Page 1

Бүгінгі нөмірде: БҰЛАР ЕНДІ ҚАШАН СЕРПІЛЕДІ? 2-бет ҰШАҚ ЕМЕС, ТЕҢГЕ ҰШТЫ... 3-бет АҚИҚАТТАН АЖЫРАМАЙЫҚ 5-бет ХАС ТҰЛПАРДАЙ «ЖАС ТҰЛПАР» ЕДІ 6-бет

№246 (28185) 5 ҚАРАША СЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

ЌАУЌАРСЫЗ ЇКІМЕТ, ƏРЕКЕТСІЗ ƏКІМДЕР

Елбасы сынынан шўєыл ќорытынды шыєаруы тиіс

Берілген тапсырмалар бойынша наќты жўмыс жїргізілуі тиіс Кеше Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Президент Əкімшілігінің қызметін жетілдіру мəселелеріне арналған кеңес өткізді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Нұрсұлтан Назарбаев Президент Əкімшілігінің идеологиялық, аумақтық-ұйымдастыру жəне экономикалық бағыттар аясындағы тиімді жұмысын жолға қоюдың маңыздылығын атап өтті. Мемлекет басшысы таяуда Үкіметтің кеңейтілген отырысында берілген тапсырмалар бойынша тиісті жұмыстар жүргізіліп, олар бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жариялануы керектігін тағы да еске салды. – Аппарат мемлекеттік бағдарламалардың орындалу барысын бақылап, кемшіліктерді айқындауға жəне оларды тиімді іске асыру жөнінде нақты шараларды белгілеуге тиіс. Үкіметтің кеңейтілген отырысында менің тарапымнан айтылған сындардан тиісті қорытынды шығарылуы керек. Бұл бағыттарда қандай жұмыстар жүргізіліп жатқаны, кімдер жауапқа тартылғаны жəне жазаланғаны туралы əрбір факт бойынша халық алдында есеп беріп, БАҚ-тарда жариялау туралы тапсырма берілген болатын. Мен айтқан сын бойынша тек «Тұрғынүй-құрылысжинақбанкінің» жағдайы жөніндегі деректер

ғана айтылды, өзге ешқандай ақпарат болған жоқ. Тіпті, бұл ретте менің тарапымнан айтылған сынның бір бөлігі газет беттерінде көрініс таппаған жəне телеэфирден де берілмеген. Сондықтан, əркімнен тек өз бағыты бойынша бағдарламалардың орындалуымен ғана емес, сондай-ақ, Үкіметтің, министрліктер мен ведомстволардың жұмысындағы кемшіліктерді жою жөніндегі барлық нұсқауымның орындалуы бойынша қатаң түрде жұмыс жүргізуін талап етемін, – деді Мемлекет басшысы. Бұған қоса, Қазақстан Президенті еліміздегі патриоттық тəрбие мен діни ахуал саласындағы жұмыстардың тиімділігі кемшін түсіп жатқанын атап көрсетті. Сондай-ақ, Нұрсұлтан Назарбаев өңірлердің əлеуметтікэкономикалық дамуына мониторинг жəне талдау жүргізу бөлігінде Президент Əкімшілігінің қызметін жақсарту қажеттігіне тоқталды. – Президент Əкімшілігінің мемлекеттік инспекторлары облыстардағы ахуалды толық білмейді. Олар өз өңірлеріндегі барлық əкімдерді, ауылдық əкімдерді

Кїн тəртібі ќаралды

Кеше Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалық етуімен Парламент Сенаты бюросының отырысы болды, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

Бюрода Конституциялық заңнама, сот жүйесі жəне құқық қорғау органдары коми те ті не Қазақстанның Түрік Респуб ликасымен сотталған адамдарды беру туралы келісімді жəне Қытай Халық Республикасымен сотталған адамдарды беру туралы шартты, сондай-ақ, Қазақстан мен Чехия арасындағы

қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек туралы шартты ратификациялау туралы заң жобалары берілді. Бюро мүшелері, одан басқа, биылғы 7 қарашада болатын палата отырысының күн тəрті бін талқылады. Отырыста халық ара лық құжаттарды ратификациялау туралы бірқатар

 Қазақстан Судьяларының VІ съезі қарсаңында

Сот ісін жїргізудегі олќылыќтар

Мемлекеттік тілдіѕ адымын аштырмай отыр Судьялардың алғашқы съезі сонау 1996 жылы өткен еді. Содан бері елімізде сан сындарлы өзгерістер болғаны белгілі. Енді көп ұзамай Қазақстан Судьяларының VІ съезі өтеді. Алайда, сан сындарлы өзгерістер болып жатқанымен «əттеген-ай» дейтін тұстардың барлығы да жанға батады. Соның бірі – тіл мəселесі. Əділ ҚҰРЫҚБАЕВ,

Жоғарғы Соттың судьясы.

Сот ісін жүргізудегі мемлекеттік тілдің тағдыры туралы ойлар Қылмыстық істер жүргізу кодексінің жаңа жобасымен танысқан нан кейін қайта туындады. Əрине, мемлекеттік тілдің күнделікті өмірдегі орны мен қолда ны луы ту ралы аз айтылып та, аз жа зылып та жатқан жоқ. Алайда, елі міз де гі тілдік идеология, тілдік саясат орыс тіліне, орыс тілділердің сұ ра нысын қанағаттандыруға ғана басымдық беруде. Солардың көңілін аулап,

бабын тапсақ, елде сый лас тық пен келісім орнайды деген қағида үстем болып келеді. Мем лекеттік тілді меңгеруге байланысты қазақстандық қоғам бүгін гі күні тілдік принцип бойынша қазақ тілді жəне орыс тілді болып екіге бөлінуде. Мемлекеттік тілдің өз мəртебесіне лайықты болмауының бір себебі – қазақ халқы тұрғындардың 70 пайызына жуығын құраса да, қазақ тілінде «ана тілі» ретінде сөйлейтін қазақтардың санының төмен болып қала беруінде. (Соңы 5-бетте).

жүзбе-жүз танып, əрқайсысының жұмыс ерекшелігін ажырата білуге тиіс. Мемлекеттік инспектордың жұмысы барлық істен хабардар болу үшін де істеледі. Мысалы, Батыс Қазақстан облысына сапар барысында мемлекеттік инспектор қажетті ақпараттың бəрін білмейтін болып шықты. Ол жаңадан келген адам болуы мүмкін əрі бəрінің қыр-сырын терең меңгеріп үлгермеген шығар. Бірақ, соның өзінде оларда өңір жөнінде жергілікті атқарушы билік қызметіндегі жетістіктер мен кемшіліктерді, сондай-ақ, проблемалар мен іске асырылып жатқан жобаларды қамтитын толық ақпарат болуға тиіс. Олай болмаған жағдайда олардың атқарып отырған лауазымына сəйкестігі жөнінде белгілі бір қорытынды жасау қажет болады, – деді Қазақстан Президенті. Кеңес қорытындысында Мемлекет басшысы қаралған мəселелерге жəне биылғы жылдың соңына дейін жоспарланған қоғамдық маңызы бар іс-шараларға тиімді ұйымдастырушылық-ақпараттық қолдау көрсетуге қатысты бірқатар нақты тапсырмалар берді.

----------------------------------------Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

заң жобаларын қарау жоспарланып отыр. Олар – Түрік Республикасымен сотталған адамдарды беру туралы келісім, Қытай Халық Республикасымен сотталған адамдарды беру туралы шарт жəне Қазақстан мен Чехия арасындағы қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек туралы шарт. Сондайақ, сенаторлар еліміздің кейбір заңнамалық актілеріне еңбек көші-қон мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң жобасын екінші оқылымда қарайтын болады.

 Оймақтай ой Есебі жоқ ант ішпе.

АБАЙ.

 Бəрекелді!

11 қазан күні өткен кеңейтілген Үкімет отырысында Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев мемлекеттік атқарушы органдар жұмысындағы бірқатар кемшіліктерді ашып көрсетіп, сын тезіне салған еді. Содан бері үш аптадай уақыт өткеніне қарамастан осы сыннан қорытынды шығаруда жайбасарлықтың бар екені де сезіледі. Негізінде мемлекет қазір даму бағытындағы жұмыстардан, əлеуметтік мəні бар істерден қаржыны аяп жатқан жоқ. Бірақ, сол қаржыны ұқыптап жұмсау мəселесінде, тиімді

Ќазынаныѕ ќаржысы – шенеуніктіѕ кґлденеѕ табысы

Қазақстан министрлері нақты бір мəселені шешуге келгенде, өте шабан қимылдайды. Олар алдарына қойылған қандай да бір мəселені шұқшиып «май шаммен» қарауға бейіл келеді. Неге? Бұл Үкіметтің жұмысының тиімділігін жоққа шығарады.

Тендерлерге министр мен əкім дербес жауап бермесе, параќорлыќ бəсекесі тыйылмайды Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Адам жемқор болып тумайды. Ол анық. Өзі де, қызметі де өсе келе жабысатын жаман əдет болса керек бұл. Пендауи пейілі тарылып, ақшаға ашкөзденіп, қаржыға құнығып, түйені түгімен, көлікті жүгімен жұтатын жемсауы кең жемқорды қоғамның өзі тəрбиелеп шығаратын сияқты. Бəсеке қызған. Басшы бар, қосшы бар бəрі де ашкөздене жеп жатқан сияқты. Айлық-жалақылары өспесе де, жыл сайын көліктері

жұмыс атқарып, оны ел игілігіне айналдыруда «əттеген-ай» дейтіндей олқылықтарымыз аз емес екен. Бірді екі ететіндей адалдық пен ептіліктің, қатаң талап қоя білушіліктің жетпей отырғаны сезіледі. «Егемен Қазақстанның» ел ортасында жүрген тілшілерінен түскен бірқатар мақалалар легі осыны растайды. Иə, Үкімет пен оның жергілікті жердегі атқарушы билік органдарының жұмысында іркілістер мен кемшіліктердің бар екені байқалып-ақ отыр. Төмендегі мақалалар соның бір дəлелі.

мен коттедждері көбейіп келеді. Бірінен-бірі қалғысы келмейді. Себебі, айналасы сондай. Қазынаның қаржысын иесі жоқ көре ме, əлде сұраусыз жатқан ақша санай ма, мүмкін өздерінің жекеменшігі екен деп қала ма, əйтеуір, мына заманда жемқорлықтың оты өршіп тұр. Теледидарды қосып қалсаң да, газет-журналды ашып қалсаң да, радионы басып қалсаң да жемқорлық, сыбайластық туралы ақпараттар өріп жүреді. (Соңы 3-бетте).

Министрлер мəселе шеше алмаса, неге отыр? Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Осы орайда Еуропа жəне адам құқықтары сараптама институтының директоры Марат Башимов Орталық коммуникациялар қызметіндегі баспасөз мəслихатында жоғары лауазымды шенеуніктердің бірде-бір маңызды мəселені өз беттерінше шеше алмайтындарын қатты сынға алды. Біздегі шаруасы шалқыған шаруаның бəрі оған

Мемлекет басшысы араласқаннан кейін ғана өзінің орайын табады. Танымал сарапшыны Елбасының зейнетақы реформасын жүргізу мен ауыс-артық дүниелерге салық енгізу жайына араласуына тура келгенін мысал етеді. Ол сондай-ақ, Кеден одағы аясындағы мемлекеттердің өзара теңсіздігі мəселесін де ең алдымен Министрлер Кабинеті емес, тікелей Нұрсұлтан Назарбаевтың өзі көтергенін алға тартады. (Соңы 2-бетте).

Тоќыма кластері тоќырауєа ўшырады Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

«Oxy Textile» ЖШС Шымкент қаласындағы «Оңтүстік» еркін экономикалық аймақтағы тоқыма кластері аясында жүзеге асқан алғашқы табысты жобалардың бірі. Жоғары сапалы мақта өнімдерін шығаратын кешенді автоматтандырылған жіп иіру фабрикасы қазақстандық шикізатты өңдеуге бағытталған. Мəселен, мақта жібін алу үшін шикізат 2 рет өңдеуден өту арқылы құны 4 есеге дейін өсе түседі. Сонымен қатар, кə сіп орын шығаратын өнім Еуропа елдеріне экспортқа шығарылады». Міне, 2010 жылдың қазан айында іске қосылып, Елбасы Н.Назарбаевтың өзі жұмысына сəттілік тілеген «Oxy Textile» ЖШС туралы ақпарат құралдары сол кезде осылай деп жарыса жазыпты. Əрине, журналист ағайындарда не жазық бар, жергілікті билік дайындап берген ақпаратты өңдеп, елден сүйінші сұрап, бұқараға тезірек жеткізгені болмаса... Алайда, жарты əлемге жар салған кəсіпорын жарытып жұмыс істемеді. Мақтадан жіп иіре тін фабриканың жобасын

қаржыландыруға 5,5 миллиард теңге жұмсалған. Жылына 6 мың тонна жіп иіретін фабрикада 260 адам жұмыс істеуі тиіс еді. Сол жылы-ақ «Ең үздік кəсіпорын» номинациясында «Алтын сапа» сыйлығын алып үлгерді. Бірақ, бірнеше айдан

кейін кəсіпорын тоқтап қалды. Айтылған желеу – шикізаттың жоқтығы. Күні кеше тұсауын кескен кəсіпорын ғимаратының қазіргі таңда тозығы жете бастады. Тоқыма өнеркəсібін кеңейту арқылы Оңтүстік аймақтың экономикасын дамытуға септігін

тигізбек болған ең қымбат жоба – «Ютекс.кз» кəсіпорнына миллиардтаған қаражат жұм салды. Мамандардың айтуынша, жобаның құны 19,3 миллион долларды құраған. (Соңы 3-бетте).

Стивенсті сілейтіп салды Қазанның 3-і күні WBA жəне IBO белбеулерінің 72,6 килоға дейінгі салмақтағы иесі Геннадий Головкин өзінің осы атақтарын тоғызыншы мəрте қорғады. Ол АҚШ-тың Нью-Йорк қаласындағы атақты «Мэдисон сквер гарден» спорт кешенінде америкалық Кертис Стивенспен қолғап түйістірді. Қазақстандық кəсіпқой боксшы ұзын саны 12 раундқа шақталған шайқастың 8-бөлігінде техникалық нокаутпен жеңіске жетті. Сөйтіп, ол биылғы жылы өткізген төртінші жекпе-жегін тағы да ұтыспен аяқтады.

Əдеттегідей бұл жекпе-жектің алдында да қауырт қарбаласқа кезек берілді. Бұл жолы да болғалы тұрған кездесудің өзегіне алдын ала май құюға ұмтылушылық көрініс тапты. Сол «қызды-қызды» қолпаштардың бір қолатында екі боксшының да «тілдері шықты». Осы тұста өз су бүркушілерінің «өрмегіне» түсіп қалған Кертис

Стивенс тіпті Геннадий Головкиннің бейітін қазуға бара жатқанын да айтып салды. Бірақ қанша жерден қарсыласының үрейін туғызып, құтын қашырып, мысын басу үшін айтылғанымен, бұл мəлімдеменің артықтау естілгені анық еді. Себебі, қапелімде көлденең келген көк аттының көкпарына айнала салатындай біздің бағлан да оңай шағылар

жаңғақ емес-тін. Сонда да болса Гена шамына тиетін бұл сөздерге аса қатты шамырқана қойған жоқ. Ол өзіне тəн байсалдылығымен бəрін рингтегі шайқастың шешетінін айтып, тоқтай қойды. Алайда, сөз қағыстыру сорабы мұнымен де тынбады. Сол кезде Геннадий алдағы шайқасты нағыз көшенің төбелесіне айналдырып жіберетінін айтып, əруақ шақырды. Осы сөздің оспағында: «Бұл шайқаста міндетті түрде нокаут болады. Мен əзірге оны кімнің жасайтынын білмеймін. Бұл – бокс. Алайда, өзімнің нокаутқа жібергім келеді», – дегенді бір ширатып өтті. (Соңы 8-бетте).


2

www.egemen.kz

5 қараша 2013 жыл

ЌАУЌАРСЫЗ ЇКІМЕТ, Кеше «Қазмедиа» орталығында Мəжіліс депутаты Айгүл Соловьева журналистермен брифинг өткізіп, біраз мəселенің мəнін ашып бермек болды. Оларды көзіқарақты оқырман өзі салмақтар деген оймен айтқандарын біршама тұтас бергенді жөн көрдік.

Сылбырлыќтыѕ шылбырында Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Бўлар енді ќашан серпіледі? Мемлекет басшысы министрлерге мін тағып, сынағанда, ширатып бір алайын деген шығар. Иə, Үкіметтің қазан айындағы кеңейтілген кеңесінде Елбасы қадау-қадау сөз айтып, қатаңдық танытқанда көпшілік көңілі осындай ой түйген еді. Ал ол сын-пікірлер – Елбасының Үкімет жұмысына берген əділ бағасы, орындалуға тиісті тапсырмалары болатын. Одан бері де бір айға жуық уақытты артқа тастадық. Ал қорытынды қандай? Кім нақты не істеп, қандай шаралар атқаруда? Енді соны түгендейтін кез жеткендей. Бұған орай түрлі əңгімелер айтылып, əркім өзінше есеп те беріп жатыр. Алайда, тапсырмалардың тікелей орындаушысы – Үкімет жəне оның мүшелері екені белгілі. Осы ретте кеше Орталық коммуникациялар қызметі Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі Ерболат Досаевты журналистер алдына шақырып, брифинг өткізді. Ал ол өз саласындағы кемшіліктер жыл аяғына дейін түзеледі деп сендіріп отыр. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Айтылған сындардан қорытынды шығару жайындағы баспа сөз жиынына бірінші болып Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрінің шақырылу бекер болмаса керек. Себебі, сол күнгі сындардың көбі ел экономикасын жоспарлау, тиімді басқару, бюджетті игеру аясында өрбіген еді. Осыған орай Үкімет арнайы жоспар құрып, оны министрліктерге тиісінше жүктегенде, тіпті санап шықсақ, Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігіне 14 тапсырманы орындау міндеттелген екен. Шынымен, бүгінгідей əлемді қаржылық дағдарыс алаңдатқан қарбалас кезеңде экономика саласына тиесілі салмақ та арта түсері анық. Алайда, кеңейтілген кеңесте Елбасының өзі атап өткендей, еліміздің аталмыш саласындағы олқылықтары аз бол май отыр. Осыған байланысты Елбасы «Үкімет ең алдымен бюджетті жоспарлау мен орындау сапасын жақсартуға назар аударуы керек. Бүгінде бюджеттің сапасыз орындалып жəне толықтай игерілмеуі

қалыпты жайға айналып отыр», деп қатаң сын айтқан болатын. Бұған қатысты министрлік қандай шаралар атқаруда? Е.Досаев кеше осы сұрақтар төңірегінде жауап беруге тырысты. Қаражат игерілуін жетілдіру, мемлекеттік органдардың есептілігіне қатысты амалдарды өзгерту мақсатында министрлік Бюджет кодексіне өзгеріс енгізудің екінші блогын дайындап жатыр, деді ол. Сондай-ақ, ағымдағы жылғы 31 қазанда 2013 жылға арналған республикалық бюджетті нақтылау туралы заң жобасы мақұлданды. Бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің шығындары 165,8 млрд. теңгеге қысқартылды. Жыл қорытындысына байланысты болжанып отырған қосымша кірістерді орынды пайдалану мақсатында 2013 жылы республикалық бюджет тапшылығы 80 млрд. теңгеге немесе ІЖӨ-нің 0,2 пайызына қысқартылады. Сондай-ақ, ірі инвестициялық жобаларды іске асыру мақсатында 100 млрд. теңге бөлінді, деді министр. Мемлекет басшысы, сондайақ, мемлекеттік органдардың бірін-бірі қайталайтын құрылымда рын оңтайландыруды жəне функцияларды нақты бөлу

Парламент еліміздің негізгі қаржы құжаты – алдағы үш жылға арналған республикалық бюджетті қабылдау табалдырығында тұр. Мəжілісте оның жобасы талқыланған кезде мемлекеттің салық саясатындағы кейбір шетін мəселелерге қатысты «Ақ жол» партиясының ұстанымы басқаларға қарағанда ерекшелеу болды. Осы орайда «Ақ жол» партиясының Парламенттегі фракциясының жетекшісі Азат ПЕРУАШЕВ ақжолдықтардың көзқарасын төмендегіше түсіндірді.

жұмысын жалғастыруды тапсырған болатын. Экономиканы жүйелі жоспарлау саясаты өте маңызды екенін еске сала отырып, Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігі мен Өңірлік даму министрлігі арасындағы өкілеттілікті нақты бөлу, аталмыш министрліктер арасында елдің индустриялық-ин новациялық да муын үйлестіру жайын да айтып еді. Осы ретте Е.До саев бү гінде елімізде 2020 жылға дейін аумақтық кеңіс тікті дамытудың болжамды сызбасы іске асырылып жатқанын, ол өндіріс күштерін, көлік-коммуникация, əлеуметтік жəне өзге де инфрақұрылымды ұтымды орналастыру жəне өңірлер бөлінісінде халықты қоныстандыру жүйесі болып табылатынын атап өтті. Оны жүзеге асыру үшін Өңірлік даму министрлігінің тарапынан 2030 жылға дейін Қазақстан Республикасының аумағын ұйымдастырудың бас сызбасының негізгі ережелері жасалды. Жақын арада ережелер Үкімет назарына ұсынылып, мақұлданатын болады, деді ол. Мемлекеттік үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы шеңберінде Өндірістік қуаттарды ұтымды орналастыру сызбасы сияқты құрал бар екендігін, ол Индустрияландыру карталарының жобаларын еске ре отырып, бизнеске жаңа өндірістерді орналастыру тура лы шешім қабылдауға мүмкін дік беретінін алға тартты. Сондай-ақ, министр аймақтарда өндіргіш күштерді оңтайлы орналастыру туралы Мемлекет басшысының тапсырмасын іске асыру мақсатында құжаттарды қолға алып, меморгандардың үйлестірілуі қамтамасыз етілетінін атап өтті. Е.Досаев ағымдағы жылдың қараша айында мемлекеттік жəне салалық бағдарламалар алғандағы ұлттық экономиканың бағасын көрсетеді. Сондықтан ЖҰТ-ты талдап, сараптау ғана еліміздің бюджет шығыстарын осындай көлемде ұлғайтуға жағдайы көтеретінін не көтермейтінін көрсетуге қабілетті. Бірақ, өкінішке қарай, бізде ондай мəліметтер жоқ. Міне, сондықтан

Кіріс пен шыєысќа кіріптарлыќ

Їкімет салыќ ќызметініѕ жўмысын дўрыс жолєа ќоя алмауда Оның пікірінше, ІЖӨ-нің бюджет шығыстарындағы номиналды өсімі 12,1 пайызға арттырылған. Əрине, ІЖӨ – ел экономикасы белсенділігі алғышарттарының бірі. Ол əркез Қазақстан табыстарының айғағы ретінде ұсынылып келеді. Алайда, бұл жайт ел тұрғындары ның өмір сапасы мен əлауқа тының деңгейін шынайы көрсете алмайды. Өйткені, оған Отанымызда өндірілетін өнімнің барлық жиынтығы енгізіледі. Осы жерде атап көрсететін бір мəселе – ІЖӨ-нің айтарлықтай бөлігін шикізат секторында жұмыс істейтін ірі шетел инвес торларының айналымдары құрайды. Ал олардың табысының негізгі бөлігі Қазақстаннан

тысқары кететінін ескерсек, қалған қаржының қарапайым азаматтар өміріне жеткілікті деңгейде ықпал ете алмайтыны түсінікті болса керек. Десек те, жан басына шаққандағы ІЖӨ бойынша, біз Еуропамен теңескендейміз. Бірақ көптеген қазақстандықтардың күнделікті өмірі мұндай статистиканы теріске шығарады. – Осы тұрғыдан келгенде, қоғамның экономикалық жағдайын сипаттайтын қабылдауға бо ларлықтай көрсеткіш жалпы ұлттық табыс (ЖҰТ) болып табылады, – дейді А.Перуашев. – ЖҰТ-тың ІЖӨ-ден айырмашылығы сол, ол шетелдік қатысуды есепке алмағандағы жəне шетелде жұмыс істейтін қазақстандық компаниялардың табысын есепке

да «Ақ жол» фракциясының депутаттары Үкіметтің бюджет шығыстарын ұлғайту жөніндегі ұстанымын қолдаған жоқ. Біз депутатқа сарапшылардың ел бюджетін орындаудағы басты қиындық салық жинау екенін көлденең тартатынын білдірдік. Бүгінде көлік пен жылжымайтын мүлікке салықты ұлғайту ұсынылып отырғаны белгілі. Өйткені, бизнес өзінің міндетін дұрыс орындамайды жəне салық төлеуден басын қандай да жолмен алып қашуға тырысады. Сіз мəселенің осылай қойылуына қалай қарайсыз? – дедік тағы да. Бұған А.Перуашев қоғамда негізгі пікірталас көлік пен жылжымайтын мүлікке салық көлемі қаншалықты көтеріледі

бойынша жүргізіліп жатқан тексеріс аяқталатынын жеткізді. Тексерісте 46 бағдарлама қамтылған, соның ішінде 5 мемлекеттік жəне 41 салалық бағдарлама бар. Тексеріс барысында бағдарламалардың əзірлеу сапасы, бюджеттік қаражатты қолдану тиімділігі мен мақ саттылығы, сонымен қоса, көзделген мақсатқа қол жеткізу дəрежесі, бағдарламалардың қосарлануы жəне қаржылай қамтамасыз етілуіне баға беріледі. Тексерістің қорытындысы нəтижесінде үйлестіру, мемлекеттік жəне салалық бағдарламалардың қаржыландырылуының басым ды лықтары мен тиімділіктерін арттыру бойынша нақты ұсыныстар берілетін болады. Кейбір бағдарламалар жаңадан өңделіп жатқан бағдарламалармен бірігіп, бір бағытқа арналған бірыңғай бағдарламаға біріктіріледі, кейбір бағдарламалардағы қосарланған бағыттар алынып тасталады. Тиімсіз деп қабылданған бағдарламалар жойылып, ал тиімділігі төмен бағдарламалардың мазмұны олардың қаржыландыру көлемі жағынан қайта қарастырылатын болады, деп нақтылады ол. Министр көлеңкелі экономиканың көлемін төмендету жайында да бірқатар жұмыстар атқарылып жатқанын атап өтті. Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігі назары 3 негізгі бағытқа шоғырлан ды рылатын болады. Яғни, бұл бюджетті жоспарлау жүйесін жетілдіру жəне бюджет шығыстарын жоспарлау мен бөлу кезінде тəуекелдерді басқару жүйесін енгізуге бағытталған мемлекеттік қаржыны басқарудың тиімділігін арттыру. Мұндай тəуекелдерді басқару жүйесі барлық мемлекеттік органдарға енгізілуі тиіс, деді Е.Досаев. Қысқасы, кешегі брифингте мəлім болғандай, Президент тапсырмасына байланысты жұмыстар осы жылдың соңына дейін толықтай аяқталмақ. Ал қазір соны жүзеге асыру жұмыстары жүріп жатыр екен. Əрине, бұл – Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрінің уəдесі. Ал жалпы Үкімет мүшелері не тындырып жатыр, ол мəселе бүгін Үкіметтің селекторлық отырысында талқыланбақ. деген тұрғыда жүріп жатқанын мəлімдеді. Оның пікірінше, бұл – сөзсіз маңызды мəселе. Алайда аталған құжат, өкінішке қарай, жыл сайын бизнес өтініп отырған қағидатты ережелердің бірдебіреуін қарастырмайды. Олар: жалған кəсіпкерлік проблемалары, есепшоттарды тұтқындау, аванстық төлемдер үшін ақылға қонбайтын айыппұлдар, ҚҚСның салалық мөлшерлемелері, т.б. Фракция депутаттары бұл мəселеге талай мəрте назар аударған болатын. Есесіне 19-бапқа салық органдарына соттарға шағымдануға құқық беретін өзгерістер енгізілді. Осының салдарынан ондаған кəсіпорындар банкроттыққа ұшыраса, жүздеген адам жұмыстарын жоғалтты. Осылайша мемлекет салық төлеушілерден, банктер қабілетті несие алушылардан айырылып қалды. Бүгінде бұл өзгерістердің не үшін енгізілгенін айқындаудың орнына, оның мүмкіндіктерін кеңейту үстіндеміз. Осы арада депутат атап көрсет кендей, əуелі жұмыс тобы ақжолдықтардың мұндай өкілеттіктерді алып тастайтын түзету лерін қабылдағанымен, сала лық комитет қайта дауыс беріп, заң жобасын жасаушылардың редакциясын мақұлдаған. Сондықтан, дейді депутат, мен «не үшін» деген сұрақты қайта қоюға мəжбүрмін. Сəулебек БІРЖАН.

Бірінші кезекте айтарым, Елбасының аталған отырыста сөйлеген сөзінен кейін мен еліміздің төрт аймағында болып қайттым. Президенттің барлық сөздері тұрғындар тарапынан қолдау тапқанын көзіммен көрдім. Осыған байланысты мен Үкіметтің кейбір мəселелерде əлі күнге неге сылбырлыққа жол беріп отырғанына тоқталғым келеді. Үкіметтің өз жұмысында басшылыққа алып, жұмыс істейтін құжаттары – Елбасының «Қазақстан- 2050» Стратегиясы мен «Нұр Отан» партиясының Доктринасы. Стратегияда алға қойылған ең маңызды міндет – бəсекелестікке қабілетті 30 дамыған елдің қатарына ену. Осы құжатты басшылыққа алып, Үкімет жоғары дамыған елдерден қалмай жұмыс істеуі керек. Екіншіден, аймақтардағы біздің сайлаушыларымыз да Үкіметтің жұмысы ширақ болып, алға қойылған міндеттерді толығымен атқарғанын қалайды. Траектория белгіленгеннен кейін Үкімет осы міндеттердің аясында өзінің реформаларын іске асыруы керек еді. Алайда, осы екі құжатты іске асыруға байланысты Үкіметтің нақты жұмыс нобайын көре алмай отырмыз. Осыған байланысты мен, сөзім жалаң болмас үшін, біздің азаматтарымыздың бəрін толғандырып жүрген кейбір проблемаларға тоқтала кеткім келді. Бірінші кезекте, қолжетімді тұрғын үй құрылысы жəне тұрғын

үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту жүйесі туралы айтсам деймін. Бəріңіз білесіздер, қолжетімді тұрғын үй мəселесі бойынша тоғыз түрлі тетік ұсынылды. Алайда, осы тетіктердің бірі де орта дəулетті тұрғындар үшін ешқандай кедергісіз тұрғын үйге қол жеткізуіне мүмкіншілік беретін базалық негіз бола алмады. Ал басқа елдерде мұндайға кез келген азамат қол жеткізе алар еді. Сондықтан, осы салада Үкімет қосымша шаралар мен тетіктер қолдануы керек. Екіншіден, құрылыс саласына қатысы бар министрліктер Парламентке енді ғана құрылыс ережелері мен нормаларына өзгерістер енгізу жөніндегі заң жобаларын енгізіп жатыр. Онда қосымша бюджет қаражаттарын бөлу арқылы осы тетіктерді жетілдіру ғана қарастырылған. Екінші жағынан алғанда, кеңейтілген отырыста алға қойылған міндеттерді тиімді атқаруға тиісті бағдарламалар əзірленбеген. Үшіншіден, Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту бағдарламасы қабылданып, бюджеттен қаражат бөлдіру сұралғанда оның осы тараптағы мəселені шешуге арналған ең жетілдірілген шара екендігі туралы көп айтылды. Бірақ іс жүзінде ол да дұрыс жүргізілмегеніне бəріңіз де куəсіздер. Енді бюджеттен бұл бағдарламаға қаражат бөлінбейтін болды, деді депутат. Осы арада Айгүл Сағадибекқызы тұрғындармен кездесу кезінде осы мəселенің көп көтерілетінін жеткізді. Сонымен бірге,

Министрлер мəселе шеше алмаса, неге отыр? (Соңы. Басы 1-бетте). «Аталмыш мəселе бойынша тұтас бір министрлік жұмыс істеп отырды ғой. Сонда олар қайда қараған? Ал еуразиялық интеграция қағидаттары іс жүзінде барлық жағынан тең болуы керек екенін, айталық, кедендік кеңістікте капитал мен тауар, қызмет көрсету мен жұмыс күші қозғалысының еркіндігі бірдей болуы керектігін, онда теңдік қағидасының бірінші кезекке қойылатынын бұлар білмеген бе?» – деп қайран қалады М.Башимов. Заңгер, сонымен қатар, министрліктердің алдарына қойылатын қандай бір міндеттердің де шешілуі сағыздай созылып, ұзаққа кететініне реніш білдірді. Олардың қызметтерінде мəселені тез шешіп тастау, мақсатты жылдам жүзеге асыру, мүмкін болған нəрселердің бəрін жедел түрде қолға алу үрдістері жоқ. «Біз, əлбетте, Үкіметтің жұмыс жасап жүргенін көріп отырмыз. Бірақ, жұмысы мардымсыз, – деді сарапшы сосын. – Бұл үшін, басқасын былай қойғанда, ол Президенттің өзінің нақты міндеттер мен мақсаттар жүктеген толымды тапсырмаларын орын дауға келгенде, ырғалыпжырғалып жүріп алатынын айтсақ

та жеткілікті. Ал уақыт пен міндет бұлайша алыстан толғап, жақыннан арбап, найқалып жүріп алуды көтермейді. Көп жағдайда Үкімет өзінің міндетін белгілі бір мəселе бойынша Елбасының алдында есеп берумен шектей салуға үйренген. Сонымен бəрі бітті. Иықтан бір жүк түсті. Енді келесі тапсырмаға дейін еркін тыныс алуға болады. Мұндағы бар психология осындай. Ал өзекті мəселе өкпесін сүйреткен күйі əлі оның соңынан қалмай келеді. Олар бұдан кейін де жалғасын таба беруі мүмкін. Сондықтан мұндай шаруалармен бір ай немесе белгілі бір кезеңде ғана емес, ұдайы айналыса беру керек. Өкінішке қарай, мұндай табандылық пен мұқияттылықты біз қазіргі Үкіметтен көріп отырған жоқпыз. Тегінде, халық та бəрінен тым қара жаяу, əсіремақұрым емес, осының бəрін електен өткізіп, байқап жүр. Айналып келгенде, мұның баршасы ел тұрғындарының Үкімет жұмысына деген сеніміне селкеу түсіре береді». Белгілі заңгер-сарапшының мемлекеттік сатып алу мəселесінде де айтары баршылық екен. Ол мұны көлеңкелі экономиканың ең басты «күл-қоқысы» ретінде бағалады. Айтуынша, шенеуніктер өз есептерінде көп жағдайда қаржы игерілмеуінің басты себептері

олардың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту бойынша айтқан ұсыныстары туралы ұзақ əңгімеледі. Бағдарламада бюрократтық кедергілердің көп болғандығы туралы да айтылды. Одан əрі шешен басқа бағдарламалар туралы да сөз қозғап, кейбірінің өзгеріп кететіндігі министрліктердің арасында өзара келісімнің жоғында екенін сынап өтті. Мəселен, деді ол, Экономика жəне бюджетті жоспарлау министрлігі 18 млрд. теңге бөлінді десе, ол туралы басқа түгіл аймақтардағы департамент директорлары да білмей қалады. Сондықтан бұл істе барынша ашықтық, мөлдірлік керек. Сонда сыбайлас жемқорлыққа да жол берілмейді. Осыдан əрі ол сыбайлас жемқорлық проблемаларына ауысып, Қарағанды мен Қызылордада Мемлекеттік сəулет-құрылыс бақылау қызметі өкілдерінің сыбайлас жемқорлық қылмыспен ұсталғанын көлденең тартты жəне осындайларға қарсы белсенді, нақты тетіктердің жоқтығын сынап өтті. Одан əрі Үкіметтің тұрғын үй құрылысын сапалы жүргізуге байланысты бақылауының төмендігін атап көрсетті. Осы бағыттағы жұмыстарды, өкінішке қарай, біз көре алмай келеміз, деді ол. Дегенмен, депутат Айгүл Соловьеваның Үкімет тарапына айтқан сындары барынша нақты мəселелерді қамтыған сын тұрғысында болмай шыққандай көрінді. Ол бір мəселеден бір мəселеге ауысып, ойын жүйелі түрде жеткізе алмағандай əсер қалдырды. Осының өзінен оның аудиторияның алдына дайындықсыз келгені сезіліп тұрды. Мəселен, ол жоқ жерден Үкіметтің қайсыбір аймаққа («допустим, на тот или другой регион» сияқты сөздері – Ж.С. ) қандай да бір соманың бөлінетіндігі туралы айтатынын, одан кейін ол сома екі рет өзгертілетінін, ақырында ол тіпті азаятынын айтты. Сондықтан көптеген өңірлер осындай мəселелерге шағынып жатады, деді ол. ретінде əкімшілік процедураларының тым созылып кетуі мен кейінге қалдырылуын атап көрсетеді. «Олай болса, заң жобасына нақты норма енгізіңіздер де, өнім келтіруші қаңтардан бастап жұмыс істей бастауы үшін мемлекеттік сатып алу тендерін қараша-желтоқсанда өткізіңіздер», – дейді заңгер осыған орай. М.Башимов көптеген мемлекеттік қызметкерлердің тендер өтінімдеріне өз қолдарын қоюдан қашатындарын да ауызға алды. Сарапшының пікірінше, мұның бəрі шенеуніктің мемлекеттік сатып алу үшін жауаптылықты өз мойнына алғылары келмейтінінен туындап отыр. Сондықтан олар бұл міндетті өзінің орынбасарларына немесе белгілі бір құрылымдардың басшыларына ысыра салады. «Енді бірінші басшының жауапкершіліктен құтылып кету мəселесіне келсек, жалпы, олардың барлығы дерлік тендерлік өтінімдерге жетекші болғылары келмейді. Бұл жерде олар басқаның қолымен от көсегілері келеді. Ал Мемлекет басшысы осыған орай не деп тапсырып еді? Елбасы əкімдер мен орталық мемлекеттік органдардың басшыларына тендерлік комиссияларды өздері басқарып, олардың ауқымды көлемдегі мемлекет қаражатын шығындауға байланысты жұмыстары үшін толықтай жауапкершілік алуын тапсырды. Меніңше, бұл – өте дұрыс берілген ескертпе!», – деп сөзін түйіндеді сарапшы.

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.


3

www.egemen.kz

5 қараша 2013 жыл

ƏРЕКЕТСІЗ ƏКІМДЕР Қарағандыдағы «Қазавиаспектр» дейтін зауыт берісі Ресей мен Словакиядан, əрісі мұхиттың ар жағындағы алып елден əкелінбек əртүрлі тетіктерден құрастырып шы ғармақ болған ауыл шаруашылығы жұмыстарына арналған жеңіл ұшақтар туралы жоба ертеректе балдырғандарды алдарқататын белгілі ойынды еріксіз еске түсірердей қазір. Бұрынғы қаптаған ойыншық жоқ уақытта екі алақан шарт-шұрт ұрылып, «Ұшты ұшты, не ұшты» деп ауыз аштыры-

орайда жаңа ғимаратқа қосымша конструкторлық бюроның тір кестіре салынуы уақыт пен қаражатты көп жұмсауға мəжбүр еткендігі қайта-қайта айтылған болатын. Əрине, мұндай үлкен əрі күрделі құрылыста не қиындық кездеспес деп түсінгендей едік. Мұнымен бірге, жергілікті маман кадрлардың тапшылығы да алға тартылып, бірнеше талапкер жас Қазан қаласына оқуға жіберілгені, олар шеберлік ұштап келісімен жұмысқа кірісетіндігі, ұшақ құрас-

шығарыла бастауға уəде етілген ұшақтар ертегідей болып қалды. Оқытылған 30 маманның алыстан алтындай қалап əкелінген дайын 5 авиациялық қозғалтқышты кəдеге жаратуға қабілет-қауқары жетпеді ме, құлық қайтты ма, аты бар да заты жоқ, өспей жатып өшкен зауытқа айналғаны емей не, бүгінде Қарағандының іргесіндегі далада қаңыраған қалпы бар. Даңғарадай цехтары бос, жасалмақ түгіл елестер ұшақ жоқ.

кəсіпорын үшін жұмсалған 2 млрд. теңге сол кезден желдей ұша бастапты. 750 миллион теңгесі «Жол картасы-2020» бағдарламасы б о й ы н ша и нф р а қ ұ р ы лы м ы н қалыптастыруға бөлінген мемлекет қаржысы болса, 860 миллион теңгесі «ҚазАгро» ұлттық холдингінен жеңілдік несиемен алынуына сыр шашылмайтын əсте. Қаражат жеткілікті, көмек күшті, былайша айтқанда, пайдалан да, қайтарымын өтеуге тырыс делінгендей қолдаудан артық не

Ўшаќ емес, теѕге ўшты... Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

лып, көз жұмылдырылушы емес пе еді. Сенген соң қайдан біле сің, бұдан екі жыл бұрын онда ғылардың осылайша біреуін жылт еткізіп, содан кейін жер жұтып қойғандай жым-жылас бо лып қалатындығы ойға да келмепті. Алғашқыда, шынында аймақтағы тəуір істердің елеулісі саналып, дүмпуге айнала бастауына үн де қосылды. Жа ғымды жаңалық, өркенді өзгеріс ретінде көрсетілсе ықыласың қалай аумас. Оның үстіне кəсіпорын басшылары тарапынан дүйім əріптестерге бірнеше мəрте мəлімделгендей, жылына шығарылуға тиісті 36 ұшақтың алды шаруашылықтар мен фермерлер қолына əне-міне тиетіндігі қалам желдірмей қоймайтын. Нақты сыр ұшығы былтырғы жазда сезілді. Жобаланған уақыттан асып, уəде ұзарған сайын ұшақ жасаушылар жасырынбақ ойнауға амалдары азайды ма, себеп-сылтауды білдіре бастады. Кəсіпорын басшысының орынбасары Бақытжан Смағұлов бұған дейін бұқаралық ақпарат құралдары өкілдеріне оншалықты жұғыспауына қарамастан, аяқ астынан сұхбат беруге ниеттеніп, іске кедергі жайларды сыздықтатып жеткізіп, таяу араларда түзелетіндігіне сенім білдіргені есте. Бұл сөзге басқа бір кездесуде бас директор Александр Ващенко өзі де тұздық құйып, сылтау біткеннің бəрін тізбелеп шыққан-тын. Барлық шара қарастырылып, ойластырылып жатыр делінгендей, сондағы əңгімеде сөйтілсе, ойла маған жерден күтілмеген шығындар тап болып, іске оралғы жасаған екен. Осы

тыруға қажетті бөлшектердің жеткізілуі шешілмектігі, сөйтіп, іс жанданғалы тұрғаны мəселенің ізін шайғандай болған-ды. Былтырғы жазда, одан күзде журналистерге шырқ үйірілген сол əңгімелерден соң «Қазавиаспектріңіз» үнсіз қалды. Əрі асса, биылғы жаз ортасында

Қазір қарасақ, сонда бізге сипай қамшыланған сылтаулардың тамыры тереңде екен. Енді еске түскенде Үдемелі индустриялықинновациялық даму бағдарламасы аясында жалаулатылып, келешегі зор, заманауи талап-талғам, алыс-жақында баламасы жоқ тұрғысында жұмыс істемек

Тоќыма кластері тоќырауєа ўшырады (Соңы. Басы 1-бетте). Жобада шитті мақтаны ақырына дейін өңдеу көзделген. Алайда, бұл кəсіпорынның тіпті, ғимараты да салынып үлгермеді. «Оңтүстік» арнайы экономикалық аймағында тек қаңқасы тұрғызылып, контейнерлер орнатылған. «Шымкент Кашемир» зауытының да тағдыры осыған ұқсас. Кезінде үлкен үміт артылған бұл жобаға 560 миллион теңге жұмсалды. Бүгінде мұнда 230 адам жұмыспен қамтылып, шығарылған тауар алыс жəне жақын шетелге жөнелтілуі тиіс болатын. Алайда, осында жеткізілген шетелдік қондырғылар сол күйі іске қосылмады. Жақында ғана Елбасы Н.Назарбаев Үкіметтің кеңейтілген отырысында «Мақта шикізатының жеткізілмеуі салдарынан Оңтүстік Қазақстан облысындағы тоқыма фабрикасының жұмысы отандық мақта экспортқа шығарылып жатқанда тоқтап тұр», деп Оңтүстіктің то қыма өнеркəсібін қатты сынға алған болатын. Президент сынынан кейін Оңтүстік Қазақстан облысы əкімінің орынбасары Сапарбек Тұяқбаев «Oxy Textile» кəсіпорнына қатысты өзінің ой-пікірін білдірді. Тұяқбаевтың сөзінен түсінгеніміз, бұл кəсіпорын бүгін-ертең қайта аяғынан тұра қоятынға ұқсамайды. Басты себеп – сол баяғы шикізат мəселесінің шешілмеуі. Бұдан бөлек, кəсіпорынның қаржы айналымы да аз көрінеді. Міне, осылайша Оңтүстіктің тоқыма өнеркəсібі тоқырап тұр. Жақында «Азаттық радиосы» уақтысында Елбасының қатысуымен ашылған, бірақ, кейіннен тоқтап қалған Қазақстандағы он «ғаламат жобаның» тізімін жария еткен-ді. Қарап отырсақ, соның екеуі Оңтүстік Қазақстан облысының еншісінде екен. Бірі – жоғарыда айтылған «Ютекс кз» кəсіпорны, екіншісі – кезінде 35 миллион АҚШ доллары

жұмсалған «АзияКерамик» зауыты. Осының бəрі алдын ала дұрыс бағдарламаудан, асығыс-үсігіс жоспарлағаннан болғаны белгілі. Неге екенін қайдам, облыс əкімі Асқар Мырзахметовтің қазіргі «командасы» сападан гөрі санға құмар, тезірек лента қиып, «Ойбай, теңдесі жоқ кəсіпорын» деп алаулатып-жалаулатып ақпараттық жарнама жасауға құмар. Əйтпесе, шикізат мəселесін шешпей тұрып, қандай кəсіпорын салуға болады? Бұл дегеніміз нағыз көзбояушылық емес пе? Бұдан бөлек, тағы да бірқатар кəсіпорындар осындай асығыстықтың «құрбаны» болып, жұмысы тоқтап тұр. Ол туралы тағы айтыла жатар. Тағы да бұл кемшілікті Елбасы Н.Назарбаев көзге шұқып көрсетпегенде облыс əкімінің орынбасары С.Тұяқбаев қашанға дейін үндемей жүре берер еді? Шымкент кезінде «Восход», «Эластик» секілді фабрикаларымен танымал болатын. Өкінішке қарай, бұл кəсіпорындар жекешеленіп, аты бар да заты жоқ, бүгінде олардың ғимараттарында басқа мекемелер отыр. Əрине, Оңтүстік Қазақстанда барлық жоба осылайша құрдымға кетіп жатыр деп айтуға болмайды. Биыл ҮИИД бағдарламасы аясында инвестиция көлемі 447 млрд. теңгені құрайтын 150 жоба бекітілген. Онда 19 мың жұмыс орны ашылады деп күтілуде. Бұған қосымша, құны 600 млрд. теңгеден астам 104 жаңа жоба ұсынылып отыр. Əйтсе де, жарнамасы жер жарып, бүкіл оңтүстікқазақстандықтарды жұмыспен жарылқап тастайтын болған осындай «жарымжан» жобалардың тек қағаз жүзінде қалуына кім кінəлі? «Ақпараттық жарнамаға» құмар облыс басшылығы саннан гөрі сапаға жұмыс істеуді саналарына мықтап түйіп алса, дұрыс болар еді? Ақырын жүріп, анық басқан адамның абыройы да асқақ қой. Оңтүстік Қазақстан облысы.

керек-ті. Өндірісті дамытсам, ел экономикасына үлесті үлкейтсем деген ойдағыларға армандайақ шара. Шалқар шаруаға арқа. Амал не, сан рет маңдайға тисе де олардан гөрі осындай ішкі сырын бүккендердің жолы болғыштығын қайтерсіз. Біздің байқауымызша, əлует жете ме, жетпей ме, кадрлар дайын ба, дайын емес пе, сенім көрсетілуші соған лайық па, лайық емес пе, əйтеуір таңғалдыруға жарарлықтай жобаларды жасап, іске асыруға деген өңірлік əуестік баршылық сияқты. Өндірісті өлке саналғандықтан солай болуы жөн шығар. Алайда, жеті рет өлшеп, бір рет пішетіндей сабақ түйер уақыт өтсе де кешегіні байып тап, алдағыны абайлау жайы кемшін бе дейсің. Мəселен, крем ний өндіруге, «БелАЗ» ауыр жүк көліктерін бірлесіп жөндеп, құрастыруға, лифт, мырыш шығаруға тиісті болған зауыттар тағдыры соған дəлел. «Қазавиаспектр» де жобаның сапалы ойластырылмауы салдарынан соның күйін кешуі тағы бір қапылық болды. Өзімізде дайындалмайтын бұйымдар арқылы ұшақ жасауға берік базалық тіректі қамтамасыз етпей жатып, алып-ұшпа ұмтылысқа ұрыну ауыл еңбеккерлері үміттенген тап-тамаша істі бүлдірді ақыры. Үкімет өзін-өзі ақтамайтын, өнім шығаруға мүмкіндігі де, қауқары да жоқ шала-шарпы жобаға, шала-шарпы мамандарға, шала-шарпы идеяға қыруар мемлекет қар жы сын көз жұмып қалай бөле салған? Мұның астарында не сыр бар? Елбасы бүкіл елге жария етпесе бұл жоба да жабулы қазан күйінде қала беретін бе еді? ҚАРАҒАНДЫ.

Осыдан үш жыл бұрынғы оқиға 75 мың тұрғыны бар Щучинск қаласы тұрғындарының көңілін аспандатып жібергені есімізде. Тек курортты аймақта ғана заманауи сəулеттің озық стилімен, қозықұйрықша қаптап салынып жатқан əсем ғимараттарға тамсана қарайтын аудан орталығының адамдары баспанаға жарымай, армандай күй кешетін. Міне, енді бір күнде жарылқаушы пайда болып, əйшайға қарамастан көпқабатты екі үйдің құрылысын бастады да жіберді. Компанияның «Шабыт СТ» ЖШС аталатыны да көпшіліктің көмескіленіп бара жатқан үмітін оятқан.

Басќайєысы – баспанасы Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Мемлекеттік бағдарлама жалауын көтерген құрылыс ғаламат қарқынмен жүргізілді. Араға жыл салмай-ақ қос ғимарат қоныс тойына дайын болды. Жұртшылық та, жергілікті билік те қатты қуанды. Жас мамандарды жұмысқа тартудың мүмкіндігі туғанына қуанған Ақмола облысының сол кездегі əкімі Сергей Дьяченко пəтер иелеріне кілт тапсыру салтанатына арнайы қатысып, жалынды сөзін төгілтті. Əлгі үйдің төртінші қабатынан пəтер бөлінген Ботакөз Құсайынова мен Анна Елишеваларды қызу құттықтап, қолдарына жібек баулы кілт пен алқызыл гүлді қоса ұстатқан. Бірақ, жолдамамен келген жас мамандарға қамқорлық көрсету жөніндегі жоғарыдан жасалып жатқан қысымнан құтылып қалуды ойлаған əкім даудың басы дəл бүгін басталғанын қайдан білсін! Шынында, «Шабыт СТ» шаттық əкелмепті. Құрылыс компаниясының басшылары аудандық əкімдікпен жасалған мəміле-меморандумды əлгі салтанат болмай жатып-ақ ұмытқан екен, турасын айтқанда оны орындау ойында болмаған. Бүгінгі жағдай сол шындықты қалқытып шығарып отыр. – Танымайтын, белгісіз адамдар пəтерді босатуымды талап етіп, қоқан-лоқы жасауын қояр емес, – дейді Б.Құсайынова. – Заңды иесі біз дейді. Жыларман күйде құқық қорғау органдарын

жағалап көрдім. Осы екі жылда ауданның үш əкімі ауысты. Олардың əрқайсысына екі-екіден алты рет бардым. Жанашырлық сөздерін айтқанымен ешқандай көмектері жоқ. Жанұямызбен əбден қалжырап біттік. Дəл осындай жағдайды гинеколог Анна Елишева да бастан кешіп отыр. Сиырқұйымшақталып созылып бара жатқан мəселенің астарында қандай сыр бар? Біз Бурабай аудандық əкімдігінің заңгері Айтбек Ықыласовқа хабарласқанымызда сұрақтың түпкі жауабына ақырындап сəуле түскендей болды. Жолдамамен келген жас мамандарға пəтерлер сыйға берілген болып шықты. «Қам жемеңдер. Құжаттарың екі-үш айдан кейін қолдарыңа тиеді», делінген. Сонда Үкімет жалаулатып қолға алған мемлекеттік бағдарлама, қолжетімді баспана қайда қалды? Жалпы, солай болған күннің өзінде сауғасын қайтып алған салтты қай атамыздан көріп едік? Сөзінде тұрмайтын, тиынтебен үшін жалған сөйлейтін құрылысшылардан не қайран? Жұрт көзінше кілт берген əкімде, жалпы билік атаулыда қандай бедел қалды мұнан кейін... Енді, міне жазықсыз жəбір көрген, жұртшылық үміт күтіп отырған дəрігерлер сот дəліздерінде сарсаңға түспек. Биліктің дəрменсіздігі, тағдырды тəлкекке салу деген осы шығар. Ақмола облысы, Щучинск қаласы.

Суретті cалған Айдарбек ҒАЗИЗҰЛЫ.

Ќазынаныѕ ќаржысы – шенеуніктіѕ кґлденеѕ табысы (Соңы. Басы 1-бетте).

Тіпті, Елбасының бастамасымен өмірге келген бағдарламалардан да айылын жимай «үлесін» алуға ұмтылып жатқандар аз емес. Ел, халықты неге ойламайсың деп мұндайларға талап қою ұят. Бəрібір түсінбейді. Сондай жағдай Қызылорда облысында да болды. Бүгінде «Қолжетімді баспана-2020» деген бағдарламаның бар екенін білесіз. Ол қарапайым жұртты, баспанасыз жүрген бейбақтарды жарылқау үшін жасалған бағдарлама еді. Сауапты іске жауаптыларда жауапкершілік жоқ болып шықты. Алайда, осындай баспаналарды ірі басшылар мен олардың жақын туыстары өздері бөліп алғанын таяуда Елбасы Үкіметтің кеңейтілген отырысында өткір сынға алды. Олар қызметінен босатылды, пəтерлерді қайтарды. Қызылорда қаласындағы Сұлтан Бейбарыс көшесінде көпқабатты үйлер салынып жатыр. Қаланың кіреберісінде іргесі қаланған тұрғын үйлерде алғашқы қоныс тойлары да тойланды. Сол жерде кірпіші өріліп жатқан №8 үйдің құрылысын «Н.С.С-KZ» серіктестігі жүргізеді екен. Олар əлі жұмысын толықтай аяқтамаған. Дегенмен, жалған құжат əзірлеп, жұмыстың бəрін аяқтадық деп алаяқтық жасап, 80 миллион теңгені жамбастарына басқан. Аталған іс бойынша тергеу жүрген. Нəтижесінде қалалық құрылыс бөлімі бас маманының қылмысы анықталған. Өйткені, жалған құжатты қабылдап, қол қойған осы кісі екен. Сол жерде салынып жатқан, сол құрылыс бөлімінің тағы бір бас маманына қатысты осындай қылмыс əшкереленіпті. Бұл жолы №9 үйді салып жатқан «Сыр құрылыс» ЖШС-нің директоры мен «Стройтехнопроект kz жəне К» серіктестігінің техникалық қадағалаушысы ауыз жаласып, бармақ басты, көз қыстымен жалған құжат əзірлеген. Бұл көзбояушылыққа қалалық құрылыс бөлімінің тағы бір бас маманы қол қойып, қабылдап алған. Соның кесірінен мемлекетке 11 миллион теңгеге жуық залал келген. Екі іс бойынша де тергеу жүріп, келтірілген шығын өндіріліп, қылмысқа қатысты адамдар өз кінəларын мойындап, енді мұндай іс-əрекетке бармайтындарын айтып ақталған. Солайша, іс қысқартылған. Бірақ бұл жазасыз қалды деген сөз емес. Олардың өмірбаянында қылмысқа қатысты болғандығы туралы ақпарат мəңгі қалады. Сондықтан алдағы уақытта мемлекеттік қызметте жұмыс істей алмайды. Осындайда күмəнді сұрақ туындайды. Қалалық құрылыс бөлімінің басшысы ай қарап, шошқа тағалап отыр ма? Бір емес, екі бірдей қызметкері қылмыстық жауапкершілікке тартылып жатыр. Екі жемқорлық оқиғада да құрылыс бөлімінің өкілдері негізгі тұлға болып отыр, яғни олар актіге қол қоймаса сыбайластық орын алмас еді, қазына қаржысы талантаражға түспес еді. Сонда басшы кімді жəне нені бақылап отырған? Қаржы полициясындағылар оның өз қызметіне лайық не лайықсыздығын анықтау үшін Тəртіптік кеңеске ұсыныс жібергендігін айтады. Мұндай жеңіл-желпі жазамен жемқорлықтың тамырына ешқашан балта шаба алмаймыз. Ақты – ақ, қараны – қара деп

əділдіктің қылын қақ жаратын, «тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ» дейтін соттардың өзі сотталып жатса не дейсіз? Соттың өзі істі болып жатқан көрініс қоғамның іштен ірігенін көрсетпей ме? Былтыр Шиелі аудандық сотының төрағасы Алмаханов сотталды. 70 мың теңге пара алған деген айыппен. Ол Тартоғайдағы түрмеде жазасын өтеп жатқан бір адамды мерзімінен бұрын босатып жіберуге уəде еткен екен. Қызылорда қалалық мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау басқармасының бастығы А.Бисембаев істі болды. Ең сорақысы – ол бірнеше ай бойына бір емес, екі емес, 15 кəсіпкерден пара алып отырған. Түсінікті тілмен айтсақ, кəсіпкерлерді өзінің сауын сиырына айналдырған ғой. Қулықтың құйрығы бір-ақ тұтам. Ақыры 8 жылға тұрмеге тоғытылып тынды. Мемлекеттің негізгі табыс көзі салық. Біз бен сізден жиналған салықтың арқасында бюджет құралады. Ал осы қарапайым халықтың қалтасынан шыққан қаржыға қол салғандарға не дейсіз? Қазалы аудандық салық басқармасының бастығы П.Яқия орынбасары А.Сатбаев жəне бас маман К.Аймағанбетпен қосыла сотталды. Олар да түрлі заң бұзған кəсіпкерлерді жазаламай, кері əрекеттерін əшкерелеудің орнына оны бүркемелеп, сол үшін пара алып отырған. Қызылорда облыстық қаржы полициясы жыл басынан бе рі 87 сыбайлас жемқорлық сипатын дағы қылмысты анықтаған екен. Жемқорлық сипаты бар 67 қылмыстық істің тергеу ісі аяқталған. Осының ішіндегі 60 қылмыстық іске айыптау қорытындысы тағылып, сотқа жөнелтілген. Ал биылғы жылдың 9 айында департамент қызметкерлері мемлекеттік сатып алу бойынша 13 қылмыстық іс қозғаған. «Тендер» дегенді «жеңдер» деп түсінетіндер аз емес екен. Елбасының өткенде Үкіметтің кеңейтілген мəжілісінде осындай мемлекеттік сатып алуларды əкім не министр өзі басшылық жасап өткізсін дегені де осыдан шығар. Əкімдер де істі болып жатыр. Шиелі ауданының Талаптан ауылында мал өліктерін жоятын орын салынатын болған. Оның құрылыс жүргізу жұмыстарын «Шарх» ЖШС жеңіп алған. Барлық атқарылатын шаруа үшін 2065640 теңге бөлінген. Дегенмен, əлгі серіктестік жұмысты толық атқармаған. Ал ауылдық округтың əкімі А.Қарғабай қалған жұмысты өзім аяқтаймын деп «Шарх» мекемесінің директоры Е.Қалиевтен 350 мың теңге алған. Сөйткен де, қалаға келіп бұрын пайдаланылған құрылыс материалдарын сатып алып, оны əлгі нысанға апарып қолданған. Қарап отырсаңыз, болмашы сома. Осыған бола əкім мансабын былғамай-ақ қойса ғой дейсің. Нəтижесінде Шиелі аудандық соты əкімді 3 жылға шартты түрде бас бостандығынан айырды. Əлеуметтік нысандарды салуда да заң бұзушылықтар анықталыпты. Мектеп, балабақша, аурухана секілді əлеуметтік қана емес, мемлекеттік маңызы бар нысандардан да қарпып жеп қалғысы келетіндер жеткілікті екен. Мəселен, Арал ауданындағы Аманөткел ауылында 300 орындық мектеп салу міндетін жеңіп алған «SCS Инжиниринг» ЖШС жаңа оқу ошағының жұмысын толық аяқтамаған. Сонымен қоймай жалған құжат əзірлеп, алаяқтық

жолмен жалған қабылдау актілерін өткізіп, мемлекетке залал келтірген. Бүгінде бұл іс тергеуде жатыр. Ал осы аудандағы Сексеуіл стансасында 150 орындық ауылдық клуб салып жатқан «СК АрғынҚұрылыс» ЖШС-нің директоры да осындай əрекетке барып, 35,2 миллион теңгені жымқырған. Қазіргі күні аталған мекеменің директоры Е.Шакиев қамауға алынған, қылмыстық іс тексеріліп жатыр. «Көлеңкелі» экономиканың күні əлі батқан жоқ. Мемлекетке салық төлеуден жалтарып, заңсыз заттарын базарға шығарып, халыққа сатып жатқандар жеткілікті. Қызылорда облыстық қаржы полициясы экономика жəне қаржы саласында 285 қылмысты анықтаған. Өткен жылдан қалған кейбір қылмыстық істермен қоса есептегенде биыл 483 іс өндірісі аяқталған. Мемлекетке келтірілген залалдың сомасы 6,7 миллиард теңге екен. Оның 5,6 миллиард теңгесі мемлекет пайдасына өндіріліпті. – Департамент алкогольдік өнімдердің заңсыз айналымы деректерін анықтау жəне жолын кесуде үздіксіз қызмет атқарады. Алкогольдік өнімдер мен спирттің заңсыз айналымы елдің экономикасына айтарлықтай залал келтіреді жəне тұрғындардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндіреді. 2013 жылдың 9 айында Қызылорда облысы бойынша қаржы полициясы департаменті алкогольдік өнім жəне спирттің заңсыз айналымына байланысты 9 қылмыстық іс қозғады. Ағымдағы жылы заңсыз айналымнан жалпы алғанда құны 11,3 миллион теңгені құрайтын 25 125 литр спирт өнімі айғақ ретінде алынды. Көлеңкелі акциздік өнімдердің айналымы саласынан жалған есептікбақылау маркалары жапсырылған барлығы 56 510 (28 255 литр) дана арақ-шарап өнімдері алынды. Мысалы, Қ. Сақтағанов 1 жыл 6 айға бас бостандығынан шектеу жазасына сотталды. Ол арнайы рұқсатсыз жəне салық органдарына тіркелмей, ірі мөлшерде табыс табу мақсатында заңсыз алкоголь өнімдерін сатпақ болған. Атап айтқанда, арнайы құжаттарсыз 7500 литр спиртті сатуға оқталған. Спирт мемлекет кірісіне тəркіленді,– дейді Қызылорда облысы бойынша Экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті бастығының бірінші орынбасары Н.Сейдалиев. Сонымен қатар, «Циркон» ЖШС директоры А.Ризаевқа қатысты да сот үкімі шыққан. Ол алкогольдік өнімдерді көтерме өткізу жəне сақтауға арнайы мемлекеттік рұқсатсыз жұмыс істеген. 2011-2012 жылдары ол жалға алған қоймасында 574 391 шыны алкоголь өнімдерін сақтаған. Сот үкімімен А.Ризаев кінəлі деп танылып, оған 1000 айлық есептік көрсеткіш көлемінде, яғни 1 731 000 теңге айыппұл төлеу жазасы тағайындалды. 574 391 дана арақшарап тəркіленген. Ол шамамен 110 миллион теңгені құрайды екен. Жемқорлықпен күрес жүрмей жатқан жоқ. Бірақ сыбайластықтың тамыры əлі қиылмай тұр. Себебі, оның тамыры тереңде, ол мемлекеттік мекемелердің бірінші басшысына барып тіреледі. Солардың ниеті түзелмей іс өнбейді. Бұл бір өңір, аймаққа ғана емес, барша елімізге ортақ мəселе болып отыр. Қызылорда облысы.


4

www.egemen.kz

5 қараша 2013 жыл

Су енді су тегін болмайды Бўл – шаруаларды толєандырып отырєан проблема Мəжіліс Төрағасының орынбасары Қабиболла Жақыповтың жетекшілігімен кеше «Жерлерді мелиорациялаудың проблемалары жəне оны шешудің жолдары» деген тақырыппен Үкімет сағаты болып өтті. Депутаттар алдында Ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбеков баяндама жасады. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Вице-спикер өзінің кіріспе сөзінде Қазақстанның əлемдік экономикаға белсенді түрде кіруі, оның бəсекеге қабілеттілігі, азықтүлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуі – жер ресурстарын тиім ді пайдалануға байланыс ты екендігін ерекше атады. «Сонымен, мемлекет алдында, еліміздің ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруді одан əрі ұлғайту үшін жерді мелиорациялауды жəне суды пайдалануды түбірімен жақсарту міндеттері тұр», деді Қ.Жақыпов. Бұдан кейін А.Мамытбеков баяндама жасап, мелиоративтік жүйені сауықтыру жəне суармалы жерлерді қалпына келтіру үшін нарықтық тетіктерді қолдану қажеттігіне назар аударт ты. Министрдің мəліметіне қарағанда, қазіргі кезде суармалы жерлер дің көлемі 1990-жылдар мен салыстырғанда үштен бірге (2,1 миллион гектар) кеміп, 1,5 миллион гектарды құрайды екен. Оның негізгі себептері: жерлердің эколого-мелиоративтік нашарлауы, дренаждық жəне суармалы жүйенің қалпына келтіру жəне құрылысына инвестициялар салу деңгейінің төмендігі, тозу деңгейінің жоғарылығы, фермерлердің ылғал үнемдеу технологияларды енгізуге ынтасының жоқтығы жəне профилак тикалық ме лиоративтік жұмыстарды орындамау. Бұдан басқа, министр су шығынын үнемдеуді қамтамасыз

етудің жəне шаруашылықаралық ирригациялық жүйелерге инвестицияларды тартудың жалғыз тетігі – нарық тарифтерін орнату екендігін баса айтты. Оның сөзіне қарағанда, бірқатар аймақтарда суармалы су тарифтері төмен. Бұл шаруаларды суландыру жүйесін қалпына келтіруге жəне суды үнемдеу бойынша қандай да бір жұмыстарды жүргізуге ынталандырмайды. Су шаруашылығы нысандарына жөндеу жүргізуге кеткен шығындар есебінен тарифтерді қалыптастыру бұл салаға халықаралық қаржылық институттардың заемдық қаржыларын жəне жеке инвесторлардың қаржыларын тартуға мүмкіндік береді. Осы ретте тарифтерді өсіру шаруалардың суға деген шығындарын ұлғайтуға алып келмейді: қолдану көле мі екі кезеңде де азаяды, реконструкцияланған жүйелерде минималды шығынсыз алқапқа дейін жеткізу, сондай-ақ, суару кезінде үнемдеу жүйесін қолдану. Алдын ала есеп бойынша суды тұтыну 3-4 есеге дейін төмендейді. Жеке жағдайларда, суға деген тариф фермерлер үшін қымбат болса, мемлекетпен субсидиялау қарастырылуы мүмкін. «Агробизнес-2020» бағдарламасының шеңберінде ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің тамшылатып жəне жаңбырлатып суаруға арналған жабдықты сатып алу шығынының бір бөлігін өтеуді болжайтын инвес тициялық суб сидиялауды

мемлекеттік қол дау шарасы қарастырылады. Ми нистр бұл ретте мелиоративтік техникаларды сатып алғандар мен өз су желілерін қалпына келтіргендер шығындарының 50 пайызы бюджеттен қайтарылатынын алға тартты. Мысалы, мақта алқаптарын тамшылатып суару технологиясын ендіру 3-4 жылда өзін өзі ақтайды екен. Ал бір гектар жерге 4-5 мың АҚШ доллары қажет болса, оған шаруаның күші жетпейді. Сондықтан шаруа бюджеттен қаржы алып, оны алғашқы инвестициялық салым ретінде банкке апарып жəне оған «Қазагроқаржы» компания сын жұмылдыра отырып, жаңа те х нологияны ендіруіне болады. Одан бюджетке салық ретінде түсім түседі жəне жұмыс орындары ашылады. А.Мамытбеков бұл ретте жекелеген облыстарда суарма лы жерлер ауқымы күрт қысқарғандығымен де бөлісе кетті. Мəселен, Ақмола облысында бұл көрсеткіш 95 пайызды, Қостанай облысында 80 пайызды, Шығыс Қазақстан облысында 60 пайызды құрап отыр. Суармалы жерлер оңтүстік облыстарда сақталғанымен, мұнда да қысқару баршылық. Мысалы, Алматы облысында суармалы жерлер 11 пайызға, Жамбыл облысында –32, Қызылорда облысында – 23 жəне Оңтүстік Қазақстан облысында 16,8 пайызға кеміген. Жалпы, еліміздегі су ресурстарының аумағы 100 текше/шақырымнан астам суды құрайды екен. Соның ішінде 56 пайызға жуығы

Аймаќаралыќ форум – маѕызы зор шара Кеше Орталық коммуникациялар қызметінің ресми өкілі Алтай Əбибуллаев өткізген дəстүрлі брифингте ағымдағы аптаға жоспарланған негізгі шаралар хабарланды. Атап айтар болсақ, аптаның басты ісшарасы 10-11 қарашада Ресейдің Екатеринбург қаласында өтетін Қазақстан мен Ресей арасындағы аймақаралық форум болғалы отыр. Оған екі елдің Президенттері қатысады деп жоспарланған. Осы аптаның еншісіндегі тағы бір айтулы шара – 5-11 қараша аралығында Қы тай Халық Республикасында өтетін Қазақстанның Мəдени күндері. Сонымен қатар, 6 қарашада Бейжіңде Қазақстан Рес пуб ликасының Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар Құл-Мұхаммедтің қатысуымен екі ел арасындағы мəдени-гуманитарлық ынтымақтастық жөніндегі кіші комитеттің 9-шы отырысын өткізу жоспарланған. Ал 6-7 қарашада Алматыда Медициналық-санитарлық алғашқы көмек жөніндегі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы – Біріккен ұлттар ұйымының Балалар қоры – ЮНИСЕФ-тің Алматы декларациясының 35 жылдығына арналған халықаралық конференциясы өтеді. 7 қарашада Астанада

Премьер-Министрдің орынбасары – Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі Əсет Исекешевтің қатысуымен «Геологиялық сала жəне жер қойнауын пайдалану саласы дамуының перспективалары мен негізгі бағыттары» тақырыбында дөңгелек үстел өткізу жоспарланған. Осы күні, сондай-ақ, Астанада «Жаңа Жібек жолы» II халықаралық кө лік-логистикалық бизнес-форумы өтеді. Онымен қоса, дəл осы күні «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ-та Премьер-Министр Серік Ахметов ЭКСПО-2017 Халықаралық мамандандырылған көрмесінің дайындығы мен өткізу жөніндегі Мемлекеттік комиссияның көшпелі отырысын өткізеді. Ал Мəжілісте «Астана ЭКСПО-2017» Халықаралық мамандандырылған көрмесін ұйымдастыру жəне өткізу мəселелері жөніндегі кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасының таныстырылымы өтеді. «Егемен-ақпарат».

немесе 56,6 текше/шақырымы өз аумағымызда қалыптасатын болса, қалған 44 пайызы тыс жерлерден келеді. Барлық судың пайдалануға қалатыны – 42 пайыз (немесе 42,6 текше/шақырым). Осыған орай, жыл сайын елдегі судың жағдайы на, су нысандарының са нитарлық жағдайына қарай оны тұтыну лимиті белгіленіп ке ле ді. Мəселен, экономика салаларында ғы суды пайдалану бо йын ша ли мит 2012 жылы 26,7 текше/ шақырымды құрады. Мұның 18,4 текше/шақырымы іс жүзінде пайдаланылды. Ал суды пайдаланудың басым бөлігі немесе аталған көрсеткіштің 60 пайызы ауыл шаруашылығы саласында тұтынылады. Мəжілістің Аграрлық мəселелер комитетінің төрағасы Ромин Мəдинов жасаған қосымша баяндамасында жер иелерінің жерді пайдаланудағы жауапкершілігі заңмен нақты реттелмегендігіне ерекше назар аудартты. Депутат Төлеген Ибраевтың сұрағына орай берген жауабында министр суармалы жерлерге бақылау мен мониторинг дұрыс жүргізілмегендігін мойындады. Оның айтуынша, осыдан 3-4 жыл бұрын Жер кодексіне өзгерістер енгізілген кезде жер иесі немесе жалға алушы оны пайдаланбаса, онда алып қою нормасы қарастырылғанымен, артынша алынып тасталыпты. Елдің стратегиялық дамуы мен оның азық-түлік қауіпсіздігінің ауқымды міндеттерін жүзеге асыру мақсатында қойылған депу таттардың көптеген сұрақтарына жан-жақты жауап берілді. Жəне де Мəжіліс депутаттары Үкіметке нақты ұсыныстар жасап, оның орындалуы қажеттігін негіздеді.

Осло қаласында Қазақстан Республикасының Норвегия Корольдігіндегі Төтенше жəне өкілетті елшісі Асқар Тəжиев Норвегия Королі V Харальдқа Сенім грамотасын тапсырды, деп хабарлады ҚР СІМ-інің баспасөз қызметі.

Сенім грамотасын тапсырды Ресми салтанат барысында Король қазақстандық дипломатты тағайындаумен құттықтай отырып, кəсіби дипломатия саласында табыстар тіледі. Бұл ретте, мемлекетіміздің даму перспективаларын жоғары бағалай келе, ол Осло қаласында Қазақстан елшілігі мəртебесінің күшеюіне байланысты ризашылығын білдірді. Өз кезегінде, елші Норвегия монархын Қазақстанның əлеуметтік-экономикалық дамуы бойынша ақпаратпен таныстырып, екіжақты ынтымақтастықты, соның ішінде ғылымитехнологиялық, білім беру жəне т.б. салаларда нығайтудың мүмкіндіктерін атап өтті. Норвегияның мəдениет жəне спорт салаларын дамыту бойынша əртүрлі қорларды басқарып жүрген Король Харальд Қазақстанның тарихи мұрасының бай екендігі туралы жəне Астананың 2022 жылы XXIV Қысқы Олимпия ойындарын өткізуіне берген өтініміне байланысты ақпаратты қызығушылықпен қабылдады.

 Жанайқай

Ўя бўзбайды

деген ќазаќ ўрпаєыныѕ жићадшылдыєына жїрек сыздайды Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Ханды да, қараны да ақылымен тоқтата білген Бұқар жырау бабамыз «Тілек» деген жырында «Бірінші тілек тілеңіз: Бір Аллаға жазбасқа. Екінші тілек тілеңіз: Əзəзіл, пасық, залымның тіліне еріп, азбасқа», деп еді. Осы екінші тілекті құлаққа ілмеген, ақша үшін ақылдан адасқан 150 қазақ халқымыздың «Бүлінгеннен бүлдіргі алма» дегеніне қарамай, азғындардың тіліне еріп, оңбай жатқан Сириядан бір-ақ шығып отыр. Үлкендерді былай қойғанда, 30-ға таяу бейкүнə ұл мен қыздың солардың қатарында тұруы жүректі сыздатадыақ. Олар «Алламен кездесуге асықпыз», дейді. Бұл – əзəзілдің сөзі. Теледидардың көрсетуінде қарғадай қыздар қара киіммен тұмшаланып, көздері жылтырап тұрса, ер балалар жаттығып жатыр. Жымиып бір араб тұр. Бір ұл бала «Мына заман өзгерді, аттанатын кез келді, жүректерде иман оянды, найза қанға боялды, біздер шықтық мінеки, мақсат етіп арманды», дейді. Не деген қасіретті сөз. Бұл сөздің бейкүнə баланың жүрегін жарып шықпағаны анық. Үйретушілер, күйретушілер айтқызып отыр. Аттарын өзгертіп, «Қазақи» деп алыпты. Сол азаматтарды теледидардан көрсеткеннен кейін Ақмола облысынан «жиһадқа» кеткен А.Жансеңгіровтің анасының көз жасы алты тарам болып, «Сəбидің не кінəсі бар?» еді деп зар еңірейді. Кезінде көрнекті ғалым Мырзатай Жолдасбеков «Дін – ұстай алсаң қасиетің, ұстай алмасаң қасіретің», деп еді. Мынау сол қасіреттің көрінісі десек, қателеспейміз. Осындай күйге қалай түстік

деген ой мазалайды. Бұл салғырттығымыздан болса керек. Зомбиге ауысып бара жатқан ұрпақтың тағдыры осылайша трагедияға айналып, қиянат жалғаса берсе, ұлттың келешегіне қауіпті. Мұны жұрт болып қолға алмаса, ұлт ұрпағы қор бола беруі кəдік. Сонау замандары ұлтты адал сүю жөнінде Жүсіпбек Аймауытов: «Ұлтшыл жұрт – Жапония. Олардың баласы жасынан ұлтым деп өседі. Есейген соң бар білімін өз жұртының күшеюіне жұмсайды», деген еді. Ал қазақты қайтсем түзеймін деп ащы тіл, улы сиямен өсиет қалдырған Абай күйінген бір тұсында: «Өзі ер жетіп, ата-анасын тұзақтан құтқарарлық бала қазақтан туа ма екен?.. Ондай баланы сендей əке, сенің еліңдей ел асырап өсірер ме екен?..» деген болатын. Бұл – елдіктің алдындағы сөз. Енді, міне, тəуелсіздігімізді алып, ата-бабаның арманы орындалып, Елбасымыз жұртын жұмылдырып отырғанда, мынандай сұрқиялық ойыңды ойрандап, санаңды сарсытады. Жат жердің топырағында жиһадшылдық жасаймыз деп шалыс басып жүрген үлкендерді қойып, айтқанның аузына қарап жүрген бейкүнə ұл мен қыз ертең атамекен, ата-баба, дос-бауыр демей, жатырға шабар жат қылық көрсетпейді дегенге кім кепіл болар екен? Академик Рахманқұл Бердібай айтатын «көзқаман», Əбіш Кекілбайұлы шығармасына арқау еткен «мəңгүрт» осындай ұлт қанынан айырылған сұлбасы бар, сұрқы жоқ топтан шығады емес пе? Ұрпағы осындай қасіретке ұрынғандар үшін бұл, əрине, ауыр. Ал отбасы амандардың: «Өртеніп жатқан өзгенің үйі, өз үйім аман», дей салуы – ұлт үшін апат. Данышпан Абай осындайда айтқан ғой, өзімшілдіктің өкіндірмей қоймайтынын. Мұндай оспадарлық осы 150 қазақпен бітсе,

қане? Бірақ, олардың «ізбасарлары» жоқ деп кім айта алады? Ендеше, «Ауруын жасырғанның өлетінін», жауырды жаба тоқығанның іріпшірімей қоймайтынын ескеріп, діндегі осындай ойранның алдын бүгін алып, бүгін тамырына балта шаппасақ, ертең кеш болары анық. Алла халқымызға аямай жер бергенмен, ұлтымыздың қанат жаюына мүмкіндікті кем етіпті. Зар замандар запыран құстырып, миллиондаған қандастарымызды жер жастандырса, бүгінгі өркениетке бет бұрған дəуірде жүз мыңдаған ұл мен қыз «абортқа» жұтылып кетіп жатыр. Елбасымыз халқымыз санын таяу жылдары 20 миллионға жеткізу қажеттігі жөнінде айтып еді. Бұл осылай кете берсек, орындала ма, орындалмай ма? Мемлекет басшысының жүктемесін жүре тыңдап, жел сөзбен желе жортып өте шығамыз деу түптің түбінде опындырмай қоймайды. Мұндай ауыр жүкті «Əр қазақ – менің жалғызым» (С.Адай) деген ұлт ұлы сезінбесе, Алаш арысы Əлихан Бөкейхановтай: «Хан баласының қазақта қақысы бар еді, қазаққа қызмет етпей қоймаймын!» деп арды ақша жеңген заманда намысын қамшылап, нардай қасқайып тұрып халқына қызмет етпесе, тəуелсіздік тағдыры қалай болады? Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың «Мəңгілік Ел» идеясын қалай іске асыра аламыз? Осы күнді аңсап кеткен миллиондардың үміт-сенімін ақтадық деп ертең айта аламыз ба? Ендеше, ел болған тұстағы ұрпақтың бүгінгі тағдыры, кемел-келешегі əрқай сымыздың мойнымыздағы бесбатпан жүк екенін ойлы қазақ, дүниесі түгел қазақ ойлауы керек. Ел ішіне кірген алалықтан оңған жұрт жер бетінде жоқ. Соны ерте түсінген атам қазақ атамзаманда «Алтау ала болса, ауыздағы кетеді, төртеу түгел болса, төбедегі келеді» деген. Жартыкеш теңдікті місе тұтқан Міржақып Дулатов: «Азаттық таңы атты. Тілекке құдай жеткізді, күні кеше құл едік, енді, міне, теңелдік. Қам көңілде қаяудан арман қалған жоқ. Ұл, қыз демей, баланы оқыт, қазақ!», деп еді. Бүтін теңдікке қол жеткенде ұрпақтың азғындауына жол берсек, онда алдыңғы толқынның кінəсі мен күнəсі ешқашан ақталуға да, ақтап алуға да келе қоймас.

Төрткүл дүниені тамсандырған халықаралық көрмелер тарихында төртінші рет өткен ЭКСПО 1867 жылы Парижде болды. Бұл ЭКСПО-ның Францияда екінші рет өтуі еді. Осыған дейін айтып өткеніміздей, мұндай əлемдік деңгейдегі көрме Парижде алғаш 1855 жылы өткізілген болатын. Екі көрме де Наполеон III кезінде ұйымдастырылды. Бұл Францияда бірқатар демократия орнап, елдің экономикасын, өндірісін дамытуға жаңаша бетбұрыс басталған шақ еді.

Жер несібесі – халыќ игілігіне

ЭКСПО шежіресі: Париж, 1867 жыл

Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

1867 жылғы ЭКСПО Париждің Марсово алқабында орналасты. Көрмені 11 сəуір күні император Наполеон ІІІ-тің өзі ашып берді. Шара алты-жеті айға созылды. Оған осы аралықта 10 миллионға жуық адам келіп, көрген екен. Олардың арасында ең танымал тұлғалар, мемлекет қайраткерлері де болды. Мəселен, Португалия патшайымы Мария Пиа Савойская, Швеция ханзадасы Оскар, Бельгия королі Леопольд II жəне оның əйелі Мария-Генриетта, орыс патшасы Александр II, түрік сұлтаны Абдулазиз, жапон ханзадасы Токугава Акитаке, Отто фон Бисмарктер көрмені тамашалаған. Марсово алқабындағы ЭКСПОның жалпы аумағы 50 гектарды алып жатты. Сондай-ақ, ол Марсоводан асып Бийянкур жəне Сеген аралдарын қамтыды. Ал көрмені өткізуге қаржы көзі негізінен мемлекеттік бюджеттен, одан қалды жазылу арқылы жиналған қаражаттан құралды. Марово алқабында негізгі құрылыс 1865 жылы басталыпты. Құрылыстың жобасының авторы, инженер Жан-Батист Кранц жəне архитектор Леопольд Харди. Көрмедегі басты павильон 490х380 метр дөңес формада болды, оның жалпы аумағы – 146 мың шаршы метр. Ол темірден жəне шыныдан жасалды. Құрылысшылар көздің жауын алған ғажайып нысан, басты павильон құрылысын бар болғаны екі жылда аяқтапты. Құрылысқа барлығы 1626 мың жұмыскер қатысыпты. Бас павильонның жан-жағында 16 жолақ аллеямен бөлінген 7 галерея шоғырланды. Ол дөңес павильонды негізгі көрме алаңынан бөліп тұрды. Сыртқы гале реяда көбіне дəмхана жəне мейрамханалар орналасты. Ал ішінде көне заманғы грек храмдары, түрік моншалары, романдық стильдегі шіркеулер, готикалық ғимараттар болды. Басты ғимарат саябақта орналасқан болатын. Мұның маңайында 200 нысан, оның ішінде түрлі елдердің ұлттық 24 павильоны болды. Ал ауылшаруашылық бөлімі Сена ағысының төменгі жағындағы Бийянкур жəне Сеген аралдарында орналасты. Бұл жер жағалай орналасқан ферма сияқты кейіпте еді. Онда жер өңдеу, ауыл шаруашылығына байланысты түрлі əдіс-тəсілдер көрсетілді. Мəселен, ірімшік, май, нан, сұйық май, шұжық, арақ-шарап жасау, көбік, зығыр өңдеу, себеттер жасау, кірпіш құю жəне тағы басқа нəрселердің жасалу, өндірілу əдіс-тəсілдері іс жүзінде көрсетіліп жатты. Көрменің дайындығына бүкіл Францияның бетке ұстарлары мен атқа мінерлері толықтай атсалысты. Шараның басталуына дейін Париждің жолнұсқасы жасалды. Оны жасауға əйгілі жазушылар В.Гюго, Т.Готье, А.Дюма, Э.Ренан, Ш.-О.Сент-Бев сынды тұлғалар қатысты. Көрменің ашылуына арнайы жазылған Дж. Россинидің «Наполеон III жəне оның халқына ода» деген туындысы шараның басты əнұранына айналды. Көрме жұмысына қатысушылар құрамы оның алдыңғы көрмелерге қарағанда айтарлықтай өзгерген жоқ. Барлығы əлемнің түкпіртүкпірінен 50226 адам қатысты. Оның 15055-і Франция жəне

оның қол астындағы елдерден еді. Көрмеге қойылған француздық жəдігерлер шамамен 63,5 мың шаршы метрді алып жатты. Ал екінші орынды (басты алаңдағы 21 мың шаршы метрде орналасқан 6176 жəдігерімен) Англия иемденді. 1867 жылғы көрменің алдыңғыларынан айырмашылығы – онда арнайы тақырыптық павильондардың болуы. Айталық, «Тəрбие, жұмыс жəне жұмысшы қауымның хал-ахуалы», «Құрылыс мəдениеті», «Бақша егу» сияқты атаулармен 95 сыныпқа бөлінген барлығы 10 тақырыптық топ жасақталды. Басты мазмұн егін шаруашылығы жəне еңбек тарихы болатын. Негізінен, «табиғат байлығы игеріліп, жер несібесі халық игілігіне жарауы тиіс» деген ұранмен үндесті. Көрмеге келушілер назарына экономика мен сауданың өсу толқынында туындаған өндірістік жаңалықтар ұсынылды. Мұнда ең бастысы, ғылымға ерекше көңіл бөлінді. Арнайы орындарда ғылыми дəрістер оқылып, жариялы түрде тəжірибе алмасылды.

рельсі бессемер болаттан жасалыпты. Көрмеде сондай-ақ, қаружа рақ экспонаттары көп болды. Ал Крупптың салмағы 90 тонналық зеңбірегі бүкіл əлемді таңғалдырды. Сол үшін оған император Наполеон ІІІ легионның Құрметті офицері атағын берді. Көрмеде жоғары баға алған, гран-при мен 100 мың франкты иеленген өнертапқыш, химик Август Вильгельм Гофман болды. Ол бұл сыйлықты таскөмір смоласын өндіру жəне синтетикалық бояғыштар шығаруды ойлап тапқаны үшін алды. Сондай-ақ, орыс академигі Борис Якобтың гальванотехникасы да жоғары бағаланды. Ал ғалымдар Николаусо Отто жəне Ойгено Лангено іштен жанатын қозғалтқыш ойлап тапқандары жөнінде жаңалық ұсынып, көрме көрермендерінің зор ықыласына бөленді. Бұл көрменің тағы бір жаңалығы ауыр қара металл түрінде түйіршік күйімен жатқан уран болды. Ал мұның бəрі 1867 жылғы ЭКСПО-ның ғажайып жетістіктері саналады.

Ғылыми жетістіктің түрлі құралжабдықтары, бұйымдары қойылды. Табиғатты зерттеушілердің қызығушылығынан туындаған жаңалықтар жарыққа шықты. Жер өңдеу, егін шаруашылығына қажетті ойлап табылған жаңа техникалар, мəселен, электр қуатымен жұмыс істейтін шамдар, суасты кабельдері, гидравликалық лифтер, шар тəрізді болттар, механикалық қамыр илегіш, телеграфтық Хьюга аппараты да осы көрменің жемісі болды. Əсіресе, жер өңдейтін түрлі құралдар ойлап табуға аталмыш көрменің ғылыми жетістігі зор əсерін тигізді десе болатындай. Тағы бір айта кетерлігі, аталмыш көрмеге қатысушы елдердің арнайы ұлттық павильондары жасалды. Бұл – 1867 жылғы ЭКСПОның осыған дейінгі көрмелерден тағы бір ерекшелігі саналады. Көрме көрермендері Тиролдың «деревнясын», орыстың «избасын», Египеттің керуен-сарайын, шығыс мұнараларын, түріктің моншасын, Қытайдың театрын, ағылшындардың «коттеджін», америкалықтардың «ранчосын», голландықтардың «фермасын» жəне римдіктердің «үңгірлерін» тамашалады. 1867 жылғы ЭКСПО-ның өндіріс саласындағы ең жоғары жетіс тіктерінің бірі – салмағы 38,4 тоннаны құраған германдық Крупптың болат кесегін айтуға болады. Пьера Мартенаның əдістəсілімен жасалған бұл металдың

Сонымен қоса, «Египет паркінде» Огюст Мариет өзінің археологиялық заттарын көрсетсе, «Еңбек тарихы галереясында» Жак Буше де Перттің зерттеп, қазбадан тапқан ықылым заманғы ең алғашқы еңбек құралы тұрды. Орыс химигі Дмитрий Менделеевтің өнер жəне этнографиялық бұйымдары павильондағы көп орынды алып, көрмені тамашалаушыларды тамсандырды. Иə, бұл бізден екі ғасыр бұрын болған халықаралық көрменің ғажайыптары. Ал қазір жиырма бірінші ғасыр – ғылым мен техниканың дамыған заманы. Бүгінгі жетістіктерімізге сол дəуірлерде ашылған ғылыми жаңалықтар бастау болғанына ешкім дау айта алмас. Ендеше, елімізде өткелі отырған ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесінің де талай жаңалыққа себеп болып, əлем экономикасының, жаһан ғылымының жетістігін үстеп, адамзат өмірінің қолайлылығын арттыра түсеріне əсері боларына сенім зор. Сонау замандардың өзінде осынша абырой-атақпен, зор салтанатпен өтіп, бүкіл əлем елдерінің басты шарасына айналған ЭКСПО тарихына көз жүгірте отырып мұндай шараның араға ғасырлар салып біздің елімізде, Қазақстан даласында өтуі зор жауапкершілік, үлкен абырой екенін аңғару қиын емес. Енді, біздің елде де бұл шара осындай биік беделмен, аса зор абыроймен өтсе деген тілектеміз.


 Қазақстан Судьяларының VІ съезі қарсаңында

 Дінің тұрсын дін аман

Аќиќаттан ажырамайыќ

(Соңы. Басы 1-бетте). Орыс тілді тұрғындар қазақ тіліндегі бұқаралық ақпарат құралдарында көтерілетін мəселелерге қызықпайды, сондықтан да хабарсыз. Əрине, тілді таңдау адамдардың жеке басының мүдделеріне байланысты. Яғни, адамдар қызметінің, мансабының өсуін, тағы басқа талаптарын қамтамасыз ететін тілді таңдайды. Нарықтың заңы, соның ішінде тілдер нарығының талабы да осындай. Біз орыс тілді қоғамда өмір сүрудеміз. Біз дүкенде, кинотеатрда, ойын-сауық, спорт кешендерінде тек осы тілді пайдаланамыз. Демек, қазақ тіліне деген сұраныс та, қажеттілік те, мұқтаждық та жоқ. Тілдің иесі, өз мұрагері – қазақтар сөйлемесе, оның қайта түлеуі мүмкін бе? Тілді қолдану барысында ғана, яғни сөйлеу тілі арқылы адамдардың бір-бірімен қарым-қатынас жасауы арқылы байланысқа түсетіні ақиқат. Сондықтан бүгінгі күні тіл саясатын асқан көрегендікпен жүргізу – мемлекетіміздің қалыптасуын жəне оның қауіпсіздігін жүйелі түрде жүргізудің басты шарты. Тіл саясатын жүргізу дегеніміз – мемлекетке атау берген, сол елдің көпшілігін құрайтын ұлттың мүддесін қорғау, саны басым ұлтпен санасу. Мемлекеттік тіл деген түсінік, менің пайымдауым ша, сол мемлекеттегі ресми шаралар, ұлтаралық жəне қоғамдық қарым-қатынастың барлық аясындағы

немесе дəстїрлі діни ќўндылыќтар мен кґзќарастар ќайшылыєы неде? Адамзатты ежелгі заманнан өзінің ертеңіне ұластырып, небір өткелектерден аман алып келе жатқан ізгілік құндылықтары екендігі сөзсіз. Ал сол адами ізгіліктің алтын арқауы – имандылық жібі үзілген жерде тоқырау да басталатындығы анық. Онда қарама-қайшылық, пікір ал шақ тығы туындап бірліктің ша ңы рағы шайқала бастайды. Діни бірлік болмайынша ұлттық бірлік болмайтыны тағы белгілі. Демек, дінді саясатқа айналдырып, өз пайдасына жаратқысы келетіндер мен экстремистік ниеттегі діни ағымдар пайда бола бастаған бүгінгі кезде, дінаралық татулықты сақтау – басты мақсат. Бұл орайда, Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев: «Дін – халық даналығының, мəдениеті мен салт-дəстүрлерінің шырақшысы», деп ізгіліктің өміршеңдігін алға тартты. Сөйтіп діннің ұстараның жүзіндей нəзік нəрсе екенін, бұл салада жаза басуға болмайтынын, себебі, адамның санасында діни жəне ұлттық сезімдер əрдайым тығыз астасып жататынын ескертті. Алайда байқасаңыз, соңғы кездері елімізде дəстүрлі діни нанымдарымыз бен салтымызға сіңген көзқарастарға үйлеспейтін əртүрлі пікірлер мен ұста нымдар пайда бола бастады. Бұл өз кезегінде ұлттық құндылықтарымызға да өзінің кері əсерін тигізуде. Алғашқы кездері бірқатар данышпансыған діндарларға періштедей сеніп, солардан қалмай үйреніп, діндар болғанның жөні

пайғамбардың өмірінен үлгі алуы тиіс. Өйткені, Мұхаммед пай ғамбар (с.а.у.) сенімді хадисінде: «Қорқытпаңдар сүйіншілеңдер, ауырлатпаңдар жеңілдетіңдер» – дейді. Ендеше, ана жоғарыдағылар секілді мұсылмандарды сен тозаққа барасың, сенің істеп жүргенің ширк (Аллаға серік қосу, күпірлік) деп құдайдың өкілеттілігін өз қолда рына алып жүргендерді қалай түсінуге болады? Ал таразының екінші бір басында дəстүрлі исламды уағыздаймыз, біздің ата-бабаларымыз зікір салған, ең маңыздысы сол, намаздың да басқа құлшы лықтардың да төресі зікір деп, асыра сілтеп жүргендер тұр. Біреуіне ұнамасаң сопы дейді, екін шісіне ұнамасаң сəлəф, уахабшы, «қысқабалақ» дейді. Сонда шынайы бауырмалшылдық пен сүйіспеншілікті уағыздайтын, пайғамбар «үмметім» деп мақтанатын, біреудің ала жібін аттамайтын, «Ең жақсы мұсылман – басқаларға аузымен жəне қолымен зиян келтірмейтін» (хадис) мұсылмандар қайда?! Оларша жоқ па? Демек, соңғы кездері халқымыздың ішіне іріткі салып жүргендердің ісі де, ойы да ешқашан біздің мүддемізге сай келмейді екен, оларда діни мүддеден гөрі саяси мүдде басым. Сондықтан елдің, ұлттың, халық тың тұтастығын сақтап қалуды ойлаған ата-бабамызды емес, керісінше өздерін ғана ақылды санайтын дін үйретушілерден сақтану қажет. Ал біле білсеңіз, Ибн Таймия (Ахмет Такиуддин) Х. 661 жылы Харранда дүниеге келген. Ханбали мазхабының факихы. Сол кезде Ашари бағыты суннаға ең жақын

осы деп жаппай дінге ұмтылу үрдісі жүрді. Кейіннен ғой, жылтырағанның барлығының алтын емес екендігіне көзіміз жете бастағаны. Бірақ уақыт өз ізін салады екен. Əрине қазақ халқы үшін дəстүрлі дін ретінде исламның құндылықтары күнделікті өмірде өз орнын ойып тұрып алғаны белгілі. Алайда, қазіргі күні осы ежел ден халқымыз дəріптеп, құрметтеген асыл дінімізге де күдікпен қарайтындар баршылық. Жоғарыда айтқанымыздай, алғашқы кездері дін адамдары мен діни кітаптарды көргенде қуана да, құрметтей де қарасақ, қазір үмітімізден күдігіміз басым түседі. Бұған себеп те жоқ емес. Жасыратыны жоқ, соңғы кездері бүйректен сирақ шығарып, діни реформа жасағысы келетін топтар пайда бола бастады. Олардың айтуы бойынша, ғасыр лар бойы ата-бабаларымыз үзбей ұстанып, діни-рухани қажеттілігімізді атқарып келген дəстүрлі ислам қағидаттары дұрыс емес секілді. Пайғамбарға тарихи тұрғыдан жақын өмір сүріп, бізден гөрі дінге, құдайға адалырақ болған, өзгенің емес, алдымен өз қателігіне баса назар аударған аталарымыз теріс жолда болған көрінеді. Құдайға серік қосып, күпірлікке түсіпті! Таза исламды кейінгі «ақылдылар» ғана ойлап тауыпты. Қазақстан исламы бидғатқа толып кетіпті. Оны тазалау керек екен, дейді. Енді мұны қалай түсінуге болады? Нағыз мұсылман адам қашанда сабырлы да салмақты болуы керек. Екіншіден, біреуге қарсы кəпір, күнəкар деген сөздерді ойланып қолданғаны жөн. Тіпті өздерін нағыз сүннетпен жүреміз деушілердің өзі де, алдымен,

бағыт болып саналды. Тіпті, атақты крест жорықтарына тойтарыс беруші Салахаддин Аюбидің өзі де осы бағытта болған дейді. Бірақ Ашари бағыты көбіне логика мен философияға көңіл бөлгендіктен кейбір Ханбалилар оларға қарсы шықты. Олардың арасында Ибн Таймия да бар еді. Сол кездегі Моңғол шапқыншылығына қарсы ол михрабтан түсіп, соғыс алаңына араласқаннан кейін оның беделі арта түсті. ХІІ ғасырда Мұхаммед б. Абдулуаххаб (1703-1787) Ибн Тай мияның сенім жəне фиқхқа қатысты кітаптарын зерттеп, оны таратуды бастайды. Сауд Арабиясының патша əулетінің атасы Мұхаммед б. Сауд (1766 ж. қайтыс болған) Мұхаммед б. Абдулуаххаб болатын. Бұл кісі өте жауынгер болғандықтан Ибн Таймияның көзқарастарын тарату жолында соғысуға дейін барған. Өйткені, ол бұл ісін сунна деп бағалаған. Оның саяси мүддесі мен діни мазхабты қолдау мүддесі қабысып жатты. Сунна бойынша қабірге зиярат ету көзқарасын қалыптастырып, шииттердің мешіттерін қиратып, мешіттерге мұнара салуға, намаздан кейін тасбих қолдануға тыйым салынған. Барлық нəрсе нің исламның алғашқы уақытындағыдай қарапайым болуын қалап, айналасындағыларға уағыздай бастайды. Қазір де Ибн Таймияның жақтастары мұсылман елдерінде қайтадан көбейе бастады. Алайда, сенімі үшін жəбірлеу исламда адамға жасалған зұлымдық болып табылатындықтан, Ислам дінінің таралу барысында ешбір діннің өкілдері өлтіріліп, құлшылық жасайтын орындары талқандалмағандығы тарихи шындық. Сонымен қатар, Ислам діні

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Сот ісін жїргізудегі олќылыќтар кездесулер тек қана сол мемлекеттік тілде кедергісіз өткізілуі тиіс деген сөз. Мемлекеттік тілдің ресми функциясы сол тілдің өзінде болуы тиіс. Ұлтаралық қарым-қатынас тілі де тек мемлекеттік тіл болғаны жөн. Сонда ғана «Тіл туралы» заңда көрсетілген «Қазақстан халқын топтастырудың аса маңызды факторы» болып табылатын мемлекеттік тілді меңгерудің сұранысына, мемлекеттік тілді білу қажеттілігіне, тілдік орта қалыптастырудың алғышарттарына қол жеткізетін боламыз. Мемлекеттік тіл – ерекше рухани құндылық. Қазіргі қолданыстағы Қылмыстық іс жүргiзу кодексінің 30-бабына, Азаматтық іс жүргiзу кодексінің 14-бабына сəйкес «Қазақстан Республикасында қылмыстық жəне азаматтық сот ici мемлекеттiк тiлде жүргiзiледi. Ал қажет болған жағдайда сот iсiнде мемлекеттік тiлмен қатар орыс тiлі жəне басқа тiлдер қолданылады» делінген. Заңның басты қасиеті оның басқа нормативтiк актiлерден жоғары екендiгiнде жəне қалай оқылса солай қолданылуға жататындығында. Егер заңның мəтініне зер салып қарасақ, мемлекетiмiзде сот ici мемлекеттiк тілде, яғни қазақ тiлiнде жүргiзiлуге тиiс. Мемлекеттiк тiлмен бiрге орыс жəне басқа тiлдер қолданылуы мүмкін. Онда да қажет болған жағдайда ғана. Сот iciн мемлекеттiк тiлде жүргiзу жəне қажет болған жағдайда басқа тiлдердi қолдану түсініктерін теңестіріп қарауға болмайды. Сондықтан да бiз, Қазақстанда сот iciн жүргiзу тiлi мемлекеттік тіл – қазақ тiлi деп анық айтуымыз керек. Ресейдің Қылмыстық іс жүргiзу кодексінің 18-бабында: «Қылмыстық сот iciн жүргiзу орыс тiлiнде, сонымен қатар, оның құрамына кіретін республикалардың мемлекеттiк тiлдерiнде жүргiзiледi» делiнген. Демек, Ресейде сот ici орыс жəне құрамына кіретін басқа республикалардың тiлiнде жүргiзiледi. Бұл даусыз. Себебi, Ресей Федеративтiк Республика. Кешегі Кеңес Одағының құрамынан шыққан Украина, Өзбекстан, Тəжікстан, Молдова сияқты мемлекеттердің қылмыстық істер жүргізу кодекстерінде сот ісінің тек мемлекеттік тілде жүргізілетіні, сот ісі жүргізілетін тілді білмейтіндер аудармашымен қамтамасыз етілетіні бекітілген. Ал біздің мемлекетімізде неге қылмыстық iстердi тергеу жəне сотта қарау мемлекеттік тілде емес, негiзiнен қажет болған жағдайда қолданылатын орыс тiлiнде осы күнге дейiн жүргізіліп келе жатыр?! Неге сот ici мемлекеттік тiлде жүргiзiледi деген заңның талабын басқаша түсiндiруге тырысамыз? Оған, менің ойымша, төмендегi жағдайлар əсер етуде. Бiрiншi жағдай. Қазақстан Республикасы Қылмыстық іс жүргiзу кодексінің 30-бабының жəне Азаматтық іс жүргiзу кодексінің 14-бабының мəтінінде орын алған iшкi қайшылықтар. Аталған баптардың бiрiншi бөлiгi сот ici мемлекеттік тiлде жүргiзiлетiндiгiн көрсетсе, екiншi бөлiгi бiрiншi бөліктің маңызын жоятын нормалардан тұрады. Қылмыстық іс жүргiзу кодексінің аталған бабының бірінші бөлігінде «Қазақстан Республикасында қылмыстық сот iсiн жүргiзу мемлекеттік тiлде жүргiзiледi, ал қажет болған жағдайда сот iсiнде мемлекеттік тiлмен бiрдей орыс тілі немесе басқа да тiлдер қолданылады», деп көрсетілген. Сонымен қатар, қылмыстық іс жүргізу заңы қылмыстық iс жүргiзiлген тiлдi бiлмейтiн немесе жеткiлiктi бiлмейтiн тараптарға сотта өзiнiң ана тілінде немесе олар бiлетiн басқа тiлде өтiнiш жасауға, түсiнiк жəне айғақтар беруге, өтiнiш бiлдiруге, шағым жасауға, iстiң материалдарымен танысуға, сөйлеу, аудармашының қызметiн тегiн пайдалану, қылмыстық сот iсiн жүргiзуге қатысушы адамдарға олар үшiн заң күшiмен қажеттi iстiң басқа тiлде жазылған материалдарын қылмыстық сот iсiн жүргiзу тіліне аударуды тегiн қамтамасыз етілуін бекіткен. Заңның бұл нормалары сот ісін жүргізудің тілге байланысты қағидаттарының орындалуын толық қамтамасыз ете алады. Бұл дау тудырмайды. Алайда, аталған баптың екiншi бөлiгiнде қылмыстық процесті жүргізетін орган істі орыс тілінде немесе өзге тілдерде жүргізу қажет болған жағдайда сот ісін жүргізу тілі туралы дəлелді қаулы шығарады деп көрсетiлген норма бірінші бөлігіндегі сот ісінің мемлекеттік тілде жүргізілетіні туралы нормасын басқаша түсіндіруге əкеп соғады. Себебі, осы екінші бөлімдегі нормалар арқылы заң шығарушы орган сот iciн жүргiзу тiлiн процестi жүргiзушi органның таңдауына берген. Бұдан туатын қорытынды: Заңның өзі сот iciн орыс тілінде

5

www.egemen.kz

5 қараша 2013 жыл

жүргізуге жол ашып тұр. Қажетті жағдайда қолданылатын орыс тілін кез келген тергеуші өзінің қаулысымен сот ісін жүргізетін тілге айналдырып жібере алады. Бұл қылмыстық процестерде мемлекеттік тілдің мəртебесін көтеруге ықпал етеді деп айту қиын. Екiншi жағдай, сот ісін органның кейбір қызметкерлерінің мемлекеттік тiлдi жете бiлмеуiнен гөрі қазақ тілінде іс жүргізуге төселмеуінде. Қылмыстық істердің мемлекеттік тiлде жүргiзiлуi Қылмыстық іс жүргізу кодексінің істі мемлекеттік тілде жүргізуге байланысты талабына емес, сонымен бірге судьяның, прокурордың, тергеушінің мемлекеттік тiлдi бiлу дəрежесіне байланысты екенін айтуымыз керек. Мемлекеттік тiлдi бiлмейтiн тергеушi, мұндай тергеушілер еліміздің барлық өңірінде кездеседі, қазақтардан орыс тілін жақсы білемін, аудармашыны қажет етпеймін деген арыз жазғызып алады да, қылмыстық істі орыс тiлiнде жүргiзедi, сондықтан да судья істі орысша қарайды. Заңда көрсетiлген орыс тiлiн қажет болғанда қолдану мүмкіндігі мемлекеттік тiлдi білмейтін cyдья мен тергеуші үшін тіптен қолайлы. Аталған жағдайлардың салдарынан республикамызда мемлекеттік тілде сот істерін қараудың қазіргі жағдайы бұдан бес жыл бұрынғы көрсеткіштерден асып, жақсарып кете қойған жоқ. Жоғарғы Сотта жинақталған мəліметтер бойынша 2008-2009 жылдары жалпы республика көлемінде қазақ тілінде қаралған сот істерінің саны 25,3 пайызды құраған екен. Ал 2012 жыл мен 2013 жылдың бірінші жартысындағы мемлекеттік тілде сот ісін қарау 25-27 пайыз болыпты. Сот істерін мемлекеттік тілде қараудың ең төмен көрсеткіштері Солтүстік Қазақстан облысы (2,3%), Павлодар облысы (0,9%), Ақмола облысы (1,6%), Алматы қаласы (3,6%), Қостанай облысы (3,5%) жəне Астана қаласы (5,8%) соттарынан анық байқалады. Бұл көрсеткіштер тек соттарда ғана тілге байланысты заң талаптары орындалмай отыр деген сөз емес. Сотқа келіп түскен қылмыстық іс қай тілде тергелсе сол тілде сотта қаралады. Соттар сот ісін жүргізу тілін өзгертпейді. Республика судьяларының мемлекеттік тілде істерді қарау əлеуетіне келетін болсақ, қазіргі уақытта қызмет істеп жүрген судьялардың 80 пайыздан астамы сот істерін мемлекеттік тілде қарай алады. Облыстарда халық сотқа мемлекеттік тілде жүгінген болса немесе уəкілетті органдар тергеуді мемлекеттік тілде жүргізсе, барлық өңірлерде сот істерін мемлекеттік тілде жүргізуге толық мүмкіндік бар. Демек, сот ісін мемлекеттік тілде жүргізу анықтама немесе тергеу жүргізетін құқық қорғау органдарына, атап айтқанда, Ішкі істер министрлігіне, қаржы полициясына жəне қадағалаушы орган прокуратураға, осы органдардың басшыларына тікелей байланысты екенін ұмытпауымыз керек. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев «Біздің міндетіміз – 2017 жылға қарай мемлекеттік тілді білетін қазақстандықтар санын 80 пайызға дейін жеткізу. Ал 2025 жылға қарай олар кемінде 95 пайызды құрауы тиіс», деп нақты атап көрсетті. Демек, мемлекеттік тілді дамытудың жолын көрсетті. Алайда, Елбасының осы тапсырмасын жəне қазір елімізде демографиялық жағдайымыз түзеліп, мемлекетті құраушы ұлттың саны 70 пайызға көтерілгенін, мемлекеттік тілдің қолдану аясы күннен-күнге кеңейіп, мəртебесі көтеріліп, толыққанды тілге айнала бастағанын қылмыстық істер жүргізу кодексінің жобасын дайындап жатқан Бас Прокуратура ескермеген. Осы сөзім дəлелді болу үшін қылмыстық істер жүргізу кодексі жаңа жобасының мемлекеттік тілге байланысты 30-бабын келтірейін: «30-бап. Қылмыстық сот iсiн жүргiзу тілі. 1. Қазақстан Республикасында қылмыстық сот iсiн жүргiзу мемлекеттік тiлде жүргiзiледi, ал қажет болған жағдайда сот iсiнде мемлекеттік тiлмен бiрдей орыс тілі немесе басқа да тiлдер қолданылады. 2. Қылмыстық процесті жүргізетін орган істі орыс тілінде немесе өзге тілдерде жүргізу қажет болған жағдайда сот ісін жүргізу тілін өзгерту туралы дəлелді қаулы шығарады. 3. Iс бойынша iс жүргiзiлген тiлдi бiлмейтiн немесе жеткiлiктi бiлмейтiн iске қатысушы адамдарға сотта өзiнiң ана тілінде немесе олар бiлетiн басқа тiлде өтiнiш жасау, түсiнiк жəне айғақтар беру, өтiнiш бiлдiру, шағым жасау, iстiң материалдарымен танысу, сөйлеу, осы Кодексте белгiленген тəртiппен аудармашының

қызметiн тегiн пайдалану құқығы түсiндiрiледi жəне қамтамасыз етiледi. 4. Қылмыстық сот iсiн жүргiзуге қатысушы адамдарға олар үшiн заң күшiмен қажеттi iстiң басқа тiлде жазылған материалдарын қылмыстық сот iсiн жүргiзу тіліне аудару тегiн қамтамасыз етiледi. Сот процесiне қатысушы адамдарға соттағы айтылғандардың басқа тiлде болған бөлiгiнiң сот iсiн жүргiзу тіліне аудармасы тегiн қамтамасыз етiледi. 5. Қылмыстық процестi жүргiзушi органдар процеске қатысушыларға осы Кодекске сəйкес оларға сот iсiн жүргiзу тілінде тапсырылуы тиiс құжаттарды тапсырады. Бұл ретте қылмыстық сот iсiн жүргiзу тілін бiлмейтiн адамдар үшiн сот iсiн жүргiзудiң осы адамдар таңдаған тілінде жазылған құжаттарының куəландырылған көшiрмесi қоса берiледi». Қолданыстағы қылмыстық істер жүргізу кодексіндегі тілге байланысты нормалармен салыстырып қарасаңыз жобаның авторлары тілге байланысты ешқандай жаңа талаптар енгізбегенін бірден байқайсыз. Қолданыстағы кодекстің мемлекеттік тілге байланысты нормаларын еш өзгертпей сол қалпында бере салған. Қылмыстық істер жүргізу кодексінің жаңа жобасы қабылданған жағдайда оның талай ондаған жылдар бойы қолданылатынын ескерсек, егер Парламентте Қылмыстық істер жүргізу кодексінің 30-бабы осы қалпында қабылданатын болса, мемлекеттік тіл жағдайы сол «баяғы жартас бір жартас» күйінде қалайын деп отыр. Оның үстіне қазір ғаламторда жүрген қылмыстық істер жүргізу, Қылмыстық жəне Қылмыстық атқару кодекстерінің жаңа жобаларының əлі мемлекеттік тілдегі мəтіні жоқ екенін айтқан жөн. Жобалардың авторлары оларды мемлекеттік тілге аударуды да, мемлекеттік тілде талқылауды да, жөн көрмеген. Осы айтылғандардан туындайтын қорытынды – мемлекеттік тілге деген өгей көзқарасты өзге емес өзіміз қалыптастырып отырғанымыз ақиқат. Негізі заңдар орыс тілінде жазылып, қазақ тіліне аударылады. Біз неліктен орыс тіліне сүйенеміз, өйткені ыңғайлы, түсінікті. Қабылданып жатқан заңдардың, Үкіметтің қаулы-қарарларын қазақ тіліндегі мəтінінің кейбір нормаларын орыс тіліндегі мəтінімен салыстырмай түсіне алмайсыз. Басқа құқықтық актілерді айтпайақ, өзіміз жүгініп отырған Қылмыстық істер жүргізу кодексін алайық. Қолданыстағы осы Кодекстің 37-бабы «Іс жүргізуді болдырмайтын жағдайлар» деп аталады. Осы бапта қылмыстық істі қозғауға болмайтын, ал қозғалған қылмыстық іс тоқтатылуға тиіс жағдайларға «егер ол жасаған əрекет үшін жаза қолдануды жойса, рақымшылық ету актісінің салдары да»(ҚІЖК-нің 37-бабының 1-бөлігінің 3-тармағы) жатқызылған. Осыны оқып көріңіз, бұл сөйлемнің нені меңзеп отырғанын қарапайым адам емес, заңгердің де түсінуі неғайбіл. Ал орыс тіліндегі мəтініне көз жүгіртсек, онда рақымшылық ету заңына байланысты жасаған қылмыстық əрекет үшін жазадан босатылса қылмыстық істің қысқартылатынын түсінуге болады. Оның үстіне рақымшылық туралы заң əрекет үшін жазаны жоймайды, жазадан босатады. Рақымшылық заңына байланысты қылмыстық іс тоқтатылмайды. Қылмыстық іс қысқартылады. Қазақ тіліндегі аудармасының дұрыс емес екендігін біле тұра үндемейміз, оны дұрыстауға, көмектесуге тырыспаймыз. Бұл тілге деген немқұрайлықты көрсетпей ме?! Демек, қызметте жүрген көбімізге бəрібір болғаны ғой? Осыдан бір ғасырдай бұрын Алаштың ұлы қайраткері Халел Досмұхамедұлы: «Елдің тілі бұзылуына, ең алдымен, оқығандар себеп болады. Бұлар жат əсерлерге бағынғыш келіп, ана тілін өзгертуге жолбасшы болады» – деп үлкен көрегендік жасапты. Расында да, бүгін мемлекеттік тіліміз өзінің мəртебелі биігіне жете алмай жатса, бұған «айрықша үлес» қосып жатқандар осы оқыған, көзі ашық өздеріміз емеспіз бе?! Абай атамыз: «Қазақты түзеу үшін екі-ақ нəрсе керек, əуелі бек – зор өкімет жəне қолында жарлығы бар кісі» – деген екен. Сот ісін мемлекеттік тілде жүргізу тек соттардың жұмысы емес, бұл өзекті мəселеге Ішкі істер министрлігінің, Қаржы полициясының басшылары жəне Бас Прокуратура баса назар аударулары керек. Егер осы аталған органдардың басшылары қазақ тілінің қоғамдағы рөлін жоғары қойса, сонда ғана осы органдарда жұмыс істеп жүрген қазақтар қазақпен қазақша сөйлесер еді, сот ісін жүргізу толыққанды қазақ тіліне ауыса бастаған болар еді.

дінді жамылып басқаларға қоқан-лоқы көрсетуге де рұқсат бермейді. Сондықтан ешкімнің басқа біреудің сеніміне араласуына хақысы жоқ. Тек қана діни наным бойынша теріс жолда жүрген адамдарды дұрыс жолға бейбіт түрде жəне жылы сөзбен шақыру уағыздалады. Мұхаммед пайғамбар бір сөзінде: «Мен де сендер сияқты бір адаммын. Дінге байланысты бір нəрсе айтсам, оны алыңдар. Бірақ өз көзқарасымнан бір нəрсе бұйыратын болсам, адам болғаным үшін дұрыс айтуым да мүмкін, қателесуім де мүмкін», – деген екен. Бұл дұрыс деп қабылдасаңдар алыңдар, ал қате деп санасаңдар алмаңдар деген пікірге келеді. Бұдан шығатын қор ытынды, Пайғамбардың өзі қателесуі мүмкін болса, басқа өздерін діндармын деп есептей тін адамдардың қателесу мүм кіндіктерінің қаншалықты болғандығын болжау қиын емес деген сөз. Сондай-ақ, пайғамбар өзінің сөзіне сену тұрғысында да адамдарға ерік-бостандық берілгендігін айтуға болады. Ислам көңілге сүйіспеншілік орнатып, адамдардың арасындағы осы айырмашылықтарды жойғандығы тарихта ашық айтылады. Олардың шығу тегі жағынан бірдей екендіктерін баяндап: «Ей адамдар! Расында біз сендерді бір еркек, бір əйелден жараттық. Бірбірлеріңмен оңай таныссын деп тайпа жəне ұлтқа бөлдік», дейді. Бұл да сендер бір ата, бір анадан таралғандықтан бір-бірлеріңе үстемдік жасай алмайсыңдар, бірбірлеріңді қорлауға жол жоқ жəне бір-бірлеріңе бауыр боласыңдар дегені. Ал бауырлас адам дар бір-бірін қорлап, бір-бірлерімен дұшпан бола қоймайды ғой. Құранда тағы да: «Сендерді қарапайым бір судан жаратып, оны белгілі бір уақытқа дейін сенімді бір жерге орналастырмадық па?!» жəне «Олай болса адам неден жаратылғандығына қарасын. Ол ер мен əйелдің белі мен кеудесінен атылып шыққан бір судан жаратылған», – делінеді. Бұл адам баласы қарапайым жайттардан жаратылғанымен тұла бойы неге осыншалық ашқарақ, тойымсыз, өшпенділікке толы болады дегенді білдіреді. Сондай-ақ, бұдан адам баласы өзінің қайдан жаратылғандығына жəне бұл дүниедегі ішіп-жейтін тамағы мен баратын жеріне зейін салса, сөйтіп бір сəт те болса ойланса, осыншама талас-тартыс, жанжал тумас еді деген тұжырым шығаруға болады. Бұл аяттар адамдар арасында қанағатшылдықты уағыздайды. Адамның жаратылысының қарапайымдылығын есіне түсіріп, оның да жаратылысына сай қарапайым болғандығын талап етеді. Олай болса, Құранның айтуынша, адамдарға бір-бірінің еркін, сенімі мен құқын таптап, өктемдік жүргізуіне рұқсат жоқ. Осылайша саралай келгенде, көптеген араздықтар мен дұшпандықтың басты себебі ретінде діни дүмшелік, дінді толық түсінбеуді айтуға болады. Сондықтан да Елбасымыз: «Біз діни фанатизм мен діни дүмшеліктен қатар сақтануымыз керек» – дейді. Біздің пікірімізше, діни фанатизмге апаратын да діни дүмшелік болса керек. Ендеше, дінді ұстанушылар діннің тек сыртқы шарттарын ғана емес, рухани кемелділік қағидаларын, адамгершілік ұстанымдарын да қатар меңгергені жөн. Егер қандай да діннің өкілі болмасын, өзін Жаратушысының сүйікті пендесі болуын қаласа, сол Жаратушысы жаратқан барлық адамзат атаулыға, олардың сенімдеріне, əлемге құрметпен қарауы қажеттігін түсінуі тиіс. Өйткені, Мемлекет басшысы Əлемдік жəне дəстүрлі діндер лидерлерінің II съезінде: «Біз баршамызға аян мына бір шындықты ешқашан естен шығармауымыз керек: Жаратушы – жалғыз, дүние – ортақ, аспан асты – кең, ендеше, біз бір атаның баласы, бір ананың перзенті ретінде бір-бірімізбен береке-бірлік пен ынтымақта өмір сүруіміз керек» деген болатын. Ал дін атаулының барлығы адамды араздастыруға, соғыстыруға емес, бейбітшілікті орнатуға шақыратындығын ешбір діннің өкілі жоққа шығармайды ғой. Ендеше, қалайша ақиқатты бұрмалауға болады?


6

www.egemen.kz

5 қараша 2013 жыл

 Зерде Біздердің «Жас тұлпарымыз» туралы соңғы жылдары жиі əңгіме болып жүр. Оны көбінесе көзі ашық, ұлтжанды, саяси санасы терең жастар қозғап жүргені мені қатты қуантады. Шын мəнінде, «Жас тұлпар» қазақ жастарының 60-жылдардың бас кезіндегі «жылымықта» қар астынан бүр шашқан нəзік бəйшешек іспеттес қазақтың алғашқы саяси-мəдени бейресми ұйымы болатын. Қатаң тоталитаризмнен кейін қайта оянып келе жатқан ұлттық санамыздың алғашқы белгі берерліктей қарлығаштары сияқты еді...

оқитын қазақ студенттері де «Жас тұлпарға» тартылған еді. Осының бəрін ұйымдастырып жүрген менің шын жолдасым Мұрат Əуезов еді... Мəскеудің əртүрлі ЖОО-ларында 1 мыңнан аса қазақтың студент жəне аспиранттары оқып жатса, Ленинградта ондайлық жерлестеріміз 300-дей екен. Кеме жасау институтының

Хас тўлпардай «Жас тўлпар» еді Мақаш ТƏТІМТЕГІ,

саясаттану ғылымдарының докторы, демограф-ғалым.

Жас зерттеушілеріміздің үлкен тарихи «көзқарасқа» деген тəжірибесіздігінен жəне қоғамтанымдық зердесінің көбінесе бос жылтырға қызығушылығынан болса керек, əйтеуір документальдідеректік деңгейден аса алған жоқ. Өздеріміз де сол кезде саяси-ғылыми салмақты, ол қаншама ауыр болса да, көтермейік деп, жеңілжелпі жанрларға, мысалы, əн айтып, жыр тыңдап, тіл үйреніп дегендей, шамалы əрекеттерге үйір болдық. Шынын айтсақ, бұғанасы қатып, санасы бекімеген жастарға өздері «көтере алмайтын шоқпарды беліне байлап» не қыламыз! Өмір жолынан өтіп, мосқалданған біздер болмасақ, мəскеулік көп студенттеріміз мектептен кейін бірден ЖОО-ларға түскен, өз ана тілінде шорқақ сөйлейтін қазіргі жастарымыздың «алғашқы жолбике, көш бастаушылары» ғана еді. Бірақ ішінде естілері мен есейгендері де баршылық еді. Дəл солар «Жас тұлпарларымыздың» көзге көрінетін «Жал-құйрығы» ғана емес, бас-көз болатындай жəне алға жетелейтіндей «ноқта ағалары» еді. Олар өз қатарының біршама алдында болып, ұлт болып ұйысудың, ел болып еңсе көтерудің өз кезіндегі дəрежесінде ғана емес, одан да биігірек деңгейде ой бөлісе білді. Ел егемендігін дəл айта алмасақ та, оны көксейтінімізді жасыра алмадық (Шынтуайтына келсек, ол туралы ашық айту сол кезеңде əлі қауіпті болды). Сөйтіп, біздердің «Жас тұлпарымызға» алғашында кімдер кірді. Олар Мұрат Əуезов, Сəбетқазы Ақатаев, Болатхан Тайжанов, Раушанбек Əбсаттаров, Болат Хи саров, Тимур Сүлейменов, Мұ рат Ғылманов, Серік Бəйке нов, ағайынды Қайрат пен Алтай Қадыржановтар, Марат Сембин (Ленинградтан), Клара мен Аймұқан Таужан ов тар, Мұрат Айтқожин, Марат Балтабаев. Қыздардан Қорлан Рақымбекова, Əсия Махамбетова мен Сара Тыныштығұлова, Сабыркүл Асанова, Майра Ақшалова, тағы басқалар. Бұлар менің есім де қалғандары ғана (Есімде қалмағандары одан да көп – авт.). Ұмытпасам, белгілі жазушы Софы Сматаев та біздің арамызда болды («Мен тірімін» өлеңдер жинағынан оқыдым). ГИТС-тің түлегі, талантты гобоист Темір Тікішевті де өзім «Жас тұлпарға» тарттым. Осылардың көбі кейін қазақ мəдениеті мен ғылымының, өнерінің ірі қайраткерлері атанды. Біразы кезінде «Жас тұлпарда» болғаны үшін КГБ-нің ерекше «есеп-қиса бында» тұрды. Дегенмен, олар өз талабы мен еңбегінің арқасында алға шыға білді. Əрине, біздің арамызда жеңіл-желпі пікірде болып, жолбике ретінде ілесіп жүргендер де жоқ емес еді. 1965-1966 жылдары «Жас тұлпар» үшін қиын кезең туып, ол саяси қудалауға түсті. Бұған Дінмұхамед Қонаев сияқты ел ағалары дер кезінде араласып, ашық айдап-қудалаудан аман сақтап қалды. Дегенмен, жалқұйрығынан айырылған «Жас тұлпарды» енді жүгендеп мініп

алып, жəй «социалистік» жұмысшы арық-тұрақ атқа айналдырудың əрекеті басталып кетті. Осыдан 20 жыл өткеннен кейін болған Желтоқсан көтерілісіне біздерді – «Жас тұлпарды» кінəлау əрі орынды əрі заңды еді. Бұл ретте өзімнің мəскеулік замандасым, жерлес жазушы, əрі ақын Софы Сматаевтың бір өлең жолдары есіме түсті: «Өр мақсатпен от боп жандың, күйіп те, Ұлт мерейін өсірмек боп биікке. «Жас тұлпарға» билік тұсау салғанда, Баттық біраз ыза кекті, күйікке». Шынымен де солай болды, біздер КГБ-нің қара тізіміне ілігіп, шырмауында қалдық. Ол көбіміздің өсуімізге кедергі келтірді. Есімде, Желтоқсан көтерілісінің екінші күні тиісті адамдар менің жұмысыма келіп, ешкіммен араласпаңыз деп ескерте тұра, үйімде жəне сарайымда парақшалар (листовкалар) бар ма деп тінтіп кетті. Өйткені, алаңға шыққан жігіттер қыздарға «Қазақтың санын өсіреміз бе?!» деп ұран тастаған көрінеді. Менің ол ұранымды қыздар қызу қолдап, қуаттаса керек. Əуелде «Жас тұлпардың» мəдени-танымдық жиналыстары мен шерулері көп болды. Ал өзімнің демография туралы алғашқы лекциям МГУ-де өтті. Оны қазақша айтып шықтым, өйткені, негізгі тыңдаушыларым сонда оқитын қазақ жастары еді. Сол кезеңде, ол қаншама қауіпті болса да, 30-шы жылғы санымызға əлі жете алмай отырмыз деп ашық айттым. Аштан қырылып қалғанымызды алғаш естігенде, кейбір қыздарымыздың көзіне жас алғаны күні бүгінге дейін көз алдымда. Осыным артық болып кеткен жоқ па деп те қатты ойландым. Ол кейін КГБге де жетпей қалған жоқ! Қайран жастық пен албырттық. Сақтықты ұмытып кететін кездеріміз болып тұратын... Қысқасы, ендігіде саясат пен тарихқа көп берілмей, қазақ хал қының өсу мүмкіншілігінің бүгінде жетерліктей мол екенін айтып, қатарлас жастарымыздың демографиялық санасы мен мінезқұлқына көбірек əсер ету керек болды. Бұл жемісті бастамамды саналы түрде ленинградтық қазақ студенттерімен кездесуімде алғаш рет іске асыра бастадым. Ұмытпасам, 1963 жылдың күзінде «Жас тұлпар» мүшелері пойызбен Ленинград қаласына келдік. Кейін Киевке де, Вильнюске, Қазанға, Ригаға да бардым. Өйткені, сол қалаларда

корпусындағы кездесу қызықты өтті. Қазақ жастарының арасында өз халқының тарихы мен өткенін білуге деген құлшыныс күшті екені байқалды. Бұл қалада да Алматыдағыдай демография дегенді əлі білмейді екен. Əңгіме қазақтың саны мен құрамы туралы болмақшы екен дегенге елеңдеп, көп студент жиналды. Енді оларға жаппай қырылып кеткенімізді айтпай, қайтсек тез өсетінімізді дəлелдеуге тырыстым. Қазақ əйелдерінің бала туу көрсеткіштері 1958-1959 жылдары 7-8 балаға жетіп, əлем көрсеткіштерінің биік деңгейіне шыққанын көлденең тарттым. Тіптен, Африкадағы халқы көп Нигерия сияқты елдердің мұсылман елдерімен деңгейлес екенін айтқанда, олардың көбі рахаттана күлді. Қатар отырған бірен-саран қыз бала ұялған сыңай танытыпты. Бала туудың ең жақсы көрсеткіштері Қызылорда мен Павлодар облыстары дегенімде, қол соғып, өздерінің ниеттес екендіктерін білдіріп жатқандар да табылды. Ал келесі жылдың көктемінде өткен Киевтегі кездесуде (Рау шанбек Əбсаттаров ұйымдастырды) менің демография жаршысы ретінде біраз төселіп алғанымнан емес-ау, олардың көбі көпбалалы отбасында өскендіктен болар, өзімді шын мəнінде іштей үндесетін жастар арасында отырғандай сезіндім. Сендер студент кездеріңде үйленіп алсаңдар тіптен жақсы болар еді деген сөзіме шын иланып, үйленгендері де болды. Өзім де олардан қалыспадым. Ленинградтық жолдастарымыз біздерді ескі СанктПетербургтің тарихи жəдігерлері көп жерін молынан аралатты. Тарихи жадыларға тым құмар мен үшін ол бір ұмытылмас мейрамдай болды. Петрсарайын, Қысқы сарайды, «Ав ро раны», əсіресе, Эрмитажды аралау естен кетпестей əсер қалдырды. Өзім қатарлас студент жастар арасында демографиялық білімді таратуым алдымен өзімнің өсіп-шыңдалуыма оң ықпал ете отырып, шалғайда жат қан Қазақстанның өзіндік этнодемографиялық бағытта дамуына да өз əсерін тигізді. Сол «Жас тұлпар» кезінде (1963-1965 ж.ж.) мен де өз тарапымнан үгітнасихатымды тоқтатқан жоқпын. Мен ес білгелі, соғыстан соңғы жет піс жылда қазақтың саны 5-6 есе өсті. Жалпы, менің кең жұртшылық алдына шығуым да осы «Жас тұлпар» кезінде басталды. БЛКЖО жолдамасымен 1965 жылдың жазғы каникул

кезінде, сол кездегі Тың өлкесінің қазағы ең мол Қорғалжын ауданына концертпен сапар шектік. Қазақ даласының дарқан табиғаты жəне кеңпейіл жұртшылығымен асықпай танысу осы жолы жүзеге асты. Концерт алдында ауыл жұртына бала санын көбейтіңдер деп насихат жүргіздім. Сапардан көптеген жер-су аттары есімде қалды. Мысалы, Құланөтпес аралы, Егіндібұлақ ауылы, Мəриямның Дударайында айтылатын Ащы көл мен Тұщы көл, түпкірдегі Баршын ауылы, жол-жөнекей көрген ескі қорымдар мен күмбездер дегендей. Бəрі нен бұрын Қорғалжынның қоқи қаздары күні бүгінге дейін есімнен кетпейді-ақ. Сол кездегі Целиноград қаласын көруімізге мүмкіншілік туды. Өлкелік басқарма орналасқан үлкен үй мен «Есіл» қонақ үйі жəне «Тыңгерлер» сарайынан басқа ғимараттардың бəрі жайылып жатқан пəс үйлер еді. Қала қазақтарының саны тым аз, барлық халықтың тек 5-6 % пайызын ғана құрайды екен. Қазақ мектебі болғанмен, оның өзі интернатпен ұсталып отырған көрінеді. Ұлт интеллигенциясы жергілікті газет пен крайкомның айналасында ғана. Бүгінгі қалалық саябақта орналасқан құрылыс жасақтарына арналған сарайда уақытша тұрып, Есілдің қолдан жасалған бөгенінде суға түсіп жүрдік. Осының бəрін еске алсақ, бүгінгі салтанатты Астана ғажайып ертегідей көрінеді... Алматыға келісімен Мұрат Əуе зов «Жас тұлпардың» тек концерттік сапары туралы ғана хабар ұйымдастырды. Қазақша жақсы сөйлейтіндерден мен ғана қалғандықтан, хабарды маған жүргізуге тура келді. Бұл менің телевизияға алғаш шығуым еді. Онда «жыр тыңдаудан» артық əңгімеге барған жоқпыз!? Өзім Мұрат Əуезовтің өтініші бойынша сол кездегі жастар газеті «Лениншіл жасқа» мақала жаздым. Ол «Жас тұлпардың» жаңа сапары» деп аталды. Оны оқыған өжет қыз Əсия Мұхамбетова мақалаң өзіңнің «статистикаңа» ұқсас болып кетіпті деп қатты сынады. Ал хабардың жақсы шыққанын сол Алматыдағы туғантуысқандар айтып жатты. Бірде қол босағанда Фонвизин көшесінде, тау етегінде, сарқыраған өзен жағасында жеке тұратын Мұраттың анасы Фатима апайдың үйіне бардық. Ол кісінің ана ретінде кенже ұлын ерекше жақсы көретінін байқадым. Басқалар карта ойнауға шығып кеткенде, мен Фатима апаймен жеке қалып, ол кісіден біраз əңгіме естідім. Бірінші рет Ілияс Жансүгіровтің «Ақ қала» поэмасы бар екенін білдім. Сол жолы көптен көрмеген, атышулы АЛЖИРДЕ аттай сегіз жыл отырып шыққан Шəкітай жеңгеммен жақын таныстым. Ол атылып кеткен нарком Қали (Мұхаметқали) ағамыздың 1920 жылы Қарқаралыда қосылған зайыбы еді. Ал Сібірде 15 жыл бойы айдауда болған Шəмел жездем (Биқан апамыздың күйеуі) менің Мəскеуде оқитыныма риза болып, бұрынғыдай баласынбай, сол кезде əлі ақталмаған алашордашылар туралы айтып берді. Олар тарихтың бір сəтсіз кезеңінде шашылып қалған қазақтың сирек інжу-маржандары еді, деп көзіне жас алды. Əңгімемді қорыта келе айтарым, біздердің «Жас тұлпарымыздың» 1-2 жылдан соң «жалқұйрығы күзеліп», аяғына тұсау салынса да, кеңестік тоталитаризм жүйесі оның «қасиетті» он үшінші мүшесіне тиген жоқ... Содан «Жас тұлпарымыз» на ғыз хас тұлпарға айналып, қазақ халқының екінші демографиялық дүмпуіне тікелей араласты. Ғаламат қолдан жасалған апаттан соң, 1934-1935 жылдары өмірге келгендеріміз бүгінде жетпісті алқымдап қалсақ, елімізде аман қалған небəрі 2-ақ миллион аш-жала ңаш қазақтан бүгінде айтарлықтай ұрпақ өсіпөніп, 11-12 миллионға жетіп отыр. Шет елдік қазақтарды қосқанда жалпы санымыз 15-16 миллион адамды құрайды.

Кґкшедегі кґптілділер конкурсы Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Тіл комитеті Бурабайдағы «Əлем» қонақ үйінде Қазақстан Республикасындағы тілдерді дамыту мен қолдаудың 2011-2020 жылдарға арналған бағдарламасы жəне «Тілдердің үштұғырлығы» мəдени жобасы аясында үш тілді жетік меңгерген жастар арасында «Тілдарын-2013» республикалық олимпиадасын өткізді. Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Екі күнге созылған шараның негізгі мақсаты: қазақ, орыс жəне ағылшын тілдерін жетік меңгерген қабілетті жастарды анықтау жəне қолдау, тілдік-қарым-қатынас мəдениетін қалыптастырып, көптілді меңгерген тұлғаны тəрбиелеу, қазақстандық патриотизмді нығайту, өзге халықтардың мəдениеті мен тілін құрметтеу болып табылады.

Талапкерлердің білімі мен қарым-қуатын құрамында ҚР Мəдениет жəне ақпарат министрлігі Тіл комитетінің басқарма басшысы Гүлбадан Тəуелқызы, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің шет тілдер теориясы мен тəжірибесі кафедрасының меңгерушісі, педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент Д.Байдрахманов, аталған білім ордасының Жалпы тіл білімі жəне аударма кафедрасының доценті, филология ғылымдарының докторы М.Амалбекова, «Көкше» академиясы

гуманитарлық-педагогикалық департаментінің директоры, филология ғылымдарының докторы Қ.Молғаждаров, Ш.Уəлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің Болон үдерісі мен академиялық ұтқырлық бөлімінің жетекшісі, доцент Ж.Сағындықова, Ақмола облыстық тілдерді дамыту басқармасының басшысы Ғ.Төлеғұл бар қазылар алқасы сарапқа салды. Байқау қорытындысында Алматы қаласынан келген Əсем Қашқынбекова үздік деп танылды. Атырау облысының өкілі Жасұлан Самиғоллаұлына бірінші орын бұйырды. Жүлделі ІІ жəне ІІІ орындарды астаналық Арай Ибрагимова мен қызылордалық Ұлбосын Мұхамедова еншіледі. Олимпиадаға қатысушылардың барлығына ынталандыру сыйлықтары мен арнайы дипломдар тапсырылды. Ақмола облысы, Бурабай ауданы.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 22 қарашада сағат 10.00-ден бастап www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншік нысандарын сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлама Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасымен, республикалық меншіктегі нысандарды сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Электрондық аукционға ағылшын əдісімен қойылатын нысандар: 1. «ВАЗ-21093» автокөлігі, м/н Х 667 КР, 2003 ж/ш. «Б.Момышұлы атындағы оқу орталығы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Адырбеков көшесі,139а. Бастапқы бағасы – 454 000 теңге. Кепілді жарна – 68 100 теңге. 2. «ВАЗ-2107» автокөлігі, м/н Х 646 КР, 1993 ж/ш. «Б.Момышұлы атындағы оқу орталығы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Адырбеков көшесі, 139а. Бастапқы бағасы – 237 000 теңге. Кепілді жарна – 35 550 теңге. 3. «ВАЗ-210994» автокөлігі, м/н Х 821 СС, 2008 ж/ш. ҚР ƏМ Тіркеу қызметі жəне құқықтық көмек көрсету комитетінің «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша жылжымайтын мүлік орталығы» РМҚК балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Оспанов көшесі, 61. Бастапқы бағасы – 552 000 теңге. Кепілді жарна – 82 800 теңге. 4. «ВАЗ-210994» автокөлігі, м/н Х 823 СС, 2008 ж/ш. ҚР ƏМ Тіркеу қызметі жəне құқықтық көмек көрсету комитетінің «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша жылжымайтын мүлік орталығы» РМҚК балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Оспанов көшесі, 61. Бастапқы бағасы – 599 000 теңге. Кепілді жарна – 89 850 теңге. 5. «Т-156» жүк тиегіш тракторы, м/н 562 ТХАС, 1992 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК балансындағы, орналасқан мекен жайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Бастапқы бағасы – 1 928 000 теңге. Кепілді жарна – 289 200 теңге. 6. «ДТ-75» шынжыр табанды тракторы, м/н Х 089 AFD, 1990 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Бастапқы бағасы – 547 000 теңге. Кепілді жарна – 82 050 теңге. 7. «К-701» доңғалақты тракторы, м/н Х 084 AFD, 1990 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Бастапқы бағасы – 2 466 000 теңге. Кепілді жарна – 369 900 теңге. 8. «ДТ-75» шынжыр табанды тракторы», м/н Х 085 AFD, 1986 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Бастапқы бағасы – 452 000 теңге. Кепілді жарна – 67 800 теңге. 9. «ГАЗ-53» автокөлігі, м/н Х 315 AL, 1989 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Бастапқы бағасы – 314 000 теңге. Кепілді жарна – 47 100 теңге. 10. «ГАЗ-53» автокөлігі, м/н Х 312 AL, 1989 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Бастапқы бағасы – 381 000 теңге. Кепілді жарна – 57 150 теңге. 11. «КРАЗ-256 Б-1» автокөлігі, м/н Х 600 АН, 1989 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Бастапқы бағасы – 530 000 теңге. Кепілді жарна – 79 500 теңге. 12. «ГАЗ-53» автокөлігі, м/н Х 347 АО, 1985 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК балансындағы, орналасқан мекен жайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Бастапқы бағасы – 300 000 теңге. Кепілді жарна – 45 000 теңге.

13. «ВАЗ-21060» автокөлігі, м/н Х 625 КР, 2003 ж/ш. «Шымкент станциясындағы ішкі істер желілік басқармасы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Анарова көшесі, 3. Бастапқы бағасы – 299 000 теңге. Кепілді жарна – 44 850 теңге. 14. «ВАЗ-21060» автокөлігі, м/н Х 906 КР, 2003 ж/ш. «Шымкент станциясындағы ішкі істер желілік басқармасы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Анарова көшесі, 3. Бастапқы бағасы – 299 000 теңге. Кепілді жарна – 44 850 теңге. 15. ВАЗ-2106» автокөлігі, м/н Х 668 КР, 2000 ж/ш. «Шымкент станциясындағы ішкі істер желілік басқармасы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Анарова көшесі, 3. Бастапқы бағасы – 251 000 теңге. Кепілді жарна – 37 650 теңге. 16. «Daewoo Nexia» автокөлігі, м/н Х 905 КР, 1997 ж/ш. «Шымкент станциясындағы ішкі істер желілік басқармасы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Анарова көшесі, 3. Бастапқы бағасы – 417 000 теңге. Кепілді жарна – 62 550 теңге. 17. «ВАЗ-2106» автокөлігі, м/н Х 903 КР, 2000 ж/ш. «Шымкент станциясындағы ішкі істер желілік басқармасы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Анарова көшесі, 3. Бастапқы бағасы – 276 000 теңге. Кепілді жарна – 41 400 теңге. 18. «ГАЗ-3110-101» автокөлігі, м/н Х 077 AW, 2001 ж/ш. «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Б.Момышұлы көшесі, 27. Бастапқы бағасы – 274 000 теңге. Кепілді жарна – 41 100 теңге. 19. «ГАЗ-3110-101» автокөлігі, м/н Х 008 BF, 2001 ж/ш. «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Б.Момышұлы көшесі, 27. Бастапқы бағасы – 331 000 теңге. Кепілді жарна – 49 650 теңге. Сауда-саттықтың ағылшын əдісін қолдана отырып аукционды өткізу кезінде жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы алғашқы бағаға тең. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне электрондық аукцион басталғанға дейін 2013 жылдың 20 қарашасында сағат 10.00-де аяқталады. Кепілді жарна ОҚО қазынашылық департаментіндегі «Оңтүстік Қазақ стан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік шотына төленеді: ИИК KZ930705012170178006, BIG KKMFKZ2A, ММ коды 2170178, БИН 120240016394. Департаменттің депозиттік шотына кепілді жарнаның уақтылы түсу мақсатында өтініштерді қабылдау аяқталғанға дейін үш күннен кешіктірмей төлеуге кеңес береміз. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН),толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің вебпорталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мына құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік (қайта тір кеу) туралы анықтаманың, сон дай-ақ, банктен банктік

шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ, заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелерін қоса бере отырып, электрондық аукционға қатысуға нысан бойынша қаты сушының ЭЦҚ қойылған (сканер ленген) электрондық өтінімді (бұдан əрі – электрондық өтінім) Тізілімнің вебпорталында тіркелу қажет. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі Қағидада белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады; 2) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі осы Қа ғидада белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растайтын болса, бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанының ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып табылады, ал осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады. Жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы бағаны ұлғайтудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. ОҚО, Шымкент қаласы, Ғ.Иляев көшесі, 24 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте, электрондық аукцион жеңімпазы салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып көрсетілген құжаттардың көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www. gosreestr.kz сайтта жəне мына телефондар арқылы алуға болады: 8 (7252) 21-01-59, 21-29-22.


www.egemen.kz

5 қараша 2013 жыл

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Қостанай мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ республикалық мүлікті жалға (жалдауға) беру жөнінде тендер өткізеді. Тендер 2013 жылғы 22 қарашада сағат 11.00-де əкімшілік ғимаратта мына мекенжайда болады: Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Гоголь көшесі 75, 1-қабат, 115-бөлме. Тендерге қойылады: Қазақстан Республикасы Ішкi iстер министрлiгiнiң Қылмыстықатқару жүйесi комитетi түзету мекемелерiнiң «Еңбек» шаруашылық жүргiзу құқығындағы республикалық мемлекеттiк кəсiпорнының «Еңбек-Қостанай» филиал ғимараттарындағы нысаны. Лот № 1. Жалпы алаңы – 850,4 ш.м. ғимараттың өнеркəсіптік аймақтық аумағындағы Қостанай қ. «УК 161/11 мекемесі» ММ мекенжайы бойынша өндірістік бөлме орналасқан. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 402751 теңге. Кепілді жарна – 211974 теңге. Тендер шарты: Тұрақжайды айлық жалдау мөлшерлемесінің ең жоғары көлемі. Нысанды тікелей мақсаты бойынша пайдалану. Ішкі жалдауға берілмейді. Мүліктік жалдау шартын жасау мерзімі – 25.11.2013 ж. бастап 24.11.2014 ж. дейін. Жалдау ақысының мөлшерлемесіне коммуналдық қызметтердің шығыны мен орынға қызмет көрсетудің шығыны енгізілмейді. Олар бөлек төленеді. Егер тіркелген өтініштердің саны екеуден кем болса, онда тендер болмады деп жарияланады (бұдан екінші жəне одан кейінгі тендерлерді қоспағанда). Тендер өткізу ережесі Комиссия тендер өткізу кезінде нысан үшін бастапқыдан төмен емес жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін қатысушыны тендер жеңімпазы деп жариялайды. Тендерлік құжаттаманы мына мекенжайдан алуға болады: Қостанай қ., Гоголь к-сі, 75, 115-бөлме. Кепілді жарна Қостанай мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік шотына енгізіледі: № KZ350705012170174006, БИК ККМFKZ2A, 070 банк коды, БСН 120240011849, КБЕ 11, КНП 171, ҚР Қаржы министрлігінің «Қазынашылық комитеті» ММ. Тендерге қатысу үшін қажетті құжаттар тізбесі: - тендерге қатысуға өтініш, онда тендерге қатысуға үміткердің келісімі жəне оның тендер шартын орындау бойынша міндеттемесі жəне тиісті шартты жасауы қамтылады; - жапсырылған конвертке салынған ай сайынғы жалдау ақысы бойынша ұсыныс; - кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі; - өтініш беру сəтінде салық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама; 1) заңды тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып, мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы куəлiктiң, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) не көрсетiлген құжаттардың жəне нотариалды куəландырылған көшiрмелерiн; акцио нер лік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардан тізілімнен көшірме; - жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен көшірме (серіктестік қатысушыларының тізілімін жүргізу жағдайында); - шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтай құжаттар; 2) жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің көшірмесі, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжат, салыстыру үшін түпнұсқасын міндетті түрде көрсете отырып үй кітапшасын немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері. Мүлікті жалға беруге шарт жасау мерзімі – баланс ұстаушымен келісім бойынша одан əрі ұзарту мүмкіндігімен мүліктік жалдау шартын жасау мерзімі – 25.11.2013 ж. бастап 24.11.2014 ж. дейін. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күнінен бастап күнтізбелік 10 күннен кешіктірмей жасалады. Өтініштер қабылдау жалға берушінің мекенжайына құжаттарды тігілген түрінде, беттері нөмірленген жəне мөрленіп (жеке тұлға үшін, егер мұндай болса) тапсыру жағдайында ақпараттық хабарлама жарияланған күнінен бастап жүргізіледі жəне 2013 жылғы 21 қарашасында сағат 11.00-де аяқталады. Өтінімдер мына мекен-жайда қабылданады: Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Гоголь көшесі 75, 115-бөлме. Анықтама алу телефондары 501-511, 500-510 (факс).

Республикалық мүлікті мүліктік жалға (жалдауға) беру бойынша тендер өткізу туралы ақпараттық хабарлама Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ республикалық меншіктегі нысандарды мүліктік жалға (жалдауға) беру жөнінде тендер өткізеді Тендер мына мекенжайда болады: Талдықорған қ., Тəуелсіздік к-сі, 75. Тендер өткізу уақыты: 2013 жылғы 21 қарашада сағат 11.00. Тендерге мына нысандар ұсынылады: 1. Тұрақжай, жалпы алаңы 7,44 ш.м., барлық инженерлік-техникалық коммуникацияларымен бірге, орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Талдықорған қ., Тəуелсіздік к-сі, 67 Б. Баланс ұстаушы – «Халыққа қызмет көрсету орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК. – Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 6 439,3 теңге. – Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 3 219,7 теңге. – Мүліктік жалға алу (жалдау) мерзімі – 1 жыл. 2. Тұрақжай, жалпы алаңы 9,92 ш.м., барлық инженерлік-техникалық коммуникацияларымен бірге, орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Талдықорған қ., Жансүгіров к-сі, 113. Баланс ұстаушы – «Алматы облысы бойынша салық департаменті» ММ. – Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 8 585,8 теңге. – Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 4 292,9 теңге. – Мүліктік жалға алу (жалдау) мерзімі – 1 жыл. 3. Тұрақжай, жалпы алаңы 7,36 ш.м., барлық инженерлік-техникалық коммуникацияларымен бірге, орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Талдықорған қ., Жансүгіров к-сі, 113. Баланс ұстаушы – «Алматы облысы бойынша салық департаменті» ММ. – Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 6 370,1 теңге. – Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 3 185 теңге. - Мүліктік жалға алу (жалдау) мерзімі – 1 жыл. 4. Тұрақжай, жалпы алаңы 5,55 ш.м., барлық инженерлік-техникалық коммуникацияларымен бірге, орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Алакөл ауданы, Үшарал қ., 8 март к-сі, 63. Баланс ұстаушы – «Алматы облысының əділет департаменті» ММ. – Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 2 401,8 теңге. – Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 1 200,9 теңге. – Мүліктік жалға алу (жалдау) мерзімі – 1 жыл. 5. Тұрақжай, жалпы алаңы 4,71 ш.м., барлық инженерлік-техникалық коммуникацияларымен бірге, орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Текелі қ., Тəуелсіздік к-сі, 9. Баланс ұстаушы – «Алматы облысының əділет департаменті» ММ. – Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 3 057,4 теңге. – Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 1 528,7 теңге. - Мүліктік жалға алу (жалдау) мерзімі – 1 жыл. 6. Тұрақжай, жалпы алаңы 180,2 ш.м., барлық инженерлік-техникалық коммуникацияларымен бірге, орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Алакөл ауданы, Үшарал қ., 8 март к-сі, 68. Баланс ұстаушы – «Алматы облысы бойынша қазынашылық департаменті» ММ. – Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 77 981,6 теңге. – Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 38 990,8 теңге. – Мүліктік жалға алу (жалдау) мерзімі – сауда-саттықта сатылғанға дейін. Жалдау ақысының мөлшерлемесі өзіне коммуналдық қызметтер мен тұрақжайға қызмет көрсету шығындарын кіргізбейді, олар бөлек төленеді. Тендер өткізу шарты мен жеңімпазды таңдау өлшемдері

– Банктік жəне есеп айырысу-кассалық қызметтер көрсету үшін нысандарды пайдалану; – Тендер комиссиясының шешімі бойынша нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сəйкес келетін тендер қатысушысы тендер жеңімпазы болып танылады. Тендер қатысушы ретінде тіркеу үшін мыналарды тапсыру қажет: Тендерге қатысуға өтініш, онда тендерге қатысуға үміткердің келісімі жəне тендер шартын орындау бойынша оның міндеттемесі жəне қосарланған конверттерде сəйкесетін шарттың қорытындысы қамтылуы тиіс. Сыртқы конвертте мына құжаттар қамтылуы қажет: 1) заңды тұлғалар үшін – мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің, құрылтай құжаттарының (құрылтай шарты мен жарғы) көшірмелері жəне салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті ұсынумен салық төлеушінің куəлігі немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мем лекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеуші куəлігінің көшірмелері жəне салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті түрде ұсынумен үй кітапшасы немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; 2) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен көшірмеүзіндіні; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен көшірме-үзіндіні (серіктестік қатысушыларының тізілімін жүргізу жағдайында); 3) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтай құжаттары; 4) кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі; 5) өтініш беру сəтінде салықтық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтаманы. Ішкі конвертте үміткердің жапсырылған конверттегі тендер шарты бойынша ұсынысы қамтылуы тиіс. Ішкі конверт өтінімдер беру сəтінде жабық болуы жəне үміткер оны мөрлеуі қажет. Өтініштер қабылдау тігілген түрінде жалға берушінің мекенжайына құжаттардың ұсынылуымен, беттері нөмірленіп жəне соңғы беттеріне қол қойылып жəне мөр басылып расталуы тиіс (жеке тұлғалар үшін – егер мұндай болса). Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің депозиттік шотына енгізіледі, ИИК KZ790705012170167006, БИК ККМFKZ2A, БСН 120340000064, КБе 11, мекеме коды 2170167, КНП 171. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап күнтізбелік 10 күннен кешіктірілмей жасалады. Тендер өткізу туралы хабарлама ресми жарияланған күнінен бастап тендер нысанымен танысу үшін барлық сұрақтар жəне тендерлік құжаттаманы алу бойынша Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментіне мына мекенжайға хабарласу керек: Талдықорған қ., Тəуелсіздік к-сі, 75, 213-бөлме. Анықтама алу телефондары: 27-08-03, 2710-04. Тендер қатысушыларын тіркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін бір жұмыс күні ішінде, яғни 2013 жылғы 20 қарашада сағат 11.00-де аяқталады.

Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 27 қарашада сағат 10.00-ден сағат 17.00-ге дейін www. gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды Электрондық аукцион голланд əдісі бойынша мына нысандар қойылады: 1-лот. ГАЗ-31105-100 автомашинасы, мем. нөмірі В 072 BV, 2006 жылы шығарылған, Талдықорған қ., Жансүгіров к-сі, 113. Алғашқы баға 407 600 теңге. Бастапқы баға – 2 038 000 теңге. Ең төменгі баға – 222 996 теңге. Кепілді жарна – 61 140 теңге. 2-лот. ВАЗ-21213 автомашинасы, мем. нөмірі В 019 BV, 2006 жылы шығарылған, Талдықорған қ., Жансүгіров к-сі, 113. Алғашқы баға – 315 000 теңге. Бастапқы баға – 1 575 000 теңге. Ең төменгі баға – 172 335 теңге. Кепілді жарна – 47 250 теңге. 3-лот. ВАЗ-21213 автомашинасы, мем. нөмірі В 014 BV, 2006 жылы шығарылған, Талдықорған қ., Жансүгіров к-сі, 113. Алғашқы баға – 338 000 теңге. Бастапқы баға – 1 690 000 теңге. Ең төменгі баға – 184 918 теңге. Кепілді жарна – 50 700 теңге. 4-лот. Daewoo Nexia автомашинасы, мем. нөмірі B 977 CU, 2007 жылы шығарылған, Талдықорған қ., Қаблиса жырау к-сі, 69А. Алғашқы баға – 385 200 теңге. Бастапқы баға – 1 926 000 теңге. Ең төменгі баға – 210 741 теңге. Кепілді жарна – 57 780 теңге. 5-лот. Wollkound-31 катері, 2001 жылы шығарылған, Талдықорған қ., Шевченко к-сі, 131. Алғашқы баға – 7 304 000 теңге. Бастапқы баға – 36 520 000 теңге. Ең төменгі баға – 3 995 981 теңге. Кепілді жарна – 1 095 600 теңге. 6-лот. ВАЗ-21310 автомашинасы, мем. нөмірі B 353 BZ, 2007 жылы шығарылған, Талдықорған қ., Қаблиса жырау к-сі, 69А. Алғашқы баға – 402 700 теңге. Бастапқы баға – 2 013 500 теңге. Ең төменгі баға – 220 315 теңге. Кепілді жарна – 60 405 теңге. 7-лот. ВАЗ-21213 автомашинасы, мем. нөмірі B 778 AF, 2001 жылы шығарылған, Талдықорған қ., Ескелді би к-сі, 283а. Алғашқы баға – 352 700 теңге. Бастапқы баға – 1 763 500 теңге. Ең төменгі баға – 192 960 теңге. Кепілді жарна – 52 905 теңге.

8-лот. ВАЗ-21053 автомашинасы, мем. нөмірі B 466 DF, 1998 жылы шығарылған, Талдықорған қ., Гайдар к-сі, 17. Алғашқы баға – 31 630 теңге. Бастапқы баға – 158 150 теңге. Ең төменгі баға – 17 305 теңге. Кепілді жарна – 4 744 теңге. 9-лот. ВАЗ-21099 автомашинасы, мем. нөмірі B 499 DF, 1997 жылы шығарылған, Талдықорған қ., Гайдар к-сі, 17. Алғашқы баға – 165 200 теңге. Бастапқы баға – 826 000 теңге. Ең төменгі баға – 90 380 теңге. Кепілді жарна – 24 780 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен басталады жəне электрондық аукцион басталғанға дейін қырық сегіз сағат бұрын, аяқталады. Сауда-саттыққа қатысу үшін кепілді жарна Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік есеп-шотына төленеді: KZ790705012170167006, Астана қаласындағы ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетіне, БИН 120340000064, БИК KKMFKZ2A, бенефициар коды – 11, мекеме коды – 2170167 (кепілді жарна мөлшеріне банктік қызмет төлемі кірмейді). Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берге ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің вебпорталында алдын ала тіркеу қажет.

Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркеу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың; шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне /немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукционға бір сағат қалғанда аукциондық залға кіреді, ЭЦҚ жəне аукциондық нөмірімен. Электрондық аукцион хабарламадағы көрсеткен уақытта басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион: 1) егер электрондық аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі электрондық аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы осы Қағиданың тармағына сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың

бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің вебпорталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алусату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде мына мекенжайда қол қойылады: Алматы облысы, Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік көшесі, 75, 210, 211-бөлме. Сатушыға электрондық аукционнан ұтып алушылар керекті сұратылған нотариалды расталған құжаттарды тапсыру қажет. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты 8(7282) 27-07-12, 21-00-02 телефондары жəне www. gosreestr. kz. сайты арқылы білуге болады.

7

ҚР, 050010, Алматы қ., Гоголь/Қалдаяқов к-сі, 30/26 мекенжайында орналасқан «Жинақ банкі» Акционерлік қоғамы Еншілес банкі (бұдан əрі – мəтін бойынша Банк) Банктің 839 114 (сегіз жүз отыз тоғыз мың бір жүз он төрт) қарапайым акциялардың орналасқандығы (сатылғандығы) туралы жариялайды (хабарлайды). НИН KZ1С37080013. Банк акцияларының шығарылымын Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау комитеті 2012.04.18 күні тіркеді жəне қарапайым 18 000 000 (он сегіз миллион) акцияға бөлінді. Орналасқан (банк сатып алғанын шегергенде) акциялар санының орналастырылатын (сатылатын) бағалы қағаздар санына қатынасы олардың түріне қарай: 12 000 000 : 839 114. Банк осымен қатар өз акционерлеріне Банк орналастыратын акцияларды басымды сатып алу құқығы туралы ескертеді. Тіркеуші орналастырылатын (сатылатын) акцияларды басымды сатып алу құқығы бар акционерлердің тізімін Банктің Директорлар кеңесі акцияларды орналастыру (сату) туралы шешім қабылдаған күннен (00 сағат 00 минөт) бастап, яғни 2013.10.29 күні Банктің бағалы қағаздарын ұстаушылардың тізілімі жүйесіндегі деректер негізінде, Банктің жазбаша өкіміне сəйкес құрастырады. Банк акционерлері орналастырылатын акцияларды осы хабарлама жарияланған күннен бастап 30 (отыз) күнтізбелік күннің ішінде акция сатып алуға өтінім жіберу арқылы, акция сатып алуға басымды құқығына сəйкес орналасу (сату) құны бойынша өздерінде барының санына тең келетін бірдей талаппен сатып алуына болады. Акционер Банктің орналастырылатын акцияларын басымды сатып алуға өзінің құқығын іске асыру үшін сатып алғысы келетін акциялардың саны мен түрін, тегін, атын, (болған кезде - əкесінің атын), жеке басын куəландыратын құжаттың деректемелерін, акционердің тұратын жерін көрсете отырып, акционердің немесе оның уəкілетті өкілінің (жеке тұлғалы акционерлер үшін) қолы қойылған жазбаша түрде өтінім беруі қажет. Егер акционер заңды тұлға болса, өтінімде заңды тұлғаның атауы, орналасқан жері көрсетіліп, мөрі соғылуы тиіс, оның бірінші басшысының немесе Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес оның мүддесін қорғайтын уəкілетті тұлғаның қолы қойылады. Орналастыру (сату) бағасы 2013.10.29 күні Банктің Директорлар кеңесінің шешімімен белгіленді жəне бір акцияға 8 938 (сегіз мың тоғыз жүз отыз сегіз) теңгені құрайды, бұл баға барлық инвесторлар үшін бірыңғай болып табылады. Акционер басымды сатып алу құқығы бойынша сатып алған акцияларға оларды сатып алуға өтінім берген күннен бастап 30 (отыз) күннің ішінде төлем жасайды. Банктің акционерлері орналастырылатын акцияларды сатып алуға өтінім беруіне, акция шығарылымы проспектісімен танысуына жəне басқа да қажетті ақпаратты келесі мекенжайдан алуына болады: ҚР, 050010, Алматы қ., Гоголь/Қалдаяқов к-сі, 30/26, Заң департаменті, Сапаров Жандос Табылтаевич, телефондары: 8(727) 2 66 35 68, ішкі 502 302, 8 701 75 76 306.

«Каспий Меруерті Оперейтинг Компани Б.В.» филиалы арқылы, Қазақстан Республикасы, 130000, Ақтау қ., 12-ш/а, 74-ғимарат, 1-корпус, осымен келесі лот бойынша баға ұсыныстарын беруге шақыруды жібереді: № Атауы Сипаттамасы Құны, Лот ҚҚС қоспағанда теңгемен 12% 1 Веб1.ТТ Компания талаптарына сəйкес жасау. Компания та- 4 626 900 сайтты рапында тікелей коммуникацияда сайттың құрамы мен құру əрленіміне талаптар жиналады. жəне 2.Сайттың түпкі əрленімін жасау. өңдеу 3.Сайттың беттелуі. 4.Сайттың бағдарлама жасалуы. 5.Мобильдік құрылғылар үшін жеңілдетілген сайт нұсқасы 6.Хостингтің берілуі. Баға ұсыныстарын қабылдаудың басталу уақыты: 09.00 Ақтау қаласының уақыты 5 қараша 2013 ж. Баға ұсыныстарын қабылдаудың аяқталу уақыты: 11.00 Ақтау қаласының уақыты 12 қараша 2013 ж. Ескертпе: Əлеуетті жабдықтаушылар тауарлар, қызмет көрсету жəне жұмыстар Реестрінде келесі сілтеме бойынша тіркелуі қажет http://www.new.reestr.nadloc.kz/registration.asp Барлық баға ұсыныстар, ЭЦҚ қойылған, электрондық түрде беріледі. Сатып-алу коды – 2013.ЦП-7489. Филиал «Каспий Меруерты Оперейтинг Компани Б.В.» Республика Казахстан, 130000, г. Актау, 12-й мкр., зд. 74, корпус 1, настоящим направляет приглашение на подачу ценовых предложений по следующему лоту: № НаимеОписание Стоимость, Лот нование в тенге не включая НДС 12% 1 Разработка 1.Разработку ТЗ согласно требованиям Компании. 4 626 900 и создание Проводится сбор требований к содержимому и дивеб-сайта зайну сайта в прямой коммуникации на стороне Компании. 2.Разработку оригинального дизайна сайта. 3.Верстку сайта. 4.Программирование сайта 5.Облегченная версия сайта для мобильных устройств 6.Предоставление хостинга Срок начала приема ценовых предложений: 09.00 по местному времени г. Актау 5 ноября 2013 г., Срок окончания приема ценовых предложений: 11.00 по местному времени г. Актау 12 ноября 2013 ж. Примечания: Потенциальным поставщикам необходимо зарегистрироваться в Реестре товаров, работ и услуг, используемых при проведении операций по недропользованию, по следующей ссылке http://www.new.reestr.nadloc.kz/registration.asp Все ценовые предложения подаются в электронном виде, подписанные с помощью ЭЦП. Код закупки – 2013.ЦП-7489 «АТФБанк» акционерлік қоғамының «АТФ Финанс» еншілес ұйымы, Алматы қ., 050000, Фурманов к-сі, 100, банктік деректемелері: «АТФБАНК» АҚ АФ-дағы ЖСК 097467058, СТН 600900580350, БСК 190501956, БСН 061140003764, ҚР Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау агенттігінің 04.02.2008 ж. №0401201652, №0403200900 лицензиясы; Қоғамның Жалғыз акционерінің 29.10.2013 жылғы шешіміне сəйкес, 29.10.2013 жылғы № 27-з/29.10/2013 Шешім, негізгі қызметінде жұмыс көлемінің болмауымен байланысты Банктің еншілес ұйымы «АТФ Финанс» акционерлік қоғамын тарату туралы шешім қабылданды. Кредиторлардан өтінімдер хабарландыруды газетке жариялаған күннен бастап 2 ай ішінде келесі мекенжай бойынша қабылданады: Алматы қ., Фурманов к-сі, 100, Таратушы комиссияның төрағасы Е.М.Абдугалиев.

«Электр желілерін басқару жөніндегі қазақстандық «KEGOC» АҚ компаниясы Директорлар кеңесінің шешімі туралы хабарлама «KEGOC» АҚ компаниясы Жарғысының 22-бабы, 4-тармағының 16, 43 жəне 69-тармақшаларына сəйкес директорлар Кеңесі төмендегідей ШЕШІМ шығарды: 1.ЕҚҚДБ мен арадағы 2008 жылдың 5 маусымындағы № 38647 несиелік келісімге, қосымша келісім жобасы негізінде, «KEGOC» АҚ-тың жеке капиталы мен активтердің жалпы құнының он жəне одан жоғары пайызын құрайтын жəне міндеттемелерін арттыратын ірі келісім жасау үшін № 3 қосымша келісімшартқа қол қою арқылы жүзеге асырылсын /осы хаттамаға № 10 қосымша бірге берілген/. 2.Осы шешімнің қабылданғаны туралы бұқаралық ақпарат құралдарында мемлекеттік жəне орыс тілдерінде хабарламалар жариялансын. 3.«KEGOC» АҚ басқарма төрағасы (Б.Т.Қажиев) осы шешімге сəйкес өзге шаралар қолдансын.

«Қазақ өсімдік қорғау жəне карантин ғылыми-зерттеу институты» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 23 қазанда Алматы облысы, Қарасай ауданы, Рахат ауылы, Қазыбек би көшесі, 1 мекенжайында қызметтік автокөліктерді сату аукционы болмады деп танылғандығы туралы хабарлайды.

Сообщаем, что согласно Постановления Правительства РК №867 от 28.08.2013 года АО «Финансовая академия» и АО «Центр подготовки, переподготовки и повышения квалификаций специалистов органов финансовой системы» реорганизованы путем слияния в АО «Финансовая академия».

«Торговая компания КАМАЗ» ЖШС жарғылық капиталдың кемуі туралы хабарлайды. Қойылатын талаптар хабарландыру жарияланған күннен бастап бір ай ішінде 010000, Астана қ., Сарыарқа ауд., Ирченко к-сі, 31-үй, 77-пəтер мекенжайында қабылданады.

ТОО «Торговая компания КАМАЗ» сообщает об уменьшении уставного капитала. Претензии принимаются в течении одного месяца со дня публикации объявления по адресу: 010000, г. Астана, р. Сарыарка, ул. Ирченко, д. 31, кв. 77.

Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының басшылығы мен ұжымы институттың бұрынғы қызметкері, Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, профессор Бағдат Нұрланқызы Əбішеваға жұбайы, заң органдарының ардагері Аманжол ЖҰМАЖАНОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Əл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті тарих, археология жəне этнология факультетінің ұжымы Қазақстан кафедрасының доценті, тарих ғылымдарының кандидаты Лəйла Маралқызы Хасанаеваға бауыры Масат Маралұлы ХАСАНАЕВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Ғылым комитетінің «Зоология институты» РМК Мемлекеттік ауылшаруашылық аэрофотогеодезиялық ізденістер институтының директоры Əбдіғали Салбекұлына анасы Ұлман ӨМІРЗАҚҚЫЗЫНЫҢ өмірден өтуіне байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақ ұлттық аграрлық университетінің ұжымы Олжас Сүлейменов атындағы əлеуметтік-гуманитарлық білім беру жəне тəрбие институтының директоры, саяси ғылымдарының докторы, профессор Сайын Молдағалиұлы Борбасовқа анасы Рысқайша ТОНДЫБАЙҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің ұжымы Қазақ технология жəне бизнес университетінің ректоры, техника ғылымдарының докторы, профессор Найман Бөбейұлы Қалабаевқа анасы АЙҒАНЫСТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


8

www.egemen.kz

5 қараша 2013 жыл

«Шабыт» келді шаѕќылдап шаєаладай

д ю т э о т о Ф

Астанадағы Бейбітшілік жəне келісім сарайында шығармашыл жастардың Халықаралық XVI «Шабыт» фестивалі салтанатты жағдайда ашылды. Міне, биыл ол он алтыншы мəрте өнерлі жастардың шығармашылығын шыңдайтын жарыс алаңына айналып отыр. Алдыңғы жылы 8 аталым бойынша «Шабыттың» шыңына шығып, гран-при иеленген Əйгерім Бекетаева, Толқын Тұрысбеков, Рахат Жақсыбай, Олжас Құрманбек жəне Президенттік кубок иегері Мұхтар Өселбаев өз лебіздерін білдірді. Аталмыш фестивальдің ашылуына орай Астана қаласының əкімі И.Тасмағамбетовтің құттықтау сөзін Астана қаласы Мəдениет басқармасының басшысы Болат Мажағұлов

жеткізді. «Өнер жолы қашан да күрделі, табиғи талантты, тынбас еңбекті, тума дарынды талап етеді. Бұл ретте, біздің руханиятымыздың өлшемі мен өресі, ең алдымен, өнегесі мол, талантты да талапты шығармашыл жастарға байланысты. Бүгінгі фестиваль Астананың ең алғаш Арқа жеріне қазығын бекітіп, елордалық мəртебесін алған 1997 жылдан бастап, жыл сайын жас таланттардың талабын шыңдап, арманына қанат байлап келеді. Бүгінде талай жастардың есімін елге танытуда бұл байқаудың атқарар рөлі орасан зор деп айтуға болады», – делінген өнер мерекесіне қатысушыларға арналған бұл құттықтауда. Салтанатты жиында «Шабыт» фестивалінің 2010 жылғы гран-при иегері Жəмила Жарқынбаева, «Астана сити балет» модернбалет мектебінің бишілері жəне музыкант Руми, «Астана-Опера» театрының солистері Əйгерім Бекетаева мен Тайыр Ғатауов жəне Қазақ ұлттық өнер университетінің студенттері өз өнерлерін ортаға салды. Биылғы байқауға еліміздің түкпіртүкпірінен келген жастармен қатар Мəскеу, Уфа, Қазан, Ташкент, Бішкек, Самара, Баку жəне Варна (Болгария) қалаларынан

да өнерлі жастар қатысуда екен. Барлығы 200-ден аса жас өнерпаз «Классикалық музыка», «Бейнелеу өне рі», «Халық музыкасы», «Эстрадалық вокал», «Үздік əдеби шығарма», «Хореография» аталымдарында бақ сынасады. Ал, осы аталымдар бойынша қатысушылардың өнерін бағалайтын қазылар алқасының құрамында КСРО халық əртісі, Т.Жүргенов атындағы өнер академиясының профессоры Рамазан Бапов, Қолөнершілер одағының төрайымы, Суретшілер одағының жəне WCC – Europe мүшесі Айжан Бекқұлова, жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Əкім Тарази, «Дон Милани» институтының профессоры, дирижер Пауло Бионкалано (Италия), Ресей Федерациясының еңбек сіңірген əртісі, П.Чайковский атындағы Мəскеу кон сер ваториясының профессоры Владимир Шиш (Ресей), Украинаның еңбек сіңірген өнер қай раткері, Украина музыка академиясының про фессоры Анатолий Семешко (Украина) жəне Сарыарқа ұлттық аспаптар ансамблінің көркемдік жетекшісі Нұрлан Хамзин бар. Қарашаның 3-і күні ашылған шара 8-інде өз мəресіне жетеді. Байқауға қатысушыларға дипломант атағы жəне əрбір аталым бойынша атаулы дипломдар тапсырылады. Ал, жабылу салтанатында болатын гала-концертте гранпри иелері анықталып, Бас жүлде – Қазақстан Республикасы Президентінің кубогы табысталады. Нұрзада КҮМІСБЕК, Еуразия ұлттық университетінің студенті.

 Тағзым  Спорт

Өткен сенбіде футболдан Қазақстан Премьер-лигасының чемпионаты өзінің мəресіне жетті. Соңғы 32-турда өз алаңында Шымкенттің «Ордабасы» командасын қабылдап, 2:2 есебімен тең ойнаған «Ақтөбе» футбол клубы биылғы маусымның үздігі атанды. Ал Оралдың «Ақжайық» командасы өз алаңында «Атырауды» 3:0 етіп ұтқанына қарамастан, бірінші лигаға түсіп қалды. Оның Премьр-лигадағы орнын бірінші лигада алдына жан салмаған Қызылорданың «Қайсары» басты. Сол сияқты, бірінші лигада екінші белесті бағындырған Семейдің «Спартагы» жоғары

элитадан орын алу үшін алдыңғы көштің көмбесіне 11-ші болып келген Өскеменнің «Востогымен» жалғыз вакансия үшін күш сынасатын болды. Чемпионаттың күміс жүлдесі «Астана» командасына бұйырды. Елорда клубы соңғы турда Қарағандыда жергілікті «Шахтерге» қарсы ойнады. Есеп 4:1 болып, «Астананың» пайдасына шешілді. Содан кейінгі маңызды матч Павлодарда жергілікті «Ертіс» пен Алматының «Қайраты» арасында ойналды. Мұнда ең соңғы минуттарға дейін кімнің бағы жанатыны белгісіз болып тұрды. Ал

Стивенсті сілейтіп салды (Соңы. Басы 1-бетте).

Ақырында күткен күн де келді. Бəсеке Астана уақытымен жексенбі күні 7 сағат 45 минутта «Қазақстан» телеарнасынан тікелей эфирде басталды. Бірден

айтып қояйық, шайқастың алдында ешкім де Кертис Стивенсті басты фаворит санаған жоқ. Сонымен бірге, оны əлсіздер қатарына да қосқан ешкім болмады. Қазір жасы 28-дегі боксшы осы кезге дейін кəсіпқойлар рингінде 28 ұрыс өткізіп, оның 18ін нокаутпен тəмамдапты. Бірақ 3 рет жеңілістің ащы дəмін татқаны тағы бар. Бұған қарағанда, 31

жастағы Геннадий Головкиннің көрсеткіші əлдеқайда жоғары. Ол сол шайқасқа дейін шаршы алаңға 27 рет көтеріліп, бəрінде де мерейі үстем болған. Жəне бұлардың 25-інде ұрысты мерзімінен бұрын бітірген.

Боксшылар бұл жолғы шайқасқа осындай жүкте ме лерімен келді. Қазақ станнан өз жерлестеріне қолдау көрсету үшін Серік Сəпиев бастаған көптеген жанкүйер барды. Солардың дуылы қанаттандырған Геннадий бірден арыстандай ақырып, алға атылды. Осы арқылы Кертисті əуелден арқан бойлап қашуға мəжбүр етті. Мұнда Генаның

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Сўраншы, Саурыќ батырларєа ўрпаќтары ескерткіш орнатты

PS. Материалдың толық нұсқасын газет сайтынан (news.egemen. kz) оқи аласыздар. Дамир ҚОЖАМҚҰЛ.

сол қолмен керемет жұмыс жасайтыны жедел басымдық алып бере бастады. Оның жойқын шабуылынан қорғанғысы келген Кертис сəт сайын бəсекелесінің сол қолымен жапыра ұрған қарсы соққысына түсіп қалып жатты. Гена ара-тұра оң қолымен де қақырата шалып өтіп тұрды. Бірінші минуттың соңында осындай екі соққы америкалық атлетті теңселтіп жібергендей болды. Осы тұста ұрыс басталмай жатып, аяқталып қалатындай болып көрінген. Головкин сегізінші раундты өзінен көп ұтылып жүрген қарсыласын біржола іске алғысыз етіп тастауға деген ұмтылыспен бастады. Бірақ төзімділігіне тебен бойламайтын Кертис əріптесінің кезектесе соққан соққысынан басын екі жаққа қарай бұлғаңдата жүріп, бұл раундты да аяғымен тік тұрып аяқтады. Сол бетімен гонг естілгенде, өз бұрышына беттеді. Оның аяғын əрең сүйретіп келе жатқан қалпына, əлемтапырық болып кеткен бет-жүзіне сол кезде қарай қалған секунданттары бəрін де түсінді... Жеңіс Геннадий Головкинге осылай келді. Мұның атын «техникалық нокаут» дейді. Осылайша, 28-ші ұрысында 28ші мəрте жеңіске жеткен Гена əдетінше қазақтың оюлы шапанын киіп, алаң ортасында тұрды. Ал осы жеңісі үшін оған 400 мың АҚШ доллары тиесілі болса, америкалыққа 290 мың бұйырды. PS. Материалдың толық нұсқасын газет сайтынан (news.egemen. kz) оқи аласыздар. Руслан ИГІЛІК.

Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Елбасы «Тарихты танып, зерделеу керек, тарихты таразылау керек, сонда тағдырыңды, бүгінгі тұрпатыңды танисың, келешегіңді бағдарлайсың, алдағы жүрер жолыңның сілемін зерделейсің...» деп нақтылаған. Осы орайда, Жетісу жерінде Сұраншы, Саурық батырларға ұрпақтары арнап салған ескерткіштің пердесі театрландырылған көрініспен ашылды. Дүйім жұрттың алдына шыққан Алматы облысының əкімі Аңсар Мұсаханов: «Мемлекет басшысы халыққа Жолдауында ұлттық тарихты қайта түлету туралы мəселеге арнайы тоқталған болатын. Бұл орайда Жетісу жерінде айбынды да, атақты Сұраншы мен Саурық батырларға арнап ескерткіш ашып отырмыз. Жетісу жерінде кешегі Қарасай, Наурызбай, Қабанбай, Райымбек батырлардан үзілмей келе жатқан батырлықтың алтын арқауын Саурық Ыстамбекұлы мен Сұраншы Ақынбекұлы жалғастырғанына тарих куə. Қос батыр ХІХ ғасырда Қоқан бектері мен қырғыз манаптарының үстемдігінен елді азат етіп, ғұмырларын ат үстінде өткізді.

Тарихи сын кезеңде елі үшін жандарын құрбан етіп, кең байтақ өлкені бізге аманаттап кеткен батырлардың арман-мүддесі бүгінгі күні орындалды. Тəуелсіз ел болып, іргелі мемлекет құрдық. Тарихымызды түгендеп, салт-дəстүрімізді қайта жаңғырттық. Бүгін, міне, облыстағы ескерткіштер қатары тағы бір тұғырлы тас мүсінмен толығып отыр» деді. Келесі кезекте, ҚР Парламенті Мəжілісінің депутаты Серік Үмбетов, профессор, Мемлекеттік сыйлықтың лау реаты Сейіт Қасқабасов ұлттық құндылықты ғылыми тұжырыммен ұштастыра сөз сөйледі. Қос батырға арналып өткізілген ақындар айтысында бас жүлдені жеңіп алған Сара Тоқтамысова арнау айтқан соң, батырлар аруағына бағыштала құран оқылды. Сұраншымен замандас-құрдас əрі ол жүргізген шайқастарға қатысқан даңқты ақын Сүйінбайдың – «Ту алып жауға шықсаң сен» атты тарихи өлеңі мен «Сұраншы батыр» атты толғауы бар. Жыр сүлейі Сүйінбай ескі жырауларша, бұрын Қарасай заманында Дулат пен Шапырашты дұшпанның тепкісін көрген жоқ еді деп, өткен өмірді айта

отырып, Қарасайдың ержүректігін үлгі етіп, Сұраншы, Саурықты қайрап, Қарасай бабамыз қырық мың дұшпанға тайсалмай, өзі жалғыз тиетін деп, қайраттандыра жігерлендіріп алып: – Ақтұяқ атқа мінесің, Бүгін маған ересің. Қаншама халқың ереді, Оны да кейін көресің. Ту алып жауға шықсаң сен, Іледе жатқан Жаныс пен Шапырашты, көп Дулат, Олар да атқа мінеді. Өздеріңдей болған соң Сұраншы, Саурық – тірегі», – деп бір қайырады. Сұраншы – тарихи тұлға, ол елін, жерін отаршылардан қорғаған қаһарман. Жыр-тол ғауларда, аңыздарда ол мінсіз адам, сегіз қырлы, бір сырлы батыр. Сүйінбай да, Жамбыл да осы тұрғыда бейне леген Сұраншыны. Əсіресе, Жамбылдың Сұраншысы – классикалық эпостың батыры

Сұраншымен қатар атап, батыр ретінде көрсетеді. Сүйінбай:

кейпінде көрінеді. Ол – адамгершілігі мол, достыққа адал, дұшпанға қатал, жақсылық жасауға құмар үлкен жүректі азамат. Осындай ойды Саурық батырға қатысты да айтуға болады. Сүйінбай да, Жамбыл да өз шығармаларында Саурықтың ерлігі жөнінде толғайды, оны

шауып мəре сызығын бірінші болып қиды. Бас бəйгеге тігілген «Джип» автокөлігін жеңіп алды. Ал жорға жарыста Жамбыл ауданының «Көкжорғасы» төрт аяғынан тайпала жорғалап, бірінші орынға тігілген шетелдік автокөлікті иеленді. Алматы облысы.

 Мəссаған!

Əшекейімен əшкере болды Кеше таңғы сағат 7-нің шамасында шекарашылар елімізге заңсыз өткізбек болған салмағы 22 кило болатын, жалпы сомасы 700 мың АҚШ долларынан асатын əшекей заттарын ұстады, деп хабарлады ҚР ҰҚК ШҚ-ның баспасөз қызметі. «Алматы» өткізу бекетінің шекарашылары ТК-350 «Ыстамбұл-Алматы» рейсінің жолаушыларын тексеру кезінде кедендік бақылаудан өткеннен кейін 1984 жылы туған

С. есімді Қазақстан азаматын ұстады. Оның қол жүгін тексеру кезінде салмағы 22 кило болатын контрабандалық əшекей заттар табылды.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

– Руы Шапырашты Саурық батыр Дулатқа асқар таудай емес пе еді?! Кеше өткен дүниеден екі үстінің Саурықпен қай жағынан теңеседі?! – деп ойын жалғаса, Жамбыл: – Батыр Саурық, Сұраншы жаудан өлген, Халық үшін шəйіт болып, жанын берген. Елді қорғап өлгеннің арманы не, Қалың қазақ құрметтеп, соңына ерген, – деп түйіндеген. Сөйтіп, елім деп жарғақ құлағы жастыққа тимеген Сұраншы батыр 1864 жылы Оңтүстік өлкесін қоқандықтардан азат ету үшін болған соғыста Сайрам бекінісіне жасаған шабуыл кезінде ерлікпен қаза табады. Əсілі, ат шаптырмай астың сəні кірген бе?! Бұл күні де тай, құнан, топ, аламан бəйге, жорға жарыс өткізілді. Аламан бəйгеде Ғабит Үмбетовтің «Қарақұс» атты тұлпары өзге аттардан қара үзіп оза

Суреттерді түсірген Жұмабай МҰСАБЕКОВ.

«Аќтґбе» таєы топ жарды

чемпионаттың қола медалін жеңіп алудың əдемі орайы келіп тұрған алматылықтар үшін бұл кездесуде жеңіске жету ауадай керек еді. Олар ақырында 3:2 есебімен басым түсті. Көп жылдардан бері осылай чемпионаттың қола медалін жеңіп алу «Қайраттың» мыңдаған жанкүйерлерін үлкен қуанышқа бөледі. Бұл күні Таразда өткен «Тараз» – «Восток» матчы 1:1 болып тең аяқталды. Осы тең ойын өскемендіктерге өтпелі ойын ойнау мүмкіндігін алып берді. Ал Талдықорғанда «Жетісу» Қоста найдың «Тобылын» 1:0 етіп ұтты. Осымен кезекті чемпионат аяқталды.

Алатаудыѕ ќос ќыраны

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Қазіргі уақытта процес суалды іс-əре кеттер жүр гі зі луде. Заң бұзушы ҚР ҚК 2-бө лімінің 209-бабына сəйкес эко номи калық контрабанда үшін қылмыстық жазаға тартылатын болады. Қазақстан Республикасы азаматының ұсталуына байланысты өзара іс-əрекет ететін органдар хабарландырылды.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Берік САДЫР.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 4 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №177 ek

03112013  

0311201303112013