Қазақстан-Еуропа өзара ық пал дастығын жаңа биіктерге көтеруге бағытталған. Бүгінгі келіссөздердің нəтижесі екі тараптың одан əрі ынтымақтас тыққа ұмтылысын көрсететінін атап өткім келеді, деді Қазақстан Президенті. Ал Латвия Президенті Қазақ станға келуге мүмкіндік жасағаны үшін алғыс білдіре келіп, өзінің бұл сапары екі елдің одан əрі дамуын қамтамасыз етуге арналғанын атап өтті. Латвия Қазақстанды Орталық Азиядағы ең маңызды серіктесі санайды. Соңғы жиырма жылда сіздердің елдеріңіз экономикалық дамуы

«Бизнес жəне қайырымдылық» атты IV халықаралық Іскерлік ғылыми-тəжірибелік конференция «Алтын қыран» қайырымдылық қоры мен «Нұр Отан» ХДПбайланыстарды халықаралық ның қолдауымен жəне «Бауыржан» қайырымдылық қорының ұйымдастыруымен кеше Астанада болып өтті. ныєайту Ќайырымды болу жолында əлеуметтік жауапкершіліктен (Соңы. Басы 1-бетте).

Уақыттық жəне транзакциялық шығын дарды қысқарту кəсіпкерлер үшін 2015 жылға қарай сауда айналымы триллион доллар деңгейге жетуі тиіс бес жүз миллиондық Еуропа одағы мен бір жарым мил лиардтық Қытай рыногы арасында табиғи транзиттік көпірді ұлғайта түсуге мүмкіндік жасайды, деді С.Ахметов. Оның атап өтуінше, Қазақстан барынша ашықтық жəне тұрақтылық, шетелдік компанияларды тарту саясатын белсенді жақтаушы болып табылады. Статистикалық мəліметтер бойынша, Қазақстан экономикасына соңғы екі онжылдықта 171,2 млрд. доллар тікелей шетел инвестициялары тартылған. Бүкілəлемдік банктің «Бизнес жүргізу-2013» рейтингінде Қазақстан 185 елдің ішінде 49-орын алады. Ал «Салық салу» категориясы бойынша немесе салықтық жүктеме дəрежесі бойынша Қазақстан 17-позицияда тұр. Инвестициялық ахуал жүйелі түрде жақсартылуда, тиісті құқықтық база құрылған. Сонымен бірге, қолдау шаралары отандық жəне шетелдік инвесторларға бірдей қолданылады. Біз бəсекеге қабілетті өнімдер шығара тын жаңа технологияларды енгізуге жəне жаңа өндірістер құруға қажетті жаңа бизнес-идеялар мен инвестиция лар үшін ашықпыз. Ол үшін барлық қажетті жағдайлар жасалған. Бізде үлкен интеграциялық əлеует бар, оны толық пайдалану қажет, деді С.Ахметов. Оның пікірінше, ынтымақтастықтың мұндай форматы болашақта бизнесті дамыту үшін, инвестициялар салу үшін, бірлескен жобаларды жүзеге асыру үшін зор мүмкіндіктер береді. Іскер қауымдастық тиісті бастамаларды қолдап, бизнес-топтар Біртұтас экономикалық кеңістікті дамыту мəселелерін талқылауға белсенді қатысқан жағдайда оның оң ықпалы бұрынғыдан да күшейе түсетін болады, деп түйіндеді сөзін Қазақстан Үкіметінің басшысы. «Егемен-ақпарат».

Астанада Кувейт елшілігі ашылады Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары Қайрат Сарыбай бастаған делегация Кувейт мемлекетіне жасаған жұмыс сапары барысында Кувейт Премьер-министрінің орынбасары – Сыртқы істер министрі шейх Сабах Халед Əл-Хамад Ас-Сабахпен келіссөздер жүргізді, деп хабарлады Сыртқы істер министрлігінің баспасөз қызметі.

Бұл өте перспективалы бірлескен кəсіпорындар болуы мүмкін. Өздеріңізге де белгілі, Тынық мұхиттан Еуропаға теңіз арқылы жүк тасымалдау 45 күндей уақытты алады, ал Қазақстан арқылы темір жол бойымен жүк тасымалына 2 апта уақыт кетеді. Сондай-ақ, біз Латвия Президентімен осы елдің компанияларының Қазақстанның индустриялық-инновациялық бағдарламасына атсалысуы жөнінде сөйлестік. Бизнес делегация байланыс орнатып, бірлесе жұмыс жүргізу үшін өз орындарын табады деп ойлаймын, деді Мемлекет басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев, сондайақ екі елдің де қызығушылығын туғызып отырған дамудың бірқатар бағыттарын атап өтті. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы ынтымақтастық тура лы үкіметаралық келісімнің қабылдануы да маңызды қадам болады. Біз Латвияның ЭКСПО-2017 көрмесіне дайындыққа жəне өткізуге атсалысқанын қалаған болар едік. Бүгін, сондай-ақ, туризм саласындағы келісімге қол қойылатын болады. Ол өзара жемісті ынтымақтастықтың негізін қалайды. Латвияның жоғары оқу орындарында туризм индустриясы саласында қазақстандық кадрларды даярлауға жете көңіл бөлінетін болады. Ригадағы аэронавигация институтында жыл сайын қазақстандық жастар білім алады. Сонымен бірге, бүгін білім жəне ғылым саласындағы

сауда-экономикалық ынтымақтастық жөніндегі Қазақстан-Кувейт үкіметаралық бірлескен комиссиясының тең төрағасы, Кувейт Қаржы министрінің орынбасары Халифа Хамадамен, Кувейт араб экономикалық даму қорының (КАЭДҚ) бас директоры Əбделуахаб Əл-Бадрмен кездесулер өткізді. Кездесулер барысында елдер арасындағы екіжақты ынтымақтастықты жаңа деңгейге көтеру, үкіметаралық комиссияның кезекті 3-отырысын алдағы қыркүйекте Астанада өткізу жəне елімізге инвестиция тарту, кувейттік кəсіпкерлердің Қазақстан нарығына белсенді араласуы мен 2017 жылы Астанада өтетін ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесін ұйымдастыруға атсалысу мəселелері талқыланды.

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Мемлекеттің айтарлықтай қолдау білдіруіне қарамастан, əлеуметтік салада əлі де шешімін күткен мəселелер баршылық. Осы ретте мемлекет тарапынан қолдауға ие болып жүрген кəсіпкерлердің ойға оралатыны заңды. Əлеуметтік мəселелердің басым бөлігі қайырымдылық мəдениетінің деңгейі жоғары болғанда ғана шешімін табатыны тағы анық. Қазақстанда ұжымдық əлеуметтік жауапкершілік қаншалықты дамыған? Оның жүйесі қандай болғаны дұрыс? Тиімділігі немен өлшенуі тиіс? Халықаралық іс-шара барысында осы мəселелер жан-жақты талқыға түсті. Оның жұмысына арнайы келіп қатысқан «Нұр Отан» ХДП Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек өз сөзінде былай деді: «Бүгінгі таңда елімізде бизнесті дамыту үшін барлық жағдай жасалды. Экономикалық базис ретінде біздің

бизнес орнығып қалыптасты деп айтуға болады. Ендігі күні біздің бизнесте белсенді, мүмкіндігі бар азаматтарымыздың көмекке зəру жандарға қолұшын бергені маңызды». Əріптестерін қайырымдылық жасау ға шақырған «Алтын қыран» халықаралық қайырымдылық қорының президенті Исламбек Салжанов өздерінің 15 жылдан бері қайырымдылық шараларымен айналысып келе жатқандықтарын алға тартты. Соның бір жарқын көрінісі ретінде Ақтөбе облысы Қобда ауылында құны 300 миллион теңге болатын 150 орындық балабақша салып беріп жатқандықтарын көлденең тартты. Аталған нысан қыркүйекте бүлдіршіндерге есігін айқара ашады деп күтілуде. Негізінен шара еліміздегі ұжымдық қайырымдылықтың, оның ішінде бизнес тарапынан жасалатын қолдаулардың дамуына серпін беру мақсатында осымен төртінші рет ұйымдастырылып отыр. Бұл еліміз əлеуметтік саясат бағытында отандық

Тағдырдың жазуына еш амал жасай алмайсың. Бұралаңы мен тосын оқиғалары көп мынау тіршілікте алдыңды нендей жəйт тосып тұрғанын болжау да қиын. Мұны əртүрлі жағдайлармен қолынан, не аяғынан айырылып қалып, тағдырдың теперішіне түскен жандардың көзіндегі мұңды көргеннен кейін айтып отырмыз.

Ќамќорлыќ кґптік етпейді Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Атырау облысының əкімі Бақтықожа Ізмұхамбетов мүмкіндігі шектеулі жандармен кездесу барысында олардың мұң-мұқтажына барынша көңіл аударды. Өңір басшысымен кездесуде облыстық мүгедектер қоғамының төрағасы Ма нап Абдрахимов Атыраудағы 15780 мүгедекті қинайтын ең өзекті мəселелерге кеңінен тоқталды. Оның айтуынша, дəл қазіргі уақытта мүгедектердің басым бөлігін коммуналдық қызметтерге төленетін ақыны 50 пайызға жеңілдету мəселесі қинап отыр. – Əсіресе, бірінші жəне екінші топтағы мүгедектерге су, жарық, жылу қызметтері үшін төленетін ақының төмендетілгенін қалаймыз. Екіншіден, біздің осындай топтардағы тұрмысы нашар мүгедектерімізді тұрақты қамқорлығына алып, ай сайын белгілі бір мөлшерде азық-түлікпен көмек жасауға қамқор жандар қолұшын беріп жатса, артық болмас еді, – деді облыстық мүгедектер ұйымының төрағасы М.Абдрахимов. Тағдырдың жазуымен мүмкіндігі шектелген жандардың арасында

жоғары білімді, өз мамандығын жетік меңгергендер де бар. Алайда, оларды мүгедектігіне байланысты көптеген мекемелер жұмысқа тартуға ынта білдірмейді. Тіпті демеушілік көмек көрсетуден де шет қалып жатады. Облыстық мүгедектер қоғамы түрлі кəсіпорындарға демеушілік көмек сұраған 40-қа жуық хат жолдағанмен, соның жетеуіне ғана қолдау көрсетіліпті. Осы деректің өзінен-ақ мұнайлы өңірдегі мүмкіндігі шектеулі жандардың жанайқайы толыққанды шешілмей келе жатқаны байқалады. Енді осынау күрмеуі қиын мəселелер оңынан шешімін табатынына үміт артуға болады. Өйткені, бұдан былай өңір басшысы Б.Ізмұхамбетов облыстық мүге дектер қоғамының төрағасы М.Абдрахимовті өзіне кеңесші етіп тағайындады. «Мұндай тағайын дау ды екіжақты қарым-қатынасты жақсарту үшін жасап отырмын», деді облыс басшысы. Ал бұл қадам тағдырдың тəлкегіне ұшыраған жандардың өкілі арқылы жергілікті билікпен тікелей байланыс орнатуға жаңа желі екені даусыз. Атырау облысы.

жағынан да, басқа бағыттар бойынша да өте көп жетістікке жетті, сондай-ақ халықаралық ықпалы мен беделін арттырды. ЭКСПО-2017 бүкілəлемдік көрмесін Астанада өткізу мүмкіндігі бұл жайттың жарқын дəлелі болып табылады, деді А.Берзиньш. Латвия Президенті Қарағанды облысында саяси қуғын-сүргін құрбаны болған латыштарға арналған ескерткіштің ашылуы өз маңыздылығы жағынан екіжақты қарым-қатынастарды одан əрі нығайтудың факторы қызметін атқаратынына тоқталды. Сіздің Латвияға 2006 жылы жасаған сапарыңыз біздің есімізде, Сізді кез келген қолайлы уақытта біз дің елімізге сапармен келуге ша қы рамыз. 2014 жылы Рига еуропалық мəдени қалаға айналатынын ес кер сек, өзара тəжірибе алмасу біздің елдеріміз үшін пайдалы болады. Сонымен қатар, білім мен ғылым саласындағы қол қойылған бүгінгі келісім біздің елдеріміз үшін өте маңызды. Біз Еуропа Одағы мен Қазақстан арасындағы үнқатысу аясында саяси ықпалдас тықты одан əрі тереңдету ниетіндеміз. Біз Қазақстанның Бүкіл əлемдік сауда ұйымына кіруге ұмтылысын қолдаймыз жəне биыл елдеріңіз аталған ұйымның мүшесіне айналады деп үміттенеміз. Сонымен қатар, өңірлік қауіпсіздік мəселелері, атап айтқанда, Ауғанстандағы ахуалдың талқылануы маңызды болды, деді А.Берзиньш.

жəне халықаралық деңгейдегі мамандармен тəжірибе алмасу алаңына айналды дегенді білдіреді. Сондай-ақ, шара барысында қайырым дылық қадамдарына қатысты заң намалық тетіктерді жетілдіруді көздейтін көптеген ойлар да ортаға салынды. Заңнаманы жетілдіру бойынша пікірлерімен Мəжіліс депутаты Айгүл Соловьева бөлісті. Ал «Бауыржан» қайырымдылық қорының президенті Жұлдыз Омарбекова қайырымдылықпен айналысушылар өз жұмыстарын ашық, жариялы түрде жүргізгені жөн дегенді ерекше айтты. Оның сөзіне қарағанда, келесі конференция жұмысы мемлекет пен үкіметтік емес ұйымдардың өзара жұмыс ырғағына құрылатын болады. Жүйелі ұжымдық қайырымдылықтың дамуына серпін беруге арналған шараға осы саладағы отандық жəне шетелдік мамандар қатысса, олардың қатарында Дэвид Кроутер, Джейк Хейман (Ұлыбритания), Рос тис лав Куринько (Украина), Əсел Арыстанбекова (Қырғызстан) жəне тағы басқалар болды. Олар өздерінің ұстанымдарын білдірумен қатар, отандық бизнес пен үкіметтік емес ұйымдар өкілдеріне арнап, тренингтер өткізді. Конференция барысында «Бауыржан» қайырымдылық қорының «Қайырымдылық қорын қалай ашып, қызметін қалай ұйымдастыруға болады?» атты кітабының тұсаукесері жасалды.

Елімізде Peugeot автокґліктері ќўрастырылады Кеше елордада PSA Peugeot Citroën компаниясы, «АгромашХолдинг» АҚ жəне Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі арасындағы ынтымақтастық туралы меморандумға қол қою шарасы болып өтті. Қазақстанда Peugeot жеңіл автокөліктерін жəне коммерциялық көліктерді өндірістік шығаруды бастау 2013 жылдың шілде айына жоспарланып отыр. Оны «АгромашХолдинг» АҚ-қа тиесілі AllurGroup автокөлік компанияларының тобы жүзеге асыратын болады. Бірлескен жобаны жүзеге асыруға ИЖТМ «Kaznex Invest» Экспорт жəне инвестициялар ұлттық агенттігі ықпалдастық көрсетті. Peugeot автокөліктерін DKD (Disassembled Knock Down) технологиясы бойынша құрастыру «АгромашХолдинг» АҚ-тың өндірістік алаңдарында Қостанай қаласында басталады. Жобаның бірінші кезеңінде модельдік қатар Peugeot 301, Peugeot 3008, Peugeot 508 жəне Peugeot Partner модельдерін қамтитын болады. Орташа шығару көлемі жылына 4 000 бірлікті құрамақ. Болашақта Peugeot автокөліктерінің Қазақстандағы сатылымы жылына 10 000 бірліктен асып түсуі ықтимал. Жергілікті құрастырылатын модельдермен қатар Peugeot компаниясы Қазақстан рыногына толық айналым режімінде Ресейдің Калуга қаласындағы PSA Peugeot Citroën зауытында өндірілетін Peugeot 408 моделі де шығарылмақ. «Егемен-ақпарат».


3

www.egemen.kz

4 маусым 2013 жыл

 4 маусым – Мемлекеттік рəміздер күні

Ел абыройы: Елтаѕба, Ту, Əнўран Суреттер Шүкір ШАХАЙДЫҢ мұрағатынан алынды.

Ґлеѕмен алтын шашаќ шоќ байладым

(Соңы. Басы 1-бетте). Марат АЗБАНБАЕВ: – Қарағанды елі Қасым Аманжолов сияқты, Жұмекен Нəжімеденовті де өзінің тума перзенті санайды, оның ұлттың ұлы ақыны дəрежесіне көтерілгенін жəне Мемлекеттік əнұран авторларының бірі болғанын мақтаныш етеді. Себебі, Жұмекен Қарағандыға 1955 жылдың қыркүйегінде комсомолдық жолдамамен келіп, көмір шахтасында еңбек жолын бастайды. Көркемөнерпаздардың Бүкілодақтық байқауының Мəс кеудегі қорытынды концертінде

Бəрі де тұр жазулы сенде, Байрақ! Дəл қазір желбіреген желмен ойнап. Үстінде Ақ орданың жалғыз жалау – Аспанның елшісіндей келген жайнап. Шарықта, шарла, көкте, көк Байрағым, – Арманым, азаттығым, көпке айғағым. Мен сенің салтанатты сағағыңа Өлеңмен алтын шашақ шоқ байладым.

Тəуелсіз еліміздің туын жасауға қылқалам шеберлері, яғни суретші-дизайнерлер арасында байқау жарияланғаны жөнінде Ербол Шаймерденов деген азамат хабарлаған болатын. Ұтамын деген ой болған жоқ. Конкурсқа қатысуға бел будым. Шын пейіліммен, ниетіммен дүние жүзіндегі барлық туларды жинап алып, зерттеуге кірістім. Сөйтіп, қазіргі туды жасауға отырдым...

ресми мəртебе беретін күн жетті деп есептеймін» деп кесімді сөзін айтты. Əлбетте, əнұран ретінде қабылдау үшін мəтінге өзгерістер енгізбей болмайтын еді. Сөйтіп, жаңа нұсқада ғасырлар бойы тəуелсіздік үшін күрескен бабалар ерлігі көрсетілді, ата-бабалардан қалған асыл мұра – жеріміздің кең-байтақтығы паш етілді. Одан əрі ел мен жер байлығы ұрпақтардың болашағына жарқын жол ашатыны көрініс тапты. Ең бастысы, Тəуелсіздіктің алтын діңгегі – ел бірлігі əспеттелді. Халқының қасиетін қапысыз ұққан ақылман да ақынжанды Президентіміз осындай

Дəуір тудырєан, халыќ ќалаєан

КОКП XX съезі делегаттарының алдында күй тартып, «Қараторғай» əнін шырқайды. Өмірмен етене танысады, тың игерудің тынысына қанығады, Қазақстанның алғашқы миллиард пұт астығы мен туына тағылған алғашқы орденін де көреді, кеудесіне ұлттық намысжігер ұялатады. Кəсіподақ жетекшісі, мықты қазақ Əукебай Кенжиннің қамқорлық көмегімен Алматыға, консерваторияға аттанады. Осында тағдыр сыйына кезігіп, болашақ сазгер Шəмшімен табысып, достасады. Иə, Қарағандының еңбек мектебінен тұңғыш Президентіміз шыңдалып шықты. Қарағанды топырағынан тұңғыш ғарышкеріміз жаратылды. Тұңғыш ұлттық əнұран да Қарағанды қазанында қайнады деуге негіз бар. Өйткені, Жұмекеннің өмірлік жары Нəсіп апайдың айтуынша, «Менің Қазақстаным» əні мəтінінің екі шумағы Қарағандыда, 1956 жылы жазылыпты. «Алтын күн аспаны, Алтын дəн даласы» деп басталатын бұл шумақтар сарғыш тартқан парақтарда Жұмекеннің Мəскеуден əкелген, болашақ туымыз түстес көгілдір шабаданында Нəсіп сыйлаған кестелі ақ орамалмен бірге сақталыпты. Ал көп уақыт айтылмай жүрген үшінші шумақты Нəсіп апай Қазақ радиосының алтын қорынан 2001 жылы жаздыртып алды. «Айнала қарасам, Асықты жүрегім. Заманға жарасам, Жарасып тұр елім. Біздің ел орденді, Көтерді туларын. Елмен ол тербелді, Тербеле жырладым». Мұнда елдің ерлік жəне еңбек қуанышы көрсетілді. Бəрі 1956 жыл оқиғаларына сай келеді. Қазақ жерін бөлшектеу де сол кезде орын алған. Консерваторияда тəңірім табыстырған досы Шəмші де осындай идея ұсынып, ол əнді марш əуенімен жазған. Дегенмен, өлеңнің өз музыкасы, өзіндік дыбыс үйлестігі мен өзгеше гармониясы бар. Ең ғажабы, Шəмші мен Жұмекендей қос таланттың консерваторияға бір жылы түсіп, қазақтың рухын асқақтатар ғажайып əн туғызғаны. Əн Қазақ радиосынан алғаш рет 1959 жылы орындалған. Əн қайырмасында ақын мына ел мен жер маған тəн, менікі дейді. Поэзия мен музыка үйлесе құйылып, осынау ел мен жер үшін гүл болып егіліп, жыр болып төгіледі. Мəңгілік ел үшін. Ешкімнің еншісі жоқ өзінің Қазақстаны үшін. Эмоциялық əсері ғажап. Сезім мен санаға тікелей жол салып, жан тебірентеді. Желтоқсаншылардың осы əнді неге шырқағаны енді түсінікті. Сөзі мен сазы бірдей үйлескен бұл əн қазақ ұлтының рухын паш етеді. Осы əн айтылғанда бəріміз бірігіп кетеміз. Бұл – бірлік əні. Қазақстандық патриотизм мұратына қызмет етіп келген əн. Байырғы қазақ жерінде мемлекет құрып отырған ел азаматтарын еркіндік, теңдік, татулыққа шақыратын əн. Нысанасы – ұлттық рухты көтеру. Өзегінде туған халқына, еліне деген зор сүйіскеншілік жатыр. «Менің Қазақстаным» əні осындай ұлттық идея ұсынды. Сазына келер болсақ, марштық қажырлы, жалынды жігер, қайратты, рухты сезімдерді бере алатын əуездік екпін. Əннің əрбір иірімі мінезіне сай бастан аяқ екпінді əуеннен ауытқымайды. Екі дауысқа арналған қайырмаға шарықтау шегі дөп келеді. Жалпы, əн құрылымы ақынның əрбір сөзінің астарын, мəнін дəл аша білген. Сөйтіп, жалынды өлең мен музыкалық мəтін бір-бірімен жымдаса үйлесіп, қазақ топырағында ешбір əнге ұқсамас асқақ та ғажайып шығарма туған. Міне, осынау əнге ықыласы түскен халқының қалауына Елбасы зор құрметпен қарады. «Еліміздің қай түкпіріне барсам да «Менің Қазақстанымды» Əнұран есебінде шырқағанының талай рет куəсі болдым. Бұл мен ғана емес, қазақстандықтардың сан буыны əлдеқашан білетін шындық. Осы уақытқа дейін бейресми əнұран қызметін атқарып келген бұл əнге

өзгерістерді тікелей өзі енгізіп, Парламент талқысына, музыкалық редакциясын сақтай отырып, мəтіннің жаңа нұсқасын ұсынды. Сонымен бірге, авторлыққа ешбір таласы жоқтығын білдірді. Елбасы мұраты – биіктерге беттеген туған елінің əлі талай буыны асқақтата шырқайтын, Қазақстанның бүгінгі келбетіне сай əнұран қабылдануы еді. Иншалла, солай болды да! Еркінбай ƏКІМҚҰЛОВ: – Шəкең «Менің Қазақстаным» марш əнін қалай шығарғанын өз аузынан талай мəрте айтқан еді. Ол былай болған. Енді Шəмшіні тыңдайық. – Сталинді табалап, сүйегін мавзолейден алып, қара жер қойнауына көмген Хрущев қазақ жеріне қырғидай тиді. Қазақстанның солтүстіктегі 5 облысының басын біріктіріп, тың өлкесін құрды. Бұл 1961 жыл болатын. «Түбінде ол өлкені Россияға қосады» деген сөз шықты. Бұл не деген сұмдық! Қазақ жерін талан-таражға салуға, бөлшектеуге бола ма? Атабабаларымыздың ақ найзаның ұшымен, ақ білектің күшімен ұрпақтарына қалдырып кеткен ұлан-байтақ даласын кімдер таптамақ? Көкірегінде намысы бар, қазақ деген қаны бар əрбір азамат: «Бұл – менің Қазақстаным!» деп ту ұстап ұрандап көтеріліске шығуға тиіс. Қан қызды, көзден парлап жас ақты. Ал, менің қолымнан не келеді? Əуелі өзіңнен басташы, Шəмші! Қалдаяқ ұстаның композитор боп туған баласы! Жүрегіңдегі отың, жаныңдағы жалының қайда? Жаман қатынның жанында жантайып жата бермексің бе? Тұр, орныңнан! Бір өзің бір армиядай көтеріл... Марш... Марш жаз! Маршты кіммен, қалай жазамын? Марштың сөзін кім жазбақ? Ə-ə! Таптым, таптым! Оны бір жазса, консерваторияда оқитын талантты таныс дос інім Жұмекен... Жұмекен Нəжімеденов жазады. Бəлкім, басқа бір ақын... Тұманбай, Қадыр, Əбекең – Əбділдə Тəжібаев, Сырбай, Жұбан ағалар... Жоқ, өзгелерін қоя тұрайын. Жұмекеннен бастайын. Іздеп жүріп таптым. Үйіне бардым. Бар жағдайды айтып, сырымды аштым. «Менің Қазақстаным» деген жерін жаулардан қорғайтын бір марш жазайық», – дедім. Жұмекен жымиып, əдеттегісіндей мырс етіп күлді. Асығып, аптыққан жоқ. Мен одан төрт-бес жас үлкенмін. – Жөн ғой, Шəке! Жөн-ақ. Бірақ онымен көсемдердің қытығына тиіп жүрмейміз бе? Айқайлау – артты жырту боп шықса қайтеміз? – Қорықпа, бауырым, қорықпа. Ешкім бізді еліңді қорғадың, Қазақстанды мақтадың деп түрмеге тықпас. Əуелі əн жазайық. Қалғанын көре жатармыз. 7 қараша. Үлкен мерекенің қарсаңы болатын. 5-інен бастап бел шешпей 7 күн, 11 қарашаға дейін қалам-қағаз, нота, домбыра, мандол, пианиноға жабыстық. Ара-арасында дем алып, бой жазып қоямыз. Не керек, қатты еңбектендік. Алдымен, «Тара-рай, тара-рай, тара-рай» деп жігерленіп, тасып, шалқып мен кетемін. Жан күйімді мысықша аңдып, қағаз шұқылап Жұмекен отыр. «Келе жатыр, келе жатыр» дейміз шаттанып, қуанып: – Алтын күн аспаны... – Иə, иə: Алтын күн аспаны. – Алтын дəн даласы... – Алтын дəн даласы. Осылай қайталай береміз, қайталай береміз. – Менің елім, менің елім. – Менің елім, менің елім. – Думанды бастады, Далама қарашы. – Туған жерім менің, Қазақстаным. Ой, дөңгеленген дүние-ай! Айналайын сенен. Əн туды ғой! Əн туды. Марш келді ғой əлемге. Дүңкілдеген, тарсылдаған, сартылдаған! Бұл миллион қол, миллион аяқтың жүрісі ғой. Бұл елін сүйген, жерін сүйген азаматтардың аяқ басулары ғой. Бұл – намыстың, ардың əні ғой. Жайдан-жай, тектен-тек айта алмайсыз. Мұны шырқағанда кеудеңді мақтаныш кернеп, өзіңнің адам екеніңді, қазақ екеніңді мұқым айналаға жар салып ұрандауың керек. Біз – айнымас өжет ұлтпыз. Ешкімге бір сүйем жер бермейміз. Елімнің шекарасынан ешбір жауды өткізбейміз. Əлемге мықтылығымызды танытамыз. «Дəн егіп терлеген қазағым мықты ғой. Сағымды далам бар, сабырлы көлім бар. Қараңдар, жарандар, осындай елім бар». Бітті. Шықты. Жұмекен екеуміз құшырлана құшақтасып, айды аспанға шығардық. Қуанышымызда шек жоқ. Мəз болып, бір-бірімізді жұлқыладық. Ішіміз бір босап қалды. «Менің Қазақстаным» осылай туып еді. Радиодан берілді. Алғашқы орындаушысы – Жамал апамыз! Омарова! Қазақ даласы, Қазақ елі қуаныш, шаттыққа бөленгендей болды. Жазып алған Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан».

Ғафу ҚАЙЫРБЕКОВ.

Ќыранныѕ бейнеленуі – заѕдылыќ Шəкен НИЯЗБЕКОВ,

Қазақстан Республикасының өнер қайраткері.

Ту демекші, мынандай қызық оқиға болды. Біреу өзін Қа рағандыдан хабарласып тұрмын деп таныстырып: «Сіздің туыңыздың көлемі дұрыс емес», деді. «Неге?» дедім. «БҰҰ бекіткен стандарттан ауыт қығансыз». «Үшбұрышты, төртбұрышты, үш те екі ту бар екенін білесіз бе?» деп едім, үнсіз қалды. Біздің туымыздың көлемі – бір де екі. Қазақтың жер көлемі əжептəуір. Табиғаты алуан түрлі. Қысқа ту жақсы желбіремейді. Сол себепті де туымыз шолтаңдамай, еркін желбіреп тұрсын деген ниетпен осы өлшемге тоқтадық. Конкурс екі айға созылды. Бəрі бір-бірімен айтысып болғаннан кейін соңғы нұсқамды көрсеттім. «Неге сегізбұрыш қол данбаймыз», деген сұрақ қойылды. «Сегізбұрышты Əзербайжан алып қойды, басқа ұлттық нақыштарымыз жетпей ме?» дедім. «Неге айды салмайсыз, неге шаңырақты салмайсыз» деген-

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рəміздері – Туы, Елтаңбасы жəне Əнұраны бар. Олардың сипаттамасы жəне ресми пайдалану тəртібі Конституциялық заңмен белгіленді.

(9-бап)

Әркім республиканың Мемлекеттік рәміздерін құрметтеуге міндетті.

(34-бап)

білетіндігін атап көрсетеді. Ал, олардың 86 пайызы мағыналық жəне ұғымдық сипаттарын түсінетіндіктерін жеткізген. Бұл көңілден шығатын көрсеткіш. Биылғы мереке де тəуел сіздік күрескері Абылай ханның ескерткішіне гүл шоқтарын қоюдан басталып отыр. Одан əрі Тəуелсіздік алаңында «Менің елім – Қазақстан!» ата латын кешенді шара күні бойы жалғасын табады. Мен, əдеттегідей, жастар бел сен ділігіне айрықша қол соғатыным анық. Бұл күні жас тар мен студенттердің 2013 жылғы еңбек маусымының салтанатты ашылуы өткізілді. Үсті міздегі жылы 3000-ға жуық студенттер мен жас тар «Жасыл ел», құрылыс жəне механикаландырылған жасақтарда шыңдалу мектебінен өтеді. Айтпақшы, «Жасыл ел» қоз ғалысы басталғалы оған 19250 адам қатысып, 1 миллиард 920 миллион теңгенің жұмысын атқарғанын да мақта нышпен еске салғым келеді. Мұндай елдің болашағы жарқын екендігінің бір белгісі осы емес пе?!

дер де табылды. «Мен мешітке емес, мемлекетке ту жасап жатырмын. Мен дінді сыйлаймын, бірақ дін – əркімнің жеке шаруасы, ал шаңыраққа келсек, ағайындарау, шаңырақты қырғыздар қызыл туларына салып қойды, неге біз біреудің істегенін қайталауымыз керек?», деген жауап қаттым. Комиссия мүшелері бірауыздан осы нұсқаны қабылдады. Ал қыранның күннің қақ ортасында ұшуы қисынға келмейді деген көзқарастар кейінірек шықты. Талқылауда: «Тудың түсі көк. Себебі, біз тəңірінің адамдарымыз. Көк аспанда күн болуы керек. Қазақ елі тəуелсіздігін алды. Əлем елдерімен иық тірестіре алатындай жағдайға жетті. Қыран – ең биікке көтерілетін, əрі ұзақ жасайтын құс. Былайша алсақ, Қазақ елінің рəмізі», дегеннен кейін елдің бəрі идеямды түсінді. Қарсы келген жоқ. Тағы бір нəрсе есіме түсіп отыр, ол – осы Туды талқылау барысында «күннің орнына мұсылманның айқасқан сегіз бұрышын, болмаса шаңырақты салу қажет» деген пікірлер əлденеше рет айтылды. Мен оларға сегіз бұрышты əзербайжан ағайындардың, ал шаңырақты көршілес қырғыз бауырларымыздың өздерінің туына салып қойғанын айтудан танбадым. Қыран құс – ерлік пен азаттықтың символы. Ал қыранды алғаш рет тек қазақтар ғана бағындырып, қолына қондыра білген. Сондықтан да қыран құстың Туымызда бейнеленуі – заңдылық.

Ақмола облысы.

АЛМАТЫ.

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Рух ќайнары Кеңесбек БЕКТАС,

Көкшетау қаласының құрметті азаматы.

Қазақстан азаматтарының жүрек тербер мерекелерінің бірі – Мемлекеттік рəміздер күні екені анық. Мен осы орайда, Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың: «Біз тəуелсіздікке аңсап, зарығып жеттік. Енді сол тəуелсіздіктің қасиетті белгілерін де ерекше қадірлеуіміз, қастерлеуіміз керек. Əрбір азамат Қазақстанның Туын, Елтаңбасын, Əнұранын тұмардай қасиет тұтуы қажет. Елдігіміздің сыналатын бір тұсы осы» деген сөздерінің астарындағы тереңдікке тəнті екенімді айтқым келеді. Өйткені, Мемлекеттік рəміздер рухымызды биіктетер бағдаршам, жарқын болашағымыздың кепілді нышаны əрі игі істерге жігерлендіруші қуат қайнары саналады. Сонау сақ пен ғұннан бастау алатын шежірелі жолымызда бабаларымыздың қолынан елдік ту түспеген, оны ешкім де аласартпаған. Бүгінде біз азат елміз, тəуелсіз мемлекетпіз. Бұл бақыт біздің пешенемізге жазылды, енді Тұңғыш

Президентіміздің бастауымен сол азаттықтың туын еңселі биікке көтеру мақсатындамыз. Бүгінгі атқарылып жатқан мақсатты істер тұғырымыздың биік болатындығына сендіреді. Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев ел халқына арнаған «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттік жаңа саяси бағыты» атты Жолдауында жаңа қазақстандық патриотизм мəселесін көтерді. Бұл көпұлтты жəне көпконфессиялы қоғамымызды жаңа мақсаттарға жетелейтін қастерлі ұғымға айналды. Қоғамның елсүйгіштігі де осы мемлекеттік рəміздерге құрмет сезімінен өрбіп жататыны сондықтан. Мұндайда бұра тартушылыққа жол берілмейді. Рəміздерге қатысты заңдық актілердің қатайтылуы да орынды деп есептеймін. Қазір өңірімізде мемлекеттік рəміздерді дайындауға рұқсат берілген 16 ұйым бар. Əрине, мемлекеттік рəміздерге деген қоғамдық пікірді зерттеудің де маңызы үлкен. Облыстық ішкі саясат басқармасы жүргізген əлеуметтік зерттеу нəтижелеріне қарасақ, сауал қойылған ақмолалықтардың 100 пайызы мемлекеттік рəміздерді


4

www.egemen.kz

4 маусым 2013 жыл

 Көкейкесті Кґл суреті Ес білгелі көкпеңбек көл көз алдымызда тұратын. Əкеміз совхоздың жатаған, біркелкі салынған тар үйінен қашып, зəулім болмаса да кең қылып үй тұрғызғаны бар. Өзі көтерген отауға енгенше құрылыстың қасына қазақы үй тігіп қойды. Біздің төңіректе киіз үйді «қазақы үй» дейді. Уақытша тігілген сол үйдің түрулі іргесінен, айқыш-ұйқыш керегенің торкөзінен көкжиекпен астасқан көл жарықтық көгілжім тартып көрініп жатушы еді. Кейін жаңа үйдің қонақ бөлмесіндегі терезеден қызара барып айдынға күн сүңгігенде қызыл жалқынға бөленетін көл беті алуан түрмен құбылатынын талай тамашаладық. Біздің ауылдың бір ғажап суреті осы. Бұл – атақты Алакөл. Жағасындағы ауыл – Қарабұлақ. Əкенің ауылдың көл көрінетін батыс бетінен үй салуы балалық таза көңілге тартылған баға жетпес базарлық болыпты. Алакөл менің есімнен еш шыққан емес. Бала қиялға қанат қақтырған Алакөлді ұмыту жадыңнан айрылу, туған топырақтың қасиетін білмеу, бағаламау сияқты көрінеді. Ал дүниеде одан өткен көрсоқырлық болуы мүмкін емес. Əмсе, ондай күпірліктен сақтасын. Бел шешіп, шалғай шыққанымыз студенттік кез ғой. Сурет салатынбыз. Ақын-жазушыларға салған портреттерді мектептің мұражайына қалдырдық. Кей профессордың сүреңсіз сабағынан ба, əлде сарыүрпек сағыныш па, аудиторияда отырып дəптерге Алакөлдің суретін сала беретінбіз. Əлбетте, көлдің Алакөл екенін танытатын бір белгі – ортасындағы аралдар. Жергілікті жұрт «Аралтөбе» атайды. Аралтөбеден бастап салынған суреттің етек жағына үкідей үлпілдек ну қамыс пен қоңыр түсті қоғаның иілген басы түсе қалады. Ұясына қонар күн көл мен көк арасында құрық шалма тұста ілініп тұрады. Оның алапат сəулесі айдын бетін арайландыра ақ жолақ болып тартылып, күмістей жарқырайды. Күн бетін кермиықтан көлегейлейтін бұлт та ұмытылмайды. Ол кейде ақ шулан, кейде шарбы бұлттар болып көңілдің көшіне қарай жөңкіледі. Ал айдын бетінде ақ шағалалар шарықтап, балық жəрмеңкесін қыздырып көлбей ұшады. Бұл суретті дəптеріне салғызбаған курстас қыздар кемде-кем шығар. Сұлулар жұртының сұрауы басқа, ондайда қайықпен су бетінде ескек есіп бара жатқан балықшы немесе серуенші орнына қос аққу сұлу мойнын иіп ауысатын. Осылайша, бірқыдыру лирикалық шимай шығатын-ды. Менің де есебім түгел. Дəптер алмасқан соң конспектімді өзгелер жазып, өздері менен көшіріп жатады. Алакөл мені үнемі алға сүйреп келеді. Өмірдің даңғылын Алакөл ашты деген дұрыс шығар мүмкін. Университетке түсер кезде тапсырған емтиханда туған көлімді жазып жоғары балға ие болғанмын. Алғашқы курста көл туралы балаң толғанысымды алып, республикалық басылымдардың редакцияларын түгел адақтап шықтым. Оқып қайырып бергені де, күле қарағаны да, қалдырып кет дегені де бар, əйтеуір орталық баспасөздер жаратпаған жартыкеш дүниемнің кем-кетігін қайта қарап, облыста алғаш рет өндірістік тəжірибеден өткенде ұсындым. Іске асып, тағы көмекке келді. Лекция жазу машақатынан құтқарғанын айттық. «Шынын айтамын деп сырын айтыпты» десеңіз еркіңіз, өмірлік жарымызды да тауып берген осы – Алакөл. Ендеше, Алакөлді неге жырламасқа?! Қырық жыл Қытайдың қапасында отырған Қажығұмар Шабданұлының досы, əйгілі «Ауылым» əнінің авторы, ақын Жабайыл Бейсеновтің «Алакөлім, аяулым» атты кітабын оқушы кезімізде жата-жастана оқыдық. Туған өлкені осылай да сүюге болады екен деп таңғалдық, тағылым алдық. Ілгеріректе «Күндіз күн, түнде ай сүйген ару Алакөл» деп жазғанымыз бар. Көл көңілді тербейді. Жабайыл жырының əсері болар. Тегінде сұлу өлкені жазуға да сұлу сөз, парасатты пайым керек. Оған шама-шарқымыз жетпесе де, жер жазирасын жадымызда жаңғыртып отыруды перзенттік парызымыз санаймыз.

Алакґлді Əуезов те зерттеді Алакөл – өте ертеден келе жатқан қазаншұңқырлардың бірі. Атауы жағынан алғанда, түп-тамыры түркілер заманымен ұштасатын болуы керек. Бұл турасында талас көп. Жер-су аттарына жетік ғалым Ғ.Қонқашбаев ежелгі түрік жəне моңғол сөздерінің этимологиясы негізінде Алакөлдің «Ұлы көл» немесе «Таулы көл» мағынасын беретінін айтып жүр. Баба түрік «Ұлы көл» десе деуі мүмкін, бір заманда Алакөл мен Балқаш қосылып, телегей теңіз болған деп ауыл ақсақалдары əңгіме соғушы еді. ХІХ ғасырда Шоқан Уəлиханов екі байтақ судың біртұтас су қоймасы болғанын алғаш рет анықтады. Ғылымда оны «Ханхай теңізі» деп те айтады. Қазір ұлы теңіздің жұрнағы болып Балқаш пен Алакөлден өзге Сасықкөл, Жалаңашкөл, Қытай жерінде Ебі-нұр көлдері қалған. Осы жағрафиялық өлкеде адуынды Ебі желі бар. Шоқан Ебінің де ебін тауып, ғылыми айналымға түсірді. Ашуға мінген сəтінде бұл жел Жоңғар қақпасынан шығып, Алакөлді армансыз сапырады. Мұндай буырқану үлкен теңіздердің өзінде бола бермейді. Осы көрініс те тəңіри түрік заманында Алакөлге айрықша бас идірген болуы кəдік. Ебі бір жағынан көлдің санитарлық тазалығын реттеп отырады. Бізде демалу мəдениеті кемшін ғой. Ішіп-жеп болған соң қалдықтарды көл

Бұған дейін хабарлағанымыздай, 27-30 мамыр аралығында Парижде ЮНЕСКО-ның штаб пəтерінде «Адам жəне биосфера» халықаралық үйлестіру кеңесінің кезекті сессиясы өтіп, онда əлемдік биосфера резерваттары желісіне «Алакөл биосфералық резерваты»

атты қазақстандық номинацияны қосуды бірауыздан қолдады. Осы орайда редакция жур на лист Думан Анаштың Алакөл туралы жазған талдамалық мақаласын оқырмандар назарына ұсынып отыр.

Айдынды Алакґл Туристік кластерді дамытудаєы іркіліс пен ізденіс жағасына шашып кететіндер баршылық. Бір ғажабы, қоқысқа айналған заттар ешқашан көл суымен араласпайды. Асау толқын жағадан əрі асырып, лақтырып тастайды. Осылайша, кісілердің кірбің əрекеттерін өзі реттеп отырады. Көлге барсаңыз көресіз, жағада белі бүкір, еңкіш тартқан кейуана жүреді. Сол əже танысын-танымасын жағадағы жұртқа келіп: «Қалқам, бұл Қабанбай атаң басқан жер, аяғыңның астын былғама, айналайын», деуден танбайды. Кейбірі түсінеді, бəзбіреулер шалық па деп үдірейіседі. Əйтеуір, бұл қарттың қазыналы сөзі қайсыбір адамдардың құлағына құйып алуды қажет ететіні айқын. «Таулы көл» мағынасына келсек, мұнда Тянь-Шань сілемдері саналатын Жоңғар Алатауы, батысында Тоқта тауы, шығыста Барлық, теріскейінде Барқытбел (Тарбағатай) жотасы анық көрініп тұрады. Балалықта қара санды шапақтап суына шомылғанда талай байқадық, көл беті қаракөк, шымқай көк, көгілдір, лайсаң сары болып түрлі түске енетін. «Алакөл» атауы осы құбылудан туған шығар деген түйсік оянушы еді. Бəрі де мүмкін. Адам ата мен Хауа ананың ұрпағы тұмса табиғатты таптамай тұрған көне замандарда құрлық ортасындағы тұйық теңіздің тулап жатқаны рас сияқты. Өйткені, Алакөлде алып кесірткелермен дəуірлес өмір сүрді делінетін қара басты реликтті шағала бар. Жалпы, «реликт» деген сөз латын тілінен аударғанда «жұрнақ», «қалдық» дегенді білдіреді. Бағзыдан келе жатқан қалдық-құс əлемнің екі-ақ түкпірінде сақталып қалыпты. Бірі – бурят ұлысының Борей-Турей көлінде. Екіншісі – Алакөл. Құстың қанатын байлап қойған ешкім жоқ, мекендесе, басқа су қоймасы көп. Оны сақтап отырған Алакөлдің суы мен нуында бір қасиеттің бары анық. Айтпақшы, реликтті шағаланың тіршілігі туралы Мұхаңның тұңғыш ұлы Ернар Əуезов он жыл бойы зерттеу жүргізген. Қаршадай құс туралы орнитологиялық очерк жазып қалдырған. Оксфорд, Кембридж университеттерінде дəріс оқыған Ернар Əуезовтің бастамасымен Алакөл қорығы ашылғанын біреу білсе, біреу білмейді. Ол өзі тапқан қара мойнақ шағаланы сақтап қалу мақсатында 1972 жылы қорықша ашылуына мұрындық болған екен. 1998 жылы құрылған Алакөл мемлекеттік табиғи қорығының түп негізі осы реликтті шағаланы қорғау мақсатындағы қорықшадан бастау алады. Көп заман адам аяғынан алыс тұрғандықтан да көлдің жалпы фаунасы жақсы сақталды. Десек те, адам қауымынан алшақ болған жоқ, мəшһүр саяхатшылардың табаны көл жағасына талай тиді. 1245 жылы Рим папасы IV Иннокентийдің жіберуімен италиялық монах, саяхатшы Джованни да Плано Карпини Еділ жағасындағы Бату ханға келіп, ұлы қаған алдына жетуге рұқсат алады. Əйгілі жиһанкез Карпини Шыңғыс қағанның ордасына елшілікке аттанғанда жол-жөнекей Алакөлді басып өткенін жазыпты. Еуропа жұртының Алакөлдің атын естуі осы болуы мүмкін. Əйтсе де, қаһарлы Шыңғыс хан ұлысына көз салуға кімнің дəті жетсін?! Шыңғыс қаған, оның жер жүзін жаулаған əйгілі қолы Алакөлде талай ат шалдырған. Бұл жөнінде тарихи деректер жетерлік. Соның бірі көл атауы моңғол билігі кезінде «Түрге Нұр» аталыпты. Қазақ тіліндегі аудармасы «Көпір көл» дегенді білдіреді. Ертеректе көл ортасындағы аралдарға су астындағы көрінбейтін жонмен салт атпен жүріп отырып, жылқы апарып тастайтын кəнігі ұрылар болған деседі. Оның ізіне ешкім түсе алмайды. Себебі, көл бетінен қай тұс терең ойдым, қай тұс саяз жон екенін тап басып айтатындар сирек. «Көпір көл» атауы осыған орай туды ма екен? Болмаса оңтүстіктегі отырықшы өркениеттерді шапқанда аял дайтын аралық нүкте

болғандықтан аталуы да ғажап емес. Себебі, соғыста алған жарақаттарын сарбаздар Алакөлде шомылып жазатын болған. Яғни көл суының ауызы ашық жараға шипасы Шыңғыс хан дəуірінен белгілі бола бастады. Су құрамында тұз бен йод, минералды заттар мөлшері өте көп. Осыған орай көлдің «Итішпес» атауы тағы бар. Қазақ-жоңғар соғысының осы өлкеден басталуы тегін емес. Қасиетті Жетісу мен Арқаның ұштасқан аумағы. Қазақтың қай бүйірінен де соққы беруге ыңғайлы, жері шұрайлы, малға да, жанға да жайлы. Желмая мініп жер шалған Асан қайғы Алакөлді көргенде құтына сүйсінседағы, «Ұрыстың иісі шығып тұрған жер екен!» депті. Орда жұртының ақылманы, анық көреген қалт айтпапты. Расында, ертеректе қалың қытайға да, Қашқарға да, Ферғанаға да, Ібір-Сібір жұртына да, моңғолға да алыс емес, тоғыз жолдың торабында, Жібек жолының бір саласында жатқан сулы-нулы жер күш біткеннің көз құртына айналды. «Ханбатыр» атанған Қаракерей Қабанбайдың Алакөл өңірінде туып, ер жетуінің өзі келешекте қанды жорықтар мен шайқастар желісін осы өңірде құрған Құдайдың жазмышы, қазақтың аяулы суын өзінде қалдыруға жазған талқы тағдыры сияқты. Қазақ мұны «Құдайдың қабағы оң екен» дейді. Қабанбай батыр жөніндегі аңыз-əпсана, қисса-дастандарда өңірдің жер-су атаулары жиі айтылады. Соның бірі, көлдің батысындағы Тоқта тауы. Ақ боз аты ғана көтеретін алып Қабанбайдың азан шақырып қойған аты Ерасыл екені мəлім. Ағасы Есенбайды жоңғарлар өлімші ғып жаралап, жылқысын қуып кетеді. Соңынан іздеп шыққан інісі қансыраған ағасының қасынан өте бергенде шалажансар батыр тілін икемге келтіріп «Тоқта» деуге ғана шамасы жетіпті. Сол себепті етегін Алакөл жуып жатқан заңғар Тоқта аталыпты дейді. Əрине, бұған қоса Асан қайғы Алакөлдің теріскейіне жетіп, аса таяғын сілтеп қалып «Тоқта!» дегенінен қалған сөз делінетін тағы бір дерек бар. Көл жағасындағы Жарбұлақ (қазіргі Қабанбай) ауылын өткен ғасырдың жетпісінші жылдары басқарған Социалистік Еңбек Ері Рақымғали Төлеубеков те ел аузынан, қариялардан жазып алған біршама деректерін кітап қылып басып шығарған. Не десек те, бес жарағын асынған Қабанбай қолының сарбаздары түн қатып қорғаған қарымды өлке үшін қантөгіс аз болған жоқ. ХХ ғасырда əлемнің екінші лагерін құраған КСРО мен Қытай арасындағы үш күнге созылған тарихтағы ең қысқа соғыс Алакөлмен арасын ұлтарақтай ғана құрлық бөліп тұрған Жалаңашкөл жағасында орын алды. Жержиһанның күллі қазаншұңқырын аралаған француз мұхиттанушысы Жак-Ив Кусто да Алакөлде болыпты. Күнге тотыққан жүзін көлегейлеп, айдынында əрлі-берлі жүзіп, Аралтөбеге қайығын тірепті. Əрісін айтпағанда көмекейі көк қабысын əнмен ашқан əнші Əсет жағалай біткен көкше құрақтың үстінде арынды жырларын төккен көл ғой бұл. Оның да заманы тыныш болмаған. Бұл жақта «Бұратола кеттің бе?» деген сөз бар. Бала күнімізде «біржола» деп ұғатынбыз. ХХ ғасыр басында қызыл мен ақтың лаңынан үркіншілік болып қытайдың ұртоқпағы – үкірдай барып паналағанда көл маңайындағы бір қауым ел Бұратола деген жерге ауыпты. Бақсақ, содан қалған сөз сияқты...

Ќара балшыќтыѕ ќадірін ќашан білеміз? Жел еседі, құм көшеді, ел қалады. «Дарабоз» атанған Қабанбай батыр мен оның үзеңгілес сардарларынан тараған ұрпақ бүгінде Алакөлді айнала қоныстанып отыр. Ауып кеткені елуіншіалпысыншы жылдардағы көшпен қайта

оралды. Тоқсаныншы жылдардың тоқырауында қала жағалап кеткенде тағы ел қалмай ма деген қауіп болған. Өйткені, шекаралық аймақ болғандықтан стра тегиялық маңызы зор, тығыз əрі нығыз отыратын-ақ жер. Əйтсе де қала жағалап кеткен қалың халықтың қайтадан ауылға оралып жатқаны көңіл қуантады. Алакөл бұл маңайдағы елдің анасы ғой. Жағасындағы ауылдар ырыздығын көлден тауып отыр. Қолдан пісірген тағамын үш шақырымдық жағада ерсіліқарсылы жаяу жүріп сатады. Алты-жеті жастағы балаларға дейін бөтелкеге қара балшықты құйып алып, 50-100 теңгеден саудалап жүреді. Дəріханадан бізге сонау сорпасы да қосылмайтын Өлі теңіздің ақ балшығын удай бағаға сатып алатын халық мұндағы қара балшықтың қадірін білмей жүр. Буын, құяң ауруларына, денедегі суықты алуға таптырмас ем болатын осы қара балшық. Оны кез келген зертханаға апарып, құрамын тексертіп анықтауға болады. Жергілікті ел пістесі мен құрт-ірімшігін, қымызы мен шұбатын саудалаудан өзге дəмхана ашып, демалушылардан тапсырыс алады. Балмұздақ құяды, қайығын жалға береді. Əлі жетсе дүкен-дүңгіршек салады. Қырдағы мал баққан ағайын қой-ешкісін, бау-бақша еккендер жемісі мен көкөнісін əкеліп өткізеді. Жайма базарда демалушылардың мегаполисте ұмытып кеткен дүниесін түгендеп отыратын саудагерлердің өзі бір ауыл. Көлігін жалдап, іргедегі БарлықАрасан шипажайына апарып келетін шопырлар қауымы да күнкөрістің көзін тапқан. Тым болмағанда, тұрғындар «өзен жағалағанның өзегі талмас» деп көлдің шоршыған балығына ау құрады. Ал балығы тіл үйірерліктей дəмді. Содан ба, жаппай аулап сазанның сазайын берген балықшылар баяғыда жаратпай қайта суға жібере салатын көксеркеге кейінгі кезде қанағат тұтып жүр. Мұнда көл байлығы – балық өндірісін реттеп отыратын шаруашылық пен қадағалау тетігі қажет-ақ. Табиғаттың тартуын да тамтұмдап пайдаланбаса тақырға отыратын өзге емес, өзіміз. Кеңес кезінде ғарышқа ғарасат майданын ашқан қызыл өкімет Алакөл жағасынан Ғарышкерлер үйін салды. Зеңгір көктен оралған ғарышкерлер бойындағы радиациялық заттардан айрылу үшін Алакөлге шомылыпты. Он бес мемлекеттің, қаншама ұлыстың басын құраған алып елдің ғылымы империяның байтағынан осы судың шипа болатынын тауып алғанына таңымыз бар. КСРО құрсауы сөгілгенде Алакөлде демалыс үйлері санаулы ғана болатын. Ішкі істер министрлігі салған, Жол құрылысы ведомствосы көтерген жəне тағы басқа облыстағы кəсіпорындардың еншісіндегі бірлі-жарым демалыс үйлері жұмыс істеп тұратын. Бұл демалыс үйлері көлге келушілерді толық қамти алмағандықтан əрі бір бүйірден бүйідей тиген нарық қыспағынан ауыл тұрғындары жаз шыға көл жағасына шатырын, киіз үйін құрып, ілдəлдалап қалқасын жасап, тынығушыларға қал-қадерінше қызмет ете бастады. Қаладағы тікбақай халықтың «Алакөлде сервис жоқ» дейтіні осы кез. Сонда да келушілерде есеп жоқ, ағылып жатушы еді. Семей мен Өскемен, Талдықорған мен Алматы жұртшылығын былай қойғанда, Ресейдің Том, Омбы, Новосібір қалаларынан келетіндерді көргенде «орыстар қалай демалуды біледі» дейтін бір ауыз сөзді ауылда əркім айтып жүретін. Алакөлде демалушыларға арналған қызмет түзеле бастаған кез 2000 жылдан бері қарай десек болады. Яки, көп бола қойған жоқ. Сондықтан, ата-бабасынан бері Анталья асып, Хайнань қыдырып жүргендей болатын өзіміздің қаракөздердің мұрнын шүйіре қарауы қай заманнан қалған қамыттың кебі шығар дейміз. Əсілі, қалтасы бар ағайын қайда демалуды өзі шешеді. Бұл – нарық

заңдылығы. Əйтсе де, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев көптеген келелі жиындарда отандық туризмді көтеру қажеттілігін, оның бағын ашатын өзіміздің отандастар екенін айтып-ақ жүр. Қазір Алтай мен Алатаудың асқарынан, Бурабай мен Алакөл жағасынан шетелдік туристерді көріп қалатынымыз жасырын емес. Қызығушылық бар. Оларға Альпі тауы, Жерорта теңізі сияқты жерлер жерұйық болудан қалып барады. Осындай сəтте сұңғылалық танытып, туризмді дамытуда əлденеше жүріс алда ойлап отырған мемлекеттік саясаттың мүддесін баршамыз түйсіне алсақ, қанеки?! Бұл – қаржыны қыр асырмай, туған өлкеңе құй деген тұспал ғой. Өрістемеген өнердің өкініші көп. Алдындағы асын, сауған сүтін сатуды ар көретін кеңпейіл ұлт болғанымыздан шығар, біз қонақүй, қоғамдық тамақтану, дəмхана сияқты қызмет көрсету түрімен тəуел сіздік алған соң ғана айналыса бастадық. «Ештен кеш жақсы», əлі-ақ отандық кəсіпкерлер, орта жəне шағын бизнестің өкілдері бұл саланың тасын өрге дөңгелетеді.

Алакґлге апаратын екінші жол салынып жатыр Алакөлдің туристік кластер ретінде даму мүмкіндіктері орасан. Соңғы жиырма жылдықта көл жағасында еңсесі жоғары қонақ үйлер біршама салынды. Олардың ішінде ең ірісі – «Əйгерім» демалыс үйі. Көп функциялы қызмет көрсетуге қауқарлы «Əйгерімге» жетеғабыл қонақ үйлер соңғы жылдары көптеп бой көтеріп келеді. Бұл – ішкі инвестицияның Алакөлге құйыла бастауын, ондағы орта жəне шағын бизнестің дами бастауын көрсетеді. Мəселен, былтыр үржарлық Дулат Асылбеков есімді кəсіпкер 200 орындық «Алакөл Арасан» атты демалыс үйін пайдалануға берді. Демалыс үйі өткен жылы бірінші рет тынығушыларға қызмет көрсетті. Қарағайдан қиып салынған əдемі ғимаратқа 400 миллион теңге шамасында инвестиция құйылған. Қазіргі заман талаптарына сай, жайлы, еуропалық сервис, қолжетімді бағамен қонақ үй салуды мақсат тұтқан кəсіпкерлерге Шығыс Қазақстан облысы мен Үржар ауданы əкімдігі үнемі қолдау көрсетіп келеді. Жалпы, көптеген теңіз аймақтарындағы демалыс үйлері ұбақшұбақ болып, 20-30 шақырымға дейін созылып жатады. Тіпті, алматылықтар жиі баратын Ыстықкөл жағасындағы демалыс үйлері де көлікпен бірге жарысып жол бойы қалмайды. Сондықтан, Алакөлдегі демалыс үйлерінің көбеюіне мемлекеттің өзі мүдделі болуға тиіс. Əсіресе, қарапайым жұртқа қолжетімді үш жұлдызды қонақ үйлер көптеп салынса игі. Бұл туристердің демалыс үйлерін таңдау мүмкіндігін жəне келуші туристер санының артуын қамтамасыз етпек. Былтыр көл жағалауына жеткізетін тағы бір жол салыныпты. Бұрын демалушылар көлге Қабанбай ауылының ішімен өтетін болса, енді жаңа жол ауылдың сыртын орап жүреді. Тасы төселіп, жаймаланып қойылған жолды асфальттау ғана қалған. Осы орайда Қарабұлақ ауылының ішімен өтетін жолды көлге дейін созу арқылы жаңа жағажай жасау мүмкіндігі бар екенін айтқымыз келеді. Бұл тұстағы жағажай құмдауыт болып, жағасы таяз болып келеді. Шығыс Қазақстан облысының əкімі Бердібек Сапарбаев Алакөлдегі туристік кластерді дамыту бағытында бірқыдыру мəселелерді жолға қойды. Мəселен, көлдің жағасын бекіту жұмыстары жүргізіле бастағанына үш жылдан асты. Жоғарыда айтқанымыздай, Ебі желі тұрғанда пайда

болатын асау толқындар көл жағасын соққылай-соққылай жағалауды жыл сайын жылжытып отырады. Тіпті, əйдік демалыс үйлері су шайып кету қаупі туған соң жағадан қашық аумақтарға көшірілді. Бұрын көл жағалауының инфрақұрылымы саналатын асфальт жылжыған судың астында қалғандықтан, жағалауаралық жаңа жолдар салу қажеттілігі байқалады. Өткен жылы мамыр айында көл жағасын бекіту жұмыстарымен танысқан облыс басшысы Алакөлдегі туризмді дамытудың тамаша мүмкіндіктерін толықтай пайдалану қажеттігін жеткізді. Облыс əкімінің сөзіне сүйенсек, соңғы жылдары отандық, ресейлік туристер Алакөлге жоспарлы түрде демалуды жолға қойған. Сондықтан бұрын жылына 40-50 мың болып келетін демалушылар саны соңғы жылдар мұғдарында екі есеге артыпты. Туризмнің ең басты кілтипаны – жол. Кейінгі жылдары Үржар мен Мақаншы арасында жарқыраған жаңа жол салынды. Мақаншы мен Алакөл, Үржар мен Таскескен арасындағы жолдың құрылысы жүргізіліп жатыр. Бұл жолдар пайдалануға берілсе жеңіл көлікпен қатынау облыс пен Алматы жұртшылығына оңайға түсер еді. Алакөл жағасына жақын аумаққа əуежай салып, шомылу маусымында уақытша əуе рейсін ашса да артық болмайды. Ал Үшарал мен Достық кеден бекеті арасындағы темір жол көлдің теріскейімен өтеді. Көлдің күнгейімен жалғайтын темір жол құрылысын жүргізсе Астана мен өзге өңірлердегі халыққа да Алакөлге келіпкету қиындық тудырмас еді деп ойлаймыз.

Жаєалауды судыѕ шаюынан алты пирс ќорєайтын болады Жағалауды бекемдеу жұмыстарын жекелеген компаниялар жүргізіп жатыр. «Қазселденқорғау» мекемесінің мамандары толқындардың екпінін азайтатын, су айдынына сұғыла салынып, кемелер екі жағынан тоқтауға мүмкіндік алатын құрылғыларды (пирстерді) көбейту керектігін алға тартады. «Келісіп пішкен тон келте болмас», жағаны бекемдеу үшін мұқият ойластырылған гидрогеологиялық зерттеу керек. Өйткені, бұған дейін бекіту мақсатында қойылған бетондарды су шайып кеткен. Мамандар бұл үшін жағаға алдымен геотекстиль салып, арнайы бетондарды қалай отырып орнату қажеттігін алға тартады. Өткен жылы Үржар ауданының əкімі Бауыржан Жанақов жүк таситын 9 мəшине Алакөлге 60 шақырымнан тас тасып жатқанын журналистерге мəлімдеп, жағалаудың су шаю қаупінен арылғанын айтқан еді. Көлдің жағалауын ретке келтіру үшін Алматыдағы «Казгипроводхоз» мекемесі жобалықсметалық құжаттар əзірледі. Осыдан үш жыл бұрын судың толқынын тоқтататын, ұзындығы 168 метрді құрайтын бірінші пирс салынған болатын. Аталған алып құрылғының нəтижесінде 300-350 метрге дейін жаңа жағалау пайда болды. «Біз жағалаудың шайылуына жол бермейтін алты пирс салуды көздеп отырмыз. Жалпы, Алакөлді көріктендіруге байланысты 2013-2014 жылдарға жоспарланып бөлінген қаржы көлемі – 3 млрд. 150 млн. теңге. Осы қаржыға пирстер салынса, Алакөл жағалауының мəселесі шешіледі», дейді аудан əкімі.

Балалар лагерінде 2,5 мыѕ оќушы демалды Өткен жылдан бері Алакөл жағасында «Үржар-айым» атты балалардың жазғы лагері ашылып, оқушыларды қабылдай бастады. Жеке асханасы бар 11 коттеджді үйден тұратын лагерьде былтыр 2,5 мың оқушы демалған. Оның мың жарымнан астамы тұрмысы төмен отбасыдан шыққан балалар. Он екі маусымға бөлініп, жазғы демалысты есте қаларлықтай өткізген балалар төрт уақыт тамақтанып, өзара түрлі байқаулар ұйымдастырған. Мəселен, «Көңілді старт» эстафеталық жарысы, «Күш атасын танымас» ер балалар байқауы, «Лагерь аруы», «Бұрымды қыз» атты қыздар сыны, «Мен лагерьді жырлаймын!» жас ақындар мүшəйрасы, жас суретшілер мен бишілер марафоны, елорданың туған күніне орай «Астана – бас қала» мерекелік салтанатты кеші, т.б. түрлі спорттық жəне ұлттық ойындар өткізілген. «Қазақстан индустрияны дамыту институты» АҚ мамандарының елдегі туризм рыногына жүргізген зерттеулері 2020 жылдары елімізде, əсіресе, шығыс өңірінде туристер санын төрт-бес есеге дейін көбейтуге мүмкіндік барын көрсетіп отыр. Туристерді қабылдап алу, оларға жайлы демалыс орындарын ұсыну бес ірі кластерлік бағыт бойынша жүзеге асырылмақ. Аталған бағыттың бір тармағына Шығыс Қазақстан өлкесіндегі өзенкөлдер еніп отыр. Яғни, Алакөл де аталған басым бағытқа кіреді. «Көрінген таудың алыстығы жоқ». «Тұнықта тұнық бар ма екен тұнығыңдай, Шарқ ұрған шағалаң да бір ұлыңдай. Бір сілкіп бұрқыратып Аралтөбе, Арқаңа тастай салған бұрымыңдай», – деп жергілікті ақын Айжарық Абылқасымов жырға қосқан Алакөлдің əсемсал көркін күллі жұрт тамсана көріп, жаймашуақ жазын есте қаларлықтай өткізетін, деніне шипа табатын шомылу маусымы келе жатыр. Жақында ғана «Үржар ханшайымы» атанған «Алтын адам» табылған Алакөл ғой бұл! Алакөлге асығыңыз! Думан АНАШ, журналист. Шығыс Қазақстан облысы, Үржар ауданы.


 Көзқарас Кванттық механика жаратылыстық болмыс мəнін түйсіне бастағаннан кейін ғылым да, дін де өзіндік даму биігіне көтеріліп, ақыры бір-бірімен беттесті. Нəтижесінде ғылым қаламаса да Алла алдында мінəжат етуге мəжбүр болды. Ал дін осы уақытқа дейін тоқтаусыз айтып келгендерінің шын мəнінде ақиқат екендігін сезініп, соған енді ғана мəн бере бастады. Əйтсе де ғылым мен діндегі бұл ахуалды, көпшілік қауымды былай қойғанда, ғылым шыңына көтерілген академиктер мен (тіпті Эйнштейн де) ғұлама діндарлардың өзі түгелдей ұғына қойған жоқ. Себебі, бұл «ахуал» осы уақытқа дейін бар құпиясын ішіне бүгумен келді. Сондықтан ғалымдар да, діндарлар да ол «ахуалдың» атын білгенімен, мəнін түсінген жоқ. Біздің «ахуал» деп отырғанымыз, ғылыми тілдегі кванттық механика. Кванттық механиканың жай-жапсарын таратып айту ғалымдар еншісіндегі жəйт. Біз сол мəселенің тек дінге қатысты жағын ғана қаузай кеткенді жөн көрдік. Сонымен...

 Дінің тұрсын дін аман көптеген сырлар ашылады. Қазір сондай кезең. Ғалымдардың пайымдауынша бұл кезең 1999 жылдан бастау алады. Рас, кванттық механиканың алғашқы нышаны 1900 жылдан бастап белгі берді. Сол сияқты дінде де бұл түсінік əу бастан бар болатын. Бірақ ол түсінік қойнауына ешкім терең бойлай алған жоқ. Сонымен, зат бөлшектенеді. Атом, нейтрон, протон... Осы бөлшектенудің ең соңғы шегін діни түсінікте монада дейміз (Рас, монада туралы кезінде Пифагор, Диоген, Бруно, Лейбництер де əрқилы пікір айтқан). Ал монада өндірген зат – фрактал деп аталады. Біз білетін, білмейтін 18 мың ғалам осы монада мен фракталдан тұрады. Монада – барлық, фрактал – жоқтық. Ғылым кванттық механикаға дейін тек фракталды ғана зерттеп келді. Сөйтіп, иə, айдалаға лағып кетті. Соған орай бүкіл адамзат басқа жаққа бет бұрды. Олар фракталдың, яғни жоқтықтың, иллюзияның соңына түсті. Бір сөзбен айтқанда, адам бала-

қауызына сыйғызып жібереді деген түсінік бар. Тарының қауызы деп отырғанымыз – монада. Əр монада өзінше бір əлем. Негізі бір болғандықтан, олар тұтасып тұрады. Айтылған ойды кванттық механика арқылы сараласақ, Қазақстанда əңгімелесіп отырған екі адамның сөзін Америкадағы адам ешқандай аппаратсызақ ести алады. Сондай-ақ ол адамның əлгілердің қасынан аяқ астынан шыға келуі де түк қиындық туғызбайды. Себебі, ол монадалар үндестігі, яғни тұтасуы арқылы жүзеге асады. Негізінде ол өзі бір нəрсе. Ұғынықтылық үшін айтайық. Егер бұрын ешкім еш жерде шешпеген күрделі есепті Англиядағы ғалымдарға шығартсақ, олар оны ойланып-толғанып отырып бес сағатта шығарса, əлгі есеп шешімін тапқаннан кейін соны шешкен ғалымдарды ешкіммен байланыстырмай, сол есепті Америкадағы ғалымдарға шығаруға берсек, олар оны үш сағатта шығара алады. Одан кейін оны қазақстандық ғалымдарға шығартсақ, олар оны бір сағатта-ақ шығаруға қол

Кванттыќ механика жəне діни таным Құдияр БІЛƏЛ, журналист.

Егер адам баласы көтеріліп отырған мəселе мəнін осыған дейін ұғына алғанда бүкіл өмірін басқаша құрған болар еді. Бұл – ақиқат мəнін өзіміз түсінгеннен кейінгі ой. Болмаса бұған дейін ештеңе болмағаны сияқты бұдан кейін де ештеңе өзгермейді. Адамдар өмірден сол бəзбаяғы бейғам қалыптарында жоқ нəрсенің соңына түсіп, соны қызықтап, соған алданып өтеді. Өкінішті. Бірақ ол өкініш адамға көз жұмғаннан кейін барып келеді. Иə, өмірден қалай өтеді, тура сол сəтте ақиқат айқындалады. Бұл жəйт Құран аяттары арқылы бекітілген. Бірақ біз ол аяттың шынайы мəнін ұғына алғанымыз жоқ. Рас, өкініштің болатынын білдік. Алайда біз ол өкінішті Алланы танымағандықтан, ғибадат-құлшылықты жасай алмағандықтан болады деп білдік. Бұл – діни ұғымды қабылдай алған адамның түсінігі. Ал дінсізге... Иə, оларға бəрі бір. Жоқ. Бəрі бір емес. Енді бəрі бір емес. Кванттық механика атеистер түсінігінің де быт-шытын шығарды. Жə, ол бөлек əңгіме. Сонымен, өлген адамда өкініш болады дедік. Ол қандай өкініш? Мəселен, біз өмірде ат басындай алтынға ие болдық делік. Сол ат басындай алтынға ие болғанымыз үшін біз құрмет биігіне көтеріл дік. Жұрттың қызғанышын ояттық. Өзімізді мəртебелі жан сезіндік. Соған мал дандық. Соның буына масаттанып, күпінумен өмірімізді өткіздік. Енді өмірден озғаннан кейінгі жəйт. Бақсақ, тау да, тас та, тіпті айналамыздағы қолға ұстауға болатын нəрсенің бəрі де алтын екен. Біз сол алтынның ортасында жүріп, қолымыздағы алтынды əлдеқандай көріппіз. Шынтуайтына келгенде, оның көк тиындық құны жоқ екен. Өлгеннен кейінгі ақиқат бізге соны ұғындырды. Өкінішті ме? Əрине, өкінішті. Бұл – мəселенің бер жағы. Енді ат басындай алтынды образды түрде бағамдап көрейік. Өмірге келгеннен кейінгі атқарған іс-əрекетің, жеткен жетістігің, талпынған арманың, шыққан биігің, одан да басқа қол жеткізген жетістіктерің, бір сөзбен айтқанда, барлық сүрген өмірің – əлгі ат басындай алтын сияқты ешқандай қадірі жоқ екенін білгенде бар ғой... Бұл енді шынайы өкініш. Жоқ, біз айқындалған ақиқатты əлі де дөп басып таныта алмай жатырмыз. Басы ашық жəйт. Өміріміз босқа өткен екен. Жарайды, көп нəрсені атқара алмаппыз. Алтын дегеніміз жез болып шықты. Бəлкім, одан да құнсыз. Бірақ бұл соншалықты аһ ұратындай өкініш пе? Шындығында, өкініш – біз айтып отырған нəрселер емес. Ол – өзің өмір бойы соңына түскен құндылықтың өзге емес, өзің екендігі. Өмірде сен нені армандадың, неге қол жеткізгің келді, сол – сенің өзің. Бұл – біз айта беретіндей, «Біздің ең басты құндылығымыз – адам» дейтін түсінік емес. Ұғынықтылық үшін əуелі бір ғана жəйтті айтайық. Əлгі ат басындай алтынды көтеріп жүрген адам өзінің қолы тиген нəрсенің бəрі алтынға айналып кете беретінін білгенде қандай күй кешер еді?! Ақиқат айқындалғанда əлгі адам өзінің сондай қабілетке ие екендігін біледі. Өкінішке қарай, бұл ақиқатты өлгеннен кейін барып айқындалады дедік. Сонымен, ақиқат айқындалды. Біз өлген адам өкініште болады дегенде осы жəйтті айтқымыз келді. Енді осы айтқандарымызды тарқатайық. Ең бастысы – кванттық механика мен бүгінгі діни түсінік өлгеннен кейін айқындалатын əлгі ақиқатты өмір шындығына айналдырды. Кванттық механика алтын мен жай таста ешқандай айырмашылық жоқ екендігін ұғындыра алса, бүгінгі діни таным адам мүмкіндігінің шексіз екендігін əйгіледі. Ақиқатында, бұл ғалымдардың да, діндарлардың да жетістігі емес, уақыт жемісі. «Уақыт жемісі» деген қандай ұғым? Ол – қоғам мен заман талабы. Мəселен пайғамбарлардың өмірге келуін «уақыт жемісіне» жатқызуға болады. Дəуір, заман, қоғам сол сəтті күтеді. Соған орай осыған дейін бүркеліп келген

5

www.egemen.kz

4 маусым 2013 жыл

сы бос кеңістікте ауа қармап қалды. Ал ақиқатты, яғни монаданы ешкім де бар деп білген жоқ. Ұғынықтылық үшін айтсақ, адамды, кез келген затты бар етіп тұрған – монада. Монада өлмейді, өшпейді, сондай-ақ жоқ болып та кетпейді. Ол – мəңгілік. Жоқ болатын соның өнімі, яғни фрактал. Мəселен, шағын бір тасқа жіп байлап айналдырсақ, шеңбер пайда болады. Тасты алып қойсақ, шеңбер жоғалып кетеді. Егер біз тасты монада деп ұғынсақ, шеңбердің фрактал екендігін пайымдай аламыз. Шынтуайтына келгенде, біз күнделікті бар деп қабылдап жүрген нəрсенің бəрі фрактал. Бұл тұрғыда пайғамбарымыз мына əлемді түс сияқты деген. Сонда түсте көрініс беріп жатқан нəрселердің бəрі фрактал болады да, ал түс көруші монадалық қызметті атқарады. Ең бастысы – фрактал монадасыз өздігінен бола алмайды. Бұл – атеистерге қарсы берілетін ең басты соққы. Өкінішке қарай, біз өмір бойы фракталдық ұғым-түсінік аясынан шыға алмай келеміз. Өзімізде бардың, дұрысы – өзіміздің, нақтыласақ – монаданың мүмкіндігін пайымдау үшін мына жəйттерге назар аударайық. Монаданы, яғни əрі қарай бөлшектеуге келмейтін соңғы шектің материалдық көрінісі – Сүлеймен пайғамбардың жүзігі мен Мұса пайғамбардың асатаяғы. Сүлеймен пайғамбар жүзігі арқылы бұл əлемді де, жындар əлемін де басқарды. Жүзік – монада. Алла тағала екі əлем монадасын осы жүзікке бағындырған. Сондықтан алпамсадай жындар жүзікке жұтылып кетпес үшін Сүлеймен пайғамбарға қалтқысыз қызмет етуге мəжбүр болған. Мұса пайғамбардың асатаяғы да осы тəрізді. Суға қарық болған перғауын əскерлерін жұтқан монада – асатаяқ. Адам өлгенде əлгі шеңбер жасады делінген «тас», яғни монада алынады да, гəупиген дене, яғни фрактал біртіндеп жойылып кетеді. Монададан айырылған барлық зат дəл осылай жойылады. Соны, яғни фракталды зерттеп, сол зерттеуі арқылы ғылыми байлам жасаған ғалымдар о дүние жоқ деген ұйғарымға келген. Шындығына келгенде, олардың айтып отырғаны дұрыс. Фрактал ешуақытта қайта тірілмейді. Ал монадаға бастапқы форманы қайта жасай салу түк те қиындық тудырмайды. Фракталдың салтанат құратын жері – жəннат. Жəннат нығметтері бірыңғай фракталдан тұрады. Ал сол фракталды түзуші монада жəннаттың иесі болып табылады. Бір адамға берілген жəннат өзге адамға қызмет етпейді. Себебі, ондағы фрактал өзге монадаға тəн емес. Əр жəннат – фрактал. Ол өз иесі монадаға жайылып жастық, иіліп төсек болып, оны құрмет биігіне көтереді, шексіз нығметке бөлейді. Өйткені, адам жəннатты, яғни фракталды өзі жасайды. Дінде Алла 18 мың ғаламды тарының

жеткізеді. Осылай жалғастыра берсек, əлгі есепті кез келген математик əп-сəтте түк қиналмай-ақ шығара салатын болады. Себебі, əуелгі ақпар, есептің англиялықтар тапқан шешімі монада арқылы əлемге тарап кетеді. Біздегі ең басты кемшілік – өзімізді бағалай алмауымызда. Дұрысы – танымауы мызда. Біздің түсінігіміздегі өзіміз – фрактал. Біз өзгені де сол фрактал арқылы баға лап, құрметтейміз. Бұл – жалған құрмет. Шынайы құрмет биігіне көтерілген адамдар ешқашан ұмытылмайды. Олардың есімі ұдайы жаңғырып тұрады. Себебі, Алла адамды əу баста құрметті етіп, бүкіл жаратылыс, тіпті періштелерге дейін алдын да бас иетін өзінің орынбасары, халифасы етіп жаратқан. Сондықтан да бүкіл жаратылыс: тау-тас, орман-тоғай, ұшқан құс, жүгірген аң, судағы балық – барлығы түгелдей адам баласына тілеулес болып, тəкпір айтып, Алладан сол үшін жарылқау тілеп тұрады. Себебі, адам баласы болмаса, олардың өздері де болмас еді. Бұл тұрғыда Алла тағала тарапынан Пайғамбарымызға қарата айтылатын «Егер сен болмасаң, мына əлемді жаратпаған болар едім» делінетін хұтси-хадис бар. Сонымен, əуелгі жаратылыс – монада. Діни түсінікте «Əуелі ғарыш жаратылған, ғарыш судың үстінде болған» делінеді. Шынтуайтына келгенде, ғарыш делініп отырғанның өзі – монада. Ал су – фрактал. Сондықтан да барлық жаратылыс, яғни фрактал негізінен судан тұрады. Бұл – ғылыми дəлелденген жəйт. Біздің айтпағымыз ол емес. Гəп – монада құндылығын түйсінуде. Алла теңдессіз асыл зат жаратты. Ол «асыл затты» өзімізше əспеттеп «Алтынмен апталған, күміспен күптелген» деп дəріптесек, мұнымыз ол «асыл затты» қорлағандық болып шығар еді. Себебі, ол «асыл затқа» Алланың өзіндік сипаттары тəн. Ол сондықтан да құрметті, сондықтан да ардақты. Өзінің сол ардақтысына Алла тағала періштелердің басын игізіп, сəжде жасатты. Тек Ібіліс қана əмірге бағынбады. Себебі, ол монаданы, яғни «асыл затты» көре алған жоқ. Ібіліс адамды жай фрактал деп қана білді. Алла Ібіліске оның сұрауы бойынша адам баласын азғыруға мүмкіндік бергенде, оның «асыл затқа» түк те жасай алмайтынын білді. Шындығында, шайтан тек фракталға ғана шайтандық жасайды. Ал ол – жоқ нəрсе. Сондықтан шайтан өзімен өзі əуре болып жүреді. Жоқ əлем деп отырғанымыз – фрактал. Мына əлемнің фрактал екенін түсіну үшін адам баласы қол жеткізген нəрселерге мəн беріп көрейік. Мəселен, компьютер. Компьютерді қостық. Алдымыздан жаңа əлем ашылды. Ақыл-ойымызбен соның ішіне ендік. Компьютерді əркім əрқалай пайдаланады. Соған тəуелді болып, байланып, ішінен шыға алмай қалған адамдар да бар. Байыбына барсақ, біз тəуелді

болған ол əлем мүлде жоқ. Алайда біз онсыз тіпті өмір сүре алмаймыз. Шындығына келгенде, ол «барды» біз жасадық. Ол «бардың» материалдық көрінісін галлограмма арқылы бағамдауға болады. Мəселен, компьютердің галлограммалық ауани (вертуальный) клавиатурасын басқан тəрізді болып, компьютерді іске қосуға болады. Сол сияқты осы ыңғайда жасалған арнайы көзілдірікті кию арқылы ауани (вертуальный) əлемге еніп, ондағы көріністерді бар деп қабылдап, сол əлемнің құрамдас бір бөлігіне айналып та кетесің. Мұндай ауани əлем түсінік арқылы қалыптасады. Мына біз тіршілік етіп жатқан əлем де сол сияқты. Біз көріп тұрған «бар əлемді» жасаған əуелгі жаратылыс – басты монада. Ал оған біз қалай қосыламыз? Діни ғұламалардың пайымдауынша, біздің жаратылыстық болмысымыздың 72 пайызы пайғамбарымыздың руханиятынан, 24 пайызы өз руханиятымыздан, 4 пайызы материалдық əлемнен тұрады. 4 пайыздық материалдық əлем деп отырғанымыз – фрактал. Егер біз шын мəнінде өзіміздің кім екендігімізді танысақ, онда 24 пайыздық рухани əлемге қосыламыз. Ол əлем пайғамбарымыздың руханиятымен үндесіп тұрады. Ал ол – басты монада. Өкінішке қарай, осы «асыл затты» 4 пайыздық фрактал бүркеп алған. Мынандай тəмсіл бар. Арыстан, қасқыр, түлкі үшеуі бірігіп, аңға шығады. Арыстан əп-сəтте бір бұғы, бір елік, бір қоянды ұстап алады да қасқырға «Мына олжаны теңдей етіп бөл» дейді. Қасқыр «Бұғы сізге, елік маған, қоян түлкіге лайық» деп олжаны өзінше бөліске салады. Бұл бөліске келіспеген арыстан қасқырды өлтіріп тастайды да, түлкіге «Енді сен бөл» дейді. Түлкі «Мына бұғыны қазір жеңіз. Елікті түсте жəукемдейсіз. Қоянды жатарда тіске басар қыларсыз» дейді. Бұл бөліске разы болған арыстан түлкіге «Өте дұрыс. Сен өзіңнің ойыңды емес, менің қалауымды айттың. Демек, сен мен болдың. Маған ешнəрсенің керегі жоқ. Бəрі сенікі» дейді де, өз жөнімен кетеді. Мұндағы арыстан деп отырғанымыз – 72 пайызды құрайтын басты монада, ал түлкі – рухани əлем. Қасқыр – 4 пайыздық материалдық əлем. Егер біз 4 пайыздық материалдық əлем тəуелділігінен, яғни фракталдан ажырай алсақ, онда рухани əлемге, яғни монадаға қосыламыз. Сонда жаратылыс əлемі (арыстан) бізді (түлкіні) өзіне баурап, фракталдың (қасқырдың) быт-шытын шығарады. Өйткені, барлық нəрсені біз емес, соның өзі істейді. Бұл жерде «біз» деп отырғанымыз – фрактал. Ал «өзі» – монада. Шын мəнінде бұғыны да, елікті де, қоянды да аулаған Соның өзі ғой. Сол сияқты мына өмірде біз жасаған сияқты көрінетін нəрсенің бəрінің иесі – Сол. Өкінішке қарай, соның бəрін «қасқыр» бауырына басып, өз меншігі етіп алған. Ол «қасқырда» «түлкі» мен «арыстан» туралы ұғым да, түсінік те жоқ. Фрактал ардақ тұтылған кезде ылғи осылай болады. Осы жерде «Онда мына өмірде қандай мəн, қандай қажеттілік бар?» деген заңды сұрақ туындайды. Ғұламаларымыз айтқандай, бұл өмір – ақыреттің жемісі. Біздегі монада күнделікті атқарып жүрген амалдарымыз арқылы ақыреттегі мəңгілік мекенімізді безендіреді. Бұл өмірдің əр сəті баға жетпейтін құндылық. Діни амалдардан басқа бала-шаға қамы үшін атқарған іс-əрекеттер, жақсылық жасау ниетінде басылған əр қадам, тіпті сəлемдескеніміз де монада арқылы жəннат нығметтеріне айнала береді. Бұған күнделікті көріп, бірақ сабырлылық танытып жатқан бейнеттеріміз бен аурусырқау, өзге де ауыртпалықтарымызды қоссақ, мəңгілік мекеніміздің монада арқылы қаншалықты айшықтала түсетіндігін бағамдауға болады. Бұл тұрғыда бізге ата-бабаларымыздың өмір салты өнеге бола алады. Жер бетінде монаданы қазақ сияқты түсінген, қазақ сияқты бағалаған, қазақ сияқты құрметтеген ел жоқ. Қазақтың бүкіл өмір салты монаданы əспеттеуге құрылған. Себебі, қазақ түсінігіндегі монада – əруақ. Шындығы да сол. Кейбіреулер қазақты өмір сүруге бейім емес деп күстəналағысы келеді. Иə, қазақ өмір сүруге бейім емес. Себебі, олар фракталды өмір деп қабылдамайды. Қазақы ұғымдағы фрактал – жалған. Сондықтан да біздің ата-бабаларымыз бес күндік фракталдық қызылды-жасылды əлемге алданбай, бар өмірін мəңгілігін безбендеуге арнаған. Мынадай бір тəмсіл бар. Ескендір Зұлқарнайын түнгі жорықтан қайтып келе жатқан əскеріне «Аяқтарыңа тиген затты дорбаларыңа салып алыңдар» деп əмір беріпті. Біреу əмір болған соң аяққа оратылған заттан көптеу алса, шаршап-шалдыққан кейбіреулері аздау алып, ал жалқауланғандар мүлде алмай таңды атырыпты. Таң атқан соң байқаса, алғандарының бəрі алтын екен. Əскер түнде алтынды алқаптан өтіпті. Алғандар одан да көп алмағанына, алмағандар бос қалғанына өкініш білдірген екен. Сол сияқты біз де алтынды алқаптан өтіп барамыз. Бұл өмір – Алланың бізге берген шексіз нығметі. Тек соның қадіріне жете алмай жүргеніміз өкінішті. Қорыта айтқанда, кванттық механика – алтын ғасырдың кілті. Алтын ғасырда ғылым мен дін тұтасады. Оған дейін... Иə, Мəді мен тажал бетпе-бет келеді. Мəді – монада, тажал – фрактал. Фракталға байланғандар тажалдың, монаданы қабылдағандар Мəдінің соңына ереді. Əзірге бұл екеуі ажырамай бірге тұр. Менде, сізде, бəрімізде. Бірақ процесс жүріп жатыр. Ажырау процесі. Біз тек соны көпшіліктің қаперіне салғымыз келді.

Жаќсылыќ пен жамандыќ

БисмиллахирРахманир-Рахим! Жақсылық пен жамандық бір Алладан екеніне илану керек. Оны жүрекпен сезіп, өмірімізден орын берген жөн. Ол көзге көрінбейтін құбылыс болса да, екеуін арашалайтын көз, таразылайтын ақыл. Бірде қысқа балақты бауырымыз жолымнан тоқтатып, «Дін адамы қандай болуы керек?» деп сауал тастады. Ойланып жатпастан «Екі аяқты Құран» дегеніме басын шайқап, «Мүмкін емес», деді. «Бар жақсылықты мүмкін етіп, жамандыққа мүмкіндік бермеген адам екі аяқты Құран бола алмай ма?» деген кері сұрағыма жауабын қимастан, əңгімені үзіп кете барды. Нұрлан АСАНОВ,

ҚМДБ-ның Өскемен аймақтық өкіл имамы.

Ардақты Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбарымыздың жұбайынан мейірімді Расулалланың мінезі туралы сахабалар сұраған екен. Сонда «Алла Елшісінің мінезі – Құран» дегені бар. Мұсылманға бейбіт өмірден асқан дүние жоқ. Бүгінде оның толқуына түр лі себептерді жалаулатып, негізгісіне үңілмейміз. Ең бастысы, егемендігіне еліген жайсаң Қазақ елінің бүгінгі қабағы қа тыңқы, көңілі түсіңкі. Себебі, жиыр ма жыл бесігінде тыныш тербелген еліміздің арайлы таңын шымшытырықтар көлегейлей бастады. Мүмкін, күнəға селқос қараған енжарлығымыз болар, əйтеуір ұнамсыз жəйттер көп. Сырт елдердің арпалысын аңдығаннан гөрі, ұшақтарымыздың көгімізде ауа жетпегендей жерімізге топалаң асқанынан, айы-күніміз аманда ел тынысын күзеткен сақшыла рымыздың жер жастануынан қорқуымыз керек. Мұны ауыр көрген Жер-ананың дүмпіген өкпеназына елеңдемейміз. Еліміздің күндізі бір өлім, түні бір қылмыс, кеші жарылды, атылды, қырылды, ұрды, жықтыға бет алғандай. Жанымызды жай таптыратын жақсы хабарлар кеміді. Тіпті, жайсыз хабарларды таратуға бəйгеге түскендейміз. Құранда осындай астамшылық бəйгеге түскен екі қауым баяндалады. Алдымызға жан салмаймыз деген дəрежеге жеткені соншалықты, дүние-мүліктен кейін өлген адамдардың қабірін санаған екен. Кезінде елдің сəні ақ сəулелі əжелер, көркі даналы қариялар еді. Ол сəн-салтанаттар қазір мекендерден жоғалды. Жастарымыз болса, асыл да ардақты, білім мен ғылым, асқан мəдениетке толы дініміздің арақашықтығын сақал мен балақтың ортасына байлады. Бəрінен бұрын, отана орнындағы бұрымды ибалы қыздарымыз белінен безерді. Жаңа жауған қардай ақ пейіл мен пəк көңілдегі мұнтаздай кимешек орнына қараңғы қара жамылғысымен жамандықты нұсқайды. Тіптен, кейбір қазақ жастары бабалар мұрасымен жеткен ислам дінінің Ханафи жолынан алыстап, өзін таза дін ұстанушы ретінде халықты жікке бөліп, тəкфир, хизбут, салафи деген еліртпе атаулар ға еліктеді. Пайғамбарлар дəуіріндегі ұғымды өзіне байлап, Алланың қасиетін өз бетінше пайымдаған сорақы сауатсыздар өзінен басқаны «адасқандар» есептеп, тұнық дінімізге «экстремист, сепаратист, террорист» айдарын тақты. Бұл сөздердің дінге мүлдем қатысы жоқ. Алайда, асыл дініміздің маржанын жойып барады. Келешегімізге исламды əрлеп, теріс айналдырған бұл қылықтары өзегімізді өртейді. Біздер үшін ұлы діннен артық таза дүние жоқ. Қазақ елі үшін ислам жиырма жаста емес. Ол ұлт болғалы қазақтың ғана емес, барша мұсылмандардың өмі рін жарықтандырушы қуат. Ендеше, жолынан адастырмаған ата дініміздің шамшырағын осы қара ниеттілердің қолына береміз бе? Бар жақсылық дін асылынан тарайды. Оның жолын бөгеп, жамандыққа итеруге ешбір адамда құдірет жоқ. Ал, діни мінез – салиқалы иманда. Оның да баршаға берері – жақсылық. Сондықтан, Алланың жалғыз хақ дініне таласып, тармақпен тарамдағанымыз, сан жолға таралғанымыз. Əркімнің өз алдына құрған діні бір-біріне не бермек. Ортақ дінді алалауға, арбауға, таңдау құқығы кімге берілді.

Сондықтан, бір мазһабпен бір сапқа түзелсек, қатарымыз бұзылмас. Ал, ниеттерді бірлесек, иманымызға қауіп төнбейді. Дүниеде Мұхаммед (с.ғ.с.) пай ғамбарымыздың теріс батасын алған елдер бар. Олар күні бүгінге дейін тыныштықты білмей келеді. Ал, сол елдердің саясатына елірген қазақтың əңгі жастары доңыз өлімге басын тігіп, əрбір бұрышта өзін өзі жаруға бейіл. Бəрінен бұрын ғасырмен бірге ұйыған ата дініміздің көйлегін ауыстырып, намаз бен заманын өзгерткісі бар. Жас ұрпағымызды елітіп, қатарына алу саясатымен барын салып бағуда. Бұл – Қазақ елінің мүддесіне төнген кесапат. Мұның бетін қайыру қажет. Қазақ – əлімсақтан мұсылман. Ұтымды саясатымен қауіпсіздікті, тұрақтылық пен тəртіпті орнатушы еліміз де əрбір ісін «бисмилламен» бастамаса, оның да берекеті болмайды. Сондықтан, дін – қашаннан ұлы өмірдің басшысы. Ол – əркімнің ойына ілеспейтін, Алланың сөзімен өлшенген, ешқашан өшпейтін жалғыз заңдылық! Елбасымыздың: «Саясат күнде өзгереді. Ал, дін мəңгілік... Біз исламға қарызбыз. Өйткені, ислам қазақ халқының бірлігін сақтап қалған», деген ұлағатты сөзін қаперімізден шығар мауымыз керек. Қабыл данған діни заңымыздағы біршама өзгерістердің жақсы тұстары бар. Бұл жерде халықтың рухын көтеріп, иманын жүйелегенімен, хақ дініміздің өзегін Əбу Ханифа мазһабымен құндақтадық. Сондықтан, мұны жақсы ниетпен қабылдаған дұрыс. Мейірімділік – күн нұрындай тарайтын мұсылман жүрегінің негізгі рухы. Ол қазақтың жанынан қанына сіңген. Тіпті, халқымыздың өн бойы мейірім десем болады. Кімге болса да, алдындағы асын тосып, жайған алақанына алтын бермесе де, ақырғы тиынын жинап беретін қазақтың есігінен жалған қайырымшылдар сығалап, жетім-жесірлерге қарасқан майда да жұмсақ тілдерімен ерітіп, тіпті өзін Құдайдан жіберілген ең мейірімді жан ретінде жүрегін ұрлап, өз ұйымына енгізген діни секталардың саясаты ошағымызға күлімдеп кіріп, өз дегендеріне жетіп жатыр. Бұл – қазақтың ұлты мен тілі, ділінен бұрын өзге дінге ата дінін айырбастағаны. Бұл – халқымызға келген рухани нəубет. Біздерге Ауғанстан немесе Сирияның мұсылман мен кəпірлер соғысы саясаты мүлдем қажет емес. Алланың Құранымен қалыптасқан ата дініміздің төзімді рухын сабырлықпен жалғастыру – ұлы парызымыз. Халқымыздың «Ерлі-зайыптының ортасына есі кеткен түседі» дегені бар. Бұл даналықты еске алғаным, исламға еңбегін сіңірген қазіргі дəуір ғалымы, сол Сирияның құрметті азаматы Рамазан Бутиден шəкірттері «Біз кімді қолдап, кімді жақтайық» деп сұраған екен. Сонда, «Біз саясатқа кіріспейік, ел тыныштығын сақтайық. Өлгендерді жерлеуіміз керек» дегені бар еді. Сол сияқты, бүгінгі саясатымызға мін тақпай, қайта бір-бірімізге тартылайық. Ел мүддесіндегі тыныштықты дін жақсылығына ұластырайық. Ымыра-бірліктің қадірін тарыдай шашылғанда, татулықтың қадірін аңдысқанда біліп, бейбітшіліктің қадірін тыныштық кеткенде, жақсылықтың қадірін жамандық келгенде көрмейік. Таңымыз бен кешіміз қайырлы берекесімен елімізді тыныштыққа ұйытып, таза дінімізді кірлетпейік. Əумин! ӨСКЕМЕН.


6

www.egemen.kz

4 маусым 2013 жыл

БІЛІМ – ӨРКЕНИЕТ ӨРІСІ

я и н ə Ж Смағұл ЕЛУБАЙ.

1983 жылы жас пианист Жəния Əубəкірова Парижде өткен классикалық музыка конкурсында бас бəйге алды. Бұған халық болып қуандық. Еңсеміз көтерілді. «Кино үйінде» Жəнияны тұнғыш рет сахнадан көрдім. Фортепианода «Домбыра туралы аңызды» орындап аудиторияны бір сілкінтіп тастады. Бір қалада жүрсек те, бірақ, біз жүзбе-жүз кездеспедік. Тек 2008 жылы Ақтөбеде жүздестік. А.Жұ банов атындағы университет ректоры Кенжеғали Кенжебаев ұйымдастырған салтанатты жиында кездестік. Алматыға келген соң Жəния телефон соқты. «Аға, сізбен кездесуге бола ма?» деп. Мен қуанып кеттім. Консерваториядағы кабинетінде отырмыз. Ректор Жəния Яхияқызының дипломатиясы күшті екен. – Аға, сіздің осы кабинетке келіп отырғаныңыз рас па? Соған сенер, сенбесімді білмей отырмын!.. – деді қазақша. Мен күдіктенген «тілдік перде» жойылды. Біздің таныстығымыз басталды. Мен оған өз кітабымды сыйладым. – Біздің үйде де бір Жəния бар. Жəниядай халықтың сүйікті қызы болсын деп сіздің атыңызды қойдық! – дедім. Жəния шаруасын айтты. Əкесінің жылына орай естелік кітап шығарғысы келеді екен. Соны ақылдаспақ. Бізден ақыл-кеңес күтеді. Осы күннен бастап біз Жəнияның əкесі – марқұм, академик Яхия Əубəкіров туралы болашақ кітап жобасын талқылауға кірісіп кеттік. Жəния бұрын қолына қалам ұстап көрмеген екен. – Əкең туралы естелікті алдымен өзің жазуың керек! – деген талап қойдым. – Мен қалай жазамын?! – деп ол без ете түсті. – Жаза аласың! Тек қағазға естегілеріңді түсіре бастасаң болды. Əрі қарай қаламың сені өзі жетектей жөнеледі! Есіңде болсын! Бұл кітапты қолына алған жан Жəния Əубəкірованың ғана жазғанын оқиды! Өйткені, Жəния тұлға олар үшін əлі ашылмаған əлем! – дедім. Сонымен Жəния біраз ойланыптолғанып жүрді де, ақыры, өзінің Алматыда өткен балалық шағы туралы, ата-анасы туралы «Əке туралы сөз» атты естелік жаза бастады. Бірнеше беті дайын болғаннан кейін оқып берді. «Мəссаған! Дайын жазушысың ғой!!» дедім. Ол балаша қуанып мəз болды. Жəния шыннан да жаза біледі екен. Кітап дайын болғанша төрт ай өтті. Біз оның отбасымен таныстық. Жұбайы Ғалым Сапарғалиев кəсіпкер, даңқты пианистке лайықты жан екен. Қатар отырғанда бір-біріне жараса кетеді. Екеуінің алтын асықтай екі ұлы бар. «Сырт көз сыншы». Бұрын сахнада ғана көретін қарындасымды енді өмірде əртүрлі қырынан көре бастадым. Тереңірек тани бастадым. Ректор Жəния. Отанасы Жəния. Адам Жəния. Бала тазалығын сақтай алғандар қандай бақытты! Ондай жандар жүрген жерін мереке шаттыққа бөлей жүреді. Жарық тарата жүреді. Ондай тұлғадан қараңғылық қашады. Жəния сондай жан. Сондықтан оны жұрт сүйеді. Аялайды. Оған тартылады. Сондай сəулелі жанның періште тазалығын тамашалайды. Сол тазалықтан мүлдем ажырап қалғандар қандай бақытсыз! Мұқағалидың: «Сəби болғым келеді» деуі содан шығар. Періште ақын жүрегі пері қоғамнан шошыса керек. Осындайда айқайлағың келеді. Ағайын, жер бетіне өзімізбен бірге келген сол бір періште тазалықты сақтайықшы деп. Бəрімізге Жаратушы сыйлаған сол бір жəннати байлықты бағалайықшы деп. Былғамайықшы деп. Егер сақтай

білсек, аялай білсек, шын бақыт сол емес пе? Бақыт кəусары, қайнар көзі сол емес пе! Сол таза мөлдір кəусардан сусындау кімге зиян?! Тұнған шипа емес пе?! Сондай таза мөлдір болса төңірегің, ондай қауымда өмір сүрудің өзі бақыт емес пе?! Бірақ, кешегі құдайсыздар былғап кеткен, бүгінгі пері қоғам білгенін істейді. Сақтатпайды саған! Əрі итеріп, бері жығады... «1932-33 жылдардағы ашаршылықта 4-5 жастағы менің əкем екі бауырынан айырылыпты. Əкем 11 жасқа келгенде əкесі, яғни атамыз Əубəкірге 1937 жылы «халық жауы» деген жала жабылып атылып кетеді. Ол кезде «халық жауының баласы» болудан өткен қасірет жоқ еді. Шыққан тегін жасырудан өткен қорлық жоқ еді. Осылайша, бала жастан қасірет пен қорлық көріп өседі. Əкем өмір бойы жазықсыз жапа шеккен əкесін сағынумен, ойлаумен өтті. Мен Алматы шетіндегі жер үйде өмірге келдім. Кішкентай бақшамызда əке-шешеміз маңдай терлерін төгіп картоп, сəбіз өсіретін. Сол бақшаға қарап отырып бірде кешкісін кіп-кішкентай мен əкеме сұрақ қойғаным есте: «Папа, осы ғалам шексіз дегенді қалай түсінуге болады?» дегенім есте. Əкем: «Ғалам шынында да шексіз. Оның неге шексіз екенін əлі күллі адамзат түсіндіре алмай келеді!» дегені есте» деп жазды өз естелігінде Жəния ханым. Жəниямен бірге оның əкесі жайлы естелік құрастыру үстінде біз оның бір қасиетін – ана тілін толық меңгеруге деген зор талпынысын байқадық. Кейде ойымды толық жеткізу үшін мен орысшалап кететінім бар, сонда Жəния дереу ескерту жасайды. «Аға, менімен тек қазақша сөйлесіңізші!» деп. Əйгілі пианистің екінші бір біз байқаған қасиеті – Жəнияның əке аруағына деген айрықша адалдығы. Əкесіне деген перзенттік махаббаты еді. «Көке! Сен біздің көз алдымызда жүргенде біз сені тек жақсы көрдік. Бүгінде сен көз алдымызда жоқсың! Сенің бейнең Құдай қасындағы періштедей елестейді. Ал, сен болсаң өмірде де періште едің ғой, көке!» дейді Жəния естелігінде əке рухымен тілдесіп. Осындай перзент өсірген ата-ана қандай бақытты! Бұны біз неге айтып отырмыз? Бүгінгі заманда, қазақ тұтастығының діңгегі болған иманды дəстүрлі отбасылар институты бұзыла бастаған тұста, сол дəстүрлі отбасылар орнына береке-бірлігі іркіттей іріген дəстүрсіз отбасылар келе бастаған тұста айтып отырмыз. Ұлт болып осынау құбылысқа алаңдап отырған тұста айтып отырмыз. Жəния ханыммен жақын араласа бастаған жан оның болмысынан дəстүрлі тəрбие мен заманауи қалалық мəдениеттің сүйкімді үйлесімін көреді. Қалалық мəдениет түсінікті. Ал орыс мектебін бітірген Жəнияның бойындағы дəстүрлі мəдениет қайдан дейсіз? Осы сауалға жауапты біз алпысыншы жылдардағы ахуалдан таптық. Алпысыншы жылдар басында қазақтың дəстүрлі отбасының əлі де іргесі сөгілмеген кез еді. Дəстүрлі тəрбие тірегіндей аға ұрпақ əлі де қазақтың қарашаңырағының құты болатын. Сондықтан, ол кездегі балалар далада болса да, қалада болса да дəстүрлі отбасында, дəстүрлі тəрбие алды. Ол жылдар кеңестік тəрбие қанша төмпештесе де Ұлы Даланың имани рухы əлі тірі болатын. Жəния ұшқан ұя да сондай үлкенге құрмет, кішіге ізет ұйыған ұлттық ұя болды. Оның болмысындағы қазақылықтың қайнар көзі де сол отбасылық имани тəрбиеде жатты. Оның болмысындағы осынау имани тəрбиені күшейткен тағы бір фактор болды. Ол – оның кəсіби мамандығы, яғни классикалық музыка. Бала жастан классикалық музыкамен

айналысқан қаршадай қыз бір нəрсені сезбепті. Фортепианоға отырған сайын оның он саусағы астынан оянған саналы да салмақты саз түптіңтүбінде оны жетелеп рухтар əлеміне, тылсымы терең онтологиялық əлемге бастайтынын білмепті. Тіл жетпес, тек терең рухтар ғана тілдесер тылсыммен түптің-түбінде беттесерін білмепті. Ондай ғажайып əлем қақпасы бұ дүние былығынан таза, пəк, сирек рухтарға ғана ашылатынын білмепті. Қаршадай қыз оның бəрін қайдан білсін! Алайда, қаршадай қызды жаңсақ бастырмай жетектеп желеп-жебеген періштесі болса керек. Біресе, ұстазы болып үйреткен, біресе, «ішкі үні» болып үлкен өнерге үндеген сол періштесі болса керек. Қаршадай қыз сол үнге ден қойған. Соған сенген. Соның соңынан ере берген. Сол періштесі қақпақылдап əкеп қаршадай қызды классикалық музыка қанатына қондырған. Өзге бір əлем – биік рухтар əлеміне əкеткен. Сөйтіп, қаршадай қыз классикалық музыка қанатында қалықтай берген. Қалықтай берген. Ақыры алдында көз көрмеген көкжиек керілген. Бах, Бетховен, Моцарттар əлемі. Бұл жоғары əлемде адам рухы Жаратушысымен, саз тілімен тілдеседі екен. Сырласады екен. Алыптардың жалған дүниеде жай таппаған жаны Иесімен, мəңгілікпен мұңдасады екен. Жаратушысына жүз бұрып шер тарқатады екен. Əуелеген биіктегі бұл тылсым əлемге жер бетінің ласынан тазармаған жүрек, арылмаған рух көтеріле алмайды екен. Өйткені, бұл – бұ дүние тауқыметінен ада əлем. Əулиелер əлемі. Классикалық музыка əлемі. Періште жанға ғана ашылар жаннати əлем. Тазармағандарға ол биікте шарықтау жоқ. Өйткені, сана саңылауы бітелмек. Бітелсе, олардың құлағы рухтар үнін ести алмақ емес. Ести алмаған күйсандықты күңіренте алмайды.Тыңдарман көкейін үлкен рухтар үнімен тебі ренте алмайды. Классикалық музыка əлемінің қиындығы осында. Бұл талап сүзгісінен классикалық музыка маэстролары ғана емес, оның тыңдармандары да өтуге тиіс. Осындай талап, осындай сүзгіден өткен жандарға ғана осынау мистика мектебі есігі ашылмақ. Осындай мектептен өтті Жəния. «Жəй жүрсең де жайыңа қоймас қоғамда адам жан тазалығын сақтай ала ма?» деген сауалға жауап осы. Яғни болашақ маэстроны тербеткен бірінші бесік – иманы ұйыған дəстүрлі отбасы, екінші бесік классикалық музыка болыпты. Жеңіл-желпі жанр емес, саз өнерінің салмақты да сабырлы жанры. Өкінішке орай, бүгінгі заман – өнерден тереңдік пен салмақ кете бастаған заман. Басқасын былай қойғанда, өркениетпен бірге өскен классикалық əдебиеттің күйі не болды!? Оны да дəуір сахнасынан «бүгін бар, ертең жоқ» коммерциялық əдебиет ысырды емес пе?! Сол күн бүгінде классикалық музыка басына да туғандай. Ойға шақыратын классикалық музыка орнын бүгінде, тыңдарманын ойға емес, тойға шақыратын эстрада басты. Заманауи өнер, сөйтіп, зыр қағып ақша соңында жүр. Азайған классикалық музыканың аудиториясы ғана емес, бұл саланың жер бетіндегі саңлақтары да сиреген. Əлемдік өнерде осындай ахуал орнаған тұста классикалық музыканың Жəния Əубəкірова сынды бір жарық жұлдызы арамызда жүр. Сондықтан да, Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Жəнияның атаанасы Яхия Əубəкіров пен Мəрзия Нұрмағамбетқызына жолдаған бір хатында: «Сіздердің шаңырақтарыңыздан ұшып шыққан Жəния қарындасымыз бүгінде еліміздің даңқын əлемге жаюға қызмет етуде!» деп ұлы пианист өнеріне қысқа да нұсқа баға беріпті. Жуырда халық əртісі Жəния Əубəкірова басқаратын Құрманғазы атындағы Ұлттық консерватория ұстаздары мен студенттерінің галаконцерті Республика сарайында дүрілдеп өтті. Алматы əкімдігінің қолдауымен өткен бұл гала-концертке Президент қатысты. Жəния кіріспесөзді мемлекеттік тілде сөйледі. Таза сөйледі. Бұл музыка мерекесін біз, жалғыз ғана Ұлттық консерваторияның емес, жалпы, қазақ саз өнерінің бүгінгі ел алдындағы, Елбасы алдындағы есебіндей қабылдадық. Бір жарым сағатқа созылған осынау мінсіз өнер мерекесі аса биік кəсіби деңгейді көрсетті. Бүгінгі қазақ саз өнерінің шарықтап самғауын көрсетті. Бұл самғау тек отандық сахнада ғана емес, кең əлемдік сахнада да орын алғаны аян. Сондықтан да, поляк музыкатанушысы Ягна Данковска: «Жəния Əубəкірова еуропалық классикалық музыка өнеріне жаңадан ескен леп болды» деп жазды. Сөз соңында тағы да Жəния тұлға туралы. Жаратушы Жəния дегенде жомарттық еткен. Одан ешнəрсе аямаған. Алдымен оған таудай талант берген. Жəне ажар мен ақылды, үлкен азаматтықты қоса берген. Осы қасиеттерімен ол заман алдында да, бүгінгі қоғам алдында да қазақ өнерінің, қазақ қыздарының рейтінгін көтерді. Асқақтатты. АЛМАТЫ.

«Тыныш! Тест тапсырып жатырмыз» Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Кеше Ақжайық өңірінде орналасқан кеншілер қаласы Ақсайдағы №4 орта мектепте жəне облыс орталығындағы Батыс Қазақстан мемле кет тік жəне Аграрлық-техникалық университеттер ғима раттарындағы қосындарда мектеп түлектерінің ұлттық бірыңғай тестілеу сынақтары басталды. Оған 1266 өті ніш беруші қатысты. Жалпы, биылғы оқу жылында облыс мектептерін 5384 оқушы аяқтаған болса, соның 3923-і тест тапсыруға тілек білдірген. Осыған орай, олардың аты-жөндері мен анықтамалары арнайы базаға енгізілген.

Өңірде биыл 211 «Алтын белгіге» үміткер бар. 3 маусым күні өткізілген ұлттық бірыңғай тестілеу сынағының кейбір иірімдері жөнінде газет тілшісіне Батыс Қазақстан облыстық білім басқармасының мектепке дейінгі өкілі жəне Зəуре Ғұмарова былай деп мəлімдеді: – Кешегі алғашқы күнгі тестілеуге келеді деп күтілген оқушылардың 15-і тест тапсырудан сырт қалды. Оның 1-і сырқаттанып қалуына байланысты келмеген болса, қалған 14-і өз еріктерімен тест сынағын тапсырудан бас тартты. Облыста ұлттық бірыңғай тестілеуді үш кезеңде өткізу белгіленген. Бұл байқау 5 маусым күні толық мəресіне жетпек. Батыс Қазақстан облысы.

Кґптен кїткен кїн

Мен Айша бибі атындағы дарынды қыз балаларға арналған қазақ-түрік мектеп-интернаты түлектерінің бірімін. Болашақта адам жанының арашашысы – дəрігер болғым келеді. Сондықтан да биология пəнін таңдап отырмын. Міне, жүрексіне де қобалжи күткен күніміз келіп жетті. 11 жыл мектеп табалдырығында алған біліміміздің сыналар сəті де осы күн болса керек. Таңертең ҰБТ тапсыратын жеріміз – Тараз мемлекеттік педагогикалық институтының алдына да келіп жеттік. Осы жылы тестілеуге кіретін 43 оқушының көзінде сан алуан сұрақ, қобалжу, «əлде-қалай болады?» деген абыржу сезімдері тұнып тұрғандай. Тестілеу орталығында бізге арнайы жауапты мамандар емтихан тапсырудың қыр-сырын мұқият түсіндірді. Сонан соң емтихан да басталып кетті. Мен ұстаздарымнан алған білімімді жауап парағында нақты дəлелдедім деп ойлаймын. Мектеп бағдарламасынан соншалықты ауытқыған немесе түсініксіз сұрақтар болған жоқ. Осы уақытқа дейін тыңғылықты дайындалған еңбегіміз, көп уақыт төккен теріміз өзінің нəтижесін береді деп ойлаймын. Өзіме білім мен ғылымның сырын үйреткен ұстаздарыма шын жүректен алғыс айтқым келеді. Алмагүл ТАПАЕВА, 11 «а» сынып оқушысы.

Жамбыл облысы.

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Сындарлы сынаќ басталды

Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Кеше Отанымыздың 56 тестілеу орнында мектеп түлектері сынақ тапсырды. Оған 25 756 талапкер қатысты. Астанадағы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде тесттің басталу рəсіміне Білім жəне ғылым министрі Бақытжан Жұмағұлов қатысып, жастарға сəт сапар тіледі. «Бүгін сіздер өмірлеріңіздегі жауапты емтиханды тапсырғалы отырсыздар. Бұл болашақ

 Дерек пен дəйек Білім жəне ғылым саласындағы заңнама толық жаңартылды. 257 құқықтық акті қабылданды. Оның ішінде 9 заң, 141 қаулы, 107 нормативтік бұйрық шығарылды. Бағдарламаның табысты орындалуына екі фактор əсер етті. Біріншіден, заңнамалық база қалыптасты. Екіншіден, барлық негізгі бағыттар бойынша түбегейлі жаңа практикалық механизмдер əзірленді. Институционалды жаңарту жүргізілді. Техникалық жəне кəсіптік білімді басқару жүйесі толықтай өзгерді. Орта білім саласында 12 жылдық оқытуға көшуге дайындық жұмыстары аяқталып келеді. Электронды оқыту енгізіле бастады. Осы жылы қыркүйектен бастап жан басына қаржыландырудың пилоттық жобасы іске қосылады. Сонымен қатар, 1-сыныптан ағылшын тілі оқытылып, көптілді білім беру енгізіледі. 2012 жылы жекеменшік балабақшалар саны 1,7 есе, яғни 449-дан 753-ке өсті. Бұл жалпы балабақшалар санының 24%-ын құрайды. Дуальді оқыту жүйесін дамыту басталды. Қазір оған 100-ден астам кəсіпорындар қатысуда. Барлық жоғары оқу орындарында кредиттік технология енгізілді. Академиялық еркіндік жəне жоғары оқу орындарының дербестігі кеңеюде. Президент тапсырмасы бойынша жоғары оқу орындарын оңтайландыру жүргізілуде. Қазіргі уақытта олардың саны 149-дан 136-ға дейін қысқартылды.

армандарыңызға жол ашатын болады», деген министр биыл еліміз бойынша 155 ұлттық бірыңғай тестілеу орталықтарында білімдерін сарапқа салатынын айтты. Үстіміздегі жылы Үкімет қау лысына сəйкес, мемлекеттік мəртебесі бар жоғары оқу орындарына үміт артушылар 70 балл жинауы тиіс. Ал, басқа білім ордаларына талапкерлер 50 балдық көрсеткішпен республикалық грант тағайындау комиссиясына құжат өткізе алады. Осы арада тағы бір айта кететін мəселе, жалпы медицина мамандығы бойынша оқуға түсем

дегендер 55 балл жинауы тиіс. Тест сұрақтары биыл 30 пайыз жаңартылғанын, сондай-ақ базада математика бойынша қисындық-логикалық сипаттағы 3 мың тапсырма берілгенін, онда оқулықтардағы тақырыптар қамтылғанын айта кетсек дейміз. Білімді бағалаудың ең тиімді əдісі саналатын ҰБТ бойынша сынақ елімізде биыл 10шы рет өткізіліп отыр. Осы жылдар ішінде 1 240 000 талапкер сынақ тапсырса, олардың алды қазір ел дамуына өзінің елеулі үлестерін қосып жүр.

Мемлекеттік тілдіѕ мəртебесін кґтеру арќылы ґзге тілді орныќтыруєа болады Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Əр елдегі қазақ əр елдің тілін мықтап игерсе – ол білім. Ол шетел тілінде сөйлесе – тіпті жақсы. Бірақ он шетел тіліне орап ана тілін тұншықтырып, көміп тастасаң ол кешірілмес күнə», деген еді. Шынында, қазір өзге тілдерді мемлекеттік тілдің мəртебесін көтере отырып игеру мəселесі қолға алынды. Соның бір дəлеліндей, үш тұғырлы тілді бекіту керек деген тұжырымды жан-жақты талқылаған көрнекті ұстаз Қанипа Бітібаева атындағы қазақ тілі мен əдебиеті пəнінен оқушылардың халықаралық олимпиадасы Өскеменде өтті. Оған өз Отанымыздың талапкерлерімен қатар алыс-жақын 6 шетелдің үміткерлері де қатысты. Олардың қатарында Оңтүстік Корея, Қытай, Моңғолия, Ресей, Қырғызстан, Өзбекстан, т.б. мемлекеттер бар. 170-ке таяу дарынды балалардың басын

қосқан бұл білім жарысына Шығыс Қазақстан облыстық білім басқармасы мен өңірлік ғылымитəжірибелік «Дарын» орталығы ұйытқы болды. Қырық бес жыл ішінде мыңдаған шəкірт тəрбиелеген Қанипа Бітібаеваның мол тəжірибесін үйрене отырып, өздерінің байламдарын ортаға салған шəкірттер қазақ тілінің тəуелсіз ел өміріндегі рөлін ерекше атап өтті. Мысалы, Оңтүстік Кореядан келген Ли Же-Хо мен үш шəкіртімді алып келдім. Қазақстан мен Корея арасындағы достық пен ынтымақтастық, татулық, экономикалық қарым-қатынас ежелден қалыптасқан. Жақында ғана Қазақстан Президенті Н.Назарбаев Оңтүстік Кореяға сапары кезінде бірқатар келісімдерге қол қойды. Оның үстіне екі елдің тілінде ұқсастық бар. Қазақстанда мыңдаған корей жастары білім алып жатыр. Олар қазақ тілін қазақтардан кем білмейді. Үш оқушым да сіздердің тілді меңгеруде, осы жолы олар терең білім алып жатқандарын дəлелдеді, деді. Ал Қытайдан келген Талап Арғымбек өзінің білім жарысына алып келген балаларының қазақ тілімен қатар қытай, ағылшын тілдерін де жетік меңгергендерін айтып, өз тілін білген адам өзге тілді де жетік біледі, деді. Білім сайысының қорытындысында бас жүлдені Астанадан келген 9-сынып оқушысы Т.Жаноразов алса, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің ректоры Д.Нөкетаева мен Қазақамерикан еркін университетінің ректоры, академик Е.Мəмбетқазиев тағайындаған білім гранттары Алматы облысынан келген 11-сынып оқушысы Маржан Өкен мен Өскемен қаласындағы Жамбыл мектеп-гимназиясының 11-сынып оқушысы Балжан Сəрсенбаеваның еншісіне тиді. Осындай игілікті шараға ұйытқы болған облыстық білім басқармасы мен «Шығыс дарын» орталығының директоры Ж.Айтбаева екенін айта кетсек дейміз. ӨСКЕМЕН.


www.egemen.kz

4 маусым 2013 жыл

 Есімі елге елеулі Халқымыздың арғы əдебиетінің қабырғалы өкілдерінің бірі Шал Құлекеұлы өлең шумақтарының бірін: Саясы жоқ бəйтерек, Саздауға біткен талмен тең. Жақсы ағаңыз бар болса, Алдыңда сары белмен тең, – деп қайырған екен. Бұл арада ол аталған ұғым мен тіркесті бір əке, бір шешеден туып-өскен бауырға емес, үлгі-өнеге тұтар қасиеті мен өзінен кейінгілерге жүрек жылуы мен жылы шуағын шаша білген рулас емес, рухтас ағаларға

мəселеге келгенде халқымыз сараңдық танытқандай. Кісілік пен кішіліктен жаратылған, адамдарға қолынан келген көмегі мен қамқорлығын беруге əзір тұратындар ғана абырой арқалай алады. Міне, біздің Рахаң – осындай жаны нəзік, кім-кімге де жүрегінің жылуын тарата алатын қайырымы мол азамат. Жаны қиналған, жабырқаған адамдарға араша түсер кезде өзінің жеке басына кейбір кедергісі келетінін біле тұра, мəселені ашық, қабырғасынан

ғалым ұсынған ғылыми ұсыныстарға ТМД елдері де қызығушылық танытуда. Академик Рахымжан Елешев тек өзімнің шыққан тауым ғана биік болсын деген пиғылдан қашанда бойын аулақ ұстай біледі. Оның таяу жəне алыс шетелдердегі жетекші ғылыми орталықтармен тұрақты байланыс ұстауы – осы пікіріміздің дəлелі. Мұндай бірлескен ғылыми-зерттеу жұмыстарының тигізетін ортақ пайдасы мол дейді агрохимия ғылымының тарла-

қоя алатынына да ол кісімен араласқұралас бола қалғандар куə. 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы тұсында Рахымжан Елешев Қазақ ауыл шаруашылығы институтының проректоры қызметін атқарған екен. Осы кезде жазықсыз жапа шеккен студенттерді қорғап қалуға мол күш-жігер жұмсағанын, əрқайсысы үшін жанашырлық танытқанын бізге кейіннен ол кісінің шəкірттерінің бірі айтып беріп еді. Арғы-бергі тарихта егделікке жеткен кезінде де жас шағындағы күшқайратын сақтап қалған жандар жөнінде мысалдар мол. Ал дəл бүгінгі жағдайда мұндай сирек кездесетін қарым-қабілет пен зерек те сұңғыла ой иесі өзге емес, Рахымжан Елешев ағамыздың нақ өзі болып отырғанын мақтанышпен айта аламыз. Мысал керек пе? Табылады. Артығымен табылады. Сəл шегініс жасар болсақ, қазіргі кезде елімізде топырақ құнарын сақтау əрі оның сапасын көтеру өте өзекті, көкейкесті мəселеге айналған. Оны қалай шешіп реттеуге болады? Осындай басы ашық сауалға республикада Рахымжан Елешевтің жетекшілігімен жасалған жаңа тұжырымдама нақты жауап бере алады. Оның үлкен стратегиялық мəні мен маңызы бар. Бұған қосарымыз – қазақстандық

ны. Ол бүгінгі күні бірнеше халықаралық жəне республикалық жобаларды жасауға жетекшілік жасап жүр. Жоғарыда айтылғандай, егіншілік пен өсімдік шаруашылығында топырақ құнары төмендесе, оның сапасын тыңайтқыш қолдану арқылы көтеруге болатыны белгілі. Ғалымның айтуынша, мұның да мəнісі бар. Тыңайтқыш қолданудың жөні осы екен деп оны бұрынғыша қолдана беруге мүлдем болмайды. Келешекте бұл өміршең технологияларға арқа сүйеуге тиіс. Бүгінгі күні Рахымжан Елешев бастаған қазақстандық ғалымдар тобы осы технологияны өндіріске енгізу үшін Ауыл шаруашылығы, Білім жəне ғылым министрліктерімен жəне саладағы жергілікті ведомстволармен тығыз байланыста қоян-қолтық қызмет жасап жүр. Мұндай жағдайда республика облыстары мен аймақтарындағы қажетті кеңестер берудің де маңызы жоғары. Р. Елешев одан да еш тартынып көрген емес. Біз Рахымжан ағамызбен елге келген сапарларында жəне Алматыға жолымыз түскен кездерде кездесіп, жолығысып қалып жүретінбіз. Сондай уақыттарда академикпен қазақтың киелі де қасиетті жері, топырақ құнары, онда өсірілетін Қазақстан астығы жөніндегі ой-толғамдарын тыңдаудың да сəті түсіп қалатыны бар. Сапалық жағынан келсек, қазақ топырағында өскен жаздық бидайға жер шарында тең келері жоқ. Өйткені, қамырлылығы өте жоғары. 30-35 пайызға дейін жетеді. Бидайының сапасы тəуір делінетін Канаданың өзі еліндегі бидайға Қазақстанда өсірілген бидайды араластырып, қажетті өнімдерін шығарады. Міне, осындай сапалы астығымыздың бұған дейінгі мəртебесін сақтап қалуымыз үшін топырақ құнарын кемітпеуіміз керек. Тек сонда ғана мол да сапалы өнім ала аламыз дейді ол. Қазақ ғалымының тұжырымдауынша, қазақ топырағында өсіп-өнген дақыл үшін төл технология қажет. Оны ойлап тауып, өндіріске енгізген кезде ғана ісіміз оңға басары анық деп санайды Р.Елешев. Қазақ жері, қазақ топырағы десе, Рахаңның ет-жүрегі одан əрі езіле түседі. Жер – баға жетпес байлық. Қымбат қазына. Ата-бабаларымыздан қалған сый. Жердің де жүрегі бар. Ол

Жаќсы аєа

қатысты қолданған шығар-ау деп шамалаймыз. Ал сары бел десе, көз алдымызға шеті мен шегі, ұшы-қиыры жоқ қазақ даласының кең жазирасы келе қалатыны тағы да күмəнсіз. Кеңдік пен дарқандық, жомарттық, мəрттік пен тектілік секілді биік адамгершілік қасиеттер де исі қазақ баласына өзінің сайын даласы мен сары белінен, жомарт жерінен ауысқаны аян. Жақсы ағаны сары белге теңеу, сөз жоқ, өте ұтымды, халқымыздың танымтүсінігіне сай тамаша теңеу. Қай кезеңде де, қай заманда да жақсы ағалардың көп болғанына не жетсін! Өйткені, осындай ізгілік пен дарқандықты мұрат тұтқан ағалар тек өз отбасы мен айналасының ғана қамын күйттемей, тұтастай өзі өмір сүріп отырған қоғамның ақыл, ой, парасат жағынан кемелдене түсуіне үлесін қоса алады. Осындай жақсы ағалардың бірі – бүкіл саналы ғұмырын ғылым мен ұстаздық қызметке арнап келе жатқан тұғыры биік тұлға Рахымжан Елешев десек, қателеспейтін шығармыз. Біз білетін Рахаң – ақынжанды азамат. Қазіргі қазақ ғалымдарының арасында əдебиет пен өнерге жақын жүретіндігімен де ерекшеленіп тұрады. Рухани мəселелерге қатысты пікірталас өрістей қалған жағдайда, ағамыздың ойының тереңдігі, жан-жақтылығы, ой-өрісінің кеңдігі бірден аңғарылады. «Тегін адам таз болмайды» дегендей, əйтпесе, Рахымжан Елешұлы қазақ поэзиясының патриархы, Қазақстанның Халық жазушысы, марқұм Қадыр Мырза Əлімен ұзақ жылдар бойы үзеңгілес дос-жолдас бола ала ма? Əрине, бола алмайды. Ендеше тап осы арада бүгінгі кейіпкерімізге қатысты Қадыр Мырза Əлінің тауып айтқан тағы бір сөзін келтіре кетудің де орайы келіп тұрғандай. «Атақты үкімет береді, абыройды халық береді» деп түйген екен өзінің нақылға бергісіз бір сөзін қайран Қадекең! Өте қисынды айтылғандай, Рахымжан Елешевтің үкімет пен мемлекет тарапынан алған атақтары мен марапаттары жетерлік. Ал ғылымның шаң жуытпас тарланбозына халық берген абырой ше? О, бұл енді басқа əңгіме. Халық кез келген көк аттыға абыройды бере бермейді. Басқаға жомарт болғанымен, дəл осы

да сыздайды. Оны күтпеудің, бабын таппаудың зардабы орасан зор деп қауіп етеді асыл аға. Осының алдында айтып өткеніміздей, ғылым тарланы ашқан ғылыми жаңалықтар өндірістің сұранысына ғылыми тұрғыда жауап бере білуімен құнды. Ең бастысы, Рахымжан Елешев – агрохимия мен топырақтану саласы бойынша Қазақстанда өзіндік бір мектеп қалыптастыра білген жаңашыл жан. Оның дəл осы бағыттағы сан қырлы қызметі халықаралық ауқымда кеңінен мойындалуы бəріміз үшін зор мерей. Осы саладағы іргелі ізденістерден үйренгісі келетіндер əлемнің əр қиырынан табылады. Мүмкін, ғалым бақыты дегеніміз де осы шығар. «Шəкіртсіз ұстаз – тұл» дегендей, Рахымжан Елешұлының тағы бір қымбат қасиеті еліміздің ауыл шаруашылығына қажетті ғылыми кадрлар əзірлеуден көрініс табады. Атап айтқанда, ол кісінің жетекшілігімен 43 кандидаттық жəне 19 докторлық еңбек қорғалыпты. Рахаң ұстаздық-тəлімгерлік қызметін осымен шектеп отырған жоқ. Ғалым бүгінгі таңда үш PhD докторы мен бес магистрантқа жетекшілік етуде. Көрнекті тұлғаның бүкіл ұстаздық қызметі мен ғылымдағы жолы Қазақ ауыл шаруашылығы институтымен тығыз байланысты. Рахымжан Елешұлы осы жоғары оқу орнының мəртебесі одан əрі биіктеуіне сүбелі үлесін қоса білді. Бір сөзбен айтқанда, мұндағы ұжым беделінің өсуіне Рахымжан ағамыздың тигізген ықпалы мол. Ашығын айтқанда, дəл Рахымжан Елеш ұлындай өз ұжымының ыстығына күйіп, суығына тоңа білген тұлғасыз еліміздегі ауыл шаруашылығына қажетті мамандар əзірлеп отырған бас жоғары оқу орнының бəсі қазіргісінен төмендеу, олқылау тұра ма еді, қайтер еді? Сөз жоқ, төмендеу тұрар еді. Өйткені, жақсы аға қай кезде де осы оқу орнының шын жанашыры мен патриоты болып келеді. Р.Елешевті білетін жандардың түсінігінде ол аса зиялы азамат. Ал зиялы деп кімдерді айтамыз? Əрине, бұл сауалға əртүрлі жауаптар қайтаруға болатын шығар. Дегенмен, дəл осы тұста Мұстафа Шоқайдың: «Зиялы дегеніміз – өз ұлтының мұңы мен мұқтажын сезіне отырып, халқын еш нəрсеге сатпай, қорғай білетін азамат» деген анықтамасы ұтымдырақ естіледі. Өз ұлтына деген жанашырлық, оның мұңмұқтажына ортақтаса білу тұрғысынан келгенде, академик Рахымжан Елешевтің бойындағы қасиеттер де үлгі тұтуға əбден тұратындай. Кішіні арқасынан қақ, үлкенді сыйла. Қинасаң, өзіңді ғана қина. Үлкендік пен ұстаздықтың белгісі – кешірімді бола білу деген қағиданы ұстанған Рахымжан Елешев сынды қазақтың жаны жайсаң, қарапайым да қайсар азаматы, өзінен кейінгілерге жақсы аға бола білген жан бүгінде өмірдің қия белінде елінің өсіпөркендеуіне шаршамай-шалдықпай өз үлесін қосып келеді. Темір ҚҰСАЙЫН, «Егемен Қазақстан».

 Зерде

Ќўпия майдан ќаћарманы «...барлаушы саясатты жасамайды, ол оның орындалуын қамтамасыз етеді»

У.ЧЕРЧИЛЛЬ.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Бұл өмірде шындық түптің түбінде ашылады дейді. Өйткені, нағыз шындықты білетіндер арада бəрібір болады. Тіпті бар қажетті табиғаттың өзі де сыр қылып шерте алады. Тек оның көзін таба білу қажет. Бірде көне ескерткіш тас мүсіндердің жанынан өтіп бара жатқан тарихшы ғалым: «Шіркін, мына мүсіндерге тіл бітер болса, осынау əлемнің құпиясын, шынайы шындығын паш етер еді-ау», – деп ауыр күрсініпті. Иə, расында, оларға тіл бітсе мына дүниенің нағыз тарихын зерттеусіз-ақ солар-ақ ашып берер еді. Алайда бұл мүмкін емес. Тас мүсіндер бар сырды көрсе де, білсе де сөйлемейді. Ештеңе айтпайды. Олар о баста солай пайда болды, сондықтан жермен жексен жойылып кетсе де, ешуақытта сыр ашпайды. Сонда да халық оны көнеден қалған көз, тарихтан қалған сыр деп қымбат тұтады, ерекше ескерткіштер деп бағалайды. Бірақ түптің түбінде олар да біртіндеп адамдардың қажетіне қарай сыр ашатыны белгілі. Ал көп сыр білетін барлаушылар туралы не айтуға болады? Олардың білетін сыры көп екені рас. Дегенмен, əр барлаушы сол көне тарихи ескерткіш секілді, тірісінде жақ ашпайды. Олардың да табиғаты солай. Қай мемлекеттің болмасын, сыртқы барлау қызметі тікелей сол елдің ғана басшысына есеп беретіндігі белгілі. Сондықтан да сыртқы барлау сол елдің заңы бойынша қауіпсіздікті қамтамасыз етуші құрылымдардың бірі болып табылады. Олар, өздеріне жүктелген міндеттерді түрлі амалдар арқылы жүзеге асырады. Жəне солай істеуге тиіс. Бұл міндеттер белгілі бір заңдармен бекітілген. Осыған орай олар алған, яғни көп ізденіп, жасырынып жүріп қолға жинақтаған мəліметтерінің шынайылығы мен ақиқаттығына жауап береді. Сөйтіп, барлаушылар өздеріне жүктелген ең абыройлы міндеттері арқылы барлаушылық қызметті саяси, экономикалық жəне ғылыми-техникалық салада қамтамасыз етеді. Мемлекеттің қауіпсіздік саласындағы саясатын тиімді

жүзеге асыру үшін қолайлы жағдай туғызуға амалдар жасайды. Елдің əскеритехникалық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, экономикалық дамуы мен ғылымитехникалық қарыштауына көмек көрсетеді. Сыртқы барлау қызметі құрамында істейтін жандардың дені, негізінен, офицерлік топтың қаймақтары болып табылады. Дұрысын айтқанда, олардың барлығы жоғары сауатты, білімді, білікті, яғни нағыз зиялы қауым өкілдері. Олар бір тіл емес, бірнеше елдің тілін, мəдениетін, салт-дəстүрін біледі. Міне, осындай жағдайда, кезінде генерал-лейтенант Болатбек Жетпісбаев та қызмет етіп жүргенде оған, яғни сыртқы барлау қызметкері ретінде алдына айрықша тапсырмалар қойылған болатын. Яғни, бұрынғы Кеңестік Социалистік Республикалар Одағына (КСРО) қатысты өзге елдердің ниетін білу өте қажет болды. Болатбек Жетпісбаев Ош қаласында дүниеге келді. 1960 жылы «металды кесу арқылы өңдеу» мамандығы бойынша Том машина жасау техникумын бітірді. Одан арғы жолын ол авиациямен байланыстырғысы келіп, соған дайындыққа кіріседі. Бірақ, адамға бəрібір тағдырдың жазғаны болады дегендей, ол 1960 жылдың тамыз айында Ф.Э.Дзержинский атындағы мемлекеттік қауіпсіздік комитеті (МҚК) жоғарғы мектебінің тыңдаушысы болып шыға келді. Əрине, бұған оның сол кезде-ақ байқала бастаған қабілеті мен асқан ептілік қасиеті болашақ барлаушылар дайындау орталығына əкелген еді. Сөйтіп, осы кездеақ оның алдағы уақытта Шығыста жұмыс істейтін жолдары белгілене бастаған болатын. Сыртқы барлау қызметін кез келген ел пайдаланатындығы белгілі. Бұл ол елдің егемендігін сақтап, қай уақытта, қай тұстан қандай қауіп-қатер туындайтынын білу үшін өте қажет. Демек, біз уақытты емес, уақыт бізді қалайтынын ұмытпауымыз керек. Осыған орай барлық міндеттер əлемдік жағдайға байланысты өрбитінін де естен шығармаған жөн. Мəселен, қазіргі күні лаңкестік мəселесі күрделі болса, ол кезде əр елдің алдында басқа жағдай тұрды.

Міне, осы айтқанымызға айқын дəлел, Б.Жетпісбаев аталған оқу орнын бітірмей жатып, яғни 3-курстан кейін 1963 жылы Ирак еліне жол тартады. Жас маманның мұндай сапарға аса қажеттігі болмаса, əрине, өзге курстастары секілді жылы орнынан қозғалмас еді. Бірақ оның сол кезде-ақ барлау ісіне қажеттігі болды. Сондықтан да сол кездегі алып КСРО мемлекеті оны бірден жауапты тапсырмаларға жүктеді. Ол алғашқы тапсырманы ойдағыдай орындап, сындарлы сыннан сүрінбей келген соң оқуын одан əрі жалғастырып, содан 1966 жылы Ф.Э.Дзержинский атындағы МҚК жоғарғы мектепті аяқтағаннан кейін, Алматы қаласындағы Қазақ КСР МҚКнің бірінші (барлау) бөліміне қызметке жіберілді. Содан ол əртүрлі дайындықтан толық өтіп болған соң араға үш жыл салып, ең алғашқы ұзақ мерзімдік іссапар, яғни бес жылға жуық уақытқа Таяу Шығыс елдерінің біріне аттанды. Оның осы сапарда қандай маңызды міндеттерді орындағанын жəне оның бəрі табысты да нəтижелі болғандығын, сондықтан оның тəжірибесін одан əрі өмірге ендіру қажеттігі болғандығын, оралысымен бірден КСРО МҚК орталық аппаратына алынуынан-ақ байқаймыз. Сөйтіп, ол елдегі қызметі үшін «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталды. Барлау тапсырмаларын орындау оңай емес. Өйткені, бұл міндетті жүзеге

асыру үшін, ең алдымен, жасырын қимылдау қажет. Астыртын жүріп, толыққанды əрекет ету де қиын екені белгілі. Ашық жүру мүмкін емес. Демек, жансыздарға діттеген нəтижеге жету үшін көптеген қосымша айла, амалдарды қолдануға тура келеді. Бірақ бұл амалдардың бірде-бірі айналаға, бейбіт адамдарға кеселін тигізбеуі тиіс. Əйтпесе, өзгелердің құрбандығы арқылы қол жеткен мəліметтің қайыры болмайды. Əр барлаушы мұны жақсы түсінеді. Сондықтан қажетті нысанаға əрі еленбей, əрі білдіртпей, əрі еш зиянын тигізбей жету үшін барлаушының қажетті адамын арбау тəсілі мен ерекшелігі басым болғаны жөн. Осы шеберлігі мен батылдығын пайдаланған Б. Жетпісбаев өзі болған елдердің көрнекті тұлғаларының сеніміне енді. Сеніміне еніп қана қоймай, құнды ақпараттарды алу үшін ұзақ жылға берік ынтымақтастығын қалыптастырды. Əрине, осындай көп жылғы ерен еңбектің арқасында қол жеткізген нəтижелер өте жоғары бағаланды. Бірден оның кеудесіне «Қызыл Жұлдыз» ордені тағылып, артынан ол «Мемлекеттік қауіпсіздіктің құрметті қызметкері» белгісімен, одан кейін көп ұзамай «Қызыл Ту» орденімен жəне «Əскери еңбегі үшін» медалімен марапатталды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін де Болатбек Жетпісбаев еңбек етуден бас тартқан жоқ. Ол өмірлік тəжірибесін кейінгі ұрпақ тəрбиесіне арнады. Болашақ барлаушыларға бар өнерін, білімін сарқып берді. Соның арқасында оның қанаты астынан талай генералдар шықты. Оның мектебінен көптеген барлаушылар өтті. КСРОАҚШ текетіресі кезінде оны америкалық əріптестері құрмет тұтып, кəсібилігін жоғары бағалады. Өйткені, кезінде талай мəрте бетпе-бет те, сырттай да «көрінбейтін шеп» күресінен абыройлы шыға білді. Сөйтіп, генераллейтенант Б.Жетпісбаев 2005 жылы отставкаға шығып, өмірінің соңына дейін РФ Сыртқы барлау қызметінің сарапшысы қызметін жалғастырды. Амал не, өмір бар жерде өлім бар дегендей, биылғы жылдың 20 сəуірінде кеңестік жəне ресейлік барлаудың ардагері, отставкадағы генерал-лейтенант Болатбек Жетпісбаев өмірден озды.

Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2013 жылғы 30 мамырдағы № 575 Жарлығына ҚОСЫМША Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2009 жылғы 26 тамыздағы № 861 Жарлығымен БЕКIТIЛГЕН Республикалық бюджет жобасын əзiрлеу ҚАҒИДАЛАРЫ 1. Жалпы ережелер 1. Осы Республикалық бюджет жобасын əзiрлеудің осы қағидалары (бұдан əрi - Қағидалар) 2008 жылғы 4 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Бюджет кодексiне сəйкес əзiрлендi жəне республикалық бюджет жобасын əзiрлеу тəртiбiн айқындайды. 2. Республикалық бюджет жобасын əзiрлеу процесі мынадай кезеңдердi: 1) Қазақстан Республикасының əлеуметтiк-экономикалық даму болжамының жобасын əзірлеуді жəне оны Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң мақұлдауын; 2) орталық мемлекеттiк органдардың стратегиялық жоспарларының жобаларын немесе стратегиялық жоспарларына енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың жобаларын, стратегиялық жоспарлар əзірлемейтін бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттік бағдарламаларының жобаларын, бюджеттiк өтiнiмдердi əзiрлеуді жəне оларды Республикалық бюджет комиссиясының қарауын; 3) республикалық бюджет туралы заң жобасын əзiрлеудi қамтиды. 2. Қазақстан Республикасының əлеуметтiкэкономикалық даму болжамының жобасын əзiрлеу 3. Қазақстан Республикасының əлеуметтiкэкономикалық даму болжамын мемлекеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган əзiрлейдi. 4. Қазақстан Республикасының əлеуметтікэкономикалық даму болжамын əзірлеу тəртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды. 3. Орталық мемлекеттiк органдардың стратегиялық жоспарларының жобаларын немесе стратегиялық жоспарларына енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың жобаларын əзірлеу, басым бюджеттік инвестициялар бойынша ұсыныстар тұжырымдау, стратегиялық жоспарлар мен бюджеттік өтінімдер əзірлемейтін бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттік бағдарламаларының жобаларын əзірлеу 5. Республикалық бюджет шығыстарын жоспарлау үшін республикалық бюджеттік бағдарламалар əкімшілері: 1) мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органға ағымдағы қаржы жылының 1 сəуіріне дейінгі мерзімде стратегиялық жоспарлардың жобаларын немесе стратегиялық жоспарларға өзгерістер мен толықтырулардың жобаларын, сондай-ақ басым бюджеттік инвестициялар бойынша ұсыныстарды; 2) бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органға ағымдағы қаржы жылының 15 мамырына дейінгі мерзімде бюджеттік өтінімдерді жəне стратегиялық жоспарлардың жобаларын немесе мемлекеттік жос парлау жөніндегі орталық уəкілетті органның қорытындыларын есепке ала отырып, стратегиялық жоспарларға өзгерістер мен толықтырулардың жобаларын ұсынады. Стратегиялық жоспарлар əзірлемейтін республикалық бюджеттік бағдарламалардың əкімшілері бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органға бюджеттік өтінімдерді жəне бюджеттік бағдарламалардың жобаларын ұсынады. 6. Республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнің тиісті жоспарлы кезеңге арналған бюджеттік өтінімдерін бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган айқындайтын тəртіпте қарау кезінде: 1) өткен қаржы жылындағы бюджеттік бағдарламалардың атқарылуын талдау жəне оларды келесі жоспарлы кезеңге арналған бюджеттік өтінімде ұсынылған бюджеттік бағдарламалардың сомаларымен салыстыру арқылы өткен қаржы жылы үшін республикалық бюджеттің атқарылу нəтижелері, əрбір бюджеттік бағдарлама бойынша бюджеттік қаражаттың игерілмеуіне əкеп соқтырған себептер; 2) республикалық бюджеттік бағдарламалардың əкімшілері ұсынған есепті қаржы жылы үшін стратегиялық жоспарлардың іске асырылуы туралы есептер жəне бюджеттік бағдарламалардың нəтижелеріне қол жеткізу бөлігінде бюджет қаражатын басқару бойынша мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігін бағалау нəтижелері; 3) республикалық бюджеттік бағдарламалардың əкімшілері өтінім берген шығыстарды оның негізділігі тұрғысынан қарау бөлігінде өткен қаржы жылы үшін республикалық бюджеттің атқарылуы туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің есебіне Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитеті берген қорытындылар мен ұсынымдар ескеріледі; 4) жаңа бюджеттік инвестициялық жобалар бойынша жобаның өтімділігі, жоба аяқталғаннан кейін оны ұстауға арналған шығыстардың негіздемесі, жалғасатын бюджеттік инвестициялық жобалар бойынша – бюджеттік инвестициялық жобаны іске асыру мониторингінің нəтижелері қаралады; 5) бюджеттік кредиттер бойынша кредиттік шарт талаптарын орындау жəне нысаналы мақсат бойынша бюджеттік кредитті пайдалану ескеріледі; 6) шешілуіне нысаналы трансферттер бойынша келісім жобаларында көзделген нысаналы трансферттер бөлінетін нысаналы трансферттер бойынша мақсаттар мен міндеттерге қол жеткізуді талдау ескеріледі. 7. Мемлекеттiк органның стратегиялық жоспары Қазақстан Республикасының стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарының, əлеуметтікэкономикалық даму болжамының негізінде əр үш жыл сайын бес жылдық кезеңге əзірленеді. 8. Республикалық бюджет шығыстары базалық шығыстарға жəне жаңа бастамаларға арналған шығыстарға бөлiнедi. Тұрақты сипаттағы шығыстар, күрделi шығыстар, сондай-ақ, бюджеттен қоса қаржыландыру жағдайларында басталған (жалғасатын) бюджеттiк инвестициялық жобаларға жəне концессиялық жобаларға арналған шығыстар базалық шығыстар болып табылады. Мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi орындауға жəне мемлекеттiк қызметтер көрсетуге, сондайақ трансферттер төлеуге жəне мемлекеттiң басқа да мiндеттемелерiне байланысты шығыстар тұрақты сипаттағы шығыстар болып табылады. Жаңа бастамаларға арналған шығыстарға: 1) кейiннен жаңа бюджеттiк бағдарламалар бойынша қаржыландырылатын стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарға сəйкес əлеуметтiк-экономикалық дамудың жаңа басым бағыттарын iске асыруға; 2) макроэкономикалық жəне əлеуметтiк көрсеткiштердiң өзгеруiне байланысты емес жəне қолданыстағы бюджеттiк бағдарламалар шеңберiнде бюджет қаражатын жұмсаудың қосымша бағыттарын (орындалатын мемлекеттiк функциялардың, өкiлеттiктердiң жəне көрсетiлетiн мемлекеттiк қызметтердiң көлемiн кеңейтудi) көздейтiн базалық шығыстарды ұлғайтуға бағытталған шығыстар жатады. 9. Республикалық бюджеттің базалық шығыстарға жəне жаңа бастамаларға арналған шығыстарының көлемiн республикалық бюджеттiк бағдарламалардың əкiмшiлерi арасында бюджеттік жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi органның ұсыныстары негiзiнде жəне мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органның қорытындысын ескере отырып, Республикалық бюджет комиссиясы бөледi. Базалық шығыстар шығыстардың қолданыстағы құрылымы мен болжамды макроэкономикалық көрсеткiштер негiзiнде есептелген кезектi жоспарлы кезеңнiң үшiншi жылына арналған болжамды көлемдi қоса отырып, ағымдағы жоспарлы кезеңнiң екiншi жəне үшiншi жылдары шығыстарының бекiтiлген көлемi негiзiнде айқындалады. Жаңа бастамаларға арналған шығыстар стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарда белгiленген елдiң даму басымдықтарын, есептi қаржы жылының бюджеттiк мониторингi нəтижелерiн, есептi қаржы жылында стратегиялық жоспарды iске асыру туралы есептердi, нəтижелердi бағалауды ескере отырып, республикалық бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiлерiнiң арасында

7 бөлiнуге жатады. 10. Бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң жаңа бастамаларына арналған шығыстарды жоспарлау қосымша бюджет қаражатын бөлу есебiнен де, өткен жоспарлы кезеңде республикалық бюджет туралы заңда бекiтiлген осы бюджеттiк бағдарламалар əкiмшiсiнiң базалық шығыстары қаражатын қайта бөлу есебiнен де жүзеге асырылады. 11. Егер жекелеген бюджеттiк бағдарламалар бойынша өткен жоспарлы кезеңнiң екiншi жəне үшiншi жылдарының шығыстар сомасы республикалық бюджет туралы заңда осы бағдарламалар бойынша бекiтiлген сомамен салыстырғанда өзгермейтiн болса, онда осы бағдарламалар (кiшi бағдарламалар) бойынша шығыстардың түрлерi бойынша есептер жасалмайды. Осы бағдарламалар бойынша шығыстардың түрлерi бойынша есептер үшiншi жылға ғана жасалады. Егер жекелеген бюджеттiк бағдарламалар бойынша өткен жоспарлы кезеңнiң екiншi жəне (немесе) үшiншi жылдарының шығыстар сомасы республикалық бюджет туралы заңда осы бағдарламалар бойынша бекiтiлген сомамен салыстырғанда өзгеретiн болса, онда шығыстардың түрлерi бойынша есептеулер жоспарланатын жоспарлы кезеңнің жылдары бөлiнiсiнде осы бағдарламалар (кіші бағдарламалар) бойынша жасалады жəне ұсынылады. 12. Мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган стратегиялық жоспарлардың жобаларын немесе стратегиялық жоспарларға өзгерістер мен толықтырулардың жобаларын жəне басым бюджеттік инвестициялар бойынша ұсыныстарды олардың стратегиялық жəне бағдарламалық құжаттарға, елдің əлеуметтік-экономикалық даму болжамына, Қазақстан Республикасының бюджет жəне өзге де заңнамасына сəйкестігі тұрғысынан қарайды. Мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган стратегиялық жоспарлардың жобаларын немесе оларға өзгерістер мен толықтырулардың жобаларын қарау нəтижелері бойынша он күн ішінде қорытындыларды қалыптастырады жəне мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган анықтайтын нысан бойынша республикалық бюджеттік бағдарламалардың əкімшісіне жібереді. 13. Республикалық бюджеттік бағдарламалардың əкімшісі мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органның қорытындысын ескере отырып, стратегиялық жоспарлардың жобасын немесе стратегиялық жоспарларға енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың жобаларын пысықтайды, бюджеттік өтінім жасайды жəне Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің 66-бабының 1-тармағында белгіленген мерзімде бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органға ұсынады. 14. Бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган: 1) республикалық бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттiк өтiнiмдерiн олардың Қазақстан Республикасының бюджет жəне өзге де заңнамасына, əлеуметтiк-экономикалық даму болжамына, мемлекеттiк қызметтiң қолданыстағы заттай нормаларына жəне стандарттарына сəйкестiгi тұрғысынан; 2) стратегиялық жоспарлар жобаларының немесе стратегиялық жоспарларға енгізілетін өзгерiстер мен толықтырулар жобаларының құрамында ұсынылған бюджеттік бағдарламалардың көрсеткіштерін олардың стратегиялық мақсаттармен, стратегиялық бағыттардың міндеттерімен өзара байланыстылығы тұрғысынан; 3) стратегиялық жоспарлар əзірлемейтін республикалық бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттік бағдарламаларының жобаларында ұсынылған нəтижелілік пен тиімділік көрсеткіштерін олардың бюджеттік бағдарламалар əкімшілері қызметінің функцияларына, өкілеттіктеріне, бағыттарына сəйкестігі тұрғысынан қарайды. 15. Бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган бюджеттік өтінімдер мен стратегиялық жоспарлар əзірлемейтін бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттік бағдарламаларының жобаларын қарау қорытындылары бойынша жəне мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органның қорытындысын ескере отырып, республикалық бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің шығыстары бойынша қорытындыны қалыптастырады жəне Республикалық бюджет комиссиясының қарауына жібереді. Бұл ретте республикалық бюджеттік бағдарламалар əкімшілері шығыстарының көлеміне əлеуметтікэкономикалық даму болжамында көзделмеген жаңа бастамаларға арналған шығыстар енгізілмеуге тиіс. Республикалық бюджеттік бағдарламалар əкімшілері мен мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган, бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган арасындағы келіспеушіліктерді Республикалық бюджет комиссиясы қарайды. Республикалық бюджет комиссиясы республикалық бюджеттік бағдарламалар əкімшісінің шығыстары бойынша қорытындыны қарайды жəне ол бойынша ұсыныстар тұжырымдайды. 16. Республикалық бюджет комиссиясы бюджеттік жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган қарауға дайындаған материалдарды Республикалық бюджет комиссиясының жұмыс органы жасайтын жəне Республикалық бюджет комиссиясының төрағасы келісетін жоспар-кестеге сəйкес қарайды. Республикалық бюджет комиссиясының төрағасымен келісілген жоспаркесте республикалық бюджеттік бағдарламалардың əкімшілеріне жеткізіледі. 17. Республикалық бюджеттік бағдарламалардың əкімшілері Республикалық бюджет комиссиясының ұсыныстарына сəйкес бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органға – ағымдағы қаржы жылының 1 тамызына дейiнгi мерзiмде пысықталған бюджеттік өтінімдерді, стратегиялық жоспарлар əзірлемейтін бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттік бағдарламаларының жобаларын, мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органға – стратегиялық жоспарлардың пысықталған жобаларын немесе стратегиялық жоспарларға енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың жобаларын ұсынады. 4. Республикалық бюджет туралы заң жобасын əзiрлеу 18. Республикалық бюджетті бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті орган əлеуметтікэкономикалық даму болжамын, мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органның мемлекеттік органдардың стратегиялық жоспарларын қарау нəтижелері бойынша қорытындыларын ескере отырып, жыл сайын жоспарлы кезеңге əзірлейді жəне оны Республикалық бюджет комиссиясының қарауына енгiзедi. 19. Бюджеттік жоспарлау жөнiндегi орталық уəкiлеттi орган Республикалық бюджет комиссиясының республикалық бюджет жобасы бойынша ұсыныстары негiзiнде республикалық бюджет туралы заңның жобасын əзiрлейдi жəне ағымдағы қаржы жылының 15 тамызынан кешiктiрмей оны Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң қарауына ұсынады. 20. Республикалық бюджет туралы заңның жобасы Қазақстан Республикасы Бюджет кодексiнiң 13-бабында көзделген бюджет құрылымына сəйкес Қазақстан Республикасы Бюджет кодексiнiң 71-бабында көзделген талаптар ескеріле отырып əзiрленедi. 21. Республикалық бюджет туралы заңның жобасын Қазақстан Республикасының Үкiметi ағымдағы қаржы жылының 1 қыркүйегiнен кешiктiрмей Қазақстан Республикасының Парламентiне енгiзедi. Қазақстан Республикасының Үкiметi республикалық бюджет туралы заңның жобасымен бiр мезгiлде мынадай құжаттар мен материалдарды: 1) республиканың əлеуметтiк-экономикалық даму болжамын; 2) орталық мемлекеттiк органдардың стратегиялық жоспарларының жобаларын немесе стратегиялық жоспарларға енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың жобаларын; 3) стратегиялық жоспарлар əзірлемейтін бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің бюджеттік бағдарламаларының жобаларын; 4) мемлекеттiк жəне мемлекет кепiлдiк берген борыштың соңғы есептi күнгi жай-күйi туралы деректердi; 5) бюджеттік бағдарламалардың бюджеттік кіші бағдарламалары бөлінісінде бюджет қаражатының жұмсалу бағытын нақтылайтын ақпаратты жəне республикалық бюджеттің жобасына енгiзiлген шешiмдердi ашып көрсететiн түсiндiрме жазбаны ұсынады.


8

www.egemen.kz

4 маусым 2013 жыл

Ќазаќстан-Корея іскерлік ќатынасы:

Сенімді серіктестіктіѕ 20 жылы Алматы қаласындағы «Риксос» қонақ үйінде Қазақстан-Корея Іскерлік кеңесінің үшінші отырысы болып өтті. Корея мемлекетінің Қазақстандағы елшісі Пэк Джу Хен қатысқан бұл алқалы жиынға екі елдің тоқсаннан аса іскер топ өкілдері қатысты. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Əлемге аты əйгілі компаниялардың іскер өкілдері бас қосқан жиынды «Самұрық-Энерго» акционерлік қоғамының басқарма төрағасы жəне Қазақстан-Корея Іскерлік кеңесінің тең төрағасы Алмасадам Сəтқалиев салтанатпен ашып, күні бүгінге дейін еліміздің экономикасына ең көп инвестиция салған əрі Қазақстан Республикасы тəуелсіздік алған күннен бастап тұрақты əріптестік қатынасты берік ұстанып келе жатқан Корея елінің іскер тобына, біздің елімізде еңбек етіп жатқан кəсіпкерлері мен саясаткерлеріне алғысын білдірді. Еске сала кетсек, Қазақстан мен Корея арасындағы іскерлік байланыс сонау 1992 жылдан басталған болатын. Содан бері екі елдің арасындағы қарым-қатынас əріптестіктің барлық салаларында қарқынды дамып, екіжақты жылы байланыстар оң нəтиже беріп келеді. Электронды техника, машина құрастыру жəне тұрмысқа қажетті жабдықтар жасау зауыттарының өнімі артып, заманауи жаңалықтар белең алған бір ғана 2008 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан мен Корея арасындағы екіжақты сауда айналымы 750 млн. АҚШ долларынан асып түссе, екі ел арасындағы экономикалық байланыстың бастау алған 1993 жыл мен 2008 жылдар аралығында, яғни 15 жылдың ішінде Кореядан Қазақстанға салынған тікелей инвестициялардың жалпы жиынтығы 3 миллиард долларды

құраған. Ал, бүгінгі таңға дейінгі Кореяның біздің экономикаға салған инвестициясы 8 миллиард АҚШ долларының үстінде. Қазақстан іскер тобының өкілінен кейін сөз алған Samsung C & Т Corporation компаниясының бас директоры əрі екіжақты Іскерлік кеңестің теңтөрағасы Ким Шин мырза да өз сөзінде қазақ елінің іскер азаматтарымен өзара жасасқан келісім-шарттардың нəтижелі де жемісті болғанына ризашылығын білдіретінін, өз алдына дербес ел болған жас мемлекеттердің ішін де Қазақстан рыногындағы тұрақтылық пен өтімділік көрсеткіші көңіл қуантарлықтай екендігін атап өтті. Іскерлік кеңес отырысына қатысушы ресми өкіл – Қазақстандағы Корея елшісі Пэк Джу Хен мырза Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа мемлекеттер арасындағы саяси жəне экономикалық, мəдени қатынастарға зор мəн беріп, өзара байланыстарды нығайта түскен орасан еңбегі үшін корей халқының атынан алғыс білдіре келіп, Корея мемлекеті өздерінде болған соғыстан кейін даму жолына түсіп, 30-40 жыл ішінде экономикалық жетістіктерге жеткенін, сол сияқты Қазақстан мемлекетінің небары 20 жыл ішінде жаңа қалалар тұрғызып, экономика, саясат, мəдениет пен руханият салаларында үлкен жеңіске жеткендігіне шынайы тілектестік білдіретіндігін жеткізді. Қазақстан-Корея Іскерлік кеңесінің үшінші отырысына

Қа зақ стан жағынан «KEGOK» акционерлік қоғамы, «Біріккен химиялық компания» ЖШС, «СК-Фармация» ЖШС, «Astаnа innovations» АҚ, «Казахстанский институт развития индустрии» АҚ, «Қазпошта» АҚ секілді халықаралық іскерлік қатынаста тəжірибелі компаниялардың өкілдері қатысса, ал əріптестер тарапынан Корея Республикасының Сауда министрлігі, Корея Кəсіпорын жəне энергия министрлігі, əлемдік рынокта бəсі бөлек LG International, Hyundai Corporation, Халықаралық Daewoo корпорациясы секілді іскерлік топтар мен мемлекеттік мекемелердің өкілдері қатысты. Отырыс барысында қазақстандық жəне корейлік ірі компаниялардың басшылары өзара қарым-қатынастың келешек бағыттары мен жоспарларын талқыға салды. Негізінен отырыста қозғалған басты тақырыптар – көлік, қаржы жəне энергетика салаларын қамтитын жобаларда бірлесе қимылдау жəне ғылым мен инновация саласындағы əріптестік жобаларға инвестиция тарту мəселесі болды. Кореядан келген іскер қонақтарға индустриялық-инновациялық VІ Астана экономикалық форумында көрсетілген тың жобалар таныстырылды. «Самұрық-Энерго» акционерлік қоғамының басқарма төрағасы жəне Қазақстан-Корея Іскерлік кеңесінің тең төрағасы Алмасадам Сəтқалиев журналистермен кездескенде корей іс кер тобы өкілдерімен болған келіссөздерде электрэнергиясы көздерін жаңғырту жəне энергияны тиімді пайдалану мəселесін терең талқылағандықтарын жеткізді. Тарихқа жүгінсек, ХХ ғасырдың 60-жылдарынан бастап Корея

экономикасы жағынан жедел дамып, 1996 жылы дамыған елдер деңгейіне жеткен. Бұған үкіметтің өндірісті қолдауы, экспортты дамытуға бағытталған стратегиясы, соңғы үлгідегі технологияны қолдану, жоғары білімді мамандар мен сауатты жұмысшылар даярлау саясаты ықпал еткен. «Азия жолбарысына» айналған осы ел 1997 жылы қаржы дағдарысына ұшырап, ол 1999-2000 жылға дейін созылды. Экономикасы құлдырап, жұмыссыздық көбейді. Корея үкіметі Халықаралық валюта қорынан көмек ала отырып, ел экономикасын қайта көтере бастады. Кореяның жылдық ұлттық табыс көлемі 485,2 миллиард АҚШ доллары, жеке адамға шаққандағы көрсеткіш 13500 долларды құрайды. Сыртқы қарызы 95,5 миллиард доллар шамасында. Экспортқа электр тауарлары, киім-кешек, кеме, химия өнімдерін шығарса, импортқа мұнай мен мұнай өнімдерін, астық жəне тамақ өнімдерін, химия өнімдеріне қажетті шикізаттар əкелінеді. Негізгі сауда серіктестері – АҚШ, Жапония, Сауд Арабиясы, Австралия, Сингапур, Қытай жəне т.б. елдер. Қазақстанмен Корея арасында дипломатиялық байланыстар 1991 жылы 30 желтоқсанда орнады. 1993 жылы 30 шілдеде Алматыда Корея елшілігі, 1995 жылы мамырда Сеулде Қазақстан елшілігі ашылды. Екі ел арасындағы сауда-экономикалық, мəдени байланыстар біршама жоғары деңгейде. Елдегі қаржы дағдарысына қарамастан Корея Қазақстанға инвестиция салушылардың көшбастаушыларының бірі. Корея Республикасы Қазақстанның стратегиялық əріптесі болып табылады. Екі ел арасындағы тауар айналымы 1 миллиард АҚШ долларынан асады. Қазақстан Кореяға

уран, ферроқорытпа, құрыш пен темір, алтын жəне мысты экспорттап, импорт ретінде электроника тауарлары мен түрлі зауыттық жабдықтар, машина жасау кешендері мен дайын техника өнімдерін алады. Оңтүстік Кореямен өзара іскерлік жобалардың инвестициялық портфелі 8 миллиард АҚШ долларынан аса қаржыны құрайды. Қуаттылығы 1320 МВт «Балқаш ЖЭС құрылысы» жобасы ең ірі жоба болып табылады, оны «СамұрықЭнерго» АҚ жəне корейлік Samsung C & Т жəне KEPCO консорциумы жүзеге асырады. Аталмыш жобаның құрылысы жүзеге асырылған алғашқы сəтте Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Корея Президенті Ли Мён Бак мырзалар «Астана-Үлкен» телекөпірі арқылы əріптестік байланыстардың нығаюына тілек қосқан болатын. Қазіргі таңда елімізде сегіз жүзге тарта қазақ-корей бірлескен компаниялары Оңтүстік Корея бөлген қаржы капиталымен жұмыс істейді. Олардың қатарында «Самсунг» тобына қарасты «Эл-Джи электроникс», «Эл-Джи интернешнл», «ЭсКей Корпорэйшн», «Хёндэ», «Эн-ТиСи», «Ритекс», сондай-ақ, «Дониль Хайвил», «Урим», «Сонгвон» жəне «Хёнджин» секілді құрылыс компаниялары бар. Мұнан өзге, елімізде «Кукмин», «Шинхан», «Ури» секілді кореялық банктер мен «Ханхва секьюритиз», «Хёндэ секьюритиз», «Дэу капитал» компаниялары бағалы қағаздар рыногында бəсекелі қызметте. Əлемге танымал машина шығарушы Ssangyong (Astana Auto), Кіа (Asia Auto), Hyundai (Astana Motors) зауыттары өз өнімдерін бізде де құрастырады. «Риксос» қонақ үйіндегі Іскерлік кеңес барысында алдағы ІV Қазақстан-Корея Іскерлік кеңесінде қозғалатын тақырыптар мен күн тəртібі пысықталды. Келесі кездесу қазан айында Корея Республикасында өтеді. АЛМАТЫ.

Ќиял ќанаты талмайды Халқымызда: «Қуантсаң, баланы қуант» жəне «Берсең, балаға бер, айта жүрер» демей ме? Жаны жайдары, жүзі жарқын, көңілі шат бала өмірге құштар боп, жан-жақты еркін жетіліп, жайнап өсері сөзсіз. Ал бұл ғаламда баланың риясыз көңілі мен қуанышына жетер ештеңе жоқ екені де рас. 1 маусым - Балаларды қорғаудың халықаралық күні қарсаңында «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» акционерлік қоғамы елордасы – Астана қаласында осындай қуанышты сəттің куəсі болуға мүмкіндік жасады. Марат АҚҚҰЛ,

«Егемен Қазақстан».

Мəселенің мəн-жайын баяндасақ, «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ компаниялар тобы қызметкерлерінің балалары арасында «Менің арманым», «Мен жəне менің отбасым» тақырыбында сурет салу байқауы өтіп, жеңімпаз балғындар Астанаға ата-анасымен саяхаттап барып қайтты. Байқаудың негізгі мақсаты – мұнайшы балаларының бейнелеу өнеріне деген қызығушылықтарын дамыту жəне шығармашылық талпыныстарына қолдау көрсету. Басты сыйлық – Астана қаласына саяхат болды. Астананы көрсем, əсем жерлерін араласам деген балғындар арманы орындалды. Мақсатқа жетуге əр бала барынша күш салды. Конкурс 7-9 жас, 10-12 жас, жəне 13-14 жас аралығындағы балалар арасында өтті. Шыны керек, баланың қай-қайсысы да сурет салуға ерекше құмар болады. Тіпті, психологтардың айтуынша, балалар тілімен айтып жеткізе алмағанды өзінің суреті арқылы бейнелейді екен. Ендеше, бұл сайыста бағын сынаған балғындар аз болмады. – «Отан – отбасынан басталады» десек, баланың қоғамдық санасы өз үйінен қалыптасады. Сол себепті де, байқаудың мақсаты – жас ұрпақты ұлтжандылыққа баулу, өз ата-анасы мен отбасы, Отаны үшін мақтаныш сезімін қалыптастыру, отбасылық құндылықтарға жəне ұлттық бірлікке баулып, тəрбиелеу, – дейді «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» акционерлік қоғамының құқықтық мəселелер жөніндегі басқарушы директоры Мəлік Сəулебай. Байқауға жолданған суреттерді арнайы комиссия сараптады. Ал комиссия төрағасы Астана қаласы суретшілер одағының төрағасы Қоңыр Мұхамедиев болды. Комиссия төрағасы жекелеген суреттердің кəсіби тұрғыдан салынғанын, балалардың байқауға үлкен дайындықпенен қатысқанын атап айтты.

Жаңаөзен, Ақтау, Атырау, Қызылорда қалаларынан келген үздік суретшілерге «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ орталық ғимаратында салтанатты жағдайда қошеметқұрмет көрсетіліп, сыйлықтар мен дипломдар табысталды. Байқау қорытындысы бойынша, 7 мен 9 жас аралығындағы қатысушылар арасында жүлделі 1-орынды Махаббат Жеңісқызы жеңіп алды. Сондай-ақ, қазылар алқасы Жаңаөзен қаласынан келген Е.Рахметов пен Р.Рамазановтың туындыларын үздік деп таныды. 10 жəне 12 жас санаты бойынша Жадыра Қуанышова жеңімпаз атанды, оның ата-анасы «Ембімұнайгаз» АҚ қызметкері. Атыраулық бұл бүлдіршін туындысында өз қиялын Астанамен байланыстырыпты. Маңғыстаулық Ақпанай Метерова, Қалбек Сəдуақасов шығармалары да таңдаулылар қатарынан көрінді. Байқауға қатысушылардың өнерін бағалаған қазылар алқасы жүлделі орындардан бөлек, ерекше қызығушылық тудырған бірнеше суреттерді де айрықша атап өтіп, бұл балалардың да Астана қала сына саяхаттап келуі туралы шешім қабылдапты. Атап айтқанда, Д.Мадениетова, А.Айдын, қызылордалық К.Сапиева, П.Пан, Б.Жайдарбек те жеңімпаздар қатарына қосылды. Енді сөз кезегін балалардың өздеріне берелік: – Мұнайшылар отбасында тəрбиеленіп жатсам да, мен дəрігер болуды қалаймын, өйткені, адамның ауырғанын көру сондай қиын, ал олардың ауруынан айыққанын көру сондай қуанышты. Мен өз шығармамда отбасымды, біздің татулығымызды бейнеледім. Астананы кітаптан оқып, теледидардан көретінмін, сондайда əсем қаланы араласам деп армандаушы едім, тілегім орындалды, дейді байқау жеңімпазы жеті жасар Махаббат. Мұның бір себебі, бəлкім, шығармашылық ізденіс пен бала қиялының беріктігіне де байланысты болар.

– Мен мамандық таңдауда əлі берік бір шешімге келмеген едім. Бүгінгі конкурс мені жаңа арманға жетеледі. Шынымды айтсам, суретті беріліп салмағандай едім, бірақ сонда да сəтті шықты. Осыдан кейін болашақта дизайнер болуды армандадым, – дейді байқаудың 13-14 жас аралығындағы тағы бір жеңімпазы Əйгерім Дүйсембай. Міне, осылайша, бұл байқау кейбір балалардың болашақ мамандығын таңдап, соған тұрақтауына да мүмкіндік беріп жатыр. Бұл жас ерекшелігінде екінші орынды Ақтау қаласынан келген Арайлым Жұмабаева, ал үшінші орынды – жаңаөзендік Толқын Рахметова иеленді. Қазылар алқасы мұнайлы өңірлерден келген балалардың еңбегін шынайы бағалап, өнерлерінің өрісті болуын тілесе, шарапатты шараны ұйымдастырушылар байқау өміршеңдігімен өзекті болатынын баса айтты. – Балалардың салған суреттерінен еліне, жеріне, ата-анасына деген ыстық ықыласы, қызық қиялы мен асқақ армандарын көрдік. Олардың кейбір туындылары ересек адамдарды кəдімгідей ойландырып тастайды, өте тамаша. «Сен де бір кірпіш дүниеге, кетігін тап та, бар, қалан» деп Абай атамыз айтқандай, болашақта олардан ел мақтанышы боларлық арынды азамат, атақты мұнайшы не суретші, басқа да маман иелері шығады деген сенімдеміз. Өнерпаз балғындарды Астана қаласының көркі шабыттандырады деген мақсатпен елордаға жинауды мақсат тұттық. Алға қарай да компания тарапынан дарынды балаларға тұрақты түрде қолдау көрсетіліп тұрады, – дейді Мəлік Сəулебай балалар болашағынан зор үміт күтетінін білдіріп. «ҚазМұнайГаз»Барлау Өндіру» А Қ бай қауды би ылғ ы жылы екінші рет өткізіп отыр. Биыл «Өзенмұнайгаз», «Ембімұнайгаз» акционерлік қоғамдарымен қатар, «Қаражанбасмұнай» АҚ, «Қазгермұнай»БК» ЖШС,

(IQAA) басшылығымен жоспарлы түрде жүргізіліп келе жатқан рейтингте 2012 жылы университет педагогикалық оқу орындары ішінде абыройлы екінші орынға ие болды. Университетте қазақ филологиясы жəне əлем тілдері, педагогика-психология, əлеуметтік-гуманитарлық, жаратылыстану, физика-математика, өнер жəне мəдениет факультеттері бар. Университетте білім жүйесі үш деңгейлі бакалавриат-магистратура-PҺD бойынша Болон конвенциясына сəйкес күндізгі, сырттай жəне қашықтықтан оқыту, сонымен қатар, колледж бен жоғары оқу орнын бітірген түлектерді қысқартылған білім бағдарламасы

Жастарєа жаѕашылдыќ жарасады АЙҚЫН НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Өркендеулі өндірісімен бірге ғылым мен білімнің дамуына да кең мүмкіндіктер ашылған Қарағанды өңірі талапкер өрендерінің бұл бағыттағы талпыныстары таудай екені «Expoamp Karagandu-2013» атты тақырыпта өткен инновациялық жобалардың халықаралық жастар көрмесінде танылды. Ол еліміз өскелең өміріндегі алдағы аса маңызды оқиға ЭКСПО-2017 көрмесіне дайындық аясындағы сан алуан шаралардың бірі болды. Заман мақсатына сай қай буында болсын алдыңғы саптан көрінуге ұмтылып, үдеден шығу үлгісін жаңғыртушылар əуелі қаланың Тəуелсіздік алаңында бас қосып, флэш-мобқа қатысты. Бəрі құшақ айқастыра қосыла жасампаздыққа жігерлендірген əн шырқап, би биледі. Ашылу салтанатында аталғандай бұл көрменің ел экономикасының тірегі − Қарағандыда өткізілуінің өзіндік мəні бар. Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы бойынша бірқатар ірі жобалардың іске асырылуы жастар тарапынан жаңашыл ізденістерін көрсетуге, оны қолданысқа жаратуға қолайлы жағдайлар жасап отыр. Мұны облыстағы озық ойлы жігіттер

мен қыздар, олар талаптары түйіскен шығармашылық топтар атынан аталған шараға қатысуға 40-тан астам ұсыныс түсіп, соның 27-сі таңдап алынуы паш етеді. Басқа өңірлерден сарапқа салынған 15 жоба көрме қызығына көрік қоса түсті. Ғылымдағы келешектері үлкен ғалымдар мен өнертапқыштардың байқауында Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті өкілдерінің тұрақты энергетикалық мəселесіне жəне күн қызуынан қуат көздерін алуға арналған жобалары аға əріптестерінің назарын аудартып, экономикалық тиімділігі зор деп табылды. Энергияны өндіру мен тұтыну саласында маңыздылығы елеулі бұл инновациялық жобалар əрқайсына облыс əкімінің 1 миллион теңге гранты тапсырылды. Грант иелері жəне басқа да таңдаулы талапкерлермен «Технопарк», «Сарыарқа» ЖШС, бизнестік құрылымдар тарапынан жобаларын іске асыруға ниет туралы шарттар жасалды. Көрмеге Финляндиядан, Ресейден, Беларусьтен келіп қатысқан сарапшылар қазақстандық жас ғалымдардың ғылымда жаңа жетістіктер ашу жəне заманауи технологияларды өндіріске енгізу мүмкіндіктеріне қызығушылық танытып, осы орайда мемлекеттік қолдауға ризалық білдірді.

Сыр ґнері Арќаны баурады «Инженерлік орталық» филиалы жəне бағынышты ұйымдар мекемелері қызметкерлерінің балғындары қатысып, байқау қарауына барлығы 130 жұмыс түсті. Былтырғы жылы байқауға 50-ге тарта бала қатысқан болатын. Бұл балдырғандардың биылғы жылы байқауға деген қызығушылықтарының артқанын көрсетеді. Сондай-ақ, үстіміздегі жылы жеңімпаз балалар елордасына ата-аналарымен бірге саяхаттап келуге мүмкіндік алды. Жеңімпаз балалармен қатар ата-аналар да Астананың көрікті жерлерін аралап, балдырғандарының қуанышты сəттеріне куə болды. Жеңімпаздарды салтанатты марапаттау рəсімінің қонағы ретінде 2005 жəне 2007 жылдардағы əлем чемпионы, 2012 жылғы Олимпиада чемпионы, ҚР еңбек сіңірген спорт шебері Серік Сəпиев жəне «Балапан» телеарнасының директоры Лəйла Сұлтанқызы қатысқан еді, олар да

балғын жандардың қуаныштарымен бөлісті. Лəйла Сұлтанқызы «Байқау тақырыбының «Менің арманым», «Мен жəне менің отбасым» деп аталуы өте дұрыс болған. Өйткені, біздер, үлкендер, үнемі жұмыс басты болып отбасылық құндылықтарды бағалай алмай қаламыз. Ал балалар арман-қиялдарын қағазға түсіре отырып, отбасы берекесін өзінше түйсінеді. Біздің олардан үлгі алатын жағымыз осы. Сол себепті «ҚазМұнайГаз» БӨ» акционерлік қоғамының мұндай байқауды жыл сайын өткізуді ұйғаруы өте орынды іс» десе, Серік Сəпиев «Балалар өз суреттерінде отбасына көбірек көңіл бөлгені қуантады. Мен бала тəрбиесіне енді араласа бастаған адаммын, сол себепті бұл мəселе мен үшін маңызды» дейді. Балалар əлемге аты жайылған спортшы ағаларын ортаға алып суретке де түсіп жатты.

Міне, осылайша балғындардың арман-тілектерін баянды қылған байқау өз мəресіне жетті. Балалар Астананы армансыз аралап, зор қуанышқа кенелді. Өз ойларын қылқалам мен бояулар арқылы ақ қағаз бетінде бейнелеген олардың саяхат сəтінде қиялдарына қанат біткендей, шабыттарына шабыт қосылғандай болды. Балалардың шығармашылық əлеуетін одан əрі дамытуға жəрдемдесетін осындай байқауларды жыл сайын өткізуді дəстүрлі шараға айналдыру ұйғарымы ұтымды шешім болғаны рас.

Алматыда кґшесі бар Гогольдіѕ... Ақиық ақын Ғ.Қайырбеков жырлаған қазақтың қаракөз қыздарының қара шаңырағы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің қалашығы Алматының Гоголь көшесінде орналасқан. Ұлы Отан соғысының сұрапыл жылдарында дүниеге келіп, бүгінде тəуелсіз еліміздің еңсесі биік жоғары оқу орындарының біріне айналған – университетіміздің тарихы да, тұрпаты да бөлек еліміздегі жалғыз жоғары оқу орны. Іргесі қаланып, шаңырағы көтерілгеніне 70 жыл толғалы отырған білім ордасы өзінің жасына қарамай, қазір қайта жаңғырып, жасару үстінде. Ұлттық аккредиттеу орталығы жəне Білім берудің сапасын қамтамасыз ету жөніндегі тəуелсіз агенттіктің

 Өңір өмірі

бойынша оқыту түрлерін жүзеге асырады. Университетте барлық тілек білдірушілерді ҰБТға жəне кешенді тестілеуге дайындайтын дайындық бөлімі жұмыс істейді. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті Франция, Түркия, Қытай, Германия, Польша, Иран, Сингапур, Ресей елдерінің жəне т.б. мемлекеттердің озық тəжрибелі университеттермен байланыс орнатқан, сондай-ақ Лондонның менеджмент жəне Ғылым академиясымен, АҚШ-тағы Миссиссиппи мемлекеттік университетімен білім беруді дамытуда қос дипломды педагог мамандар даярлауға келісім жасаған. Қос дипломды білім беру

Өткен апта бойы Қарағанды өңірі Сыр елінің өнері мен мəдениетінің ұлттық мұра жауҺарларын жарқыратқан ғажайып шуағына бөленді. Сан қырлы, сан сырлы өзіндік əуезі мен маздағы бөлек сарынды сақтап, мəуелетуші өлке дүлдүлдері ежелгі əншіліктермешілік алтын бесік үніне тербелтумен бірге, жан-жақты өрнекпен өрілген алуан мəнерлерді барынша жайып салды. Біраз жылдан бері ұмытылып барып, қайта жаңғырудағы бұл елдік дəстүр арқасында Арқа жұртшылығы жаны бір жасап қалды. «Сыр елі – өнер ордасы» аталған күндер аясында аса əсерлі мəдениет мерекесіне айналып, көңіл көркін шарықтатқан шаралар аймақ орталығындағы тари хи-өлкетану мұражайында «Шежірелі Сыр» атты көрмемен ашылған еді. Жұртшылық көшпенділер өркениетінің асыл құндылықтарымен танысып, Сыр бойының əсем табиғаты, айтулы азаматтары,өсіп-өркендеу көріністері бейнеленген қылқа лам, қолөнер шеберлерінің шығармаларын тамашалады. Бұдан кейін қаланың ең мəртебелі мəдени ошақтарында сыңғырлаған Сыр суындай ерке, назды, əндер мен термелер шалқып, бұралған би қалқыды. Қорқыт бабаның қоңыр қобызынан тамылжыған

бағдарламасын табысты бітірген білімгерлер екі диплом алады. Мемлекеттік грант негізінде оқитын студенттер түгелдей жатаханамен қамтамасыз етіліп, 3 мезгіл тегін тамақтанады. Білім алатын студенттерімізге ғаламтор желісі тегін қызмет көрсетеді. Біздің қыздар өте өнерлі, мұнда үлкен ұлт аспаптар оркестрі, хор, «Айгүл», «Ұлар», «Томирис» ансамбльдері, «Өнер-жастан» опера студиясы бар. Университет студенттері көптеген халықаралық, республикалық байқаулардан жүлделі орындарды иеленді. «Дене шынықтыру жəне спорт» мамандығының 3 курс студенті Мая Манеза – 2012 жылы Олимпиада чемпионы аталды. Құрметті жас талапкерлер! Сіздер болашақта қай жерде қандай кəсіппен шұғылдансам екен деген жол айрығында тұрсыздар. Қазіргі кезде мұғалімнің мамандығы – ең жауапты,

күйлер толқып тебірентті. Базар, Əбубəкір, Мөңке, Мұрат жыраулар толғаулары кəусардай төгілді. Нартай Бекежанов атындағы Қызылорда облыстық музыкалық драма театры сахналаған сенатор, танымал қаламгер Жабал Ерғалиевтің «Құлпытастағы көз жасы» қойылымы көрермендер көңілінен шықса, «Сыр саздары» ұлттық аспаптар оркестрінің , жыртермешілер өнерін қызықтауға иін тіресушілер əр əуен сайын тік тұрып ықылас білдірді. Өне бойына үлкен өнер ұялап, шымырлап құйылған өлке саңлақтарын алыстан қолқалап келіп, орталарына арнайы шақырған Қарқаралы ауданы тұрғындарының да тілегі қабыл алынды. «Жыр керуені» кеші өзі де өнерлі өңір жұртын ерекше сүйсінтіп,аймақ өміріне ұмытылмас сəуле септі. Сырттай қанық сұлу өнерді көзбен көріп, құлақпен тыңдау бақыты көршілес бұқаржыраулықтарға да бұйырды. Бұл жолы құшақ жая қарсы алушы қарағандылықтардың кəделік ыңғай танытуы кезегі күзге тиетін болды. Арқаның аспандаған, мың бұралған, айдарлы əуендері, шоқтығы биік өнері үлгілері қазанның жаймашуақ шағында Сыр мен Арал бойын толқытатын болады. ҚАРАҒАНДЫ.

ең қадірлі, əрқашанда сұраныстағы мамандық болып табылады. Абай атамыз айтқандай «Адамның адамшылығы – жақсы ұстаздан басталады». Сондықтан, жақсы ұстаз, тəрбиеші болғыларыңыз келсе, қыздарға лайықты бизнес, аспаздық, тігіншілік, кілем тоқу, сурет салу, əн айтып, би билеу, спортпен шұғылдану, өнер атты – өмірдің ұлы қаруын меңгергілеріңіз келсе сіздер үшін, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің есігі əрқашанда ашық! Гүлнəзия ТҮГЕЛБАЕВА, университеттің тіркеуші кеңсесі бөлімінің бастығы, химия ғылымдарының кандидаты, доцент. Лəззат СМАЙЫЛОВА, педагогика жəне психология факультетінің тіркеуші əдіскері.


Озыќ жобаныѕ орны бґлек Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Астанада өткен Шетел инвесторларының 26-шы пленарлық отырысында Қазақстанның инновациялық даму мəселелері, алдағы стратегиялық маңызды міндеттер алға тартылғаны мəлім. Онда сөйлеген сөзінде Елбасы көшбасшы жобаларды бірлесіп жүзеге асырудың жүйелі шараларын əзірлеу қажеттігін атап көрсеткен болатын. Мемлекет басшысы белгілеп берген маңызды қадамдардың мəн-жайын түсіндіру жəне жергілікті жерлердегі инновациялық сұранысты қалыпастыру мақсатын көздейтін Индустрия жəне жаңа тех но логиялар министрлігі мен «Технологиялық даму жөнін дегі ұлттық агенттік» АҚ-тың қолдауымен өткізілген «Инновациялық форсаж» инновациялық

9

www.egemen.kz

4 маусым 2013 жыл

атаулы автобусы кезекті сапарын Қызылжар өңірінде жалғастырды. Оны АҚ-тың атқарушы директоры Серік Маратов бастап келді. С. Мұқанов кітапханасында өткен жиынды облыс əкімінің орынбасары Қайрат Бекенов ашып, республика көлемінде ұйымдастырылған инновациялық бизнес-жоспарлар конкурсына солтүстікқазақстандықтар да өз жобаларын ұсынып отырғанын жеткізді. Серік Маратұлы өз сөзінде «Инновациялық форсаж» командасы – агенттік жəне тележобаның креативті тобының өкілдері қоса келгенін айта келіп, конкурстың мақсаттары мен шарттарын түсіндіріп берді. Оның сөзіне қарағанда, жұртшылықтың инновацияға деген қызығушылығы жыл өткен сайын артып келеді. Оны инновациялық бизнес-жоспарлар байқауына келіп түскен өтініштер санынан-ақ байқауға

НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ, ТЕНДЕР! Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ республикалық мүлiктi мүлiктiк жалдауға (жалға алуға) беру бойынша тендер өткізілетіндігі туралы жариялайды Тендердің өтетін орны мен өту күні: Тендер 2012 жылғы 20 маусымда сағат 15.00-де Атырау қаласы, Абай көшесі, 10а, 1-қабатта өтеді. р/с Атауы, сипаттамасы Орналасқан Баланс ұстаушы Тендер өткізу шарты жəне нысан алаңы, жері, меш.м. кен-жайы 1 Офистік, бөлме Атырау «Қазақстан 1. Жалдау ақысының тұрғызылған, қаласы, Республикасы бастапқы жылдық барлық инженерлік- Сəтбаев Жоғарғы соты мөлшерлемесі – техникалық даңғылы, жанындағы 356 065,84 теңге. жабдықтарымен 62 Соттардың 2. Өз жабдығымен ғимараттағы 169,3 қызметін мемлекеттік мекеш.м. үй-жай, соның қамтамасыз ету ме қызметкерлерін ішінде 14,1 ш.м. департаменті тамақтандыруды қосалқы алаң (Қазақстан ұйымдастыру үшін Республикасы асхана ретінде пайдаЖоғарғы Сотының лану. аппараты) Атырау 3. Мүліктік жал облыстық сотының мерзімі 3 жыл. кеңсесі» ММ 4. Кепілді жарна сомасы – 65 938,12 теңге. 2 Алаңы 334 ш.м. га- Атырау «Қазақстан 1. Жалдау ақысының раж үй-жайы қаласы, Республикасы бастапқы жылдық Говоров Төтенше жағдайлар мөлшерлемесі – көшесі, 50 министрлігі Атырау 2 601 693 теңге. облыстық пайда2. Гараж үй-жайы лану басқармасы» ретінде пайдалану. ММ 3. Мүліктік жал мерзімі 3 жыл. 4. Кепілді жарна сомасы – 86 724 теңге. «Халыққа қызмет 1. Жалдау ақысының Атырау 3 Офистік, бөлме көрсету орталығы» бастапқы жылдық облысы, тұрғызылған, мөлшерлемесі – барлық инженерлік- Құрманғазы шаруашылық 9 347,4 теңге. жүргізу ауданы, техникалық Ганюшкино құқығындағы РМК 2. Банктің есептеужабдықтарымен кассалық орталығы ғимараттағы 4 ш.м. селосы, үшін пайдалану. Х. үй-жай, соның 3. Мүліктік жал Испулаев ішінде 1,5 ш.м. мерзімі 3 жыл. көшесі, қосалқы алаң 4. Кепілді жарна сома66 А сы – 390 теңге. 1. Жалдау ақысының Атырау «Қазақстан 4 Офистік, бөлме Республикасы бастапқы жылдық қаласы, тұрғызылған, Қаржы министрлігі мөлшерлемесі – барлық инженерлік- Азаттық Салық комитеті 72 348,88 теңге. даңғылы, техникалық 2. Банктің есептеу94 а Атырау облысы жабдықтарымен бойынша салық кассалық орталығы ғимараттағы 7,74 департаменті» ММ үшін пайдалану. ш.м. үй-жай, соның 3. Мүліктік жал ішінде 1,29 ш.м. мерзімі 3 жыл. қосалқы алаң 4. Кепілді жарна сомасы – 3 014,54 теңге. 1. Жалдау ақысының Атырау «Қазақстан 5 Офистік, бөлме бастапқы жылдық Республикасы тұрғызылған, облысы, Қаржы министрлігі мөлшерлемесі – барлық инженерлік- Исатай 396 329,76 теңге. Қазынашылық техникалық ауданы, 2. Үй-жайды жалАққыстау комитеті Атырау жабдықтарымен дау қазынашылық облысы бойынғимараттағы 169,6 селосы, ша қазынашылық қызметтің ақпараттық ш.м. үй-жай, соның Егеменді ішінде 2,4 ш.м. Қазақстан департаменті» ММ қауіпсіздігін бұзуды болдырмау бойынкөшесі қосалқы алаң ша қатаң бақылауды қарастыруы қажет. 3. Мүліктік жал мерзімі 3 жыл. 4. Кепілді жарна сомасы – 16 513,74 теңге. Тендерге қатысушыларды тiркеу тендер өткiзу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргiзiледi жəне 2013 жылғы 19 маусымда 15.00 сағатта аяқталады. Үмiткер тендерге қатысу үшiн жалға берушi белгiлеген мерзiмде: 1) үмiткердiң тендерге қатысуға келiсiмiн жəне оның тендер шарттарын орындау мен шарт жасасу жөнiндегi мiндеттемелерiн қамтитын тендерге қатысуға өтiнiштi; 2) желiмделген конвертте тендердiң шарттары бойынша ұсыныстарды; 3) заңды тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып, мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы куəлiктiң, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) жəне салық төлеушi куəлiгiнiң көшiрмелерiн не көрсетiлген құжаттардың жəне нотариалды куəландырылған көшiрмелерiн; жеке тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсiпкердi мемлекеттiк тiркеу туралы куəлiктiң, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеушi куəлiгiнiң жəне үй кiтапшасының көшiрмелерiн не көрсетiлген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшiрмелерiн; 4) акционерлiк қоғамдар үшiн – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тiзiлiмiнен үзiндi-көшiрменi; жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктер үшiн – серiктестiкке қатысушылар тiзiлiмiнен үзiндi-көшiрменi (серiктестiкке қатысушылардың тiзiлiмi жүргiзiлген жағдайда); 5) шетелдiк заңды тұлғалар үшiн – қазақ жəне орыс тiлдерiне нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын; 6) кепiлдi жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшiрмесiн; 7) өтiнiш беру сəтiне салықтық берешегi жоқ екенi туралы салық органының анықтамасын беруi қажет. Өтiнiш тендерлiк құжаттамада анықталған талаптар мен шарттарға сəйкес жасалады жəне қосарланған конверттерде қабылданады. Сыртқы конвертте жоғарыда айтылған құжаттар болуы тиiс. Iшкi конвертте үмiткердiң ұсынысы болуы тиiс. Өтiнiштi қабылдау Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті атына тiгiлген түрде, парақтарына нөмiр қойылған жəне соңғы бетiне қол қойып, мөр басылған құжаттарды ұсынылған кезде жүргiзiледi. Кепілді жарна 2013 жылғы 19 маусымнан кешіктірілмей «Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік есеп-шотына төленеді: ИИК (депозиттік есеп-шот): KZ450705012170168006, Банк: «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ, БИК: KKMFKZ2A, БИН 120240020907, Кбе: 11, КНП 171 (кепілді жарнаны енгізу үшін). Тендерге қатысушыларды тiркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2013 жылғы 19 маусымда 15.00 сағатта аяқталады. Төлемді тағайындау - тендерге қатынасуға кепілді жарна. Тендер комиссиясының шешiмi бойынша нысан үшiн жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлiк құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетiн тендерге қатысушы тендер жеңiмпазы деп танылады. Тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап күнтiзбелiк он күннен кешiктiрмей тендердiң жеңiмпазымен шарт жасасады жəне жалға алушының қаражаты есебiнен мемлекеттік тіркеуге жатады жəне осындай тiркеу сəтiнен бастап жасалған деп есептеледi. Тендерлік құжаттармен танысу үшін барлық сұрақтар бойынша Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментіне хабарласуға болады. Анықтама телефондары: 8 (7122) 35-43-22, 35-45-11.

болады. Егер 2011 жылы өтініштер саны 191-ді құраса, 2012 жылы 298-ге жеткен. Биыл 1,5 есеге өскен. NIFS50K байқауы инновациялық белсенділікті жəне инновациялық кəсіпкерлікті қолдау міндеттерін діттейді. Елімізде жанданып келе жатқан инновациялық қызметті танымал ету мақсатымен жас ғалымдарды, дарынды өнертапқыштарды, келешек бизнесмендерді іздеу, қатарға тарту көзделген. Конкурс өткізу талаптарына сəйкес өтінімдердің жалпы санынан ең үздік 15 жоба іріктеліп алынады. Ақтық сайысқа шыққандарды бизнес-жоспарлау машығына «үлкен төрттікке» кіретін шетелдік консалтинг компаниялар үйрететін болады. Конкурс жеңімпазын 7,5 миллион теңге грант күтіп тұр. Екінші, үшінші орындарға 2,5 миллион жəне 1 миллион теңге бəйге тігілген. Алғашқы байқау 2005 жылы

Араќ ішіп, əйелін ґлтірді Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ,

ұйымдастырылып, телевизиялық нұсқасы «Инновациялық форсаж» атауымен интеллектуалдық реалити-шоу түрінде ұсынылған. Одан бері тележобаның сапасы жаңа деңгейге көтеріліп, бизнес-жоспар құру, жобаның қарапайымдылығын түсіндіру, инвесторлардың белсенділігін ояту, кəсіби бизнес-жаттықтырушылардың ақыл-кеңестерін беру бағытында көп жұмыстар атқарылған. Басқосуда кез келген өнертапқыш байқаудың ресми сайты арқылы түрлі нұсқаулық кеңестер алуға болатыны, өз өтінішін он-лайн режімінде бере алатыны, өтінімдердің 20 шілдеге дейін қабылданатыны, «Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік» АҚ-тың жарғы капиталы мемлекеттің толық қатысуымен құрылғаны, инновациялық даму үдерістерін үйлестіруді қамтамасыз ету, жəрдем жасау шаралары жүйелі

жүргізілетіні айтылды. Байқауды кеңінен насихаттау үшін эстрада жұлдыздарын қатыстыру, веломарафон өткізу, мамыр-шілде айларында еліміздің барлық аймағын аралап өту, инновациялық жобалардың шоу-румын ұйымдастыру жоспарланған. Жиын аяқталғаннан кейін тележобаның креативті тобының өкілдері көптеген сауалдарға жауап қайырды. Бизнесті жоспарлау бағытында арнайы оқу шаралары жүргізілді. «Show-room иновациялық идеялар» инновациялық жобалар көрмесі тамашаланды. Бірнеше өтінімдер қабылданып, сол жерде толтырылды. Облыстық инвесторларға қызмет көрсету орталығының директоры Амантай Жүсіпов өз саласы бойынша жан-жақты мағлұмат берді. Солтүстік Қазақстан облысы.

Қарағанды мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 20 маусымда сағат 10.00-де республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде № 8 аукцион өткізеді Аукционға голланд əдісі бойынша қойылады: 1. Газ 31029 автокөлігі, м/н. М553DB, 1993 жылы шығарылған. Тұрған жері: Қарағанды қаласы, Кривогуз көшесі, 7. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының кеңсесі) Қарағанды облыстық сотының кеңсесі» ММ. Бастапқы баға – 51400 теңге. Алғашқы баға – 514000 теңге. Ең төменгі баға – 11580 теңге. Кепілді жарна – 7710 теңге. 2. Газ 31029 автокөлігі, м/н. М817DB, 1996 жылы шығарылған. Тұрған жері: Қарағанды қаласы, Кривогуз көшесі, 7. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының кеңсесі) Қарағанды облыстық сотының кеңсесі» ММ. Бастапқы баға – 83800 теңге. Алғашқы баға – 838000 теңге. Ең төменгі баға – 18879 теңге. Кепілді жарна – 12570 теңге. 3. Ваз 21074 автокөлігі, м/н. М571DB, 1997 жылы шығарылған. Тұрған жері: Қарағанды қаласы, Кривогуз көшесі, 7. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының кеңсесі) Қарағанды облыстық сотының кеңсесі» ММ. Бастапқы баға – 71700 теңге. Алғашқы баға – 717000 теңге. Ең төменгі баға – 16153 теңге. Кепілді жарна – 10755 теңге. 4. Ваз 2107 автокөлігі, м/н. М594DB, 1998 жылы шығарылған. Тұрған жері: Қарағанды қаласы, Кривогуз көшесі, 7. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының кеңсесі) Қарағанды облыстық сотының кеңсесі» ММ. Бастапқы баға – 48300 теңге. Алғашқы баға – 483000 теңге. Ең төменгі баға – 10881 теңге. Кепілді жарна – 7245 теңге. Голланд əдісі бойынша аукцион өткізу тəртібі Аукционшы жекешелендiру нысанының бастапқы бағасын жариялайды жəне жаңа бағаны жариялай отырып, оны мəлiмделген

қадаммен төмендетедi. Аукционшы баға жарияланған кезде аукциондық нөмiрiн бiрiншi көтерген қатысушының нөмiрiн атайды жəне балғаны соғып осы жекешелендiру нысаны бойынша оны жеңiмпаз деп жариялайды. Егер аукционшы жекешелендiру нысанының ең төменгi бағасын жариялаған кезде қатысушылардың бiрде бiреуi осы жекешелендiру нысанын сатып алуға ниет бiлдiрмесе, онда бұл жекешелендiру нысаны аукционнан алынып қалады. Егер бағаны жариялаған сəтте екi немесе одан көп нөмiр бір мезгілде көтерiлсе, онда аукционшы бағаны жеңiмпаз айқындалған сəтке дейiн белгіленген қадам көлемiне көтере бастайды. Жарияланған қадам аукционның голланд əдiсi бойынша белгiленген қадамға, бiрақ ұлғайту жағына тең болады. Егер бағаны арттыру кезiнде өз нөмiрлерiн бiр мезгiлде көтерген аукционға қатысушы тұлғалардың бiрде бiреуi оны арттырылған баға бойынша сатып алуға ниет бiлдiрмесе, онда аукционшы жеребе тастау рəсiмiн қолданады. Жекешелендіру нысаны бойынша аукцион, егер оны өткізу сəтіне жекешелендіру нысанын жалғыз қатысушыға сатуға жол берілетін голланд əдісі бойынша үшінші жəне кейінгі саудасаттықтарды қоспағанда, тек бір қатысушы қатысқан жағдайда өтпеген болып саналады. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды тапсыру қажет: белгіленген нысандағы аукционға қатысуға өтінімді жеке тұлғалар үшiн: салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың көшiрмесiн не көрсетілген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн; банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың түпнұсқасын; заңды тұлғалар үшiн: салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, жарғының көшiрмесiн немесе көрсетілген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн; салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны мемлекеттiк

тiркеу (қайта тіркеу) туралы куəлігінің көшірмесін немесе көрсетілген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтамасын; банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың түпнұсқасын. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі; кепілді жарнаның енгізілгенін растайтын төлем құжатының түпнұсқасы мен көшірмесін. Қатысушы сауда-саттықтан кейін жүгінген кезде төлем құжатының түпнұсқасы қайтарылады; заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың түпнұсқасын, сондайақ салыстырғаннан кейін қайтарылып берілетін түпнұсқасын қоса бере отырып, заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін не заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың нотариалды куəландырылған көшірмесін ұсыну қажет. Акционерлік қоғамдар олардың акцияларына иелік ететін акционерлік қоғамдар туралы ақпаратты қамтитын акционерлер тізілімінен (ақпараттық хабарлама жариялану сəтіндегі) үзінді-көшірменің түпнұсқасын ұсынады. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасымен бірге құрылтай құжаттарының нотариалды расталған көшірмелерін ұсынады. Аукцион өткізілетін мекенжай: Қарағанды қ., Костенко к-сі, 6. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімдерді қабылдау осы ақпараттық хабарлама жарияланған күннен басталады жəне аукцион өткізуге дейін бір сағат қалғанда мына мекенжайында аяқталады: Қарағанды қ., Костенко к-сі, 6, 11-бөлме. Кепілді жарналар Қарағанды мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті мемлекеттік мекемесінің шотына төленеді: депозиттік шот KZ060705012170172006, ҚР ҚМ Қазынашылық комитеті, БИК KKMFKZ2A, БИН 120240019369, КБе 11, КНП 171. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты Қарағанды қаласындағы мына телефон арқылы алуға болады: 8(7212) 42-57-53.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 25 маусымдағы сағат 10.00-де республикалық мүлікті мүліктік жалдауға (жалға алуға) беру жөнінде тендер өткізеді. Тендер мына мекенжайда болады: Шымкент қ., Ғани Иляев к-ci, 24. Теңдерге қойылады: Ғимараттың бірінші қабатындағы тұрақжай, орналасқан мекен-жайы: ОҚО, Сарыағаш қаласы, Исмаилов көшесі, 35, жалдау алаңы – 166 ш.м. ОҚО бойынша қазынашылық департаментінің балансында тұр. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 71836,5 теңге. Кепілді жарна – 35918 теңге. Тендер өткізу шарты: 1. Нысан үшін жалдау ақысы бойынша ұсыныс бастапқыдан төмен емес, төлемақы ай сайын. Жалдау мерзімі – баланс ұстаушымен келісім бойынша одан əрі ұзарту мүмкіндігімен 1 жыл. 2. Банктік операцияларды жүзеге асыру үшін есеп айырысу-кассалық орталықтарды орналастыру. 3. Жалдау нысанын тиісті техникалық пайдалану жағдайында сақтауды камтамасыз ету. 4. Баланс ұстаушымен шарт бойынша коммуналдық қызметтер, пайдалану шығындары үшін төлемдерді, сондай-ақ өзінің қаражат есебінен ағымдағы жөндеуді жүргізуге төлемдерді қамтамасыз ету. 5. Жалдаушы қазынашылық қызметінде ақпараттық қауіпсіздікті бұзуға жол бермеу мақсатында персонал мен келушілердің ісқимылдарын бақылауға міндетті. Нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендер қатысушысы тендер жеңімпазы болып танылады. Тендерге қатысу үшін қажет құжаттар тізбесі: Тендерге қатысуға өтінім, онда үміткердің тендерге қатысуға келісімі жəне тендер шартын орындау бойынша міндеттемесі жəне тиісті шартты жасауы қамтылады.

Тендер шарты бойынша ұсыныс жапсырылған конвертте беріледі. - заңды тұлғалар үшін - мемлекеттк тipкey (кайта тipкey) туралы куəліктің, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғының) жəне салық төлеуші куəлігінің көшірмелері, олар салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті көрсетумен немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері керсетіледі. - жеке тұлғалар үшін - жеке кəсіпкердің мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеуші куəлігінің көшірмелері жəне салыстыру үшін түпнұсқаларды міндетті түрде көрсетумен үй кітапшасы немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері. - акционерлік қоғамдар үшін - бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімін үзіндікөшірмесі. - жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен үзінді-көшірмені (cepiктecтiк қатысушысы тізілімді жүргізу жағдайында). -шетелдік заңды тұлғалар үшін - қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтайшы құжаттар. -кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі. -өтініш беру сəтінде салық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама. Өтініш қосарланған конвертте қабылданады. Сыртқы конвертте жоғарыда аталған құжаттар камтылады. Ішкі конвертте үміткердің ұсынысы қамтылуы тиіс. Ішкі конверт өтінім беру сəтінде жабық болуы жэне үміткердің оны мөрлеуі тиіс. Өтініштер қабылдау жалға берушінің мекенжайына құжаттарды тапсыру кезінде жүргізіледі,

«Нұрбанк» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы кепілге қойылған мүліктің сауда-саттығын жүргізеді: Алматы облысы, Қарасай ауданы, «Ақсай» стансасы, 34 уч. мекенжайы бойынша орналасқан, алаңы 0,2180 га жер телімімен, жалпы алаңы 178,70 ш.м. тұрғын үйдің. Сауда-саттықты жүргізу əдісі: голланд. Сауда-саттық 2013 жылдың 14 маусымда сағат 11.30-да Алматы облысы, Қарасай ауданы, «Ақсай» стансасы, 34 уч. мекенжайында өткізіледі. Сауда-саттыққа қатысу шарттары: Сауда-саттыққа қатысу үшін өтініш жазу керек жəне төменде көрсетілген шотқа бастапқы бағасының 10 % мөлшерінде кепілді жарнасын аудару қажет. Сауда-саттық нысанның бастапқы бағасы - 23 011 564 теңге. Сауда-саттықтың жеңімпазы сенім білдірілген тұлғаның талабы бойынша сауда-саттықтан сатып алынған мүліктің құнын төлеуге қабілетті екенін дəлелдейтін құжаттарды тапсыруға жəне мүлік құнын сауда-саттық аяқталған сəттен бастап 5 күн ішінде төменде көрсетілген шотқа салуға міндетті. Мүлікті сатқан кезде ҚҚС есепке алынбайды. Сауда-саттық бойынша сенім білдірілген тұлға: Изембаев Берик Айтжанович. Шоттың № 2860171KZ8584901KZ000258331 Кепілді жарналарын аудару деректемелері: «Нұрбанк» АҚ-тың Алматы қ. филиалы, СТН 600500050693, БСН 970841000163, БСК NURSKZKX, Бк 14. Сенім білдірілген тұлға сауда-саттыққа қатысу үшін жазылған өтінімдерді келесі мекенжайда қабылдайды: Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 173, № 203 бөлме, 2013 жылғы 14 маусым күнгі сағат 10.30-ға дейін. Анықтамалар үшін «Нұрбанк» АҚ филиалының сенім білдірілген тұлғасына хабарласыңыз, тел: 8 (727) 250 67 77, ішкі нөмірі 5132.

ол тігілген түрде, беттері нөмірленіп жəне соңғы бетіне қол қойылып, мөр басылып куəландырылады (заңды тұлға үшін, егер мұндай болса). Шарт жасау мepзімі: тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап он күнтізбелік күннен кешіктірмей жасалады, тендер нысанымен жəне тендерлік құжаттаманы тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап мына мекенжай бойынша алуға болады: ОКО, Шымкент қ., Иляев к-ci, 24, 204-бөлме. Анықтама алу телефоны: 21-01-59, факс: 21-29-22. Тендер қатысушысы заңды тұлға болмайды, ол ҚР Заңына сəйкес немесе құрылтай құжаттарға сəйкес қызметтің түрлерін айналысуға құқығы жоқ, оны тапсыру тендер шарты болып табылады. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік шотына төленеді: СТН 582200048073, ИИК KZ930705012170178006, BIG KKMFKZ2A, ММ коды 2170178, БИН 120240016394, КБЕ-11, КНП-171, Оңтүстік Қазақстан облысының қазынашылық департаменті. Өтініш мына мекенжайда қабылданады: Шымкент қаласы, Иляев көшесі, 24. Анықтама үшін телефондар: 210159, факс 21-29-22, 5400-68 Өтініштер қабылдау жəне тендер өткізу шартымен жəне тендерлік құжаттарымен танысу ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін бір жұмыс күн ішінде аяқталады (2013 жылғы 24 маусымдағы таңғы сағат 10.00-де).

Доверенное лицо АО «Нурбанк» проводит торги заложенного имущества: Жилой дом, об. пл. 178,70 кв.м. с земельным участком пл.0,2180 га. находящийся по адресу: Алматинская обл., Карасайский р-н, с/т «Аксай», уч.34. Метод проведения торгов: голландский Торги состоятся: в 11 часов 30 минут 14 июня 2013года по адресу: Алматинская обл., Карасайский р-н, с/т «Аксай», уч.34 Условия участия в торгах: Для участия в торгах необходимо подать заявление и внести на счет указанный ниже гарантийный взнос в размере 10% от стартовой цены. Стартовая цена объекта торгов – 23 011 564 тенге. Победитель торгов по требованию доверенного лица обязан предоставить доказательства его способности оплатить стоимость приобретенного с торгов имущества и внести ее в течении 5 дней с момента окончания торгов на счет, указанный ниже. Реализация имущества проводится без учета НДС. Доверенное лицо по торгам: Изембаев Берик Айтжанович Счет №2860171KZ8584901KZ000258331 Реквизиты для зачисления гарантийных взносов: АО «Нурбанк» в г.Алматы, РНН 600500050693, БИН 970841000163, БИК NURSKZKX, КБе 14 Заявки для участия в торгах принимаются доверенным лицом по адресу: г.Алматы, ул.Желтоксан 173, кабинет № 203 до 10 часов 30 минут 14 июня 2013 г. За справками обращаться к доверенному лицу в филиал АО «Нурбанк», тел: 8 (727) 250 67 77, вн. 5132.

«Егемен Қазақстан».

Жамбыл облысында тағы бір жантүршігерлік оқиға болды. 30 мамыр күні арақ ішкен ерлі-зайыптылардың арасында туындаған ұрыс-керістің соңы төбелеске ұласып, ол кісі өлімімен аяқталды. 43 жастағы О. деген азамат мастықтың «буымен» əйелінің жүрек тұсына асүй пышағын сұғып

алған. Ауыр жарақат алған əйел сол жерде көз жұмды. Тараз қаласы ІІД екінші бөлімінің полиция қызмет керлерінің жедел іздестіру шараларының нəтижесінде күдікті көп ұзамай ұсталып, қылмысын мойындады. Оған ҚР ҚК 96-бабының 1-тармағы бойынша қылмыстық іс қозғалып, тергеу амалдары жүргізілуде. Жамбыл облысы.

«Цеснабанк» акционерлік қоғамы облигацияларының шығарылымы туралы ақпараттық хабарлама «Цеснабанк» АҚ үшінші облигациялық бағдарлама шегіндегі (10.08.11 ж. №Е08) облигациялардың екінші жəне үшінші шығарылымдарының (№Е08-6 - Е08-12) 2013 жылдың 22 мамыр Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау комитетінде мемлекеттік тіркеуден өткені жөнінде хабарлайды. 6 шығарылым 7 шығарылым 8 шығарылым 9 шығарылым (ҰСН (ҰСН (ҰСН (ҰСН KZP06Y07E082) KZP07Y10E084) KZP08Y15E081) KZP09Y20E089) Шығарылатын обли- Атаулы купонды бағынышты қамтамасыз етусіз гация түрі Шығарылатын обли- 5 000 000 000 (бес миллиард) дана гация саны Айналым мерзімі Айналым Айналым Айналым Айналым басталған басталған күннен басталған күннен басталған күннен күннен 20 жыл 7 жыл 10 жыл 15 жыл 10 шығарылым 11 шығарылым 12 шығарылым (ҰСН KZP10Y03E083) (ҰСН (ҰСН KZP12Y10E084) KZP11Y05E086) Шығарылатын обли- атаулы купонды қамтамасыз етусіз гация түрі Шығарылатын обли- 10 000 000 000 (он миллиард) дана гация саны Айналым мерзімі Айналым басталған Айналым басталған Айналым басталған күннен күннен 3 жыл күннен 5 жыл 10 жыл Бір облигацияның 1 (бір) теңге номиналдық құны Сыйақы төлеу күні Облигациялар бойынша сыйақылар төлеу 360/30 (жылда 360 күн/айда 30 мен мерзімділігі күн) уақыт базасы есебінен жылына екі рет, сол сияқты əр алты ай сайын, облигациялардың айналымға түсе бастау күнінен бастап, жыл сайын өтеу мерзіміне дейін жүргізіледі. Сыйақы төлеудің Сыйақыларды төлеу теңгемен облигация иелерінің ағымдағы шоттатəртібі мен шарты рына ақша аудару арқылы жүргізіледі. Сыйақы оны алуға құқығы бар тұлғаларға оларды төлем жүзеге асырылатын кезеңнің соңғы күнінің басындағы жағдайға қарай төленеді. Облигациялар бойынша сыйақы төлемдер жүргізілетін кезеңнің соңғы күнінен кейінгі 10 (он) жұмыс күні ішінде төленеді. Купондық сыйақы купондық сыйақының жартыжылдық мөлшерлемесіне облигацияның номиналды құнын жүргізу ретінде есептеледі. Егер инвестор Қазақстан Республикасының резиденті болып табылмаса, сыйақы Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің ресми бағамы бойынша ЕВРО немесе АҚШ долларымен төлем күні төленеді. Теңге сомасын шетел валютасына айырбастау инвестордың есебінен жүзеге асырылатын болады. Айналымның баста- «Қазақстандық қор биржасы» АҚ бағалы қағаздар ресми тізіміне лу күні облигацияның қосылған күні облигация айналымының басталу күні болып табылады. Облигацияларды Облигациялар айналым мерзімінің соңында облигациялардың номиналды құны бойынша соңғы купонды сыйақы төлеумен бір уақытта теңгемен өтеу шарты мен тəсілі облигация иесінің ағымдағы шотына ақша аудару арқылы облигация иелерінің тізіліміне өтеу күніне дейін төлем жүзеге асырылатын кезеңнің соңғы күнінің басындағы жағдай бойынша өтеледі. Облигациялардың номиналды құны мен соңғы купондық сыйақы облигациялар айналымының соңғы күнінен кейінгі 10 (он) жұмыс күні ішінде төленеді. Егер инвестор Қазақстан Республикасының резиденті болып табылмаса, сыйақы Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің ресми бағамы бойынша ЕВРО немесе АҚШ долларымен төлем күні төленеді. Теңге сомасын шетел валютасына айырбастау инвестордың есебінен жүзеге асырылатын болады. Шектеулер (ковеОсы облигациялар шығарылымының анықтамалығында белгіленген облинанттар) гациялар айналымының мерзімі ішінде эмитент мынадай талаптарды орындауы тиіс: 1) эмитент қызметінің негізгі түрлерін өзгертуді қарастыратын эмитенттің құрылтайшылық құжаттарына өзгертулер енгізбеу; 2) ұйымдық-құқықтық форманы өзгертпеу; 3) облигациялар эмитенті мен биржа арасында жасасқан листинг шартында белгіленген жылдық жəне аралық қаржы есептемесін беру мерзімдерін бұзуға жол бермеу; 4) облигациялар эмитенті мен биржа арасында жасасқан листинг шартында белгіленген облигациялар эмитентінің жылдық қаржы есептемесі бойынша аудиторлық есептерді беру мерзімін бұзуға жол бермеу. Шектеулерді (ковенанттарды) бұзған жағдайда эмитент органы шешім қабылдаған (1 т. жəне 2 т.) күннен бастап немесе ақпаратты (3 т. жəне 4 т.) беру мерзімін бұзған күннен бастап эмитент «Казахстанская правда» жəне «Егемен Қазақстан» газеттерінде, сондай-ақ эмитенттің (www.tsb.kz) ресми сайтында, «Қазақстандық қор биржасы» АҚ (www.kase.kz) жəне Қаржы есептемесі депозитарийінің (www.dfo.kz) ресми сайтында ақпараттық хабарлама жариялау арқылы 7 (жеті) күнтізбелік күн ішінде осы бұзу туралы облигациялар ұстаушыларына хабарлайды. Осы бөлімнің 1) т. жəне 2) т. шектеулерді (ковенанттарды) бұзған кезде, сондай-ақ листинг шартында белгіленген соңғы күннен бастап 7 (жеті) күнтізбелік күн ішінде есептемені (3 т. жəне 4 т.) бермеген жағдайда облигациялар иеленушісі хабарламаны жариялаған күннен бастап 30 (отыз) күнтізбелік күн ішінде оған тиесілі облигациялардың өтеуін төлеп алуды талап етуге құқылы. Міндеттемелерді орындауды жазбаша талап етуді алған күннен бастап 90 (тоқсан) күнтізбелік күн ішінде облигациялар иеленушілерінің ағымдағы шоттарына номиналдық құнды жəне купондық сыйақыны аудару арқылы эмитент өтеуін төлеп алуды талап ету құқығын пайдаланған ұстаушы облигацияларының өтеуін төлеп алады. Облигациялар иеленушісі облигациялар иеленушісінің деректемелері (заңды жəне іс жүзіндегі мекенжайы, телефондары, электронды мекенжайлары, банктік деректемелер, ЖСН, жеке тұлға үшін жеке куəлігінің деректері) көрсетілген еркін формадағы өтінішті береді. Шектеулерді (ковенанттарды) бұзған жағдайдағы өтеуін төлеп алу процедурасы тек облигациялар иеленушілерінің берген өтініштері негізінде ғана өткізілетін болады. Барлық берілген өтінімдерді толық қанағаттандыру мүмкін болмаған жағдайда облигациялардың өтеуін төлеп алу өтінім берген барлық облигациялар иеленушілеріне берілген өтінімдер кезектілігінің тəртібінде жүзеге асырылады. Өтеуін төлеп алуға өтінім бермеген облигациялар иеленушілері осы анықтамалықта көрсетілген осы шығарылымның айналым мерзімі аяқталған кезде оларға тиесілі облигациялардың өтелу құқығына ие. Облигацияларды Облигациялар «Бағалы қағаздар нарығы туралы» Қазақстан Республикасы орналастыру мерзімі Заңының 22-бабының 1 -тармағына сəйкес бүкіл айналыс мерзімі ішінде мен тəртібі ұйымдасқан нарықта орналастырылады. Инвесторлардың шектелмеген топтары арасында облигацияларды орналастыру мерзімі мен тəртібі туралы эмитент «Казахстанская правда» жəне «Егемен Қазақстан» газеттерінде, сондай-ақ эмитенттің (www.tsb.kz) ресми сайтында, «Қазақстандық қор биржасы» АҚ (www.kase.kz) жəне Қаржы есептемесі депозитарийінің (www.dfo. kz) ресми сайтында жариялау арқылы хабарландырады. Облигация орналастыру кезінде нарықта пайда болған сұраным мен ұсыныс нəтижесінде облигацияны орналастыру бағасы эмитенттермен анықталатын болады. Облигация төлемі қолданыстағы заңнамаға сəйкес ақшалай жүргізіледі. «Цеснабанк» АҚ облигация шығарылымының шарттарымен жəне өзге де ақпараттармен толығырақ келесі мекенжайлар бойынша таныса аласыздар: эмитент – 010000, Астана қ., Жеңіс д-лы, 29, тел. 8 (717) 770-177; андеррайтер шығарылымы – «Цесна Капитал» АҚ, келесі мекенжай бойынша: 010000, Астана қ., Республика д-лы, 9/2, ВП5, тел. 8 (7172) 472-551, факс 8 (7172) 472-551 (ішкі 105). «Цеснабанк» АҚ Басқармасы.

Астана, Алматы, Ақтөбе, Атырау, Ақтау, Қарағанды, Көкшетау, Қостанай, Қызылорда, Петропавл, Павлодар, Семей, Талдықорған, Тараз, Өскемен, Орал жəне Шымкент қалаларындағы Зияткерлік мектептеріне жалпы білім беретін пəндер бойынша мұғалімдерді қабылдау конкурсы 2013 жылдың 11 маусым 5 шілде аралығында жарияланады. Толық ақпарат www.nis.edu.kz сайтында көрсетілген. «Белкамит» бірлескен кəсіпорны акционерлік қоғамы ірі мəмілені жəне мəмілелерді қоғамның жасауы туралы шешімді қоғамның Директорлар кеңесі шешімді қабылдағаны жөнінде өз акционерлеріне жəне кредиторларына хабардар етеді, оларға мүдделілік таныту бар, – «Қазақстан Халық Банкі» АҚ алдындағы міндеттемелерді «ANACO» ЖШС-ның тиісті орындауын қамтамасыз ету ретінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-пен кепіл шартын жəне кепілдеме шартын жəне көрсетілген мəмілелерді қоғамның жасауы туралы (03.06.2013 ж. №110 хаттама).

«Белкамит» бірлескен кəсіпорны акционерлік қоғамы ірі мəмілені жəне мəмілелерді қоғамның жасауы туралы шешімді қоғамның Директорлар кеңесі шешімді қабылдағаны жөнінде өз акционерлеріне жəне кредиторларына хабардар етеді, оларға мүдделілік таныту бар, – «Қазақстан Халық Банкі» АҚ алдындағы міндеттемелерді «ANACO» ЖШС-ның жəне «АтырауНефтеМаш» ЖШС-ның тиісті орындауын қамтамасыз ету ретінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-пен кепіл шартын жəне көрсетілген мəмілелерді қоғамның жасауы туралы (03.06.2013 ж. №109 хаттама).

«Өркен» оқу сауықтыру орталығы ЖШС жарғылық капиталының азайғандығы туралы хабарлайды. 2013 жылдың 28 мамырында «Экотон+» АҚ Директорлар кеңесі «Экотон-Батыс» ЖШС-ның берешегін қайта құрылымдау шеңберінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚпен ірі келісімшартқа тұру туралы шешім қабылдады.

28 мая 2013 года Совет директоров АО «Экотон+» принял решение о заключении крупной сделки с АО «Народный Банк Казахстана» в рамках реструктуризации задолженности ТОО «ЭкотонБатыс».


10

www.egemen.kz

 Тағзым

4 маусым 2013 жыл

Кісілігіне кіршік тїспеген «Назарбаев орталығында» белгілі мемлекет жəне қоғам қайраткері Фазыл Кəрібжановтің 100 жылдығына орай кеш өтті. Оған Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар Құл-Мұхаммед қатысып, мерейтойға арналған Елбасы құттықтауын оқып берді. Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Кешке қатысқан еліміздің ардақты ақсақалы, мемлекет жəне қоғам қайраткері, ақын Кəкімбек Салықов Фазыл Кəрібжановтің өнегелі өмір жолын жырдай қылып айтып берді. Оның адами қасиетін, кісілігіне кір шалдырмай өткен ғибратты ғұмырын көпшілікке баптап əңгімеледі. Кəкімбек аға айтқан əңгімеден бір мысал келтіре кетейік. 1959 жылы Қалағаң – Қалтай Мұхамеджановтың тұңғыш шығармасы «Бөлтірік бөрік астында» Алматы театрында

сахналанады. Артынша бірнеше газет бетінде Мұхамеджановты «ұлтшыл» деп айып таққан мақалалар шығып, басына бұлт үйіріле бастайды. Жанұшырған автор Мұхтар Əуезовке барып ақыл сұрайды. Сонда Мұхаң спектакльдің қашан болатынын сұрап, көруге баратынын айтады. Жəне Мұхаң жалғыз бармай, Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің екінші хатшысы Фазыл Кəрібжановпен бірге барады. Спектакль біткен соң театрдың кабинетінде көрген спектакліне 5-10 минөттей талдау жасаған Фазекең: «Айналайын, рахмет! Біз сияқты шалдар жөнінде де осындай дүние жазсаңшы (Сонда небəрі 47-де екен).

Нұрымбекке (Жанділдинге) өзім айтамын. Əй, бала, қорықпа, баса бер», – дейді. Осыдан кейін шығармашылығына жағылған күйеден арылған Қалтай қаламын ширата түседі. Ол кісі халықтың ауыз əдебиетін, қиссадастандарын жатқа айтатын болған. Мағжанның ұлтына деген махаббатын сол заманның өзінде айтудан тайсалмай, оның жырларын жатқа айтқан. Партияның биік қызметінде жүргенде жұмысқа деген талапшылдығына қоса, қарапайым адам бола білді. Мұхтар Əуезов, Қаныш Сəтбаев, Сəбит Мұқанов, Шафық Шөкин сынды асыл азаматтарға əрі дос, əрі сырлас, əрі тілеулес еді. Ол, Қалтай Мұхамеджанов айтқандай, кісіліктің эталоны болатын, деп Фазыл Кəрібжановтің қадір-қасиетін ашып салды. Ал Фазыл Кəрібжановтің немере інісі, елімізге белгілі азамат Жəнібек Кəрібжанов балалық шағында атасын көргендегі жəне

 Бəрекелді!

 Еркін елдің ертеңі

Ќаладаєы ќайырымдылыќ концерті

Ўлттыќ арна ўжымы – жїлдегер Журналистер үшін жа ңалықтар мен бағдарламалардың сəнін кіргізіп, шырайын ашатын дүниенің бірі – графика. Яғни, безендіру. Осы графиканы жасайтын Ұлттық арнаның дизайнерлері Мəскеуде өткен «МедиаБрэнд» халықаралық бай қауында жүлделі орынға ие болды. Сайыста осалдар мен босаңдар болған жоқ. Ресейдің кіл «СТС», «Россия», «1 канал» сынды үздік арналары қатысты. «Қазақстан» телеарнасы «Тікелей эфирдегі графика» аталымы бойынша 2-ші орыннан көрінді. Дизайнер, жүлдегер Асхат Есімбектің ұлттық арнада істегеніне 5 жылдан асты. Яғни, ол – жаңалықтарды көрерменге қызықты əрі түсінікті етіп жеткізу үшін графиканың түртүрін жасайтын маман. Оның айтуынша, «Қазмедиа» орталығына көшкелі бері техникалық мүмкіндік артты. Мəселен, тікелей эфир жүріп жатқанда графикаларды беру – еліміз бойынша тек Ұлттық арна ғана қолданып жүрген тың тəсіл. «Қазақстан» телеарнасының жұмысы бізге өте қызықты болды. Жалпы, тікелей эфир жүріп жатқанда графика жасап, оны беру – өте күрделі іс. Яғни, «Қазақстан» телеарнасында жоғары деңгейдегі дизайнерлер жұмыс істейді деген сөз. Бұл – тек менің ғана емес, қазылар алқасының құрамында болған шетелдік тə уелсіз сарапшылардың да пікірі, дейді «МедиаБрэнд» байқауының бас директоры Регина Юркина. Кадрдан көрініп, елге танылмаса да, эфир үшін ерекше еңбек сіңіретін дизайнерлер байқауы биыл тұңғыш рет өтті. Оған барлығы 200-ге тарта адам қатысты. «Егемен-ақпарат».

Астанада Балаларды қорғаудың халықаралық күні лайықты аталып өтті. Мерекеге орай көптеген іс-шара ұйымдастырылды. Ізгі шаралардың бірі «Қазақстан» орталық концерт залында болды. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Қайырымдылық концертін қа ла əкімдігі мен «Нұр Отан» ХДП-ның Астана қалалық филиа лы жəне «Мирас-А» қа йырымдылық қоры бірлесіп ұйымдастырды. Шара барысында биылғы жылы 10 мыңыншы болып дүниеге келген астаналық сəбидің ата-анасына туу туралы куəлікпен бірге бағалы сыйлық тапсырылды. Оны қала əкімдігі мен партия қызметкерлері тапсырды. Олар, концертке жиналған бүлдіршіндер мен ата-аналарды балалар мерекесімен құттықтап сөз сөйледі. Балаларға арналған мəдени шара өте қызықты əрі мағыналы болды. Қаланың үлкен-кіші

тас танды балалар тағдыры сөз болып, қаладағы үш перзентхана мен Астана аумағына орналасқан облыстық №2 перзентхананың басшылары аталған қор қызметкерлеріне алғысын айтты. Екінші журналда, əлеуметтік аз қамтылған жəне ауру балаларға қордың көрсеткен көмегі арқау болды. Үшінші журналда, зағип жандарға жасалған жағдай мен оларды «брайль» жүйесі бойынша оқыту тəсілдері жұртшылық назарына ұсынылды. Зағиптарды мұндай əдіспен оқыту жүйесі Астанада бірінші рет жүзеге асырылып жатқанын арнайы айтып өткіміз келеді. Концертте халқымыздың аяулы қыздарының бірі, Қазақстан мəдениетіне еңбегі сіңген қайраткер Қарақат пен оның шəкірт-

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Ќўлыншаќтар ќуанышы

Əбдірахман ҚЫДЫРБЕК, «Егемен Қазақстан».

Балалар – болашағымыз десек, сол бүлдіршіндердің қашанда алдымызда гүлдей жайнап жүруі үшін елімізде игі шаралар жасалып келеді. Олардың дені, əсіресе, 1 маусым – Балаларды қорғаудың халықаралық күнінде ұйымдастырылады. Осындай игі дəстүрлерден қазақ баспасөзінің қара шаңырағы «Егемен Қазақстан» газеті де шет қалып көрген емес. Дəл осы күні «Егемен Қазақстан» газеті редакциясында аталған басылым қызметкерлерінің кішкентай бүлдіршіндеріне арналған арнайы бағдарламалық іс-шара өтті. Мерекелік шараны кіріспе сөзбен

 Қылмыс пен жаза Қазақстанның құқық қорғау органдары қазір Мұхтар Əбілəзовтің БТА банк қаржыларын ұрлау, ұйымдасқан қылмыстық топ құрып, оған басшылық жасау, қылмыстық жолмен алынған табыстарды жасырып, оны сыртқа асырып жіберу жəне банк қаражатын заңсыз пайдалану фактілері бойынша қылмыстық істерді тергеуді жалғастырып жатыр. Бұл туралы кеше Бас прокуратураның ресми өкілі Нұрдəулет Сүйіндіков Орталық коммуникациялар қызметінде сөйлеген сөзінде атап өтті. 2009 жылғы 6 наурызда Əбілəзовке халықаралық іздеу жарияланды. Бұдан бөлек, оған Ресей Федерациясы мен Украинаның құқық қорғау органдары да өз елдеріне қатысты бірқатар ауыр қылмыстар жасағаны үшін оны іздестіре бастады. 2012 жылғы ақпанда Ұлыбританияда Лондон Жоғары Сотының шешімімен сотты сыйламағаны үшін Əбілəзовке 22 ай мерзімге түрмеге отыру жазасы кесілген. Алайда, ол Англияның сот төрелігін орындаудан қашып кетті.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

аңызға бергісіз абыройы болған əжесі – Фазыл Кəрібжановтің анасы Əлипа жайында əңгімелеп берді. Халқымыз: «Алып – анадан», деп бекер айтпаған ғой. Күйеуінен жастай жетім қалса да, 4 баласын жəне алғашқы немересі Сəлімді бесінші баласы етіп бауырына салып тəрбиелеген əжесінің ел алдындағы құрметтілігін орта ға салды. Əлипа келіп алдыңғы қатарға жайғаспай, ауыл киносының басталмайтынын, қиын кезде баласы жоғары оқу орнын бітірсін, агроном болсын деп бар қиындыққа шыдағанын, Фазекеңнің де анасы десе ішкен асын жерге қоятынын, уақытының тапшылығына қарамастан, жылына құрығында бір-екі рет келіп, анасымен сағына қауышатынын перзенттік пейілімен жеткізді. Естеліктерден соң əнге кезек берілді. Жұртшылық халқына адалдығынан таймай өткен, ғибратты ғұмырының сəулесі бүгінгі күнге де жарығын шашқан аяулы бейнеге тағзымын жасады. Кешке Фазыл Кəрібжановтің ұрпақтары қатынасты.

ашқан ұжым басшысы Сауытбек Абдрахманов балаларымыз қашанда күліп, жадырап жүрсе, еліміздің де іргесі берік болмақ дей келе, балдырғандарға мерекелік көңіл күй сыйлауда осы басқосуға ұйытқы болған «Егеменнің» ардагері, Қа зақстанның құрметті журналисі Ержұман Смайылға өз ризашылығын білдірді. Жүзге тарта балдырған келген басқосу түрлі бағдарламалық негізде өрбіді. Алғашқы туры бірекі жастағы сəбилерді ұжыммен таныстыру болса, бірқатар бөпелердің тұсауы осы шаңырақта кесілді. Олардың ішінде Дінмұхаммед, Лиза, Əлихан, Толғанай, Əлинұр, Медина, Шынар, Аяна, Аружан, Кəусар, Заңғар, Айсұлтан, Əмір,

Лямия, Бақдəулет, Əлжан, Нұрислам, Аймерей сынды ұл-қыздар болды. Жас аналар байқауы да мерекенің көркін қыздырды. Бар өнерін ортаға салған аналар легі өздеріне жүктелген міндетті абыроймен атқарып шықты. Конкурс қорытындысы бойынша Клара Нақып жеңімпаз деп танылды. Балалар да сан түрлі өнерлерін сарапқа салды. «Қаражорға» биін билеуде алдына қара түсірмеген Санжар Ержұман, Санжар Рысбай, Ерғұлан, Марғұлан Есілбай жəне Кербез Бердімұраттың өнерлеріне жиылған жұртшылықтың ықыласы шексіз болса, əн шырқауда Абай Самрат, Рауан Бекжанұлы, Гауһар Тұрапбай, Аружан Қызыр мен Асылжан Бидахметова

Əшкере болєан іс Үстіміздегі жылғы мамырдың 28-нен 29на қараған түнде Италия полициясының Рим қаласы маңындағы болжамды тұрып жатқан жерінде Əбілəзовті анықтау мен ұстау бойынша шаралар кезінде оның зайыбы Алма Шалабаева мен кəмелетке толмаған қызы Алуа Əбілəзова табылды. Тексеріс барысында полиция Шалабаеваның Италия аумағында Ор талық Африка Республикасының «Аян Алманың» атына берген көрінеу жалғандық белгілері бар паспортпен жүргенін анықтады. Сараптама нəтижелері паспорттың жалған екенін анықтады. Бұл Италияда қылмыстық тұрғыда жазаланатын əрекет болып табылады. Алма Шалабаеваның өз сөздерінен қазақстандық азаматша екені анықталып, Қазақстан Респуб лика сы ның Италиядағы елшілігі

көрермендер көзайымына айналды. «Балаларға арнап олардың мерекесінде осындай көңілді кеш сыйлаған ұйымдастыру алқасына алғысым шексіз. Мұнда бүлдіршіндер өздеріне жаңа дос тар тауып, келешекте өзара аралас-құралас болуларына мол мүмкіндік алады. Көпшіліктің ықыласына бөленген бұл шара тек тоқтап қалмай, алдағы уақыттарда да өз жалғасын таба берсе екен», дейді төрт баласымен келген «Егеменнің» келіні Лола Исақова. Мерекеде мəре-сəре күйге бөленген балғындар шара соңында өзде ріне арнайы дайындалған салтанатты дастарқаннан дəм татып, сəбилерге ақсақалдар батасы берілді.

өнерпаздары залды думанға толтырды. Концерттің шымылдығы халқымыздың «Көңіл ашар» биімен түрілді. Оны «Наз» мемлекеттік би театры дүрілдете орындап шықты. «Арман» №37 балалар бақшасының бүлдіршіндері де көрермендердің көңілінен шыға білді. Екі сағатқа ұласқан əн-би концертін «Мирас-А» қайырымдылық қоры тара пынан түсіріліп, үлкен экран ар қы лы көпшілікке ұсынылған бейне журнал мағыналы ете түсті. Бірінші бейне журналда,

олар Қазақстан Республикасында жоқ болған кезде ұлттық паспортты заңсыз жасау мен беру фактілерін анықтаған болатын. Бұл дерек бойынша Атырау облыстық көші-қон полициясы қыз меткерлеріне қатысты қылмыстық іс қозғалды. Ол қазіргі уақытта соттың қарауына ұсынылды. Бүгінгі таңда тергеу Шалабаеваның аталған қылмысқа қатыстылығын тексеруде. Осыған байланысты оған ешқайда кетпеу туралы қолхат түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылды. Шалабаеваның өтініші бойынша тұрғылықты жері ретінде Алматы қаласы белгіленді. Енді оның аумағынан ол тергеушінің рұқсатынсыз кетуге құқылы емес. Тергеу органы оның ел Конституциясы мен заңдарымен кепілденген заңды құқықтары мен бостандықтарының мүлтіксіз сақталуын қамтамасыз ететін болады. Құрыш НҰРЫМБЕТ.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

––––––––––––– Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Мəссаған!

жергілікті құқық қорғау органдарының сауалы бойынша оны растағаннан кейін, италия билігі Шалабаева мен оның қызын Қазақстанға депортациялау туралы шешім қабылдады. Италия прокуратурасы полиция əрекеттері мен депортациялау туралы сот актісін заңды жəне негізді деп таныды. Тиісінше, Шалабаева мен оның қызының құқықтары мен бостандықтарының Италия құзыретті органдары тарапынан бұзылғаны туралы Əбілəзовтің барлық мəлімдемелері негізсіз болып табылады. Италиялық құқық қорғау органдары Əбілəзовті анықтау мен ұстау бойынша шараларды жалғастыруда. Бұрынырақта қазақстандық құқық қорғау органдары Əбілəзовтің туыстарына, соның ішінде Шалабаева мен оның қызына іс жүзінде

АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

тері, сондай-ақ астаналық бірнеше танымал əншілер өнер көрсетті. Қайырымдылық шарасына қатысқан əншілер мен өнер ұжымдарының бəрі «Мирас-А» қайрымдылық қоры тарапынан Алғыс хаттармен марапатталды. Мейірімді шараның соңында «Мирас-А» қайырымдылық қорының басшысы Жүзбай Серікұлы билет алып, иманды шараға атсалысуға келген қауымға алғысын айтты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» КМК баспаханаларында басылып шықты.

Пəкстанда кґзі жойылєан лаѕкес

Ќазаќстан азаматы болып шыќты

Батыс Қазақстан облысының тұрғыны болып табылатын ол үстіміздегі жылғы ақпан айында Банну қаласына жасалған шабуыл кезінде өлтірілген. Сол оқиғаның егжей-тегжейі енді ғана ашылып отыр. Бұл туралы Nur.kz порталы хабарлады. Қазіргі күндері шетелдік бұқаралық ақпарат құралдары аталмыш лаңкестің қасында сыбайластары болғанын да жарыса жазып жатыр. Олар түгел Қазақстан азаматтары көрінеді. Бұлардың барлығы бұдан екі жыл бұрын тіл үйрену мақсатымен отбасыларын алып, шетелге кеткен екен. Алдымен Мысырға тоқтаған олар сосын Сирия мен Иранға орналасып, соңынан Пəкстан жеріне тұрақтапты. «Мой город» порталы таратқан ақпарға сенсек, қазір қаза тапқан қазақстандық лаңкестің əйелі елге қайта алмай отырғанға ұқсайды. Сұлтан БОЗАЙҒЫР.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Дастан КЕНЖАЛИН.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №71 ek


04062013  

0406201304062013

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you