Page 1

СІЗ не дейсіз? Аймаќта ел ризыєы мол Шығыс Қазақстан облысында диқан ризығы – астықтан бұрын-соңды болмаған рекордтық өнім алынатын түрі бар. Қазірдің өзінде өңірдегі дəнді дақылдардың 85 пайызға жуығы бастырылды. Əр гектардан орта есеппен 1718 центнерден ақмаржан жиналуда. Бүгінде орақ барысы қалай өтуде? Алтын дəнді сақтау орны дайын ба? Оны өткізу барысы қалай жүзеге асырылмақ? «Егемен Қазақстан» газетінің Шығыс Қазақстан облысындағы меншікті тілшісі Оңдасын Елубай облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы Дүйсембай Селихановқа:

– Сіз бұған не дейсіз? – Несін айтасыз, осыдан үш-төрт жыл бұрын Кенді Алтайда астық бітік өсіп, ауа райы қолайлы болып, нəтижесінде 1 миллион тонна астық бастыр ған едік. Ал биыл барлық өңірлердегідей, Шығыста да табиғат ана жомарттық танытып, көктемнен басталған жаңбыр жаз бойы жауып, егін бітік өсті. Бір ғана мысал. Өткен жылы 1 миллион гектарға дəнді дақылдар себіліп, орта есеппен 10,9 центнерден астық бастырылған еді. Биылғы нəтижеге қарап, 1 миллион тонна астық бастыруға мүмкіндік бар деп есептеп отырмыз. Егін, əсіресе, Зырян, Глубокое, Шемонаиха, Ұлан, Бородулиха аудандарында бітік өсті. Кейбір шаруа қожалықтары гектарынан 20-25 центнерге дейін астық бастырып жатыр. Күнбағысты оруға əлі біраз уақыт керек. Ол қажет ті кондицияға жеткен жоқ. Күнбағыстан да ауыл шаруашылығы құрылымдары биыл мол өнім алатын түрі бар. Мəселен, Зырян ауданында 30 мың гектардан астам аумақта күнбағыс ерекше бітік өсіп тұр. Қажетті техника жеткілікті, қазір ауданда рапсты ору басталды. Рапс дақылынан май алынатыны белгілі. Ал Үржар ауданында соя дақылы да бітік өсті. Сояның қадірін диқандар да түсіне бастады. Мəселен, көрші Қытай сояның əр тоннасын астыққа қарағанда, екіүш есе қымбатқа сатып алады. Демек, алдағы уақытта пайдасы көл-көсір дақылды өсіруге ынта танытатындардың қатары көбейетіні анық. Сонымен бірге, көкөністен де мол өнім алынуда. Ең күрделі мəселе орылған ел ризығын қамбаларға құйып алу екені белгілі. Облыста егінді сақтайтын қамбалар аз емес. Кейбір жеке меншік қамба иелерімен келісім жасалды. Қысқасы, Кенді Алтай диқандарының биыл астықтан мол өнім алатыны айқын. Ал егін орағы жақын арада аяқталатын болады. Шығыс Қазақстан облысы.

№225 (28164) 3 ҚАЗАН БЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

 Өңір өмірі

Мəуелі аєаш – майысќаќ Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

«Жемісті ағаштың басы төмен» деген сөз сірə, осындайда айтылса керек. Биыл Оңтүстіктің егіншісі – мəрт, жері жомарт болып тұр. Жемісін көтере алмай, басы жерге иіліп тұрған мəуелі ағаштарын көргенде биыл бақ-береке осы өңірдің бау-бақшасының басына қонған ба деп қалатының анық. Жалпы, күз мезгілі Алла тағаланың үйіп-төгіп берген ырзық-несібесін, берекесін шашпай-төкпей жинап алып, арқаны кеңге салған бір рахат шағы емес пе? Жерін баптай білген диқан берекелі алтын күзде астық пен жемісін қаптай біледі. Биыл Оңтүстік Қазақстан облысында көкөніс, бақша, картоп дақылдарынан алынған өнім, өткен жылмен салыстырғанда, 250 мың тоннаға артып, 2 млн. 200 мың тонна өнім жиналды. Ал, жеміс-жидек пен жүзім дақылдарынан алынған өнім өткен жылмен салыстырғанда, 24 мың тоннаға артып, 163 мың тоннаға жетті. Міне, осылайша Оңтүстіктің жері – семіз, дəні – егіз болып тұр.

Елбасыныѕ жеке їлесі аталды

Əлемдік жəне дəстїрлі діндер кґшбасшылары съезі Хатшылыєыныѕ отырысы ќорытындыланды Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезі Хатшылығының басшысы Қайрат Мəми Астанада өткен жұмыс бабындағы кеңесте Съезд Хатшылығы XII отырысының жəне «Өркениеттер үнқатысуындағы дінаралық Астана форумының рөлі» халықаралық ғылыми-тəжірибелік конференциясының жұмысын қорытындылады, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі. Кеңеске Сыртқы істер министрлігінің, Дін істері жөніндегі агенттіктің, Халықаралық мəдениет жəне діни орталықтың өкілдері қатысты. Онда Съезд Хатшылығы отырысына жəне конференцияға қатысушылардың баяндамаларына шолу жасалды. Атап айтқанда, меймандардың бəрі толеранттылық жөніндегі жаһандық үнқатысуды дамытудағы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан На зарбаевтың жеке үлесін атап өтті. 10 жылда Съезд əлемдік дін көшбасшыларының іс жүзіндегі үнқатысу алаңы ретінде қалыптасты. Қ.Мəми Хатшылық отырысы жəне конференция барысында айтылған ұсыныстар мен идеяларға мұқият талдау жасап, сондай-ақ, соның негізінде келешек шаралар

Оңтүстік Қазақстан облысы. ------------------------------------Суреттерді түсірген Қайсар ШЕРІМ.

жоспарын əзірлеуге тапсырма берді. Хатшылық мүшелері V Съездің жалпы тақырыбын «Дін жəне тұрақты даму» атауымен бекіткен болатын. Таяу уақытта секциялық отырыстар, сонымен бірге, келесі Съездің мерзімі мен өтетін орны бойынша ұсыныстар пысықталады. Кеңесте Съездің арнаулы қорын құру, сондай-ақ съездер аралығында Хатшылық мүшелерінің қызметін үдету, діни қайраткерлер арасында жүйелі ақпарат алмасуды қалыптастыру, бірлескен білім беру бағдарламалары мен оқу құралдарын əзірлеу, сондайақ, азаматтық қоғаммен өзара іс-қимылды өрістету туралы ұсыныстарды зерделеуге тапсырма берілді.

Тўрєындар тілегі ескерілуі тиіс

Мəжіліс Төрағасы Нұрлан Нығматулиннің жетекшілігімен өткен палатаның кешегі жалпы отырысында депутаттар еліміздің Азия Даму банкінен қарыз алуы жəне психикалық бұзылушылықтардан зардап шегетін адамдарды мəжбүрлеп емдеу мəселелеріне қатысты заң жобаларын қарады. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Орталыќ органдардыѕ əріптесі

Елордадағы Ұлттық академиялық кітапханада Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар Құл-Мұхаммедтің төрағалығымен Қазақстан Республикасы Үкіметі жанындағы Үкіметтік емес ұйымдармен өзара іс-қимыл жөніндегі үйлестіру кеңесінің отырысы өтті. Отырысқа Президент Əкімшілігінің, орталық мемлекеттік органдардың, сондайақ, еліміздің ірі ҮЕҰ-ларының өкілдері қатысты. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

– Өздеріңіз білесіздер, үкіметтік емес ұйымдар деген сөз, ұғым бізге тəуелсіздік алғаннан кейін келді. Тəуелсіздіктің алғашқы жылдарында елімізде санаулы ғана үкіметтік емес ұйымдар болып, олар көбінесе шетелдік түрлі ұйымдар

тарапынан қаржыландырылып келсе, тəуелсіздік алған жылдарда мыңдаған үкіметтік емес ұйым пайда болды. Бұл ұйымдар қазіргі кезде үкіметтік орталық органдардың толыққанды əріптесіне айналды. Қызметтің барлығын бірдей орталық мемлекеттік органдар атқара беруі шарт емес. Халықтың арасында жұмыс істеу үшін, əр сала

АҚПАРАТТАР аєыны  «ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясының мұнай қоры 2022 жылы 1,4 млрд. тоннаға жетеді. Ал қазіргі дəлелденген қор 823 млн. тонна мұнай мен конденсатты құрайды.  Жаңа оқу жылында Назарбаев Университетінде 2 мыңнан астам студент оқиды. Сонымен қатар, оқытушыпрофессорлар құрамындағы адамдар саны 250-ге жетіп отыр.  Астанада күзгі əскерге шақыру науқаны басталды. Елорданың Алматы, Сарыарқа жəне Есіл аудандарында əскерге шақыру жəне медициналық комиссиялар өз жұмысын бастады.  Елорданың Сарыарқа ауданының əкімдігінде ұстаздарға сый-құрмет көрсетілді. Басқосуда аудан əкімі Ермағанбет Бөлекпаев мұғалімдерді мерекелерімен құттықтап, қала əкімі Иманғали Тасмағамбетовтің атынан 2 пəтер кілтін тапсырды.  Қызылордада «EXPO LAND2013» жастар идеясы мен жобалары жəрмеңкесі болды. Инновациялық идеялар мен жобалар жəрмеңкесі қаланың

195 жылдық мерейтойы қарсаңында ұйымдастырылды.  Заңсыз сақталған қаруды тапсырғандары үшін Шығыс Қазақстан тұрғындары 27 млн. теңге алады. Акция барысында облыс тұрғындары 292 оқпен атылатын қару, 2094 дана оқ-дəрі тапсырған.  Солтүстік Қазақстан полицейлері заңсыз емдеумен айналысқан діни бірлестікті анықтады. Петропавл қаласының 49 жастағы тұрғыны «Алла аят» деп аталған ағымды ұйымдастырғаны үшін əкімшілік жауапкершілікке тартылды.  Қаржы полициясы 3 млрд. теңгеден астам бюджет қаражатының қолды болуын тоқтатты. Бұл туралы кеше Экономикалық қылмыс жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі ақпараттық-талдау департаментінің басшысы Олжас Бектенов айтты. «ҚазАқпарат», «Қазақстан жаңалықтары», Bnews.kz, TengriNews, EgemenNews хабарлары бойынша дайындалды.

бойынша қордаланған мəселелерді шешу үшін, оларды зерттеу үшін үкіметтік емес ұйымдар кей жағдайда мемлекеттік органдардың да қызметін атқарып отырған жағдай бар, деді отырыста Мұхтар Құл-Мұхаммед. Оның айтуынша, осыдан 3 жыл бұрын үкіметтік емес ұйымдардың жұмысын тек қана бір министрлік – Мəдениет жəне ақпарат министрлігіне емес, əр саланы басқарып отырған министрліктерге беру жөнінде шешім сол себепті қабылданған екен. Соған сəйкес, бюджетке тиісті өзгерістер мен толықтырулар да енгізіліпті. Осының нəтижесінде қазір əрбір салалық министрлік өз саласындағы үкіметтік емес ұйымдармен қоян-қолтық жұмыс істеуге толықтай мүмкіндік алған. (Соңы 2-бетте).

Бїгінгі нґмірде: Кґшбасшы партияныѕ жаѕа баєыты 2-бет

Ќаймаєы бўзылмаєан ќазаќы орта 5-бет

Ќўштарлыќ 6-бет

ТАҒАЙЫНДАУ

Мемлекет басшысының Өкімдерімен: Бақытжан Жарылқасынұлы Əбдірайым Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің орынбасары қызметіне; Эльвира Əбілқасымқызы Азимова Қазақстан Рес публи касы Əділет министрінің орынбасары қызметіне тағайындалды.

10-бет

(Соңы 2-бетте).

 Өнер

Сазды, назды наќыш «Астана Опера» мемлекеттік опера жəне балет театрында Камералық залдың ашылу құрметіне əрі халықаралық музыка күніне орай «Барокко данышпандары» атты өнер кеші өтті. Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Барлаушылар

Алдымен күн тəртібіне сəйкес «Қазақстан Республикасы мен Азия Даму банкі арасындағы Қарыз туралы келісімді (Жай операциялар) (ОАӨЭЫ 3 Дəліз жолын реконструкциялау жобасы / «Шымкент – Ташкент» жол учаскесі/ / «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық транзит дəлізіне кіреберіс/) ратификациялау туралы» заң жобасы қаралды. Аты айтып тұрғандай, Келісім Азия Даму банкінің Қазақстанға «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» ав томобиль дəлізі шеңберінде «Шымкент – Ташкент» жол учаскесін дамыту

үшін қарыз беруді көздейді. 125 миллион долларлық қарыз елімізге 4 жылдық жеңілдік кезеңін қоса алғанда 16 жылға беріліп отыр. Пайыздық мөлшерлеме LIBOR+0,6 пайызға тең. Ал Қазақстан Үкіметінің бір лесіп қаржыландырылуы 22 миллион АҚШ долларынан аспайды. Ел бюджетінің қаржысы құрылыс жұмыстарын бірлесіп қаржыландыруға жəне салықтарды төлеуге жұмсалады деп күтілуде. Жоба бойынша Оңтүстік Қазақстан облысындағы Шымкент пен Ташкент арасындағы жолдың 36,7 шақырымын реконструкциялау қолға алынады.

«Биылғы халықаралық музыка күнінің біз үшін орны бөлек. Себебі, акустикасы мен əсемділігі ауыз толтырып айтарлықтай 250 орындық Камералық залдың тұсаукесерін

осы мерекемен ұштастырып өткізудеміз. Бұл шараға белгілі меццо-сопрано Дариға Назарбаеваны, Қазақстанның халық əртісі Айман Мұсақожаеваны жəне де басқа танымал өнер саңлақтарын арнайы шақырып отырмыз. Бірі Демеушілер кеңесінің, екіншісі

Директорлар кеңесінің мүшесі болып табылатын өнер шеберлерінің мерекелік кеште орындайтын шығармаларының белгілі бір кезеңнің інжу-маржандарынан іріктелуі бекер емес. (Соңы 10-бетте).


2

www.egemen.kz

«Əр ұрпақ өзіне артылған жүкті жетер жеріне апарып тастағаны дұрыс, əйтпегенде, болашақ ұрпағымызға аса көп жүк қалдырып кетеміз. Кейінгі ұрпақ не алғыс, не қарғыс беретін алдымызда зор шарттар бар», деген екен Алаштың арда ұлы Əлихан Бөкейханов. Ол өзіне, өз ұрпағына артылған орасан ауыр жүкті шамасы келген жеріне дейін жеткізді. Ол қазақтың тұңғыш ұлттық саяси партиясы – Алаш партиясының негізін салып, «қазақтың өз алдына дербес тəуелсіз мемлекеті болуы керек» деген идеяны қалыптастырып кетті. Алаш арыстары қалыптастырған азаттыққа ұмтылу, тəуелсіздікті қастерлеу жайындағы ұғымдар əлі талай ғасыр қазақ санасында сақталып қала бермек.

3 қазан 2013 жыл

əрбір мақсаткер, еңбекқор жəне заң тəртібін сақтайтын азамат табысқа жетіп, өзіне де, қоғамға да пайда келтіреді», делінген саяси құжатта. Сөйтіп, партияның басты құндылықтары Адам, Бостандық, Бірлік, Əділеттілік, Заң үстемдігі, Отбасы жəне дəстүр мен Болашаққа деген ұмтылыс екені көрсетілген. Шын мəнінде, бұл тек нұротандықтардың емес, бүкіл Қазақстан халқының ортақ құндылықтары екенін ешкім жоққа шығара алмайды. Доктринада жоғарыда айтылған биік мақсатқа жетуге əсер ететін ең маңызды жеті фактор аталған. Олар халықтың

қызметкерлері, сондай-ақ, өңірлік деңгейдегі саяси мемлекеттік қызметкерлер енді. «А» корпусын жасақтау үшін Ұлттық жəне Өңірлік кадрлық комиссиялар құрылып, олар үміткерлерді қатаң іріктеуден өткізді. Сондықтан, «А» корпусын мемлекеттік саясатты тиімді жүзеге асыруды қамтамасыз ететін нағыз кəсіпқой əрі мемлекетшіл басқарушылардың тобы деп атауға болады. Бұл корпус еліміздің дамуына қомақты үлес қосады деген нық сенім бар. Елде жүргізіліп жатқан əкімшілік реформаның маңызды құрамдас бөлігі ретінде тамыз

Кґшбасшы партияныѕ жаѕа баєыты:

Азаматтарєа ќызмет ететін мемлекет ќўру Жалпы, адам баласы əуелден топтасып, қауымдасып өмір сүруге бейім. Əр дəуірлерде адамдар отбасыға, қауымға, руға, тайпаға, келе-келе ұлт пен мемлекетке бірігуді үйренді. Сол бірігудің, сол қауымдасудың арқасында адам баласы көптеген жетістіктерге қол жеткізді. Тіпті, адамзат бүгінгі дəрежесіне күшті біріктірудің, ойды ортақтастырудың, бір мақсатқа жұмылудың арқасында жетті десек, қателеспейміз. Ал саяси партиялар адамдардың ерікті түрде бірігуінің ең жоғары үлгісі деп айта аламыз. Бүгінде саяси партия дегенде, мемлекеттік билікті қолға алуға немесе билік жүргізуге қатынасуға бағытталған, ортақ мүдде, бір идеология негізінде құрылған адамдардың ерікті одағы, қандай да бір таптың немесе оның қабатының мүдделерін көрсететін, белсенді жəне ұйымдастырылған бөлігі деп ұғынамыз. Ал алғашқы саяси партиялар Ежелгі Грекияда пайда болған болса, нағыз кəсіби саяси партиялар Еуропада XIX ғасырдың екінші жартысында жұмыс істей бастады. Бірақ саяси партиялар бірден көпшілік, бұқаралық партия бола қалған жоқ. Мысалы, неміс ойшылы М.Вебер саяси партиялардың дамуында келесі кезеңдерді атап көрсеткен: бірінші аристократиялық үйірмелер, екінші саяси клубтар, үшінші көпшілік партиялар. Қазақтың тұңғыш кəсіби саяси ұйымы – Алаш партиясы сол кезеңдегі қалыптасқан тарихи жағдайларға байланысты өзінің алдына қойған мақсатына толық қол жеткізе алмаған болуы мүмкін. Дегенмен, жоғарыда айтқанымыздай, идеяларды, күрескер рухты ұлт жанына сіңіру арқылы өзінің тарихи миссиясын жүзеге асырып кетті. Сондықтан, Елбасы Н.Назарбаев: «Біз Қазақстанның тəуелсіздігі мен тұтастығы үшін күрескен азаматтарды ерекше қадірлей білуіміз керек. Осы ретте Алаш арыстарының аманатына адалдық танытып, мемлекеттілігімізді ны ғайтып, тəуелсіздігімізді көзіміздің қарашығындай сақтауға тиіспіз», деген болатын. Бүгінде сол қасиетті міндетті мойнына алып, аманатты арқалап жүрген саяси ұйым, «Алаш» партиясының заңды мұрагері – «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясы. Бұл ешқандай да үстірт айтылған ой, асығыс байлам емес. Өйткені, екі саяси ұйымның арасын тарихи-рухани сабақтастық жалғап жатыр. Екі партияның да көздегені бір. Ол – Қазақстанның тəуелсіз, тұтас, бейбіт, қуатты əрі Мəңгілік Ел болуы. Əрі бүгінде «Нұр Отан» өзінің халықтық деген дəрежесіне лайық саяси күшке айналды. Ол іс жүзінде белгілі бір топтың не таптың сойылын соқпай, тұтас халықтың жігін біріктірді. Сол арқылы əрбір қазақстандық азаматтың, отбасының болашаққа деген сенімін қалыптастырып, баршаның қолдауына ие болды. «Нұр Отан» – бүгінде қазақ қоғамында өзіндік орны мен беделі бар саяси ұйым. Сонау 1999 жылы 1 наурызда өзінің алғашқы құрылтайын өткізген «Отан» партиясы саяси күрестің талай соқпағынан сүрінбей өтті. Оның халықтың сенімі мен қолдауына ие болуына алға үлкен мақсаттар қоюы жəне сол жолда тынымсыз еңбектенуі ықпал етті. Осы жылдарда партия елде болған барша игі істердің басы-қасынан табылды. «Нұр Отанның» жəне оның Төрағасы Нұрсұлтан Назар баевтың Көшбасшылығы мен Қазақстанның жалпыұлттық ішкі өнімі 700-ден 12 мың АҚШ

долларына дейін ұлғайып, экономика дамыды, күрделі əлеуметтік проблемалар шешімін тауып, халықтың тұрмысы түзелді. Қазақ елі əлем таныған жас əрі қуатты мемлекетке айналды. Партия беделінің артуына жекелеген адамдардың проблемасын тікелей шешуге бағытталған қоғамдық қабылдаулардың, Жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі кеңестің жұмысы да ықпал етті. Елбасының тапсырмасы бойынша «Нұр Отан» партиясы сыбайлас жемқорлыққа қарсы ымырасыз күрес жүргізіп келеді. Иə, кейбір қолында билігі бар азаматтар жең ұшынан жалғасып, мемлекеттің байлығына қол салып жатады. Осы тұста «Нұр Отан» қатаң бақылау орнатып, мемлекеттің мүлкі мен қауіпсіздігін қорғап келеді. Болашағы жарқын болуын қалаған əрбір мемлекет жас ұрпағының санасын, ойын, қолын, арын жемқорлық секілді қауіпті дерттен қорғай білуі тиіс. Осындай еселі еңбек жүйелі жұмыс нəтижесін берді. Былтыр қаңтар айында өткен парламенттік сайлауда партия сайлаушылардың 80 пайыздан астамының дауысына ие болып, жеңіске жетті. «Нұр Отанның» Мəжілісте көпшілік орынға ие болуы – халықтың партияға деген жоғары сенімінің көрсеткіші. Енді, міне, партия Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясына орай өзінің жаңа Саяси доктринасының жобасын көпшіліктің талқысына ұсынып отыр. Ол – «Нұр Отан». Нұрлы болашақ жолында!» деп аталады. Партия əуелде бірінші орынға экономика мен əлеуметтік саясатты қойып келді. Содан кейін ғана рухани құндылықтарға назар аудара бастады. Себебі, өтпелі кезеңде Тəуелсіздікті сақтап, мемлекеттілікті нығайту үшін алдымен экономиканың еңсесін тіктеп, халықтың күнделікті өміріне қажетті мəселелерді шешуге тура келді. Елбасының салиқалы саясаты мен партияның дұрыс бағыт ұстануының арқасында «Қазақстан-2030» Стратегиясы мерзімінен бұрын жүзеге асты. Бұл жас мемлекеттің күш-қуаты мен оның халқының жасампаздығын көрсететін ұлы жеңіс болды. Дегенмен, еліміз мұнымен шектеліп қалмауы тиіс. Өйткені, ХХІ ғасыр адамзатқа жаңа сынақтары мен қауіп-қатерлерін алып келіп отыр. Доктринада осы жаңа кезеңде елдің қандай бағыт-бағдар ұстанатыны анық əрі жан-жақты көрсетілген. Жəне де бұл саяси құжаттың басты ерекшелігі – онда адам жəне егемендік ұғымдары бірінші орынға қойылған. «Нұр Отан». Нұрлы болашақ жолында!» атты Доктрина партияның ХХІ ғасырдағы мақсат-міндеті мен миссиясын белгілеп беруі арқылы құнды. «Біздің миссиямыз – дамудың эволюциялық жолын қамтамасыз ету, сондай-ақ, өркендеген, бəсекеге қабілетті əрі əлеуметтік бағдарлы мемлекетті құру. Мұнда

бірлігі мен өзара келісімін нығайту, төл мəдениет пен руханиятты қастерлеу жəне насихаттау, экономикалық қуатты еселеп, əділетті əлеуметтік саясат жүргізу, халықтың білімін тереңдетіп, санасын жетілдіру, яғни зияткер ұлтқа айналдыру, сондай-ақ, мемлекеттік басқарудың тиімді жүйесін құрып, əлемге ашық мемлекет болу. Əрине, осының барлығын толық жүзеге асырғанда ғана Қазақстан ХХІ ғасырда біз ойлағандай дамыған мемлекет болады. Əрі бұл факторлардың əрқайсысының өзіндік маңызы мен салмағы бар. Дегенмен, біз тиімді мемлекеттік басқару жүйесін құру мəселесіне кеңірек тоқталғанды жөн көріп отырмыз. Өйткені, Доктринада айтылғандай, азаматтарға қызмет көрсететін мемлекетке айналуда басқару жүйесінің маңызы айтпаса да түсінікті. Елбасы, партия Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру қажеттігі жөнінде бұрыннан айтып келеді. Өйткені, еліміз Тəуелсіздік алғанымен, кеңестік кезеңдегі əкімшіл-əміршіл жүйенің сарқыншақтары, басқарудың ескі, тиімсіз тəсілдері сақталып қалған еді. Бірақ, осы бағытта жүргізілген реформалардың арқасында Қазақстанда мемлекеттік басқарудың мүлде жаңа сипатты кəсіби жүйесі қалыптасты. Ендігі мақсат – осы жүйені ықшам əрі қазіргіден де тиімдірек əрекет ететіндей етіп жетілдіру. Бұл туралы Доктринада: «Біз Қазақстан азаматтарына сапалы мемлекеттік қызметтер беруді жəне тиімді басқаруды қамтамасыз етуіміз керек. Мемлекеттік органдар əрбір қазақстандықтың мүддесіне қызмет етіп, мемлекеттік аппарат ықшам əрі тиімділігі жоғары болуы тиіс», делінген. Сондайақ, мемлекеттік органдардың қызметі ашық əрі қоғамға түсінікті мақсаттарға бағытталуы керектігі, олар жұмсаған бюджеттік қаржының əрбір теңгесі қазақстандықтардың өмір сапасының жақсаруынан көрініс табуы керектігі айтылған. Оған қоса, құжат жобасында мемлекеттік басқару жүйесіне қоғамдық мониторинг пен қоғамдық бақылау орнатудың маңыздылығы анық көрсетілген. Бұл тұрғыдан алғанда, «Нұр Отан» партиясының ұстанымы демократиялылық прин циптеріне толық сəйкес келетінін атап өту қажет. Соңғы жылдары елімізде əкімшілік реформалар қарқынды жүргізіле бастады. Оның жарқын дəлелі ретінде биыл наурыз айында өзгерістер мен толықтырулар енгізілген «Мемлекеттік қызмет туралы» Заң мен Елбасы бекіткен Жергілікті басқаруды дамыту тұ жырымдамасын атап өтуге болады. Осы құжаттардың негізінде елімізде басқарушы кадрлардың «А» корпусы жасақталды. Оған министрліктер мен ведомстволардың, басқа да орталық мемлекеттік органдардың басшылары мен жауапты

айында алғаш рет өткізілген ауыл əкімдерінің сайлауын айтуға болады. Оңтүстік Қазақстан облысында осы саяси доданың нəтижесінде 189 əкім сайланып, олар өздеріне жүктелген міндетті жүзеге асыруға белсене кірісіп кетті. Сəтті өткен саяси науқан жергілікті басқару жүйесін одан əрі жетілдіре отырып, тұрғындардың жергілікті маңызға ие мəселелерді шешудегі ықпалын арттырды. Жалпы, реформа атаулының түпкі мақсаты мемлекетті дамыту жəне адамдардың өмір сүру сапасын жақсарту екені белгілі. Ол үшін азаматтарға көрсетілетін мемлекеттік қызметтің сапасын арттыру қажет. Осы мақсатты жүзеге асыру үшін «Мем лекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» Заңның негізінде Мемлекеттік қызмет істері агенттігінде жəне оның аумақтық департаменттерінің жанынан жеке тұлғалармен, коммерциялық емес ұйымдармен мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша өзара іс-қимыл жəне ынтымақтастық жөніндегі қоғамдық кеңес құрылды. Оның мақсаты — мемлекеттік қызмет көрсету саласындағы жаңалықтарды көпшілікке түсіндіру жəне мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасын арттыруға кедергі келтіріп отырған проблемаларды анықтау, саладағы əкімшілік кедергілерді азайтуға үлес қосу. Қоғамдық кеңестің алғашқы отырыстары өткізілді. Онда саладағы ең өзекті деген мəселелер көтерілді. Мəселен, Оңтүстік Қазақстан облысындағы кеңесте сапалы мемлекеттік қызметтер көрсетудің мəн-жайы талқыға түсті. Мемлекеттік қызмет көрсетуші органдардағы мемлекеттік қызметшілердің қызмет этикасын сақтау дəрежесі төмен екені айтылды. Əсіресе, ауылдық жерлерде бұл проблема өзекті күйінде қалып отыр. Сонымен қатар, облыста құрылған кəсіпкерлерді қолдау орталығының мəліметтері бойынша, құрылыс жүргізу үшін жер телімін, лицензия алу мерзімі тым ұзақ. Кеңес отырысында бұл мəселе де көтеріліп, шешу жолдары белгіленді. Бұл ретте қоғамдық кеңес Доктринада межелеген мақсаттардың бірі – мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттыруда қолдаушы күш екендігі сөзсіз. Сонымен қатар, аумақтық департамент «Нұр Отан» ХДП Оңтүстік Қазақстан облыстық партиялық бақылау комиссиясымен бірге мемлекеттік органдарда сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске бағытталған заң намалардың орындалуына жүргізілетін жоспарлы тексерулерге қатысып, заң бұзушылықтарды анықтап, оған жол берген мемлекеттік қызметшілердің мəселесін тəртіптік кеңесте қарауға ықпал етуде. Сондайақ, «Нұр Отан» партиясының Оң түстік Қазақстан облыстық филиалының қоғамдық қабылдау бөлімінде азаматтарға арналған қабылдаулар жүргізуде. Қорыта келгенде, «Нұр Отан». Нұрлы болашақ жолында!» атты Саяси доктрина еліміздің қоғамдық-саяси өміріндегі барлық маңызды бағыттарды қамтыған, елдік мақсаттарды белгілеп, оларға қол жеткізудің жолдары көрсетілген маңызды саяси құжат екенін баса айту қажет. Бұл Доктрина «Нұр Отан» халықтықдемократиялық партиясының шын мəнінде елдегі салмақты саяси күшке ие көшбасшы партия екенін тағы бір рет дəлелдеп берді. Берік БЕКЖАНОВ, «Нұр Отан» ХДП Саяси кеңесінің мүшесі.

Тўрєындар тілегі ескерілуі тиіс (Соңы. Басы 1-бетте).

Сондай-ақ, құрылысты қадағалаудың жəне күзет шараларын іске асырудың сыртқы мониторингі жөнінде қызметтер көрсету үшін қолдау қарастырылған. Жоба жұмыстары 2015 жылы аяқталады деп күтілуде. Жобаны жүзеге асыру еліміздің көліктік əлеуетін дамытуды қамтамасыз етіп, халықаралық дəліздің қазақстандық бөлігінде қозғалыс қарқынын айтарлықтай арттырады. Бұл өз кезегінде транзиттік жүктердің айналымын жəне барлық деңгейдегі бюджеттердің кірістерін ұлғайтуға мүмкіндік береді. Депутат Розақұл Халмұрадов қарыздарды бөлу құқығы неге еліміздің құзыретіндегі шаруа емес, ол неге Азия Даму банкіне бекітіліп берілген деген сауал қойды. Заң жобасы бойынша

баян дама жасаған Көлік жəне коммуникациялар министрі Асқар Жұмағалиев депутат сұрағына орай халықаралық қаржы институттары тиісті мемлекеттік органдарға хабарлай отырып, халықаралық ережелерге сəйкес банктің сондай шешім қабылдай алатынын алға тартты. Осы ретте депутаттар өз пайымдарын да ортаға сала кетті. Мысалы, Шалатай Мырзахметов жолдың екі жағына қоршаулардың қойылуы, мал айдап өту орындарының санын арттыру жəне қысқы тайғаққа қарсы технологиялық жетістіктерді ескеру қажеттігін атап көрсетті. Ал Рауан Шаекин тұрғындар тілегі сол жоба жүзеге асырылып жатқанда ескерілсе деген өтінішін жеткізді. Осылайша, талқыдан өткен заң жобасы мақұлданды. Кешегі отырыста бұдан басқа

Орталыќ органдардыѕ əріптесі (Соңы. Басы 1-бетте). Бұл өте дұрыс шешім болды. Себебі, сіздер өз салаларыңызда қандай қордаланған проблема бар екендігін, өз салаларыңызда қандай үкіметтік емес ұйымдар жұмыс істейтінін жақсы білесіздер. Олармен үйлестіре отырып жұмыс істеудің жолын орталық салалық министрліктер де өте жақсы біледі ғой деп есептеймін. Сол себептен, кейінгі 2-3 жылдың ішінде үкіметтік емес ұйымдармен біздің жұмысымыз өте жоғары деңгейде жүзеге асырылып келе жатыр, деді Мəдениет жəне ақпарат министрі. Мұхтар Құл-Мұхаммед, сондай-ақ, бүгінгі таңдаҮкіметтік емес ұйымдармен өзара іс-қимыл жөніндегі Үйлестіру кеңесінің атқарған жұмыстары айтарлықтай деңгейде өз нəтижесін бергендігіне бірқатар себептер оң əсер еткенін алға тартты. Біріншіден, үкіметтік емес ұйымдардың жобаларына мемлекеттік тапсырыс аясында үнемі қолдау көрсету кəсібилігі жағынан мықты, еліміздің барлық өңірінде белсенді жұмыс атқаратын ҮЕҰ-лар санының артуына ықпал еткен. Мəселен, қазіргі таңда мемлекеттік тапсырыстарды орналастыратын реестрде 1000-нан астам үкіметтік емес ұйым тіркеліпті. Олар біздердің

толыққанды əріптесімізге айналып отыр. Ал осыдан 5 жыл бұрын олардың саны небəрі 400-дің айналасында ғана болған еді, деді бұл орайда министр. Екіншіден, мемлекет пен ҮЕҰ-лардың салалық ынтымақтас тығының аясы анағұрлым кеңейіпті. Егер, осыдан 3 жыл бұрын ҮЕҰ-ның негізгі əріптесі Мəдениет жəне ақпарат министрлігі ғана болса, қазір Білім жəне ғылым, Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау, Денсаулық сақтау министрліктерінің, тіпті үлкен құрылымдық органдардың өздерінің үнемі байланыс орнатып отыратын үкіметтік емес ұйымдары бар екен. Бір сөзбен айтқанда, біз əлеуметтік саланың барлық бағыттарында əріптестік қарым-қатынас орнаттық, деді бұл жөнінде министр. Үшінші бір басты себеп, шетелдік донорларға деген тəуелділік деңгейінің азайғандығы. Мұның нəтижесінде бүгінде шетелден көрсетілетін қаржылық қолдауды үкіметтік емес ұйымдар өз елімізден де толықтай сезіне алатындай жағдай қалыптастырылған. Яғни бұл еліміздегі ҮЕҰ-ларға өз мəселесін өзі шешуде тəуелсіз болуына, тəуелсіз қадамдарға баруына септігін тигізген көрінеді. Төртіншіден, Үйлестіру

«Жасыл экономика» бойынша курс

Кеше Астанада «жасыл экономиканы» қолдау жəне G-Global-ды дамыту коалициясы мен Азия-Тынық мұхиты аймағы Экономикалық жəне əлеуметтік комиссиясының Экология жəне қоршаған ортаны қорғау департаменті, Экология жəне орнықты даму институтымен бірге бірінші ұлттық семинардың таныстырылымын өткізді. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Онда Қазақстанның төмен көміртекті дамуына арналған жасыл даму саясатының тетіктері сөз болды. Семинарға Нобель сыйлығының экономика бойынша лауреаты Рае Квон Чунк жетекшілік етті. Онымен бірге ұлттық семинарда осы саланың бір топ білікті мамандары дəріс жүргізді. Ал семинарға ЭСКАТО, ЕЭК, РЭЦЦА, «Ғалымдардың

еуразиялық экономикалық клубы», үкіметтік емес ұйымдар мен бизнес жəне академиялық ортаның өкілдері қатысты. Кеңес барысында «жасыл экономикаға» ауысуға қажетті жасыл даму саясаты туралы əңгіме өрбіді. Онда алдыңғы қатарлы жəне инновациялық тəсілдер қолданылатын, оған қоса бірегей саналатын виртуалды оқыту жүйесі көпшілікке кеңінен таныстырылды. Мұндағы негізгі мақсат – төмен көміртекті экономикалық

«Психикалық бұзылушы лықтардан зардап шегетін адамдарды мəжбүрлеп емдеу жүргізу үшін беру туралы конвенцияны ратификациялау туралы» заң жобасы да қолдау тапты. Конвенция 1997 жылғы 28 наурызда Мəскеу қаласында жасалған. Оған қатысушы мемлекеттердің бірі есі дұрыс емес күйде қоғамға қауіпті əрекет жасаған азаматтарды уағдаласушы тараптың аумағында медициналық сипаттағы мəжбүрлеу шараларын қолдану туралы сот шешімі бойынша азаматтарды емдеуден өткізе алуы қарастырылған. Жəне де медициналық сипаттағы мəжбүрлеу шараларын қолдану туралы сот шешімі заңды күшіне енгенде, сондай-ақ, науқастың келісімі, егер ол өз ойын еркін білдіруге қабілетсіз болған жағдайда, оның заңды өкілінің келісімі алынған адамдарды мəжбүрлеп өткізу үшін емдеуге беру қарастырылады. Жалпы, конвенция адамдарды мəжбүрлеп емдеуден өткізу үшін жүгіну тəртібін жəне беру тəртібін белгілейді. кеңесінің бастамасы негізінде 2011 жылы «Мемлекеттік əлеуметтік тапсырыс туралы» Заңға өзгерістер енгізілгеннен кейін мемлекет пен ҮЕҰ-лар арасындағы өзара байланыс жүйесі де жаңаша түрде жандандырылыпты. Яғни орталық мемлекеттік органдар қаржылық көмек көрсете отырып, я болмаса, мемлекеттік əлеуметтік тапсырыс бере отырып, ҮЕҰ-лардың жұмысына еш араласпайды. Ал мұндай тең дəрежелі əріптестік байланыс біздің сіздермен жұмыстарымызды нəтижелі ете түсетін болады, деді Мұхтар Абрарұлы. Сондай-ақ, министр отырыстың Елбасының мемлекетті жаңғырту жəне мемлекеттік емес сектордың аясын одан əрі кеңейту жөнінде берген тапсырмасына орай өткізіліп отырғанын жеткізді. Отырыс барысында 3 мəселе қаралды. Олар: мемлекеттік жəне əлеуметтік тапсырыстарды орталық жəне жергілікті деңгейлерде орналастыру, VI Азаматтық форумды өткізудің барысы жəне «Үкіметтік емес ұйымдарды мемлекеттік қолдау туралы» заң жобасы. Жиын аясында Үйлестіру кеңесінің мүшелері 20132015 жылдар аралығындағы мемлекеттік əлеуметтік тапсырыстарды орналастыру үшін мемлекеттік бюджеттен қаржы бөлу жөніндегі мəселені қарастырды, сондай-ақ, үкіметтік емес ұйымдармен өзара іс-қимыл тиімділігін арттыру бо йынша мемлекеттік органдарға нақты тапсырмалар жүктелді. даму аясында жасыл салықты жəне бюджеттік реформаны, жасыл инфрақұрылым мен бизнесті жасылдандыру. Сөйтіп, тұрақты өндіріс пен оны дұрыс тұтыну секілді көкейкесті мəселелер əңгіме өзегіне айналып, оларды еңсеру жолдары қарастырылды. Сонымен қатар, жекелеген елдерде жүзеге асырылып жатқан бірқатар тың жобалардың артықшылықтары мен олқылықтары да тақырып талқысынан тыс қалмады. Курстың таныстырылған бағдарламасы алты модульге бөлініп, оның əрқайсысын зерделеуге бір апта уақыт беріледі. Қатысушы əр курсты тəмамдаған соң тестілеуден өтеді. Осы орында дəріс алушы барлық сұрақтардың 80 пайызына дұрыс жауап беруі тиіс. Сонда дəріске қатысушының қабілеті барлық қырынан ашылып, толық көрінеді. Нəтижесінде, курсты сəтті аяқтаған талапкерлерге арнайы сертификат табыс етіледі.

 Жемқорлық – індет, жою – міндет

Сыбайластыќ ґрті – ќоєамныѕ дерті Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Кеше Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің ресми өкілі Алтай Əбибуллаев ке зекті баспасөз конференциясында: «Еліміздің Қаржы полициясы сыбайлас жемқорлыққа жəне экономикалық қылмысқа қарсы күресетін мемлекеттік органдардың бірі», деп атап өтті. Экономика саласындағы қылмыс тарға қатыстыларды жазалауды, либерализациялау жəне ізгілендіру мен қылмыстық ахуалды жақсарту мақсатында біздің мемлекет қаржы экономикалық құқық бұзушылықтың алдын алу жəне ескерту жүйесін жетілдіру мəселесіне ерекше көңіл бөлуде. Осы ретте агенттіктің дербес

құрылымдық бөлімшесі, яғни ақпараттық талдау департаментінің басты мақсаты қылмыстар мен құқық бұзушылықтардың алдын алу мен олардың себептерін жоюға бағытталған, деді ойын сабақтаған А.Əбибуллаев. Бұдан кейін «Сыбайлас жем қорлық пен экономикалық қыл мыстың алдын алу бағыты бойынша Қаржы полициясы жұмысының басымдықтары» атты тақырыпта Қазақстан Республикасы Экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы кү рес агенттігінің ақпараттық-сараптамалық департамент бастығы Олжас Бектенов пен агенттіктің ресми өкілі Мұрат Жұманбай сөз алып, атқарылған жұмыстар мен алда тұрған міндеттерге тоқталды.

Елбасы өзінің 2012 жылғы 27 қаңтардағы «Əлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты ха лыққа Жолдауында сыбайлас жемқорлықтың алдын алу үшін жаңа құқықтық тетіктерді, ақпараттық мүмкіндіктерді пайдалануды тапсырған бола тын. Осы орайда баяндама жа са ған О.Бектенов бұл тапсырманы орындау мақсатында Эко но мика лық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігініңТөрағасы қаржы полициясы органдары қызметінің басым бағыты ретінде қылмыстың алдын алу тетіктерін белгіледі, деді. Бұл орайда, агенттіктің құрылымында Сыбайлас жемқорлықтың жəне экономикалық қылмыстың профилактикасы жəне оның алдын алу басқармасы, сондай-ақ, Ахуалдық орталық, ал облыстық департаменттерде – талдау бөлімдері құрылған екен. Осылайша, профилактикалық жұмысты атқару тəсілі өзгертілген. (Соңы 4-бетте).


3 қазан 2013 жыл

www.egemen.kz

3

● Депутат дауысы

Ү

Ќазаќстан дипломатиясы ќарым-ќатынас кґкжиегін кеѕейтуге талпына бастады

Өзінің Латын Америкасы елдеріне сапары аясында Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов Сантьяго қаласына келіп, бірқатар екіжақты кездесулер өткізді, деп хабарлады осы ведомствоның баспасөз қызметі. Е.Ыдырысовтың Чилиге са- мəселесі кездесудің басты тақыпары Шетел инвестициялары жө- рыбына айналды. Бұл бағыттағы ніндегі комитет жетекшісі Ма- маңызды қадам – ке ліс сөздер тиас Моримен келіссөздерден барысында қол қойылған Дипбасталды. Қазақстан сыртқы сая- ломатиялық жəне қызметтік пассат ведомствосының басшысы порттар иелерін визалық талапМ.Мориді Қазақстанның əлеу- тардан босату туралы келісім болмет тік-экономикалық саладағы ды. Тараптар екі елдің азаматтары жəне еліміздің инвестициялық үшін жақын болашақта толығымен сая сатындағы қол жеткізген же- визалық талаптарды жою бойынтістіктерімен таныстырды. Қазақ- ша келісімге жету мақсатында стан тəуелсіздік жылдары ішінде келіссөздерді жалғастыра беруге болжанбалы жəне сенімді іскер уағдаласты. Сонымен қатар, Қазақстан мен əріптеске айналғанын атай отырып, еліміздің бас дипломаты əң- Чили СІМ-дері арасында Саягі мелесуші тарапты біздің Ота- си кеңестер туралы келісімге қол нымызда өтетін ірі халықаралық қойылды. Бұл құжат екі ел арашара – ЭКСПО-2017 көрмесіне сындағы үнқатысуды жүйелі жолға орай Қазақстанға инвестиция- қоюға бағытталып отыр. лар салу мүмкіндігін қарастыруға Сондай-ақ, А.Наварро қазақша қырды. Өз кезегінде М.Мори стандық тарапты Чилидің Астанада екіжақты ынтымақтастықты да- дипломатиялық өкілдік ашуды жосмыту жөніндегі мүдделердің парлап отырғаны туралы хабардар ортақтығына назар аударды жəне етті. бар əлеуетті ортақтаса отырып зерҚазақстан Сыртқы істер миделеуге дайын екендігін білдірді. нистрі Чилидің Энергетика миҚР СІМ басшысының Чили нистрі Хорхе Бунстермен жə не Сыртқы істер министрінің міндетін Тау-кен өндірісі министрі Эратқарушы Альфонс Наварромен нан де Солниакпен кездесіп, екіөткізген келіссөзі негізгі шараға жақты ынтымақтастықтың өзекті айналды. Е.Ыдырысов Қазақстан мə селелерін талқыға салды. ТаСыртқы істер министрінің Чи- раптар байланыстарды əрі қарай лиге алғашқы сапары екі ел дің да мыту жолдарын қарастырып, дипломатиялық қарым-қаты нас- ынтымақтастықтың болашағы бар тарының 20 жылдығына тұспа-тұс бағыттарын айқындады. келгенінің нышандық мə ні бар Е.Ыдырысов Чили Дипломатияекенін атап өтті. Қазақстандық дип- лық академиясының ректоры Пабло ломат əріптесіне «Қазақстан-2050» Кабреромен де кездесу өткізіп, акаұзақ мерзімді Даму стратегиясы демия тыңдаушылары алдында лектуралы баяндап, оның аясында ция оқыды. Қазақстан əлемнің дамыған 30 елінің Ресми кездесулерден бө лек, қатарына кіру жөнінде үлкен мақсат Қазақстан сыртқы саясат ведомқойып отырғанын жеткізді. Осыған ствосының басшысы Чили Преорай, Қазақстан өзінің халықаралық зиденті Себастьян Пиньера Эчебайланыстарын кеңейтуге мүдделі. никемен бейресми кездесу өткізді. Бұл ретте назарын Латын Аме- Келіссөз барысында С.Эченике рикасы мен Африка елдерімен ын- Қазақстан Президентіне өз еліне тымақтастықты дамытуға аудара- сапармен келуге шақыруын табыс тын болады. етті. Е.Ыдырысов, өз кезегінде, А.Наварро өз елінің Қазақстан- Чили басшысын оған ыңғайлы уамен əріптестікті нығайтуға деген қытта Қазақстанға сапармен келуге белсенді қызығушылығын жасыр- шақырды. мады. «Өңірлеріңіздегі елдердің Е.Ыдырысовтың Чилиге сапаарасында Қазақстан біз үшін ерек- ры Латын Америкасының жетекші ше қызығушылық тудырады. Біз елдерінің бірімен екіжақты қарымөзара байланыстарды кеңейтуге қатынастың жаңа бетін ашып, дайынбыз», – деді ол. Ол сауда, Қазақстан сыртқы саясатының энергетика жəне тау-кен өнеркəсібі белсенді əрекетке көшуі жөніндегі салаларында ынтымақтастықтың талпынысын көрсетті. айтарлықтай əлеуеті бар екенін Латын Америкасындағы турне атап өтті. аясында Е.Ыдырысов Аргентина Екі ел азаматтарының өзара са- мен Бразилияға да сапармен барады парлар алмасу тəртібін жеңілдету деп күтілуде.

Елімізде əлемдік мўнай конгресі ґтуі мїмкін Қазақстан Республикасының Берлиндегі елшілігінде Германияның салалық министрліктері басшылығының, іскер топтары мен баспасөз өкілдерінің қатысуымен «Астана 2017 жылы Дүниежүзілік мұнай конгресінің өткізілу орны ретінде» тақырыбында конференция өтті, деп хабарлады ҚР СІМ-інің баспасөз қызметі. Неміс тарапынан ГФР ЭкоФорумның ашылуында Қазақ станның Германиядағы ел ші- номика жəне технологиялар мисі Нұрлан Онжанов пен «KAZ- нистрлігі энергетикалық саясат ENERGY» қауымдастығы төра- де пар таментінің басшысы Йорг ға сының орынбасары Жам бо лат Кирш, Германиядағы Сыртқы саяСəрсенов сөз сөйледі. Қазақстан- сат қоғамы Бертольд Байц атындағы дық дипломат қатысушыларды орталығының директоры Эвальд «Қазақстан-2050» Даму стратегия- Бёльке жəне KSA Deutag Drilling сы аясындағы Қазақстанның сая- GmbH компаниясының басшысы си жəне əлеуметтік-экономикалық Юрген Вернинг сөз сөйледі. Германия жағынан қаты судамуының негізгі қырлары мен қазақ-герман ынтымақтастығының шылар Еуропаның энергетикалық өзекті бағыттарынан хабардар қауіпсіздігін қамтамасыз етуде етіп, 2017 жылы Астана қаласында Қазақстанның рөлі мен маңызына Дүниежүзілік мұнай конгресін жоғары баға беріп, Астана мұнай өткізуге деген Қазақстанның өті- форумын қабылдауға дайын екенін німін қолдауға шақырды. атап өтті. Шараға қатысушылар «KAZENERGY» қауымдастығы форумның нəтижесі бойынша төрағасының орынбасары Жам- егжей-тегжейлі пікір алмасты. болат Сəрсенов Қазақстанның Энергия ресурстарының мол кандидатурасын халықаралық аре- қорына ие бола отырып, Қазақстан нада ілгерілету бойынша жан- өзінің кандидатурасын мұнай-газ жақты түсінік берілген баяндама нарығындағы басты форумды өтжасады. Ол еліміздің мұнайды кізуге ілгерілетуде. Аталған коншы ғару, ұқсату мен тасымалдау грестің шеңберінде мыңдаған мабойынша əлеуеті жəне ірі халық- ман өз тəжірибелерімен бөлісіп, аралық іс-шаралар өткізу саласын- б а с қ а р у ж ə н е м ұ н а й ш ы ғ а р у да жинақтаған тəжірибесі туралы техно ло гиялары бойынша пікір кеңінен əңгімеледі. алысады.

стіміздегі жылғы 2 қыркүйек күні V шақырылған Қазақстан Республикасы Парла ментінің 3-сессиясында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Парламенттің өткен сессиядағы жұмыстарына оң баға беріп, елдегі қазіргі жағдайға толық шолу жасап, депутаттар алдына бес бағыт бойынша еліміздің əлеуметтік, саяси-экономикалық дамуын заңдылық тұрғыдан қамтамасыз ететін Парламент депутаттарының міндеттерін айқындап бергені белгілі. Елбасы өзінің сөзінде: «Парламент жоғары саяси жауапкершілік режімінде жұмыс істеп, халық өкілі ретіндегі өз міндетін абыроймен атқарып келеді. Алдағы уақытта да осы қарқыннан таймау қажет. Себебі, біз дамудың ең шешуші сатысы – «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асыру кезеңіне аяқ бастық. Стратегияның алға қойған негізгі мақсаты – əлемдегі ең озық 30 мемлекеттің қатарына ену. Бұл барша Қазақстан халқына, оның ішінде сіздерге айрықша міндеттер жүктейді», деп атап өтті. Шын мəнінде, біздің алдымызда ауқымды міндеттер тұр. Олар жаңа сессияда Елбасы айқындап берген заң шығару жұмыстарының бес бағыты: еліміздің экономикасының қарыштап дамуын құқықтық тұрғыдан қамтамасыз ету, əсіресе, инвестициялық бағытты, «жасыл экономиканы» барынша дамыту; азаматтарды əлеуметтік қам тамасыз ету, ең алдымен, зейнетақы жүйесін реформалау; құқық қорғау заңнамасын жаңғырту жəне терең реформалау, сондай-ақ қол қойылған маңызды мемлекетаралық келісімдер. Сонымен қатар, Елбасы ЭКСПО-2017 көрмесін ұйымдастыру мен өткізу туралы заң жобаларын «шұғыл» деп жариялады. Бұл заң жобаларын Парламент 2014 жылдың І тоқсанында толық қабылдауы тиіс. Елбасы қойған міндеттерді іске асыруда Парламент депутаттарының жергілікті халықтың, шаруалардың, кəсіпкерлердің ұсыныс-пікірлерін, сынескертпелерін ескеруі өте маңызды. Биылғы жазғы демалыстың соңында елге, яғни Оңтүстік Қазақстан облысына барып, халықтың жағдайымен, атқарылып жатқан жұмыстарымен таныс тық. Көпшіліктің ұсыныс-пікір лерін тыңдадық. Елбасының бас шылығымен еліміздегі жүргізіліп жатқан реформалар барысын түсіндіріп, Парламенттің бір жылдық жұмысы туралы есеп бердік. Биылғы жыл облыс тұрғындары үшін қолайлы болып тұр. Жұмсақ қыс, жаңбырлы көктем мен жаз тау бөктерлері мен сайын даланы құлпыртып, көкорайшалғынға бөлесе, Қызылқұм мен Мойынқұм жайылымға бітіп қалды. Мал азығын жинау рекордтық көлемге жетіп, 3,8 миллион тонна жемшөп дайындалды. Кездесуде тұрғындар Елбасымыздың салиқалы саясатының арқасында еліміздің экономикасы қарқынды дамып, халықтың əл-ауқатының жылдан-жылға өсіп келе жатқанын, елді мекендерде мектеп, аурухана, медпункттер са лынып, жол, электр жүйелері жаңаланып, əр үй ауыз сумен қамтамасыз етіліп, елді мекендер көріктеніп, абаттана түскенін, бұл жұмыстар биыл да жалғасын тауып жатқанын айтты. Биылғы жыл – Елбасымыз Н.Ə.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясында қойылған міндеттерді орындаудың алғашқы жылы. Елбасымыздың басшылығымен біз көздеген мақсаттарға міндетті түрде жетіп, Мəңгілік Ел боламыз, ол үшін ең бірінші елде ынтымақ пен бірлік, тұрақтылық пен татулық болуы керек. Əрбір азамат өз орнында аянбай еңбек етіп, еліміздің алға дамуына өз үлестерін қосуы тиіс. Облыста ауыл шаруашылығын əртараптандыруға, еңбек өнімді лігін арттыруға ерекше көңіл бөлінуде. Озық агротехникалық тəсілдерді енгізудің арқасында егін шаруашылығының өнімділігі артты. Жыл басында қосымша 95 гектар жерге жылыжай орналастырылып, оның көлемі 665 гектарға жетті. Бұл республикадағы жылыжайлардың 87%-ын құрайды. Өткен мерзімде жылыжайлардың есебінен 45 000 тонна көкөніс өнімі өндіріліп, Астана қаласы мен Солтүстік облыстарға жіберілді. Тамшылатып суару əдісі 3,9 мың гектар жерге ендіріліп, жалпы көлемі 24,7 мың гектарға жетті. Бұл – республикадағы тамшылатып суару əдісімен игерілген жер көлемінің 72%-ы. Мал шаруашылығы да да му үстінде. Мал тұқымын асылдандырудың бірден-бір жолы қолдан ұрықтандыру болғандықтан, үстіміздегі жылы барлық елді мекендерде малды қолдан ұрықтандыратын бекеттер салу жоспарланып, тиісті қаржы бөлінді. «Сыбаға» бағдарламасы да орындалуда. Облыста республикада алғаш рет «бір терезе» қағидасы бойынша «Кə сіпкерлерге қызмет көрсету

орталығы» ашылып, мыңдаған кəсіпкерге жəрдем көрсетуде. Осыдан 2-3 жыл бұрын Оңтүстікке келген сапарында Елбасымыз Н.Ə.Назарбаев «Шымкентті еліміздегі үшінші қалаға айналдыру керек. Шымкент миллион тұрғыны бар сəулетті қала болуы тиіс», деген болатын. Елбасының осы тапсырмасын орындау мақсатында қаланың бас жоспары жасалып, Үкіметте бекітілді. Жаңа бас жоспар бойынша қала аумағы үш есеге ұлғаяды. Жан-жақты қызу талқылаудан кейін жаңа іскерлік əкімшілік орталық салынатын жер – «Нұрсəт» шағын ауданы болып таңдалған. Елді мекендерді аралағанда түйгеніміз, облыс əкімдігінің елдегі

83 білім нысанының құрылысы жүргізілуде. Үстіміздегі жаңа оқу жылы қарсаңында 25 орта мектеп жас бүлдіршіндерге есігін айқара ашты. Жыл соңына дейін тағы 28 мектептің құрылысы аяқталады. Осыған қарамастан, оқушылар санының жылдан-жылға өсуіне байланысты 38 білім ұясы үш ауысымда оқытуда. Облыстағы 1018 мектептің 582-сі типтік, ал 436-сы ыңғайластырылған ғимараттарда орналасқан. Ыңғайластырылған білім ошақтарында арнайы пəн кабинеттері жеткіліксіз, спорт залдары мен асхана жоқтың қасы. Облыста мектеп, балабақша салу күн тəртібіндегі бірінші кезектегі мəселе болып отыр. Сондықтан да,

орындаушылар неге өз дəрежесінде орындамайды, түсіндірмейді? Біз осы жеңілдіктер туралы бұқаралық ақпарат құралдарынан ғана естиміз, мемлекеттің қамқорлығын, жеңілдіктерді білмеген шаруа мемлекеттің қолдауынан шет қалып қояды. Бұл саланың дамуына кері əсерін тигізеді. Сайып келгенде, ұтылатын қоғам, халық», деп басшылар атына сын айтты. Иə, бұл шындық. Ауыл шаруашылығы еңбеккерлеріне мемлекет тарапынан берілетін жеңілдіктерді толыққанды етіп жеткізуді Ауыл шаруашылығы министрлігінің жергілікті органдары, облыс, аудан əкімдіктері мықтап қолға алулары тиіс.

Ауќымды міндеттер жїктейтін бес баєыт Қуаныш АЙТАХАНОВ,

Парламент Сенатының депутаты.

тұрақтылық пен ынтымақ-бірлікті қамтамасыз етудегі, реформаларды жүзеге асырудағы тиянақты жұмыстарының арқасында халықтың əл-ауқаты артып, өңірдің əлеуметтік-экономикалық дамуы тұрақты түрде алға басқаны байқалды. Соның айғағындай, Елбасы биылғы ақпандағы №550 Жарлығымен өңірлердің дамуын бағалау нəтижелері бойынша облыс республикада 3 жыл қатарынан жоғары қарқынмен дамып отырған облыс болып танылды. Ендігі мақсат алдағы кезде осы қарқынды сақтап, оны еселей түсу. Əрине, бұл оңай жұмыс емес. Үстіміздегі жылы елімізді демократияландыруда өте маңызды қадам жасалды. Елбасының тапсырмасымен атқарылып жатқан əкімшілік реформаларға сəйкес республика бойынша 2457 аудандық маңызы бар қалаларда, ауылдық округтер мен оларға кірмейтін кенттерде əкімдер сайлауы өтті. Парламент қабылдаған заңға сəйкес ауыл əкімдеріне қосымша 67 өкілеттік беріліп, олардың қаржылық жəне экономикалық дербестігі кеңейтілді, кіріс көздерін қалып тастыру құқықтарын алды. Тұрғындардың жиналыста ры жергілікті маңызы бар мəсе лелерді шешуге бөлінген бюджет қаражатын пайдалануға бақылау жүргізу мүмкіндігіне ие болды. Бұл жергілікті əкімдер жұмысына халық тарапынан бақылауды күшейтеді. Елбасының Жарлығымен аудан, қала əкімдері тоқсан сайын есеп беретін болды. Бұл шаралар жергілікті өзін өзі басқаруға, халықтың белсенділігін арттыруға, төменгі деңгейдің басқару жүйесінің сапасын (мөлдірлігін, ашықтығын) айтарлықтай арттыруға оң əсер етеді. Əкімдер сайлауы мен олардың халық алдында есеп беруінің жаңа тəртібін көпшілік халық дұрыс қабылдады. 300 мың халқы бар Мақтаарал ауданындағы кездесуде осы ауданның құрметті азаматы, зейнеткер Елемес қажы Сапаров ақсақал былай деді: «Əкім болсаң, əділ бол, əкімнің сыншысы – халық. Əкім халыққа жақын, біте қайнасып жүруі керек. Əрқашан көпшілікті тыңдап, ақылдасып, пікірлесіп жүруі тиіс. Тыңдай білсең, естіген ой-пікірлерден талай інжу-маржан теріп алуға болады. Халық жай əңгіменің өзінде саған талай ақыл айтады, талап, міндет артады. Тек ала біл. Елбасының талаптары өте орынды». Расында да солай. Халық алдында есеп беріп, жиі ақылдасып, халыққа жақын жүрген əкімдердің ісі алға басып жатқанын өмірдің өзі көрсетіп отыр. Облыста соңғы үш жылда 119 мектеп салынып, пайдалануға берілген. Екі «Назарбаев зияткерлік мектебі» жұмыс істеуде. Бүгінде

Үкімет тарапынан беріліп отырған көмек алдағы кезде де үлкен қарқынмен жалғасын табуы керек. Тұрғындармен болған кездесулерде Үкімет қабылдаған «Ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдауды дамытудың 2013-2020 жылдарға арналған бағдарламасының» бағыттарына көбірек тоқталып, түсіндіруге тура келді. Бағ дарламаның қабылданғанына 10 айдан артық уақыт өтсе де, оның негізгі бағыттарын, мемлекеттің шаруаларға жасап отырған жеңілдіктерін көптеген жерлерде шаруалар түгілі, ауыл əкімдері толық білмейтіні байқалды. Шардара ауданы – бұрыннан қой шаруашылығы мен егін шаруашы лығы қатар дамыған аудан. Осы ауданда болған кездесуде қой шаруашылығын дамытуға байланысты сұрақтар қойылды. Қой шаруашылығын дамытуды ынталандыру мақсатында Үкімет жылына асыл тұқымды ұсақ сатып алуға 8000 теңге, əр саулықтың жем-шөбіне – 1500 теңге, 1 кг өндірілген қой етіне – 100 теңге, биязы жүнге 170 теңге субсидия береді. Ал алыстағы мал жайылымын суландыруға келесі жылдан бастап құдық қаздыруға кеткен шығынның 80%-ын субсидия есебінен қайтаратыны сөз болды. Осындай жеңілдіктердің ауыл шаруашылығы өнімдерінің барлық түрлеріне, оның ішінде төрт түлік мал басы мен оның өнімдеріне де берілетіндігі, техника лизингі мен несиенің пайызы мемлекет есебінен арзандатылғаны, мемлекетке қарызы бар шаруаларды

Оңтүстікте биыл көкөніс, баубақша өнімдерінің бағасы шарықтап тұр. Тамыз айының өзінде қиярдың бағасы – 90 теңге, қызанақ – 110-120, картоп – 110-120 теңге, ал қауын-қарбыздың килосы 60-70 теңгеге дейін көтерілді. Ал Астана, Алматы қалалары мен Солтүстік облыстарда баға бұдан да жоғары. Базарларға көптеген көкөніс, жемісжидек түрлері сырттан əкелінуде. Соңғы жылдары қауын-қарбызға құрт түсіп, жеуге жарамай жатыр. Ал оңтүстік – ежелден өсірген қауын-қарбыздарымен, көкөніс, жеміс өнімдерімен аты шыққан өңір. Өткен ғасырдың 60-70-80-жылдары жазғы демалысқа шыққан мектеп оқушылары мен студенттер вагонға қауын-қарбыз, көкөніс тиеп қаржы табатын. Ол қауынқарбыздың дəмін айтсаңшы, шіркін! Диқандардың өсірген қауынқарбыздарының бағасы жоғарыдан бекітілетіндіктен, тіпті арзан болатын, тиынмен есептеліп төленетін. Ал қазір жағдай мүлдем басқаша. Не өсіремін десең, өз еркің. Қайда сатсаң, қандай бағамен сатсаң, өзің білесің. Тіпті, шетелге шығарып сатсаң да мейлің. Оңтүстікте өсірген қауын-қарбызын шетелге шығарып сатып, қыруар қаржы тауып жатқан диқандар аз емес. Əртүрлі себептермен істен ш ығып қалған суармалы жерлерді айналымға енгізу үшін мелиорациялық шаралар атқарылуы тиіс. Облыста бұл бағытта үлкен жұмыстар жүргізілуде. Тұзданған, істен шыққан жерлерді қалпына келтіру үшін жергілікті бюджет-

Əкім болсаң, əділ бол, əкімнің сыншысы – халық. Əкім халыққа жақын, біте қайнасып жүруі керек. Əрқашан көпшілікті тыңдап, ақылдасып, пікірлесіп жүруі тиіс. Тыңдай білсең, естіген ой-пікірлерден та лай інжумаржан теріп алуға болады. қаржылай сауықтыру шаралары туралы тереңнен түсінік беруге тура келді. Кездесуде шығып сөйлеген шаруа қожалығының төрағасы Тұрғанбек Қанаев: «Шіркін, тəуелсіз ел болған қандай жақсы. Өз саясатың бар. Кемеңгер басшың бар. Кəсіпкерлерге, шаруаларға деген қамқорлықты айтсаңшы. Бұрын өндірген өнімнің бəрін Үкімет арзан бағамен сыпырып алушы еді. Енді жерді тиімді пайдалан, егін ек, мал өсір, мал өнімін жинап қалаған жеріңе, қалыптасқан нарық бағасына сат. Сенің еткен еңбегіңе мемлекет қолдау көрсетіп, субсидия береді. Егін ексең де, мал өсірсең де, өніміне, басына қосымша қаржы төлейді. Шаруаға бұдан артық не керек? Бізге осындай жағдай жасап отырған Елбасына мың да бір рахмет. Алланың нұры жаусын! Көп нəрсе орындаушыларға байла нысты екен ғой. Елбасының ха лыққа деген қамқорлығын

тен ондаған миллион теңге қаржы бөлініп жобалау-сметалық құ жат тар жасалған. Оны игеруге об лыстың күші жетпейді. Үкімет осы мəселені арнайы қарап, республикалық бюджеттен қаржы бөліп, суармалы жерлерді айналымға енгізуге, өндірілген өнімдерді республика өңірлеріне уақтылы жеткізуге мемлекеттік қолдау көрсетілсе, Оңтүстік Қазақстан облысының диқандары респуб лика халқының сұранысын көкөніс, бақша өнімдерімен толық қамтамасыз еткен болар еді. Облыста ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу мəселесі толық шешімін таппай отыр. Жыл басынан бері 3 ет, 2 сүт, 1 көкөніс өнімдерін қайта өңдейтін жаңа кəсіпорындар іске қосылса да, облыс бойынша өндірілген еттің 13%-ы, сүттің 17%-ы, көкөністің, жемістің небəрі 8%-ы ғана қайта өңделуде. Бұл – өте аз. Облыста құрылған сервистік дайындау

орталықтары өз дəрежесінде жұмыс істемеуде. Олардың жұмыстары өңдеу кəсіпорындарын шикізатпен қамтамасыз етуге бағытталмаған. Өңдеушілер мен ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер арасында тығыз байланыс жоқ. Сонда сервис-дайындау пункттері не үшін құрылды? Оларға мемлекет тарапынан берілген қыруар қаржының қайтарымы қайда деген заңды сұрақ туындайды. Жергілікті атқарушы органдар мен əлеуметтік-кəсіпкерлік корпорациясы өңірдің индустрияландыру картасы аясында ашылған өндіріс орындарын пайдаланып, ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру мен оны өңдеудің толық циклын қамтамасыз ету үшін шаруа қожалықтары мен өңдеу кəсіпорындарын кооперациялау жұмыстарын тиянақты жүргізу керек. Елбасының батыл ше ші мімен қысқа мерзімде салы нып, пайдалануға берілген Көксарай су реттегіші, Сыр бойы қоныстанған 69 елді мекен мен Қызылорда қаласының халқын жыл сайынғы су тасқыны қаупінен құтқарды. Көксарайда қыс, көктем мерзімдерінде дарияның 3 млрд. текше метр суы сақталып, жаз айларында Қы зылорда облысы халқының қажеттілігіне жұмсалып, артылғаны Кіші Аралдың су қорының көбеюіне оң əсерін тигізуде. Өңірдегі экологиялық жағдай да жақсарды. Арыс, Шымкент базарларында арзан балық өнімдері де көбейе түсті. Оңтүстікте шешімін таппай келе жатқан мəселенің бірі – «Шардара су қоймасының Арнасай бөгетінде гидротехникалық құрылыстар кешенін қайта жаңғырту» жобасы. Республика үшін өте маңызды бұл жобаның құрылысы əртүрлі себептермен созылуы еліміздің сумен қамтамасыз ету қауіпсіздігіне кері əсерін тигізуде. Себебі, Шардара су қоймасы акваториясының бір бөлігі Өзбекстан аумағында қалып қойып, су қоймасында жинақталған су Өзбекстан тарапының кəдесіне асып жатыр. Екіншіден, Шардара су қоймасын қауіпсіз пайдалану үшін салынған Арнасай бөгеті екі ел шекарасында қалып, оған баратын жол Өзбекстан жағында қалғандықтан, Арнасай бөгетінде Қазақстан жағынан қатынас тек су арқылы болып қалды. Үшіншіден, жарты миллионға жуық халық тұратын Мақтаарал жəне Шардара аудандары арасындағы асфальт жол да көрші республика аумағында қалып, көлік қатынасы тоқтап, халықты абыржытуда. Аталған жоба бойынша, ұзындығы 33 шақырым келетін оң жəне сол жағалау дамбаларын көтеру жəне оның үстінен жол салу жұмыстарына 4,4 млрд. теңге қаржы бөлініп, оның І-ІІ-ІІІ кезеңдері атқарылып жатқан болатын. Бас мердігер – «Қазсушар» республикалық мемлекеттік кəсіпорны бұл маңызды гидротехникалық құрылысты тəжірибесі жоқ оншақты ұсақ мердігерлерді жалдап, атқаруын тексеру барысында сапасыз істелген жұмыстар анық талып, құрылысты уақытша тоқтатуға тура келді. Құрылыс жұмыстарының созылуы Шардара су қоймасына тиісті көлемде су жинауға кері əсерін тигізуде. Өткен жылы су қоймасына 1 млрд. текше метр су аз жиналды. Құрылыс жұмыстарын тездетіп бітірмесе, мұндай жағдай биыл да, келер жылы да қайталанып, Оңтүстік Қазақстан жəне Қызылорда облыстары диқандарын ағын сумен қамтамасыз етуге зиянын тигізуі мүмкін. Сонымен бірге, екі ауданды байланыстыратын дамба үстінен салынатын асфальт жолдың құрылысы да созылып, халықтың ренішін тудыруда. Су алтынмен тең заманда миллиардтаған текше метр судан айырылып отырғанымыз жарамайтын, жараспайтын «жомарттық». Бұл маңызды құрылысты тез бітіру үшін Үкімет 2014 жылы республикалық бюджеттен тиісті көлемде қаржы бөлуі керек. Ал Қоршаған ортаны қорғау министрлігі аталған құрылысты жүргізуді конкурс арқылы гидротехникалық құрылыс салуда тəжірибесі мол мердігерге беріп, оны тез арада іске қосуға тиіс. Қорыта айтқанда, елдегі болған кездесулерден түйгеніміз – халық Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың жүргізіп келе жатқан саясатын толығымен жəне бірауыздан қолдайды. Əсіресе, əлемде əртүрлі кикілжіңдер орын алып, дамыған елдердің өзі дағдарыстан шыға алмай жатқанда, біздің елдің серпінді дамуы тұрақтылық пен бірліктің, Елбасының сара саясатының арқасында екенін айтады. Біздің ендігі мақсатымыз – Мемлекет басшысының Парламент алдына қойған міндеттерін, уақыт талабына сай орындау. Сонымен бірге, елдегі кездесулерде айтылған құнды ұсыныстарды тиісті орындар алдына қойып, олардың шешілуіне ықпал ету.


4

www.egemen.kz

3 қазан 2013 жыл

● Талап жəне тəртіп Қазір қай салада болмасын, жасыратыны жоқ, құқық бұзушылық көп. Бұл теріс үдерістен əскеріміз де қалыс қалып жатқан жоқ. Сондайда барлық тұрмыс-тіршілігі жарғыларында егжей-тегжейлі жазылып қойылған Қорғаныс ведомствосына құқық бұзушылықтың алдын алуы үшін енді не істеу керек деп ойлайсыз? Сол сияқты əскердегі құқық бұзушылықтың алдын алу жүйесінде əскери прокуратураның атқаратын рөлі қандай? Бұл орайда неге қол жеткіздік жəне не нəрсеге ұмтылуымыз керек? Осы жəне басқа да көптеген сұрақтарға жауап алу үшін Бас əскери прокурордың аға көмекшісі – əскери басқару жəне қылмыстық қудалау органдары үйлестіру кеңесінің хатшысы Жанболат АЕКЕНОВКЕ жолықтық. – Жанболат Амантайұлы, кез келген қылмыс пен құқық бұзушылықтың салдарымен күрескенше олардың алдын алу пайдалырақ екендігі өзіңізге жақсы мəлім. Алайда, оған тек анда-санда берілетін ескерту сипатындағы шаралармен қол жеткізу мүмкін еместігі тағы белгілі. Ендеше, əскерде бұл мəселе қалай шешімін табуда?

қолданып, əскери соттар қылмыстарға септігін тигізген жағдайларға жеке қаулылар шығарып, жалпы құқық бұзушылықтың алдын алуға өз үлестерін қосты. Екіншіден, əскери жарғылар көбінесе əскери қызметшілердің күнделікті тұрмысындағы ұйымдастыру мəселелерін, яғни ішкі жəне шаруашылық қызметін ұйымдастыру, қарауыл атқару тəртібі,

Ќўќыќ бўзушылыќты ќўрыќтау ќадамы – Құқық бұзушылықты ауыздықтау саласында ұлттық жүйенің дамуына жəне оған нақты белгіленген шаралар кешенін айқындауда əскери органдар өздерінің елеулі үлестерін қосты. Бас əскери прокуратураның бастамасымен əскери ведомстволардың бірінші басшыларының біріккен бұйрығымен Қарулы Күштерде, басқа да əскерлер мен əскери құрылымдарда құқық бұзушылықтың профилактикасы жəне оны ескертудің 2010-2012 жылдарға арналған ведомствоаралық бағдарламасы бекітіліп қолданысқа енгізілді. Аталған құжат тек əскерлердегі профилактикалық жұмыстардың негізін қалап қана қоймай, жалпы елдегі алдын алу шараларының дамуына оң ықпалын тигізді. 2010 жылы 29 сəуірде алғашқы рет құқық бұзушылықтың алдын алу саласында бірегей мемлекеттік саясатты орнықтыру мақсатын көздеген «Құқық бұзушылық профилактикасы туралы» заң қабылданды. Бұл заң жергілікті өкілеттік жəне атқару органдарын құқық бұзушылық профилактикасы саласында аймақтық бағдарламалар əзірлеп, бекітіп жəне іс жүзіне асыруға, олардың орындалуы туралы есеп беруге міндеттеді. Бірақ салалық жəне аймақтық бағдарламалар 2010 жылы тамызда Елбасының «Қазақстан Республикасында құқық қорғау қызметі жəне сот жүйесі тиімділігін арттыру шаралары туралы» Жарлығынан кейін ғана қабылданды. Онда азаматтардың құқықтық санасын арттыру жəне оларға заңға бағынатын мінез-құлық сіңірудің бірден-бір шарты ретінде құқық бұзушылық профилактикасының маңызы ерекше атап өтілді. – Сонымен, аталған заң қабылданғаннан кейін құқық бұзушылықтың алдын алу жұмыстары қалай жүргізілді? Қандай нəтиже бар? – Бұл ретте екі нəрсеге мəн беруіміз керек. Біріншіден, «Құқық бұзушылық профилактикасы туралы» заң қабылданғанға дейін қандай да бір профилактикалық жұмыстар мүлдем жүргізілмеді, бір сəтте бағдарламалар қабылданып бəрі жаппай жұмыс істеп кетті деп айту дұрыс болмас. Əдеттегідей, құқық бұзушылықты ескерту бойынша барлық жұмыстарды əрбір əскери ведомствоның тəрбие қызметтері атқарып келді. Сонымен қатар, əскери-тергеу бөлімшелері тергеліп жатқан қылмыстық істер жəне тергеуге дейінгі тексерулер аясында, əскери прокурорлар прокурорлық қадағалау шараларын

тəртіптік тəжірибе жəне т.б. реттейді. Алдын алу жəне тəрбиелеу сипатындағы шаралардың сан алуандығына қарамастан, мұнда жеке көзқарас керек – əскери қызметтің өзіне тəн ерекшеліктерін жəне əскери қызметшінің ерекше мəртебесін назардан еш шығармау өте маңызды. Мұндай жағдайда бағдарламалы профилактика барлық əскери ведомстволардың күш-жігерін біріктіру жəне анағұрлым өзекті мəселелер төңірегінде шоғырландырумен қатар жалпы ахуалды бірлесе бақылап, тəжірибемен алмасып, жұмыстарды жетілдіруге мүмкіндік беретіні сөзсіз. – Жалпы, осы аталған заң əскер арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу жұмыстарын жүргізуде қандай мəселелерді реттей алады? – Өкінішке қарай, заңның өзі əскердегі құқық бұзушылық профилактикасының түпкілікті мəселелерін реттемейді. Оны айтасыз, тіпті бастапқыда əскери орган мүлдем профилактика субъектілері қатарында көрсетілмеген болатын. Тек 2012 жылдың ақпан айында аталған заң 9-1-бабымен толықтырылды, онда барлық əскери басқару жəне қылмыстық қудалау органдары ішінен жалғыз əскери полиция ғана профилактика субъектілері тізіміне енгізілді. Аталған норма əскери полиция органдарының құзыретін анықтайды. Сөйтіп, олар əскери қызметшілерді құқықтық тəрбиелеу жұмыстарына қатысады. – Сонда бұл заңның құқықтық реттеу аясынан бірқатар маңызды мəселелер тыс қалған дейсіз бе? – Осы уақытқа дейін заңда əскердегі құқық бұзушылық профилактикасы бағдарламаларын əзірлеу сұрақтары реттелмеген (мысалы, аймақтық бағдарламалар секілді). Сəйкесінше, сондай бағдарламаларды дайындауға жəне бекітуге жауапты əрі өкілетті нақты мемлекеттік органның анықталмағандығы алаңдатады. Егер заңда Үкіметте, облыстық жəне төменгі əкімшіліктерде құқық бұзушылық профилактикасы жөнінде ведомствоаралық комиссиялардың құрылатындығы тікелей көрсетілсе, ал əскерлердегі сондай комиссиялардың қызметі туралы заңда бап жоқтың қасы. Сондықтан да əскери органдардағы бастамамен жүзеге асырылатын профилактика бағдарламаларына қатысты үйлестіруді Бас əскери прокурор төрағалық ететін əскери басқару жəне қылмыстық қудалау органдарының

үйлестіру кеңесі жүргізеді. Заңмен анықталған аймақтық комиссиялардың басқа да барлық функциялары мен міндеттерін іс жүзінде əскери прокуратура органдары атқарып отыр. Демек, заңда əскери полиция органдарының құзыреттері толық көлемде анықталған, яғни құқық бұзушылық профилактикасы бойынша шаралар атқару, құқық бұзушылыққа бейімді əскери қызметшілердің профилактикалық есебі мен оларға бақылау жүргізу де солардың еншісінде. Бірақ сол құзыреттерді жүзеге асыру тетіктері ашып көрсетілмеген, заңның бірқатар нормалары өзара бəсекелестікке соқтырады немесе əскери салада қолдануға келмейді. Оған дəлел, əскери қызметтің мəртебесі мен ерекшелігіне сай əскери қызметшілерге қатысты тек «профи лактикалық əңгімелесу» жəне «құқық бұзушылық жасауға итермелейтін себептер мен жағдайларды жою туралы ұсыныс» қана қолданылады. Ал заңға сəйкес жеке профилактиканың өзге шаралары соттармен қолданыла алады немесе ішкі істер органдарының құзыретіне жатқызылған. Мысалы, заңның 28-бабында профилактикалық есепке алуды ішкі істер органдары жүргізетіндігі айтылады, профилактикалық есепке алу жөнінде жазбаша хабардар ететін де солар. Əскери полиция органдарының ондай құзыреттері жоқ. Сонымен қатар, назар аударатын тағы бір маңызды нəрсе, егер «Құқық бұзушылық профилактикасы туралы» заңды орындауға, нақтырақ айтқанда, соның негізінде қабылданған аймақтық жəне республикалық бағдарламаларды жүзеге асыру үшін аймақтық органдарға республикалық бюджеттен мақсатты түрде елеулі қаражат бөлінсе, дəл сондай жұмыстарды əскери органдарда жүргізуге еш қаражат көзделмеген. Əскерлерде ондай іс-шараларға негізгі қызметті қамтамасыз етуге бағытталатын қаражаттан үнемделген қаржы ғана қарастырылады. – 2010-2012 жылдарға арналған құқық бұзушылық профилактикасының алғашқы ведомствоаралық бағдарламасын іске асыру барысында əскери басқару органдары əскердегі құқықтық жағдай мен тəртіпке əсер ету жолында қандай тəжірибеге қол жеткізді? – Бұл орайда алғашқы рет əскери нысандарда, оның ішінде казармаларда жəне қызметтік орындарда кезекші бөліммен

байланыстырылған бейнебақылау жүйелері орнатылды. Қазіргі уақытта сот процестері көшпелі түрде, яғни əскери бөлімдерге барып, жеке құрам алдында өткізілуде, бұл, сөз жоқ, қызмет өткеріп жүргендерге үлкен тəрбиелік əсер береді. Əрбір қылмыстық іс бойынша тергеу шілер мен анықтаушылар қылмысты болдырған барлық себеп-салдарлардың бетін ашып, дер кезінде шара қолданбаған əскери əкімшіліктің жауапқа тартылуын қамтамасыз етеді. Ал əскер қатарындағы нашақорлықты болдырмау əскерге шақырылушы жастардың жаппай тексеруден өтуін қамтамасыз ету арқылы жүзеге асырылады. Əскери бөлімдерде əскери психологтар қызметі енгізіліп, тиісті түрде міндеттерін атқаруда. Діни экстремизмнің алдын алу үшін ұйымдастырылған арнайы шаралардың шеңберінде идеолог лауазымдары да енгізілді. Олардың міндеттеріне əске ри қызметшілерге радикалды діни ағымдардың біздің көпконфессионалды қоғамымызға жат идеяларына мойынсұнбау қажеттігін түсіндіру болып табылады. Жалпы алғанда, осы шараларды қабылдау Қарулы Күштердегі, басқа əскерлер мен əскери құрылымдардағы заңдылықтың жағдайына оң əсер етті. Сөйтіп, профилактикалық бағдар ламаның үш жылғы жұмысында қылмыстылықты, оның ішінде Жарғыдан тыс қарым-қатынастарды, сонымен қатар, билікті теріс пайдалану фактілері біршама азайды. Республикалық ұланда жəне Төтенше жағдайлар министрлігінің əскери бөлімдерінде қазір қылмыс атаулы жоққа тəн. Ішкі əскерлерде де қылмыс санының төмендегені байқалады. Əскери қызметшілердің қаза болуын, оның ішінде жол-көлік оқиғасын 8 пайызға, аурулар санын 16 пайызға азайтуды арнайы профилактикалық бағдарламаның тиімділігі арқасында қамтамасыз еттік. Бұл ретте Жарғыдан тыс қарым-қатынастар негізінде өз-өзіне қол жұмсау деректерінің орын алмағанын айта кету керек, жалпы өз-өзіне қол жұмсау 21 пайызға төмендеді. – Өзіңізге белгілі 2012 жылдың желтоқсанында əскери басқару жəне қылмыстық қудалау органдарының үйлестіру кеңесі 2013-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі, басқа əскерлері мен əскери құралымдарындағы құқық бұзушылықтың профилактикасының бағдарламасын бекітіп, орындауға кірісті. Бұл жөнінде не айтар едіңіз? – Иə, қабылданған ұтымды кешенді шаралар бірлескен жұмысты одан əрі жетілдіруді қажет етті. Соған сəйкес былтырғы жылдың жазында əскери басқару органдарының жоғары басшылығы жиналған тəжірибені зерттеп, барлық əскери қызметшілердің пікірін жинақтап, құқық қорғаушы органдардың ұсыныстарын ескере отырып бағдарламалық құжаттың жобасын дайындайтын жұмыс тобын құрды. Бұл бағдарламада қолданылған дəстүрлі əдіс-тəсілдермен қатар профилактикалық жұмыстың жаңа, тың бағыттары, барлық жүктелген міндеттер мен тапсырмалар орын алды. Сонымен қатар, профилактика жұмысына алғаш рет бағдарламаны статистикалық жағынан қамтамасыз етуші құқықтық статистика органдары араласты. Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика жəне арнайы есеп комитетінің Əскери басқармасы екі бірдей ірі гарнизонда бірқатар қанатқақты жобаларды іске асырып та үлгерді. Сөйтіп, қазіргі таңда күрделі де сан салалы жұмыстар қолға алынды. – Əңгімеңізге рахмет.

Сыбайластыќ ґрті – ќоєамныѕ дерті (Соңы. Басы 2-бетте). Мəселен, «Дөңгелек үстелдер», семинарлар жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы дəрістер ұйымдастырумен қатар «мақсатты аудиториямен» профилактикалық іс-шаралар жүргізу тəжірибесі енгізіліпті. Қаржы полициясының қызметкерлері сыбайлас жемқорлыққа барынша бейім мемлекеттік органдардың қызметкерлерімен, ең алдымен, бақылау-рұқсат ету өкілеттігіне ие, яғни халықпен тікелей қатынаста болатын, мемлекеттік қызмет көрсететін немесе бюджет қаражатын бөлуге қатысы бар адамдармен кездесулер өткізеді. Бұл кездесулерде мемлекеттік қызметкерлердің пара алу үстінде ұсталуы туралы бейнематериалдар көрсетіледі, сыбайлас жемқорлықтың кері салдары түсіндіріледі. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы көзқарасты қалыптастыру ша рала рымен қатар, Қаржы полициясы агенттігі сыбайлас жемқорлық жəне экономикалық қылмысты жасауға ықпал ететін себептер мен салдарды анықтау жəне жою бойынша белсенді жұмыс жүргізуде. Біз тек қылмыстық-құқықтық шаралармен ғана қылмысқа қарсы тұрудың жеткі ліксіз екенін түсінеміз, дейді О.Бектенов. Сондықтан құқық бұзушылықтарды жасауға итерме леудің алғышартын жою ды жүйелі деңгейде шешу қа жет. Осы бағытта Гонконг, Синга пур жəне басқа да елдердің тə жі рибесінің негізінде ниеті

теріс қызметкерлерге лауазымын асыра пай далануға мүмкіндік беретін заң шығару жəне ұйымдастырушылық кемшіліктерін анықтау үшін мемлекеттік органдардың қызметін терең зерттеу тəжірибесі енгі зілген. Осылайша, Агенттік СЭС, МСҚК, жол полициясы, өртке қарсы тұру қызметі, салық органдарының, жер қатынастары басқармасының, яғни халықпен жəне кəсіпкерлермен жиі қатынаста болатын мемлекеттік құрылым дардың қызметіне талдау жасады. Зерттеу нəтижелері бойынша аталған органдарға сыбайлас жемқорлыққа ықпал ететін себептер мен салдарды жою туралы ұсыныстар енгізілді. Қаржы министрлігінің Салық комитетімен 2013-2015 жылдары салық органдарында сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұру іс-шараларының бірлескен жоспары бекітілді. Сонымен қатар, мұнай жəне мұнай өнімдері, сирек кездесетін металдар, қайталама металдар, бидай, балық, алкоголь өнімдерінің айналымы саласында, экспортшыларға ҚҚС қайтару жəне басқа да өзекті мəселелер бойынша талдамалық зерттеулер жүргізілді. Зерттеу нəтижесінде Президент Əкімшілігіне, Үкіметке қолданыстағы заңнаманы жетілдіру, аталған салаларда кримино гендік жағдайды төмендету ша раларын əзірлеу бойынша ұсы ныс тар енгізілді. Бұл орайда қар жы полициясы органдары қыз метіндегі талдамалық

құрамды кү шейту қылмыстың салдарымен емес, себептерімен күресуге мүм кіндік берген. Бұдан əрі баяндамашы Қаржы полициясы агенттігінің Ахуалдық орталығының қызметіне тоқталып, ол орталық автоматтандырылған талдау кешені болып табылады, қолда бар ақпарат көздерін пайдалану арқылы тəуекел оқиғаларды ашуға, субъектілер арасындағы айқын жəне көрінбейтін қатынастарды анықтау барысында туыстық, əлеуметтік жəне басқа да белгілері арқылы қылмысты жасау сызбаларын білуге мүмкіндік береді, деді. Ақпараттық қайнаркөздермен жұмыс жасау қаржы полициясы үшін аса маңызды, себебі бюджет қаражатының қозғалысы, шаруашылық субъектілері арасында есеп айырысулар туралы мəлімет мемлекеттік дерекқорларда шоғырланады. Кабинеттен шықпай-ақ, қылмыстық қызмет белгісінің бар немесе жоқтығы туралы қорытынды жасауға мүмкіндік беретін белгілі бір ақпарат көлемін қашықтықтан жинап, нақты тəуекел субъектілері мен проблемалық аймақтар бойынша нүктелік жұмыс жасауға болады. Мемлекетке зиян келтіруге дейін, қылмыстың уақытылы жолын кесу жəне алдын алу мақсатында, заңсыз іс-əрекет жасаудың жоғары тəуекеліне ие күдікті субъектілерді, оқиғаларды ашу – орталықтың негізгі міндеті болып табылады. Мемлекеттік сатып алулар ке зін де бюджет қаражаттарын

ұрлаудың қылмыстық пиғылын жүзеге асыру бюджетті жоспарлау кезеңінен басталатыны баршаға мəлім. Тауарлар мен қызметтерді жəне жұмыстарды сатып алу бағаларына болашақ пара сомалары енгізіледі. Осыған орай, Ахуалдық орталықпен сатып алу бағаларын негізсіз жоғарылату фактілерін анықтау үшін мемлекеттік органдардың жəне ұлттық компаниялардың сатып алу жоспарларына мониторинг жүргізіледі. Тапсырыс беруші жариялаған тауардың сатып алу құны нарықтық бағалар мен салыстырылады жəне жоғарылату анықталған жағдайда, Қаржы полициясы тарапынан конкурсты жою немесе бағаны төмендету, сондай-ақ, кінəлі қызметкерлерді жауапкершілікке тарту туралы ұсыныс енгізіледі. Осының арқасында жыл басынан бері 3 млрд.теңгеден астам бюджет қаражатын талан-таражға салуға жол берілмеді. Мəселен, ағымдағы жылғы тамыз айында Ақмола облысының ау дандық ауыл шаруашылығы бөлімдерінің бірімен жоспарланған АИ-92 жанармайының əр литрін 325 теңгеден сатуына жол берілмеді. Сөйтіп, конкурс өткізілген жағдайда ұрлануы мүмкін 1 млрд. теңгеден астам бюджет қаражаты үнемделді. «Ертіс Орманы» табиғат резерваты əр данасының нарықтық бағасы 10 мың теңге тұратын ауыл шаруашылығына қажетті автошиналарды 3,5 млн. теңгеден сатып алуды жоспарлаған. Қаржы по лициясының талабы

Əңгімелескен Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

бойынша конкурс өткізілмеді. Ахуалдық орталықтың материалдары бойынша жыл басынан бері осындай 250-ден астам қылмыстық іс қозғалды. Талдау жасау барысында жүйелі сыбайлас жемқорлық деректерін анықтауға, ұйымдасқан қылмыстық топтардың іс-əрекеттеріне жол бермеуге ерекше назар аударылды. Талдау əдістері терроризм мен экстремизмді қаржыландыруға қарсы бағыт бойынша да белсенді қолданылады. Ахуалдық орталық талдаушылары бірнеше жылдар бойы Ақтөбе облысы аумағындағы сатып алуларда басымдыққа ие болған сыбайлас компаниялар тобын анықтады. Егер 2012 жылы республика бойынша жалған кəсіпкерлік деректері бойынша 282 қылмыстық іс қозғалса, үстіміздегі жылдың тек 8 айында – 715 іс қозғалды. Яғни, өткен жыл дың барлық көрсеткішінен 2,5 есеге асып түскен. Талдау жолымен бірнеше жыл бойы Қоста най облысы жəне еліміздің басқа аймақтарында заңсыз қолма-қол ақшаға айналдыру кəсібімен шұғылданып келген жалған кəсіпорындар тобы анықталды. Тек осы топ бойынша 140тан аса қылмыстық іс қозғалды. Талдау жұмыстарына жаңаша əдістерді енгізу қаржы полициясы қызметінің тиімділігін айтарлықтай жоғарылатуға мүмкіндік берді. Мəселен, ағымдағы жылдың 8 айында ашылған қылмыстардың саны 13 пайызға артты (6481-ден 7353-ке). Анық тал ған зиян сомасы 107 млрд.тең геден асты. Тыйым салынған мүліктерді есепке алғанда, жалпы зиян сомасының жартысынан көбінің бюджетке қайтарылуы қамтамасыз етілді.

ШАРАЙНА

Əлем жаңалықтары

АЌШ пен Оѕтїстік Корея келісімі нені кґздейді? АҚШ пен Оңтүстік Корея солтүстіккореялық ядролық қатерге тежеу салу туралы келісімге қол қойды. Құжатта Корея түбегінде күтпеген оқиға бола қалған жағдайдағы іс-қимылдар жоспары көрсетілген. Солтүстік Кореяның ядролық жəне басқа да жаппай қырып-жоятын қарулар қолдануына тежеу салудың арнайы стратегиясы атты құжатқа Сеулде өткен қауіпсіздік жөніндегі кезекті кездесу қорытындысында екі елдің қорғаныс министрлері қол қойған. Ал Кореяның Еңбек партиясының басшылығы бұл келісімді қылмыстық құжат деп бағалап, ол күшінде тұрғанда екі Корея арасындағы қарым-қатынастарда қандай да бір алға басуды күтуге болмайтынын атап көрсеткен.

Ливия тїрмелеріндегі азаптаулар тыйылар емес 2011 жылы Муаммар Каддафи режімі құлатылғаннан кейін Ливия түрмелерінде кем дегенде 27 адамның азаптап өлтірілгені белгілі болып отыр. Бұл туралы БҰҰ-ның Ливияны қолдау жөніндегі миссиясы мен БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссары офисінің бірлескен баяндамасында хабарланған. Баяндамада ел басшылығының пенитенциарлық жүйенің қалыпты жұмысын жолға қоюға талпыныс жасауына қарамастан, жергілікті түрмелерде қамауда отырғандарды азаптау жағдайларының кең тарап кеткендігі атап көрсетілген. Мұндай жағдайдың орын алуының басты себебі, Ливиядағы көптеген түрмелердің формальді түрде үкімет бақылауында деп есептелгенімен, іс жүзінде оларды бұрынғы жанжалдардан кейін қалған қарулы топтардың басқаратындығында болып отыр.

Полиция Мурси жаќтастарын ќуып таратты Египетте полиция «Мұсылман бауырлардың» ел астанасындағы Тахрир алаңын басып алмақ болған талпынысының жолын кесті. Жергілікті БАҚ-тардың хабарлауынша, исламистердің шағын тобы алдымен таяу орналасқан көшелерге жиналып үкіметке қарсы ұрандар көтеріп, үйлердің қабырғалары мен дүкендердің витриналарына жазулар жаза бастаған. Бірақ бұл əрекет жергілікті тұрғындар мен сатушыларға ұнамай қалып, олардың арасындағы келіспеушіліктер соңы қатты қақтығыстарға ұласады. Осыдан соң оқиға болған жерге полиция отрядтары келіп, олар тəртіп бұзғандардың бесеуін қолға түсіреді. Осы орайда, Египет сотының «Мұсылман бауырлар» ұйымының кез келген қызметіне тыйым салғанын айта кету қажет.

Əуежайдаєы жарылыстыѕ алдын алды Американың Флорида штатындағы Джексонвилл қаласының əуежайында полицейлер екі «күмəнді затты» тауып, залалсыздандырған. Соның салдарынан жүздеген адамды қауіпсіз жерлерге көшіруге тура келген. Қазіргі уақытта əуежай жұмысы қайта қалпына келтірілді. Оқиғаның себебін анықтаумен федералдық тергеу бюросы айналысатын болады. Сəл бұрынырақ əуежай əкімшілігіне терминалдардың бірінен күмəнді зат табылғаны туралы хабар түскен екен. Сонымен бірге, құқық қорғау органдарының қызметкерлері табылған заттардың күйретушілік сипатқа ие екенін де атап көрсеткен.

Мадуро ресейліктер ўсынысын ќолдайды Венесуэла президенті Николас Мадуро Ресей президенті Владимир Путинді Нобель сыйлығына ұсыну жөніндегі бастамаға қолдау білдірді. Оның айтуынша, Ресей басшысының іс-қимылы əлемді Сириядағы соғыстан сақтап қалды. Егер осынау тарихи сəтте кім де кім Нобельдің бейбітшілік сыйлығына лайық болса, ол Сирия халқына қатер төндірген соғысты тоқтатуға көмек көрсеткен президент Владимир Путин деп атап өткен Мадуро. Осыған дейін Мемлекеттік дума депутаттары мен қоғам қайраткерлері Ресей президенті Владимир Путинді Нобельдің бейбітшілік сыйлығына ұсынған болатын. Депутат Иосиф Кобзонның айтуынша, Ресей мемлекетінің басшысы бұл атаққа америкалық көшбасшы Барак Обамаға қарағанда əлдеқайда лайық.

Инвесторлар Гейтстіѕ кетуін талап етуде Microsoft корпорациясының бірқатар ірі инвесторлары Билл Гейтстің директорлар кеңесінің төрағасы лауазымынан кетуін талап етуде. Рейтер агенттігінің мəліметтеріне қарағанда, компанияның 20 ірі салымшыларының есімдері аталмаған 3 инвесторы директорлар кеңесінде осындай шешімнің қабылдануына күш салуда. Жиынтығында компанияның 5 пайыздан астам акцияларына ие инвесторлардың пікірінше, Гейтс осы лауазымда отырып алып Microsoft-ты дамытудың жаңа стратегияларын қабылдауға кедергі келтіруде. Оның сыртында инвесторлар компания акциясының 4,5 пайызына ие жəне аса ірі жеке инвестор болып саналатын Гейтстің өкілеттігі оның компаниядағы үлесіне сəйкес келмейді деп есептейді.

Жерге екі тонналыќ спутник ќўламаќ 2014 жылдың 1 қаңтарында салмағы шамамен 1,7 тонна болатын ресейлік «Молния» спутнигі Жерге құлайды. Таяудағы бес жылда осы үлгідегі тағы жеті аппарат орбитадан шығатын болады, делінген «Вымпел» концернінің баяндамасында. Мамандардың есебінше, Жерге 2003 жылы ұшырылған №3-45 «Молния» құлауы тиіс. Одан кейін, яғни 2015 жылдың тамызында 1978 жылы ұшырылған аппарат, ал 2016 жылы 2003 жылы ғарышқа шығарылған екі спутник Жерге құлайтын болады. Аппараттардың дəл қай жерге түсетіні айтылмай отыр. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


М.О.Əуезов атындағы Əдебиет жəне өнер институты ұжымы 2012-2014 жылдар аралығында «Қазақстан халқының фольклоры, əдебиеттануы, өнері», «Шетелдердегі қазақтардың фольклоры, əдебиеттануы, өнері» атты іргелі жобаларды орындау барысында 2012 жылы Ресейдің, Моңғолияның, Өзбекстанның, Қарақалпақстанның қазақтар тығыз қоныстанған аумақтарына экспедициялар ұйымдастырып, оған фольклортанушы, əдебиеттанушы, өнертанушы мамандарды тартты. Соның

негізінде қомақты материалдар жиналып, ғылыми айналымға түсті. Биылғы жылы да бұл үрдіс жалғасын тауып, құрамы: əдебиеттанушы Т.Əлбеков (жетекші), өнертанушылар Г.Жұмасейітова, А.Мұқан, З.Қасымова, фольклортанушы Н.Елесбай, оператор-инженер Н.Əшір сияқты мамандардан жасақталған тағы бір фольклорлық-этнографиялық экспедиция Қытай Халық Республикасының Шыңжаң-Ұйғыр автономиялы районына аттандырылды.

Ќаймаєы бўзылмаєан ќазаќы орта Ќытайдаєы ќандастарымыздыѕ рухани əлемі жґнінде Уəлихан ҚАЛИЖАНОВ,

М.Əуезов атындағы Əдебиет жəне өнер институтының директоры, ҰҒА мүше-корреспонденті.

Бүгінде Шыңжаң көлемінде, тіпті, Гансу өлкесіне, Моңғол, Дүнген автономияларына қарасты қазақ автономиялық аудандарында тіршілік етіп келе жатқан 1,5 миллион қандасымыздың тұрмыстіршілігі, білім-ғылымы, ағарту саласы, əдебиеті мен өнері, руханият мəселелері бізді бейжай қалдырмайды. Мысалы, ҚХР-да жасайтын 57 ұлттың арасында 17-ші, ал мəдени ықпалдастық деңгейі бойынша 5-орынды иеленетін аттөбеліндей қазақтың рухани қажеттілігін өтейтін 6 мемлекеттік баспа, 2 арнайы телеарна, радио, ондаған газет-журнал, оған қоса кино саласының, ұлттық істер, тіл жəне жазу, аудар ма комитеттерінің қазақ бөлімдері қызмет атқаратындығы қуантады жəне олармен бірлесе, ынтымақтаса жұмыс істеуге ынталандырады. Бұл топ – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі мен ҚХР Мəдениет министрлігінің келісімімен ШҰАР аумағына мемлекеттік келісім бойынша қазақ фольклоры мен өнеріне қатысты мұраларды жинауға жіберілген бірден-бір экспедиция еді. Оны ресми түрде шақырып, қолдау жасаған Шыңжаң Жазушылар, Композиторлар, Суретшілер, Бишілер, Хаткерлер, Фоль клоршылар, Фотошылар, Дра машылар, Əсемөнершілер сияқты одақтарды топтастырған ШҰАР Əдебиет-көркемөнершілер бірлестігі болды. Сонымен қатар, осы жұмыстардың оң шешімін табуына қолғабыс еткен аталған бірлестік төрағасының орынбасары, қазақ бөлімінің меңгерушісі Еркеш Құрманбекқызына, «Мұра» журналының бас редакторы Дəлелхан Қиянат пен оның орынбасары Мұратхан Əбілмəжінұлына зор ризашылығымызды білдіреміз. Осы азаматтардың ұйымдастыруымен экспедиция мүшелері Шыңжаң аумағында бір ай көлемінде жүріп, алдарына қойылған мақсат-міндеттерді толық орындап, табысты оралды. Экспедиция мүшелері Үрімжі қаласында, Іле Қазақ Автономиялы облысының Құлжа қаласы мен Іле аймағында, Шəуешек қаласы мен Тарбағатай аймағында болып, ғылыми-мəдени мекемелер ұжымдарымен, жекеле ген ғалымдармен, жазушылармен, өнер иелерімен, ауыл-қыстау тұрғындарымен кездесулер өткізді. Жекелеген фольклортанушы, өнертанушы, мəдениеттанушы ғалымдармен өткізілген арнайы жүздесулер де табысты жүргізіліп, осы салалардағы кейбір шешімін таппаған өзекті мəселелерді айқындауға, экспедицияға қажетті мəліметтерді алуға мүмкіндіктер туғызды. Атап айтқанда, Үрімжі қаласында тұратын Бексұлтан Қасей, Бағдат Естемісұлы, Түсіпбек Сыламқұлұлы, Мағаз Сүлейменұлы, Ясын Құмар, Қалиолла Нұртазаұлы, Жаң Хуң, Құлжадағы Камал Мақай, Нығымет Қамзалиев, Кəрім Əбдірахман, Сəйдірахман Əбділəзізұлы, т.б. ондаған зерттеуші-ғалымдар, мамандар, зиялы қауымның өкілдері экспедицияның табысты жұмыс істеуіне зор қолқабыстарын тигізіп, ақыл-кеңес беріп отырған. Шыңжаң өлкесінің кей аймақтарында қазақ этносы тығыз

5

www.egemen.kz

3 қазан 2013 жыл

орналасқандықтан, олар дың өлкетану мұражайлары да осы халықтың этномəдениетіне байланысты көрнектермен жабдықталатыны белгілі. Экспедиция мүшелері Үрімжінің, Құлжа, Шəуешек сияқты аймақтық орталықтардың, аудандар ауқымындағы мұражайларында болып, сол өңірлерде өмір сүрген қазақтардың тарихи-мəдени құндылықтарымен танысып отыруды естен шығармады. Мəселен, Іле Қазақ Автономиялы облысы ның Құлжа қаласындағы тарихи мұражайындағы осы аймақтың Мұңғылкүре ауданының жерінен табылған алтын адам мен оның лағыл тастармен əшекей ленген асыл бұйымдары (олардың қатарында: алтын бетперде, қару, жеңлік, жүрекше, тос таған, алтын жіппен көмкерілген киімнің тозығы, т.б.), Іле педагогикалық институты Қазақ зерттеу орталығының «Қазақ тарихы» мұражайындағы Құлжа маңындағы Тоғызтарау ауданының аумағынан табылған қазақ-ананың тас мүсіні кім-кімді болса да бейжай қалдырмайды. Биіктігі мен ені сіріңке қорабындай ғана тас мүсінде (V-VІІ ғғ.) ойлы ананың бүкіл қазақы болмысы айқын көрініс берген. Басындағы кимешегі, оның зерлі жиегі, алдыңғы сағағы, маңдайындағы білем-білем əжімдері, оң қолындағы тас ұршығы – бəрібəрі кеше ғана өткен аналарымызды еске түсіріп тұрғандай əсер қалдырады. Сондай-ақ, Құлжа қаласынан 25 шақырым тысқары орналасқан Сібе автономиялы ауданының орталығы Шапшал қалашығындағы ұлттықтарихи мұражайындағы сібе халқының кейбір көне тұрмыстық заттарының қазақы бұйымдармен сəйкес келетіні, əсіресе, домбыраға өте ұқсас үш ішекті «домбыр» деген музыкалық аспаптың үндесуі тарихы тамырлас халықтардың мəдени-рухани құндылықтарын салыстыра зерттеу қажеттігін еске салады. Сондай-ақ, Іле аймағынан табылған алтын адамның бетпердесі мен алтын бұйымдары ежелгі бабаларымыздың қандай болғанын көрсетеді. Ғалымдар Шыңжаң-Ұйғыр театрында істейтін қазақ актерлерінің жұмыстарымен, Іле, Тарбағатай аймақтық əн-би үйірмелерінің, олардың аудандық бөлімшелерінің артистерімен жүздесіп, өнерлерін тамашалауға мүмкіндік алды, Іле облыстық əн-би үйірмесінің арнайы концертін көріп, «Қамажай», «Қаражорға» билерінің жаңа қойылымдарын, эстрадалық, дəс түрлі əндерді, халық композиторларының күйлерін тамашалады. Жазып алынған бейнетүсірілімдерге қарағанда, əртістердің кəсіби деңгейлерінің жоғары екендігі аңғарылады. Əсіресе, Ұран Ақатайұлы мен Құрманжан Зікірияұлы шерткен Н.Тілендиев пен Əшім күйшінің шығармалары құлақ құрышын қандырады. Зерттеуші-мамандар осындай əр концерттен, қойылымнан кейін əнші, күйші, бишілермен кездесіп, Қазақстан көрермендеріне беймəлім шығармаларды бейне, үнтаспаларға жазып алды. Суретшілік өнер де Қазақстандағыдай қалыптасып, биік деңгейге көтерілмесе де қалыпты жұмыс істеп келе жатқаны байқалады. Оған бір ғана құлжалық Əбдімəжит Ертуғанның майлы бояумен жазылған табиғат,

қазақтың тұрмыс-тіршілігі тақырыптарындағы еңбектері, тарихи тұлғаларға арналған сағым-портреттері, хаткерлік (көркем жазу) жұмыстары айқын дəлел болады. Қолөнер бұйымдары əлі де қаймағы бұзылмаған күйде сақталған. Əсіресе, киіз үй мəдениеті, қыз жасауы, ұлттық киімдер, түрлі төсеніштер, кілем-тұскиіздер, тұрмыстық бұйымдар, музыка аспаптарын жасау, т.б. ұлттық мұраларды жаңғырту, дəстүрлі мектептердің негізінде жалғастыру жұмыстары жолға қойылған. Мысалы, Іле аймағына қарасты Күнес ауданының Ақөзен жайлауында үш мыңнан астам киіз үй тігіліп, мемлекет деңгейінде үлкен көрме өткен. Осы бірегей қазақы дəстүрмен жабдықталған киіз үйлер бір ғана Күнес ауданының аумағынан алынған жəне тек жергілікті тұрғындар ғана қызмет атқарған. Кейін бұл іс-шара мемлекеттік рекордтар кітабына енген. Осы аймақтың Нылқы аудандық əйелдер бірлестігінде 10 мыңнан астам əйел жұмыс

істейді екен. Бірлестікте атқарылып жатқан қолөнер бұйымдарының бірнешеуі Қытай мемлекеттік рекордтар кітабына кірген. Олардың арасында диаметрі 3 метрлік алып «Қызай қалпағы», осындай көлемдегі «Қызай тақиясы», «Қызай кестесі», ең үлкен сыйымды аяққап, дағар (қап) сияқты қолдан басылған, тоқылған, кестеленген бұйымдар бар. Əсіресе, аталған рекордтар кітабына енген Жағаластай ауылдық əйелдер бірлестігі біртұтас басып, түрлі оюлармен безендірген ұзындығы 123 метрлік сырмақ кім-кімді де таңырқататыны анық. Ат əбзелдерін, киіз үй сүйегін, киіздері мен жабдықтарын жасайтын шеберханалар, цехтар, шағын фабрикалар əр аудандарда, ауыл-қыстауларда кездесіп отырған. Аталған аймақтың Толы ауданында 100 000-нан астам халық тұрса, оның 78 пайызын қазақтар құрайды екен. Бірер жыл бұрын қалашықтың орталық алаңына үш мыңға жуық домбырашы жиылып, оларды ауылдардағы өнерпаздар

қолдап, бір мезгілде 10000 адам Əшімнің «Кеңес» күйін орындаған. Кейін осы мəдени шара Гиннестің рекордтар кітабына кіргізілген. Мəдениеттанушылар мен өлкетанушылардың деректеріне қарағанда, бір ғана Толы ауданының топырағынан 500-ден астам мəдениет қайраткерлері, ақынжазушылар, жыршы-қиссагерлер, əнші-күйшілер, сазгерлер шығып, Қытай мен Қазақстанның түкпіртүкпірінде қызмет істеп жүрген көрінеді. Солардың бірі – тарихшы-этнограф, жазушы, марқұм Нығымет Мыңжани. Бүгінгі таңда Шыңжаңда айтыс өнері қарыштап даму үстінде. Өлке, аймақ, аудан көлемінде мемлекеттің қолдауымен байқаулар, біріншіліктер, халықаралық фестивальдер өткізіліп тұрады. Бұған айғақты дəлел ретінде экспедиция жетекшісі Т.Əлбековтің Тарбағатай аймағы Дөрбілжін қалашығында жүргізген күнделігінен бір үзінді келтіруді жөн санадық: «Кешқұрым үкімет үйінің қарсы алдындағы майданға (алаңға) барып, аудан көлемінде бір ай бойы өтіп жатқан айтыстың көрермені болдық. Бұл ретте осы айтысқа қатысты кей ерекшеліктерді, бізді қызықтырған жайттарды айтып өткен жөн сияқты. Кейінгі бірер жылдан бері аудан аясында айтыстың ережесі өзгертіліп, бұрын бір-екі күнге созылатын іс-шара тұтас бір айға дейін ұзартылған. Əр күні бір ғана жұп айтысуына рұқсат беріліп, ақындардың бойында бар қуатын сарқа пайдалануларына жағдай туғызылған. Айтыстың басында жəне соңында əн, терме айтылып, күй тартылады, ұлттық билер орындалады». Ел ішінде халық əдебиетінің үлгілері, фольклорлық мұралар əлі де сарқыла қоймаған. Мұны айғақтау үшін тағы да экспедиция жетекшісіне сөз берелік: «15 шілде. ...Сəске түсе экспедиция мүшелері осы ауданға қарасты Алтын бұлақ қыстағындағы Бүбіш Сəлімекеқызының үйіне қарай бағыт алды. Жас кезінде мүмкіндігінше ауыл арасындағы айтыстарға араласып, өнерге жақындау өскен кейуана біздерді жан-жақтан жиналған ұл-қыздарымен бірге қақпа сыртынан күтіп алды. Қонақасына арнайы мал сойғыздырып, қазақы ақ пейілмен, салт-дəстүрімен дастарқан жайды. Жасы жетпісті алқымдап қалса да көкейі онша сыр бермеген ана жадында қалған халық мұраларын жібек жіптей суыртпақтай берді. Жергілікті жұрттың халық əндерін нақышына келтіре салды, əуезді қара өлеңдерді əуелете орындады. Бесік жырын, жар-жар мен əужарды, тойбастарды орайымен, сыңсуды, қоштасуды, жоқтауды ауыр сезіммен айтты. Осы өңірде өткен ақындардың өлең-толғауларынан, айтыстарынан үзінділер келтірді. Осындай анадан үлгі алып, бүгінде талай азаматтың түтінін түтетіп отырған Күлəшхан, Меруерт, Дылдахан, Зирахан, Бұйрахан сияқты қыздары да өнерден сырт қалмағаны байқалады. Олар да ұмытыла бастаған ғұрыптық фольклорымыздың небір озық үлгілерін орындады, олардың шығуына қатысты тарихи оқиғаларды сөз етті. Өтірік əңгіме айту да – өнер. Бұл жанрдың өміршеңдігі сондай, ел арасында əлі де оның тамыры жойыла қойған жоқ. Қай-қай жердің де өзіне тəн өтірікшісі бар, əркім соны дəріптеуге тырысады. Бұл ауылда

Кґкжиегі кеѕейген кґрме Ақтөбе облысының Ресейдің шекаралас өңірлерімен экономикалық байланысын нығайтуға бағытталған қадамдары қуатты бола түсуде. Бұған «ЕуропаАзия» шекарасыз ынтымақтастық» ХII халықаралық өнеркəсіп көрмесі анағұрлым серпін беріп келеді. Биыл бұл көрме «AKTOBE INVEST-2013» бірінші халықаралық инвестициялық форумы аясында өткізілуде. Көрменің мақсаты Қазақстанға инвесторлар тарту, екі ел арасындағы сауда-саттықты дамыту, сондай-ақ, алыс-жақын шетелдермен экономикалық ынтымақтастықтың көкжиегін кеңейтудің қайтарымды жолдарын іздестіру болып табылады.

да өтірікті өмірден алып, қисынын келтіріп айтатын Түрдəлі деген адам бар көрінеді. Жолықтыра алмадық, туысшылап Қазақстанға кетіпті. Есесіне, оның адам сенгісіз, зілсіз, күлкілі əңгімелерін Бүбіш ананың ортаншы күйеу баласы Жаңанұр Нүсіпханұлының аузынан естіп, арасында езу тартқан жағдайлар аз болмады. Осы үйдің үлкені Əбілмəжін Орысбайұлының шақыртуымен Алмалы ауылынан келген əнші-термеші Тұрғанжан Тұрысбекұлының, Бейжің педагогика университеті музыка факультетінің түлегі Шолпанай Əкімқызының орындауында халық əндерін, термелерін тыңдап, бір ғана отбасынан ондаған халық мұраларын жазып алып, əсерлі көңіл-күймен Құлжадағы қонақ үйге қайтып оралдық. Осы Бүбіш Сəлімекеқызы мен Шағантоғай ауданының тұрғыны, зағип жан Мағрипаш апайдан жазып алған материалдардың өзі бір экспедицияға жүк болар еді». Жоғарыда айтылғандай, арнайы қазақ театры болмағанмен, 30-60-жылдары Құлжа, Шəуешек қалаларында жұмыс істеген халық театрлары туралы мəліметтер, зерттеу еңбектер сақталған. Тіпті, сол мекемелерде қызмет атқарған актерлердің көзі тірілері де бар көрінеді. Мысалы, 1988 жылы нылқылық Дəулетбек Қамбарұлы он төрт ақынды жиыстырып, аудан сахнасында «БіржанСара» операсын қойған. Халық театрларының тарихы туралы деректер Құлжа, Шəуешек қалаларындағы облыстық, аймақтық əн-би үйірмелерінде сақталған. Театртанушы А.Мұқан кезіндегі Құлжа театрының тірі куəсі, сол мəдениет ошағында түрлі рөлдер ойнаған, актер-режиссер Мəлік Шипанмен кездесіп, театр тарихы туралы тың деректер алды. Сол кездегі белді актерлердің арасында Дəнеш Рақышов, Мəлік Шипан, Тайыр деген азаматтар, Гүлжан, Бағи, Мəруан сынды қыз-келіншектер болған. Қазір көпшілігінің көзі жоқ. Дегенмен, экспедиция мүшелері алғаш барып тұрса да, Шыңжаң қазақтары театрларының тарихына байланысты көп материал жинады. Жасы жетпістен асқан Тоғызтарау ауданының тұрғыны Шəдет Майқанұлы билеу ма шы ғын əкесінен, ол атасынан үйренгендігін айтып, «Қаражорғаның» бір нұсқасын орындап берді. Қимылдары жинақы, буындары икемді – құдды жас жігіт сияқты. Шалыс қимылдардың бірінде Шə кең еденге басымен тұрып, көкке көтерілген екі аяғымен билей жөнеледі. Сəл тыныс алып, кезегімен «Аю биін», «Еңбек биін» орындап берді. Кейін Құлжадан отыз шақырым жердегі Шапшал ауданының Сегіз сүмін қыстағына барып, ат үстінде отырып биледі. Аталған шағын топ – институт ұйымдастырған мемлеке та ра лық алғашқы экспе диция, бір сөзбен айтқанда, алдағы халықаралық ғылыми сапарлардың бастамасы іспетті. Осы жиналған материалдардың негі зінде келешекте Қазақстан – Қы тай мемлекеттерінің арасындағы ғылыми-мəдени байланыс тардың алғышарттары жасалып, еліміздің жаңа тарихында шекарадан тысқары жүрген қандастарымыздың рухани мұралары да өзіндік орнын алатынына сенгіміз келеді.

Көрменің жəне форумның аясында біртұтас экономикалық кеңістік құру бағытында тауарлар, қызметтер, капитал жəне жұмыс күшінің ойдағыдай қамтамасыз етілуінің өзекті мəселелері сөз болады. Онда ғылым мен бизнестің проблемалары да əңгіме өзегіне айналады. Көрмеге қатысушылар тауарлардың, қызметтердің жаңа түрлерімен танысады, іскерлік жəне сауда байланыстарының нығаюына берік негіз қаланады. Бұрындары бұл көрмеге 150ге жуық Ресей жəне Қазақстан кəсіпорындары қатысатын болса, биыл бірінші рет 20-дан астам Польшаның өндіріс орындары келіп отыр. Бұл жолы Польша жер қазу, жол-құрылыс жəне тау-кен техникаларын, химия өнеркəсібі өнімдерін əкелген. Олар сондайақ, əйелдер киімін, шұлық бұйымдарын да көрмеге ұсынды. Ресей елі құрылыс машиналарын, энер гия жəне қуат үнемдегіш, мұнай-газ техникаларын, құралжабдықтар, қондырғылар, автомобиль мен қосалқы бөлшектер, жеңіл тамақ өнеркəсібі өнімдерін əкелген. Биыл көрмеге Орынбор облысындағы «Желен» ет комбинаты, «Урал бройлері» ЖАҚ сапалы ет өнімдерін көптеп қойды. Осы көрмеге Ресейдің тек Орынбор облысынан ғана емес, Уфа, Самара, Екатеринбург, Обнинск, Златоуст жəне басқа қалаларынан да кəсіпорындар келді. Ақтөбе облысындағы сантехникалық бұйымдар шы ғаратын «Тенуса» ЖШС, өнеркəсіптік жарылғыш заттар өндіретін «НитрохимГрупп» ЖШС, Саран қаласындағы жасанды жамылғы шығаратын «Карат» ЖШС жəне басқа кəсіпорындар өнімдеріне ресейліктер тарапынан да қызығушылық болды. Ал, Қызылорда облысының Қазалы ауданынан келген «Сыр маржаны» ЖШС өз өнімдерін Ресейге өткізуге Ақтөбедегі көрменің септігі тиетініне се німді. Серіктестік биыл 1800 гектарға күріш өсіріп, əр гектардан 42 центнер өнім жинапты. Енді осы көрме аясындағы шаралар барысында өздеріне тұрақты тұтынушы табу ниетінде екендіктерін аңғартты. Көрменің салтанатты ашылуында облыс əкімінің бірінші орынбасары Нұрмұхамбет Əбдібеков сөз сөйлеп, «Еуропа-Азия» шекарасыз ынтымақтастық» ХІІ халықаралық өнеркəсіп көрмесін экономикалық ынтымақтастықты нығайтудағы ұтымды қадам ретінде бағалады. Өңірдің соңғы жылдары серпінді дамып келе жатқанын тілге тиек ете келіп, көршілермен экономикалық байланыстарды нығайтудағы жаңа бастамаларға тоқталып өтті. Орынбор облысы үкіметі төрағасының орынбасары, облыстық ауыл шаруашылығы ми нистрі Михаил Маслов өт кен жылы Ақтөбе облысымен екі арадағы сауда-саттық 230 миллион АҚШ долларын құр а ғанын, əсіресе, қой жəне ірі қара етіне сұраныс жоғары екенін жеткізді. Мұндай екіжақты ынты мақтастықтың тиімділігін атап өтті.

АЛМАТЫ.

Ақтөбе облысы.

Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».


www.egemen.kz

Жалпы пайдаланымдағы халықаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын салу, реконструкциялау, жөндеу, күтіп-ұстау, диагностикалау, паспорттау және аспаптық тексеру жөніндегі жұмыстарды іске асыру мен қаржыландыру қағидаларын бекіту туралы «Автомобиль жолдары туралы» 2001 жылғы 17 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 11-бабының 8-1) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Жалпы пайдаланымдағы халықаралық жəне республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын салу, реконструкциялау, жөндеу, күтіп-ұстау, диагностикалау, паспорттау жəне аспаптық тексеру жөніндегі жұмыстарды іске асыру мен қаржыландыру қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) бекітілсін. 2. Қағидалардың 2014 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілетін 3-тармағын қоспағанда, осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 1 қазандағы №1038 қаулысымен бекітілген Жалпы пайдаланымдағы халықаралық жəне республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын салу, реконструкциялау, жөндеу, күтіп-ұстау, диагностикалау, паспорттау жəне аспаптық тексеру жөніндегі жұмыстарды іске асыру мен қаржыландыру қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Жалпы пайдаланымдағы халықаралық жəне республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын салу» реконструкциялау, жөндеу, күтіп-ұстау, диагностикалау, паспорттау жəне аспаптық тексеру жөніндегі жұмыстарды іске асыру мен қаржыландыру қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Автомобиль жолдары туралы» 2001 жылғы 17 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 11-бабының 8-1) тармақшасына сəйкес əзірленген жəне Автомобиль жолдарын басқару жөніндегі ұлтгық оператордың жалпы пайдаланымдағы халықаралық жəне республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын салу, реконструкциялау, жөндеу, күтіп-ұстау, диагностикалау, паспорттау жəне аспаптық тексеру жөніндегі жұмыстарды іске асыру мен қаржыландыру тəртібін айқындайды. 2. Жалпы пайдаланымдағы халықаралық жəне республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын салу, реконструкциялау, жөндеу, күтіп-ұстау, диагностикалау, паспорттау жəне аспаптық тексеру жөніндегі жұмыстарды қаржыландыру тиісті жылға арналған республикалык бюджетте көзделген қаражат жəне қарыз қаражаты есебінен жүзеге асырылады. 3. Жалпы пайдаланымдағы халықаралық жəне республикалық маңызы бар ақылы автомобиль жолдарын (жол учаскелерін) ағымдағы жөндеу жəне күтіп-ұстау жөніндегі жұмыстарды қаржыландыру жүріп өткені үшін алынатын қаражат есебінен жүзеге асырылады. 4. Осы Қағидаларда мынадай ұғымдар пайдаланылады: 1) тапсырыс беруші – Автомобиль жолдарын басқару жөніндегі ұлттық оператор; 2) негізгі техника мен жабдықтарды жұмылдыру графигі – қол қойылғаннан кейін мердігерлік шартына енгізілетін жəне кейіннен шарттың ажырамас бөлігі болып табылатын, шартты орындау үшін жобаны қажетті техникамен жəне жабдықтармен қамтамасыз ету бойынша мердігер ұйымның мерзімдері мен міндеттемелері туралы ақпаратты қамтитын, айлар бөлінісінде жасалатын құжат; 3) жалпы жұмыстар жүргізу графигі – қол койылғаннан кейін мердігерлік шартына енгізілетін жəне кейіннен шарттың ажырамас бөлігі болып табылатын, жоба бойынша заттай жəне ақшалай көріністегі жұмыстардын нақты көлемдерін орындау бойынша мердігер ұйымның мерзімдері мен міндеттемелері туралы жалпыланған ақпаратты қамтитын, айлар бөлінісінде жасалатын құжат; 4) жыл сайынғы жұмыстарды орындау графигі – тиісті жылда жоба бойынша жұмыстар көлемін орындау жөніндегі мердігер ұйымның мерзімдері мен міндеттемелері туралы толық ақпаратты қамтитын жалпы жұмыстарды жүргізу графигінің негізінде əзірленген құжат; 5) автомобиль жолдарын диагностикалау – одан əрі пайдалану жəне жол-жөндеу жұмыстары стратегиясын əзірлеу мүмкіндіктерін бағалай отырып, егжей-тегжейлі аспаптық тексеру негізінде автомобиль жолдарының көліктік-пайдалану жай-күйінің ықтимал бұзушылықтарының себептерін анықтау жəне болжау үшін жүргізілетін іс-шаралар; 6) автомобиль жолдарын паспорттау – конструктивті элементтерді, инженерлік құрылыстар мен жабдықтарды, желілік ғимараттар мен құрылыстарды қоса алғанда, автомобиль жолдарының болуы, олардың ұзақтығы, техникалық жай-күйі туралы деректерді қалыптастыру; 7) автомобиль жолдарын аспаптық тексеру – автомобиль жолдарының көліктікпайдалану жай-күйін айқындауға арналған іс-шаралар; 8) түзету деректерінің кестесі – осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша материалдар, жабдықтар мен еңбекақы құнының түзетілетін жəне түзетілмейтін құрауыштары көрсетілетін кесте; 9) аралық төлеу сертификаты – құнын көрсете отырып, мердігерлік шарты шеңберінде жұмыстардың белгілі бір уақыт кезеңінде орындалуын растайтын құжат; 10) базалық күн – конкурстық бағалау ұсыныстарын ашу күніне дейін күнтізбелік 49 күннің алдындағы күн; 11) жоба – жалпы пайдаланымдағы халықаралық жəне республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын салуға, реконструкциялауға жəне күрделі жөндеуге бағытталған жобалар. 2. Жалпы пайдаланымдағы халықаралық жане республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын салу, реконтрукциялау жəне күрделі жөндеу жөніндегі жұмыстарды іске асыру мен қаржыландыру тəртібі 5. Тапсырыс беруші жалпы пайдаланымдағы халықаралық жəне республикалық автомобиль жолдарын салуды, реконструкциялауды жəне күрделі жөндеуді іске асыруды Қазақстан Республикасының сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі туралы заңнамасына сəйкес инжирингтік қызметтерді көрсететін мердігер ұйымды, сондай-ақ ұйым мен сарапшыны белгіленген тəртіппен тарту арқылы жүзеге асырады. 6. Мердігерлік шарты, сондай-ақ инжинирингтік қызметтер көрсетуге арналған шарт мердігерлік ұйымды айқындау туралы шешім қабылданғаннан кейін күнтізбелік 28 күн ішінде жасалады. Бұл ретте мердігерлік ұйымды айқындау бойынша конкурсты өткізу кезінде 18 айдан астам іске асырылып жатқан жобалардағы мердігерлік жұмыстардың құны тиісті жылға арналған Қазақстан Республикасының республикалық бюджет туралы занында белгіленген айлық есептік көрсеткіштің негізінде айқындадатын жоспарлы қайта есептеу коэффициенті қолданылмай айқындалады. 7. Негізгі техника мен жабдықтарды жұмылдыру графигі мердігер ұйым негізгі техника мен жабдықтарды жұмылдыруды жұмыстар басталған күннен бастап үш ай ішінде аяқтайды деген шартты ескере отырып жасалады. Жалпы жұмыстар графигі жұмысты орындаудың барлық кезеңіне жасалады. Жоба шеңберінде жұмыстарды бастау күні инжинирингтік қызметтер көрсететін сарапшының немесе ұйымның, мердігер ұйымның жұмыстардың басталғаны туралы хабарлама жіберу күні болып табылады. Бұл ретте жұмыстардың басталғаны туралы хабарлама мынадай барлық санамаланған фактілер: 1) мердігер ұйымнын аванс алуы (егер бұл мердігерлік шартында көзделсе); 2) тапсырыс берушінің қабылдау-тапсыру актісі бойынша жоба іске асырылып жатқан автомобиль жолын (жол учаскесін) беруі; 3) мемлекеттік сəулет-құрылысты бақылау мен қадағалауды жүзеге асыратын оргаңдардан құрылыс-монтаждау жұмыстарын өндіруге арналған талон алу басталғаннан кейін беріледі. 8. Мердігерлік шартына қол қойылғаннан жəне жобалау-сметалық құжаттаманың толық жинақтамасы мен өзге де техникалық құжаттама алынғаннан кейін мердігер ұйым күнтізбелік 21 күн ішінде инжирингтік қызметтер көрсететін сарапшының немесе ұйымның мақұлдауына негізгі техника мен жабдықтарды жұмылдыру графигін, сондай-ақ, жалпы жұмыстар жүргізу графигін ұсынуы тиіс.

Инжиниринггік қызметтер көрсететін сарапшы немесе ұйым күнтізбелік үш күн ішінде көрсетілген құжаттарды қарайды жəне мердігерлік шартымен сəйкессіздіктерді анықтаған жағдайда, қажетті түзетулер енгізеді жəне мердігер ұйымға түзету үшін жолдайды. Мердігер ұйым екі жұмыс күні ішінде инжинирингтік қызметтер көрсететін сарапшының немесе ұйымның қарауына түзетілген графиктерді мақұлдау үшін ұсынады. 9. Мердігер ұйым жалпы жұмыстар графигі мақұлданғаннан кейін немесе жаңа қаржы жылы басталғаннан кейін күнтізбелік 14 күн ішінде жыл сайынғы жұмыстарды орындау графигін жасайды жəне инжирингтік қызметтерді көрсететін сарапшының немесе ұйымның мақұлдауына ұсынады. Жалпы жұмыстарды орындау графигі жыл сайынғы жұмыстарды орындау графигін жасау нəтижелері бойынша түзетілуі мүмкін. Жыл сайьнғы графиктер мынадай: 1) мердігерлік шартында көзделмеген жəне оларды орьндау үшін косымша уақьпты талап ететін қосымша жұмыстар анықталған. Аталған жағдайда жыл сайынғы жəне жалпы жұмыстарды орьндау графиктері осы Қағидалардың 8-тармағында көзделген тəртіппен жұмыстар көлемінің ведомосына тиісті өзгерістер енгізілгеннен кейін түзетіледі; 2) авариялық-қалпына келтіру жұмыстарын орындау қажеттілігіне əкеп соққан төтенше жағдайлар басталған; 3) тапсырыс берушінің бастамасы бойьнша мердігер ұйымның жұмысын тоқтатқан жағдайларда түзетуге жатады. 10. Жұмыстар көлемінің ведомосы мердігер ұйымның мердігер ұйымды анықтау жөніндегі конкурста жəне өзінің бағалық ұсынысының құрамдас бөлігі ретінде ұсынатын мердігерлік шарты шеңберінде орындалуға жататын жұмыстардың көлемі, олардың кұны туралы негізгі ақпаратты көрсететін құжат. Жұмыстар көлемінің ведомосы бірнеше бөлімнен тұрады, олардың əрқайсысы аталған жұмыстар түрі бойынша көлемін, көлем мен жалпы кұнның бірлігі үшін кұнды көрсететін жекелеген шығындардың тармақтарын қамтиды. Мердігерлік ұйымды анықтау жөніндегі конкурсты өткізу кезінде əлеуетті жеткізушілер жұмыстар көлемі ведомосынан əрбір жұмыс түріне өздерінің бағалауларын ұсына алады. Мердігер ұйымды анықтау жөніндегі конкурс өткізілгеннен кейін əлеуетті жеткізушілер мəлімдеген бағалаулар шарттың бір бөлігі болады. Жұмыстар көлемінің ведомосы əрбір бағалау шеңберінде орындалуға жататын жұмыстар көлемі ведомосының əрбір тармағы бойынша жұмыстар түрлері көрсетілетін түсіндірме жазбаны қамтиды. Жұмыстар көлемі ведомосының əрбір тармағы бойынша бағалаулар тіркелген немесе құбылмалы болуы мүмкін. Тіркелген мөлшерлеме көлемін бірліктік бағалаулар бойынша өлшеуге болмайтын жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер үшін көзделеді. Тіркелген мөлшерлемелер бойынша ақы төлеу кұнның түзетілуін есепке алмастан, бір мезгілде бір ай аралығымен жүзеге асырылады. Өзге жұмыс түрлері көлемінің бірлігіне (жеке бағалаулар) құнның болуын көздейтін құбылмалы мөлшерлемелер бойынша төленеді. Құбылмалы мөлшерлемелер бойынша жұмыстарға ақы төлеу іс жүзінде орындалған жұмыстар бойынша жүзеге асырылады. Жұмыстар көлемінің ведомосына өзгерістер енгізу мердігерлік шартында көзделген тəртіппен жəне шарттарда жүзеге асырылады. 11. Орындалған жұмыстар көлемі үшін төлем мердігерлік шартына сəйкес жүзеге асырылады. 12. 18 айдан астам іске асырылып жатқан жобалар бойынша мердігерлік шарттың құнын түзету жүзеге асырылады. Құнды түзету жобаны іске асыру шеңберінде жұмыстар көлемін орындағаны үшін аралық төлемдерді жүзеге асыру кезінде төлем немесе шегеру сомасын білдіреді. Кұнды түзету жоба бойынша жұмыстар басталған күннен кейін 18 ай өткен соң жүзеге асырылады жəне мердігерлік шарттың қорытынды құны бекітілген жобалаусметалык құжаттамада көрсетілген құнға жеткен сəттен бастап тоқтатылады. Құнды түзету құнды түзету коэффициентін жұмыстар көлемінің ведомосы бойынша бір айда орындалған жұмыстар кұнына көбейту арқылы мынадай формула бойынша айқындалады: Рn = a+bLn|Lo+cEn|Eo+dMn\Mo+...мұндағы: «Рn» – егер мердігерлік шартында өзгеше көрсетілмесе, мердігерлік шартының есептік кұнына қолданылатын, күнтізбелік 1 айды білдіретін «n» кезеңі ішінде орындалған жұмыстарды түзету коэффициенті; «а» – түзетуге жатпайтын шарт бойынша төлемдердің бір бөлігін көрсететін, түзету деректері кестесінде келтірілген тіркелген коэффициент; «b», «с», «d» – бұл тиісті конкурстық кұжаттаманың түзету деректері кестесінде жұмыстарды орындауға қатысы бар шығындардың əрбір элементінің бағалау үлесін білдіретін коэффициенттер; «Ln», «Мn», «Еn» жəне т.с.с. – аралық төлем сертификаты түзету деректерінің кестесінде көрсетілген əрбір шығындар элементіне тиесілі кезеңнің соңғы күніне дейін əрбір шығындар элементіне жататын, күнтізбелік 49 күннен кешіктірілмейтін күні «n» кезеңі үшін ағымдағы құн көрсеткіштері немесе базистік бағалар. Ағымдағы көрсеткіштер немесе базистік бағалар ай сайынғы ресми статистикалық мəліметтер бойынша қолданылады. «Lо», «Мо», «Ео» жəне т.с.с. – конкурстық бағалық ұсыныстарды ашу күнінің алдындағы күнтізбелік 49 күнге қолданылатын, базалық күннің жай-күйі бойынша тиісті төлем валютасында көрсетілген əрбір шығындар элементі бойынша базистік құн көрсеткіштері немесе базистік бағалар. 3. Жалпы пайдаланымдағы халықаралық жəне республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын орташа, ағымдағы жөндеу, күтіп-ұстау, диагностикалау, паспорттау жəне аспаптық тексеру жөніндегі жұмыстарды іске асыру мен қаржыландыру тəртібі 13. Жалпы пайдаланымдағы халықаралық жəне республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын орташа, ағымдағы жөндеу, күтіп-ұстау, диагностикалау, паспорттау жəне аспаптық тексеру жөніндегі жұмыстарды іске асыру мердігер ұйымды белгіленген тəртіппен тарту арқылы жүзеге асырылады. 14. Орташа жөндеу жол мен жол құрылысының бастапқы пайдалану сапаларын қалпына келтірумен байланысты жұмыстарды кезеңдік орындауды көздейді. Орташа жөндеу бойынша жұмыстардың көлемі жолдарды диагностикалау нəтижелері мен ведомостволық сараптамадан өтетін ақаулар ведомостары негізінде жасалатын сметалық есептермен айкындалады. 15. Автомобиль жолдарына ағымдағы жөндеу мен күтіп-ұстауды жүргізу «Қазақстан Республикасының автомобиль жолдарын жөндеу мен күтіп-ұстауға арналған қаржыландыру нормативтерін бекіту туралы» Казақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 сəуірдегі № 423 қаулысымен бекітілген қолданыстағы қаржыландыру нормативтеріне сəйкес ағымдағы жөндеуге жəне күтіп-ұстауға арналған қаражат шегінде ақаулар ведомостары бойынша жолдарды тексеріп-қарау нəтижелерінің негізінде жоспарланады. Ағымдағы жөндеу бойынша жұмыстардьі маршрутгық тəсілмен орындау кезінде жұмыстарды сметалық есептер негізінде орьндауға жол беріледі. 16. Автомобиль жолдарын диагностикалау, паспорттау жəне аспаптық тексеру жөніндегі жұмыстар тапсырыс берушінің тапсырмасы бойынша автомобиль жолдары мен жасанды құрылыстардың жай-күйін мониторингілеу үшін орындалады. 17. Автомобиль жолдарын ағымдағы жөндеу, күтіп-ұстау, диагностикалау, паспорттау жəне аспаптық тексеру жөніндегі жұмыстардың кұны автомобиль жолдары жөніндегі уəкілетті мемлекеттік орган белгілеген сметалық нормалар мен бағалаулар негізінде айқындалады. Жалпы пайдаланымдағы халықаралық жəне республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын салу, реконструкциялау, жөндеу, күтіп-ұстау, диагностикалау, паспорттау жəне аспаптық тексеру жөніндегі жұмыстарды іске асыру мен қаржыландыру қағидаларына қосымша Түзету деректерінің кестесі Құнның құрауъшы Тіркелген мөлшерлеме Құбылмалы мөлшерлемелер: 1... 2... 3... 4... 5...

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы №1039

«І-а санатты «Астана-Петропавл» жалпы пайдаланымдағы республикалық маңызы бар автомобиль жолының «Астана-Щучье» 18+772 км – 230+250 км учаскесін ақылы негізде пайдалану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 сәуірдегі № 429 қаулысына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «І-а санатты «Астана-Петропавл» жалпы пайдаланымдағы республикалық маңызы бар автомобиль жолының «Астана-Щучье» 18+772 км – 230+250 км учаскесін ақылы негізде пайдалану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 сəуірдегі №429 қаулысына мынадай өзгерістер мен толықтыру енгізілсін: 1-тармақта: 1) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «1) І-а санатты «Астана-Петропавл» жалпы пайдаланымдағы республикалық маңызы бар автомобиль жолының «Астана-Щучье» 18+772 км – 230+250 км учаскесі (бұдан əрі – ақылы жол (учаске) ақылы негізде пайдаланылады;»; мынадай мазмұндағы 1-1) тармақшамен толықтырылсын: «1-1) баламалы жол: «РФ шекарасы (Екатеринбургке) – Алматы» республикалық маңызы бар автомобиль жолының «Астана – Атбасар» учаскесі, «Көкшетау – Атбасар» республикалық маңызы бар автомобиль жолының «Атбасар – Зеренді» учаскесі», «Щучье – Зеренді» республикалық маңызы бар автомобиль жолы арқылы жүріп өту жүзеге асырылуы мүмкін;»; 2) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «2) ақылы жолдың бастапқы пункті – 18+772 км, ақылы жолдың соңғы пункті – 230+250 км;»; 3) тармақшаның бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «3) ақылы жолдың (учаскенің) басқа автомобиль жолдарымен қиылысулар жəне басқа автомобиль жолдарына қосылулар тізбесі:»; 4) тармақшаның бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «4) ақылы жолдың (учаскенің) техникалық сыныптамасы – І-а санаты, ақылы жолдың (учаскенің) негізгі параметрлері:»; 5) жəне 6) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «5) ақылы жолдың (учаскенің) ұзындығы – 211 км 478 метр; 6) ақылы автомобиль жолы арқылы жүріп өту үшін төлем ставкалары осы қаулыға қосымшаға сəйкес айкындалады;»; 8) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «8) ақылы жолды (учаскені) ақылы негізде пайдалану мерзімі – 20 жыл деп белгіленсін.»; көрсетілген қаулыға 1-қосымша осы қаулыға қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы ақылы автомобиль жолымен (учаскесімен) жүріп өту үшін төлем ставкаларының 1-тармағы кестесінің 2014 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілетін 9-бағанын, ақылы автомобиль жолымен (учаскесімен) жүріп өту үшін төлем ставкаларының 2013 жылғы 1 қазаннан бастап қолданысқа енгізілетін 2-тармағын қоспағанда, алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Базалық көрсеткіштер

Үлестік қатынас

Айы Ағымдағы Күні Түзету көрсеткіштер

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі

Қазақстан Республикасы Үкметінің 2013 жылғы 1 қазандағы №1039 қаулысына қосымша

Астана, Үкімет үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 сəуірдегі №429 қаулысына қосымша Ақылы автомобиль жолы (учаскесі) бойынша жүріп өту үшін төлем ставкалары 1. І-а санатты «Астана-Петропавл» жалпы пайдаланымдағы республикалық маңызы бар автомобиль жолының «Астана – Щучье» 18+772 км – 230+250 км учаскесі: теңге Аудандар Аймақтар

2013 жылғы 1 қазан

Көрсеткіштер көздері

1 1. 2. 3. 4.

2 Шортанды (66 км) Ақкөл(51 км) Бұланды (22 км) Еңбекшілдер (46 км) 5. Бурабай (26,5 км) Бір бағыттағы барлық маршрут бойынша жиыны Тіркелмеген автокөлік құралдары

2 білікті жеңіл автокөліктер Жер- трангілікті зит көлік

3 30 30 10 20

4 60 50 20 50

5 310 250 100 210

6 650 500 220 460

7 950 750 320 680

8 1300 1000 440 920

9 1500 1250 600 1250

10 100

20 200

130 1000

270 2100

400 3100

540 4200

600 5200

250

1200

2500

3700

5000

6200

Ескертпе*. 1) тіркелмеген автокөлік құралдары – мемлекеттік тіркеу нөмірлік белгілері жоқ жəне/ немесе ол туралы мəліметтер Қазақстан Республикасы ІІМ тіркелген көліктің бірыңғай ақпараттық жүйесінде жоқ автокөлік құралдары; 2) жергілікті көлік – бір аудан шегіннен тыс қозғалу кезінде жалпы пайдаланымдағы республикалық маңызы бар ақылы автомобиль жолына (учаскесіне) іргелес əкімшілікаумақтық бірлікте (облыстың ауданы) белгіленген тəртіппен тіркелген автокөлік; 3) транзиттік көлік – жалпы пайдаланымдағы республикалық маңызы бар ақылы автомобиль жолына (учаскесіне) іргелес əкімшілік-аумақтық бірлікте (облыстың ауданы) белгіленген тəртіппен тіркелмеген көлік. 2. Екі білікті жергілікті жеңіл көліктер үшін екі бағыттағы барлық маршрут бойынша күнтізбелік 365 күнге 1000 теңге көлемінде жүргені үшін абоненттік төлем төленуі мүмкін. 3. Ақылы автомобиль жолымен (учаскесімен) жүріп өту үшін төлем ставкаларының 1-тармағы кестесінің 9-бағаны қолданысқа енгізілгенге дейін жүк көтергіштігі 15 тн. жоғары көп білікті жүк автомобильдері, оның ішінде тіркемелі, ершікті тартқыштар ақы төлеуді ақылы автомобиль жолымен (учаскесімен) жүріп өту үшін төлем ставкаларының 1-тармағы кестесінің 8-бағанында белгіленген төлем ставкалары бойынша жүргізеді.

Оториноларингологтар Оралда бас ќосты Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Орал қаласы құлақ, бет-жақ жəне мұрын ауруларын емдейтін əлемнің ең білікті, кəсіби деңгейлері биік дəрігерлері бас қосатын, шеберлік дəрістерін өткізіп, оталар жасайтын орталыққа айналып келеді. Бұл жолы да солай болды. Ақжайықта өткен оториноларингологтардың халықаралық конференциясы мұнда медицинаның осы саласындағы жетістіктері мен табыстары тағы бір биікке көтерілгенін дəлелдеп берді. Басқосудың алғашқы бөлігінде əлемге танымал сала

шеберлері қатысушылардың назарына арнайы лекциялар мен баяндамалар ұсынды. Бұл үрдіс диагностика мен аталған ауру түрлері патологиясын емдеудің жаңа тəсілдерін қолданумен байланыстырыла жүргізілді. Есту жүйкесі мен талшықтары ісігі ауруларын ауыздықтау жөнінде Варшава мемлекеттік медицина университеті жанындағы клиниканың профессоры Казимир Немчик тың кешенді ой-пікір білдірді. Осы арада бүгінгі əлемдік оториноларингология жүйесінде бұл бағыт ең озық, өміршең тəсіл болып табылатынын атап айтқан жөн. Халықаралық жиынның

екінші күні Батыс Қазақстан облыстық клиникалық ауруханасы базасы шеңберінде оның тəжірибелік бөлігі мəреге жетті. Мұнда Қазақстанның батыстағы қақпасына арнайы шақырумен келген сала докторлары эндоскопиялық хирургияның көмегі мен адам ағзасының тыныс алу мүшелеріне оталар жасады, шеберлік дəрістер өткізді. Неміс профессоры Хеннинг Хойманның айтуынша, мұндай жаңашыл бастамалар мен тəжірибе алмасулардың əлем оториноларингологтарына беретін пайдасы өте мол. ОРАЛ.

 Құлағыңыз түрік жүрсін

Музейге жəдігерлер жиналуда Қазақстанның көне заманынан бүгінге дейінгі тарихы мен мəдениетінен сыр шертетін Астана қаласындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық музейінің құрылысы аяқталу үстінде. Осы мақсатта орындау негізінде экспозицияларды жəне қорл ар ды толықтыру үшін Музей жеке жəне заңды тұлғалардан Қазақстанның көне заманынан бүгінге дейінгі тарихын жарқын бейнелейтін музейлік маңызы бар жəдігерлерді сараптау, сатып алу жұмыстарын жүргізеді. Осыған байланысты жəдігерлер бойынша келесі бағыттарда ұсыныстарды жіберуіңізді сұраймыз: - Қазақстанның минералдары жəне флорасы мен фаунасы, сирек кездесетін коллекциялар; - археологиялық жəне этнографиялық жəдігерлер; - Қазақстан халқының дəстүрлі заттай жəне рухани мəдениет көрсеткіштері (кілемдер, кесте,

ұлттық киім үлгілері, зергерлік бұйымдар, қару-жарақтар, ат əбзелдері жəне т.б.) - қолжазбалар, ескі кітаптар, баспа құжаттары, басылым кітаптар; - көне бірегей музыкалық аспаптар, тиын, медальдар, мөрлер, пошталық маркалар, салықтық жəне балама маркалар, гравюрлар, мөртаңбалар жəне литографиялар; - қазақтар мен Қазақстан жеріндегі өзге де халықтардың идеологиялық жəне эстетикалық түсініктері негізінде шаруашылық өмірлерін көрсететін, сирек кездесетін өнеркəсіптік жəне өндірістік заттар (еңбек құралдары, шаруашылық заттар, тігін машиналары, граммафондар, музыкалық аспаптар, жиһаздар жəне т.б.);

- Қазақстанның ғылымы мен техникасының тарихына қатысты бірегей мемориалдық заттар (мемлекеттік жəне қоғам қайраткерлерінің жеке заттары, ғылым өкілдері, сондай-ақ Қазақ стан тарихындағы айтулы оқиғалар мен соғыс тарихына қатысты заттар); - əлемдік, батысеуропалық жəне шығыс мəдениетінің қолданбалы өнерін көрсететін заттар; - шетелдік авторлардың орындауындағы асқан шеберлік туындылары (суреттер, қолөнер туындылары, кез келген материалға салынған суреттер); - Қазақстандағы кеңес жəне қазіргі кезеңіндегі атақты суретшілердің көркемдік туындылары (графикалар, мүсіндер, қолданбалы өнер жəне майлы бояу туындылары). Аталған заттар қолда болған жағдайда жəдігерлердің мəдени құндылығын бірдейлендіру саласында арнайы танымы бар мəдени жəне ғылыми мекемелердің сараптамасы негізінде жолдау ларыңызды сұраймыз.

Ұсыныстарды төменде көрсе тілген кесте бойынша nmrkexpertiza@mail.ru. Электрондық мекенжайға жолдау ла ры ңызға болады. Жолдаушының ТАЖ, телефоны жəне пошта мекенжайы Түрлі-түсті суреті

Астана, Үкімет үйі

Заттың атауы

№1038

16 орынға дейінгі автобустар жəне жүк көтергіштігі 1 тн жоғары 2,5 тн дейін 2 білікті жүк автомобильдері 32 орынға дейінгі автобустар жəне жүк көтергіштігі 5,5 тн дейін 2 білікті жүк автомобильдері 32 орыннан асатын автобустар жəне жүк көтергіштігі 10 тн дейін 2 білікті автопоездар Жүк көтергіштігі 10 тн жоғары 15 тн дейінгі 3 білікгі жүк автомобильдері Жүк көтергіш тігі 15 тн жоғары көп осьті, оның ішінде тіркелгіш жəне ершікті тартқыштар

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 1 қазан

3 қазан 2013 жыл

Материал өлшемдері, сақталу күйі. Жасалған уақыты (шамамен) Ұсыну құны

6

Осымен қатар ұсынған заттарды уəкілетті комиссияның қарауы музейлік маңызы бар заттар бойынша анықталған ұсыныстардың санын алу жəне қажеттілігі бойынша жүзеге асатынын айта кету керек. Заттарды алып келу немесе қайта алып кету шығындары (Комиссия қайтарған жағдайда) заңды жəне жеке тұлғалардың өз есебінен болады. Анықтама телефондары: 8/7172/ 96-32-20, +7 701 191 23 69.

 Ашылмаған аралдар

Семейлік ғалым-экономист Өмірзақ Сұлтанов биыл жазда Алаш ардақтысы Əлихан Бөкейхановтың атақонысы – Тоқырауын бойында біршама күн жүріп қайтты. Ұлт көсемінің табанының ізі қалған қасиетті жерді армансыз аралады. Оның себебі бар. Биыл ол баспадан «Қазақтың экономика ғылымы жəне Алаш қайраткерлері» атты көлемді монографиясын, Əлекең бастаған Алаш ерлерінің қазақтың ауыл шаруашылығы экономикасы, орман шаруашылығы, жер иелену мен жер пайдалану салалары бойынша жазған дүниелері туралы еңбегін басып шығарды.

футболының отаны. Кеше ғана осы көне қалада ел футболының 100 жылдық мерейтойы кеңінен атап өтілді. Той белсенділерінің ішінде тағы да Өмекең жүрді. 100 беттен тұратын зерттеу кітабын жалғыз өзі жазып шықты. Бұл еңбек осы дата қарсаңында жарық көрді. Футбол 1863 жылы Англияда пайда болды десек, араға елу жыл салып Семейге келді. Оның басты себебі: қаланың тоғыз жолдың торабында орналасуында, дамыған саудаэкономикалық орталық болуында. 1912 жылы Мəскеуден Семейге Куприянов деген кісі келіп, атақты көпес Плещеевтің дүкеніне қызметкер

Əлекеңнің «Овцеводство в Степном крае» (1904), «Скотоводство. Крупный рогатый скот» (1905) деп аталатын Том қаласында басылған еңбектерін қазақшалаған ғалымдардың бірі осы Өмекең. Қайраткердің қаржы-қаражат саласына қатысты «Алым тарату жолы» , «Земский қазақ ақшасы», «Ничьи деньги» мақалаларын терең зерттеді. Мұнда ақша атауын теңге деп жазып, оның рубльге шаққандағы баламасын ажыратып бергенін, яғни, қазақтың бұрыннан төл ақшасы болғанын меңзеген Əлихан Бөкейхановтың жоғары білімді экономист болғанын дəлелдеп жазды. Кейіпкеріміз қазақ даласындағы орманды жерді «чрезвычайно бедна» деп атаған қазақтан шыққан тұңғыш ормантанушығалымы Əлекеңнің – Əлихан Бөкейхановтың көрегендігіне таңдана мысалдар келтіреді. Сосын осы заманмен мынандай параллель жүргізеді: 1995-2000 жылдарда Қытай, Өзбекстан, Қырғызстанда ағашқа деген сұраныс өсіп, өте жабайы нарық пайда болғаны белгілі. Семей орманын қалай болса солай кесудің салдарынан Қазақ жері онсыз да аз ағашының 2 млн. шаршы метрінен айырылды. Бұл бергі жағы 84 миллион АҚШ долларына пара-пар ақша еді. Ең қиянаты сол, осы жəйт алапат экологиялық ахуалдың асқынып, құмды дауылдардың жиілеп, қуаңшылық белең алып, жерасты суларының деңгейі төмендеп, топырақтың құнарсыздануына алып келді. Міне, осыны Өмірзақ Сұлтанов тілге тиек етіп, өткір жазды. Ғалым-экономист Өмірзақ Сұлтановтың қаламы құшырлана беттеген тақырыптың бірі – спорт. Семейден қазақ жастары арасынан бірінші болып Олимпия ойындарына қатысып, күміс жүлде алған Ғұсман Қосанов, ұлтымыздан шыққан тұңғыш спорт шеберлері – ауыр атлетикадан Амангелді Рымқұлов, үстел теннисінен Əлия Серікбаева, конькиден Ораз Қаңлыбаев, еркін күрестен Қабден Байдосов, самбодан Марат Имашев, көгалдағы хоккейден Мұрат Жексенбеков туралы тақырыптарды тербеуі бір бөлек. Аса жауапты сəттерде спортшының күштілігі, əдіс-айласының ерекшелігі ғана емес, сезім сергектігі, қас-қағым сəттегі ұшқырлығы, ерік-жігері, жүректілігі сияқты қасиеттерінің таразыға түсетінін дөп басып айтуы – Өмекеңнің құштар қаламының қапысыз қайратына куə. Кейіпкеріміз басқа саланың адамы екеніне қарамай, футбол тақырыбына да қаламын кеңінен тербеген. Өйткені, Семей – қазақ

болып орналасады. Ол өзімен бірге доп, тор, спорттық бұйымдар əкеліп, футболға əуестігін танытқан жастарды жаттықтыра бастайды. Сол кезде құрылған «Ярыш» командасының құрамында жас Мұхтар Əуезов те ойнайды. Осы маңызды фактілердің барлығын тəптіштеп зерттеп, қаздай тізіп баспасөзде жариялаған Өмекеңнің ұлы жазушымен бірге ойнаған Юнус Нигматуллиннің жиендерінің қолында сақталған «Ярыш» командасының алғашқы эмблемасының соңына түсуінің өзі бір хикая. Мөлшері 28х13 см., бас жағы түймедақ гүлі сияқты дөңгеленіп келіп, арт жағынан үш лентамен тармақталған, оның бəрі алқызыл түсті қымбат матамен жиектеліп, «Ярыш» деген арабша сөзбен кестеленген эмблеманы Юнустің туған жиені Рамисаның Алматыдағы үйіне дейін тауып, іздеп барып алғаш көрген де біз сөз етіп отырған кейіпкеріміз. Ғалымның атақты «Қарақол метеоритінің» ізіне түскені де бір жеке уақиға. Өмекең қайбір жылы ХІХ ғасырдың орта тұсында Ақсуат өңіріне құлаған, кейін Мəскеудегі академик А.Е.Ферсман атындағы минералогиялық мұражайға алып кеткен тасты іздеп Мəскеуге барады. Бұл қала Өмірзақ Сұлтановқа бұрыннан мəлім. Осы қалада ол 80-жылдары К.А.Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясының аспирантурасында оқыған. Содан бірнеше мекемеде, институттарда болып, оның тарихымен танысады. Сөйтсек, «Қарақол метеориті» Петербургтегі Императорлық ғылым академиясының қорына 1844 жылы келіп түсіпті. Мұны Өмекең былай деп баяндайды: «Міне, нағыз «Қарақол метеоритімен» жүздесудің де сəті жетті. Біраз қиналып барып, əйтеуір ғылыми қызметкер Анна Яковлевна Скрипник маған шыныланған қорап ішінде тұрған метеоритті ұстауға рұқсат берді. Осыдан 162 жыл бұрын қазақ даласына түскенде атабабаларымыз қорқасоқтап қараған жəдігерді ақырын қолыма алдым. Əрине, менің сол кездегі жан дүниемді, ішкі сезімімді оқырман түсінер деп ойлаймын. Өйткені, ол қазақ даласына тікелей қатысы бар дүние емес пе?! Біздің тарихымыздың сыр шертетін бір бөлшегі ғой. Мен қазақтың киіз үйі пішіндес жылтыр қара тастың шаңырақ іспеттес төбесінен сипай бердім...». Баспалап тамыр басқан Өмекең енді осы метеоритті елге алып қайту төңірегінде əңгіме бастайды. Əрине, олар бере алмайтындықтарын айтады. Ал көшірмесін жасап алуға рұқсат береді. Ол үшін бірақ сақтандыру полисіне

Ќўштарлыќ

қомақты ақша аудару қажет екен. Оны кім береді?! Дегенмен, тауы шағылса да, талабы қайтпаған Өмекең аспан тасын елге қайтарудан əлі де үмітті. Тағы бір əңгіме тиегін ағытайық. Жапония 1864 жылы өзінің жеке Низам заңын жоғарыда біз сөз еткен Əлихан Бөкейханов секілді Алаш қайраткерлері мұрат тұтқан Бес қағидаға негіздегені белгілі. Соның күшімен жиырма жылдың ішінде Күншығыс елі самурайлық феодализмді жеңіп шыққан, сөйтіп, алға жылжыған. Осы Жапониямен Əлекең мұрасын зерттеуші Өмірзақ Сұлтановты байланыстырып тұрған бір жағдай бар. Қайбір жылы Токио университетінің арнайы грантын иеленуге 60 шақты үміткер бақ сынады. Сонда барлығы 3 турдан тұрған сынақтан кейін үш-ақ үміткер қалады. Ең жоғары І дəрежелі сертификатты иеленген Ақерке деген қазақ аруы Жапонияның аса беделді Хитоцубаши университетінің магистрі атанған. Бұл қарындасымыз Өмекеңнің екі ұл арасындағы жалғыз қызы болатын. Жапониядағы бүкіл əлемге мəлім аса қорқынышты жер сілкінісінен кейін Ақерке елге қайтуға асықпапты. Ол 2011 жылғы 11 наурыз күні Токиодағы зəулім ғимараттың 18-қабатында болған. Жер бір сағаттай селкілдеп, сілкініп тұрып алады. Жанына жығылардай болып қисайған биік үйлердің есіктерезелері сынған, бірақ қабырғалары аман. Жарық өшкен, лифт істемеген. Біраздан кейін арнайы құтқару қызметі келген. Баспалдақпен төмен түспеулерін ескерткен. Ақеркенің қасында екі жапон қызы болған. Қайта-қайта сілкініп тұрған жағдайда 17-18 сағат бойы өз бөлмелерінде үстелдің астында тығылып отырған. Біздің Жапониядағы елшілік сол елде тұрып жатқан, оқып жатқан азаматтарымызбен байланыс орнатқан. Қазақстан өз азаматтарына екі ұшақ жіберген. Ақерке Алматыға Наурыз мейрамы күні ұшып келді. Атақты Кембридж, Гарвард, Оксфорд университеттері секілді көнеден келе жатқан, классикалық үлгідегі Токиодағы Хитоцубаши университеті өз студенттеріне мəжбүрлі демалыс беріп, зілзалаға байланысты қаншама жылдан келе жатқан қатаң дəстүрді бұзған. Бірақ университеттегі сабақ 18 сəуірден қайта басталады деп шетелдік студенттерді, магистранттарды ерте ескерткен. Кешіксең, беделіңе нұқсан. Семейге келген Ақеркеге əке-шешесі елде қалсаң қайтеді деген. Сөйтсе, ол Фукусимадағы апатты жоюға өз еркімен баруға жазылған адамдардың қатарында мен де өтініш беріп қойдым дейді. Бұның не деуге, қыздарының қабағына қарасқан. Дегенмен, патриоттық сезімді шеттен келген адамның бойына да себе білген жапондардың отаншылдық рухына таңғалысты. Қыздарының Жапонияда тұрғанына 11-12 жыл болыпты. Шетелдіктердің көпшілігі ағылшынша сөйлеп, жазса, Ақерке магистрлік диссертациясын жапон тілінде жазған. Бүгінде докторантурасын қорғауға таяу. Өмекеңнің өзі, отбасындағы балалары, міне, осындай мінез, кəсіп иелері. Олар негізгі мамандықтарымен шектеліп қалмай, қосымша əрекеттерге құлшыныс білдіріп, ізденіп жүреді. Ал бұл – жақсы қасиет. Өмірге деген құштарлық. Сайлау ТӨЛЕУОВ, журналист.

СЕМЕЙ.


www.egemen.kz

3 қазан 2013 жыл

 Замандас Тосынның қызылкүрең тобылғысына дейін гүлдеген жаздың сол бір жаймашуақ, жайдары кеші оның күні бүгінге дейін көз алдында. Ойпаңда жасыл шалғын, жазық жерде жібек шөптер жайқалып, қырда ашқылтым жұпар исі аңқыған жусан мен жуа құлпырған, күмбездей төңкерілген көгілдір аспанда аққу қанат ақша бұлттар жүзген, сақи далада саумал самал ескен сол бір сəтті кеш, тəтті шақта қазақ əдебиетінің алыптары Зейнолла Қабдолов, Сырбай Мəуленов, Əбіш Кекілбаевтың алдында жүрегі жүген-құрық тиме-

ақын Хамитбек Қуандықұлы Мұсабаев еді. Сол Хамитбек кейін Ахмет Байтұрсынов жайлы «Қаншеңгел», «Ахметтің соңғы күндері», «Наркескен» атты поэмалар шоғырын, Міржақып Дулатов туралы «Мағ жанмен мақұлдасуы», «Мір жа қыптың соңғы монологы», «Абы лай хан мен Бұқар жырау», «Тəуелсіз Қазақстаным» атты күрмеуі қатты күрделі дастандар жазып, қырқында қамал алды. Көрнекті ақын Серік Тұрғынбеков Хамитбек Мұсабаевтың шығармашылығы жайлы былай деп толғанды: «Сөз өнерінің

Ізгілік ізі

Ботасы өлсе – боз інген де боздайды, Оты сөнсе – ошақ қалай маздайды? Ана тілім, ертеңіңді ойласам, Шыбын жаным шығып кете жаздайды, –

Өзіңе аян – өмірім, ісім, Көрдім ғой бейнет туған ел үшін Жабылған нақақ жаланы ойласам... Өзегім күйіп, өртенді ішім. Көбейген шақта сақалдың ағы, Кетті ғой тайып ағаңның бағы. Темір құрсаулы түрмеге мынау, Төртінші рет мен қамалдым тағы. – О, пəлі, қалай-қалай сілтейді мына бала! – Көсіл, шешіл! – Шеш, ақындық тұсауын, – десті арқалы ақынның сөз саптасына сүйсінген тыңдаушы қауым. – Пəлі! Ағып тұрған ақын ғой мына жігіт, – деп қалды Зейнолла Қабдолов. – Бұл бозбала тегін емес, текті жерден шыққан талант, – деді Əбіш Кекілбаев. – Біздің соңымыздан ерген шəкірттеріміз де осал емес, деп толғанды кеудесін мақтаныш сезімі кернеген Сырбай Мəуленов. – Төк жырыңды төгілдір, Сұлу сөзге шомылдыр, – деді жақсы жырға жаны сүйсінген Ғафу Қайырбеков. Ақын жігіт жанын тебіренткен толқуын басты да, сəл тыныстап алып, Ахаң жайлы толғауын жалғастырды: Өркенді ел боп – тұрса – деп, Алаш, Билігі өзінде – болса, – деп Алаш От пен суға түстік қой, біздер, Тəуелсіздігін – алса, – деп, Алаш! Ахмет Байтұрсынов жайлы жыры көптің көңілінен шыққан бұл жас ақын сол кездегі Торғай, бүгінгі Қостанай облысы Амангелді ауданының түлегі, отызында орда бұзған талантты

«Егемен Қазақстан».

Мəдени мұрасы мол Маңғыстауда осы аттас кеш өтті. Күй кеші. Өзіндік жыр мектебі бар өңірдің күй мектебі де бар. Бұл өлке батысқа тəн түйдектете, төк пектете ойнап, екпіндете тоқтайтын адуынды күйлерімен ерекшеленеді. Құлшар, Есір, Шамғұл, Өскінбай, Мұрат сынды дүлей күйшілердің мекенінде күй өнері сапа мен мағына жағынан бай болып келеді. Күйді шығару мен оны орындаушылардың осалсыған жері болған жоқ. Өткен кезеңдердегі дəулескер күйшілердің дəстүрін бүгінде С.Шəкірат, Р.Айдарбаева, Ж.Қадірқұлов, бірнеше күй байқауларының жүлдегері А.Тілепбергенов бастаған өскелең жастар легі жалғастырып келеді. Сержан күйші мен жас Абылайдың талай рет шетелдерге шығып, өз көрермендерін қазақтың күйіне тік тұрғызып қошемет еткізген сəттері аз емес. Күйді бабадан қалған асыл мұра, рухани құндылық

«Нұр Отан» ХДП «Бірлік» филиалының «Ғылым» бастауыш партия ұйымы Халықаралық қарттар күніне орай биылғы 1 қазанда «Көктал» шағын ауданындағы қарттар мен мүгедектерге арналған мекемеде қайырымдылық іс-шарасын ұйымдастырды. Оған Астана қаласындағы Сарыарқа ауданының əкімі, қалалық мəслихат пен қоғамдық қор өкілдері, Астана медицина институтының қызметкерлері мен студенттері, орта білім беру мекемелерінің қызметкерлері, сонымен бірге, мəдени бағдарламамен республикалық, халықаралық конкурстардың лауреаттары жəне мектеп оқушылары қатысты. Көлік жəне коммуникация колледжінің студенттері Тұрсын Əбдіжəлел, Зарина Жакина ардагерлерге арнап əн шырқап берді. «Ғылым» бастауыш партия ұйымының мүшелері ардагерлерге арналған мерекелік дастарқан жайды. «Көктал» шағын ауданындағы қарттар мен мүгедектерге арналған мекеме ұжымы атынан оның директоры К.Бапишев қариялар мен мүгедектерге көрсеткен ыстық ықыластары жəне көмектері үшін «Бірлік» филиалының «Ғылым» бастауыш партия ұйымы төрағасы А.Байшекеевті алғыс хатпен марапаттады. «Нұр Отан» ХДП-ның «Бірлік» филиалы жəне «Ғылым» бастауыш партия ұйымы қайырымдылық іс-шараларына үнемі белсенді атсалысып келеді. Мұндай ізгілікті іс одан əрі жалғасын таба береді. «Егемен-ақпарат».

 Есімі елдің есінде

Металдыѕ мəнін жїрегімен сезген

қадір-қасиетін жанымен ұққан ақын інімнің «Наркескен» кітабына алғысөз жазу барысында оның көп оқып, көп ізденетініне жəне ақындық еңбегінің жемісті екеніне қаламдас ағасы ретінде қатты қуандым. Əдетте, өлең жазушы көп те, шын ақын аз. Хамитбек – ақын. Ақын болғанда өлең-жырларынан көркемдіктің қуаты менмұндалап тұрған ақпа-төкпе ақын. Қуаныштысы Хамитбекте жүректің отымен жазылған өлең көп. Соңымыздан осындай дарынды ақындардың келе жатқаны үшін қуана білуіміз керек деп ойлаймын. Сондықтан да, оған өлеңде бағың жансын, бауырым! – деп ақ тілек білдіремін». Ақын Хамитбек Мұсабаевтың Алаш ардагерлерімен қатарлас көп жырлаған, дөп жырлаған ең басты тақырыптарының бірі ғана емес, бірегейі – Тəуелсіздік! Ел болып жырлар – дастаным, Ел болып шырқар – басты əнім Бір өзің десем артық па, Тəуелсіз Қазақстаным! Толғанда өзің бір жасқа, Əрине, жасар той басқа! Артық па шалсақ тəубелеп, Əдейі арнап Бозқасқа! Тағдырдың бұл да – бергені, Көз жасымызды – игені. Көрген жоқ қазақ мұндай той, Бұл дүниеге келгелі!!! – деп басталған «Тəуелсіздік толғауы»: Қызғанбаса екен дұшпаным, Бұлттанбаса екен аспаным, Жар болсын жаһан өзіңе, Тəуелсіз Қазақстаным! – деген тілекпен жалғасып, ақынға тəн асқақ рух, ақылға қонымды, орнықты оймен өріліп, тиянақты тұжырыммен түйіледі. Ақын ана тілі жайлы:

Қабырғалы қазақ əдебиетінің қоржынына қомақты олжа салып жүрген Алматы мен Астанадағы таланттар ғана емес, оған елде көп елен бей жүрген қарымды қаламгерлер де елеулі үлес қосып жүр. Солардың бірі – шалғайда да шабыт барын талантты туындыларымен дəлелдеп келе жатқан белгілі ақын Хамитбек Мұсабаев «Ақ жол», «Ахаң – Жақаң ізі мен», «Алашорда арма ны», «Наркескен», «Таразы» «Алаш аманаты» жəне басқа да бірқатар жыр жинақтарының авторы, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Бейімбет Майлин атындағы сыйлықтың, «Жігер», «Елім менің» фестивальінің лауреаты, Қазақ стан Рес пуб ликасының мəдениет қайраткері... Алты алашқа əйгілі Ғафу Қайырбеков, көрнекті ақын Серік Тұрғынбеков, белгілі жазушы Сабыржан Шүкіров, танымал ақын Нағашыбай Мұқатов, əдебиетші Торғын Уəшова, сөз қасиетін бір кісідей білетін эрудит Жайық Бектұров, т.б. қаламгерлер республикалық газет, журналдарда жарияланған мақалаларында Хамитбек Мұсабаевтың ақындық талантын жоғары бағалады. Көрнекті ақын, боз даланың бозторғай жыршысы Есенбай Дүйсенбаевтың сөзімен айтсақ: «Талант үшін периферия жоқ». Елде де талант, шалғайда да шабыт бар. Елдегі қаламгерлер өздерін емес, Алматы мен Астанадағы ақын-жазушыларды насихаттайды. Үндемей жүріп, үлкен істер тындырып жүрсе де өздері көп көзіне түспей, көп еленбей, тасада қала береді. Кісілігіне кішілігі сай сондай шығармашылық өкілі – Хамитбек Мұсабаев. АЛМАТЫ.

Маќамы мəшћїр Маѕєыстау Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ,

Ќайырымдылыќ шарасын ґткізді

деп толғанады. Ақын жыры – жан сыры. Жүректен шығып, жүректерге жеткен бұл өлеңдегі ой оқушыға да ортақ. «Туған жер туған анамай, Алладан соңғы панам-ай» деп кіндік кесіп, кір жуған туған жеріндегі «Сынтасты» Торғайдың жауһарына теңеген ақын ауыл жайлы: «Ауылдар өшсе, ұзамай тілдің де бірге өлетіндігін», сондықтан «ауылды қорғау алдымен қазақты қорғау» екенін айшықты жыр жолдарымен ажарлы айта алған.

Сəбит ДОСАНОВ, жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.

ген құр аттай тулап өлең оқыған, шіркін, сол бір бақытты шақ қандай, бар мұратын, ақындық асыл арманынан сол бір кештен тапқандай! Бұл 1992 жылы, шілде айында болып еді. Бұл оның жұлдызды сəті еді-ау. Сол күні ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсыновты еске алуға арналған алғашқы мəжіліс өткен болатын. Кешкісін сөзді өлеңнің өзі алды. Есімі елге танылған атақты ақындардың соңын ала сахнаға ашаң денелі, аққұба өңді, бойы сымдай тартылған сымбатты сұлу бозбала көтерілді де, толқи тұрып «Ахмет Байтұрсыновтың монологы» атты толғауын оқыды: Ойсоқты болып – қатты ғой басым, Көзімнен көл болып – ақты ғой жасым. Сергелдең кешіп, сарғайып санам Төбемнен тура түсті ғой жасын.

7

деп танитын азаматтардың жинақтауымен жуырда «Мақамы мəшһүр Маңғыстау» тақырыбында Маңғыстау күйлері антологиясы жарық көрді. 45 күй топтастырылған 3 табақтың облыс пен қала мерейтойлары қарсаңында тұсауы кесіліп, жұртшылыққа ұсынылды. Рухани шара мазмұнды кешке ұласып, белгілі күйшілер бұ ған дейін белгісіз боп келген күйлерді жəне Төремұрат, Құрманғазы, Абыл, Есір, Құлшар, Жолды күйлерін орындады. Өзге де өз алдына мектеп боларлық айтулы күйлер орындалып, күй шығарушылардың өзіндік ерекшелігі мен орындаушылардың шеберлігі ортаға салынды. – Біз білетін əрі білмейтін тылсым дүние күй дегеніңіз Маңғыстау топырағына соқпай өтпеген. Бұл өнер түркі-моңғол, парсы мəдениетімен жалғасып, Кавказ мəдениетіне ұласып, түрленіп, құлпырып, өсіпөркендеді. Оның көрінісін Маңғыстаудан да көруге болады, – деген кеш қонағы, халық жазушысы Əбіш Кекілбай өзі жүздесіп,

күйлерін тыңдаған Шамғұл күйші репертуарындағы 18 күйдің табылып, жазып алынуын айрықша оқиға деп бағалады. – Бұдан 20 жыл бұрын Елдос Еміл екеуміз аяқ жетер жерлердегі мұрағаттарды ақтардық, атжетер жердегі көне көкіректерді іздеп таптық. Орталық Азия елдеріндегі Түркіменстан, Қарақалпақстан, Өзбекстан, Тəжікстанға дейін араладық. Қазақстанның оңтүстігіне көшіп кеткен ағайын – кешегі жыр жампоздары мен күйпаздардың артында қалған ұрпақтарымен жүздестік. Міне, сол еңбектің алғашқы нəтижесі – «Мақамы мəшһүр Маңғыстау» деген 45 күйден тұратын алғашқы альбом, – деп таныстырды арқалы ақын Светқали Нұржан. Кеш аясында саз аспаптарын жасаушы шебер Жолаушы Тұрдығұловтың жеке көрмесінің жасақталуы да жарасымды болды. Халқымыздың тарихы – рух болса, күйі мен жыры – нəр. Осы құндылықтардан қол үзбесек адаспасымыз анық. Маңғыстау облысы.

Қазақстан ғылымы осы күндері түсті металлургия, сирек кездесетін жəне асыл металдар саласын бағындырған атақты ғалым Болат Бейсембаевтың 75 жасқа толуын атап өтуде. Өкінішке қарай, ол кісінің ортамыздан кеткеніне 14 жыл өтсе де, монографияларын қоса алғанда 250 атаулы еңбектері бар, соның ішінде 90 өнер табу патенті мен авторлық куəліктері бар, ол ғалым ретінде де жетекші ретінде де, үлкен əріппен əрдайым жадымызда қалады. Семей облысы, Жарма ауданы, Георгиевка ауылының тумасы Болат Болтақайұлы Қазақ кенметаллургия институтын бітірген соң (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) академик Пономарев жетекшілік еткен аспиран тураның физикалық химия кафедрасына оқуға түседі. 1965 жылдан бастап өмірінің соңына дейін Металлургия жəне кен байыту институтында аға лаборанттан институт директоры лауазымына дейінгі еңбек жолынан өтеді. 1968 жылы кандидаттық, ал 1984 жылы докторлық диссертация қорғады. Өмірінің соңғы жылдары Ұлттық ғылым академиясының жер туралы ғылым бөлімінде академик-хатшы болып қызмет атқарды. Ғалым Алтын Смағұлова, өзінің бірге оқыған жылдары мен курстас досы жайлы «Абзал адам... оның қайырымдылығы мен адам гершілігіне сөз жетпейтін, мысалы, ол ауылдан келген курстас балаларға əрқашан қолұшын беруге дайын тұратын», деп өте жылы есіне алды. 1960-1970 жылдары Б.Бейсембаев электрлі қыздыру өнді рі сі арқылы сары фосфорды өңдеумен, баланстан сырт жоғары кремнийлік жəне фосфориттерді өңдеу технологиясының негізін қалауға, зерттеуге белсенді қатысты. Ең алғаш рет терең зерттеулердің

негізінде фосфорлық өндірістің өндірістік өнімдерінен тиімді түрде алтын, молибден, ванадий алынды. Осы жылдары, Болат Бейсембаевтың қатысуымен Шолақтаудың марганецті фосфориттері мен қазақстандық жанатасты кварциттерді өңдеуге тиімді технологиялық зерттеулер жасалды, сонымен қатар, титанды-

əдісті талап етті, бұған біраз жылдар кетті. Болат Балтақайұлы Пермьге жəне Уралдың басқа қалаларына да кеңеске барып қайтты. Соңында – гидрометаллургиялық жолмен ажырату өз шешімін тапты. 1982 жылы ел үшін маңызы бар осы жұмыстардың негізінде, Болат Балтақайұлына ғылым жəне техника саласында бірлескен

магнийлі өндірісінің өндірістік өнімдерінен экстракциялық əдісімен таза ванадий оксиді алынды. Бұл сөздердің астарында қаншама ауыр еңбек жатыр, қарапайым құрал-жабдықтармен экспе рименттік зертханада айлар бойы тынымсыз еңбек етті. Б.Бейсембаевтың серіктесі, Ғылым академиясының корреспондентмүшесі Борис Левинтов былай еске алды: «Сол кездегі əріптестердің бірде-біреуі дəл осылай барын салып жұмыс жасамаушы еді, адам да аз болды небəрі бір-екі жұмысшы». Сондықтан Болат Балтақайұлына зертханашы, технолог əрі талдаушы болуға тура келді, зертханада қонған күндері де болған. Өз əдісімен Болат Бейсембаев ванадий мен фосфорды шынымен де ажыратуға болатынын дəлелдеді. Бірақ классикалық сызбада бұл тым қолайсыз болып, ғылым мəселесін шешуге оңтайлы

авторлығына Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы берілді. Ол жаңа ғылым бағытына – жерасты сілтісіздендірудің баланстан сырт жəне кондицияға сəйкес емес түсті металдар кендерін геотехникалық əдіспен өңдеуде өзінің үлкен үлесін қосты. Геологиялық зерттеулері кезінде ең алғаш Ақтоғай, Айдарлы сияқты ірі мыс орындары жүз миллион тоннаға дейін жететін, қор бола алатын өндіріс кендері бекітілді, өңделген кендерді тазарту жəне сілтілендірудің бактериялықхимиялық əдісі жасалды. Болат Бейсембаев басшы ретінде, қазіргі тілмен айтсақ, топ-менеджер бола алды. Горбачевтік қайта құру басталған кезде, барлығы да өзгерді, құндылықтарды қайта қарау бастал ды. Үлкен ғылыми ұжымды басқарып отырған оның қолында мыңдаған адамның тағдыры болды, барлығының көкейіндегі сұрақ – жаңа талаптарға сай институт əрі

қарай жұмыс жасай ала ма? Болат Балтақайұлы өз ұжым мүшелерін қорғап, əрбіреуіне көмектесуге дайын тұрды. Бірде мынадай жайт болады. Институт орналасқан жердегі трамвай линиясын шешіп, рельстерін ала бастағанда, бірінші айтқан сөзі: «Біздің қызметкерлер жұмысқа қалай жететін болады?», себебі жалақы төмендеген кез, ал трамвай жұмысқа жетудің бір ғана тиімді қозғалыс құралы болатын. Соңында ол қала билігіне сол трамвайды қалдыруға көндірді. Сырқатына қарамастан, зауыттарға барып, басшыларымен кездесіп, келісімшарт жасап жүрді. Əрбір іссапары бір емес бірнеше қалаларға болатын. Ол баршаға беделді азамат еді. Болат Бейсембаевтың қызметі əржақты, сол себептен қызметі мəнді, іргелі əрі үлгі тұтарлықтай болды. Данагөй əрі көреген басшы, қиын-қыстау кезеңде негізгі ғылыми-зерттеу бағыттарын ғана сақтап қалмай, сонымен қатар, түсті металлургия, сирек жəне алтын металдар бағытында жаңалықтар ашты. Өкінішке қарай, оған тым аз ғұмыр берілді, соны біле тұра, ол өзін аяған жоқ. Өмірінің соң ғы жылдары, қандай орасан зор ауыртпалықтарды басынан өткіз генін елестету мүмкін емес. Бірақ, осыншама қиындықтарға қарамастан, өмірінің соңына дейін өмірге деген қызығушылығын жоғалтқан жоқ. Ал, артынан қалдырған ізбасарлары, оқушылары, қазіргі таңда өз жемістерін көрсетуде, біздің жеріміз тек қазба байлықтарымен ғана бай емес, сонымен қатар, оларды тауып, зерттеп жүрген азаматтарымен де бай ел. Амангелді ҚИЯС, «Егемен Қазақстан».

––––––––––– Суретте: ғалым Б.Бейсембаев (оң жақта).

 Білім. Бағдарлама. Білік

Мїлтіксіз білім мен жаѕашыл таным Еліміздің білім жəне ғылым саласындағы жаңа қадамдары жаңаша көзқарасты қажет етеді. Ел Президенті Н.Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясында қалыптасқан мемлекеттің саяси бағытын айқындауда «Қазіргі əлемде жай ғана жаппай сауаттылық жеткіліксіз. Біздің азаматтарымыз үнемі ең озық жабдықтармен жəне ең заманауи өндірістерде жұмыс жасау машығын меңгеруге дайын болуға тиіс» деп атап өткен болатын. Əлемдік озық тəжірибелерді таразылап, талдай отырып жасалған еліміздегі білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында жоғары оқу орындарының қызметін жоғары білім берудің əлемдік үлгісіне сəйкестендіріп, академиялық ұтқырлықты қалыптастыру міндеті атап көрсетілген. Білім беру жүйесі жоғары білік-дағды мен нарықтық экономика жағдайында оны іс жүзіне пайдалану қабілетін қалыптастыруды көздеуі тиіс. Қазіргі қоғамда бəсекеге қабілеттіліктің басты белгісі – мүлтіксіз білім мен технологияға икемділік. Сол себептен еліміздің болашағы – зияткер ұлт пен инновацияға негізделген экономика. Осы кезекте əрбір жоғары оқу орны жауыр болған шеңберден шығып, былайша айтқанда, құлашты кеңге сермеуі керек. Яғни, ел ішіндегі өзге де білім ордаларымен, мекемелермен қарым-қатынас жасаумен қатар, шетелдік əріптестерімізбен де тығыз байланыс орнату ауадай қажет. Осыған орай біздің университетіміз бен алыс-жақын шетелдік білім беру мекемелері арасында жемісті əріптестік қатынас орнап келеді. Студенттер мен магистранттарымыз «сыртқа шығып» білімдерін жетілдірсе, университетіміздегі профессор-оқытушылық құрамы Президенттік «Болашақ» бағдарламасы арқылы Америка, Батыс Еуропа елдерінде біліктілігін арттыруда. Бірнеше жылдар бойы Башқұрт мемлекеттік педагогикалық университетімен, Шыңжаң мемлекеттік университетімен, Шыңжаң қаржы-экономика университетімен əріптестік қарым-қатынас негізінде студенттер мен оқытушылардың академиялық ұтқырлығы

жүзеге асырылуда. Əлеуметтану саласы бойынша гуманитарлық бағытта маманданған оқытушыларымыз АҚШ университеттерінде біліктілік көтеру курсынан өтті. Жекелеген оқытушыларымыз Ұлыбританияның Брунель университетінде «Білім беру саласын басқару» мамандығы бойынша ғылыми тағылымдамадан өтіп жатыр. Студенттер мен оқытушыларды өзара алмастыру бағдарламасы негізінде Оңтүстік Корея елшілігімен келісімге отырып, білім жəне ғылым саласы бойынша ауқымды жобалар жоспарлап отырмыз. Қазіргі білім мекемелерінің көсегесін көгертетін тағы бір жағдай – олардың өндіріс жəне бизнеспен оңтайлы байланыс орнатуы. Бұл мəселенің де басқасын былай қойғанда, маңызды үш қыры бар: біріншіден, білім алушылардың теориялық танымын практикалық дағдымен ұштастыру, оны ертеңгі өмірінде дұрыс пайдалана білу қабілетін қалыптастыру; екіншіден, келешек жұмыс берушіге қарай жол салу; үшіншіден, елімізге қажетті технологиялар трансферті мен оларды қолдану үшін өндіріспен бірлесе отырып татымды жобаларды жүзеге асыру негізінде ортақ пайда табу. Бұл үшін Орталық пен Оңтүстік Қазақстан жəне Орталық Азия мемлекеттерінің қақпасы болып табылатын – біздің батыс аймақ, əсіресе, қолайлы мекен деп айтуға толық негіз бар. Каспий маңы ойпаты, Қарашығанақ мұнай-газ кен орны, өзімізде орналасқан Жаңажол газ өңдеу зауыты, Хромтау, т.б. өндіріс орындары білікті мамандарға зəру. Біздің университетімізде осындай өндіріс саласымен айналысатын «Каспий мұнай» АҚ, «Ұлы Қабырға Қазақстан-Қытай бұрғылау

компаниясы» ЖШС, «Жайық Мұнай» ЖШС секілді ірі кəсіпорындар мен мекемелердің қаржыландыруы негізінде 100-ден астам студент білім алуда. Біз де, өз кезегімізде, аймақтық өндіріс пен қоғамдық сұранысты ескере отырып мамандар даярлау ісін сəйкес бағытқа икемдеуге тырысудамыз. Бүгінгі таңда С.Бəйішев атындағы Ақтөбе университетінде 24 мамандық бойынша бакалавриат, 8 мамандық бойынша магистратура бағдарламасы жүзеге асырылады. Осылайша барлығын алғанда 5 мыңға жуық шəкірт білім алады. Мемлекет басшысы «Жоғары оқу орындары білім беру қызметімен шектеліп қалмауы тиіс. Олар қолданбалы жəне ғылыми-зерттеушілік бөлімшелерін құруы жəне дамытуы қажет» деген болатын. Осы мақсатты жүзеге асыруда да өз тарапымыздан белгілі деңгейде үлесімізді қосып келеміз деп айта аламын. Университетте іргелі зерттеулерге арналған 3, қолданбалы бағыттағы 2 жəне инновациялық сипаттағы 3 ғылыми жоба жүзеге асырылу үстінде. Олардың барлығы дерлік шаруашылық-келісімшарт негізіндегі зерттеу жобалары. Материалдық құндылықпен қоса, университетімізде рухани салаға да баса мəн беріледі. Педагогикалық жəне гуманитарлық бағыттағы пəндерді оқытуда жаңа технологияларды пайдалану, студенттерді сыни жəне шығармашылық тұрғыдан ойлауға үйрету, тарих пəнін үйретудегі ерекшеліктер өз орнын табуда. Мəселен, қазіргі жоғары оқу орындарындағы Қазақстан тарихы пəнін оқыту күрделі жағдайға ұшырап отыр. Осыған байланысты биылғы маусым айында Астанада өткізілген Қазақстан Республикасының ұлттық тарихын зерделеу жөніндегі отырыста Мемлекеттік хатшы М.Тəжиннің баяндамасы халық көңіліне қонымды болды. Ол баяндамада белгіленген Қазақстан тарихын жоғары оқу орындарында оқыту жəне зерделеудің жаңа бағыттары біздің университет ұжымында да кең қолданыс тауып отыр. Халел ҚҰСАЙЫНОВ, С.Бəйішев атындағы Ақтөбе университетінің ректоры, экономика ғылымдарының докторы, профессор, академик.


8

www.egemen.kz

3 қазан 2013 жыл

 Басты байлық

Наборз Дриллинг Интернешнл Лимитед (Nabors Drilling International Limited) ірі компаниялар қатарына кіреді – ұзақ мерзімді ұңғыма жұмыстары бойынша келісімшарттарды орындау жөніндегі мердігер болып саналады және қазіргі таңда Қазақстанда жүргізілетін жер асты жұмыстарына қызметкерлерді қабылдау науқанын жүргізуде. БҰРҒЫЛАУ ШЕБЕРІ – бұрғылау жұмыстарында бес жыл көлемінде еңбек тәжірибесі болуы қажет, екі жыл басшылық лауазымда еңбек өтілімі болуы тиіс және де ұңғымадағы қысымды қалыпты қадағалау куәлігі, мүмкіндігінше IWCF болғаны абзал, ағылшын тілін білу деңгейі. Сонымен қатар терең ұнғымаларда +/- 5000м жұмыс тәжірибесі болса артық болмайды. БҰРҒЫЛАУШЫ – бес жыл көлемінде еңбек тәжірибесі болуы қажет және ұңғымадағы қысымды қалыпты қадағалау куәлігі, мүмкіндігінше IWCF болғаны абзал, ағылшын тілін білу деңгейі. Сонымен қатар терең ұнғымаларда +/- 5000м жұмыс тәжірибесі болса артық болмайды. БҰРҒЫЛАУШЫ КӨМЕКШІСІ – бес жыл көлемінде еңбек тәжірибесі болуы қажет және ұңғымадағы қысымды қалыпты қадағалау куәлігі, мүмкіндігінше IWCF болғаны абзал. Жоғарғы күші бар құрал-жабдықпен жұмыс жасау тәжірибесі болғаны жақсы, бірақ міндетті емес. Сатып Алу бөлімінің басшысы талап етіледі Біліктілік талаптары: - осы қызметте 5 жыл жұмыс өтілі - мұнай және газ жабдықтарымен жұмыс өтілі - Жоғары оқу орнының Мамандығы бойынша дипломы немесе мамандық бойынша 10 жыл жұмыс өтілі - Word, Oracle, Excel, Access, Visio бағдарламалық жасақтамаларымен жұмыс істеу қабілеттілігі - Aғылшын тілін білу деңгейі Қызығушылық танытқандарға, түйіндемеге өз тәжірибеңіз бойынша мағлұмат беруіңізді өтінеміз. Сонымен қатар түйіндемеге өз телефон нөмеріңізді, электрондық адресіңізді, сондай ақ ұңғымадағы қысымды қалыпты қадағалау жөніндегі куәлік көшірмесін және де басқа да жұмысқа қатысты куәлік көшірмелерін жіберуіңізді сұраймыз.

Сіздің түйіндемелеріңізді факс арқалы тіберуіңізді сұраймыз: + 77122761118 эл.пошта Anzhelika.Bakytova@nabors.com

Компания Наборз Дриллинг Интернешнл Лимитед (Nabors Drilling International Limited) является крупнейшей компанией подрядчиком по выполнению буровых работ, которая выполняет долгосрочные договора и в настоящее время занимается подбором персонала для работы на наземных объектах в Казахстане. БУРОВЫЕ МАСТЕРА – должны иметь минимум пятилетний опыт работы в области буровых работ, два года работы на руководящей должности и иметь действующий сертификат инспектора по регулированию давления в скважине, желательно, IWCF (сертификат международного стандарта по контролю скважин), знание английского языка. Также желательно иметь опыт работы на глубоких скважинах +/- 5000м. БУРИЛЬЩИК – должен иметь минимум пятилетний опыт работы и должен иметь действующий сертификат инспектора по регулированию давления в скважине, желательно знание английского языка, сертификата IWCF (сертификат международного стандарта по контролю скважин). Также желательно иметь опыт работы на глубоких скважинах +/- 5000м. ПОМОЩНИК БУРИЛЬЩИКА - должен иметь минимум пятилетний опыт работы и должен иметь действующий сертификат инспектора по регулированию давления в скважине, желательно, IWCF. Желательно, но не обязательно иметь опыт работы с верхним силовым приводом. Заинтересованных лиц просим высылать резюме, которые должны включать подробное описание опыта работы. Просим также указать в резюме свои телефоны, электронные адреса, мы также просим приложить копию сертификата инспектора по регулированию давления в скважине, а также другие соответствующие сертификаты. Просим высылать ваши резюме по факсу + 77122761118 или на эл.почту: Anzhelika.Bakytova@nabors.com

Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасы мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорны басшысының бос лауазымына орналасуға ашық конкурс жариялайды Кəсіпорынның атауы: «Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасының «Облыстық перинаталдық орталығы» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорны. Мекенжайы: Қазақстан Республикасы, Қызылорда облысы, Қызылорда қаласы, Абай даңғылы, №51. Негізгі қызметі: Облыс халқына медициналық көмек көрсету. Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасының «Облыстық перинаталдық орталығы» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорнының бас дəрігері. Қызмет атқарған жылдарына байланысты лауазымдық жалақысы 60347 теңгеден 72204 теңгеге дейін (экологиялық коэффицентті есепке алмағанда). «Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасының «Облыстық перинаталдық орталығы» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорнының дара басшылық негізінде бас дəрігер басқарады, ол жоғары денсаулық сақтау орнымен тағайындалады. Бас дəрігер міндетіне ұйымдастыру жүйесіне жетік, кем дегенде 5 жыл жұмыс тəжірибесі бар дəрігер тағайындалады. Қызметтік міндеттер: Денсаулық сақтау ұйымдарындағы өндірістік, шаруашылық жəне қаржыэкономикалық қызметтерді басқарады, қабылданған шешім, мүліктің сақталуы жəне тиімді пайдалануы, сондайақ оның қызметінің қаржылық шаруашылық нəтижелері үшін толық жауап береді. Ұйым қызметінің саясатын, стратегиясын жəне оны іске асыру тетіктерін анықтайды. Мемлекеттік стандарттарға сай болу үшін көрсетілген диагностикалық, емдеу жəне профилактикалық көмектің тиімділігі мен сапасын арттыруға, көрсетілген қызметтердің сапасымен бəсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған қызметкерлер жұмы сын ұйымдастырудың нысаны мен əдістерін жаңадан енгізуді жəне қолданыстағыларды жетілдіруді қамта масыз етеді. Ұйымның құрылымдық бөлімшелерінің тиімді өзара іс-қимыл дарын қамтамасыз етеді, олардың іс-қимылдарын көрсетілетін медициналық қызметтерді дамытуға жəне жетілдіруге бағыттайды. Білікті кадрлардың өз кəсіптік білімдері мен тəжірибелерін ұтымды пайдалануына, өмір мен денсаулыққа қауіпсіз еңбек жағдайын құруға, ұжымда қолайлы психологиялық ортаны қалыптастыру үшін шаралар қабылдайды. Ұйым қызметінің талдауы жəне оның жұмыс көрсеткіштерінің бағасы негізінде ұйым жұмысының нысаны мен əдісін жақсартуға арналған қажетті шараларды қабылдайды. Əлеуметтік əріптестік қағидаттарының негізінде ұжымдық шартты əзірлеуді, жасауды жəне орындауды қамтамасыз етеді, қызметкерлердің еңбекке ынтасын, бастамасын жəне белсенділігін дамытуға ықпал етеді. Ұйым қызметінде, сондайақ қаржылық-шаруашылық басқару үшін құқықтық құралдарды пайдалану, шарттық жəне қаржылық тəртіпті бекіту, əлеуметтік-еңбек қатынастарын реттеу мəселелеріне қатысты заңдылықты сақтауды қамтамасыз етеді. Қызметкерлерді жұмысқа қабылдау мен жұмыстан шығаруды жүзеге асырады. Жеке жəне заңды тұлғалармен шарт жасасады, мəміле жасайды. Өз құзырына қатысты мəселелер бойынша барлық қызметкерлер үшін міндетті өкімдер мен бұйрықтар шығарады. Мемлекеттік органдарда, ұйымдарда

жəне сотта ұйымның өкілі болады. Медициналық этиканың орындалуын ішкі еңбек тəртібінің, құралдарды, жабдықтарды жəне тетіктерді техника лық пайдаланудың талаптарын, еңбек қауіпсіздігі, еңбек қорғау жəне өрт қауіпсіздігі саласындағы Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерінің сақталуын қамтамасыз етеді. Ұйымның уақы тында есеп беруін қамтамасыз етеді. Кəсіпорын басшысына сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл үшін дербес жауаптылық белгіленеді жəне осы жөнінде тікелей міндет жүктеледі. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: - Жоғары медициналық білім. Мамандығы бойынша кəсіпорынның бейініне сəйкес саласының басшы лауазымдарында кемінде 5 жыл жұмыс өтілі; - Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін (жалпы жəне ерекше бөлімдер), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 2 шілдедегі Заңын «Мемлекеттік мүлік туралы», Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 1 мамырындағы Заңын, «Мемлекеттік құпиялар туралы», Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 15 наурыздағы Заңын, Қазақстан Республикасының осы кəсіпорынның қызметі саласындағы қатынастарды реттейтін нормативтік-құқықтық актілерін білетіндігі тексеріледі. Сондай-ақ, мемлекеттік басқару органы бекіткен тиісті кəсіпорын басшысының біліктілік талаптары мен лауазымдық нұсқаулығының негізінде конкурсқа қатысушылардың кəсіби білімі анықталады. Мемлекеттік кəсіпорындардың басшыларын тағайындау жəне аттестаттау ережесіне сəйкес өткізіледі. Байқауға қатысқысы келген азаматтар Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасына мына құжаттарды тапсырады: 1) Конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2) Мемлекеттік жəне орыс тілдерінде түйіндеме; 3) Еркін нысанда жазылған өмірбаян; 4) Білімі туралы құжаттардың көшірмесі; 5) Еңбек кітапшасының (ол болған кезде) немесе жеке еңбек шартының көшірмесіне соңғы орнына қабылданғаны жəне одан босатылғаны туралы бұйрықтардың көшірмесі; 6) Денсаулығы туралы белгіленген нысандағы анықтама. Конкурсқа қатысушы өзінің біліміне, жұмыс тəжірибесіне, кəсіби деңгейіне қатысты қосымша ақпаратты (біліктілігін арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар беру, ғылыми жарияланымдар, осының алдындағы жұмыс орнының басшылығынан кепілдеме жəне т.с.) беруіне болады. Конкурсқа жіберілген үміткерлерді əңгімелесуге құжаттарды қабылдау мерзімі аяқталған соң 5 жұмыс күні ішінде Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасында Қызылорда қаласы, Абай даңғылы, 60-үй мекенжайы бойынша өтеді. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар хабарландыру жарияланған мерзімнен бастап 15 күнтізбелік күн аралығында Қызылорда қаласы, Абай даңғылы, 60-үй мекенжайы бойынша тапсырылуы тиіс, анықтама үшін телефон: 8-(7242)40-04-51 (ішкі 005). Аталмыш лауазымға орналасқан азамат үшін көтерме шығындар төленбейді, тұрғын үй жəне жеңілдіктер ұсынылмайды.

Артериялыќ гипертензия: негізгі белгілері жəне ќалай алдын алуєа болады Жүрек-қан тамыр жүйесі ауруларының басты қауіпті факторларының бірі – артериялық гипертензия (бұдан əрі – АГ) немесе қан қысымының жоғарлауы болып табылады. АГ-дан дүние жүзінде миллиард адам зардап шегуде, ол жүрек ұстамасы мен инсульттарға себеп болады. Зерттеушілердің бағалауы бойынша жоғары қан қысымы жыл сайын тоғыз миллион адамның өлім жағдайына себеп болады екен. Қазақстан Республикасында жүрек жəне тамыр аурулары сырқаттану мен өлім жағдайлары құрылымында алдыңғы орынды алады. Жүрек-қан тамыр аурулары (ЖҚА) бұрынғысынша əлемнің дамыған жəне дамып келе жатқан елдерінде ересек адамдар арасында еңбекке қабілеттіліктің ерте жоғалуына жəне олардың өліміне себепші болады. Гипертониялық ауру мен симптомдық гипертонияны біріктіретін АГ систолалық артериялық қысымның (САҚ) 140 мм.рт.ст. жəне одан жоғары, диастолалық қысым деңгейінің (ДАҚ) 90 мм. рт. ст . жəне одан жоғары көтерілуін білдіреді. АГ-ның ересек адамдар арасында таралуы шамамен 40%-ға жуық құрайды. АГ-ның болуы туралы əрбір екінші адамның ғана білетіні жəне əрбір үшінші адамның ғана гипотензиялық препараттарды қабылдайтыны бұл жағдайды қиындатады. Демек, АГ барабар əрекет ету ЖҚА профилактикасындағы маңызды бағыттардың бірі болып табылады. • Сіз соңғы кезде желке тұсыңыздың қатты ауырсынуынан зардап шегесіз бе? • Сіз құлағыңызда шуыл естисіз бе немесе жалпы əлсіздікті сезінесіз бе? • Мүмкін Сіз көру қабілетіңіздің нашарлағанын немесе тепе-теңдіктің кенеттен аздап бұзылғанын байқаған боларсыз? • Мүмкін Сіздің зейін қоюыңыз төмен шығар жəне жұмыс күнінің ортасында Сіз кенеттен шаршайтын шығарсыз? Осы құбылыстардың арасында ешқандай байланыс болмауы да мүмкін, алайда, олар қандай да бір ауруды білдіруі де мүмкін. Сипатталған барлық белгілер артериялық гипертензиямен ауыратын науқастарда байқалуы мүмкін. Гипертониялық ауру өршімелі сипатқа ие жəне оны бастапқы сатысында дер кезінде емдесе толық айығуға болады. Барлық жағдайларда ұсыныстарды орындау, тұрақты бақылау жəне дұрыс емделу өзгерістердің кері қайтуына ықпал етіп, инсульт жəне инфаркт сияқты күрделі асқыныстардың дамуына жол бермейді. Инсульт симптомдарын танудың 3 негізгі тəсілін есте сақтаңыз (КСК). К – зардап шегушіден КҮЛУІН сұраңыз. С – оның СӨЙЛЕСУІН сұраңыз. Қарапайым сөйлемді байланыстырып айтып шығуды сұраңыз. Мысалы: «Күннің көзі жарқырап тұр». К – екі қолын КӨТЕРУДІ сұраңыз. Инсульт кезінде: күлкі түзу емес – беттің бір жағы қозғалмайды, еріндердің бұрышы төмен түскен, сөйлегенде мас адам тəрізді мүдіріп сөйлейді, ал қолдары бір деңгейде көтерілмейді, қолдың зақымданған бөлігі үнемі төмен болады. Инсульт кезінде нені істеуге болмайды: Мəселені өз күшіңізбен шешуге тырыспаңыз. Инсульт кезінде одан əрі не істеу керек: Зардап шегушіні дəрігерге жеткізу. Өзі қозғала алмаған жағдайда – “жедел жəрдем” шақыру. Зардап шегушіні психологиялық тұрғыда қолдау қажет екенін ұмытпаңыз. Осы симптомдары бар адамдар тез арада медициналық көмекке жүгінуі тиіс. СІЗ БІЛУІҢІЗ ТИІС: Өзіңіздің артериялық қысымыңызды білуіңіз қажет: жоғары артериялық қысымның симптомдары əдетте білінбейді, бірақ ол кенеттен инсультқа немесе инфарктіге əкелуі мүмкін. Қандағы қант деңгейін білу: қандағы глюкозаның артуы (диабет) инфаркт пен инсульттардың даму қаупін арттырады. Егер сізде диабет болса, қауіпті барынша азайту үшін артериялық қысымды жəне қандағы қант деңгейін бақылап отыру қажет. Қандағы липидтердің деңгейін білу: қандағы холестериннің артық деңгейі инфаркт пен инсульттардың даму қаупін жоғарлатады. Қандағы холестеринді қажетті деңгейде ұстау үшін дұрыс тамақтану, ал деңгейі қалыпты деңгейден жоғары болғанда тиісті дəрілермен бақылап отыру қажет. АРТЕРИЯЛЫҚ ҚЫСЫМДЫ ӨЛШЕУ ЖӨНІНДЕГІ ҰСЫНЫМДАР • Артериялық қысымды қолайлы жағдайда бөлме температурасы сақталған бөлмеде жəне кемінде бес минут демалғаннан кейін өлшеу қажет. • Егер Сіз жаңа ғана тамақтансаңыз, бір кесе кофе ішсеңіз немесе шылым шексеңіз, онда қысымды тек 30 минуттан кейін ғана өлшеуге болады.

• Қысымды күніне екі рет өлшеу қажет: таңертең оянғаннан кейін немесе жуынып болған соң, кешкі сағат 21.00-22.00-де, бұдан басқа өзіңізді нашар сезініп, артериялық қысымның көтерілгенін сезсеңіз. Артериялық гипертензияның даму қаупінің факторлары: - тұқым қуалаушылық; - шылым шегу; - артық дене салмағы; - физикалық белсенділіктің жеткіліксіздігі (аз қозғалу); - алкогольді, тұзды артық қолдану Артериялық гипертензияның дамуының алғашқы белгілері: Егер жұмысқа қабілетіңіз төмендесе, жоғары шаршағыштық, əлсіздік, желке тұсының ауырсынуы (əсіресе таңертең), бас айналу, мұрыннан қан кету, көру қабілетінің нашарлауы, құлақтағы шуыл, физикалық ауыртпалық түскен кезде ентігу, кешке аяқтың ісінуі сияқты жағымсыз сезінулер пайда болса, бұл алаңдататын жағдай. Айналаңыздағы адамдар сізде ашушаңдықтың, қызбалықтың, көңіл-күйіңіздің жиі құбылуын, шектен шығуыңызды байқаған болса, бұл емделмеген артериялық гипертензияның нəтижесінде «гипертониялық мінезқұлықтың» қалыптасуы болуы мүмкін. Симптомсыз ұзақ уақыт орын алған гипертензия анағұрлым қауіпті болуы мүмкін. Адам өзінің ауыруын білмеуі де мүмкін, ал қан тамырларында, бас миында, жүректе, бүйректе күрделі бұзылыстар орын алуы мүмкін. Сондықтан, аурудың алғашқы жəне ең қауіпті көрінісі болып табылатын, «толық дені сау адамдарда» кенеттен инфаркт немесе инсульттың туындауы тиісті медициналық бақылаудың болмауының салдары болып табылады. АГ дамуының алдын алу Профилактика қағидалары – жоюға мүмкін болатын қауіп факторларын бақылау, қауіп тобына жататын барлық пациенттерге қатысты. • Жүрек-қан тамыр ауруларының, қандағы холестерин мен оның туындыларының қандағы артық мөлшерінің, қант диабетінің тиімді терапиясы. • Шылым шегуді тоқтату. Шылым шегу зияннан басқа ешбір пайда əкелмейді, сондықтан одан толығымен бас тарту қажет. • Салмағыңызды қалпына келтіріңіз! Диета (май мөлшері аз тағамдармен, жеміс-жидектермен жəне көкөністермен тамақтану, тұз мөлшерін азайту). Артық салмақты азайту жүрек пен қан тамырларына түсетін артық жүктемені қысқартады! • Тұрақты физикалық жаттығулар: жылдам жүру, велосипедпен жүру, жүзу, шаңғымен жүру. Сіз үшін оңтайлы бағдарламаны таңдауға емдік дене шынықтыру бойынша маман немесе дəрігер көмектеседі. • Психикалық уайымдауды – релаксация əдістерін үйрету, стресті алу. Кез келген адамға көтеріңкі көңіл-күй қажет: өмірден рахат алыңыз жəне өзіңізге де, айналадағы адамдарға да жиі күліп жүріңіз. Егер сізде денсаулығыңызға байланысты қандай да бір мəселелер болса, онда өзіңіздің өмір салтыңызды өзгерту бойынша қандай да бір белсенді əрекеттерді бастамас бұрын, емдеуші дəрігерден міндетті түрде кеңес алыңыз. Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде белгілі аурулары бар халықты амбулаториялық дең гейде тегін қамтамасыз етуге арналған дəрілік заттардың тізбесі Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2011 жылғы 4 қарашадағы № 786 бұйрығымен регламенттелген. Бұл Тізбеге АКШ жəне стенттеуден кейін жүректің протезделген қақпақшалары; аорталық (қақпақша) кемістік; жүректің ишемиялық ауруы; артериялық гипертензия; созылмалы жүрек жеткіліксіздігі; аритмия аурулары бойынша диспансерлік есепте тұрған пациенттерге арналған дəрілік препараттар кіреді. Дəрілік препараттар бойынша толық ақпаратты, сондай-ақ ҚР ДСМ № 786 бұйрығының толық нұсқасын Сіздер www.druginfo.kz сайтынан «пациенттерге арналған ақпарат» айдарынан таба аласыздар. Есте сақтаңыз! Артериялық гипертензияны үнемі емдеу қажет. Өзіңізді жақсы сезіне бастасаңыз да емдеуді тоқтатпаңыз. Дəрілік препараттарды қабылдауды тоқтату артериялық қысымның қайта жоғарлауына əкеледі. Жүрегіңізді күтіп ұстаңыз! Денсаулығыңызды сақтаңыз! Дəрілік заттар туралы толық ақпарат алу үшін Қазақстан бойынша тегін 8 800 08 88 87 нөміріне хабарласыңыз немесе біздің www.druginfo.kz сайтымызға кіріп көріңіз. ҚР ДСМ «Денсаулық сақтауды дамыту республикалық орталығы» РМК Дəрі-дəрмек ақпараттық-талдау орталығы.

ОМЕГАНОЛ – ӘРБІР ЖҮРЕККЕ ДЕМЕУ БОЛАДЫ Адамдар соңғы кезде қандағы холестериннің деңгейін жиі тексеруді əдетке айналдырған. Өйткені холестерин – қан тамырларының нағыз жауы. Қан тамырларына жабысып, соның салдарынан ол тар бола бастайды. Сөйтіп күшті қысымға тап болады. Қан тамыры жүйесіндегі мұндай өзгеріс жүректің жансыздануы мен талмасына əкеліп соғады. Алайда холестериннің зиянды жағымен қатар пайдалы əсері де бар екендігін екінің бірі біле бермейді. Зиянды екенін бəріміз жақсы білеміз, ал пайдалы жағына келсек – ол қан тамырларын қажетсіз заттардан, атап айтқанда қанды майдан тазалайды. Жүрек-қан тамырларындағы холестериннен құтылу проблемаларынан ОМЕГАНОЛ препараты айтарлықтай көмек береді. Ғалымдар ОМЕГАНОЛДЫ үш жыл бойы талдап əзірледі, ең соңында атеросклерозды жеңетін тиімді əрі қауіпсіз препаратын алды (атеросклероз – қан тамырлары ауырған кезде холестеринге толып кетеді). ОМЕГАНОЛ Омега-3 бағалы май қышқылдарын құрайды, ол қан тамырларының қабырғасына

холестериннің шөгіп қалуына жол бермейді. ОМЕГАНОЛ табиғи препараты қан тамырларының қабырғасында холестеринді түйіршіктердің құралуымен белсенді түрде күреседі, қан қысымының деңгейін қалыпқа келтіреді жəне ағзадағы майдың алмасуын бақылайды. Бұдан басқа Омега-3, ОМЕГАНОЛ құрамына ең күшті антиоксиданттардың бірі – аллицин мен қызыл пальма майы кіреді. Бұл заттар ағзаға түсетін уыттарды жойып, ағзаның қорғаныш күштерін нығайтады. Омеганолдың құрамына А жəне Е дəрумендері кіреді, олар жасушалардың иммунитетін сақтайды, сондай-ақ ерте қартаю үрдісінің алдын алады. Омеганол – жүрек-қан тамыры жүйесін қорғауға арналған таптырмас көмекші болып табылады.

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс уақыты: 08:00-23:00) Алматы қаласындағы анықтама телефоны: (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

Елдегі əлеуметтік тұрақтылық мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып табылады. Қарағандыда өткен «Əлеуметтік шиеленістің алдын алу жəне əлеуметтік-еңбектік қақтығыстарды шешудің жолдары мен əдістері» республикалық семинар осы мəселеге арналды. Оны Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі Қазақстан кəсіподақтар федерациясы, «Самұрық-Қазына» АҚ «Əлеуметтік серіктестік орталығы» корпоративтік қорымен бірлестіріп ұйымдастырды. Мемлекеттік мекемелер, ірі кəсіпорындар, кəсіподақтар, саяси партиялар филиалдарының, үкіметтік емес ұйымдардың басшылары жан-жақты талқыға салған аталған тақырып төңірегінде сындарлы əңгіме қозғады.

Əлеуметтік тўраќтылыќ – ґзекті мəселе Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Семинарда сөз алған Əлеуметтік əріптестік орталығының бас директоры Нұрлан Ерімбетов «Самұрық-Қазына» АҚ тобы компанияларының əлеуметтік тұрақтылық рейтингі əлеуметтікеңбектік қақтығыстарды болжаудың құралы ретіндегі маңызды рөліне тоқталды. Ол ортаға салғандай еліміздің 500-ден астам кəсіпорнын біріктіріп, құрамында 320 мың адам еңбек ететін бұл топ əлеуметтік жауапкершілік пен əріптестіктің барлық бағыттары бойынша мемлекеттік органдармен, үкіметтік емес ұйымдармен тығыз əрі өзара ниеттестік ісқимыл жасауға, еңбек қақтығыста рының алдын алудың жаңа тетіктерін енгізуге, еңбек қатынастары диагностикасының инновациялық əдістемелерін дайындауға, бизнестің əлеуметтік

жауапкершілігі жөніндегі ісшараларын жетілдіруге баса мəн беріледі. Осы орайда жинақталған тəжірибе мен міндеттер кеңінен тілге тиек етілді. Өзекті əңгімені өрбітіп жалғастырушылар Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің Бақылау жəне əлеуметтік қорғау комитетінің төрағасы Ақмəди Сарбасов, Қазақстан кəсіподақтар федерациясы төрағасының орынбасары Қайрат Амандықов, «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС еңбек қатынастарын реттеу басқармасының бастығы Серік Торыбаев тағы басқалары ұжымдық еңбек дауларының алдын алу жəне шешу, еңбек қақтығыстарын болдырмау сияқты өміршең мəселелер жөнінде ой бөлісіп, осыған байланысты ұсыныс-пікірлер білдірді. Қатысушыларға сондай-ақ, арнайы тренингтік сабақтар өткізілді. ҚАРАҒАНДЫ.

Республикалық мүлікті мүліктік жалға (жалдауға) беру бойынша тендер өткізу туралы ақпараттық хабарлама Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ республикалық меншіктегі нысандарды мүліктік жалға (жалдауға) беру бойынша тендер өткізеді Тендер мына мекенжайда болады: Талдықорған қ., Тəуелсіздік к-сі, 75. Тендер өткізу уақыты: 2013 жылғы 22 қазанда сағат 11.00. Тендерге мына нысандар ұсынылады: 1. Операциялық залдағы алаңы 4,2 ш.м. тұрақжай (бұдан əрі – нысан), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Панфилов ауданы, Жаркент қ., Головацкий к-сі, 51Б. Баланс ұстаушы – «Халыққа қызмет көрсету орталығы» ШЖҚ РМК. Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 1 726,67 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 908,78 теңге. 2. Операциялық залдағы алаңы 6 ш.м. тұрақжай (бұдан əрі – нысан), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Талдықорған қ., Тəуелсіздік к-сі, 67Б. Баланс ұстаушы – «Халыққа қызмет көрсету орталығы» ШЖҚ РМК. Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 4 933,35 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 2 596,50 теңге. Нысандар барлық инженерліктехникалық құрғыларымен бірге, жақсы пайдалану жағдайында тұр. Жалдау ақысының мөлшерлемесі өзіне коммуналдық қызметтер мен тұрақжайға қызмет көрсету шығындарын кіргізбейді, олар бөлек төленеді. Тендер өткізу шарты мен жеңімпазды таңдау өлшемдері 1. Халықтың құжаттарына ксерокөшірме жасау үшін нысандарды пайдалану. 2. Тендер комиссиясының шешімі бойынша нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сəйкес келетін тендер қатысушысы тендер жеңімпазы болып танылады. 3. Мүліктік жалға алу (жалдау) мерзімі – 1 жыл. Тендер қатысушы ретінде тіркеу үшін мыналарды тапсыру қажет: Тендерге қатысуға өтініш, онда тендерге қатысуға үміткердің келісімі жəне тендер шартын орындау бойынша оның міндеттемесі жəне қосарланған конверттерде сəйкесетін шарттың қорытындысы қамтылуы тиіс. Сыртқы конвертте мына құжаттар қамтылуы қажет: 1) заңды тұлғалар үшін – мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің, құ рылтай құжаттарының (құрылтай шарты мен жарғы) көшірмелері жəне салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті ұсынумен салық төлеушінің куəлігі немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке

ОМЕГАНОЛ ҚАН ТАМЫРЛАРЫНЫҢ ҚАБЫРҒАСЫНДА ХОЛЕСТЕРИНДІ ТҮЙІРШІКТЕРДІҢ ПАЙДА БОЛУЫНА ЖОЛ БЕРМЕЙДІ (маяк). Дәріханалардан сұраңыз! ҚАН ТАМЫРЫҢ САУ БОЛСА, ЖҮРЕГІҢ ӘРКЕЗ ҚАЛЫПТА БОЛАДЫ (өміріңіздің болашағы)

тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеуші куəлігінің көшірмелері жəне салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті түрде ұсынумен үй кітапшасы немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; 2) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен көшірме-үзіндіні; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен көшірме-үзіндіні (серіктестік қатысушыларының тізілімін жүргізу жағдайында); 3) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтай құжаттары; 4) кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі; 5) өтініш беру сəтінде салықтық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтаманы. Ішкі конвертте үміткердің жапсырылған конверттегі тендер шарты бойынша ұсынысы қамтылуы тиіс. Ішкі конверт өтінімдер беру сəтінде жабық болуы жəне үміткер оны мөрлеуі қажет. Өтініштер қабылдау тігілген түрінде жалға берушінің мекенжайына құжаттардың ұсынылуымен, беттері нөмірленіп жəне соңғы беттеріне қол қойылып жəне мөр басылып расталуы тиіс (жеке тұлғалар үшін – егер мұндай болса). Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММнің депозиттік шотына енгізіледі, ИИК KZ790705012170167006, БИК ККМFKZ2A, БСН 120340000064, КБе 11, мекеме коды 2170167, КНП 171. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап күнтізбелік 10 күннен кешіктірілмей жасалады. Тендер өткізу туралы хабарлама ресми жарияланған күнінен бастап тендер нысанымен танысу үшін барлық сұрақтар жəне тендерлік құжаттаманы алу бойынша Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментіне мына мекенжайға хабарласу керек: Тал дықорған қ., Тəуелсіздік к-сі, 75, 213-бөлме. Анықтама алу телефондары: 27-08-03, 27-10-04. Тендер қатысушыларын тіркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізілгенге дейін бір жұмыс күні бұрын, яғни 2013 жылғы 21 қазанда сағат 11.00-де аяқталады.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

«Қазақстанның бокс федерациясы» қауымдастығы нысанындағы заңды тұлғалар бірлестігі жəне Қазақстан Республикасы бокстан ұлттық құра масының ұжымы бас төреші Рақымжан Есмағанбетұлы Рысбаевқа əкесі Есмағанбет РЫСБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Марқұмның жатқан жері жəннат, иманы жолдас болсын.

ЖАРНАМА. БАД. Дәрі-дәрмек болып табылмайды. Пайдаланар алдында мамандармен кеңесіңіз. СГР № RU.77.99.11.003.E.003282.02.11 от 21.02.2011 г. СГР № RU.77.99.11.003.E.003284.02.11 от 21.02.2011 г.

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ұжымы Қазақ спорт жəне туризм академиясының президенті Қайрат Қайроллаұлы Закирьяновқа зайыбы Мəрзия НҰРТАЗҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


CӨЗ СОЙЫЛ

 Бір нəсіпке – жүз кəсіп Түйе өсіріп, одан өнім өндіру – еліміздегі мал шаруашылығының дəстүрлі салаларының бірі. Қазақстанда бұл саланың тарихи дамуына жайылымдық жерлердің жартысынан астамын шөл жəне шөлейт алқаптардың алып жатуы себеп болған секілді. Өйткені, түйе – шөлге өте шыдамды түлік түрі. Қазақ халқы еті мен сүті əрі тағам, əрі шипалы дəру, жүні киім, өзі сенімді көлік болған қасиетті жануарды төрт түліктің төресі санаған.

Асылдандыру жұмыстарында тұқым жақсартушы ретінде пайдалану мақсатында ірілігі мен ет өнімділігі бойынша қос өркешті түйелер арасында, ТМД елдерінде ғана емес əлемде ерекше орын алатын қалмақ бактрианы қолданылуда. Тұқым мен типаралық жұптастырудан алынған 1 жасар тайлақтар таза тұқымды тұстастарымен салыстырғанда, тірідей салмағы бойынша 15-20 пайызға басым болады. Түйе азығы. Жыл бойы түйелер өрісте, жердегі шөппен азықтанады, түйе тікенектер мен жантақтардан басқа да түрлі өсімдіктерді жейді, ал қыста оларды пішенмен қоректендіреді. Қатты жемді қорыту түйе үшін сөз емес. Түйені қыста тəулігіне бір рет, жазда екі рет суарады. Олар 10 минут ішінде 13 шелек су ішеді. Көбейту. Түйені көбейту – мал шаруашылығында экономикалық ең тиімді сала. Түйелерде екі жылда бір рет бір бота туады. Екі өркешті түйенің буаздығы, ал боталарды сүтпен емізу ұзақтығы 6 ай, көбею кезеңінің басталуы 3-5 жас. Бір өркешті түйенің буаздық уақыты 12-14 айды құрайды, ботасын емізу ұзақтығы – 5-6 ай, аталығының көбеюге жетілуі – 4-6 жас, ұрғашыларынікі – 3 жас. Түйенің 100 аналығынан орта есеппен 34-37 бас төл алуға болады. Түйе өсуді 7 жаста тоқтатады. Салқын күндері боталарды аналықтарынан бөлек жылы қораларда ұстайды жəне қоректендіру үшін оларға тəулігіне 6-7 рет жібереді. Түйе өнімдерін өткізу. Түйелерді өсіруден алынатын өнімдерді (шұбат, жүн, ет, май, ірімшік, тері) Қазақстан нарығында сатып өткізуге болады. Түйе сүті ерекше дəмге ие. Ұзақ сақталады. Оны авитаминозда, туберкулезде, қант диабетінде, қан аздықта, созылмалы гастритте, колитте жəне басқа да бірқатар ауруларда пайдалану ұсынылады. Түйені асырауға барлық шығыстарды тек жүн сатудың өзімен ғана ақтап алуға болады. Бірақ, түйеден жүннен басқа өнімдерден де көл көсір табыс алынады. Оның еті, сүті, терісі де бағалы. Түйе – далалы шөлейт жерлерде таптырмайтын жүк көлігі. Түйе өсіруге жұмсалатын шығындар: Екі түйе сатып алуға, əрбірі 150 мың теңгеден деп есептегенде, барлығы 300 мың теңге қажет. Түйені қосымша азықтандыру үшін жұмсалатын пішеннің 1 тоннасы шамамен 5 мың теңге тұрады. Мөлшермен алғанда бір қысқа 2 тонна пішен қажет. Демек, осы іске 10 мың теңге жұмсайсыз. Барлығы: 310 мың теңге. Түйе өсіруден түсетін кіріс: Екі түйеден аз дегенде 10 кило жүн өндіруге болады. 100 грамм жүн 300 теңге тұрады деп есептесек, бұдан сіз 30 мың теңге кіріс қаратасыз. Ал егер одан көрпе жасап сататын болсаңыз, 250-300 мың теңгеге дейін пайда аласыз. 1 литр шұбат 300-400 теңге тұрады. Сонда сіз бір түйенің сүтінен күніне кем дегенде 1200 теңге, ал бір айда 36 мың теңге, бір маусымда кемінде 200 мың теңге пайда қаратасыз. Əзірлеген Сұңғат ƏЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Пайдалы кеңестерді мына сайттардан алуға болады: http://bp.sk.kz/index.php?Itemid=164&option=com_zoo&view=item&category_ id=77&item_id=391 http://www.kazpravda.kz/c/1281667412 http://www.kazakh-zerno.kz/index.php?option=com_content&task=view&id=2 4940&Itemid=80 http://www.floranimal.ru/pages/animal/v/198.html http://www.fermer.ru/node/3950

ƏЗІЛ - ОСПАЌ, СЫН - СЫЌАЌ

«Асыќпай, аптыќпай, салќын сыра ішіп кел» Жаңа жатақханаға орналасқан кезде Нұртан Төлепбергенұлы журфакта өзімен бір курста оқыған Ерлан, Нұрлан, өзін қосқанда – Нұртан үшеуі, яғни соңғы буыны «ан» мен аяқталатын «үш сері» бес жылдай бір бөлмеде жатады. Журфактің оқытушысы, белгілі фантаст жазушы Абдулхамит Мархабаев оларды əзілдеп «АНдар» деп атап кеткен. Жастық арындары басылмаған үш «АН» бір күні бір қыздың туған күніне сауық-сайранға барып, ертеңінде ұйқылары қанбай Мархабаевтың сабағынан кешігіңкіреп қалады. Алқын-жұлқын болып асыға сабаққа келіп аудитория есігін айқара ашқанда Абекең: – Е, «АН-дар», ұшып-қонып жеттіңдер ме, алқынып?! – деп əзілдеп, шымшып алады. – Жеттік қой, ағай, кешіккенімізге кешірім сұраймыз... – деп қипақтайды «АН-дар». – Кешірім сұрамай-ақ қойыңдар, «АН-дар». Барып, асықпай-аптықпай, салқын сыра ішіп келіңдер, – деп үш «АН-ға» шын ниетімен-ақ рұқсат беріп, сабағынан босатқан екен. Нўртан, Байтан, Тойтан... Белгілі əдебиетші ғалым Бейсембай Кенжебаев қарапайым, кейде студенттерді жеңіл əзілімен

күлдіріп отыратын. Нұртан Төлепбергенұлы оқитын журналистика факультетінде Байтан Төлентаев деген жігіт болатын. Екеуі бір курста, бір топта, екеуінің фамилиясы да журналда қатар тұратын. Əр сабағы сайын балаларды түгендейтін əдетімен Бейсекең бір күні студенттердің фамилиясын тізімнен оқып отырып: – Төлепбергенұлы Нұртан, Төлентаев Байтан... Енді екеуіңнің араларыңда Тойтан деген бір студент жетіспей тұрған сияқты, – деп өз сөзіне өзі дəн риза болып, рахаттана күлген екен.

«Ит асырамай-аќ, тамаєыѕды асырап алсаѕшы...» ҚазҰУ-дің «КазГУ-град» қалашығының жатақханалары пайдалануға берілген алғашқы жылдары жаңа жатақхана маңайына автобус қатынасы қиындау болатын. Студенттер автобуспен Тимирязев көшесі жағынан «КазГУ-градтың» тұсына дейін келіп, ары қарай қалың өскен тал мен қарағаштардың арасынан жаяу баратын. Бір күні Нұрекең курстасымен сабақтан соң жатақханаға келе жатып, қалың жыныстың арасында шапқылап ойнап жүрген сүйкімді қара күшікті көреді. Ауылда, таулы жерде, саялы табиғатта өскен жігіт əлгі күшікке қызығып кетіп, табанда ұстап алып, жатақханаға алып бармай ма?! Жасырып бөлмесіне апарған қара күшік ашық тұрған есіктен абайсызда сытылып шығып кетіп, жатақхана дəлізінде ары-бері

«сайран салып» жүреді. Оны байқап қалған бір жампоздар əлгі күшікті ұстап алып: – Бұл итті жатақханаға кім əкелді? – деп сұрастыра жүріп «қылмыскерді» тауып алып, ертеңіне факультеттің темірдей тəртіп орнатқан деканы Темкеңе жеткізеді. Темкең Нұрекеңді деканатқа шақырып алып: – Итті жатақханаға неге апарасың? – деп шүйіледі. – Кіп-кішкентай, сүйкімді күшік болған соң қызығып кеттім, – дейді Нұрекең күмілжіп. – Ит асырамай-ақ, өз тамағыңды асырап алсаңшы... – деген екен деканы студентке.

Ќўрдасќа əзіл Ақын Махамбетқали Тұрсановқа бір құрдасы тиісе сөйлеп: – Ақынсың ғой, менің осы кейпіме бір ауыз өлең шығаршы, – депті. Сонда ақын: – Ұсқыныңа қарасам шал секілді, Жоқ емес, сенде киім бар секілді. Ораза, намазбенен жұмысың жоқ, Жайылған даладағы мал секілді. Басыңа киген кепкіңе көзім түссе, Құлайтын дариядағы жар секілді... – деп шұбырта жөнелгенде, ана кісі кешірім сұрап қолын алыпты. АСТАНА.

Көрген БІЛГЕНОВ.

Жым-жылас жїз мыѕ Айнала қарыз алуға ақша таба алмай аласұрып жүрген Алдаркөсеге Қожанасыр кездесіп: – Ау, Алдеке! Өзің сасып, түрің қашып, неге əбіржіп кеткенсің? – дейді. – Ойбай-ау, 100 мың теңге қарызға ақша таба алмай алақтап жүрмін, не істерімді білмей жалақтап жүрмін, түрлі ойдың түбітін тарақтап жүрмін, – дейді Алдекең. – Осындайда əлгі алпыс түрлі айлаң мен қырық түрлі қылығыңды қолданбайсың ба? – деп күледі Қожекең. – Əй, Қожеке-ай! Қазіргі адамдардан айла-қулық артылған ба?! Олар менен де асырып жіберіпті ғой. Ал, жоғымды іздеп жүргенде өзің жолықтың. Шынымды айтсам, шаршап торықтым. Енді құдай қаласа, жолым болар. Сол 100 мың теңге өзіңде болса маған бере тұр. Қырық күннің ішінде қарызды қайтарамын, бұны сенімді түрде толық айта аламын, – дейді Алдар. Қожанасыр Алдекеңе сеніп, қолхат алмай-ақ қалтасынан 100 мыңды суырып, оған бере салады. Арада зулап қырық күн де өте шығады. Бірақ, Алдекеңнен хабар-ошар болмаған соң Қожекең үйіне келеді. – Ау, Алдеке, уəде қайда? – дейді Қожанасыр. – Сен 3-4 күн маған мəулет бере тұр, тауып беремін, – дейді Алдаркөсе. Бес күн өткен соң Алдардың үйіне Қожанасыр тағы келеді. Алдар оған түрлі уəж айтып шығарып салады. Қожанасыр берген қарыз ақшасын Алдардан ала алмай бірнеше ай сергелдеңге түседі. Бір күні ол Алдекеңе келіп: – Алдеке, болмаса 90 мыңын тауып берші, қалғаны құдайы, сұрамай-ақ қойдым, – дейді Қожа. – Дəл қазір 90 мың да болмай тұрғаны, жақын арада тауып берейінші, – дейді Алдекең жыламсырап. Бұл уəдесі де тым ұзап кеткен соң Қожекең Алдарға тағы келіп: – Мені сергелдеңге салып қойдың-ау. Саған сенгендегім осы ма? Ең болмаса 80 мыңын-ақ қайтаршы, – деп жалынады. – Расында ұят болды, бермеймін деп жүрмін бе? Сəл шыдай тұршы, тауып беремін, – деп Алдар оны тағы шығарып салады. Қожанасыр Алдарға əр келген сайын ақшасын кем-кемдеп кемітіп сұрайды. Бірақ, Алдар түрлі сылтау айтып, қарызын қайтармай, уақытты соза береді. Бір күні Қожекең тағы келіп: – Əй, Алдар! Құрып кетсін қалғаны, маған 60 мыңын-ақ құдай үшін қайтаршы! – деп қатуланады. – Қожаеке-ау, маған не істе дейсің? Қарызыңнан кем-кемдеп құтылып келе жатырмын ғой. Енді қалған 60 мыңнан да құдай қаласа осылай құтылармын, – депті ең соңында Алдар көсе. Қазыбек ƏШІРБЕКҰЛЫ. ҚЫЗЫЛОРДА.

 Əзілің жарасса...

Тїйе ґсіру

Түйе түлігі негізінен жайылымда бағылып, күтімді, құнарлы азық пен жылы қора-жайды аса қажет етпейтіндіктен, басқа малдарға қарағанда тиімді түлік түрі болып табылады. Түйе шаруашылығына орынды жұмсалған қаржы 5-6 есе ге дейін табыс əкелетіндігі ғылыми-өндірістік тəжірибелерде дəлелденген. Түйе сүтінен дайындалатын шұбаттың дəмдік, сусындық, шипалық қасиеттері ертеден-ақ белгілі. Əрі сиыр сүтіне қарағанда бактерицидтік қасиеті жоғары болғандықтан, ұзақ мерзімге сақталады (300С ыстықта 24 сағатқа дейін ашымайды). Дəрігерлердің бақылауы шұбатты тұрақты пайдаланатын адамдардың туберкулезбен мүлдем ауырмайтындығын көрсеткен. Сонымен бірге, асқазан ауруларын да шұбатпен емдеудің жақсы нəтиже беретіндігі белгілі. Қос өркешті інгеннен тəулігіне майлы лығы 5,5-7,0 пайызды құрайтын 4-6 литр, ал бір маусымда 1200 литр сүт өндіріледі. Дара өркешті таза тұқымды аруана маясынан бір тəулікте майлылығы 3,5-4,2 пайыз болатын 12-15 литр, ал бір маусымда 3500 литр сүт өндіруге болады. Түйе малынан сапалы ет өндіріледі. Тағамдық қасиеті жəне құнар лылығы бойынша түйе еті сиыр етімен деңгейлес. Өзіндік құны арзан түйе етін өндірудің басты жолы түйені жайып-семірту екендігі ғылыми-өндірістік тəжірибелердің нəтижесінде дəлелденді. Түйені өсіру. Түйе – сүтқоректі жануар. Қазақстанда түйенің байырғы тұқымы болып табылатын қазақтың қосөркеш түйесі бактриан немесе қолға үйренген жануар ретінде белгілі бірөркешті дромадер (аруана) кең тараған. Түйе жазда өре, қыста қора секілді ең кең орында өмір сүреді. Ең бастысы қолданылатын орын таза, түйелер ылғалға өте сезімтал болғандықтан сыз өтпейтін болуы керек. Сауу, су беру, түйе жүнін қырқу автоматтандырылған болса, одан əрі түйе асырау айтарлықтай жеңілдей түседі. Түйелер 20 жылға дейін өмір сүреді. Қалың терісі күндізгі қапырықтан жəне түнгі суықтан қорғануға арналған. Əрбір түрі даму мен дене бітімінің өзіндік ерекшеліктеріне ие. Ересек түйелердің таза салмағы орта есеппен 600-630 кг. тартады, бір түйеден орта есеппен 5 кг. жүн қырқылады. Түйелер көктемгі жəне күзгі жайылымдарда тез қоңданады. Етті бағыттағы түйе өсіруді ең алдымен шұбат өндіру ісімен ұштастырған жөн. Міне, осы ет бағытында қазақтың қос өркешті түйесімен қатар, олардың інгендерін қалмақ жəне түркімен түйе бурасымен шағылыстыру арқылы алынған будандарды барынша көптеп өсіру тиімді болып табылады. Будан буыршындар салмағы жергілікті түйе төлдерінен 80-120 килоға артық болады. Жайылымда семіртілген құнанша, дөненше буыршындардың сойыс шығымдылығы 51,7-52,5 пайызға, ірі сақа түйелерде бұл көрсеткіш 55-58 пайызға жетеді. Түйелердің салмағы жыл маусымына байланысты өзгеріп отыратындықтан, көктемде жайып семіртілген сақа буралар мен інгендерді маусым-шілде, ал жас буыршындарды қараша-желтоқсан айларында етке өткізген орынды.

9

www.egemen.kz

3 қазан 2013 жыл

«Вокруг смеха» журналынан алынды.

ры Ауылдыѕ айтќышта Сиднейден сыйлыќ Сидней олимпиадасының күміс жүлдегері, əйгілі боксшы Мұхтархан Ділдəбеков бір тойда қонақта отырса, оны танып қалған масаң жігіт əр нəрсені бір сұрап, мазасын алса керек. Боксшының сабыр сақтағанына əбден еркінсіген ол: – Сиднейден бізге қандай сыйлық əкелдің? – деп жабысыпты. Төзімі таусылған Мұхтархан: – Рубалкабадан қалған жарты удар бар, керек етсең соны берейін, – депті. Олимпиаданың жартылай финалында кубалық Рубалкабаны сабағанын теледидардан көзімен көрген əлгі жым болыпты. Мўртыѕ ќорќынышты Сидней олимпиадасында атақты боксшы Ермахан Ыбырайымовқа кездескен корей командасының жаттықтырушысы: – Сенің салмағыңдағы біздің жігіт мұртыңнан қорқады, – депті əзілдеп. Сонда Ерекең: – Бұл ештеңе емес, ендігі жолы жарысқа сақал қойып келемін, түгел тығылатын жер таппай қаларсыңдар, – депті əзіліне əзілмен жауап беріп. Бəрібір сені əскерге алмайды Байдүйсеннің қызы Күлжамал бір күні əкесінен: – Мен қай жылы тудым, құжат тарымда əртүрлі жазылған ғой, – деп сұрапты. Сонда Байекең саспастан: – Қарағым, саған бəрібір емес пе, сені əскерге алмайды ғой, – деп жұбатыпты. Кім жетіскеннен ішеді – Арақтан жиіркенсеңіз несіне ішесіз, мұрныңыз тыржиып кетті

ғой, – деген ерке баласына сөзден тосылмайтын Байекең: – Кім жетіскеннен ішеді дейсің, үкіметтің планы орындалуы керек қой, – депті күлместен. Ґз їйінен ќашќан ќыз Байекең сапарлап жүріп Байкенже ауылына барса, бір үйге келін түсіп, той болып жатыр екен. Серіктерімен сонда атбасын бұрады. Жолаушыларға тамақ тартылып, шай беріледі. – Келін қайдан екен? – деп сұрайды біреу. – Еңбекшіден, Байдүйсен деген кісінің қызы дейді, – депті күтуші жігіттің бірі. Мына тосын оқиғадан серіктері селк етісіпті. Ал Байекең болса: – Өз үйінен қашқан қызды бірінші көруім, – деп сыр бермей отыра беріпті. Ґзіѕнен шайтан ќорќады Ауызашардан шыққан Байдүйсен бірге келген əйеліне қарамай үйіне кетіп қалады. – Неге тастап кеттің, қараңғыда қорқып, зорға жеттім, – деп өкпе айтқан жарына Байекең: – Сенен біреу қорықпаса, сені шайтан да қорқыта алмайды, – деп жұбатқан екен. Оянайын деп едім Бір шал қырманда қарауыл екен. Көлеңкеде жатып мызғып кетсе керек. Соны аңғарған бір əйел бидайды қаптай бастайды. Оны кетер ме екен деп əрі-бері жатқан шал бір кезде шыдамай: – Шырағым, болдың ба, мен оянайын деп едім, – деген екен. АЛМАТЫ.

Əкім ҚОЖАҰЛЫ.

Аќпараттан оќимыз

Оқитын болсаң БАҚ-ты Ашады былай жақты: Мемлекет қаржысын жеп қойған, Анықталды факты. Кінəлі бұған адамды, Қаржы полициясы тапты. Алшақтатып қоғамнан, Абақтыға жапты... Арғы жағы көп нүкте, Аты-жөні жоқ нақты.

Кете барды ќаѕєырып

Джонна сөйлеп қазақша, Тыңдарманын таң қылды. Жапон тартып домбыра, Айтып берді əн жырды. Өзге ұлттардың аузында, Қазақтың сөзі жаңғырды. Қазаққа сөз тигенде, Орысша сөйлеп «мəңгірді».

Қ

АБЫМДЫ сүйретіп ішке ене бергенім сол еді, төрдің төбесінде талтайып тұрған кісі шудасы түскен түйе секілді ырғайдай мойнын онан əрі соза қисиып күлді. Мəн бермедім. Өз шаруамды бітірсем, өзгеде не шаруам бар. Затымды бұрышқа

К

«Керуен жолы» демей ме?

Байқағаным, Қызылжардай қаладан Əр бағытқа үлкен көше тараған. Соның бірі жұмысшылар кентінде, Жезқазғанға шығар жолда «Караван». Аудармасы болған екен шаладан, Қазақша да қаз қалпында «Караван». Қазақшалап бəрін болдық деп жүрміз, Сорақыны көріп жүр-ау əр адам. Көше екен ми батпағы езілген, Мəшинелер шуылымен көз ілген. Тақтадағы көше атының өзінен, Орыс тілі үстемдігі сезілген. Жолда келем, сөзім кетті көмейде, Мəртебесін тілдің бұлай теңей ме? Көзі ашық бір азамат табылып, «Караванды» – «Керуен жолы» демей ме? Қойшыбай ШƏНИЕВ.

Солтүстік Қазақстан облысы.

– Дедей, өзіңе ғана сенемін. Жаңа келген аудан əкіміне сыйсияпаттың реті келіп тұр. Осы ту биенің етін үйіне апарып берсең, – деген. Бай мен байдың, əкім мен əкімнің арасында жорға мініп, дорба тасу кім-көрінгеннің қолынан

үлкім елмейді

қоя беріп едім, əлгі неме құлағы қалқиып, бет-аузының быж-тыжы шыға əлі ыржиып тұр екен. Тіпə, түрің құрығыр! Несіне жетіседіей?! «Пошымыңа қара» деп сөзбен бір нұқып жіберейін деп тұрдым да, ақымақтықтың ала-құласы болмайды ғой дедім де, аузымды ауыртпадым. Қолында селебе пышақ, балық аршып тұр. Осы үйдің құл-құтаны секілді ме?! Онысына қарамастан нағашысы базардан келгендей ыржалақтаған күлкісі анау. Тұрысына жұмысы үйлесіп тұрса кəні. Қоржын-қосқалақтарымды тасып болысымен, үсті-басымды қағына, қақпаға қарай жылыстап бара жатыр едім, əрі сұлу, əрі толық үй иесі жеңгей: – Қайда барасың? – деп қатқыл сөзбен қалт тоқтатты. Прожекторға түскен қояндай бүрсеңдеп қалдым-ау деймін, толық қатын əбжіл қимылдап, үрпиіп тұрған менің қолыма қанжардай пышақты ұстата берді. – Еттің бəрін бұзып, тұздап, қазысын тағып, сонан соң кетесің. Шалалық болса, бастығыңа айтамын, – деді ол. «Жазған құлда жан бар ма!», серіктестіктен автофирмаға айналған біздің шаруашылыққа бөлемнің құрдасының құрдасы бастық болып келгелі сенімді кісіге айналып «важный» жерлерде жүретінмін. Ерекше тапсырмамен ертелетіп келіп, мына жағдайға тап болып тұрмын. Кеше басекең:

келер іс емес. Өзіме өзім риза болып, марқайып тұрғаным сол. Бірақ, Алатаудай көңіліме, замдиректор деген дап-дардай атағыма қарамай əкімнің жансаясы мені құс салғандай ыммен жетектеп, əлгі шыққан жеріме қайта айдап келді. Сарай ма, асханасы ма, іші сап-салқын жер екен. Өзім қаптаған етті мұнда қайта төгіп, пысылдап жатсам, баяғы мойны ырғайдай бəлекет əлі ыржиып тұр. Менен көзін алмайтынын айтсаңшы. Жыным мұндай келмес. Орынсыз жамау секілді тіптен жараспай тұр. – Сойған түлкідей неменеге ыржалақтайсың? – дедім ақыры шыдай алмай. Анауың сасатын емес. – «Тілегенге – сұраған» дегендей, сен де мен секілді сəлемдеме сүйреген сорлысың ғой. Өзің құдай болмаған соң көрген күнің осы. Қармаққа жақсы іліндің, серік болғаныңа қуанып тұрмын, – деп балығын кескілеп, кеңккеңк күлді. – Нешауаға не дауа. Кесапат қатынның «дайын асқа, тік қасық» мына қылығын-ай! Əкеп берген нəрсеге өзі шамалы еңбек етсе бірдеңесі кете ме, деп алдымдағы білем-білем етті осыпосып жібердім. Қалқан-құлақ «балықшы» ырқ-ырқ күліп болар емес. Менің күлкім келер емес... Нұрмахан ЕЛТАЙ. Қызылорда облысы.

Еркектер «еркелігі» Екі жігіттіѕ əѕгімесінен: – Мен ўлды болдым! – Əйеліѕ де ќуанып жатќан шыєар? – Ол əлі білмейді...   

Əріптестер əѕгімесінен: – Кеше кешкісін їйге келсем, əйелім жейдемніѕ жаєасына жаєылып

 Шымшыма шумақтар

Аќыл

Естіген мен көргенді, Жазсаң егер шатпақтап, Шығарасың көлемді, Жұрт сияқты бір кітап... Алдыменен ол үшін, Ақша керек көп бірақ.

Желге шашу

ќалєан ќызыл далаптыѕ ізін кґріп ќойды. – Шу шыєарєан шыєар? – Шыєармаєанда! «Маєан да тура осындай далап алып бер», деп ќоймады.   

Сыраханада екі жігіт тойлап отыр: – Осылай жїре бересіѕ бе, ќашан їйленесіѕ? – Осында келіп жїргеніме 10 жыл болды єой, дені дўрыс бір ќызды жолыќтырмадым єой осы...   

Əріптестер əѕгімесінен: – Кеше іссапардан ерте оралып їйге келсем, əйелім бір аєылшынмен кґѕіл кґтеріп отыр. – Оєан не айттыѕ? – Мен аєылшынша білмеймін єой...

Жетпіс деген асу ғой, Құдайдың берген жасы ғой. Соған бола той жасау, Барыңды желге шашу ғой.

Сағи ƏБІЛХАСЕНҰЛЫ. Қостанай облысы.

Мїйісті жїргізетін Берік САДЫР


10

www.egemen.kz www.egemen.kz

● Айбын

3 қазан 2013 жыл

 Өнер

Сазды, назды наќыш

Барлаушылар

жїктелген тапсырмаларды сəтті орындады Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінде «Қаратау-2013» тактикалық-арнайы оқу-жаттығулары аяқталды. Оған арнайы мақсаттағы топтар мен Құрлық əскерлерінің барлау бөлімшелері қатысты. Сондай-ақ, оқу тапсырмаларын пысықтауға Əуе қорғанысы жəне Əскери-теңіз күштерінің басқару органдары да тартылды. Қарулы Күштерде «Қаратау» оқу-жаттығулары жыл сайын өткізіліп тұрады. Биылғы жаттығулар өткен жылдармен салыстырғанда, бір ғана полигонмен шектелмей, барлық өңірлік қолбасшылықтардың бірнеше оқу орталықтарының базасында өткізілді. Барлаушылар бес күн бойы шарт ты қарсыласты анықтау, блок қою жəне оларды жою бойынша тəжірибелік іс-қимылдарды пысықтады. Жаттығулар барынша шынайы жауынгерлік жағдайға жақын өткізілді. Далада қону,

кенеттен шабуыл жасау, шартты қарсыластың жауап оқ атуы сияқты ұрыс жүргізудің жедел-тактикалық жағдайында жүргізілді. «Қаратау-2013» оқу-жаттығуларын қолбасшылық жоғары бағалады. Бөлімшелер тапсырмаларды сауатты орындап шыққаны ерекше айтылды. Дайындық кезінде əскери қызметшілер жауынгерлік əзірлік деңгейін арттырып, жауынгерлік іс-қимылдарды жүргізудің əдістері мен тактикасын жетілдіре алды. «Егемен-ақпарат».

(Соңы. Басы 1-бетте). Камералық залда алдын ала дайындық өткізген сахна саңлақтары өз ойларын ортаға сала келіп, мұндай керемет залды бұрын-соңды ешбір жерден кездестірмегенін айтып тамсанған болатын. Ендеше, бізде мұның сахнасында өнер көрсету танымал музыканттардың қай-қайсысының да аңсарлы арманына айналарына сенеміз», – деді БАҚ өкілдеріне берген сұхбатында «Астана Опера» мемлекеттік опера жəне балет театрының директоры Төлеген Мұхамеджанов. Театрдың баспасөз орталығының мағлұматы бойынша, Камералық зал режиссерлік аппарат бөлмесінен түсіру тобы басқаратын «Full HD» стандартты үш роботтанған камерамен жабдықталған. Жоба бойынша театрда «Soni» компаниясының «Full HD» стандартты үш жүзінші модельді үш студия камерасы орнатылған. Залда бейне көрсетілім жүргізуге арналған проектор, жарық құралдарына басқару жүргізетін жарық берушілер бөлмесі, сонымен қатар, дыбыс жəне бейне белгілері түсіп тұратын жə не режиссерлер мен дыбыс режиссерлері өңдегеннен кейін сол түскен белгілерді жазатын немесе эфирге беретін режиссерлер бөлмесі бар.Театр шатырында орналасқан көтермелі спутник стансасы материалдарды тікелей эфирге шығаруды қамтамасыз етіп, еуропалық, қазақстандық, ресейлік спутниктерге таратуға мүмкіндік туғызады. Тех нологиялық құрал (дыбыс жəне бейне құралдары) белгіні камералық залдан дыбыс жазатын студияға жеткізуге мүмкіндік беретін біртұтас жүйе болып табылады. Мұнда жылжымалы теледидар стансасы қосылатын дамыған

кабельдік желі қарастырылған. 26 нүктеге есептелген осы желінің арқасында Қазақстанда бар кез келген ЖТС жылдам əрі ыңғайлы түрде қосыла алады, сонымен бірге театрдың теледидарлық кешені мен ЖТС қосылып, бір мезгілде қатар жұмыс істеу мүмкіндігіне ие. Тағы бір айта кетерлігі, Каме ра лық залдың акустикасын «B&A Contractors SA» компаниясы «Biobyte»-мен бірігіп жасаған. Залдың төбесіндегі ғажайып көріністі Италия мен француз суретшілерінің тобы бірігіп салған. Төбедегі алып картина мен оның жиегін қоршай орналасқан шағын пейзаждық суреттерді ұлттық нақыштарды пайдалана отырып, классикалық үлгіде жазу шеберлерден үлкен жауапкершілік пен төзімділікті талап еткені аңғарылып тұр. Зал күмбезінде Чехияда жасалған 450 келілік аспалы шам ілінулі. Сахна қарағайдан жасалып, ал көрермендер орындығының Италиядан жеткізілуі залдың ерекше əсемдікке бөленуіне ықпал еткен. Бір сөзбен айтқанда, «Астана Опера» театрының Камералық залы көпфункциялы, мұны əр қалай мақсатқа, мəселен, музыканы орындаумен қатар түрлі мəслихат, жиындар өткізуге де пайдалануға болады деген пайым бар. Жоғары қабатында аударма жүргізу үшін «Bosh» компаниясының техникасы орналасқан арнайы төрт бөлме жəне жұмыс істейді. Кеште Парламент Мəжілісінің депутаты Дариға Назарбаева Камералық залдың ашылуына байланысты жиылған қауымды өнер мерекесімен құттықтап, барокко дəуірі мəдениетінің белгілі композиторларынан бірқатар шығармалар орындады. Тимур Урманчеев (фортепиано), Талғат Мұсабаев (баритон), Жан Тапин (тенор) «Солистер Академиясы» мемлекеттік камералық оркестрі сүйемелдеуімен барокко кезеңінің

● Жағымды жаңалық

Фермерлерге арналєан дїкен

«Ксерокс» операларынан ариялар, И.С.Бахтың оркестрмен клавирге арналған концерті, Т.А.Виталидің скрипка мен камералық оркестрге арналған шығармалары, А.Вивальдидің «Жыл мезгілдері» циклінен концерті, т. б. бірталай классикалық үздік үлгілер арада қаншама ғасыр өтсе де ғажайып сыршылдығы сыңғырлап, əлі де саналарға самал леп тарата берерін аңғартты. Кеш Қазақстанның Халық əртісі Айман Мұсақожаеваның классикалық туындылар толқынында тербелген əсерлі сəтімен түйінделді. –––––––––––––––– Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Банк пəтер бґлісінде былыќќа жол берді «Бəйтерек» ұлттық басқару холдингі» акционерлік қоғамы жүргізген «Тұрғынүйжинақбанкі» АҚ іс-əрекетіне қатысты тексеру жұмыстарының нəтижесінде «Айгерім» тұрғын үй кешеніндегі пəтерлердің банктің бірқатар қызметкерлері мен олардың туған-туыстары арасында бөлініске түсіп кеткені туралы дерек дəлелденді. Бұл туралы Nur.kz порталы хабарлады.

«Егемен Қазақстан».

ӨСКЕМЕН.

қалыптасқан саяси-əлеуметтік жағдайлар өнер саласының дамып, қалыптасуына ерекше ықпал еткені белгілі. Барокко бағытында бой көтерген сəулет өнері туындыларына деген көзқарас та кезінде ерекше мəнге ие болды десек, ал бүгінде олар Еуропа мəдениетінің тарихи ескерткіштері ретінде танымал. Ал біздің айтпағымыз, барокко дəуірінде дүниеге келген музыкалық шығармалар заманауи үлгіде жаңғырып, талай ғасырлар бойына жалғасып өмір сүріп келеді. Концертте орындалған А.Кальдараның «Махаббаттағы адалдықты сатқындық жеңеді», А.Скарлаттидің «Махаббаттағы адалдық», Г.Гендельдің

● Мəссаған!

Оңдасын ЕЛУБАЙ,

Жақында Өскеменде фермерлерге арналған аумағы 5200 шаршы метрді алып жатқан, бір мезетте 210 сатушы тұратын гастроном ашылды. Сауда орнының ашылуына өңір басшысы Б.Сапарбаев қатысып, мұндай гастрономның бұрын облыста болмағанын, арада делдалдар болмайтынын, фермерлер мен шаруа қожалықтары енді өздері өндірген өнімді сата алатынын айтып, тұрғындарды құттықтады. Аумағы атшаптырым сауда орталығында сол күні «Шығыс-Сүт», «Багратион», «Эмиль» бірлестіктері шыға ратын сүт өнімдері сатылды. Бағасы өзге дүкендердегіден 20-30 пайыз арзан. Шұжық, ет, көкөніс, басқа азық-түлік тауарлары да жергілікті жерде өндірілгендіктен сатып алушылардың қалтасы көтерерліктей арзан.

классикалық жауһарларын жаңғыртты. Ерте ғасырларда мəдениет саласындағы көне дəстүрлер мен демократиялық еркін ойлау идеяларының өзара ұштасуы барокко бағыты деп саналған. Ал барокко атауы негізінен астарлы, əдептен тыс деген мағынаны білдірсе, əлеуметтік негізі — абсолютизм дəуіріндегі дворяндық мəдениет деп тү сін діріледі. Б ар окко халықаралық құбылыс ретінде Италияда, Испанияда, Францияда, Германияда кеңінен етек жайғаны мəлім. Осы дəуірдің күрделі қоғамдық шиеленістері барокко өнеріне өз əсерін тигізбей қойған жоқ. Сол себептен де, мұндағы

«Иə, расында да Парламент Мəжілісі депутатының (Нұрлан Жазылбеков – ҚазТАГ) «Қазақстан Тұрғынүйжинақбанкі» акционерлік қоғамының іс-əрекетіне байланысты мəлімдемесінен кейін холдинг жедел комиссия құрды. Ол 2013 жылғы 25 маусымнан 17 шілдеге дейінгі кезеңде тиісті тексеруін жүргізді. Тұтастай алғанда, депутат сауалында келтірілген мəселелер бойынша қолданыстағы заңнамаларды бұзу фактілері анықталған жоқ», – деп хабарлады «Бəйтерек» ұлттық басқару

холдингі» акционерлік қоғамының басқарушысы Айбатыр Жұмағұлов ҚазТАГ тілшісіне. Сонымен бірге, оның мəліметі бойынша, «Айгерім» тұрғын үй кешеніндегі пəтерлердің банктің бірқатар қызметкерлері мен олардың туған-туыстары арасында бөлініске түсіп кеткені туралы дерек дəлелденген болып шықты. «Атап айтқанда, «Айгерім» тұрғын үй кешенінен тұрғынжай сатып алу пулына А.А.Бөлегенованың (банк тің Алматы филиалының

директоры А.М.Бөлегеновтің зайыбы) қатысқаны, сондай-ақ, Ч.А.Тілеубергеновке (А.А.Бө ле гено ва ның бауыры) пулға қатысу құқығын беру фактілері анықталды», – деп атап көрсетті ұлттық холдингтің басқарушысы. Холдинг басқарушысы А.Жұмағұлов, сондай-ақ, тұрғындардың əлеуметтік жағынан əлсіз бөлігін пəтердің кезегіне қою жергілікті атқарушы органның – бұл жағдайда Алматы қаласы тұрғын үй департаментінің құзырында екенін ескертіп өтеді. «Ал банк қызметкерлерінің əлеуметтік жағынан əлсіз қорғалған тұрғындар есебінен жеңілдетілген тəртіппен пəтер алып кеткен жағдайлары анықталған жоқ», – деп атап көрсетті ол. Сəкен МАЙЛЫБАЙ.

Еѕбек жолын бейнелейді Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Степногор подщипник зауытында Еңбек даңқы мұражайын салтанатты ашу рəсімі өтті. Бұл игі бастаманы елімізге танымал кəсіпорын ардагерлері көтерген болатын. Мұражай қазіргі кезде Еуропа подщипник корпорациясының құрамына енетін акционерлік қоғамның алғашқы подщипник шығарылған 1977 жылдан бергі еңбек шежіресінен сыр шертеді. Көрме залдарын аралап көрген қариялар миллионыншы өнім шығарылған 1981 жылдың, 35 миллионыншы подщипник дайындалған 2011

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

жылдың қуанышты оқиғаларының куəсі болды. Əсем безендірілген қымбат мұрағаттар, фотосуреттер арқылы өздерінің жалын жастығымен қауышқан ардагерлердің бір-бірін құттықтап жатуы жиналғандарды ұмытылмас əсерге бөледі. Бүгінгі ұрпақтың ерен істері ардагерлерді ризалық сезіміне бөлейді. Қала тіршілігін қамтамасыз етуші жетекші кəсіпорында темір жол көліктеріне қатысты подщипниктердің 22 түрі, сондай-ақ, өзге салаларда пайдаланылатын 35 түрлі өнім шығарылады. Зауыт өнімдері Қазақстанда ғана емес, одан тысқары жерлерде де жоғары сұранысқа ие. Кəсіпорын қызметін

басқарудың жаңа жүйелерін қолдану, өндірістік қуаттарды үнемі жаңғырту мен кадрлар құрамының біліктілігін арттыру кəсіпорынның тұрақты дамуын қамтамасыз етуде. Салтанатты шарада сөз сөйлеген қала əкімі Мұратбек Тақамбаев, «Степногор подщипник зауыты» АҚ басшысы, облыстық мəслихат депутаты Анатолий Томилов мұражай ұжым мүшелерін жаңа табысты белестерге бастауда жігер қуатын арттыратынын атап өтті. Шара соңы көркемөнерпаздар концерті мен спорттық жарыстарға ұласты. Ақмола облысы.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Ақпарат құралдарының заманға сай жаңа пішіндерге ауысуы еліміздің бас газетінің сайтынан да көрінеді. Қазір басылым газеттің электрондық нұсқасымен (www.egemen.kz) қатар, шұғыл материалдарды жедел орналастыруға мүмкіндік беретін egemennews.kz сайтымен толыға түсті. Бүгін «Егемен Қазақстанның» интернет-басылымынан мына хабарлармен таныса аласыздар:

Қазақстанда жасалған арглабинді əлем елдері қолданады. Он жетінші қабаттан құлап түсті. Италиядағы əлем чемпионатында 20 велосипед ұрланды. АҚШ-та 5 қазақстандыққа алаяқтық айыбы таңылды. Жер астынан қала салуға бола ма? Ақмола облысында адам ұрлаушылар қолға түсті. Атырауда жанкештілер дайындалған ба?

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №156 ek

Profile for Egemen

03102013  

0310201303102013

03102013  

0310201303102013

Profile for daulet
Advertisement