Issuu on Google+

Бїгінгі нґмірде: Ыќпалдастыќ – уаќыт талабы 2-3-беттер Ана тілініѕ ќўдіреті 6-бет Ќазаќстанда пирамида бар ма? 10-бет Жаќсылар мен жайсаѕдар жарасымы 14-бет

№107 (28331) 3 МАУСЫМ СЕЙСЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Жауапты ќызметінде табыс тіледі

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Украина Президенті лауазымына сайлануына байланысты Петр Порошенкоға құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Қазақстан Президенті сайлау нəтижелері өзекті əлеуметтікэкономикалық мəселелерді шешуге, ішкі саяси тұрақтылыққа қол жеткізіп, қоғамды біріктіруге бағытталған П.Порошенконың сайлауалды бағдарламасының

кеңінен қолдау тапқандығының айғағы екенін атап өткен. Нұрсұлтан Назарбаев П.Порошенконың жауапты қызметіне табыс, ал бауырлас украин халқына татулық, тұрақтылық жəне бақбереке тілеген.

Ќўттыќтау жеделхатын жолдады

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Джейкоб Зумаға Оңтүстік Африка Республикасының Президенті лауазымына қайта сайлануына байланысты құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Д.Зума басқаратын партияның сайлаудағы жеңісі заңдылық екенін атап өткен Қазақстан Президенті таяу уақыттарда ОАР əлеуметтікэкономикалық даму жолында бұдан да зор нəтижелерге жетіп, халықаралық аренада өз беделін нығайтатынына сенім білдірген. «Қазақстан Республикасы Оңтүстік Африка Республикасымен

арадағы байланыстарды əрі қарай тереңдетуге, екіжақты сауда-экономикалық жəне мəдени-гумани тарлық қатынастарды жаңа дең гей ге шығаруға мүдделі», – делінген жеделхатта. Соңында Нұрсұлтан Назарбаев Д.Зумаға мықты денсаулық, жауапты қызметінде табыс, ал достас ОАР халқына бақ-береке тілеген.

Кїн тəртібі ќаралєан отырыс

Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалық етуімен Се нат бюросының отырысы болды. Палата Төрағасы сена тор Сергей Плотниковты Аграрлық мəселелер, табиғатты пайдалану жəне ауылдық аумақтарды дамыту комитетінің төрағасы лауазымына сайлануымен құттықтады, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі.

Бюро отырысы барысында 5 маусымда болатын палатаның кезекті отырысының күн тəртібіне ұсыныстар енгізілді. Сенат бірінші оқылымда Əкімшілік құқық бұ зушылық туралы кодекс жобасын жəне кейбір заңнамалық актілерге əкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнама мəселелері бойынша ілеспе түзетулер жобасын қарастыруды жоспарлады. Қылмыстық кодекстің, Қылмыстықатқару кодексінің жобалары жəне «Қазақ стан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне қылмыстық заңнаманы жетілдіру мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы екінші оқылымда талқыланады.

Сенаттың комитеттері мен Аппаратқа Мəжілісте мақұлданған 2010 жылғы 9 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ресей Федерациясының Үкіметі арасындағы Қазақстан Республикасына мұнай жəне мұнай өнімдерін жеткізу саласындағы сауда-экономикалық ынты мақтастық туралы келісімге өзгерістер енгізу туралы хаттаманы ратификациялау туралы заң жобасы берілді. Осы заң жобасы бойынша бас комитет болып Экономикалық саясат, инновациялық даму жəне кəсіпкерлік комитеті белгіленді. Одан басқа, бюро қаулысымен Сенаттың 2014 жылға арналған негізгі іс-шаралар жоспарына өзгерістер енгізілді.

Маѕызды мəселелер шешімін табады

Кеше Премьер-Министрдің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаев бастаған Үкімет мүшелері Орталық коммуникациялар қызметінде баспасөз мəслихатын өткізді. Онда еліміздің əлеуметтік-экономикалық дамуының бірқатар мəселелері əңгіме болды. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Үкімет басшысының орынбасары Үкімет отырысында талқыланып, қаралған мəселелер жөнінде айтты. Онда еліміздің əлеуметтік-экономикалық дамуы тəптіштелгенін, Мемлекет басшысының тапсырмаларын орындау аясында Алматыда өңірлік қаржы орталығын құру жəне оның жұмыс істеуіне қатысты мəселелер зерделенгеніне тоқталды.

Сондай-ақ, 2014-2015 жылдарға арналған тұтынушылардың құқықтарын қорғау жүйесін жетілдіру бойынша кешенді жоспар жобасы қаралып, мақұлданғанын жариялады. Үкімет отырысында Өңірлік даму министрі Б.Жəмішев жер заңнамасын жетілдіру бойынша шаралар туралы, ал Ауыл шаруашылығы министрі А.Мамытбеков ветеринарлық қауіпсіздікті қамтамасыз ету туралы баяндама жасаған. (Соңы 4-бетте).

Кґѕіл айту жеделхатын жолдады Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Ұлттық ғылым академиясының академигі, көрнекті ғалым Болат Жұбановтың қайтыс болуына байланысты оның отбасы мен туыстарына көңіл айту жеделхатын жолдады. Нұрсұлтан Назарбаев Болат Жұбановтың өмірі абыройлы еңбектің үлгісі екенін атап көрсетті. Мемлекет басшысы академиктің еліміздегі химия ғылымының өзекті салаларының дамуына өлшеусіз үлес қосқанын атап өткен. Ол Химия ғылымдары институтына ұзақ жылдар бойы жемісті басшылық етті. Лайықты ізбасарлар тəрбиеледі. Сонымен қатар, іргелі зерттеулері үшін Мемлекеттік сыйлыққа жəне өзге де марапаттарға ие болды. Қазақстан Президенті ғалымның адамгершілік қасиеттері мен игілікті істері арқылы отандастарымыздың есінде қалатынын айтты. «Абзал азамат, ғибраты мол ғалым Болат Жұбановтың жарқын бейнесі халқымыздың жадында əрдайым сақталады», – делінген жеделхатта.

Ел тынысы: мың бір мысал

НЎРЛЫ СƏУЛЕ

Оралда жарыќ диодты шамдар ґндіріле бастады Жаңалыққа жаны құштар оралдық қос азамат жарық диодты технологиялар негізінде жарықтандырғыш құралдар өндірісі жобасын жасақтады. Алдымен «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ-тың облыстағы филиалында кəсіпкерліктің негіздері курсында тегін оқып, сертификат алған. Сөйтіп, олар өткен жылы инновациялық грантқа тапсырыс беріп, өңірлік инновациялық грант жөніндегі комиссияның оң шешімін алды. Одан кейін облыс əкімінің орынбасары Марат Кəрімовтің төрағалығымен өткен аймақтық үйлестіру кеңесінің отырысында да тың жоба қолдауға ие болды. – Жобаны іске асыру мақсатында екі құрылтайшы ретінде Алексей Смирнов екеуміздің əрқайсысымыз үш миллион теңгеден, алты миллион теңге мемлекеттік қайтарымсыз грант алдық. Кəсіпорын құрып, өткен жылдың 17 мамырында тіркеуден өткіздік. Қағазбастылық болған жоқ, əрі кеткенде бір жарым ай шамасында грант қолымызға тиді. Елімізде энергияны үнемдеу жөніндегі заңның жəне соған орай Үкіметтің тиісті қаулыларының қабылдануы жарық диодты жарықтандырғыштар өндірісінің өзектілігіне көзімізді жеткізгендей болды. Мамандығымыз экономист болғанымен, бұл мəселе бізді бұрыннан қызықтыратын. Сондықтан Алексей Смирнов екеуміз осындай өндірісті жолға қоюға бел шеше кірістік, – деді «Alpha lucem» ЖШС-ның дирек торы Арман Сағитов бізбен əңгімесінде. Арман Айдынғалиұлының айтуынша, өндірісті нөлден бастаудың өз қиындықтары бар. Өнімді ресейлік ГОСТ-Р 54 250-2011 техникалық шарттары бойынша шығару үшін Астанаға барып, төрт министрліктің қарауынан тиісті құжаттары өткізіліп, ресімделді. Содан соң мемлекеттік есепке алу тіркеліміне енгізу жұмыстарымен шұғылданған. Мемлекеттің тегін гранты бизнес-жобаға сəйкес

ресейлік зауыттардан станоктар мен құрал-жабдық сатып алуға жұмсалды. Орын жалға алынып, оны цех қылып жөндеген. Сөйтіп, кəсіпорын жарық диодты шамдар өндіруді биылғы наурыз айында бастады. Қазір шағын цехта екі адам еңбек етеді. Жарық диодты шамдарды тапсырыс бойынша шығаруға кіріскен. Өнім өндіруге жарық диодтары, алюминий линейкалар Ресейден алынуда. Шамның сыртқы қорабына қаңылтыр шикізатын «АрселорМиттал» компаниясынан алуға келісім жасалған. Бүгінде жарық диод қолданысқа кеңінен енуде. Жарық диод дегеніміз – электр тогын өткізген кезде белгілі бір түсті сəулені шығаратын жартылай өткізгіш аспап. Мектепте физика пəнінен естеріңізде қалған шығар, анод, катод дегендер, соның көмегімен жарықтандырылады. Жарық диод əдеттегі жарық көздеріне ұқсамайды. Өйткені, онда газ бен

қыздыру жібі болмайды. Оның сынғыш шыны сауыты жəне жылжып кету қаупіне ие бөлшектері де жоқ. Жарық диодтарының бірегей сипаттамаларының арқасында жарық диодтарды қолдану мүмкіндігі іс жүзінде шексіз. Жарық диодтар жалпы жарықтандырудың түрлі жүйелерінде кеңінен пайдаланылады. Бұл өзі – келешектің аспабы, тұрғын үйлерді, өндіріс орындарын, көшелерді жарықтандырушы аспапқа айналады, деді Арман Сағитов. Оның айтуынша, жарық

Визасыз режім туралы келісім жасалды Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов Аргентина Сыртқы істер министрі Эктор Тимерманмен оның Қазақстанға ресми сапары аясында кездесті. Бұл Латын Америкасы мемлекеті сыртқы саясат ведомствосы басшысының Қазақ еліне алғашқы сапары болып табылады, деп хабарлады ҚР СІМ-інің баспасөз қызметі. Сұхбаттасушылар экономика, сауда, инвестиция, туризм саласындағы Қазақстан-Аргентина ынтымақтастығы мəселелері мен халықаралық күн тəртібіндегі өзекті мəселелерді талқылады. «Біздің елдеріміз арасындағы ұқсастықтар өте көп, біздің көзқарастарымыз бен адамзат алдында тұрған тұрақты даму мен экология, ядролық қауіпсіздік пен көпполярлы əлемді нығайту мəселелеріндегі қауіп-қатерлерді шешу тəсілдеріміз өте ұқсас», деп атап өтті Е.Ыдырысов. «Біз Аргентинаның осы жылдың екінші жартысында өкілетті бизнес-делегациясын Қазақстанға бағыттауды жоспарлап отырғанын�� қуаныштымыз. Біз аргентиналық бизнесмендерге өз тарапымыздан олардың қазақстандық əріптестерімен ынтымақтастықтарын бастай алатындай мазмұнды бағдарлама дайындамақпыз», деп атап өтті ҚР СІМ-інің басшысы. Ол, сонымен қатар, сауда-экономикалық

ынтымақтастық жөнінде екіжақты комиссия құру жоспары мен Аргентина тарапының Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіру мəселесіне қолдау көрсету туралы келіссөздердің жалғасып жатқанына назар аударды. Екі елдің сыртқы саясат ведомстволарының басшылары, сондай-ақ, халықаралық ұйымдар шеңберіндегі ынтымақтастықты талқыға салды. «Біз елдеріміздің БҰҰ-ның түрлі құрылымдарына үміткерлікті өзара қолдап отыратынымызға қуаныштымыз жəне мен өзімнің əріптесіме Аргентинаның 2017-2018 жылдарға БҰҰ ҚК тұрақты емес мүшелігіне Қазақстан кандидатурасын қолдағаны үшін ерекше алғысымды білдіремін. Аргентинаның қолдауы біз үшін өте құнды жəне біз болашақта БҰҰ ҚК құрамында бола отырып, ортақ мүдделерімізді қорғауға ниеттіміз», деп мəлімдеді Е.Ыдырысов. (Соңы 4-бетте).

Алматы ґѕірлік ќаржы орталыєына айналады Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде Ұлттық банк төрағасы Қайрат Келімбетов баспасөз мəслихатын өткізді. Онда Алматыда өңірлік қаржы орталығын құру жəне оның жұмыс істеу мəселелері туралы айтылды. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Бұйыртса, 2020 жылға дейін Алматы қаласындағы қар жы орталығын дамыту

тұжырымдамасы биылғы жылдың соңына дейін қабылданбақ екен. Ол жөнінде брифингте Ұлттық банк төрағасы айтты. «Алматыда қаржы орталығын құру бастамасы, осы уақытқа

дейін тиістi деңгейде дамытылған жоқ болатын. Десем де, Мемлекет басшысының тапсырмасымен бүгін Үкiмет Ұлттық банкпен бiрге бұл бағытта бiрқатар нақты шешiмдердi кең талқылап, қабылдады. Нəтижесінде, қаржы орталығының 2020 жылға дейiнгi даму тұжырымдамасы толығымен қайта қаралады. Енді бұл құжат ағымдағы жылдың желтоқсан айына дейiн қабыл данатын болады», дедi Қ.Келiмбетов. (Соңы 4-бетте).

диодты шамдарды пайдалану мерзімінің ұзақтығы 60 мың сағатқа дейін жетеді. Ондай шамдар экологиялық жағынан қауіпсіз. Сондай-ақ, олар бөлменің ауасын өзге шамдар секілді шапшаң ысытып жібермейді. Өйткені, электр қуатының 90-95 пайызы жарықтандыруға жұмсалады. Адамның денсаулығына да зияны жоқ. Əдеттегі қуат үнемдегіш шамдардағыдай құрамында сынап болмайтындықтан, арнайы қабылдау орындарына тапсырамын деп əуре болмайсыз. Көздің

АҚПАРАТТАР аєыны ● Биылғы жылдың 5 айында «Жұмыспен қамту» бағдарламасы бойынша 40 мыңнан астам азамат жұмысқа орналасты. Бұл туралы кеше мəлімдеген Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрі Тамара Дүйсенова жыл соңына дейін өзін өзі жұмыспен қамтыған, жұмыссыздар мен аз қамтамасыз етілген адамдар қатары 154 мыңға жететінін айтты. ● Павлодарда биыл аймақтық технопарк ашылатын болды. Облыс əкімінің бірінші орынбасары Дүйсенбай Тұрғановтың айтуынша, қазіргі таңда жергілікті жоғары оқу орындары мен өнертапқыштар əртүрлі салаларда 200-ге жуық ғылымизерттеу жұмыстарын жүргізуде. Ал жаңа орталық қызметі жеке-жеке ғылыми идеялар мен əзірлемелерді шоғырландыруға, ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге жəне заманауи инновациялық технологияларды енгізуге бағытталады. ● Оңтүстік Қазақстанда студентжастар Еуразиялық одақ туралы ойларын ортаға салды. Облыстық мемлекеттік педагогикалық институтта өткен бұл жиында аймақ басшысы Асқар Мырзахметов жас толқынның көптеген сұрақтарына жауап бере келіп, оларды бұқаралық мəдениетті көтеру, жоғары адамгершілік қасиеттерді қа лыптастыру сияқты бүкіл қоғам болып атқаратын шараларға белсене атсалысуға шақырды. ● Қазақстандағы алғашқы АЭС Курчатов қаласында салынады. Ұлттық ядролық орталық таратқан ақпаратта бұл стансаның еліміз шығыс өңірінде бой көтеруіне онда

көру қабілетіне де залалсыз. Тағы бір басты ерекшелігі, жарық диодты аспаптар энергияны аз тұтынады жəне олардың түрлері мен пайдалану жағдайларына қарай электр қуатын тұтыну шығынын 43-92 пайызға азайтады. – Нарықтағы сатылып жатқан Қытайда жасалатын өндіріс тік шамдарды сапасыз деуге келмес. Бірақ олардың бөлшектерін алатын болсақ, сапасына кепілдік ету, яғни өнімді кері қайтару жағы қиын. Өнім өн діруге қажетті құрылымдық бөлшектерді Ресейден алғанымыз тиімді. Диодты шамдар – жоғары технологиялық күр делі үрдістерден тұратын өнім. Негізі жарық диодты жарықтандырғыштар құрылыс шығынын электр қуатымен қамтамасыз етуді жобалау барысында-ақ азайтады. Өйткені, мұндай жарықтандырғышты пайдаланатын болсақ, үйге, офиске, өзге де құрылыс нысанына берілетін қуат төмен болуы қажет. Сондықтан, облыстағы жобалау институттарына өз ұсыныстарымызды білдірудеміз, – деді компания құрылтайшыларының бірі Алексей Смирнов. Кəсіпорында жарық диодты шам дардың үш түрі өндіріліп, сатылымға шығарылуда. Енді көшені жарықтандыратын жəне өндірістік орындарға арналған жарық диодты желілер шығару жобасы қолға алынуда. Желаев астық өнімдері комбинаты, қаладағы бірқатар сауда орындары оралдық диодтық шамдармен қамтамасыз етілген. Компания қазақстандық сертификат алған. Енді тендерге қатысып, бақ сынамақ. Тендерлерде айы оңынан туып жатса алдағы уақытта өндірісті кеңейтіп, жаңа жұмыс орындарын ашу жоспарланып отыр. Гүлбаршын ƏЖІГЕРЕЕВА, журналист. Батыс Қазақстан облысы.

қуат көздеріне деген сұраныстың жылдан жылға артып келе жатқаны негізгі себеп болды. ● Қызылордада «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы аясында құны 1 млрд. 715 млн. теңгені құрайтын 13 жоба жүзеге асырылуда. Қала əкімі Нұрлыбек Нəлібаев облыс орталығында жыл басынан бері кəсіпкерлер қатары 300-ден аса субъектімен толығып, олардың 26309-ды құрағанын айтып отыр. ● Алматыда 2 мыңнан аса бүлдіршін балабақшамен қамтылады. Жалпы, биыл мұнда 18 мемлекеттік балабақшаның құрылысы жоспарланған. Олардың 16-сы жыл ішінде беріледі. Қалалық білім басқармасының басшысы Рахат Шимашева қалған 640 орындық 2 балабақшаның 2015 жылдың еншісінде тұрғанын жеткізді. ● Кеше «Астана-Шымкент» бағытындағы жаңа жолаушылар пойызы жолға шықты. Құрам «Тальго» жүрдек вагондарынан жасақталған. Онда 22 вагон бар. Болат жолдың көлігі Астанадан Шымкентке дейін 15 сағат 35 минутта жетсе, қайтар жолды 16 сағат 01 минутта көктей өтеді. ● Қостанай облысының 356 оқушысы жазғы демалыстарын мектеп орман шаруашылықтарында өткізеді. Облыстық білім беру басқармасының бастығы Ү.Төртқараеваның айтуына қарағанда, олар осы мезгілде еңбек жəне экологиялық тəрбие алады, орман алаптарын тазалау, туған өлкенің табиғатын зерттеу жұмысымен айналысады. «ҚазАқпарат», BNews.kz, Аltaynews.kz, Alau.kz, Egemen.kz хабарлары бойынша дайындалды.


2

www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

ЫҚПАЛДАСТЫҚ –

Оқиғаға орайлас ой

Дəуірлік мəні бар оќиєа Серік ПІРƏЛИЕВ, Абай атындағы ҚазҰПУ ректоры, Ұлттық ғылым академиясының корреспондентмүшесі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор.

Алмағайып заманда алға бастар жол іздеген талай-талай алпауыт елдердің тығырыққа тіреліп отырғаны – шындық. Дүниежүзілік экономикалық дағдарыс, халықаралық саясаттағы шиеленіс, рухани-мəдени дамудағы іркіліс көптеген халықтарды, олардың саясаткерлерін алаңдатады. Осындай қысталаң сəтте тың жол іздеу үдерісі еуразиялық кеңістікте де əлдеқашан басталған болатын. Өйткені, мынау жаһандану заманында мүдделері ұқсас, халықтары етене таныс, геосаяси жағдайлары жақын мемлекеттердің уақыт сынына бірлесіп қана төтеп бере алатындығын ойы алғыр, көреген саясаткерлер түсіне бастаған еді. Бірақ, осы ойды жүзеге асыратын нақты бағытты Қазақстан мемлекетінің кемеңгер басшысы Н.Ə.Назарбаевтың бірінші болып нұсқағаны – тарихи шындық. Тоқсаныншы жылдарыақ біздің Елбасымыз бұл идеяны М.В.Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университетінде оқыған дəрісінде жалпақ жұртқа жария қылған. Соны лепке, ойға қонар оралымды ұсынысқа мемлекет басшылары, əр елдің саясаткерлері елең еткенімен, бұл бағытта елеулі істер қолға алына қоймады. Əркім өз халқының қамын, өз елінің ғана ертеңін ойлаудан аса алмады. Н.Ə.Назарбаевтың еуразиялық елдердің ортақ мүддесін ойлап, ортаға салған ойтүрткісін жете бағаламай келді. Сөйтіп, арада жылдар озды. Уақыт өткен сайын

Қазақстан Президентінің кемел ойынан шыққан көреген идеясының дұрыстығы айқындала түсті. Енді, міне, Президентіміз Н.Ə.Назарбаевтың бастамасымен осы бір елдер арасын жақындатар, береке, бірлікке шақырар, ұжымдасып, ұлы мақсатқа ұмтылдырар құнды құжатқа Қазақстанның бас қаласында қол қойылды. Демек, Елбасымыздың сарабдал саясаты, саңлақ ойы салтанат құрды. Қайырлы болғай! Еуразиялық интеграциялық үдерістерді кеңейтуді көздейтін, барлық мемлекеттердің мүдделері ескерілген Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың біздің егеменді елімізге де берері мол екеніне кəміл сенеміз. Ең алдымен, бұл құжат аясында атқарылар істердің еліміздің ертеңі – жастарға тікелей қатысы бар деп ойлаймын. Бастысы – қайратты, қарымы мол жастар үшін жұмыс орындары көбейеді, жас мамандардың да сүйікті ісімен айналысуына мүмкіндік молаяды. Білім алу кеңістігі кеңиді. Талапты жастар Еуразиялық одаққа мүше елдердің кез келген қаласында еркін жүріп, тұрып, білім ала алады, ғылыми жұмыспен айналысуларына кең жол ашылады. Көршілес елдердің, олар арқылы басқа жұрттардың да рухани құндылықтарын, ғылыми жетістіктерін, мəдениеті мен əдебиетін, өнерін жетік білуге зор мүмкіндіктер алады. Менің ойымша, Еуразиялық экономикалық одақ құру туралы шартқа қол қойылуы – жарқын болашақтың кілтін қолға алу. Енді осы игілікті дұрыс пайдаланып, əркім өз саласында аянбай еңбек етуі тиіс. АЛМАТЫ.

Ел ќуаты артады Лəззат НҰРДƏУЛЕТОВА,

№17 мектептің құқық жəне қоғамтану пəнінің мұғалімі.

Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың осыдан 20 жыл бұрын айтқан идеясы сан кедергіден өтіп күні кеше Ас танада Қазақстан, Ресей, Беларусь мемлекеттері пре зи денттерінің Еуразиялық одақ құруға қол қою рəсімімен жүзеге асты. Бұл біз үшін ғана емес Еуразиялық экономикалық одаққа мүше болған үш елде тұратын миллиондаған халық үшін үлкен қуаныш. Мұны ел экономикасын өркендетуге ашылған жарқын жол деп түсінген дұрыс. Онда еш саясатсыз таза экономикалық қа рым-қатынас болады. Сондықтан, бүгінгі қоғамның қозғаушы күшінің бірі бизнесмендер əлемдік рынокқа ашылған

Еуразиялыќ экономикалыќ одаќ – теѕ ќўќылы тəуелсіз мемлекеттердіѕ бірлестігі Əли КӨМЕКБАЕВ,

Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасының орынбасары.

Қазіргі заманғы əлемдік экономикада жаһандану мен ықпалдасу үлкен маңызға ие. Ықпалдасу үдерістері тауарлардың халықаралық қозғалысының өсуі мен оларды өндіру факторларының заңды нəтижесі болды. Ортақ мүдделер жəне міндеттермен біріктірілген мемлекеттер шынайы бəсекелес басымдықтарды иелене отырып, ғаламдық экономикада табысты əрекет етуде. 1994 жылы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ұсынған еуразиялық ықпалдасу стратегиясы өңірлік ықпалдасудың əлемдік мысалдарына негізделді. Осы жоба негізінде – Еуроодақ моделі, яғни еркін сауда аймағынан Кеден одағына, сосын – ортақ нарыққа, ең соңында – бірыңғай экономикалық одаққа кезеңкезеңмен жылжу. Еуразиялық экономикалық одақты құру идеясы – тең құқылы тəуелсіз мемлекеттер одағы болады. Онда əрбір қатысушы елдің мүдделері іске асырылып, барлық жиынтық əлеуеті пайдаланылады. Сонымен қатар, бірігу негізінде экономикалық өзара байланыс қарқын алады. Біздің бірлесудің объективті басымдығы – тілдік ортақтық, ұқсас дүниетанымдық жəне өмірлік стандарттар, өзара іс-қимылдың қалыптасқан өндірістік моделдері болып табылады. Бұл ретте негізін құраушы міндеттерге біздің азаматтардың мүдделері, елдер арасындағы дəстүрлі байланыстарды қолдау мен күшейту жатады. Бүгінгі күні ТМД елдері арасында əртүрлі ықпалдасу форматтары дамуда: Еуразиялық экономикалық қауымдастығы, Кеден одағы, Біртұтас экономикалық кеңістік жəне басқалар. Олар

əріптестік үшін кең тұғырнама жасауда. 2000 жылдың 10 қазанында Белоруссия, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей мен Тəжікстан президенттері Еуразиялық экономикалық қоғамдастық құру туралы шартқа қол қойған болатын. Еуразиялық экономикалық қауымдастығы Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістік қалыптасу үдерісін тиімді ілгерілету үшін құрылды. Еуразиялық ықпалдасуды тереңдетуге көмектесетін маңызды элемент Еуразиялық экономикалық комиссия құру болып табылады. 2011 жылдың 18 қарашасында Беларусь Республикасы, Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасында тиісті шартқа қол қойылды. Комиссия 2012 жылдың 1 ақпанында жұмысқа кірісті. Ол Кеден одағының жəне Біртұтас экономикалық кеңістіктің тұрақты жұмыс істейтін

реттеуші органы болып табылады. Комиссияның негізгі міндеті – Кеден одағы мен БЭК жұмыс істеу мен даму шарттарын қамтамасыз ету, ықпалдасуды одан əрі дамыту үшін ұсыныстар əзірлеу. Комиссияның құзырына кедендік-тарифтік жəне техникалық реттеу, үшінші елдерге қатысты сауда режімдерін белгілеу, бəсекелес, макроэкономикалық жəне энергетикалық саясат пен басқа да мəселелер жатқызылған. Комиссия шеңберінде шешімдер қабылдау тетігі Кеден одағының қандай да бір қатысушы мемлекетінің басым болуына жол бермейтінін атап өту маңызды. Бұған жалпы басшылық жасайтын Комиссия Кеңесіне əрбір тараптан үкімет басшыларының орынбасарлары кіреді. Комиссия Кеңесіне консенсус арқылы шешім қабылдайды. Кеңестің құзырына Кеден одағының жəне Біртұтас экономикалық кеңістікте ықпалдасу процестерін жалпы реттеу кіреді. Комиссияның атқарушы органы – Алқаға «үштік» мемлекеттерден үш өкіл кіреді. Комиссия алқасы Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес пен Комиссия Кеңесінің шешімдерін орындайды. Кеден одағының жəне Біртұтас экономикалық кеңістік шеңберінде ықпалдасу саласында ұсыныстар əзірлеуді жүзеге асырады. Мұндай қызмет функционалдық бағыттар бойынша құрылады, оған Алқа мүшелері (министрлер) жетекшілік етеді. Алқа мүшелері мен Комиссия департаменттері өзінің қызмет бағыттары шеңберінде уəкілетті ұлттық органдармен өзара ісқимыл жасайды. Қазіргі уақытта Комиссия құрылымында 23 департамент жұмыс істейді. Олар Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің, Комиссия Кеңесінің жəне Комиссия Алқасының қызметін қамтамасыз етеді. 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап

жолды тиімді пайдаланар деп үміт артамыз. Тек заңнама шеңберінде адал да таза еңбек мұратқа жеткізетінін есте ұстаған лəзім. Осынау игілікті теледидардан көріп отырып бір байқағаным, аталған үш ел басшылары көңілді болды. Жарқын жүздерінен ел үшін атқарылған жақсылықтың нышаны білініп тұрды. Тəубе! Өркениет жолында дамыған елдердегідей біздің елде де табыс көзі үсті-үстіне ашылса – халқымыз бай да қуатты тұратыны хақ. Елде баршылық мол болса құба-құп. Сондықтан ешқандай күдіксіз Елбасына артқан сенімімізді бұрынғыдан да арттырып Елбасымызға ілесе білсек нұр үстіне нұр. ТАЛДЫҚОРҒАН.

Їйлесімділік ќашанда жаќсылыќќа бастайды Борис КАМЫНИН, «Ақтөберентген» АҚ стратегиялық даму жөніндегі директоры.

Біздің кəсіпорын бұ рыннан да тəуелсіз мемлекеттерге өнімдерін өткізіп жүрген өн діріс орны еді. Біз Кеңес Одағы кезін де өнім дерімізді Еуропа елдеріне дейін шыға рып жүрдік. Одақтас республикалардың экономикалық байланысы үзілгеннен кейін бірқатар өндіріс орындарының тұралап қалға ны шындық. Кешегі Беларусь, Ресей, Қазақстан арасындағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа қол қою үлкен маңызды оқиға. Экономикалық күрделі уақытта өзінің төте жолын тапқан Қазақстан бейбітсүйгіш үрдісін жалғастырды. Бірігудің, бірлесудің қашанда ілгері күнге апаратынын Ресей, Беларусь, Қазақстан басшыларының кездесуі дəлелдей түсті. Біздің рентген зауытының өнімі қашанда сұранысқа ие. Біз соңғы кездері медициналық кешендерді рентген аппараттарымен

қамтамасыз етуге көштік. Еура зия лық одақтың келі сім дері өндірісті жаңа мүмкіндіктерге бастай ды. Бүкіл еліміз бойынша бірден-бір рентген аппаратын шығаратын кəсіпорын ретін де біз экспорттық мүм гіндігімізді пайдалана аламыз. Кəсіпорын жұмысшылары Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа қол қойылуын шын ниетімен қолдайды жəне біздің ықпалдас тығымыздың тиімділігін аңғарады. «Ақтөберентген» зауыты өнімдерін Еуропаға, қала берді Ресейге шығарады. Біз сонымен мақтана аламыз. Біздің кəсіпорында тұңғыш рет он алты қималы томограф шығарылды. Біздің зауыттан шыққан жылжымалы медициналық кешен көршілес елдерімізге де жіберіледі. Еуразиялық одақ шартына қол қойылғаннан кейін «Ақтөберентген» зауытының бойына да қан жүгіретініне сенемін. АҚТӨБЕ.

Дамуєа бастар алєышарт «Нұр Отан» партиясы Маңғыстау облыстық филиалында Демократиялық күштердің «Қазақстан-2050» жалпыұлттық коалициясы Маңғыстау облыстық ұйымының «Еуразиялық экономикалық одақ – ХХІ ғасыр сын-тегеуріндеріне жауап» тақырыбындағы отырысы өтті. Маңызды одақтың тиімді тұстары талқыланған жиынға облыс аумағында жұмыс жасайтын саяси партиялардың, бірқатар үкіметтік емес ұйымдардың, облыстық кəсіподақтар федерациясының басшылары мен облыстық ардагерлер кеңесі, діни бірлестіктер, БАҚ өкілдері қатысты.

Отырыс мақсаты – Демократиялық күштердің «Қазақстан-2050» жалпыұлттық коалициясы мүшелерінің Беларусь, Қазақстан жəне Ресей мемлекеттері арасындағы Еуразиялық экономикалық одақ құру туралы шартқа қол қойылуына байланысты бұл құжаттың маңызын, өңірдің экономикалық дамуына тигізетін оң ықпалын, ел өмірі үшін тиімділігін жұртшылыққа түсіндіру, еңбек ұжымдарымен

кездесулер өткізіп, кеңінен насихаттау. Отырысты коали ция облыстық ұйымының төрайымы, «Нұр Отан» партиясы Маңғыстау облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары Х.Нұрғалиева жүргізіп, «Еуразиялық экономикалық одақ – дамудың даңғыл жолы» тақырыбында баяндама жасады. Өткен жылы Маңғыстау облысының Ресей жəне Беларусь мемлекеттерімен тауар айналым

113 пайызды құраған. Ресеймен тауар айналым 14 пайызға артып, сауда-саттық 207 миллион долларға жеткен. Өңірде 122 бірлескен кəсіпорын жұмыс жасаса, оның 97 пайызы ресейліктермен тығыз қарым-қатынаста. Соңғы үш жылда облыста 2 мыңнан астам ресейлік, 80-ге жуық Беларусь азаматы еңбек етеді. Отырыста осындай соңғы деректермен қатар, экономикалық интеграцияға тың серпін беретін жаңа ұйымның құрылуы, осы Еуразиялық экономикалық одақтың маңызын жұртшылыққа түсіндіру тетіктері талқыға түсті. Жиында сөз алған «Ақ жол» партиясы облыстық филиалының өкілі А. Аязбаев, «Азаматтық альянс» заңды тұлғалар қоғамдық бірлестігінің төрайымы Ж.Махамбетова, Қазақстан Коммунистік халықтық партиясы облыстық филиалының бірінші хатшысы

Комиссияның штат саны 1071 адамды құрайды. Əрбір тараптың сол немесе өзге мəселе бойынша өз пікірі болады. Қазақстандық тарап өз ұстанымдарын белсенді қорғауға құқылы. Біз Ресей мен Беларусь тараптарының тізгінінде жүрмейтінімізді сеніммен айтуға болады. Үш жақты талқылау барысында өзекті мəселелердің бірі – Еуразиялық экономикалық комиссиядағы кадрлар мəселесі болды. Келіссөздердің қорытындылары бойынша Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың жобасында тараптар азаматтарының үлесін Одақ тараптарын пропорционал қаржыландыру арқылы айқындайтыны жөнінде ереже бекітілді. Елдің Одақ бюджетіне қаншалықты көп салымына қарай, Комиссияда оның азаматтарының саны көп болады. Комиссия департаменттерінің директорлары мен олардың орынбасарлары бойынша ұзақ пікірталастар болды. Ақыр аяғында, үш тараптардың арасында уағдаластыққа қол жетті. Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартта лауазымды тұлғалар бойынша əрбір тарап тең дəрежеде болу нормасы бекітілді. Бұл лауазымдарда əртүрлі мемлекеттердің азаматтары, яғни егер департамент директоры қазақстандық болса, оның екі орынбасары Ресей мен Беларусь жағынан болады. Бұл лауазымдарға кандидатураларды əрбір тарап Комиссия Кеңесінің өз мүшелері арқылы ұсынады. Кандидаттарды іріктеу кезінде алқасы мүшелерінен тұратын конкурстық комиссия құрылады. Конкурс қорытындысы бойынша директор немесе оның орынбасарының кандидатурасын Алқа төрағасы бекітпеген болса, онда соңғы шешімді Комиссия Кеңесі қабылдайды. Комиссияның қызметкерлері халықаралық мəртебеге ие. Бізде мемлекеттік қызметке «күмəнді» болған азаматтарға жол берілмейді. Мемлекеттік қызметшілер мерзімді аттестациядан өтеді. Осыған байланысты, қазақстандық тараптың ұсынысы бойынша Одақ туралы шарттың жобасына үміткерлерге қосымша талаптар қою, аттестациядан өткізу жөнінде сұрақтар енгізілді. Бұл үміткерлердің соттылығы, қос азаматтығы, т.б. болуының тексеруге заңдылық мүмкіндігін береді. Комиссияның Кеңесіне комиссияның қызметкерлерін жұмыстан босатудың негіздерін белгілеуге құқық берілген. Бұл тараптың қаржыландыру үлесін қысқартуда, сондай-ақ аттестацияда теріс нəтиже анықталса, қызметкерлерді лауазымдарынан босатуды да реттейді. Комиссияға жұмысқа қабылдау конкурстық негізде жүзеге асырылады.Қазақстанның, Ресейдің жəне Белоруссияның азаматтары іріктеуге қатысуға құқығы бар. Есік барлығына ашық. Осы сəтті пайдаланып, Комиссияның аппаратында жұмыс істеуге үміт білдірген біздің отандастарымыздың назарына саламын. Конкурсқа қатысу үшін құжатты Комиссияға жолдай беруге болады. Іріктеу бойынша, соның ішінде конкурс жүргізу қағидалары, үміткерлерге қойылатын талаптар, бос орындар жөніндегі жарияланымдар туралы барлық ақпарат Комиссияның сайтында орналасқанын (www.eurasiancommission.org) айту парыз.

Р.Алдоңғарова, облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы А.Ғұмаров, «Бірлік» партиясы облыстық филиалының өкілі И.Берниязов, облыстық «Бекет ата» мешітінің бас имамы С.Сейітбекұлы, «Благовещенский приход Уральской епархий» шіркеуінің басшысы И. Выриков, «Боевое братство» ауған соғысы ардагерлері ұйымының төрағасы Н.Қаражанов, оралмандардың «Туған ел» қоғамдық бірлестігінің төрағасы Е.Кемаладинұлы, «Ауыл» социал-демократиялық партиясы МОФ төрағасы Қ.Жеткізген Еуразиялық экономикалық одақтың еліміздің тəуелсіздігіне нұқсан келтірмей, экономикалық сипатта құрылғандығын жəне сол бағытта жүзеге асатындығын айтып, оның жұмысынан маңызды жетістіктер күтетінін ортаға салды. – Бұл – еліміздің əл-ауқатын арттыруға, экономикасын,

мəдениетін көтеруге немесе аймағымызда, Қазақстанда жаңадан ашылатын өндіріс орындары санын көбейтуге оң ықпал ететін шарт. Отырыста талқыланған баяндама негізінде демократиялық күштер жалпыұлттық коалициясының шешімі қабылданды. Коалиция мүшелерінің қазіргі таңдағы басты міндеті – Қазақстанның Тəуелсіздігін нықтай түсумен қатар, экономикалық əлеуетін одан əрі арттыратынын жұртшылыққа кеңінен түсіндіру, – деді «Ауыл» социал-демократиялық партиясы МОФ төрағасы Қ.Жеткізген. Жиын соңында жетекші партия бастап, барлық ұйымдар мен мекемелер қостап, облыстың түкпір-түкпірінде халық арасында түсіндіру, насихаттау жұмыстарын жүргізу үшін арнайы жоспар жасалатын болды. Райхан РАХМЕТОВА, «Нұр Отан» партиясы облыстық филиалының баспасөз хатшысы. АҚТАУ.


3

www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

УАҚЫТ ТАЛАБЫ Еркіндік ќаєидатына негізделген одаќ Оңалбай АЯШЕВ,

Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры, педагогика ғылымдарының докторы, профессор.

Көршілердегі құбылмалы жағдай Қазақстан халқына ой салды, мемлекеттік мүдде тұрғысынан басын біріктірді. Дəл қазіргі таңда бір-бірімізбен сұхбаттасқанда əрбір айтылған пікірге абай болу қажеттігін ұғынудамыз. Сыпайылық сақтап, сабырлы болуға ұмтылудамыз. Қазақстандықтар бұрын халықтар достығын «осылай болуы тиіс» деп қабылдаса, қазір осы тыныштық пен татулықтың қадірін жете түсінді. Неге десеңіз, бəріміз Отанымызда тұрақтылық пен бейбітшілік орнағанын қалаймыз. Қазақ елі – құшағын жақынға да, жатқа да айқара ашқан ақжарма ақкөңіл, ақеділ меймандос, жұт жылдарында аузындағы жарты нанын жанындағысына жұлып берген жанашыр жұрт мекен еткен айрықша алып мемлекет. Асын ғана емес, басындағы бағымен де бөлісуге дайын тұратын, тапқаным тойға шашылсын деп тарылуды білмейтін жаны да, қолы да жомарт ұлы ұлт. Осы кең пейілі мен көрегендігінің, көнеден келе жатқан өнегелілігінің арқасында 140-тан астам ұлт өкілдерін сайын даласының сала-саласына сиыстырып, бір атаның баласындай ертеден бейбіт өмір сүріп келеді. Бүгінін ғана емес, келер ұрпағының сан мың жылдық ғұмырын ойлап, болашақпен өмір сүретін ұлтымыз өткен ғасырдың аяғында дүниені дүр сілкіндірген бастама көтерді. Ол – егемендікті сақтай отырып, экономикалық мақсатта бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарып, жаһандық дағдарысқа қарсы күресу. Еуразиялық экономикалық одақ аясында сауда, валюта жəне макроэкономикалық саясатты бірыңғай жүйеге келтіріп, тауар жəне қызмет түрлері нарығын, мемлекеттік сатып алу, көлік пен энергетика сияқты басқа да көптеген салаларды біріктіруді ұсынып отырған бұл идея авторы – Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев. Ғылыми-саяси ортаның талай тарланы мен саңлақтары білім алған білім күмбезінде осыдан 20 жыл бұрын оқылған алғашқы дəрісінде айтылған бұл идея елімізде тыңғылықты талданып, оқырманнан өз бағасын алған. Қазіргі таңда бұқаралық ақпарат құралдарында, əлемдік аренада брендке айналған Елбасының сəуір айының соңында М.В.Ломоносов атындағы Мəскеу мем лекеттік университетінде оқыған «Еуразиялық одақ идеясынан – еуразиялық интеграцияның жаңа перспективаларына» атты дəрісін маңызды тарихи оқиға деп танимын. Еуразия экономикалық одағын құру – Қазақстан, Беларусь жəне Ресей арасында 2010 жылы орна ған Кеден одағын іске асырудың келесі сатысы. Мұны қазақстандықтар жақсы түсінеді. Еуразия тұжырымдамасы біздің еліміздің азаматтарының бəріне бірдей жақын жəне ұғынықты ақиқатқа негізделгенін де білеміз. «Ортақ тарих, өзара экономикалық тартылыс, мəдениеттің өзара тығыз байланысы жəне адамдар ұмтылысының жақындығы біздің халықтарымызға көптарапты мемлекетаралық байланыстардың жаңа сипатын қалыптастыруға мүмкіндік беретінін» ұғынамыз. Олай дейтін себебіміз, Мемлекет басшысы Еуразиялық одақ тек еріктілік, тең құқылық, өзара тиімді жəне оған мүше əрбір елдің прагматикалық мүдделерін ес керетін қағидаттар негізінде ғана мүмкін екендігін талмай айтып, осы қағидасынан танбай келеді. Елбасының бұл жаңашыл бастамасы қазіргі еуразиялық интеграция деп аталатын жаңа тарихи үдерістің бас тапқы нүктесіне айналып үлгергені де ақиқат. Бірлестіктің мақса ты мемлекеттеріміздің бəсекеге қабілеттілігін арттыра отырып, экономикалық бөлік шегінен шықпайтын тек қана экономикалық интеграция екендігін Нұрсұлтан Əбішұлы осыдан жиырма жыл бұрын да қадай айтқан болатын. Кешегі дəрісінде де КСРО-ның қайта тірілмейтінін,

Еуразиялық одақ Тəуелсіздікке қауіп төндірмейтінін дəлелдеп айтты. Еуразиялық интеграция мəселесін Елбасыдан артық білетін, одан артық жол сілтей алатын тұлға жоқ. Осы кезге дейінгі жеткен жетістігіміз, бейбіт өміріміз, ынтымағымыз, көршілермен татулығымыз да таңдаған жолымыздың дұрыстығының айғағы. Елбасы елін ешқашан ұятқа қалдырған емес. «Экс порттық деңгейде кейбір шенеуніктер орын алған қиындықтарға төзім таныта алмай отыр. Шынын айтқанда, болашақ экономикалық одақты «шаблон бойынша» да жасап шығуға болар еді, алайда ол оның негізгі мазмұнына қайшы келер еді – мен жеңілдің астымен, ауырдың үстімен жүріп, асығыс шешім қабылдайтын адам емеспін», деген Нұрсұлтан Əбішұлының сөзі көп жайды аңғартады. Кейбір сарапшылар мен саясаткерлер Кеңестер одағының мифтік «қайта тірілетінін» айтып, үрей салып жүргенінен де хабардар Елбасы бұл жөніндегі пайымдарды шындықтан алыс əрі негізсіз екенін айта келіп, «Біріншіден, бүгінде кеңестік үлгімен қайта

ықпалдасу үшін институттық база жоқ. Екіншіден, посткеңестік кеңістіктегі халықтар өздерінің дербес мемлекеттерін құрды. Үшіншіден, қазіргі меншік жүйесі, əлеуметтік құрылым жəне қоғамдарымыздың экономикалық қалыбы кеңестік ескіліктен əлдеқайда алға озып кетті. Бұл тұста біз Ресей жəне Беларусь басшылығымен бір пікірдеміз», деді. Н.Ə.Назарбаев бір сөзінде «Біз армандарды ақиқатқа айналдырдық» деген еді. Оның нақты дəлелі «Қазақстан-2030» Стратегиясының мерзімінен бұрын орындалуы. Тоқмейілсу мен бүгінмен ғана өмір сүру қағидатынан ада Елбасы ұрпақ болашағы үшін төрт онжылдыққа дейінгі кең ауқымды жоспар жасады. «Қазақстан-2050» Стратегиясы – əр қазақтың, қазақстандықтың жол ашары. Мақсат, міндет, өтер жол анықталған бағдар жолаушысы. Жігіт жасын артқа тастаған мемлекетіміздің жүріп өткен жолына көз тастағанда, осы қысқа уақыт ішінде ел тұрмақ, əлемнің танымастай өзгергеніне көз жеткіземіз. Дəл қазіргі кезең – мемлекетаралық қарым-қатынасқа əлімжеттік саясат енген кез. Əлем күрт құбылмалы кейіпке енді. Күн көру шиеленісті, бəсекелестікке тірес бірінші орынға шықты. Дүниежүзілік құрылым мен əлемдік экономика күн өткен

сайын шиеленісіп, күрделеніп барады. Қазақстан қуатты, дамыған мемлекетке айналды. «Ендігі жерде біз бəріміз бір атаның – қазақ халқының ұлымыз. Ендігі жерде бəріміздің туған жеріміз біреу – ол жалпақ қазақ даласы. Өз халқын сүйетін адам, өз жұртына жақсылық тілеген кісі өзге халықтарды ашындырмайды, өз ұлтын ешкімге қарсы қоймайды. Отбасында екеу келіспесе, шаңырақ шайқалады, екі басшы келіспесе, компания күйрейді, ал ел ішінде, ұлт пен ұлыс арасында жанжал шықса, мемлекет құлайды. Жаулықтың ең үлкені, ең қиыны – ынтымақ үшін ымыраға бара алмау». Елбасы айтқан осы сөздерді Қазақ елінің əрбір тұрғыны ұлты мен ұлысына, жасы мен жынысына қарамай бойтұмардай тағынып, өмірлік қағидасына айналдыруы қажет. Сонда ғана бейбіт өмірмен жарқын болашаққа бірге жетеміз! Интеграцияның біз үшін басты қағидаты мемлекеттің тұрақтылығы мен қауіпсіздігі. Еуразиялық экономикалық одаққа кіру тəуелсіздігінен айырылу деп түсінетін жұрт мына мəселені білуі керек. Қандай заманда, қандай қиыншылықта болсын ұлттың тəуелсіздігін сақтап қалатын күш – АНА ТІЛІ. Кезінде ұлт алыптарының бірі Ахмет Байтұрсынов тіл жөнінде «Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп болатын нəрсенің ең қуаттысы – тіл. Сөзі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады», деген еді. Мемле кеттігіміздің дəрежесі тілге тəуелді екенін ұғынатын уақыт жетті. Ана тілі елдігімізді еншілеп, ұлттық қасиетімізді ұлықтайды, тіліміздің мықтылығы мінезділігімізді анықтайды. Өжет, өр, батыл халықтың ұсақталмауы да осы ана тілін меңгеруіне байланысты. Себебі, тілмен жеткізілер көркем сөз – адам ойының хабар-

шысы ғана емес, оның тұлғалық, кісілік келбетінің көрінісі. Сұлу тіліміздің табиғатын танып талдаған түрколог ғалымдарымыздың пікірі бүгін де маңызды. Халықаралық тілдер институтының мəліметіне сүйенсек, əлемде бар 6 мыңнан астам тілдің 600-ін ғана жойылу қаупі төнбейді екен. Жыл сайын 10 тіл «өлі» тілге айналуда. Еуропаның өзінде 123 тілдің 9-ына құрып кету қаупі төніп тұрса, 26-сы «шалажансар», 38-і «мешел» күйде. Оңтүстік Азияда 700 тілдің 40-ы ғана сақталуы мүмкін, ал СолтүстікШығыс Азияда 47 тілдің тек 6-ы орыс тілінің қыспағына төтеп берер халде. 20-сы өліп бара жатыр, қалған 21-і құрдымға кетуде. Ал еліміздегі жағдайға келер болсақ, қолда бар мəлімет бойынша, əлемде 14 миллионнан астам қазақ болса, соның тек 8 миллион 300 мыңнан астамы ғана ана тілін біледі екен. Сонда қазақтардың 30 пайыздан астамы, яғни əрбір үш қазақтың біреуі өз тілін білмейтіндердің қатарына жатады. Ал қазақпыз деп жүргендердің көбісі ана тілімізге шорқақ екені, ауызекі сөзді қойыртпақтап немесе орыс тілін қосып сөйлейтіні, қолына қалам ұстаса, өз ойын дұрыстап қағазға түсіре алмайтыны жəне белгілі. Демек, ұлттың ұлт болып сақталып қалуына ана тілдің əсері зор.

Экономикалық ықпалдастық елдер арасындағы мəденигуманитарлық байланысты жандандырып, нығайта түспек. Бірақ бұл мəдени-гуманитарлық ықпалдастық үдерісі белгілі бір сегментінің басымдығымен еуразиялық кеңістіктің руханимəдени ерекшеліктерін жояды деген сөз емес. Бұл туралы Нұрсұлтан Əбішұлы «Кез келген қатысушы мемлекеттің ұлттық құндылықтарының құлдырауына жол бермеу керек. Сол себепті қатысушы елдердің мектептері мен ЖОО-ларында бір-бірінің тарихын, əдебиеті мен мəдениетін, мұрасын, ең бастысы – тілін оқыту үшін жағдай жасау маңызды», дей отырып, Қазақстандағы заңдық негізде міндетті түрде бірінші сыныптан бастап үш тіл: мемлекеттік – қазақ тілі, орыс жəне ағылшын тілдері қатар оқытылатынын, кез келген мектепке кірсеңіз, қай ұлттың өкілі болмасын, оқушылар үш тілде сөйлейтінін тілге тиек етті. Сонымен бірге, болашақта құрылатын Еуразиялық хабар тарату құрылымдары ықпалдастық үдерістеріне қатысатын елдердің мемлекеттік тілдерін пайдалануы маңызды екенін атап өтті. «Бұл бізді жақындастырып, бірбірімізге деген сенімді арттыра түседі», деді. Еуразиялық одақ туралы мəселеге деген қоғамдық көзқарастың əртүрлі болуы заңдылық. Өкінішке орай, кейбіреулер бұл тарихи бастамаға немқұрайды қарауда. Кеңестік кезеңнен қалған «өкімет өлтірмес» деген пікірге саятын «өлі» түсінік əлі «тірі» екен. Бұған бəлкім бұқаралық ақпарат құралдарының түсіндіру жұмыстарын дұрыс жүргізбеуі де себеп шығар?! Жазбагерлердің сенімнен гөрі күмəні басым туындылары кеудеге күдік ұялатып жүргеннен болар. Біз үшін ең маңыздысы ұлттың қауіпсіздігі

мен қазақтың мүддесі болуы тиіс. Егер де Қазақстанда ер етігімен су кешетін жағдай туа қалса, мемлекет үшін басын бəйгеге тігетін алдымен қазақтар болмақ! Жаңа бiрлестiк Қазақстан үшiн ең алдымен 9 есе үлкен, 170 миллион адамды құрайтын нарыққа жол ашады. Бүгінгі таңда интеграция біздің кəсіпкерлік үшін тиімді екендігін сенімді түрде айта аламыз. Еуразиялық экономикалық ықпалдастық үдерiсi бүгiнгi күннiң өзiнде Қазақстан экономикасында оң өзгерiстердiң орын алуына əсер етіп келеді. Кеден одағы құрылған уақыттан бастап өңдеушi өнеркəсiпке құйылған инвестициялар көлемi еселенедi, шетелден келiп түскен тiкелей инвестициялар көлемi 34%-ға артқан. Мұның барлығы Қазақстанға деген инвестициялық қызығушылықтың айтарлықтай өскенін көрсетедi. Еліміздің жүргiзiп отырған көпқырлы сыртқы саясатының маңызды қағидаты сақтала отырып, Қазақстанға Еуразиялық экономикалық одақ аясында əлемнiң өзге мемлекеттерiмен келiсiм жасасуға шек қойылмайтынын есте сақтаған абзал. Қазақстан – Еуроодақпен жаңа келiсiмге қол жеткiзген Орталық Азиядағы жалғыз мемлекет. Doing Business рейтингi бойынша Бүкiлəлемдiк банктiң 2014

жылғы есебiне сəйкес Қазақстан 189 елдiң iшiнен 50-орынға шықты. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 3 сатыға көтерiлу деген сөз. Еліміз ТМД мемлекеттерi бойынша көш бастап тұр. Атап айтар болсақ, Ресей 92-орында, Беларусь 63-орында, Қырғызстан 68-орында. Көптеген елдер бiзден қалып келедi. Бұл бiздiң елдегi сыртқы сауда саясатының бизнес ахуалдың дамуы мен жақсаруына, экспорттықимпорттық операциялардың жетiлуiне септiгiн тигiзетіні сөзсіз. Əрине, бұл жетістік басқалардың қызғанышын тудырып, оларға қуаныш сыйламайтыны анық. Еуразиялық одақ – əр қатысушы елдің ұлттық-мемлекеттік мүд десі жүзеге асырылатын тең құқықты тəуелсіз мемлекет тердің одағы болуы тиіс жəне əрқайсысының жиынтық əлеу еті толықтай пайдаланылуы қажет. Бұған қоса, Тəуелсіз Мем лекеттер Достастығынан айырмашылығы, бірлесу негізі басқа емес, экономикалық өзара байланыстар болуы шарт. Өңір мемлекеттерінің біртұтас экономикалық, кедендік, сауда жəне əлеуметтік-гуманитарлық кеңістік құру жолымен жүзеге асып, егемендікке нұқсан келмейтіндей, мемлекеттердің ішкі ісіне араласпау, өз елінің мемлекеттік құры лым тəртібін айқындаған əр халықтың құқына құрметпен қарау жағдайында жүргізілуі керек. Ал, Еуразия мемлекеттері интеграциясының басты мақсаттары – тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету, өңірді əлеуметтік-экономикалық жаңғырту қажеттігі. Еуразиялық одақ – бүгінгі күн мен болашақтың күрделі сынақтарымен өлшенетін мегажоба. Ол қалыптасуы тарихтағы ең күшті жаһандық қаржы-экономикалық дағдарыстар ықпалымен басталған

жаңа əлемдік архитектураның органикалық бөлшегі болудың барлық мүмкіндіктеріне ие. Қорытындылай келгенде, Елбасы Н.Ə.Назарбаев ұсынған Еуразиялық идеясы өзінің маңыздылығын, өмірлік қажеттілігін тəжірибе жүзінде дəлелдеп келеді. Арғы тарихын сонау еуразияшылдықтан бастау алған бұл идея өзінің түпкі мақсатына жетеді деген сенімдемін. Ең мықты ұлт болуымыз үшін біз өз жері мен елін сүйе тін, ұлттық кұндылықтарды сақтай білетін, өз басын ұлт үшін бəйгеге тіге алатын жылқы мінезді арлы қазақ болуымыз керек. Ал ол үшін ынта қажет. Ал ынта болу үшін көптеген фактор – ұлттық мақтаныш, ұлттық бренд, ұлттық сенім болуы тиіс. Ұлттық мақтаныш ол – спорт, ғылым, білім саласы. Ұлттық бренд – ұлттық өнім, технология, техника. Мемлекет басшысы Н.Ə.Назарбаев VІІ Астана экономикалық форумында: «...Əлемдік дағдарыс жойылып кеткен жоқ. Жыл өткен сайын ұлғайып келеді. Адамзат əлемдік дамудың мүлде жаңа жобасын күтуде», деген еді. Осыған орай, біз бүгін əлі де уақыт талабына сай кəсіпті игеруді жоғары межеге жеткізуіміз керек. Жаңа технология, инновациялық үрдіс, ғылыми тың жаңалықтар біздің жан серігімізге айналуы шарт.

Оқиғаға орайлас ой

Интеграция – тўраќты даму кепілі Қылышбай БИСЕНОВ,

Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің ректоры, техника ғылымдарының докторы, профессор.

Елбасы Нұрсұлтан Əбіш ұлы Назарбаев көтер ген бастама өз нəтижесін берді. Елордамыз Астанада Қазақстан, Ресей, Беларусь мемлекеттерінің басшылары Еуразиялық экономикалық одаққа қол қойды. Президентіміз ұсынған еуразиялық интеграция идеясы – Еуразия халықтарының ғасырлар бойы жалғасып келе жатқан тату көршілестік жəне өзара сыйластық дəстүрлеріне негізделген. Сондайақ, көршілес мемлекеттердің экономикалық ықпалдастығын белсенді де сатылы түрде одан əрі кеңейтудің сара жолы. Президент Нұрсұлтан Назарбаев жүзеге асырған көпвекторлы саясаттың формуласы бір жағынан, Қазақстанның табиғи байлықтарына, географиялық жағдайына, қуатты адам капиталына, екінші жағынан, Еуразия мемлекеттерімен интеграцияны сатылы əрі жүйелі түрде тереңдете жүргізуіне мүмкіндік туғызады. Еуразиялық одақ еліміздің өз тауарларын сыртқы нарыққа шығару арқылы экономиканы жаңа

деңгейде жаңғыртудың тиімді жолы болып табылады. Сонымен қатар, табиғи ресурстарға бай мемлекетіміздің инвести циялық тартымдылығын арттыру арқылы оңтайлы инвес ти циялық климатты қалыптастырады. Қазіргі таңда экономикалық интеграция жаңа, мейлінше тұрақты да əділетті əлемдік нарықты қалыптастырудың басты құралы тез өзгеріп бара жатқан бүгінгі дүние «білім экономикасына» көшуге, озық технологияларды ендіру мен таратуға, инновациялық дамудың əлеуеттерін тиімді пайдалануға мол мүмкіндіктер тудыруда. Мəселен, Қазақстан, Ресей жəне Беларусь елдерінің жоғары, орта жəне кəсіптік білім туралы дипломдарды өзара тану туралы келісімі жұмыс істеуде. Еуразиялық экономикалық одақ өз құрамындағы мемлекеттердің орнықты даму траекториясын қамтамасыз ететін болады. Жақын болашақта аталмыш одақтың əлемдік экономика жүйесінде жетекші рөл атқаратынына сенеміз. Елбасымыздың еліміздің Мəңгілік Ел болу жолындағы стратегиялық бағытын жəне жаңашыл бастамаларын қолдау əрбір қазақстандықтың азаматтық парызы деп білеміз. ҚЫЗЫЛОРДА.

Ґнім сапасы – ортаќ мїддеміз Надежда МАТРЮКОВА,

«Баян сұлу» кондитер фабрикасының бас технологы.

Біздің «Баян сұлу» кондитер фабри ка сы секілді өнім өнді ретін ірі кəсіпорын үшін Еуразиялық экономикалық одақтың құрылуы өте қолайлы болды. Кеден одағы құрылғанда да осылай қуанған едік. Себебі, өндірген өнім тұтынушысына жетпесе, кəсіпорын тұралайды, шығынға батады. Ал Ресей мен Беларусь Республикасы біздің кəсіпорын үшін нағыз нарық айлағы болды. Қазір жалпақ Ресейдің түкпіртүкпіріне біздің «Баян сұлу» кəмпиттері барады. Кеденнен кедергісіз өтеміз. Еуразиялық экономикалық одақ шартына үш ел мемлекеті басшыларының қол қоюы тарихи оқиға болып саналады. Одақ туралы шарт күшіне енетін алдағы жылдан бастап, экономикалық қатынастар бұрынғыдан да бетер жанданатын болады. Ресей нарығы өте кең. Бұл экономикалық одақ нарығынан біз алдымен бəсеке күтеріміз анық. Олардың кондитерлік өнім

шығаратын кəсіпорындарының өнімі Қазақстанға келеді, біз оларға шығарып жатырмыз. Қайда да болса тұтынушы сапалы өнімді ғана таңдайды. Сондықтан сапа үшін күрес бұрынғыдан да күшейе түсері анық. Ал ол үшін біздің кəсіпорынның ешкімнен де кем түспесі анық. Соңғы жылдары біздің фабрика желілері артып келеді, жаңа өнімдер шығаруды бір сəтке ұмытпаймыз. Озық технология, сапалы шикізат əкелу технологтар мен кəсіпорын басшылығының назарында. Еуразиялық экономикалық одақ шеңберіндегі кəсіпорындардың сапалы өнім үшін бір-бірінен үйренетін тұстары да аз болмайды. Олардағы мамандар мен дизайнерлерді мүмкін біз шақырармыз, біздің де оларға үйретеріміз бар. Экономикалық одақ елдеріндегі əріптестердің ортақ бағыты сапа мен тұтынушы мүддесінен шығу болмақ. Тұтынушы ұтса, жақсы өмірдің орнығуы деп ұғыңыз. ҚОСТАНАЙ.

Бір-бірімізден їйренеріміз кґп Анвар ШАЙХУТДИНОВ,

«ҚайнарМұнайГаз» басқармасының мұнай өндіру операторы.

Ресей – біздің ежелден көршіміз ғана емес, экономикалық байланыс орнатқан стратегиялық əріптесіміз. Енді міне, Еуразиялық экономикалық одақ шартына қол қойылғаннан кейін Ресеймен жəне Беларусь Республикасымен экономикалық байланысымыз бұрынғыдан да жандана түседі. Өзім он жылға жуық мерзімнен бері жұмыс жасайтын отандық компания – «ЕмбіМұнайГаз» акционерлік қоғамы Ресейдегі мұнай-газ өнеркəсібінің іргелі кəсіпорындарымен əріптестік, іскерлік байланысты нығайтып отыр. Соңғы жылдары əсіресе, Ресейдегі «Татнефть» компаниясымен арадағы тəжірибе алмасу жиіледі. Біздің мұнайшылар көрші елдің мұнайгаз өнеркəсібі саласында жаңадан шығарылған арнаулы техникалар мен технологиялармен кеңінен танысуға мүмкіндік алды. «Татнефть» компаниясына тəжірибе алмасу үшін

əріп тестеріммен бірге мен де барып келдім. Екі елдің мұнай өндіру саласында қолданылатын жаңа технологиялар да ұқсас, арнаулы техникалар да бірдей деуге болады. Дегенмен əр елде жер қыртысы əрқилы болып келеді, сонымен бірге, мол мұнай Қазақстан мен Ресейде əртүрлі тереңдіктен алынады. Міне, осындай жағдайда жаңа технологияларды қолданудың сан алуан нұсқаларына қанығу кəсіби біліктілігімізді арттыруға септігін тигізді. Көрші елдің мұнай компаниясынан жетекші мамандар біздің мұнай өндіру əдістерімізбен танысып, кей тұстарда бізден үйренуге болатынына көз жеткізді. Міне, осылайша, біз – қазақ стан дық мұнай шылар ресейлік əріп тестеріміз ден, олар біздің тəжірибемізден үйренуге ұмтылып келеміз. Екі ел мұнайшыларының осы əріптестігі Еуразиялық экономика лық одаққа мүше болғаннан соң одан əрі беки түсетініне толық сенімдімін. Атырау облысы, Қызылқоға ауданы.


4

www.egemen.kz

Балалар їйінде болды Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның мүшелері Комиссия төрағасы Қуаныш Сұлтановтың басшылығымен «Астана қаласы əкімдігінің Мамандандырылған балалар үйі» мемлекеттік коммуналдық мекемесіне барып қайтты. Туған кезінен бастап 4 жасқа дейінгі балалар толық мемлекет тарапынан қамтамасыз етілетін Балалар үйіне барудың мақсаты осы мекемедегі балалардың өмір сүру жағдайымен, олардың Қазақстан Республикасының Конституциясымен жəне қолданыстағы заңнамалық актілерімен, Қазақстанның бала құқықтарын қорғау саласындағы халықаралық міндеттемелерімен, атап айтқанда, Біріккен Ұлттар Ұйымының Бала құқықтары туралы конвенциясымен кепілдік берілген құқықтарының сақталуымен танысу болды. Балалар үйінің тəрбиешілерімен, педагогтарымен, психолог мамандарымен жəне медицина қызметкерлерімен, басқа да қызметкерлерімен əңгімелесу барысында Комиссия мүшелері балалардың үйлесімді даму, денсаулығын сақтау жəне білік ті медициналық көмек алу конс ти туциялық құқықтарының қамтамасыз етілуі, Қазақстан мен басқа шетел азаматтарының балаларды асырап алу мəселелеріне ерекше көңіл бөлді. Балалар үйіне барғанда жи налған материалдар Комиссияның арнайы баяндамасына енгізілетін болады. Бұл іс-шара Президент Əкімшілігінің жəне Президент жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның 2014 жылға арналған жұмыс жоспарларына сəйкес жəне Балаларды қорғаудың халықаралық күніне орай жүргізілді. «Егемен-ақпарат».

3 маусым 2014 жыл

Маѕызды мəселелер шешімін табады (Соңы. Басы 1-бетте). Қоршаған орта жəне су ресурстары министрі Н.Қаппаров су ресурстарын басқару бойынша мемлекеттік бағдарламаны жүзеге асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарының бірінші кезектегі шаралары туралы əңгімелеген. Оған зер салсақ, жоспардың бес мақсатты индикаторы бар екен. Бұл – суды үнемдеу, су ресурстарын арттыру, ауыз сумен жабдықтау, су бұру жəне экожүйені сақтау. Нақты айтқанда, жоспар су тұтынуды ІЖӨ деңгейі бойынша 14 пайызға азайтуды, су жинауға арнайы шаралар қолдануды, əсіресе трансшекаралық өзендерге тəуелділікті төмендетуді қарастыратын көрінеді. Мұнымен бірге, республикалық жəне коммуналдық меншіктегі магистральдік жəне үлестіруші су арналарын күрделі жөндеуден өткізіп, қалпына келтіру жоспарланған. Сондай-ақ, елімізде жаңадан 29 су қоймаларын салу қарастырылып жатыр екен. Үкімет отырысында табиғи монополияларды реттеу агенттігінің төрағасы М.Оспанов

Алматы ґѕірлік ќаржы орталыєына айналады (Соңы. Басы 1-бетте). Аталған құжатты əзiрлеуге барлық мемлекеттiк органдары тартылыпты. Сондай-ақ, бұл іске Еуропа қайта құру жəне даму банкi, Азия даму банкi, Дүниежүзiлiк банк пен Ислам даму банкiнiң мамандары да жұмылдырылыпты. Ендігіде қаржы орталықтарының даму саласының жетекшi мамандары да бұл жұмысқа қатыспақ ниетте екен. «Таяуда Астана экономикалық форумы аясында Үкiмет Ислам даму банкiмен 2 млрд. АҚШ доллары

көлемiнде инвестиция тарту туралы келiскен болатын. Сол келiсiм аясында Ұлттық банк пен Ислам даму банкi арасында кездесулер өттi. Кездесуде Алматыны Орталық Азиядағы Ислам даму банкiнiң аймақтық хабына айналдыруды келiстiк», дейдi Қ.Келiмбетов. Ұлттық банк Қазақстанда ислам қаржыландыру мамандарын даярлауға бел буып, қаржы бөлмек екен. Əуелгіде ислам қаржыландыруы бойынша əлемдiк деңгейдегi 50-ге жуық адамды даярлауды жоспарлап қойыпты.

тарифтік саясатты жетіл діру бойынша тəсілдерді баяндап берген. Ал Еңбек жəне халықты əлеуметтік қор ғау ми нистрі Т.Дүйсенова «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» бағдарламасын тағы бір пысықтау үшін ортаға салған. Баспасөз мəслихатында сөз алған Тұтынушылардың құқығын қорғау агенттігінің төрағасы Б.Қуандықов Қазақстанда бүгінгі күні зертханада жүргізілген жұмыстардың нəтижесінде қызылша ауруын жұқтырудың 140 фактісі анықталғанын жайып салды. «Биылғы жылдың басынан бері зертханада дəлелденген қызылша жұқтырудың 140 фактісі анықталды. Қазіргі уақытта агенттік тиісті жұмысты қолға алған. Біз аурудың негізгі себептерін сараладық, кей кезде вакцина жүргізілмегендіктен, осындай жағдайға душар болдық. Сондықтан қазіргі уақытта басты міндет егілетін топтарды толық қамту болып отыр. Негізінен, олар 29 жасқа дейінгі жастар», деді төраға. Бүгінде агенттік аумақтық құрылымдарға тиісті

Визасыз режім туралы келісім жасалды (Соңы. Басы 1-бетте). Біздің елдеріміз арасындағы жан-жақты ынтымақтастықтарды тереңдетуге серпін беретін Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Аргентина Республикасының Үкіметі арасындағы азаматтардың визасыз сапарлары туралы келісімге қол қою келіссөздердің маңызды қорытындысы болды. Қазақстан сыртқы саясат ведомствосының басшысы қазақстандық СІМ əлем елдерімен визасыз режім орнату бойынша жұмысын белсенді түрде жалғастыратынын, оның ішінде тағы бір Латын Америкасындағы мемлекет – Чилимен орнату жоспары бар

Кəсіпкерлік кґкжиегі кеѕеюде Ұлттық кəсіпкерлер палатасы президиумының төрағасы Тимур Құлыбаев жұмыс сапарымен Оңтүстік Қазақстанда болды. Облыс бизнесмендерімен арнайы кеңес өткізіліп, онда кəсіпкерліктің өзекті мəселелері талқыланды.

Кеңесті аша отырып Тимур Асқарұлы Ұлттық кəсіпкерлер палатасы тарапынан алты айда атқарылған нақтылы істерге тоқталды. Ұйымдастыру жəне кадрлық жұмыстар тиянақталды. Республикалық деңгейде жоғары билік органдарымен тығыз байланыс орнатылды. Мемлекеттік шешімдер қабылдауда бизнестің орны мен рөлі жан-жақты ескерілуде. Заңдар

тапсырма беріп, бұл жұмысты жергілікті əкімдіктермен бірлесіп атқаруды қолға алыпты. Бұйыртса, таяу арада аурудың салдарын жою үшін барлық қа жетті ісшаралар басталғалы тұр екен. Өңірлік даму министрі Үкімет отырысында жердi тиiмдi пайдалану ережелерiне нормативтiк құжат мəртебесiн беруді ұсынғанын айтты. «Ауылшаруашылық маңызы бар жерлердi инвентаризациялау жүргiзiлiп жатқан үш жылда қандай жер телімдері мақсатты түрде, қайсысы тиiмсiз қолданылып жатқанын анықтау бойынша бiрқатар мəселелер туындады. Осыған орай заңнамалық тұрғыда бiрқатар өзгерiстердi енгiзу ұсынылып отыр. Олар бұл түсiнiктердi нақтылап, қолданылмай жатқан жер телімдерiн анықтаудың тиімді тетiктерiн айқындап беретін болады. Жердi тиiмдi пайдалану ережелерiне нормативтiк құжат мəртебесiн беруді осы мақсатта ұсынып отырмыз», дедi Жəмiшев. Бұл ұсынысты олар Ауыл шаруашылығы министрлігімен бірге əзірлепті.

мен заңнамалық құжаттарға бес жүзден астам өзгерістер мен түзетулер ендірілді. Ендігі жерде өңірлік деңгейдегі жұмысты түбегейлі түрде жандандырып, ширата түсудің маңызды екені белгілі, деді Т.Құлыбаев. Осы орайда ОҚО кəсіпкерлер палатасына жүктелер міндеттер үлкен. Бизнесті дамытудың өңірлік картасын қалыптастырып, заманауи ізденістермен жұмыс істеу керек. Облыста кəсіпкерлікке жанжақты көңіл бөлінеді. Дегенмен, барлық жердегідей əлі де кедергілер көп. Біз облыс əкімдігімен бірлесе жұмыс жүргізудің механизмдерін айқындадық. Мемлекеттік бағдарламалар мен маңызды жобаларды жүзелеудің неғұрлым тиімді

жолдарын қарастырамыз. Мемлекеттік сатып алу, жер қойнауларын пайдалану, адам капиталын дамытып, кадрлар даярлауды уақытқа икемдеу, жергілікті өндірісшілерге кең жол ашу – міне, мұның бəрі еліміздің ЕАЭО-ға кіруіне байланысты жаңа мазмұнға ие болатыны аян. Ұлттық кəсіпкерлер палатасының атқарушы төрағасы Абылай Мырзахметов жаңа бағдарламалар мен жобалар туралы айта келіп, əсіресе, ауыл шаруашылығының өзгеше басымдық сипат алатынын атап көрсетті. Несие, кепілдік, бизнес-жоспарлар жөніндегі қиындықтарды білеміз, деді ол, осы мəселелер жөнінде Түркия тəжірибесін зерттеп қайттық. Нақтылы

екенін мəлімдеді. Қазақстан өткен жылы Чилимен екі ел ресми делегациялары үшін визасыз сапар жасау туралы келісімге қол қойған болатын. Э.Тиммерман өз кезегінде екі жақты қатынастар дамуының жоғары серпінін атап өтіп, өз елінің тау-кен, ауыл шаруашылығы жəне атом өнеркəсібі салаларында ынтымақтасуға деген қызығушылығы бар екенін білдірді. Ол, сондай-ақ, Аргентина СІМ басшысының Қазақстанға тұңғыш сапарының маңызы жоғары екенін атап көрсетті. Кездесу соңында екі ел өзара тиімді қарымқатынас орнататынынан үмітті екенін жеткізді. ұсыныстар берілді, нəтижелер де болады. ОҚО кəсіпкерлер палатасының директоры Жеңісбек Дулатов облыстағы бизнесін жаңа бастаған кəсіпкерлермен жұмыс, əр ауданның айрықша бағыттары, шағын жəне орта бизнестің даму барысы жөнінде баяндады. Кеңес соңында облыс əкімі Асқар Мырзахметов Мемлекет басшысының тапсырмаларына сəйкес кəсіпкерлікті дамыту жөніндегі атқарылған тірліктерге қысқаша тоқталып, индустрияландыру картасына байланысты жобалар Шымкентте ғана емес, барлық аудандарда жүзеленіп жатқанын əңгімеледі. Кеңесте қозғалған өзекті мəселелер жөнінде өз көзқарасын білдіріп, облыс тарапынан қосылар үлестерге тоқталды. «Егемен-ақпарат».

Кґрме жалауы жылдан аса желбіреді ЭКСПО шежіресі: Севилья, 1929 жыл

Өте ұзақ уақытқа созылған кезекті Халықаралық көрме 1929 жылы Испанияның Севилья жəне Барселона қалаларында өтті. Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесінің шежіресінде Иберо-Америкалық көрме деген тақырыппен енген бұл көрме 1929 жылдың 9 мамырында ашылып, 1930 жылдың 21 маусымында жабылды. Көрмені өткізудегі басты мақсаты Испанияның осы көрмеге қатысушы елдермен қарым-қатынасын жақсарту еді. Өйткені, бұл елдердің басым көпшілігі кезінде Испанияның отар елдері болған. Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Көрмелер тарихында ең ұзаққа созылған Испаниядағы бұл көрмеге Португалия, АҚШ, Бразилия, Уругвай, Мек сика, Перу, Аргентина, Чили, Колумбия, Куба, Венесуэла, Доминикан республикасы, Боливия, Панама, Сальвадор, Коста-Рика жəне Эквадор мемлекеттері қатысты. Кезінде ұзақ уақыт Испанияның езгісінде болған бұл елдер осы көрме арқылы өздерінің азаттық алған жылдар ішінде қол жеткізген жетістіктерін барынша паш етті. Сонымен бірге, Севильядағы Халықаралық көрмеге Испанияның барлық өңірлері жəне Андалусияның барлық провинциялары да өз жəдігерлерін əкелді. Көрмені ұйымдастырушылар бұл халықаралық шараны өткізуден қаржы аяған жоқ. Ең алдымен үкімет Севилья қаласын абаттандыруға барынша басымдық берді. Жергілікті билік өкілдері қаланың инфрақұрылымын қайта құрып, қонақтарға арналған көптеген қызмет көрсету орындары мен қонақ үйлерін салды. Севилья қаласының орта ғасырға тəн тар көшелерін автомобильдер жүруге лайықтап, мүмкіндігінше кеңейтті. Севильяда өткен ЭКСПО-ның ең басты жетістігі – Plaza de Espana атты сəулет өнерінің ең үздік туындысы болып табылды. Осы ретте ерекше атап өтетін бір мəселе, Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесін өткізуге арнап салынған архитектуралық нысандардың басым көпшілігі көрме жабылғаннан кейін де, тіпті күні бүгінге дейін халық игілігіне

жаратылып келеді. Олардың бірқатары, оның ішінде АҚШ жəдігерлеріне арналып салынған павильон бүгінде дипломатиялық өкілдіктердің ғимараттары ретінде пайдаланылып келеді. Бүкілəлемдік көрмені өткізуші ел ретінде Испания төрткүл дүниенің төрт бұрышынан келген қонақтарды өз елінің əлеуметтік-экономикалық салада қол жеткізген жетістіктерін жəне шежіресі ғасырлар қойнауынан сыр шертетін ұлттық мəдениет үлгілерін кеңінен таныстыруды мақсат етті. Көрме қалашығының бас архитекторы Дон Анибал Гонсалес осы шараға арнап қаладағы ең ұзын нысанның архитектуралық ансамблін жасап шығарды. Сəулет өнерінің бұл озық туындысы қаланың орталық алаңын түгелдей қоршап жатты. Көрме қалашығындағы сəулет өнерінің тағы бір озық туындысы ретінде танылған павильонға Америка құрлығын ашу тарихына байланысты жəдігерлер қойылды. Оның ішінде көрмені тамашалауға келгендерді Христофор Колумбтың өз қолымен жазылған 120 хаты ерекше қызықтырды. Сонымен бірге, осы павильонда ұлы жиһангездің «Санта-Мария» атты кемесінің дəлме-дəл макеті қойылды. Бұл көрмеде АҚШ жəдігерлері үш үлкен нысандарды алып жатқан павильондарда орналастырылды. Павильондарда электр жабдықтарының, ұшақтардың, аэродинамикалық құбырлардың небір озық үлгілері көрініс тапты. Ауыл шаруашылығы саласына арналған жəдігерлер де көрмеге келушілерді өздерінің ерекшеліктерімен тəнті етті.

Сонымен бірге, көрме павильондарында еуропалықтар үшін таңсық болып саналатын – альпака, гуанако сияқты аңдардың тұлыптары орналасты. Севилья қаласында өткен Бүкілəлемдік көрмеде əлем назарына өз жəдігерлерін паш еткен бұрынғы отар елдердің ішінде Перудің павильоны ең үлкен болып саналды. Перу архитекторы Дон Мануэль Piquera қолынан шыққан бұл павильон көлемі жағынан да, мазмұны жағынан да өте тартымды павильон деп танылды. Бұл павильонның атшаптырым аумақты алып жатқан үш залына Колумб ашқанға дейінгі Америка құрлығының тарихы мен табиғатынан мағлұмат беретін жəдігерлер молынан орналастырылды. Колумбия республикасының павильонын Севилья қаласының сəулетшісі Хосе Гранадос жасап шығарды. Бұл павильонда мүсіндердің небір үлгілері, жəне колумбиялық суретші Ромуло Розоның туындылары қойылды. Сонымен бірге, мұнда кофе өсірудің шежіресін баяндайтын жəдігерлер де келушілердің қызығушылығын туғызды. Бразилия павильонындағы жəдігерлердің де басым көпшілігінен кофе өсіру жəне кофеден керемет сусындар жасаудың небір тəсілдері көрініс тапты. Сəулетші Педро Пауло Бернард Бастос керемет кофе-бар қоныс тепкен архитектуралық үлгілі нысанды

жасап шығарды. Чили сəулетшісі Хосе Мартинес өз елінің жəдігерлері орналастырылатын үш қабатты нысанның архитектуралық келбетін жасады. Аргентина павильоны нысанын сəулетші Мартин Ноэль ойлап тапты. Сəулет өнерінің озық туындыларының бірінен саналатын бұл нысанда Аргентина елінің тарихы мен табиғатынан мол мағлұмат беретін жəдігерлер, сонымен бірге, үлкен кинотеатр қоныс тепті. Бір жылдан астам мерзімге созылған Севилья қаласындағы бүкілəлемдік жетістіктер көрмесінде Уругвай, Куба, Гватемала, Доминикан республикасы, Венесуэла жəне басқа мемлекеттердің тарихын, мəдениетін жəне экономикалық жетістіктерін паш еткен жəдігерлер көрмені тамашалаушылардың жоғары бағасына ие болды. 1929 жылы Испанияда өткен бұл Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесінің бір ерекшелігі – осы халықаралық шараға арнап салынған нысандардың басым көпшілігі күні бүгінге дейін өздерінің мəнін жоғалтпай, халыққа қызмет көрсетуде. Мəселен, бүгінде Аргентина мемлекетінің жəдігерлері қойылған павильонда атақты испаниялық фламенко биін үйрететін кəсіби мектеп қоныс тепкен. Төрткүл дүниеге кеңінен мəшһүр бұл бидің отаны Севилья болып табылады.

Əлем жəне Қазақстан Мемлекет басшысының «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында айтылған нұсқауларға сəйкес əзірленген Қазақстан Республикасының Сыртқы саясат тұжырымдамасы көп векторлы саясат қағидатын ұстанатын ел екенімізді көпшілікке тағы бір дəлелдеп берді. Осы ретте біздің тілшіміз еліміздің тұңғыш Сыртқы істер министрі, сыртқы саясат саласындағы ардагерлердің бірі Төлеутай СҮЛЕЙМЕНОВКЕ жолығып, Тұжырымдама турасында ой бөлісуін өтінген еді.

Басты ўстаным – бейбіт саясат

– Төлеутай Ысқақұлы, сыртқы саясатқа қатысты құжаттар негізінен жалпы жұртшылыққа жария етіле бермейді. Бірақ осы жолы Тұжырымдама баспасөзде жарияланып, халық оқып, қандай тұсқа басымдық берілген, қандай міндеттер қойылған екен деп қызығушылық танытқаны анық. Сіз мол тəжірибесі, кəсіби дипломатсыз, осы құжаттың бұрынғылардан айырмасы, ерекшелігі неде деп білесіз? – Бұл – маңызды, құнды құжат. Тарих дөңгелегі айналған сайын, заман да өзгереді, өмір де өзгереді. Қазіргі құжат Елбасының қаңтар айындағы Жолдауында қойылған көп міндеттерге қатысты туып отыр. Ол міндеттер өздігінен іске аспайды ғой. Рас айтасыз, бұл Тұжырымдама 2006 жылғы, 2009 жылғы тұжырымдамалардан өзгеше (олар типтік, теориялық тұрғыда жасалған), яғни ол – Жолдауда қойылған міндеттердің сыртқы саясаттағы рөлінсіз жүзеге асырылмайтыны ескеріліп барып байыпталған құжат. Біз алдымызға əлемдегі аса дамыған 30 елдің арасына ену міндетін қойсақ, оны ешқашанда жеке өзіміз атқара алмаймыз. Сондықтан да мұны үлкен мақсат жолындағы құжат дегеніміз жөн. Сыртқы саясатта СІМ-нің елшіліктері, өкілдіктері, консулдықтары бар, олардың барлығы осы Тұжырымдама бойынша нақты жұмыстар атқаратын болады. Тұжырымдама 6 жылға бағытталып отыр, осы мезгілде озық елдердің инновацияларын, үздік технологияларын, инвестицияларын тартып, елге алып келіп, халықтың игілігіне айналдырсақ, ол құжатта көрсетілген міндеттердің нақты орындалуы болмақ. Сонда біз діттеген межемізге тіпті ойлағаннан да бұрынырақ, 20-25 жылдың ішінде жетуіміз əбден мүмкін. Сыртқы саясат осы бағытта жұмыс жүргізуі тиіс. Тұжырымдаманың ерекшелігі дегенде біздің сыртқы саясатымыздағы бұрынғы басымдықтарымыз Ресей, АҚШ, Қытай, Еуропа елдерінен өзге жаңа бағыттар, атап айтқанда, Оңтүстік-Шығыс Азия, Тынық мұхиты бассейніндегі елдер қосылып отыр, мұнда, сонымен қатар, экономикаға да баса назар аударылған. – Қазіргі күні бүкіл əлем мойындап отырған мықты державалар бар. Мысалы, біз өз елімізді алып қарайтын болсақ, геосаяси орналасу тұрғысынан бір жағынан Ресей, екінші жағынан Қытай, үшіншіден, Еуроодақ елдері, төртінші жағынан АҚШ сынды төрттағанның ортасында жатыр. Сондықтан осындай мүдделердің тоғысқан тұсында Қазақстанның Сыртқы саясат тұжырымдамасында көрсетілгендей, интеграцияға мейлінше енуі, оның ішінде Еуразиялық одақ, Ресей, Беларусьпен Кеден одағында бір құрамнан табылуында мүдде қайшылықтары қаншалықты деп ойлайсыз? Оның елімізге қаншалықты əсер-ықпалы болуы ықтимал? – Өте жақсы сұрақ. Бұл өзі теориялық аспектілері бар мəселе. Неге десеңіз, біз ерекше мемлекетпіз, теңізге шығатын жолымыз жоқ, жан-жағымыздан құрлықтағы мемлекеттер қоршап жатқан елміз. Мұны тарихтың, табиғаттың, Жаратқанның қазақ халқына лайықтағаны десе де болады. Сондықтан бізге қарым-қатынастарды ұлғайту арқылы осы қоршаудан шығу керек. Жол табу керек жəне сол жолдардың сан тарау, тарам-тарам болғаны елімізге өте тиімді. Шын мəнінде салынып жатқан Батыс Қытай – Батыс Еуропа жолы, мұнай-газ құбырларының жүргізілуі, теміржолдарымыз географиясының кеңеюі осы кемшілікті толтырудың қадамдары. Біз əлемге өзімізге қаржылық жағынан болсын, басқадай түрде болсын қиындық туғызбай шығуды ойлаймыз. Себебі, тынбай қозғалыста, даму үстіндегі əлемнің белді өкілі екеніңді танытуда, осыдан пайда көруде өзіңнің ілкімділігіңнің атқарар рөлі зор, əр қазақ осыны жете ұғынуы тиіс. Ал осының барлығы интеграция. Бұл – бір. Екіншіден, сіз айтып отырған төрт бұрышқа жақындаудың жақсы да, жаман да тұстары бар. Жақсылығы интеграция арқылы олардан тартылатын инвестициялардың тынысты аша түсетіндігі. Олар əзірше бізден гөрі

қуаттырақ жəне нарық заңы сол, кімкімнің де пайда тапқысы келеді. Бұрын біз олардан ақша сұрайтын болсақ, қазір тəуелсіздіктің алғашқы жылдарындағыдай ешкімге кіріптар емеспіз. Олар бізге келіп, пайдасын шығарып, зауыттар салып, кəсіпорындар ашады, бірақ өз жұрттарына кеткенде солардың барлығын өңгеріп алып кетпейді ғой, халықтың, елдің игілігі болып қалады. Ол Еуразиялық экономикалық одақ шартында анық көрсетілген. Мұндағы интеграция тек экономикалық тұрғыда, елдікке, саяси егемендікке, дербестікке ешкім қол сұға алмайды деп ашып айтылғандықтан, тəуелсіздігімізге мықты болуға тиіспіз. Жалпы, экономикалық интеграция түпсіз, шексіз жүре береді, ал саяси интеграцияның шегі бар. Неге десеңіз, ол біздің бостандығымызға, тəуелсіздігімізге тікелей қатысты. Сондықтан, Қазақстанның саяси интеграцияға бармайтыны айқын көрсетіліп отыр. Сұрағыңыз орынды, дегенмен, үнемі есте ұстайтын мəселе, ол – көршілермен тату болу. Қазақта «Көршің жаман болса, көшіп кет, бірақ жанжалдаспа, жамандаспа» деген сөз бар. Құдайға шүкір, көршілеріміз жаман емес, менің айтайын дегенім, тіпті ана дүниеге барғанда да «Көршіңмен қалай болдың», деп сұралады дейді. Қазақ көрші хақысын жемеген. Сыртқы саясат тұжырымдамасында біздің көршілермен де, өзгелермен де араластығымызды айқындайтын көпвекторлы сыртқы саясатымыз анық көрсетілген. – Көршімен тату болу керек деген сіздің сөзіңізден шығады, Қазақстанның өзге байлығы жетіп артылғанымен, келешекте бір мəселенің қиындығын ұрпағымыз тартуы мүмкін. Ол тағы да осы Тұжырымдамада көрсетілген трансшекаралық өзендер жайы. Бұл жайында не айтар едіңіз? – Су мəселесі сонау Кеңестер Одағы тұсында да бар болатын. Бірақ оны Мəскеу реттеп отыратын. Қазір тəуелсіздік алғалы Тəжікстан болсын, Қырғызстан болсын жерлеріндегі су ресурстарын өздеріне тиімді етіп, пайдасын көбірек алуға тырысады. Судың бағасын көтеріп, электр стансаларын салып, қуатты да қымбатқа сатқылары келеді. Бұл – нарық заңы. Оларға да даму керек, құр жемісжидекпен алысқа бара алмайсың. Менің ойымша, бұл ретте өте тиімді, екі жақ та қызыға іске кірісетін келісімдер қажет, Қытаймен де, қырғыз көршімізбен де. Шын саясаткер қандай қиын түйінді де келіссөз арқылы шешеді. Сусыз тіршілік жоқ, біздің далаларымызда бірнеше жүздеген шақырым жүріп келе жатып, су ішетін құдық таппайсыз. Сондықтан су мəселесінде ойланатын тұстар баршылық. – Тұжырымдамада сіздің ең бір көңіліңізден шыққан, мына тұстың қамтылғаны өте жақсы болды деген жеріңіз бар ма? – Бұл – нағыз практик үшін таптырмайтын құжат. Əшейін жəй сөз емес, атқарылатын іс осылай жасалып, жобалануы керек. Мен өзім қолмен атқарғанды ұнататын практик адаммын, 11 елде елші болдым. Сондықтан Тұжырымдама сыртқы саясат саласында жұмыс істейтін əрбір қызметкердің үстелінің үстінде жататын, күнделікті ісін атқаруға бағыт беретін құжат деп ойлаймын. Мен министр болғанда министрліктің штаты 15 адамға жетпейтін. Бұл салада білікті адам саусақпен санарлық еді. Елшіліктерді ашу, келіссөздер жүргізу, іссапарларға бару – барлығы қиын, елде ақша жоқ, қаражат қыспағы адымды аштырмайтын. Нанасыз ба, сол уақыттарда шетелге іссапарға шыққанымызда бізге берілетін тəуліктік сома 2 доллар еді. Қазір бəрі бар, Қазақстан танылды, елдің байлығы еселенді, жыл сайын бұрын табанымыз тимеген жерлерде елшіліктер ашылуда. Тек еліміз аман, жұртымыз тыныш, тəуелсіздіктің туы жоғары болсын дейік. – Уақыт бөліп, əңгімелескеніңізге көп рахмет. Əңгімелескен Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан». –––––––––––––––––––– Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.


5

www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

 Мирас

Жаѕєырєан ўлттыќ жаућарлар

Алматыдағы «Бөбек» Ұлттық ғылыми-практикалық, білім беру жəне сауықтыру орталығында Халықаралық балаларды қорғау күні ерекше оқиғамен атап өтілді. «Бөбек» қорының президенті Сара Назарбаева мен Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов балалар үйлерінің тəрбиеленушілері үшін мақсатты қайырымдылық көмек көрсету жөнінде өзара келісімшартқа қол қойды. «Бөбек» қорының қамқорлығының арқасында келесі жылдан бастап еліміздегі 145 балалар үйінің 90 пайыз тəрбиеленушісі, яғни 7 мыңға жуық мектеп бітірушілердің жоғары жəне сапалы білім алуына мүмкіндік туып отыр. Бұл ізгі қадам – атаанасының қамқорлығынсыз қалған қамкөңіл балақайларға үміт отын жаққан шуақты күн ретінде есте қалмақ.

Жердегі бір жетім ќуанса, кґктегі жетпіс жеті періште той тойлайды Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

– Мен үшін бүгін бір сəтін салған күн болды, – деп ағынан жарыла қуанышын жасырмаған Сара Алпысқызы əңгімені əріден бастады. – Жалпы, өмірде кездейсоқ ешнəрсе жоқ. Оның үстіне, əр адамның өзінің атқаратын міндеті болады. Маған кезінде осы «Бөбектің» сізге қажеті бар ма дегендер де табылды. Əрине, оны əркім өзінше түсінді. Ол кезде «Бөбектің» осындай деңгейге жететінін өзім де білмедім. Бəрі Алланың əмірі деймін. Мен қорғансыз, өмірге, тағдырына өкпелі балаларға титтей де болса көмек қолын созып, өз міндетімді орындағаныма өте разымын. Қазір шүкіршілік, еліміздің өмір сүру деңгейі бұрынғы уақытқа қарағанда əлдеқайда жоғары. Бірақ, жетім балалар саны азаймай отыр. Рас, «Бөбекті» құрғаннан кейін жетім балаларға қолымнан келгенше қайырымдылық шараларын өткізіп, дəрідəрмек, киім-кешек, яғни материалдық жағынан көмегімді беріп, осы іспен көп жылдар айналыстым. Байқаймын, бұл жолмен балалардың барлық мəселесін шеше алар емеспін. Сонан соң ойланып, толғанып, бұл мəселенің себеп-салдарын тауып, жетім балаларды азайтудың басқа жолын іздестіру керектігін түсіндім. Ол жол – ағартушылық, яғни балаларға рухани адамгершілік білім беру. Одан əрі Сара Алпысқызы онда да түсінбеушіліктің болғанын, бірақ, адам қай істі де бар ниетімен қолға алса, алынбайтын қамал жоқ екенін, содан да шығар бастаған ісі оңға басып, тіпті бұл мəселе мемлекеттік тұрғыда шешіліп, жаңа ереже шығып, білім беру жүйесінде «Өзін өзі тану» пəні енгізілгенін тілге тиек ете кетті. – Пенде емеспіз бе, – деп сөзін жалғады Қор басшысы. – Жұрт «Бөбектің» қаржысы туралы сөз ете бастағанда, оны банкке салып, одан түскен сыйақы пайыздарын балалар үйінің тəрбиеленушілеріне аздап болса да бере бастадым. Сол кезде 4 мыңға жуық балалар ай сайын 3-5 мың теңге аралығында «Бөбектен» шəкіртақы алып тұрды. Содан мерейжасымда қонақтардан түскен ақшалай сыйлықты қосып, балалар үйінің 70 түлегіне алғашқы грантымды беріп, əрі шəкіртақы тағайындадым, əлі де беремін. Қазір 200-ге тарта балалар үйінің түлектері грантта оқиды. Бүгінде «Бөбектің» қоры толықты. Денсаулық та сыр беріп қояды. Балаларыма осы мəселені айтып, бастаған ісімді жалғастырасыңдар ма дедім. Жастар ғой, «иə» деп қойды, бірақ сенбедім. Содан бірде БҒМ-нің Балалар құқығын қорғау комитетінің төрайымы Раиса Шерденнен былтыр Мемлекеттік білім беру жинақтаушы жүйесі бағдарламасы дүниеге келгенін естідім. Ондағы ойым – осы жиған-терген қаражатымды қалайда əр жетім баланың өзіне жеткізу. Бірден осы бағдарламаның демеушісі болатынымды білдірдім. Ендігі арманым – қаржы əділ бөлініп, əр жетім балаға жетіп, олар ата-аналары бар балалардай білімдерін одан əрі жалғастырса деймін. Өйткені, біз үшін балаларымыздың ересек өмірге барынша бейімделгендігі өте маңызды. Өз кезегінде Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов балаларды төл мерекелерімен құттықтап, өте маңызды əрі мейірбандылық, ізгілік күнінің ерекшелігіне тоқталып өтті. – Бүгін аталмыш жобаның жүзеге асуының арқасында 7 мыңға жуық балалар үйінің тəрбиеленушілеріне мектепте алған білімін əрі қарай жалғастырып, жоғары деңгейде кəсіби білім алуларына, олардың өз елінің лайықты азаматы болуына үлкен мүмкіндік туып отыр. Біз өз кезегімізде олардың кəсіби тұрғыда өсу жолдарын қадағалайтын нақты жүйе жасаймыз. Сара Алпысқызы, Сіз осындай қайырымдылық жасай отырып, бүтіндей бір ұрпақ өкіліне болашаққа деген сенімділік, оған қоса аналық сүйіспеншілігіңізді сыйлап отырсыз. Сондықтан да Білім жəне ғылым министрлігі, педагогтар мен барша балалар атынан Сізге шын жүректен алғысымызды білдіреміз, – деді министр.

Келісімшартқа қатысушылар құрамына «Мемлекеттік білім беру жинақтаушы жүйесінің» операторы «Қаржы орталығы» АҚ пен «Қазақстан Халық банкі» АҚ енген. «Қаржы орталығы» АҚ президенті Рамазан Əлімқұловтың айтуынша, əрбір баланың атына жеке шот ашылып та қойылған. Ондағы қаржы 23 жасқа дейін жинақталады. Қаржы тек жоғары жəне кəсіптік техникалық білім алуға ғана жұмсалады. – Жоғары оқу орнына түсетіндерге 3-3,5 млн. теңге жиналады, – деді Рамазан Əлімқұлов. – Ал кəсіптік-техникалық білім алғысы келетіндерге одан аздау түседі. Бұл сомалар балалардың жинақталу кезіндегі жасына байланысты. Мысалы, біреулер келесі жылы оқу бітіреді. Басқаларға оқуға түсуге əлі 10 жыл бар дегендей. Егер салымшылар, яғни балалар үйінің түлектері жоғары оқу орнына грант бойынша өзі түсетін болса, онда жинақталған қаржыны банктің жəне мемлекеттің сыйақысымен қосып ала алады. Тағы бір айта кететін жайт, біз мемлекеттің сыйлықақысын инфляция деңгейінен төмен қоймау туралы Үкіметке ақпарат беріп отыратын боламыз. Бүгін келісімшартқа қол қойылды. Балалардың атыжөні белгілі, ертеңнен бастап төлқұжаттарын жинап, есепшотын аша бастаймыз. Мемлекеттік білім беру жинақтау жүйесі елімізде былтырдан бастап жүзеге асуда. Тағы бір айта кетерлік анықтама, бұл жүйе тек жетім балаларға емес, кез келген еліміздің азаматы аталмыш жинақтау жү йе сін пайдаланып, «ХалықБанкі», «ТемірБанк», «ЦеснаБанк», «БТА» банктеріне барып, балаларына, немерелеріне білім беру жинақтау салымын аша алады. Салтанатты жиында Алматыдағы №2 балалар үйінің директоры Ақмарал Шатаева да үлкен əсермен тебірене сөйледі. – «Бөбек» қоры құрылып, жұмыс істегелі бері жетім жəне ата-ана қамқорлығынан айырылған балаларға үнемі қайырымдылық жасап, көмегін аяған емес. Мəселен, қор бұған дейін колледжде оқитын балаларға шəкіртақы тағайындады. Қазір міне, екіжақты меморандумға қол қойылды. Бұл дегеніңіз – қаншама қамкөңіл балалардың болашаққа деген үміт отын жағып отыр. Яғни біздің түлектеріміз қазірден бастап өзіне ұнайтын мамандығын таңдап, алдағы уақытта сол оқу орнына барып, арманы орындалатынына сенімді. Біздің мектеп қабырғасында оқитын 82 баланың барлығына жеке есепшот ашылмақ. Бұл қандай керемет дүние! Сондықтан Сара Алпысқызына үлкен рахмет! – деді ол. Өзін №2 балалар үйінің 7-ші сынып оқушысы деп таныстырған Мария Шамрайдың езуі екі жақта, көзі бұл-бұл жайнайды. Асығып, аптығып сөз бастады. «Ең алдымен мемлекетімізге, онан соң Сара Алпысқызы апайға біздерді қамқорлықтарына алып, осындай жақсылық көмектерін жасап жатқандары үшін алғыс айтамыз. Мұндай қамқорлық, қолдау бізге болашаққа деген сенімімізді ұлғайтады. Шынында да, менде бір күш пайда болды. Енді жоғары білім алып, өзім армандаған журналистика факультетіне оқуға түсіп, өмірден өз орнымды табамын деп ойлаймын». Иə, періште балалардың жүзінен қуаныш көру қандай ғанибет десеңізші. Салтанатты жиында Алматыдағы бірнеше балалар үйінен келген кішкене қонақтар сыйлық алып, екі сағаттай Қазақстанның бірінші ханымы Сара Назарбаева «аналарының» əңгімесін, ақыл-кеңесін тыңдап, бірге əн айтып көңілдерін көтерді. Ең бастысы, олардың əрқайсысы өздерін жарқын болашақ күтіп тұрғанын сезінгені хақ. Өйткені, бүгінде мұндай мүмкіндікке ата-анасы бар балалардың қолдары жетуі екіталай. Қазақ айтады емес пе, «Жетімге ақыл беруші көп, бақыр беруші жоқ», «Жердегі бір бала қуанса, көктегі жетпіс жеті періште той тойлайды» деп, шынында да бүгін 7 мың баланың қуанғаны рас... АЛМАТЫ.

Суретті түсірген Юрий БЕККЕР.

Қазақтың өткен жолы, кешкен өмірі кемелді де кең, өзеуреген өзгелерден кем болмағанына елорда төріндегі Тұңғыш Президенттің музейінде өткен «Əдемі-Ай» өнер мұражайы жинақтаған «Ұлттық жауһарлары» атты антикварлық зергерлік бұйымдар көрмесін көргеннен кейін көз жеткізгендей болдық. Бұл шараға Астана жұ ртшылығы молынан қатысты. Парламент Мəжілісіні�� депутаттары С.Сейдуманов пен О.Асанғазы қатысып сөз сөйледі. Оразкүл Асанғазы көрмедегі дүниелер ұлтымыздың ұлығын танытатындығын айтып, көрме иесі Б.Төлегеннің ерінбей жиған еңбегіне, жасаған жаңа кəдесыйларына дəн ризалығын білдірді. Көрмеге қойылған біздің заманымызға дейінгі ІІІ-І ғасырлар шеңберіндегі Кушан патшалығының археологиялық артефактілері мен VI-XII ғасырларға жататын тарихи құндылықтар кімді де болса сүйсінтері хақ. Сол дүниелерді заман талабына сай қайта жаңғыртып жасаған кəдесыйлар көрермендердің көңіліне қонып, қызығушылығын туғызды. Асыл қасиеттерге ие, əсіресе, тіл тазылығын, дін бірлігін, ұлт өнерін шеберлікпен сақтай білген халқымыздың көсемдігі мен көрегендігін, батырлығы мен батылдығын, ақыл мен парасатын осы жауһар дүниелерден

аңғарасың. Халықтық салтты, дəстүрді іркіттей ірітпей, айрандай атала етпей ғасырдан-ғасырға сыры мен сынын бұзбай жеткізген қазақтың қабырғалы өнер иелерінің мұрасын қайтадан түлеткен «Əдемі-Ай» компаниясы жасаған кəдесыйларды тамашалап жүргенде қазақ поэзиясының ақиығы, күні кеше ғана арамыздан мəңгілік сапарға аттанған Фариза Оңғарсынова апамыздың мына бір өлең жолдары ойға оралды. Бүкіл саналы ғұмырын ұлт руханиятына арнаған ақын «Оюлар» деген өлеңінің соңын: «Елестеп көз алдыма сан шақтарым, келгендей құлағыма аңсатқан үн. Түрінен текеметтің көріп тұрмын, əжемнің тарамысты саусақтарын. Шебер көп бұл заманда кілең керім, болмайтын ажыратып түр-өңдерін. Сүрінбей өте алар ма ғасырлардан, əжемнің оюындай, жыр-өрнегім... Болардай басқұр, өрнек маған медет, белгісі балғын шақтың қарар жебеп, Сүйеніп түскиізге тұрып қаппын, көз жазып оюлардан қалам ба деп, Мөлдір шық жасырынды жанарға кеп...», деп түйіндеген екен. Міне, осындай ұлтымыздың бүкіл болмысын көрсететін жауһарларды жинақтап, қазақ топырағында қайта түлеткен «Əдемі-Ай» компаниясының президенті Баһаргүл ТӨЛЕГЕНДІ сөзге тартқан едік.

– Мен қарғадайымнан ұлтымыздың салт-дəстүр, əдет-ғұрпын əспеттеумен қатар, осындай ұлы үлгіні қалыптастырған халқымыз қандай кемеңгер еді деп таңғалатынмын. Бұған қоса, халықтық қалпымызды көрсететін құндылықтарға да ерекше назар аударатынмын. Кейін осы дүниелерді құмнан алтын іздегендей жинадым. Мен ол кезде іргелес жатқан Қытай елінде тұратынмын. Осы жəдігерлерді қалай жарыққа шығарамын, сөйтіп, өзгелерге қайтсем танытамын деп жүргенде атажұртым көк Туын көтеріп, тəуел сіздігін жариялағанда, алыстағы бар қазақ: «Уа аруақ, ақсарбас!» деп ұрандаттық. Жиған дүниелерімнен музей жасау жөніндегі ниетім кеңейе берді. Қазақстанға келіп танысып, табысқаннан кейін ауыл-елдерді араласам, бұл жақта да ұлт құндылықтары баршылық екен. Содан 1994 жылы тарихи Отаныма оралдым. Бала кездегі арманыма қол жеткізуге талпындым. Сирек кездесетін небір бұйымдарды жинап, мұражай аштым. Қазір ондағы жəдігерлердің саны мыңнан асып кетті. Осыларды ақпарат ағыны басып бара жатқан заманда қалай жаңғыртамын, жұртқа қайтсем жеткіземін, егер олай етпеген жағдайда бұл дүниелер тек мұражайда қала береді-ау деген ой бірте-бірте маза бермеді. – Сөзіңіз аузыңызда, осы жерде америкалық профессор Дэвид Хариссонның «... бұл заман – жедел ақпараттың заманы. Яғни қаншалықты ақпаратқа қанық болсаң, соншалықты білімді, саналысың. Бірақ, біз осы ақпараттарды қабылдаймыз деп мыңжылдықтармен келген, санаға сіңген ұлттық құндылықтарымызды қоқысқа тастағандай болмаймыз ба?» деген күдікті сөзі еске түсіп отыр. – Менің ниетімнің үстінен дөп түстіңіз. Мұражайға жиған дүниелерді қайта жаңғырту оңай болмады. Ізденістер алғашқы кезде қиын болғанымен бірте-бірте нəтижесін берді. Қазір компания шығаратын бұйымдардың саны 700-ден асты. Халқымыз жүздеген жылдар бойы аса талғампаздықпен қалыптастырған ғажайып қолданбалы өнер туындылары қазір ұрпақтар қолына тие бастады. Олар алтын, күміс жалатылып, ақ түсті тау хрусталь, фарфор, металл, тағы басқа заттардан жасалатынын айта кетсем деймін. – Дəуір талабына қарай ұлттық жəдігерлерден жаңғыртқан басты кəдесыйларыңыз қандай? – Ол – біріншіден, тəуелсіздік нышандары. Қазақ бодандықтан құтылып, бостандыққа жеткеннен кейін ұлттық нышандарды

Сол секілді ұлтымыздың салтдəстүрін көрсететін айшықтар да ажарлы шығып жатыр. Бір замандары қазақ тұрмысының басты болмысына айналған киіз үйдің формасын бейнелеген қобдишаларды, асықтың алшасынан түскенін жақсылыққа балайтын халқымыздың ерекше салтына сүйеніп, алуан түрлі асық бейнелі сувенирлерді көргендер дəн ризалықтарын білдірумен келеді. Ал киелі домбырамыз, қасиетті қобызымыз, байтағымыздағы Арыстан баб, Қожа Ахмет Ясауи, Қорқыт, Маңғыстау жеріндегі ежелгі дəуір ескерткіштері – бəрі де өнер тілінде өрнектеліп жұртшылыққа ұсынылуда. Мұнымен бірге, ұлттық ыдыстарымыз яғни, кəрлен бұйымдар, нақтылай түссек шыны, шəйнек, наурыз ыдыстары, қазақтың ою-өрнектері бейнеленген картиналар да аз емес. – Компанияда қанша адам қызмет етеді? – Біз 45 адамды жұмыспен қамтамасыз етіп отырмыз. Олардың арасында бармағынан бал тамған шеберлер, дизайнерлер, суретшілер бар. Айрандай ұйыған ұжымның мақсаты ұлттық кəдесый дайындап, оны өзіміздің халқымызбен қатар, шетелден келгендерге де таныстыру. Осы күні азаматтар төрткүл дүниені шарлап қайтқанда, сол ел мен жерді бейнелейтін неше түрлі сувенирлер алып келеді. Оны өздерінің төріне қойып, мақтан етіп айтады. Біздің тəуелсіз елімізге келген əр қонақ Отанымыздың қасиеті мен қадірін арттыратын дүниелерді, яғни біз жасаған кəдесыйларды елдеріне апарып таныстырып жатса, қане. Бұл əлем білетін қазақты тағы бір қырынан көрсету болар еді. Оның үстіне біз жасаған бұйымдарды шетелдіктер көргенде керемет тамсанып, таңғалатыны бар. Ондай кезде мен бұл заттар кешелі бүгін жасалмағанын, оның түп тамыры арғы ғасырларда жатқанын, оған дəлел ретінде мұражайға жинақталған құндылықтарды көрсету арқылы оларға ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан дəстүрлі өнердің бар екенін ұқтырамын. Сондай сəтте: «Сіздердің ата-бабаларыңыз батыр да, ақын да, шешен де, өнерлі де, шебер де болған екен ғой!», деп ілтипатын білдіріп. «Бұған дейін неге ол осындай биік дəрежеде таныстырылмаған?» дейтін де кездері аз болмайды. – Сіздер бұл кəдесыйларды өз елімізде жасайсыздар ма, əлде өзге мемлекеттердің зауыттарына тапсырыс бересіздер ме? – Сұрағыңыз орынды қойылып отыр. Осы арада сұраққа жауап қайырмай тұрып, мына бір ойымды да айта кетсем деймін. Біздің елордада, басқа да бес-алты

жаңғыртуды қолға алдық. Оның қатарында тəуелсіздік монументін, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бəйтерек – монументі еліміздің гүлденуінің, өсуінің символы іспеттес. Бəйтерек – өмірдің белгісі, халқымыздың белгісі, тыныштықтың белгісі», деп бағалаған Бəйтерек, т.б. тəуелсіздік нышандарын металл, алтындалған құйма, мəрмəр, полимер, органикалық əйнек, ағаш түрлерінен жасап, жұртшылыққа ұсындық. Мұның қатарында «Қазақ елі» монументі, «Хан Шатыр», Бейбітшілік жəне келісім сарайлары да бар. – Ал қазақ ұлтының берекебірлігін сақтаған, бір ауыз сөзбен билік айтқанда үлкен-кіші ұя бұзбай ұйыған, елдің мүддесінің, жердің тұтастығының, ұрпақ тəрбиесінің, ізет пен инабаттың алтын тұғыры болған ұлы дала ұландарының бейне сін өнер тілінде сөйлеткен екен сіздер. Бұл туралы да айта кет се ңіз артық болмас еді. – Иə, қормалымыз болған – үш би мен Абайдан бастап, қорғанымыз болған алып батырларымыз – Кенесары, Наурызбай, Исатай, Қарасай, Райымбек, тағы басқалар сап түзеп, Махамбет, Əлия, Дінмұхаммед секілді ірі тұлғалардың да бейнесі сомдалды. Көне дəуірлердегі мəдениет, өнер, мифология салалары бойынша да жасаған кəдесыйларымыз аз емес. Қазақ елінің азаттық символына айналған «Алтын адамның», Сармат көсемінің металдан, хрусталдан, құймадан жасалған бейнелері жұртшылықтың ерекше ілтипатына бөленуде. Сол «Алтын адамның» мойнындағы алқада бедерленген барыс бейнесі Ала тау шыңдарымен əспеттелгенде ерекше көрініс тапты. Əмір Темір заманында арнайы тапсырыспен жасалған, араға ұзақ уақыт салып, киелі Түркістанға əкелінген Тайқазан тағылымын көрсететін түрлі-түсті кəдесыйлар үлкен сұранысқа ие болуда.

өңірлерде кішігірім бөлімшеміз бар. «Ұлттық жауһарлары» атты осы көрме алдында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевпен кездесу өткен еді. Онда Мемлекет басшысы менің қазақ халқының мəдени мұрасын сақтап, жүргізген зерттеу қызметіме, жаңғыртып жатқан жұмысыма жоғары баға берген болатын. Өткен жылы «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған едім. Мəдениет қайраткері атағын да алдым. Осындай қолдаулар мені ерекше қанаттандырды. Соның нəтижесінде еліміздің өңірлерінде осындай көрмелер өткізуді мақсат етіп, соның алғашқысын Астанадан бастап отырмын. Елорда жұртшылығының ерекше ілтипат танытқанын баса айта кетсем деймін. Енді сұрағыңызға тікелей жауап берер болсам, біз де үлкен таралыммен кəдесый жасайтын зауытымыз жоқ. Шағын ғана шеберханамыз жұмыс істейді. Көбіне Түркия, Қытай, өзге елдерге тапсырыс береміз. Қазірше, өзімізге жететін ғимаратымыз бар. Болашақта сондай үйлерді Астанадан, облыс орталықтарынан тұрғызып, кəдесый сататын орындарды көбейтсек деген ниетіміз бар. Түйіндей айтқанда, неше мыңдаған жылдар бойы өлмей, өшпей келе жатқан озық мəдениетімізді сақтай отырып, оны жаңа заманға сай жаңғыртып, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізе алсақ, дəстүр сабақтастығы үзілмес еді. «Əдемі-Ай» компаниясының алға қойып отырған басты мақсаты – Қазақ елінің сувенир нарығын қалыптастыру, сол арқылы өз елімізден де, басқа мемлекеттерден де тапсырыстар қабылдап, соны мүлтіксіз орындау. Жалпы, осы күндері шығарған өнімдеріміз өз құнын ақтап отыр. Əйтсе де, сұранысқа қарай жұртшылықтың талабын толық қанағаттандыра алмай отырмыз. Оның басты себебі, өзімізде көп таралыммен кəдесый шығаратын шағын да болса зауыттың жоқтығы қолбайлау. Болашақта тапсырысты басқа мемлекеттерге көп шығын шығарып бергенше, өзімізде атқарсақ ұтылмас едік. Оған қажет материалдар Қазақ елінде жетіп артылады. Əрине, мұның бəрі бір күнде орындалмайтынын білемін. Бірте-бірте жүзеге асарына сенімім мол. Ең бастысы, компания күн санап қанаттанып, іргесін кеңейтіп келеді. Жоғарыда айтқанымдай 700-ден аса кəдесый жұртшылыққа ұсынылып отыр. Бұл көрсеткіштің алдағы уақытта өсе беретініне иманым кəміл. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Сүлеймен МƏМЕТ, «Егемен Қазақстан».


6

www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

 Толғандырар тақырып Қазақстан Республикасының Президенті – Н.Ə.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стра тегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында: «Қазір біз балаларымыз қазақ тілімен қатар орыс жəне ағылшын тілдерін де белсенді меңгеруі үшін жағдай жасауға шаралар қабылдап жатырмыз. Үш тілділік мемлекеттік деңгейден ынталандырылуы керек. Орыс тіліне жəне кириллицаға біз қазақ тіліне қандай қамқорлықпен қара сақ, сондай қамқорлықпен қарауымыз керек. Орыс тілін білу біздің ұлтымыздың тарихи артықшылығы екені баршаға белгілі. Дəл осы орыс тілі арқылы қазақстандықтар бірнеше ғасыр бойы қосымша білім алып, ел ішінде де, шет жерлерде де өз дүниетанымдары мен араласатын ортасын кеңейтіп келе жатқанын жоққа шығармауға тиіс піз. Біз ағылшын тілін меңгеруде серпіліс жасауымыз керек. Қазіргі əлемнің осы «лингва франкасын» меңгеру біздің еліміздің əрбір азаматына өмірдегі шексіз жаңа мүмкіндіктер ашады», деп көрсетілуі еліміздің

Ана тілініѕ ќўдіреті Оны меѕгергендер ґзге тілді іркіліссіз їйренеді Кəрімбек ҚҰРМАНƏЛИЕВ,

филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының вице-президенті.

тілдік кеңістігінде бірнеше тілдік орта қалыптастыру керектігін айқындайды. Қазақстанда көп тілді меңгеру – бүгінгі күннің көкейтесті мəселесіне айналып отыр. Ендеше, осынау күрмеуі қиын сұрақтың түйінінің оң шешілуіне байланысты қолға алынуға тиісті міндеттерге тоқталмақпыз. Əлемнің алпауыт мемлекеттеріндегі іргелі жоғары оқу орындарымен байланыстың негізгі діңгегі, əрине тіл болып отырғаны баршамызға аян. Өйткені, тіл тек қарым-қатынас құралы ғана емес, сондай-ақ, еларалық мəдениет, тарих, білім-ғылымнан хабар берер үлкен достық көпіріне айналып отыр. Қазақстандық білім жүйесін əлемдік деңгейге көтеріп, халықаралық стандартқа сай қимыл жасай отырып, төрткүл дүние төрінен табылайық десек, əлем тілдірін меңгерген мамандарға деген талапқа да жаңаша көзқарас қалыптастырар кез келді. Еліміздің тəуелсіздікке қол жеткізуіне байланысты Қазақстан шет мемлекеттермен қарымқатынасын жан-жақты нығай та түсуде. Елшіліктер мен дип ломатиялық қарым-қатынас барысында шет тілі үлкен рөл атқаратындығы сөзсіз. Сондықтан қазір жоғары оқу орындарында, сондайақ мектептерде шет тілдерін меңгеруге ерекше ден қойыла бастады. Тіл қарым-қатынас құралы десек, шет мемлекеттермен байланыс орнатуда оның алатын орны да ерекше. Шет тілі мамандарын дайындау ісінде де атқарылар шаруалар аз емес. Бұл тұрғыда тар бағдарлама аясында қалып қоймай, кез келген шет тілін үйренуді мемлекеттік тілмен бірге жəне табан астында тəржімалай алатын деңгейге жеткізу қажет. Яғни, еркін қарымқатынас жасауға машықтанған абзал. Бұл тұрғыда қазақтың біртуар азаматы Халел Досмұхамедов: «Ана тілін жақсы біліп тұрып, бөтенше жақсы сөйлесең, бұл – сүйініш. Ана тілін білмей тұрып, орысша жақсы сөйлесең, бұл – күйініш», деп айтқаны ойға оралады. Сондықтан шет тілі мамандарын дайындау барысында осы ұстанымға ерекше мəн берілуі тиіс. Өйткені, мемлекеттік тіл арқылы шет тіліне даңғыл жол ашуымыз керек. Осы бағытпен жүрсек қана, Қазақстанда шетел

тілдерін меңгерумен қатар, қазақ тілі кеңістігінің салтанат құруына қол жеткізетініміз анық. Осы күнге дейін шет ел тілі десек, тек Еуропа тілдерін, нақтылай айтсақ, ағылшын, неміс жəне француз тілдерін ғана тілге тиек ететінбіз де, соларды ғана оқытатынбыз. Бүгінде шет ел тілі мамандарын даярлауда біржақтылық болғанын өмірдің өзі дəлелдеп отыр. Оның үстіне кезінде орыс тілін үйренуді жаппай науқанға айналдырсақ, енді оны ағылшын тілімен ауыстырып отырмыз. Тек бір шет тілін ғана тереңдетіп үйрету – біржақтылыққа соқтыруы ықтимал. Сол себепті, ағылшын тілінің əлемдік абыройына ешбір күмəн келтірмей, біз басқа да шет тілдерін игеруді мықтап қолға алғанымыз жөн. Біржақтылық үрдісін ушықтырып алмай, дер кезінде бəрін де тең дəрежеде ойластыру мемлекетіміздің де жан-жақты өркендеуіне ықпал етеді. Ендеше, тек, еуропа емес, сондай-ақ шығыс тілдеріне де ден қоятын кез келді. Рас, бұл салада азын-аулақ жұмыс атқарыла бастағанын жоққа шығара алмаймыз. Шет тілін үйрету үшін алдымен оқулықтардың, оқу-əдістемелік құралдардың, сөздіктер мен тілашарлардың, оқу құралдарының орны бөлек. Мемлекеттік тілдің ерекшеліктерін ескере жазылған төл оқулықтар дүниеге келе бастады. Алайда, бұл əлі жеткіліксіз. Мемлекет тарапынан қолдау жағы керемет деп айтуға əлі ерте. Тəуелсіздігімізді алған жылдардан бастап бүгінде оқушыларымыз төл оқулықтарымызбен білім алуда. Мектептерге арналып шет тіліне қатысты оқулықтар жүйелі түрде жазыла бастады. Ал жоғары оқу орындарына арналған оқулықтар жазу мəселесінде біршама қиындықтар кездеседі. Елбасымыз өзінің 2012 жылғы 5 қыркүйектегі Назарбаев Университетінде студенттерге оқыған дəрісінде қай кезде болсын оқулық əр елдің білім беру жүйесіндегі

бəсекеге қабілеттіліктің нышаны болып табылатындығына ерекше мəн беріп: «Ұлттық білім беру жүйесінің бəсекеге қабілеттілігі оқулықтарды əзірлеуге байланысты» деп орынды атап көрсеткен болатын. Мемлекет басшысының қағидасын қаперіне алған Білім жəне ғылым министрлігі оқу əде биеттерін басып шығаруда біраз тəжірибе жинап қалғанын айтқанымыз абзал. Оқу əдебиеттерінің сараптамасын, сынақтан өтуін жəне мониторингін ұйымдастыру мақсатында «Оқулық» республикалық ғы лы митəжірибелік орталығының біршама оң өзгерістерге қол жеткізгенін де жасыра алмаймыз. Əлемнің белгілі баспагерлерінің тəжірибелерін електен өткізе отырып, отандық оқулықтарға сараптама жүргізуде де ілгерілегендігін байқаймыз. Алайда, оқулық мəселесінде барлығы шешіліп қойды десек, қатты қателесеміз. Өйткені, оқу əдебиеттерін дайындау, оқулықтар мен оқу-əдістемелік кешендерді əзірлеуде белгілі бір жүйе қалыптасты, оқулық əзірлеушілер деңгейі жоғары талаптарға сай келеді деп айтуға əлі ерте. Қазіргі таңда, қалталыларға кітап басып шығару мəселесі еш қиындық тудырмайтын болғандықтан, əркім өз ойына келген баспа өнімдерін шығаруға дағдыланып алды. Əсіресе, шет тілін үйренушілерге арналған сөздіктерден, тілашарлар мен тілдескіштерден аяқ алып жүре алмайсыз. Өйткені, тек пайда табуды мақсат еткендер шет тілдерін меңгертудің ғылыми негіздеріне, оқуəдістемелік тұжырымдамаларына пысқырып та қарамайды. Əйтеуір, жалт-жұлт еткізіп, іші-сыртын əшекейлеп базардағы заттай тауарын құндауды ғана құнттайды. Сондықтан да, шетел тілдеріне байланысты оқу басылымдарына оқырман тарапынан ре ніш жиі орын алып жатады. Жоғарыда айтқанымыздай, шет тілін оқыту мəселесі ғылыми тұрғыда тұжырымдалған, əлемдегі ғалымдардың шет тілін мең герту дегі озық əдістемелерін отандық білім талабына сəйкестендіріп жазу – кез келгеннің қолынан келе бермесі анық. Тұтынушыға оқу-əдістемелік кешенін пайда табуды мақсат еткен пайдақорлар дайындады ма, əлде нағыз өз ісіне берілген маман дайындады ма, ол жағын олар таразылап жатпайды. Шыққан тауарға өздерінің сыни көзқарасын білдіреді. Сайып келгенде, нағыз педагог-ғалымдар қатысып əзірленген оқу əдебиеттерін таңдауды ескергендері жөн болар еді. Əрине, оған жөн сілтейтін сауатты жан керек! Ал, оқулық жазу еріккеннің ермегі емес. Ол үшін үлкен

ғылыми-теориялық біліммен қатар, машықтанған маман болу қажет. Шетел пəндерін оқытуда қажетті оқу-əдістемелік кешендер болады. Оқулық авторының оқыту тұжырымдамасынан, мемлекеттік білім беру стандартынан, оқу бағдарламаларынан терең білімі болу керек. Оқулыққа қосымша мұғалімге арналған əдістемелік нұсқау, оқу кітабы, арнайы сөздіктер мен ойындар жинағының бір жүйелілігін сақтау ғалымның өзіндік ой-өрісінің кеңдігі, пайым-парасатының тереңдігіне де байланысты. Міне, осы біз атап көрсеткенге сай келетіндер ғана оқулық да йындауға араласатын болса, оқулық жасау ісі, оның ішінде шет тілдерін оқыту бойынша да, зор жетістіктерге қол жеткізуге болады. Бүгінгі таңда елімізде шет тілін ерте жастан баста�� оқу ісі мықтап қолға алынуда. Өткен жылдан бастап еліміздегі мектептердегі 1-ші сынып оқушыларына ағылшын тілін оқыту жаппай қолға алынды. Алайда, қоғам пікірі екіге жарылып отыр. Алғашқылары – қолдайтындар, кейінгілері – ерте жастан шет тілін қазақ, орыс тілдерімен қоса оқыту оқушының жас ерекшеліктеріне жəне олардың психикалық дамуына кері əсер етеді деп есептейтіндер. Парламент депутаты Алдан Смайыл Білім жəне ғылым министрлігінің бұл қадамын қолдамайтынын, əлемнің ешбір мемлекетінде бірінші сыныптан бастап үш тілді қатар оқытатын елді таба алмағанын тілге тиек етіп, ең құрығанда алдыңғы қатарлы əлемнің мемлекеттерінде қалыптасқан дəстүрге сəйкес, үшінші сыныптан бастап шет тілін оқуды ұсынғанының өзі ел қалаулысының тілегінде ел аманаты жатқандай көрінеді. Біздің ойымызша, елімізде шетел тілін ерте жастан оқыту мəселесінде шынында да əлі де пысықтайтын, сараптамадан өткізетін, көпшілікпен ақылдасатын мəселелері аз емес. Өйткені, шет тілін ерте жастан оқыту мəселесі ғылыми түрде зерттеліп барып, негізгі қағидаттарды əлемдік тəжірибеге сүйене отырып, өз алдына концептуалды шешім қабылдауды талап ететін күрделі мəселе. Мұны біз, ғалымдар, қарапайым халыққа түсінікті жолмен айқындап беруге міндеттіміз. Ал, шетел тілін ерте оқытудың əдіс-тəсілдері бойынша төмендегідей өз көзқарасымызды айтып өткіміз келеді. Бірін шіден, шет тілін оқыту əдісі қатысушы оқушылардың болмысына сəйкестігі, олардың қызығушылығын тудыратын жағын ойлау, екіншіден, балаларды əртүрлі тақырыптар мен жағдайларға байланысты өз ойларын ұшқыр

Прокуратурадаєы байќау Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Бүгінде Мемлекет басшысының мемлекеттік тілді дамыту жəне оның рөлін арттыру, қазақ тілін белсенді түрде үйрену, сондай-ақ, күнделікті қызметте қолдану үшін қызметкерлердің қызығушылығын арттыру жөніндегі саясат жүзеге асырылып келеді. Бұған еліміздің прокуратура органдары да қомақты үлес қосып отыр. Мəселен, жуырда прокуратура органдары

қызметкерлерінің арасында «Мемлекеттік қызметте – мемле кеттік тілмен» атты республикалық байқау өтті. Байқауға Бас прокуратураның Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитеті, Астана, Алматы қалаларының прокуратуралары, Бас əскери прокуратура, Бас көлік прокуратурасы жəне облыстық прокуратуралардың өкілдерінен құралған 19 команда қатысты. Бас Прокурордың орынбасары Жақып Асанов өзінің құттықтау сөзінде атап

өткендей, мемлекеттік тілдің қызмет етуі мем лекеттік саясаттың маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Сондықтан байқауды өткізудің басты мақсаты мемлекеттің тіл саясатын қолдау, прокуратура органдарындағы қазақ тілінің қолданылу аясын кеңейту жəне насихаттау болып табылады. Əрбір команда мемлекеттік тілді білу мен оны өзінің күнделікті кəсіби қызметінде қолдану деңгейін көрсетті. Байқауға қатысушылар əртүрлі қызметтік

жеткізуге машықтандыру. Үшіншіден, шет тілін үйрету барысында балаларға өзіміздің төл мəдениетімізді, салт-дəстүрімізді, тарихымыз бен тілімізді дəріптеуді ұмытпауымыз, елі міз дің ерекшелігін айтудан жалықпауымыз керек. Бұл – нағыз патриотизмнің нақты көрінісі болмақ. Сонда ғана, Елбасымыз айтып отырған елімізде мəңгілік мемлекеттік тілдің салтанат құру барысында, орыс тілді жəне ағылшын тілді орта қалыптасуына төте жол ашылар еді. Шет тілін жылдам меңгеруге көл-көсір көмегін тигізетін қазақша-шетелше, шетелше-қазақша тілашар мен тілдескіштер шығаруға да ерекше мəн беруіміз керек. Бұл жерде техникалық құралдардың маңызы зор. Қалтаға салып жүретін плейерлерге арналған үнтаспалар, сол сияқты видео-үнтаспалар жағы үлкен көмегін тигізеді. Шет тілдерін меңгеруде салыстырмалы зерттеуге де ерекше мəн берілуі тиіс. Қазір, əсіресе мемлекеттік тіліміз бен шет тілдерін салыстыра, салғастыра зерттеу күн тəртібіндегі көкейкесті мəселе болып отыр. Қазақ тілімен салыстыру арқылы зерттеу мемлекеттік тіл мен кез келген шет тілінің ортақ мəселелері мен айырмашылықтарын ашып көрсетуге жол ашады. Бұл студенттердің материалды тез игеруіне мүмкіндік туғызатыны хақ. Сондай-ақ, студенттер мемлекеттік тілдің мəртебесін салыстыру арқылы тереңірек ұғына түседі. Ұлы Гетенің: «Wеr eine Fremdschprache nicht weisst, der weisst von seinen nicht», деген қанатты сөзін қазақшалағанда: «Шетел тілін білмеген адам, өз тілінде де ешнəрсе білмейді», деген философиялық ойында терең білімділік жатқанын аңғару қиын емес. Шет тілін тез үйренудің тағы бір оңтайлы жолы, қалада шетел фильмдерінен сол мемлекеттің мəдениеті мен тарихына арналған деректерден толыққанды мағлұмат беретін орталық ашу мəселесін қолға алу керек. Аталған орталық шет тілдерін терең игеруге, оған қоса өз тілін үйренетін мемлекеттің тарихымен, мəдениетімен етене танысуға мүмкіндік береді. Мұның өзі теориялық білімді практикамен ұштастыратын тұс. Яғни, белгілі бір шет тіліне ден қойған адам сол мемлекеттің тілін үйреніп қана қоймай, оның тұрмысымен, мəдениетімен, тіршілігімен жақын таныс бола алады. Сондай-ақ, шетел тілдерін оқытуға байланысты ғылыми-педагог ғалымдар дайындау ісіне де зор мəн бергеніміз жөн. Еліміздің білім кеңістігін əлемдік үдерістерге кіріктіру мақсатында мамандар дайындауда үш сатылы- бакалавр – магистр – PhD доктор деңгейге көшкеннен бері «Шетел тілі: екі шетел тілі», «Аударма ісі, оның ішінде ілеспе аударма мəселесі» бойынша магистранттар мен докторлар дайындауда іркілістер пайда болуда. Оның бəрі шетелдік басылымдарда мақала шығару мəселесінің жетілдірілмегендігіне байланысты, яғни докторанттар жылдап, «екі көзі төрт болып» Еуропаның баспагерлерінің аузына қарап, мақаласы қашан сараптамадан өтіп, ресми жарық көреді деп бір-екі жыл тосатын жайы бар. Күрделі мəселе өкілетті органдардан оң шешім таппайтын болса, «Шетел тілдері» мамандығынан, əсіресе, біз тілге тиек етіп отырған, қазақ тілі мен өзге шет тілдерін салыстыру бойынша ғылыми-педагог ғалымдар даярлау ісі өз деңгейінде нəтиже бермейтіндігіне көзіміз жетіп отыр. Осы мəселені оң шешу туралы да орталық атқарушы билік өкілдерінің ойланатын тұстары жетерлік. Ана тілінің қадір-қасиетін түсінбей, құдіретін танымай шет тілін үйренем деу, жұмсартып айтқанда, сорғалап тұрған сорақылықтың бір көрінісі деп бағалаудан басқа шара жоқ. Қорыта келгенде айтарымыз, дүние жүзі қауымдастығында Қазақстанның өзіндік орнықты орны болуына атсалысар əлем тілдерін меңгерген мамандардың игі істері ана тілінің құдіретіне деген құрметінен бастау алу басымдығын əрқашан ұмытпауымыз керек. АСТАНА.

жағдайлардағы ауызша сөйлеу шеберліктерімен жарысып, қызметтік құжаттарды əзірлеу, оларды сапалы аудару дағдыларын көрсетті. Сондай-ақ, əділқазылар сот процесіндегі мемлекеттік айыптаушының рөліндегі прокурор шешендігінің сапасы мен мəдениетін бағалады. Құрамына Президент Əкімшілігінің, Жоғарғы Соттың, Мəдениет, Əділет министрліктерінің өкілдері, Парламент депутаттары, Бас прокуратураның қызметкерлері, прокуратура органдарының ардагерлері енген қазылар алқасы байқаудың нəтижелерін бағалады. Байқау қорытындысы бойынша жеңімпаздар бағалы сыйлықтармен марапатталды.

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Бразилиядан баспана сўрады АҚШ арнайы қызметінің бұрынғы қызметкері Эдвард Сноуден Бразилия билігінен уақытша баспана беруді ресми түрде сұрады. «Франс-пресс» агенттігінің ақпараттарына қарағанда, осындай өтінішті ол бірқатар елдерге де жолдаған сияқты. Бразилияның сыртқы істер министрлігі Сноуденнен осы мəселеге қатысты өтініш түспегенін айтады. Эдвард Сноуден «Globo TV» телеарнасына берген сұхбатында өзінің Ресейге қалай келгенін атап өтеді. Оның айтуынша, Гонконгтан транзиттік бағыт бойынша Эквадорға Мəскеу арқылы ұшқан. Ол Ресейде қалуды жоспарламаған. Ең басты себеп, АҚШ үкіметінің төлқұжатын жарамсыз деп шешім шығаруы болған. Атап өтейік, өткен жылдың тамызында Ресей Сноуденге бір жыл мерзімге уақытша баспана берген болатын.

Ќорєаныс министрін ауыстырды Оңтүстік Кореяның президенті елдің қорғаныс министрі Ким Гван Чжинді министр қызметінен босатты, оны өзінің ұлттық қауіпсіздік мəселелері жөніндегі көмекшісі етіп тағайындады. «Ренхап» агенттігінің хабарлауынша, Кореяның қорғаныс министрі лауазымына Хан Мин Ку отыруы мүмкін. «Севоль» паромы апатқа ұшырағаннан кейін осы елде бірқатар əскери басшылар қызметінен алынған болатын. Мысалы, президент жанындағы ұлттық қауіпсіздік басқармасының бастығы Ким Чжон Су отставкаға кеткен еді. Кейбір болжамдарға қарағанда, «Севоль» паромының апаты, онда қаза тапқан адамдар салдары əлі біраз басшыға қауіп төндіретін секілді.

Қысқа қайырып айтқанда:

Үндістанда тағы бір штат пайда болды. Оның атауы – Теленгон. Бұл осы елдегі жиырма тоғызыншы штат болып табылады. Əлемге əйгілі футболшы Пеленің ұлы – Э.Ч.Несименту бұрын «Сантос» футбол клубында қақпашы болған екен. Ол есірткі бизнесімен айналысыпты. Жазасы – 33 жыл түрме. Ұлыбританияда Уинстон Черчилльдің үлкен қызы Мэри Соамс қайтыс болды. Ол 92 жыл ғұмыр кешкен екен. Махачкаладағы бір балалар клубынан шыққан жасөспірімдер өзін нашар сезінген. Тексере келгенде, 15 жасөспірімнің тамақтан уланғаны анықталды.

Абхази�� президенті отставкаєа кетті Танылмаған Абхазия республикасының президенті Александр Анкваб отставкаға кететінін мəлімдеді. Бұл жөнінде «Апсныпресс» агенттігі ақпарат таратты. «Абхазия республикасы конституциясының 65-бабына сəйкес, елде тұрақтылықты сақтау мақсатында отставкаға кету туралы шешім қабылдадым, – делінген оның мəлімдемесінде. – Ел тұрғындарын азаматтық бірлікті сақтауға шақырамын». Мамыр айының соңында Абхазияда оппозиция ереуілге шығып, олар президент əкімшілігін, сондай-ақ, үкімет пен мемлекеттік телеарналарды басып алған болатын. Александр Анквабтың сөзіне қарағанда, билік оппозициямен келіссөз жүргізуге ниеттенген. Бірақ, ортақ келісімге қол жеткізе алмаған. Қан төгілмеуі үшін осындай қадам жасалып отырған секілді. Сонымен қатар, ол мəлімдемесінде ел парламентінің шешімімен сайланған президенттің міндетін уақытша атқарушы Валерий Буганбудың қызметі конституцияға сəйкес келмейтінін де атап өткен.

Ќауіпсіздік Кеѕесін Ресей басќарады 1 маусымнан бастап Ресей Біріккен Ұлттар Ұйымына төрағалық етуді қолға алды. Ресейдің БҰҰ-дағы тұрақты өкілі Виталий Чуркиннің айтуынша, Ресейдің төрағалығы «аса қауырт» болмақ. Тұрақты өкілдің айтуынша, күн тəртібі бойынша, Таяу Шығыс проблемаларына баса көңіл аударылады. Сондай-ақ, Иемен, Ливия жəне Сирия мəселелері қарастырылады. Бұл негізінен осы елдерге гуманитарлық көмектер көрсетуге байланысты. Дипломаттың сөзіне қарағанда, осы маусым айында Судан, Оңтүстік Судан, тағы басқа да елдердегі проблемаларды шешу мəселелері бар. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі он бес елден тұрады, оған бес мемлекет тұрақты мүше болса, солардың бірі – Ресей.

Тґраєалыќќа ќарсылар да бар Ұлыбританияның премьер-министрі Дэвид Кэмерон, егер Еуропалық комиссияға Люксембургтің премьерминистрі Жан-Клод Юнкер сайланатын болса, Ұлыбританияның бұл одаққа мүше болатынына кепілдік бере алмайтынын айтқан. Британдық премьер-министр бұл жерде Біріккен Корольдіктің Еуропалық одақпен арақатынасын айтып отыр. Одақтың Еуропалық комиссиясы оған мүше елдердің халқы таңдаған адамдарды сайлайды. Ал Кэмерон Ұлыбританияның Еуроодаққа мүше болуы 2015 жылғы сайлауда жəне 2017 жылғы өтетін референдумда белгілі болатынын алға тартады.

Америкалыќ əскери істі болды Қырғызстанда осы елде орныққан америкалық əскери базасының қызметкері істі болды. Ол төрт жылға бас бостандығынан айырылды. Əскери менеджер не үшін істі болған дегенге келсек, ол 22 жастағы əйел затына «жақындасуын» өтінсе керек. Онымен қоймай, масаң күйдегі ол əйелді зорламақ болған көрінеді. Америкалыққа қатысты қозғалған қылмыстық іс осылай дейді. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


 Əдебиеттің əңгімесі Жинақтың негізгі мағлұматтары мұқабаның сыртында емес, ішкі титул бетінде көрсетілген: «Бауыржан Жақып. Шығармалары. Бірінші том. «Еліккөрген». Өлеңдер, балладалар, поэмалар. «Foliant» баспасы. Астана-2013.» Өзімді айырықша қуантқаны, «Алтай-Ертіс кітапханасы» атты айдары. Қазір не көп, баспа көп. Бірақ берекесі аз. Қалтаң қалың болса, кітап басу оп-оңай, тіпті жазу-сызудан хабары шамалы қабілетсізге де. Ал Шығыс Қазақстан облыстық əкімдігінің мына іс-шарасы қалыптасқан қаламгерлердің кітабын шығаруды көздейді. Облыс басшылығына Бердібек Сапарбаев мырза келгелі Өскемен мен Семей жұртшылығы талай толайым табыстарға қол жеткізуде. Қай əкімнің де шаруасы бастан асады. Бірақ Бекең бəріне үлгереді. Жуырда «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған «Оңтүстікте халық көп, жер аз. Ал бізде жер көп, халық аз» атты мақаладан Шығыс Қазақстан облысында қандастарға қанатты қамқорлық жасалып отырғанын оқып, о жаққа Қытайдан, Моңғолиядан, өзіміздің Оңтүстік облыстардан 800-ге жуық отбасы көшіп келіп, топырағы құнарлы, шөбі шүйгін, өзен суы ағылтегіл өлкеде өнімді еңбек етіп жатқанын біліп, ой, бəрекелділеп сүйсініп қалдым...

«Аршалының» лирикалық геройы – «биіктікке талпынған» бүгінгі Тəуелсіз ел адамы. Бейнелі сөздің түпкі тамыры – шындық кəусарымен суарылған. Қазақ елінің табиғаты, көкке өрмелейтін аршасына дейін мəңгілік мұрамыз, ырысымыз. Халқымыздың сөз қорындағы ертеден сіңісті шегі, шеті жоқ уақыт өлшемін білдіретін сөз қазіргі уақытта мүлде жаңаша естіледі. Тың сөз өнері – бөлекше форма іздеп шарқ ұрудан емес, жаңа лирикалық кейіпкер жүрегінен туып балаламақ. Аршалы образы азат елдің азаматы үшін киелі бойтұмар есепті. Кіндік кескен жер тұрсын, жалпы Қазақ елінің ұлан-ғайыр аймақтарының əрқайсысының дара қасиетін сезінудің өзі қандай ғанибет. «Сарыарқаның самалы», «Қос жағасы Есілдің», «Оңтүстіктен Ебінің есті желі», «Сарыағаш», «Ақмешіт», «Бесқарағай», «Атыңнан айналайын, Баянаула», «Ертіс өзені», т.б. өлеңдеріне қарағанда, Бауыржан республикамыздың төрт бұрышын түгел дерлік аралап, тарихы мен бүгінгісіне, сол өлкелерде туып, исі қазақтың атын шығарған, даңққа бөленгендер ерлігін жыр кестесіне жарқырата түсіруге талпынған. «Əлемнің барлық жаңарған картасына енген»

жиі көтеріліп, көңіл құсымен қазақ халқының басынан өткен нелер хикметтерге көз жібереді, Орхон бойын шарлайды, тасқа қашалған атабабаның зарлы өсиетіне құлақ тосады. «– Біз мемлекетті халық едік. Қайда сол мемлекетіміз? –Біз қағаны бар халық едік. Қайда сол қағанымыз?». Ата-бабаларымыздың көне тарихының талып естілген осы бір үні, уайымы Бауыржан поэзиясынан əлсін-əлі сарындап, эстетикалық сараптама, салыстырулар арқылы өрнектеледі («Тұмар», «Тұғыр», Тəуелсіздікке арналған өлеңдер) «Сақ та болдым, ғұн болдым əуелде мен, Тарихымды еске алсам кемелденем. Білге қаған, Тоныкөк, Күлтегін боп, Тас тілінде сөйлестім əлемменен. Махамбет боп сөзіммен от ойнатып, Абай болып үн қаттым өлеңменен. Отар болдым, от кештім, суға баттым Күнін кештім шарқ ұрған шағаланың. Енді бүгін көрдім мен қазағымның Азаттықты бақытқа балағанын. Шекарамды бүтіндеп көзім жетті Бостандықта өлшеусіз баға барын.

«Бўл ґлке ґлеѕ-жырдыѕ сарайы еді» Аќын Бауыржан Жаќыптыѕ жаѕа жинаєынан туєан ойлар Шериаздан ЕЛЕУКЕНОВ.

Əнеу бір жылдары Өскеменге барғанымда, қазақтың бас ақынына пристань жақтағы таудың етегінен үш-төрт жапырайған саман үйдің басын құрайтын бір шолақ көшені бере салғанына қорланып, жағамды ұстап едім. Енді мына тəуелсіздігіміз заманында, ұлы Абай ақ Ертісті өрлеп келіп, облыстың орталық көшесіндегі биік тұғырға көтеріліпті. Бұрнағы жылы Вашингтонға жол түсіп, қаланың тазалығына қайран қалып едім. Қайтып келіп Өскеменге соққанымда, тазалығы əйгілі шаһардан кем түспейтіндігіне жəне таң қалайын. «Алтай-Ертіс кітапханасының» пайда болуы Қазақ елінің рухани байлығын молайтуға қосылған айтулы үлес сияқты көрінеді маған. Филология докторы, профессор, Қазақ энциклопедиясының бас редакторы Бауыржан Жақып інімнің бүгіндер жігіт ағасы жасына келіп, ақындық шабыты тасқындап тұрған шағы. Мақала аталымы – осы жинақтағы «Көз алдымда» өлеңінен алынды. «Көз алдымда туған жер, Абай елі, Қажымас өзгерсе де қалай өңі? «Іші алтын, сырты күміс» сөзден соққан Бұл өлке өлең-жырдың сарайы еді. Көз алдымда көрінді Саржалым да, Біздің ауыл қол бұлғап ар жағында. Алыс жерден мауқыңды басу үшін Оралудың өзі де олжа мұнда». Бұл жолдардан материализмнің аяқ алысы байқалады. Ақын Қазақ елінің өткені мен бүгінгісін бұрынғы жазылымдардан өзгеше бірбіріне шендестірмей жырлаған. Жинақты оқып шыққаныңда, тек жалғыз өлкені ғана емес, жалпы ұлан-байтақ Қазақ елінің арғы-бергі дəуірінің бəрін «өлең-жырдың сарайына» балайсың. Өз басым Алтай өлкесіненмін. Менің де «Алтай-Ертіс кітапханасы» арқылы «Тəуелсіздік көзімен» атты кітабым жарық көрген. «Қайдасың, сол күндер» деген мемуарлық роман-эсседе кіндігімнің қаны тамған жері Ертістің сол жақ өңіріндегі Аршалы ауылы екенін жазғанмын. Бауыржанның жинағынан «Аршалар» деген өлеңді кездестіріп, қадала қалайын. «Біздің елдің тауында өскен аршалар, Жартастарды жарып шығып жар салар. Айқыш-ұйқыш, тау мойнына асылып, Көкірегіңнің көзін ашып қарсы алар. Иісі бөлек шашу етіп шашатын, Күйші керек домбыраға қосатын. Жап-жасыл боп еркелеген көк арша Жас сұлудай Күнге бұрым тосатын. Қысы-жазы таудың көркі аршалар, Жерден өрге өрмелеп кеп жол салар. Құдіретіне, биіктікке талпынған Қолаттағы бүкіл ағаш қол соғар». Сөз өнері, көркем əдебиет өзге де қоғамдық сана түрлерімен, саяси идеология, философия, мораль, адамгершілік салаларымен ажырамас байланыста, бəрі қосылып заманауи проблемаларын танып зерделеу жолымен дамитыны белгілі. Тəуелсіздік дəуірі ой-санамызды тереңдете түсті, шындық дүние мен мұрат, идеалымызды айқындап, Отанымыздың жарқын болашағына сенімімізді болып көрмеген дəрежеде нығайта түсті. «Туған жерім көмкерілген гүлменен» дегізді («Сөзмоншақ»).

7

www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

бүгінгі Тəуелсіз Қазақстан – ғажапстан. Айналдырған 20 жылдан астам уақыт ішінде ХХ ғасырға татитын жолдан өткенін ақын бар ынты-шынтысымен, көкірегіңе қонымды етіп жырлайды. Мəскеу бір күнде салын баған ғой. Сондай мəтел бар. Ал, біздің Астана ше?! Астана қас пен көздің арасында əлем көз тігетін шаһарға айналды. «Топырақ көміп, тарихым таста қалған, Өтті заман жанымды жасқа малған. Кеше ғана ырысты Ақмола еді, Бүгін, міне, нұр ұшты Астанамнан. Не көрмеді қазақты�� бұл даласы, Бостандықтың қымбат-ау тым бағасы. Сайын дала төсінде бой көтерген, Бүгін мүлдем жаңғырған тың қаласы. Осынау күнді сан ғасыр күткен дала, Жарқырайды Астанам тіптен дара. Абылайдың ақ туын Ардай сақтап, Нұрсұлтанның көк туын тіккен қала. Отан үшін кеткендер отқа кіріп, Ұрпағының жадында жатты арылып. Бəйтеректің ұшарын бұлт шалмайды. Ақордадан ақиқат ақтарылып». Ақынның «Алматы», «Ақындардың қаласы», «Алматының сирені» өлеңдерінен де азат елдің аршынды адымы сезіледі. Оңтүстік астана «күн сайын алуан түрге енуде». Автордың толғанысы оқырман ой-сезімін сан-саққа жүгіртеді. Алматы метросы ше? Бұл – жер жүзінің адам қолымен жасалған тағы да бір ғажайып кереметі («восьмое чудо») болғалы тұр емес пе?! Поэзия – əсемдік əлемі. Бауыржанның өлең кітабы эстетикалық құндылықтары зор құбылыстарды ойлана, толғана жырлап, оқырманды қуанышқа, Отанға деген риясыз махаббатқа бөлейді, жарқын мұрат-идеалға жетектейді. Əрине, өмір болған соң оның көлеңкелі жағы барын, əсемдік эстетикасына қарама- қарсы тұратын зұлмат күштер де қарап жатпайтынына да қанық. Ұсқынсыздық деген ұғым аты келісіп тұрмағанымен, бұл да эстетиканың маңызды категорияларының бірі. Ерекшелігі, ұсқынсыздық эстетикалық сезінілуі жағынан қарама-қайшылықты ұғым. Бейнелеу объектісі жүрек айнытатындай кескінсіз болса да, сурет құдіретімен образға айналғанда түбірінен өзгереді. Жамандықты жерлеу, сынау қоршаған дүние құбылысын жаңа қырынан тануға жол ашады. Суреткер тіліне, сөз тапқыштығына сүйсіндіреді. «Мынау біздің жалғанда, Арам да көп, қу да көп, Қанатымды қызғаныштың Қызыл оты шалғанда, Қауырсынымды матырдым, Мөп-мөлдір ағын суға кеп. Мынау біздің заманда, Көтерілгенде байрағым, Дұшпан да көп, жау да көп. Жігерімді жаныдым, Намысымды қайрадым; Жақпар-жақпар тасы бар, Көпті көрген тауға кеп». Бауыржан ақын тарихымыздың мұнарасына

............................................................ Тəуелсіздік Күндей нұр төккен еді, Артта қалды өмірдің өткелегі. Сен Көк Туға айналдың көгімдегі, Алғаш сені Елбасы өпкен еді. Соныңмен де асылсың Тəуелсіздік, Сенен басқа бақыттың жоқ керегі!». Астанада тұрғызылған Аркада тұңғыш Президентіміздің (шартты түрде айтқанда бүгінгі қағанымыздың), қолымен «Мəңгілік ел» сөзі жазылуы – өркенді өмір салтанаты. Қазақ атаулы Тəуелсіздік рəмізін бейнелейтін бөлек жаратылысты ғимаратқа табына, тамсана қарайды. Айырықша эстетикалық лəззат алады. Бұл ұғым-сезім бүгінгі тəуелсіздік заманымызбен қоса, ерлікке толы кешегімізді, жарқын болашағымызды түгел қамтиды. Бауыржан жинағынан «Тайқазан» атты ғибраттық мəні зор жыр да сол мəңгілік тақырыбының құнарлы арнасынан табылады. «Бұл қазан − басқаларға арман қазан, Шүпілдеп нұры Алланың толған қазан. Жазылып Құран сөзі ернеуіне, Кағбасы Түркістанның болған қазан. Кеңдік пен қонақжайлық үлгісіндей Қазақтың қасиеті қонған қазан. Орнынан бір дүлей күш қозғап кетіп, Қараусыз Эрмитажда қалған қазан. Сол қазан бәрін көрген азабымның, Куәсі талай-талай аза-мұңның. Тайқазан Түркістанға алынған соң, Басына бақыт қонды қазағымның». Бауыржан қатынаған қазақ өлкелерінің бəрінде, керек десеңіз, жинақтың «Түрік дəптерінде», «Ыстамбұл», «Елазығ шаһарында» бұрынырақ мен де болғанмын. Сондай сапарларда Бауыржан ақынның Аристотель айтқан катарсиспен нəрленіп, іштей жуылып қайтатынын түсінемін. Түркияда Бауыржан «Түсті есіме Күлтегіннің көк тасы, Түсті есіме Білге қаған қақпасы», «Сені көріп теңіздей буырқанды, менің-дағы бойымда түрік қаны» деп толғанады. Түріктей «Алыстағы бауырымыз» (Мағжан) қазір біздің ең жақын бауырымыз. Бүгіндер Түркияға бара қалсаң, түрік ағайындар жаны қалмай күтеді. «Үйден қырық адым шықсаң – мүсəпір боласыңды» да басқаша қабылдайсың. «Мына қазақ мүсəпірлерге алдыңғы жақтан орын беріңдер» деген сөзді ілкі естігеніңде тіксініп қалғаныңмен, барабара жүрегіңе жылы тиеді. Өйткені, түрікше «мүсəпір» мейман сөзінің мағынасын береді. Бауыржан Жақып Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданының Аққора ауылында туған. Мұны еске алып отырғанымыз тағы бір эстетикалық парадокске оқушы назарын аудару еді. «Атыңнан айналайын, Абыралым...» өлеңінде атом, сутегі бомбаларының жарылысынан жарадар болған ауданды Қажы атаның аруағын шақырып, əйгілі

 Білім. Бағдарлама. Білік Əміренің əнімен, Тəттімбеттің күйлерімен « емдеп» тербетеді. « Тамыздың жиырма тоғызы... Күн емес, алып шар шықты, Аспан көзінен қан шықты. Дегелең деген өр таудың Кеудесінен сол күн жан шықты. «Тамыздың жиырма тоғызы..» – ұзақ өлең. Жыраулық толғау іспеттес күйден диалектикалық жаңа сапаға көшіп, одаға айналады. Тамыздың жиырма тоғызы... Шерменде болған өтті күн. Желбіреді енді Көк туым Елбасым беріп пəрменді, Полигон жабар жетті күн, Кеудемді теуіп текті жыр, Оған да жиырма өтті жыл...» Жиырма жылда жиырма ғасырлық жолдан өткен Қазақстан – ғажапстан жаһанды жұтуға айналған атомдай дəу-перінің жұтқыншағын тығындап, Жер-Ананың, адамзаттың «жандырып жанын өрт» етпеуге, «айықпас дертке шалдықтырмауға» шақырады... Поэзия – өмір оқулығы. Бір жағы педагог, əл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінде ұзақ жылдар бойы сабақ беріп келе жатқан Бауыржан, оқырманын жағымды характерлердің іс-əрекетін, ой-сезімдерін терең сезініп түсінуге баулиды. Бауыржанды оқығанда туатын ойлар ағылтегіл. Көбі көңіліңе ұялайды. Кей шақта əнежері, мына жері дегізеді. Ініге ағалық ақыл қосу артықтық ете қоймас... Ғабең жарықтық (Мүсірепов): «Көршім сиырымыз бұзаулағанда: «С новым счастьем!» – деп келуші еді. Ал, бізде бақыт сөзі үйіңде нəресте іңгəлағанда шын қалпын табады», – деп отырушы еді. Ескілікті əдет, бірақ үстіміздегі уақыттың мүдделері бүлдіршін зəрулігін өтемөте қатты сезіндіруде. «Киіз үй», «Алаша», «Білте шамның жарығы», «Домбыра», «Қасқырдың терісі», «Ауылдың қысын сағындым», «Қолтаңба», «Үш тал үкі» өлеңдері – ақынның балалық шағының тəтті күндерін елестетеді. Лирикалық геройдың ғана емес, қазақ атаулының бір кезде бастан кешкен бал дəурені туралы жырлар қилықилы проблемаларды қозғайды. Ал, «Əжемнің ұршығы» өлеңі жіті сезімді баланың ержетуі кезеңімен ұласады. Оқыған жанды зəрулі, заманауи ойларға бастайды. Санамалағанда былайша келеді. «Кетсең де алыс күнге ұшып, Кетпейсің естен, ендеше, Өзің боп мені жүр құшып, Сен тоқып берген кеудеше». Немере өз балаңнан да ыстық көрінеді. Атабаба атанғандардың бəрінің басында бар нəрсе. Мұны – бір дейік. Екіншісі – тұнып тұрған пəлсапа. «Бір сəтке, əже, тыншып па ең, Шүйкеге мол жіп жиылып. Отырушы едің ұршықпен, Уақытты қоса иіріп». Əр адам − тарих ұршығы. Ұршықты томпитып барып жер томпайтады. Өлеңнің үшінші қисыны бəрінен де бөлектеу. Алдымен уақыттың қатыгездігіне байланысты. «Сен жоқта көңіл серги ме, Сағындым аңсап бұл − шыным. Иесіз қалды төргі үйде Киелі сенің ұршығың». Əжесінің аялы алақанының табы қалған ұршықты көргенде Бауыржан, мүмкін, көзіне жас та алатын шығар... Кім біліпті. Бірақ өлең жолдарын оқыған адам қилыкилы ойға шомады. Поэзия табиғатында көп қырлы, көп сырлы дүние ғой. Иесіз қалған ұршық бүгінгі замана əйеліне байланысты, жалпы ел, тіпті адамзат тағдырына қатысты шартарапты проблемаларға ден қойғызады. Бауыржанның ұршықтың иесіз қалғанына қапаланатынын өз басым əйелдің əр үйдің алтын діңгегі болудан қалып бара жатқандығымен түсіндіру керек деп есептеймін. Əйел атаулы теңдік алғанына 100 жыл толыпты. Қазір от басы, ошақ қасында отырмайды. Еркектермен бірдей сыртта қызметте. Кезінде бəріміз бұған қол соқтық, ескі заманды күллі жаһан болып жамандадық. Төргі үйде иесіз қалған ұршыққа мəн бермедік. Бауыржан əжесінің ұршығын көзі нің қарашығындай сақтар. Ал, келесі ұрпақтар ше? Күресінге лақтырып тастауы да мүмкін... Қазірдің өзінде дүние жүзі бұқаралық ақпарат құралдары гөй-гөй салуда. Мəнісіне құлақ түрмесіңе болмайды. Əйелдің теңдік алып, ер адамдармен бірге қызмет қылуы – тым қымбатқа түсуде, əсіресе өркениетті елдерде – халық саны азайған үстіне азайып бара жатыр, – деп дабыл соғулары жайдан-жай емес... Орта есеппен алғанда, орыс, француз, ағылшын əйелдері əрі кетсе екі нəресте, əйтпесе көбіне жалғыз ғана бала табады екен. Ақ нəсілді халықтардың бүгінгі заманда күрт азайып бара жатқаны сол себептен. Ал, қазақ əйелдері ше?! Олар да табыскерлік жағынан ешбір бұрымдылардан кем соқпайды. Үйде де, сыртта да жұмыс істеп жүріп, «Əлди, əлди, ақ бөпемді» бала көтерер шағында екіақ рет айтуға мұршасы келсе сол... «Ұланбайтақ жерде бір уыс шөкімдей ғанамыз» деп зарланамыз, ебеп-себебінің түп тамырын қазбаламаймыз. Иесіз қалған қазақ ұршығы бұрынғыдай толысып томпаймайды. Уақыт жіп қылып жөнді иіре алмайды, Бауыржан інім! Бауыржан ақындығы үстіне көрнекті ғалым. «Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары» атты докторлық диссертациясына оппонент болғаным есімде. Барша көркем жанрлардың ұйтқысы ойтолғақ жанрын саралаудағы үздік еңбегі үшін кезінде «Дарын» сыйлығымен марапатталғанын білеміз. Публицистикалық һəм ақындық талант бір адамның бойынан табылатыны сирек кездесетін жəйт. Сондықтан «Əжемнің ұршығы» өлеңінің идеясын толық қандырмай аяқталғаны өкінішті. Не нəрсенің де жемісін əбден пісіріп алмай, жұла бермеуге керек.

Їздік мектеп

Қазақстанның ұлттық білім беру саласының бренді болып табылатын еліміздің беделді жоғары оқу орны Назарбаев Университетінің соңғы үш жылдағы көрсеткіші бойынша РФМШ Қазақстанның «Ең үздік» мектебі болып отыр. Соңғы төрт жыл ішінде мектептің 184 түлегі осы оқу орнының студенті атанды. Майя ЕСМАҒАМБЕТОВА.

Ел арасында №1 мектеп РФМШ деген атаумен белгілі О.Жəутіков атындағы республикалық мамандандырылған физика-математика орта мектеп-интернаты (РМФМОМИ) елімізге ғана емес алыс жəне жақын шетелдерге де танымал.1972 жылы құрылған бұл білім ұясы он жылдан астам «Үздік олимпиада мектебі» жəне «Үздік олимпиада командасы» атын абыроймен арқалап келеді. Демек, болашақты ойлайтын жасөспірімдер мен олардың ата-аналары физика-математикалық білімнің негізін қалыптастыратын республикалық физматқа түсуді армандайды. Қазақстанның барлық аймағының талантты балаларын оқытуды көздейтін мектеп-интернатта жыл сайын 900-ге жуық бала білім алады. Қазіргі таңда мұнда еліміздің барлық облыстарынан келген 320 бала бар. Мектептің жаңа ғимаратының құрылысы аяқталған соң интернаттағы орын 500-ге дейін кеңейеді. Бұл білім ұясында 2003 жылдан бері РМФМОМИ жəне М.В.Ломоносов атындағы ММУ түлегі, физика-математика ғылымдарының кандидаты Қ.Мақышов басшылық етеді. РМФМОМИ-дың көптеген түлектері – ерекше корпоративтік мəдениетімен дараланған ықпалды саясаткерлер, ғалымдар мен іскер бизнесмендер, өз саласының білгірлері мен жаңашылдары. Олардың қатарында К.Мəсімов, Т.Құлыбаев, Қ.Келімбетов Е.Қалиев, Б.Сұлтанов, Н.Қаппаров, Е.Досаев, Қ.Қожамжаров, Т.Ахсамбиев, Е.Сағадиев, Д.Еренчинов, С.Нұрғисаев, Д.Абылғазин, В.Ким, Б.Каниев, М.Абдрахманов, А.Сұлтанғазин, А.Пак, И.Школьник, Асқар жəне Əнуар Жұмаділдаевтар, Ф.Қуанғанов, Е.Бейсембетов, А.Құсайынов, тағы басқа танымал азаматтар бар. «Яндекс» компаниясының (Ресей) негізін қалаушылар А.Волож бен И.Сегалович те осы РМФМОМИ түлектері. Соңғы он жылда 650-ге жуық мектеп түлегі əлемнің Гарвард, Йель, Мичиган, Карнеги, Кембридж, Оксфорд, Бауман, Беркли секілді 25 елінің үздік университеттерінде білім алды. Сондай-ақ, жыл сайын мұндағы оқушылар тұрақты негізде Ресей, Сингапур, Қытай, Корея жəне тағы басқа елдердің үздік университеттерінің гранттарын алады. Мектепте осы мақсатта ағылшын тілін оқыту жəне халықаралық емтихандарды ойдағыдай тапсыру үшін барлық жағдайлар жасалған. Соңғы 9 жылда физматтықтардың бесеуі əлемнің ең мықты жоғары оқу орны Массачусет технологиялық университетіне (МІТ, АҚШ) түсті. РМФМОМИ-да олимпиадалық қозғалысты дамыту үшін барлық жағдайлар жасалған. Дүниежүзілік олимпиадалардан (ІМО, ІРһО, ІОІ, ІСһО) Қазақстанның жүлде қорына мектеп олимпиадашылары соңғы 10 жыл ішінде 32 медаль əкелді. Олардың 2-уі алтын, 10-ы күміс, 20-ы қола. Олар жыл сайын əлемнің 16 елінде өтетін 30-дан астам халықаралық олимпиадаларға, ғылыми сайыстарға қатысып, соңғы бес жыл ішінде 527 марапатқа ие болды. Тек өткен оқу жылының өзінде халықаралық олимпиадалар мен сайыстардан 119 медаль жеңіп алынды. Мектепті жыл сайын 50-ден астам «Алтын белгі» аттестатының иегерлері бітіреді. Соңғы 6 жылда 310 түлек осындай төсбелгі иесі атанды. Биылғы жылы оқу үздігінің осындай жоғары атағын 84 үміткер, ал келесі оқу жылы 129 үміткер растайды деп күтілуде. ҰБТ-ның орташа балы жыл сайын 110-нан асып тұр. РМФМОМИ-да халықаралық жəне республикалық жобалар сəтті жүзеге асырылып жатыр. Олардың бастамашысы болып табылатын мектеп директорына осы білім ұясының педагогикалық ұжымы белсенді қолдау көрсетеді. Математика, физика жəне информатика бойынша өткізіліп жүрген халықаралық Жəутіков олимпиадасы, Қазақстан математик жəне физик мұғалімдерінің республикалық шығармашылық конкурстары, республикалық ғылыми көпшілік «ФизМат» журналы, 2012 жылы мектеп базасында құрылған Қазақстан математик мұғалімдерінің ассоциациясы... Міне, осы жəне тағы басқалары жыл сайын мектепте сəтімен жүзеге асырылып жүрген жобалардың тізбесі. РМФМОМИ-дың дарынды балаларды оқыту мен тəрбиелеудегі үлкен жетістігі деп мектептің бұрынғыша еліміздің орта білім беру жүйесінде көшбасшылық орын алатындығын айтуға болады. Бұл білім ұясының осындай жетістікке жетуіне мемлекеттің орта білім беру саласына ұдайы назар аударуы, Білім жəне Ғылым министрлігінің қолдауы, «РМФМОМИ түлектерінің қоры» мен Қамқоршылық Кеңесі демеушілер мен серіктестердің көмегі жақсы жағдай туғызуда. Осындай мектептің оқушысы мен түлегі болу – əрбір талантты баланың арманы. Демек, еліміздің математикадан дарынды кез келген оқушысы РФМШ шəкірті атанып, мектептің жаңа жеңісіне өз үлесін қоса алады. Дарынды балаларға жаңа оқу жылында мектеп есігі айқара ашық. АЛМАТЫ.


8

www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

 Тағзым

Əлкей əлемі

Елордадағы Ұлттық академиялық кітапханада ғұлама ғалым, академик, қазақ археология мектебінің негізін салушы Əлкей Хақанұлы Марғұланның туғанына 110 жыл толуына арналған «Əлкей Марғұлан жəне қазақ ғылымы» тақырыбында дөңгелек үстел өтті. Ондағы əңгіме желісі төмендегі деректер орайында өрбіді.

Берік САДЫР,

«Егемен Қазақстан».

Əлкей Хақанұлы Марғұлан – əдебиеттанушы, өнертанушы, шығыстанушы, қазақ археология мектебiнiң негiзiн қалаушы академик, Қазақ КСРiнiң еңбек сiңірген ғылым қайраткерi. Оның редакциясымен Шоқан Уəлихановтың шығармаларының 5 томдық толық академиялық жинағы жарық көрсе, тұңғыш рет қазақ халқының аңыздарын, ертегілерін, жырларын толыққанды зерттеді. Əлкей Марғұлан Семей педа гогикалық техникумының студентi кезінде «Таң» журналы мен «Қазақ тiлi» газетiнiң редакцияларында қызмет атқара жүріп, М.Əуезовпен‚ М.Жұмабаевпен танысады. Сол жылдары бұрынғы Ленинград қаласындағы Шығыстану институтының түркiтану жəне тарихфилология факультеттерiнде қатар оқып, КСРО Ғылым академиясының академигі А.Ферсман мен профессор С.Руденконың басшылығымен ұйымдастырылған Қазақстан жəне Алтай археология жəне этнография экспедицияларының жұмысына қатысады. Экспедиция кезiнде Ə.Бөкейхановпен тығыз қарым-қатынас

орнатып, бiрлесiп қызмет жасау бұйырып, 1928 жылдан қазақ халқына қатысты əдеби, мұрағаттық материалдар жинақтаумен шұғылданады. Ал 1929 жылы Абай шығармалары туралы дипломдық жұмыс қорғайды. Онда орыс география қоғамы архивiндегi Абай қолжазбалары туралы нақты тарихи деректер негiзiнде ғылыми дəйектi тұжы рымдар жасайды. Сондай-ақ, Терминология комиссиясының ғалымхатшысы, Ленинград қаласындағы Мемлекеттік материалдық мəдениет тарихы академиясының аспиранты‚ Шығыстану институтының оқы ту шысы, Мəскеу қаласындағы мате риалдық Мəдениет тарихы институтының iзденушiсi жəне ғылыми қызметкерi бола жүріп, ол Шығыс Түркiстан археологиясы мен өнерi бойынша маманданып, бiрнеше археологиялық экспедицияларға қатысады. КСРО Ғылым академиясының қазақ бөлiмшесi Тарих институтының аға ғылыми қызметкерi кезінде оның «Мəшһүр Жүсiп мұрасындағы түркi эпосы», «Декабристер жəне Қазақстан», «Əлiшер Науаи жəне қазақ мəдениетi», «Мұхаммед Хайдар – тарихшы», «Шоқан Уəлиханов жəне Орта Азия тарихы», «Суворов», «Жамбыл

Жабаев» атты еңбектерi жарық көрдi. 1941 жылы КСРО Ғылым академиясы Қазақ бөлiмшесiнiң тарих бөлiмiн басқара жүрiп, «Хандар жарлығының тарихи маңызы» деген тақырыпта қорғаған кандидаттық диссертациясында көне қыпшақ тарихына байланысты құнды зерттеулер жасаса, «Қазақ халқының эпикалық жыр дастандары» тақырыбында қорғаған докторлық диссер тациясы қазақ əдебиетi мен тарихы сала сындағы iргелi зерттеулердiң нəтижесi саналды. Ə.Марғұлан Қазақ стан Ғылым академия сында еңбек ете жүріп Сырдария, Шу, Талас өзендерi бойында жəне Отырар, Сауран, Сығанақ қалалары орнында қазба жұмыстарын жүргiзiп, соның негiзiнде «Көне қазақ жерiнiң қалалары мен құрылыс өнерiнiң тарихы» аталатын монографиясын жариялайды. К.Ақышев, М.Қадырбаев, М.Оразбаевтармен бiрге Орталық Қазақстанда жүргiзген археологиялық қазба жұмыстарының қорытындысы саналатын «Орталық Қазақстанның ежелгi мəдениетi» атты ғылыми-зертханалық еңбек жазып‚ кiтаптың редакциясын басқарды. Ə.Марғұланды алғашқы қорқыттанушы десек болады. Ол оғыз-қыпшақ тайпасынан шыққан данагөй абыз, жырау, күй атасы, батагөйсəуегейi Қорқыт мұрасын да зерттедi. «Қазақ халқының көне замандағы ақындық өнерiнiң шеберлерi» атты еңбегiнде қазақ жұртының эпикалық жыр дəстүрiн дамытқан ақындарға, шебер орындаушыларға, сал-серiлерге тоқталып, олардың сөз өнерiндегi орнын айқындады. Еңбектегi ғылыми тұжырымдар танымдық тереңдiгiмен ерекшеленедi, онда көне ойшылдардан бастап Жанақ, Шөже, Арыстанбай, Марабай, Сүйiнбай, Жамбыл, Нұрпейiс, Иса секiлдi ақындар шығармашылығы

талданады. Марғұланның «Тамғалы тас жазуы» атты зерттеуiнде əдебитарихи һəм мəдени деректер молынан кездеседi. Ол сонымен қатар қырғыз халқының «Манас» эпосы туралы ғылыми-зерттеулер iсiнiң дамуына үлес қосты. Қырғыз эпосын дүние жүзiне алғаш таныстырған Ш.Уəлиханов, кеңес заманында бастапқы зерттеулердi жүргiзген М.Əуезов болса, кейiннен осы дəстүр Марғұланның «Шоқан жəне Манас» атты монографиясында жалғасты. Ол эпостағы өмiр шындығы, жырдың шығу тегi, дəуiрi, кейiпкерлерi мен көркемдiк кестесi жəне манасшылардың жырды жетiлдiрудегi қызметi‚ т.б. жөнiнде ғылыми маңызы жоғары пiкiрлер айтты. 1957-1967 жылдары Шоқан Уəлихановтың ғылыми мұраларын жинайтын топқа басшылық етiп, оның таңдамалы жəне 5 томдық шығармалар жинағын жарыққа шығарды. Оның ұсынысы бойынша қазақ даласының ең шалғай аудандарына бiрнеше археологиялық жəне этнографиялық экспедициялар ұйымдастырылды. Ол өзiне дейiнгi Қазақстанды зерттеушi орыс ғалымдарының қазақ даласы тек көшпелiлер мекенi болды деген тұжырымдарының шындыққа сай келмейтiндiгiн дəлелдедi. Ғалым 1940-жылдардың аяғында бiрнеше рет саяси қудалауға түсті, кейiн де ұдайы саяси бақылауда болды, ғылыми ортаның кейбiр қисынсыз сындарына ұшырады. Марғұлан тарих, археология, этнография, əдебиет, өнер (қолданбалы жəне сəулет өнерi) жəне металлургия саласына қатысты 300-ден астам ғылыми-зерттеу жұмыстар, 100-ден астам энциклопедиялық мақалалар жазды. Сонымен қатар, қазақстандық этнографтардың, археологтардың, тарихшылардың бiрнеше буынын

даярлады. 1991 жылы Қазақстан ҰҒАның Тарих, археология жəне этнология институтындағы архео логия орталығының негiзiнде Марғұлан атындағы Археология институты құрылды. Осындай іргелі іс-шара атқарған, артына мол мұра қалдырған ғұлама ғалымның 100 жылдық мерейтойы ЮНЕСКО-ның шешiмiмен дүниежүзілік деңгейде аталып өтіліп, бүгінде Астана, Павлодар, Екiбастұз, Жезқазған қалалары мен Оңтүстік Қазақстан облысында, Баянауыл, Екiбастұз аудандарында құрмет көрсетілуде. Оның есімімен бiрнеше көше, мектеп аталады. Сондай-ақ, Павлодар қаласында мүсiнi орнатылып, қаланың мемлекеттік университетiнде Марғұлан атында стипендия тағайындалып‚ музей ашылған. Академик Əлкей Марғұланның 110 жылдығына орай Ұлттық академиялық кітапханада ұйымдастырылған шара барысында көпшілік «Ғұламасы қазақтың – əз Марғұлан» атты кітап көрмесіндегі ғалымның еңбектері, өмірі мен қайраткерлігіне арналған кітаптармен танысты. Мұнда «Мəдени мұра» мемлекеттік бағдарлама аясында жарық көрген Əлкей Марғұланның 14 томдығы жəне қазақ халқының этнографиясы мен мəдениеті, соның ішінде академиктің еңбектері жарық көрген «Қазақ этнографиясы кітапханасының» 8 томы ұсынылған екен. Басқосуда академик Жабайхан Əбділдин, ғалымдар Тұрсын Жұртбай, Зейнолла Самашев, Жамбыл Артықбаев, Мақсат Алпысбес, Темірғали Аршабеков, ақындар Баянғали Əлімжанов, Бақытжан Тобаяқов, академиктің қызы Дəнел Марғұлан мен немере інісі Мырзакəрім Адашұлы, кітапхана бас директорының орынбасары Ғалия Исақанова, Астанадағы Əлкей Марғұлан атындағы №40 мектеп-лицейінің директоры Ербол Іргебай сөз алып, жоғарыда келтірілген деректер туралы кеңінен əңгімеленіп, жарық көрген көптомдық шығармаларына ризашылықтарын білдірді. Ғалымның əлі де қолға алар қолжазба архивтерінің кітапханалар қорында бар екеніне тоқталып өтті. Сондай-ақ, жиналған көпшілік ғұлама ғалым туралы түсірілген фильмді тамашалап, естеліктер айтылып, өлеңжыр оқылды.

Ғұлама бабаларымыз ой маржанын сөз маржанына түсіріп, келер ұрпақ адасып, алжаспасын, есінде жүрсін деп небір қанатты қағидаларды қалдырып кеткен ғой. Соның бірі: «Ұл тусаң – шайқы-бұрқы болмасын, қыз тусаң – қиқы-шойқы болмасын!» деп келеді. Иə, бұл бұрын туған нəрестелердің арасында төрт мүшесі түгел емес, ойқы-шойқы кездеспейтін. Кездессе нышаналы екен деп жататын. Қазіргі экологиялық апат небір сұмдық бітім-пішінді көзге көрсетіп жатыр. Аналар екіқабат болса, нəрестесі қашан өмірге келгенше күдіктеніп жүреді. Бұл бүгінгі күннің əңгімесі. Ал таза замандағы бабалар сөзінің астарында ұрпақ тəрбиесі жатыр. Тəлімді дұрыс беріп, үлгі көрсете алмасаң үлпершектей ұл шайқы-бұрқы біреу болып жүйкеңді жұқартады, ұлттық тағылымыңды бойына сіңіріп, ойына дарыта алмасаң ақ бетіңе дақ салар, басыңды пəлеге қалдырар қиқы-шойқы қыз өміріңді қысқартадыны алдыңа тартады. Біз атадан қалған сол тəмсілді неге айтып отырмыз? Себебі, көрсең, естісең сиқыршыдай ақпараты көп жаһандану делінетін дəруіштей дəуірде ұлт ұрпағын халықтық қалыбынан тайдырмай, адастырмай тура жолға салу ісінде бəрін заманға теліп, уақытқа жүктеп, қолға жүген-ноқтаны ұстап отыра бермей, əлемнің көлікті көшіне оларды қосқанда тізгін-шылбырды қолдан шығармауды ортаға салу еді. Таяуда осы ойымыздың үстінен түскендей болған бір игілікті іске куə болдық. Ол Білім жəне ғылым министрлігі «Дарын» республикалық ғылыми-практикалық орталығы жас ұрпақтың бойына отаншылдық пен ұлттықты сіңіретін, тілді, əдебиетті жете біліп, шешендік өнердің құдіретін танып, сөз мағынасын сезіп, қазақ жұртының келешегіне керек кемел ұрпақ қалыптастыру мақсатында 5-10 сынып оқушылары арасында тұңғыш рет «Ақберен» республикалық байқауын өткізуі еді. Елордада болған игілікті шараны орталық директоры Шолпан Қирабаева ашып, байқаудың міндетіне жан-жақты тоқталып, басты бағыт қабілет-қарымы жоғары тапқыр да талантты ұл мен қызды тауып, баулу екенін жеткізді. Қазақ халқының атамзаманнан өнерден кенде еместігін тарата айтты. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясында көрсетілген білім беру саласындағы міндеттерді осындай

шаралармен жүзеге асыруды қолға алғанын, аталған байқауға еліміздің өңірлерінен 94 оқушының қатысып отырғанын, олардың 34 ауылдан келген ұл-қыздар екенін атап өтті. Ғасырдан ғасырға жалғасып келе жатқан ұлт руханиятының көшін жалғастыратын бұл шараның өтуіне, қалың жұртшылыққа теледидар арқылы жетуіне «Қазақстан» ұлттық телеарнасы ұжымы мен басшылығының қамқорлығын ерекше атады. Шынында, осындай жас таланттарға қамқорлық жасау жөніндегі жұмысқа еліміздің барлық өңірлерінен оқушылар келген екен. Бірақ, «Менің пірім – Сүйінбай, Сөз сөйлемен сыйынбай», деп жыр жампозы Сүйінбайды пір тұтқан Жамбыл мен кешегі Мұқағали, өзге де айтулы тұлғалардың кіндік қаны тамған Алматы облысынан қатыспағаны өкінішті екенін еске сала кетсек дейміз. Өлең оқып, айтыс туын көтеретін, өнердің өрісін кеңейтетін оқушылардың «Ақберен» байқауына белгілі мемлекет жəне қоғам қайраткері, көрнекті ғалым Мырзатай Жолдасбеков бастаған айтыс ақындары, ғалым-профессорлар, өнер иелері, білім саласының қызметкерлері қазылық жасады. Бірінші кезекті талапкер ақындардан павлодарлық 7-сынып оқушысы Марғұлан Жанбау мен тарбағатайлық (ШҚО) 10-сынып оқушысы Тасқын Қалибеков алып, айтыс өнерін өрістетті. Тасқын: «Ұрпағы амансың ба сақ бабаның, Шығыстан келіп едім күндей күліп», – деп өзін таныстырғанда, Марғұлан сəл іркіліп барып: «Адамда жаңылмайтын жақ болмайды», деген уəжін алға тартып, «Керекудің мен де бір құлагерімін», деді. Айтыс үстінде

оқушылардың ертеңінен үлкен үміт күтуге болатынын, алдыңғылардың орнын басатыны аңғарылды. Соның дəлеліндей екеуі де тіл мəселесіне ойысқанда: «Ана тілін сүйелік, бағалайық, Басталады бəрі де өзімізден», «Ана тілін білмейтін көкелер бар, Ол көкелер апыр-ай, қайдан келген», десті. Бұл номинация бойынша өткен жарысқа 16 оқушы қатысты. Алдыңғы екеуінен кейінгілер де өздерінің шама-шарқына қарай бірін-бірі өлеңмен қамшылап бақты. Айталық, қарағандылық Доскей Ботпай мен шымкенттік Аян Ниязбектің сөз қағыстыруы тартымды болды. Сол секілді Таңнұр Əлболсын (Астана) мен Ұлан Мұхамбеттің (Алматы) сөз жарыстыруы ұнады. Жалпы, айтысқа талабы бар жастарды мəдениетті сөйлеуге, мəнді істерді айтуға баулыса, күні ертең өрен жүйріктер шығатынына шүбə келтіруге болмас. Шешендік өнерде Аидана Досжанова (Жезқазған) мен Нұрдəулет Базарбаев (Маңғыстау) ерекше есте қалса, көркемсөз оқудан Майя Орналы (Қостанай), Толғанай Жолдыбаева (Алматы), Ықылас Көпейсінов (Жамбыл), Əмірхан Бөрібеков (Жетісай, ОҚО) ерекше көзге түсті. Зерек те зерделі оқушылардың ой-толғамдары, тереңнен тербеген байламдары, баяғы 13 жасында сөз ұстаған бабаларды еске түсірумен бірге, сарқыты бар екен-ау дегізгені анық. Мысалы, Майяның өлең оқудағы ерекше мақамы, Толғанайдың Мұхтар Əуезовтің «Қаракөз» трагедиясындағы Қаракөз бейнесін беріле ойнап шығуы, орыс мектебінде оқыса да өз тілін жетік біліп тұрған, ұлы Мұхтардың «Абай» драмасындағы Абайдың монологын қи мыл-қозғалысымен, түр-түсімен,

киім үлгісімен жеткізген Əмірханның талабы мен таланты жиылғандарды дəн риза етті. Ақындар мүшəйрасында Ақсұңқар Ташполатова (Шымкент), Руслана Амангелдиева (Атырау), Еділбек Дүйсенов (Маңғыстау) ерекше көзге түсті. Қазір оқушылар арасындағы сауаттылық жайлы əртүрлі əңгіме бар. Осы мəселеде де олардың ынтаықыласын арттыру, озықтарын өзгеге үлгі ету ниетінде шығарма жазу бойынша болған жарыста Махаббат Заданова (ШҚО), Нəзкен Қайыржанова (Маңғыстау), Жансая Сатуи (Алматы), тағы басқа оқушылар озық саналды. Халқымызбен бірге жасасып, қолқанатындай болып келе жатқан ұлттық аспаптарда ойнау номинациясынан қазылар алқасын сүйсіндірген Шабай Əзірбаев (Ақтөбе), Ақтоты Қадырбек (Көкшетау), Арыс Серікұлы (Алматы) секілді оқушылар баршылық. Екі күн бойы табан аудармай отырып, оқушылар өнеріне қазылық еткен ұлт руханиятының айтулы өкілі Мырзатай Жолдасбеков байқау қорытындысында өз өмірінен аз-кем дəйектер келтіре отырып, «Тəуелсіз ел ұл-қызының арқа төсінде, Астана төрінде осындай өнер бəйгесін өткізуі бақыт екенін айтып, тілі жоқ, тарихы жоқ ұлт – ол жоқ ұлт. Біздің тасқа басқан тарихымыз да, сөздік қорымыз да бар. Толқын-толқын талантты ұрпақтарымыз да жетіп артылады. Соның дəлеліндей, елдің ертеңгі тілінің иесі біз, өнердің киесін түсінетін де біз, деп келген, тегін келмей бəрін оқып-тоқып келген сендерге дəн ризамын. Ертеңгі ұлт руханиятының темірқазығымыз деп талабын тұлпар етіп жеткен сендерге шын жолымды бердім. Ел үміті, Елбасы үміті сендердей жастарда. Қоғамдық ой-сананың алтын арқауы бола беріңдер. Осындай озық ұлқыз өсірген ата-анаға, халықтық дəстүрді үйретіп жүрген ұстаздарға, сендердей ұрпақтың кіндік қаны тамған киелі байтағымызға рахмет! Осындай байқауға қатысып, жеңімпаз болғандарды да, солармен қатар шапқан бəріңді де мен жеңіс тұғырында тұр деп есептеймін. Əттең, осындай жас дарындардың өнерін биліктегі шенеуніктер келіп көрсе ғой. Болашақта олар оқушылардың мұндай өнер жарысын қолдап, көзбен көріп, құлақпен естіп, қамқорлық көрсетеді деген сенімдемін. Егер жұрт болып жұмылып, осы оқушылардың жетістігін асырып, кем жерін толтырып жатсақ, аталы сөзімізді айтып, аналық ілтипатымызды танытып баулысақ, қазақ халқының көгінен бір шоғыр талантты жас көрінейін деп отыр екен. Ендеше,

Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

қанаттарын қаққан оқушыларға сəттілік тілейік!», деп түрлі номинация бойынша өнер бəйгесіне түскендердің арасынан оза шапқан 7 оқушыға өзінің 7 томдық шығармалар жинағын, қазақ жұртының арыстарына арналған «Елтұтқа» атты кітапты табыстап, ғасырлар тереңінен, яғни Күлтегіннен бастау алып, бүгінгі 12 жасар Жамбыл Дүйсенұлына дейінгі жыраулар мен ақындардың жауһарынан жинап құрастырған «Кіндігімді кескен жұрт» атты əдемі жинақты 94 баланың қолына ұстатты. Қазақ жұртының өлмес өнерінің туын көтеріп келген 94 оқушының бойларындағы қарымқабілетін, таланттарына куə болғанын көргенде орыс жазушысы А.Чеховтың ізін қуған қаламгер В.Короленконың алғашқы əңгімелерімен танысқанда: «Мұндай жаспен (парень) қатар жүру түгілі, соңынан еріп жүрудің өзі қуаныш», деген сөзін еске түсіріп, жалынды жастарды көзден таса етпейік деген түйін сөзін білдірді. Сол секілді қазылар алқасының мүшелері əр номинация бойынша байқауға қатысқандарға дипломдар мен мақтау қағаздарын беріп, белгілі ақын, ғалым Аманжол Əлтай мен Жанат Əскербекқызы өз кітаптарын сыйға тартты. Ал «Балдəурен» республикалық оқусауықтыру орталығының директоры Мұхитдин Төлепбаев ауылдан келген 34 өнерлі оқушыға жазғы каникулда демалып қайтулары үшін тегін жолдама берді. Сөйтіп, ұлт руханиятының бүгінгі балапан буыны 94 ұл мен қыз елорданы екі күн бойы өлең-жырға бөледі. Егер бұл оқушыларды биік парасат деңгейіне жетелеп, пенделіктен алыс ұстап, кісілікке тəрбиелесек, бұлар да ұлтымыздың ұлы қасиетін алдағы уақытта жаңғырта отырып, өзінен кейінгілерге əрі мен нəрін бұзбай тапсырары хақ. Соңғы жылдары «Нұр Отан» партиясы ұлт руханиятына, əсіресе, отаншылдыққа ұйытып, елдік іске жұмылдыратын айтыс өнеріне ерекше мəн беруде. Былтырғы жылы Астанада ондай аламан бəйгені екі рет өткізгені белгілі. Сол үйренер үрдіс қазір облыстарда жүріп жатыр. Жақында ғана Талдықорған мен Маңғыстауда өтсе, енді өзге жерлерде де жалғасын таппақ. Осы əдемі істі партияның оң қанаты саналатын «Жас Отан» іліп əкетіп, сəтімен басталған сабақты жұмысты өңірлерде, мектеп оқушыларының арасында жалғастырып, тума таланттардың бағын ашып, алдыңғы толқынның ізбасары етіп қалыптастыруға ниет білдірсе, нұр үстіне нұр болар еді. АСТАНА.

Маңғыстау облысы.

Балапан ќыран болар баули алсаѕ... «Егемен Қазақстан».

«ЌазМўнайГаз» ќауіпсіздікті ќамтамасыз етеді Ақтау қаласында «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ пен «ҚазТрансОйл» АҚ бірлесе өткізген екі күндік оқу-жаттығудың мақсаты да осы. Алғашқы күні сала мамандары мен төтенше жағдайларда бірлесе қимылдауға тиісті мекемелер өкілдері теориялық бағытта бас қосып, көтеріліп отырған тақырыпқа қатысты өзекті мəселелерді ортаға салды. «ҚазМұнайГаз» компаниялар тобының өндірістік нысандары жұмысына заңсыз араласу, лаңкестер туындатқан төтенше жағдайларда тиімді жəне жұмыла əрекет ете білуге дайындайтын, сондай-ақ қажетті іс-қимылды оқып-үйрену жаттығуы «ҚазТрансОйл» АҚ Батыс филиалының «Ақтау» бас мұнай айдау стансасы базасында өтті. 50-ге жуық өрт сөндіру жəне апаттан құтқару техникалары шоғырланып, «оқиғаға» қа жеттілігі бар өзге де құрал-жабдықтармен қамтылған кең алаңға «ҚазМұнайГаз» құрамындағы 20-дан астам корпоративтік қауіпсіздік қызметінің қызметкерлері бар, мобильді күзет топтары, Маңғыстау облысындағы қауіпсіздік органдары мен ішкі істер саласының қызметкерлері, сондай-ақ құтқару қызметі мен өрт қауіпсіздігі саласы қызметкерлері бар, өңірдегі мұнай-газ мекемелері басшылары бар – барлығы 200ден астам адам жиылды. Ал оқу-жаттығуға Қорғаныс министрлігінің «Батыс» аймақтық басқармасы те ңіз-жаяу əскерлер бригадасы, «Semser-Security» ЖШС күзет қызметі, «СемсерӨрт сөн діруші» ЖШС өртке қарсы қызмет бөлімшелері, Маңғыстау облыстық лаңкестікке қарсы күрес жөніндегі жедел штаб, Маңғыстау облыстық ІІД, облыстық ТЖД, облыстық ҰҚК департаменті, «Өрт сөндіруші» АҚ, «МАЭКҚазатомөнеркəсіп» ЖШС, «Медикер» ЖШС, «Қазақтелеком» АҚ қызметкерлері қатысты. Алдымен қатысушылар мен қонақтарға оқу-жаттығу барысы мен арнайы құралжабдықтар таныстырылып, қауіпсіздік шарттары түсіндірілді. – Бұл кешенді тренинг «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-тың 2013-2017 жылдарға арналған қауіп сіздік бағдарламасын жү зе ге асыру жөніндегі шара лар жоспарына жəне аталмыш компанияның нысандары мен оның еншілес жəне тəуелді ұйымдарын лаңкестік əрекеттерден қорғауды ұйымдастыру жоспарына сəйкес өтуде. Нысандардағы өндірістік қызметтегі қызметкерлердің төтенше жағдайларға даярлығын, қолдағы техниканың нақты жағдайы мен өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етуші жүйенің əзірлігін кешенді тұрғыда тексеру мақсат етілген оқу-жаттығу арқылы оқыс оқиғалар кезінде басшы азаматтардың, мамандардың, құрылымдық бөлімдердің адам дарды қорғау бойынша жұмысты басқару білімін жетілдіру, біліктілігін арттыра түсуде ойымыз да бар. Жəне қандай жағдайда да жұмыс ырғағының тоқтамауын, жоспарларға сай жүріп жат қан үрдістердің үзілмеуін де басты назарда ұстау керек, тактикалық оқу-жаттығу кезінде осы мəселелерге де мəн беріп, қамтитын боламыз, – деді оқужаттығудың ашылу сөзінде «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ корпоративтік қауіпсіздік департаментінің директоры Б.Жанасаев. Оқу-жаттығу екі кезеңнен тұрды. Алдымен екі белгісіз адам мұнай өнімдері сақталған əрқайсысының сыйымдылығы 20000 м³ резервуарлар маңына ұрлана басып таяп келді де, қолдарындағы қорапшаларын резервуар маңына апарып үлгерді. Осы кезде оларды байқап қалған күзет мекемесінің қызметкерлері дереу жетіп, күдікті тұлғаларды қолға түсірді. Оқиға болған жерді қоршап, тиісті орындарға жедел хабарлады. ҰҚҚ «Арлан» арнайы тобы, ІІД қызметкерлері, өзге де құзырлы мекемелер қызметкерлері келіп, қорапқа салынған жарылғыш затты залалсыздандыру, оқиға орнын тексеру, қауіпсіздігін қадағалау жұмыстарын жүзеге асырды. Бірақ, жарылғыш зат өз зардабын тигізген екен, көп ұзамай №18 резервуардан өрт шықты. Осы кезде жеткен өрт сөндірушілер өртті ауыздықтап, қызуы көтерілген келесі резервуарды да салқындатып, қысымын қалыпты жағдайға түсіру үшін əрекеттенді. Ал, жаттығудың екін ші кезеңі «Қаламқас – Қара жан бас – Ақтау» мұнай құбы ры бойын дағы оқиғамен бейнеленді. Мұнда да құбырды кесіп, арам ойын жүзеге асырмақ болғандар құқық қорғау орындарының қармағынан құтылған жоқ. Оқу-жаттығу соңы белсенділік танытқан үздіктерді марапаттаумен аяқталды. «Сақтансаң, сақтаймын» дегендей, қай кезде де абай болғанның айыбы жоқ...

 Еркін елдің ертеңі

Сүлеймен МƏМЕТ,

«Апат айтып келмейді» дейді халық даналығы. Ешкім қаламаса да, ешкім күтпесе де ол орын алмай тұрмайтындығына мысал да, дəлел де көп. Олар байқаусызда жіберілген сəлдей қателік немесе техникалық ақаулықтар, тіпті, лаң салып жүруді жаны қалайтын лаңкестер əрекеті салдарынан туындап жатады. Қай орында, қай дəрежеде болса да соңы ащы қайғы мен ауыр зардаптарға соқтыратын апаттардың алып өндіріс орындарында орын алуы қайғы мен зардаптар ауқымын, салмағын еселеп жіберетіні белгілі. Бұл қасірет, бұл сəтсіздік, əрине, ешкімге қажет емес...


www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

9

 «Егемен Қазақстан» – 95 Ақтоғай ауданына өту. Тас жолмен барсақ, ұзақ айналады екенбіз, сондықтан 45 шақырымдық даланың қара жолымен жүргенді жөн көрдік. Оның үстіне бұл бағыт тұнып тұрған тарих екен.

Биылғы желтоқсан айында ел газеті – «Егеменнің» жасы 95-ке толғалы отыр. Қалыптасқан дəстүр бойынша оның əрбір «0» жəне «5»-пен аяқталатын мерейтойлары кеңінен аталып өтілді. Мерейтой жылдары «Егемен» журналистерінің еліміздің біршама өңірлеріне арнайы шығып, бас басылымның күндерін өткізуі дəстүрге айналған. «ҚҰРЫШ ҚАЛАЙ ШЫНЫҚТЫ» Сол дəстүрмен «Егеменнің» күндері биыл алғашқы болып Қарағанды облысында ашылды. Байлықтың бұлағындай өңірдің алғашқы таңдалуының бастамашысы газеттің сол облыстағы меншікті тілшісі – Айқын Несіпбай. Ол – ұзақ жылдардан бері осы өңірдің жақсылықтары мен жасампаздықтарын, үлгілері мен үздіктерін, кей-кейде кемістіктерін де жасырмай «Егемен» арқылы республика жұртшылығына талмай жеткізіп жүрген журналистеріміздің бірі. Биыл ол пайғамбар жасына толып, енді өмірдің кезекті асуына қол созамын ба деген ойда болған соң, Қарағандыны қаламдастарына көрсетіп қалмақты ойлап, облыс басшыларына «Егеменнің» күндерін өткізу туралы ұсыныс түсірген екен, оны басшылар қуана қолдапты. Сөйтіп, газет басшысы, филология ғылымдарының докторы Сауытбек Абдрахманов бастаған, құрамында бас редактордың орынбасары Самат Мұса, шолушы Əлисұлтан Құланбай, облыстардағы тілшілер Бақберген Амалбек, Өмір Есқали, Жолдасбек Шөпеғұл жəне осы жолдардың авторы бар егемендіктер

«АҚТОҒАЙ – МЕКЕНДЕГЕН АРҚА БЕЛІН»

берік болуын қамтамасыз етеді. Оның құрамында цементит пен графит деген заттар болады. Ал құрыш 70 пайыз шойыннан жəне басқа темір қалдықтарының көміртектік қосындысынан тұрады. Осының бəрі домна пешінен шығып, қыпқызыл «отты өзен» болып ағып жатады. Ал конверторға құйылғанда оған фурмалар арқылы қатты қысыммен таза техникалық оттегі беріледі. Соның арқасында көміртегі толығымен жанып кетіп, таза құрыш қана қалады. Конвертор цехында балқыма қалыптарға құйылып, дайын өнімдер алынады. Соның бірі – 1,5 тонналық құрыш балкалар. Осы балкалардың бесеуін магнитті кран бір-ақ көтеріп, жүк тасығыш вагондарға артып жатқанын көрдік. Ал магнитті кран болмаса, іліп-түсірудің өзіне қаншама уақыт кетер еді. Бұл да озық технология жетістігінің бір көрінісі. Қазір мұнда 13 мыңнан артық адам жұмыс істейді. Кей жерінде бір цехтан келесі цехқа биіктегі көпірлер арқылы өтесің. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев осында келген сапарларында биік көпірдің үстінде тұрып, кəсіпорынға ұзақ қарайды екен. Осында жұмыс істеген жылдарын, жастық шағын, қимас достарын еске түсіретін сияқты. Айта кететін бір жəйт, біз Днепродзер-

Тоќырауын, Нўра бойында «Егемен Ќазаќстанныѕ» Ќараєанды облысындаєы кїндері ґтті Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

тобының мамырдың 23-інде Қарағанды өңіріне жолы түсті. Егемендіктерді қарсы алушылар тобын облыс əкімінің орынбасары Бейсенбай Жұмабеков бастап алып жүрді. Алғашқы кездесу Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың ұшқан ұясы – Теміртаудағы Қарағанды металлургия комбинатынан басталды. Бұл кəсіпорын қазір «Арселор Миттал Теміртау» аталса да Елбасының өмірімен етене болып кеткен «Қарметкомбинат» деген ескі атауы ауызға орала береді. Егемендіктер тобына алдымен №2 домна пеші көрсетілді. Басымызға каска, көзімізге көзілдірік, үстімізге халат берген сəттен-ақ мұндағы тірліктің өзгеше екендігі біліне бастады. Атағы аспанға шыққан мұндай комбинаттан қалай əсер алмассың, бəріміз де ұмсынып, ерекше көріністердің бəрін қақас қалдырмауға тырысып келеміз. Кəсіпорынның тарихы 1960 жылдан басталады. Сол жылы зауыт алғашқы өнімін берген. Ал 1970 жылы Атасу жəне Оңтүстік Топар рудаларын қосқан соң зауыт металлургиялық комбинат аталған. 1991 жылы жекешелендірілгенде ол алдымен «Испат-Кармет», сосын, 2005 жылдан бастап «Арселор Миттал Теміртау» деп аталды. «Арселор Митталдың» Теміртаудағы шығаратын негізгі өнімдері – шойын, құрыш, прокат, кокс жəне т.б. Өз өнімдерін көптеген шетелдерге шығарады. Барлық өнімнің 25 пайызы ғана елдің ішінде қалдырылып, тұтынылады. Қазір жыл сайын 3 млн. тоннадай өнім өндіріледі, ал кəсіпорын толық қуатында жұмыс істеген болса, өнім көлемін 5 млн. тоннаға дейін жеткізуге болады екен. Соңғы уақытта 2011 жыл ғана кəсіпорын үшін қолайлы болыпты, қалған жылдардағы өнім көлемі аздау. Бізге жол көрсеткен сапа жөніндегі бас менеджер М.Витущенко құйма блогындағы барлық технологиялық үдерістермен таныстырып өтті. Алдымен темір мен көміртектің қосындысынан шойын құйылады. Көміртегі шойынның

жинскідегі дəл осындай комбинатта да болған едік. Олардың технологиясы əлі ескі, цехтары лас, кейбір жұмыстардың қолмен атқарылып жатқанын көргенбіз. Ал біздікінің технологиялары жетілген, цехтары анағұрлым таза екені көзге бірден шалынды. Инвестиция тартудың, озық технологиялар енгізудің артықшылықтары, тіпті, осылайша жеңіл қарағанда да көзге шалынып тұрды. Комбинаттан кейін егемендіктер осындағы Тұңғыш Президент орталығында болып, оқырмандармен кездесті. Жиналғандар арасында Елбасымен бірге еңбек еткен серіктестері де қатысып отырды. Тарихи-мəдени орталықтың директоры Төлеутай Естекбаевтың айтуына қарағанда, орталық 2011 жылы ашылған. Екінші қабатында Елбасының тəуелсіз мемлекетіміздің қалыптасуындағы рөлін айқындайтын «Өз заманының перзенті», «Тəуелсіз Қазақстан», «Тұлғаның ерен қабілеті» «Қазақстан жолы» жəне т.б. алты экспозициялық залдар жұмыс істейді екен. Орталық ашылғаннан бері 1224 тақырыптық экскурсия жүргізіліп, мұражай залдарын 19 500 адам тамашалаған. «Егемен» қызметкерлерінің халықпен кездесуі орталықтың 144 орындық залында өтті. Оны ашқан облыс əкімінің орынбасары Бейсенбай Жұмабеков оқырмандарға меймандарды түгел таныстырған соң алғашқы сөзді «Егемен Қазақстан газеті» АҚ президенті Сауытбек Абдрахмановқа берді. Басылым басшысы өзінің сөзін «отты өзенді» көріп, үлкен əсермен келіп отырғанымыздан бастады. Одан əрі 1973 жылы осында болған оқиғаны еске алды. Сол жылы Нұрсұлтан Назарбаев Теміртау қалалық партия комитетінің екінші хатшысы ретінде өзі бастама көтеріп, «Егеменнің» (ол кезде «Социалистік Қазақстан») бас редакторы Ұзақ Бағаев бастаған облыстардағы меншікті тілшілерінің көшпелі отырысын өткізуді ұйымдастырыпты. Сол кезеңдерді еске ала отырып, Сауытбек Абдрахманұлы «Егеменнің» ежелгі тарихынан бастап, бүгінгі тыныстіршілігіне дейін қызықты əңгіме айтып берді. Одан əрі басылым басшысы оқырмандардың көптеген сұрақтарына жауап берді. Амангелді Нұрлан, Сұлтан

Сабырбаев, Тілеуберді Смағұл, Қазбек Амандықов жəне т.б. сұрақтарының бəрі де елдік мəселелерге арналды. Соның ішінде «Мəңгілік Ел» идеясы, «Қазақстан» атауының «Қазақ елі» жəне Петропавл мен Павлодар қалалары атауларының қазақы болып өзгеруі, рулық шежірелерді жариялау жайы, еңбек адамдарының газет беттерінде көрінуі, т.б. мəселелер сұралды. Бірде-бір адам материалдық жағдайдың қиындығын, тұрмыстық проблемалар жайын қозғаған жоқ. Жиынды ақсақалдар алқасының төрағасы Асылхан Бекболатұлы қорытып, жиналғандар атынан егемендіктерге алғысын айтты. Кездесу қорытындысында ақсақалдар ұйымының өнер ұжымы қонақтарға бірнеше əн орындап берді. Осыдан əрі егемендіктер Қарағанды қаласына жол тартты. Қарағандыдағы алғашқы кездесу Мемлекеттік техникалық университетте (ҚМТУ) өтті. Университет ректоры, академик Арыстан Ғазалиев қонақтарды есік алдынан қарсы алып, жол бастады. Жуырда, Еуропа ғылымиөнеркəсіптік палатасы əлемдегі 2678 ЖОО-ны сараптап, олардың еуропалық стандартқа сайлылығын анықтағанда, осы университет қазақстандық бес оқу орнының бірі болып, жоғары рейтингі барлардың арасынан табылыпты. Өздері бұл бағаға өте қуанышты екендіктері көрініп тұрды. Университеттің үлкен залында болған кездесуді ашқан университет ректоры А.Ғазалиев те сөзін осынау жетістіктен бастап, оқу орнының бүгінгі тыныс-тіршілігі туралы айтып берді. Соның ішінде облыстың индустрияландыру картасына енетін 75 кəсіпорынмен 29 мамандық бойынша 2984 маманды мақсатты даярлау туралы шарт жасалғанын жеткізді. «Армандастар ордасы» атты 800 орындық Қазақстандағы ең ірі студенттер үйінің салынып жатқаны да қуанышпен жеткізілді. С.Абдрахманов ҚМТУ-дің құрметті профессоры болып қабылданды. Осыдан кейін ол «Елбасы жəне «Егемен Қазақстан» атты тақырыпта өзінің дəрісін оқыды əрі жиналғандардың сұрақтарына жауап берді. Кездесу соңында осы жерде қызмет істейтін ақын Сəбит Бексейіт «Егеменге» арнаған өлеңін оқыды.

«Шығу үшін дағдарыстан, Жұртым дұрыс бағдар ұстан!» – Деп күніге айтып жүрген «Егемен Қазақстан». Бастап ата салтымыздан, Айналады халқымыздан. Ұлттық түлеу тілеулесі – «Егемен Қазақстан». Кетсе де асып жасы алпыстан, Зейнеткер көп хат алысқан. Жастығының астында оның «Егемен Қазақстан», – деді ақын. Осы күні кешке егемендіктер «Мерейлі отбасы» атты жалпыұлттық конкурсты облыс əкімі Бауыржан Əбдішевпен бірге тамашалап, оның жоғары деңгейде ұйымдастырылғанына куə болды. Бұл конкурста бас жүлдені Жұманғали Сəпиевтің отбасы жеңіп алды. Лондон Олимпиадасының чемпионы, үш баланың əкесі Серік Сəпиев шыққан отбасының бас бəйге алғанына біз де шексіз қуандық.

«АТЫҢНАН АЙНАЛАЙЫН, ҚАРҚАРАЛЫ...»

Келесі күні таңертең егемендіктер Қарқаралы ауданына бет алды. Бұл жолғы сапарымызды «Егемен Қазақстан газеті» АҚ-тың вице-президенті – бас редактор Жанболат Аупбаев бастады. Қарқаралыда бізді аудан əкімінің орынбасары Сайлау Əлиұлы бастаған жігіттер қарсы алды. Олар бізге атақты Қарқаралы қаласының тарихи орындарын көрсетті. Алдымен Құнанбай қажының мешітін тамашаладық. Архитектуралық ескерткіш болып саналатын оның бойына сыйдырып тұрған тылсым тарихы мол. «Абай жолын» оқыған қазақтың бəрі оны Құнанбайдың аға сұлтан болып, алыс-жақынға əмірін жүргізіп тұрған кезінде, 1856 жылы салғызғанын біледі. Ұлы Мұхтар Əуезов оның ашылу салтанатынан кейінгі ас беруді тілінің майын тамызып суреттеген. Міне, енді сол сəулет орнын көзімізбен көруге мүмкіндік туғанда жүрегіміз лүпілдеп, оның іші-сыртына көз алмай қараумен болдық. Құнанбай қай жерде отырды екен, Алшынбай қай жерінде тұрды екен деп оның барлық бұ��ыштарын көзбен қуалап шықтық. Найб-имам Рауан Айтқазиннің айтуына қарағанда, тұрақты намазхандардың саны жиырма шақты екен. Ал жұма намазында кісі сыймай кететін көрінеді. Мешіттен кейін бізді жол бастаушыларымыз Құнанбай түсіп жүретін Халиулла Бекметов деген татар көпесінің үйіне апарды. Қазір аудандық музыка мектебі болып тұрған бұл ғимараттың да тарихы мол. Осы үйге Абай да талай рет келіп, əкесімен бірге қонып жүрген. Ұлы адамның қолының таңбасы қалған жəдігердің қай жерінен ұстасақ екен деп жапа-тармағай ұмтылып жатырмыз. Абайдың жатқан бөлмесі мынау дегенде сол жерге əрі-бері аунап алған əріптестеріміз де болды... Биыл Қарқаралының қадасы қағылғанына 190 жыл болады екен, жергілікті билік соны атап өтуге дайындалып жатқан көрінеді. Қаладағы үшінші көрген жəдігеріміз – Мəдидің ескерткіші. Мүсіншінің шебер шешімі мен бай фантазиясы батырдың шын келбетін бейнелей алыпты. Ортасынан озып туған білімді, əрі батыр, ақын, балуан, əнші, композитордың бар болмысы оған сыйып тұрғандай. Ең бастысы... Бұл ескерткіш Мəдидің қаны тамған жерге тұрғызылған екен. НКВД-ның жендеті халықтың айтқанына көнбеген өр мінезді, ерке ұлын дəл осы жерде атып өлтіріпті. Қанішердің аты-жөні де белгілі, алайда жазықсыз ұрпағының бетіне шіркеу болмасын деп атамадық.

Сайлау Əлиұлы Қарқаралының бұдан басқа да тарихи орындары көп дегенімен, уақыттың тығыздығына байланысты жолға шықтық. Ендігі бет алысымыз Қасым ауылы. Кəдімгі «дауылдай өртке тиген» өлеңдер қалдырған «Аманжол Рақымжанның Қасымы». «Ей, тəкаппар дүние!» деп дүниені өзіне қаратқан Қасым осы. Бұл ақынға қанша эпитет жапсырсаң да Мұқағалидың: «Ақынмын деп қопаңдап жүргендердің, əммесінен Қасымның десі басым!» деген бір жолынан артық айта алмайсың. Қасым ауылы таудың етегіне, оның ық жағына емес, жел жағына қоныс теуіпті. Қастасқанға қасқая қарап, қарсы тұратын дауылпаз мінез ақынға желден ықпай, егесе қарап тұрған өз ауылының топырағынан жұққан шығар, бəлкім. Айтқандай... Қасым ауылы анадайдан көрініп тұрған жерде осыдан 3-4 жыл бұрын «Алтын адам» табылған «Талды-2» қорымы бар екен. «Егемен» кезінде бұл туралы бірінші болып егжей-тегжейлі жазды. Сөйтіп, қазақ даласы ежелгі өркениеттің ошағы болғандығын Қарқаралының қасиетті жері де дəлелдеген. Егемендіктер Қасым Аманжоловтың ескерткішіне тағзым етіп, гүлдесте қойды. «Сен неткен бақытты едің, келер ұрпақ, Қараймын елесіңе мен таңырқап», деп Қасымның өзі айтқандай, бақытты ұрпақ, тəуелсіз елдің балдырғандары ескерткіш басында ақын бабаларының өлеңдерін оқыды. Соның ішінде, əсіресе, бастауыш сынып оқушысы Аружан Мағаз деген қыз баланың өнеріне риза болдық. Одан əрі мектеп директоры Мақсат Оспанқұловтың бастауымен осында жинал ған оқырмандармен кездесу өтті. Жалпы, Қарқаралы халқы белсенді оқырман екен. Аудан халқы 40 мың болса, 22 мыңы баспасөз өніміне жазылатын көрінеді. Соның ішінде 1 мыңнан артығы – «Егемен». Қасым ауылында 220-дан артық шаңырақ бар, мектеп оқушыларының саны – 180. Кездесуде «Егеменнің» вице-президенті – бас редактор Жанболат Аупбаев басылымның тарихы мен бүгінгі тыныс-тіршілігі жайында əңгімелеп берді. Қойылған сұрақтардың қатарында газетті шағын көлеммен шығару туралы ұсыныс болды. «Сонда бағасы да арзандап, оқылуға да жеңіл болар еді», деді Қартабай Исин деген қарт оқырман. Оған ресми материалдарды «Егемен» ғана басатындығы, газеттің көлемін шақтау мəселесі жоғарыдан ғана шешілетіндігі айтылып, жауап берілді. Қасым ауылынан аттанған соң Қарқаралының ең шеткі елді мекені – Аппазға бет алдық. Қазір Қайнарбұлақ округінің орталығы болып отырған бұл ауыл бір кезде Жамбыл кеңшарының орталығы болыпты. Тұрмыстары күйлі, сары қымызды сапырып, сары аяққа бал құйып, сақтап ішіп отыр. Округте 38 шаруа қожалығы бар екен, олар 3 мыңнан артық қой өсіреді, 5500 гектарға егін салады. Жылқы мен қара мал да жетерлік. Біз Разақ Əли есімді бұрын кеңшар директоры болған шаруа қожалығы басшысының үйіне түсіп, дəм таттық. «Аппаз» деген сөз арабшадан аударғанда қатаң, кəрлі деген мағынаны береді екен. Атына заты сай осы ауылдан аттанарда аспан əлемі түнеріп сала берді. Бір қара бұлт жүргіншілердің үстінен өне-бойы төнді де тұрды. Алайда жауын жауған жоқ. Ал біздің сапарымыз ауылдың қара жолымен жалғасып жатты. Мақсатымыз – Қарқаралы тауларының ең биік шыңы – Ақсораң (1565 м) арқылы

Ауылдың жолы, жарықтық, атауы жақсы болғанымен, алқауы қиын емес пе қашаннан, осы 45 шақырымды біз 4 сағатқа жуық жүрдік. Ұсақ шоқылардың сілемдері болып жатқан кең дала көзге жазық көрінгенімен, ойпатты өзектері көп екен. Сол өзектерде əлі күнге қардың суы жатыр. Ені жалпақ болмаған соң екпіндетіп келіп, өтіп-ақ кететін шалшықтардан қаладан шығып көрмеген тəжірибесіз жүргізушіміз қорқа соғып ақырындай қалады. Ақырындап қалған соң белгілі, жапонның микроавтобусын қара жер тұтқындай қояды. Біз жеңіл болсын деп жерге түскен соң шығарып салып келе жатқан немесе күтіп алған «Нива» көліктері оны зу еткізіп сүйреп шығарады. Сөйтіп, белгіленген жерімізге екі сағат кешігіп, кеш қараңғылығы қоюланғанда бір-ақ жеттік. Бізді Ақтоғай шекарасында аудан əкімінің орынбасары Қайрат Нөкеш қарсы алған, сол кісінің бастауымен Қызыларай ауылының мəдениет үйіне келіп тоқтадық. Бізбен кездесуге жиналған халықтың біршамасы малжан бар дегендей, кетіп қалыпты, соның өзінде зал толы болды... Осы жерден бастап Ақтоғайдың тарихымен таныса бастадық. Айқын Несіпбайдың жолды осылай таңдап қана қоймай, қайтсе де Ақтоғайды көрсетуге тырысқанының ар жағында үлкен сыр бар екен. Ақтоғай да Қарқаралы сияқты Қарағанды облысындағы қазақы ауданның бірі көрінеді. Жергілікті халықтың үлесі 95 пайызға жуық. 52 мың шаршы шақырым жері, 19 мыңдай халқы бар. Ең бастысы, жоғарыда айтып өткеніміздей, тарихы бай екен. Алаш көсемі Əлихан Бөкейханов, алашорданың атақты тұлғалары, математикадан тұңғыш профессор атағын алған Əлімхан Ермеков пен атақты заңгер Жақып Ақбаев, «қазақ бұлбұлы» Күлəш Байсейітова, əншілер Манарбек Ержанов, Əсет Найманбайұлы, тамаша суретші Сахи Романов сияқты қазақтың атақты ұл-қыздары осында дүниеге келіпті. Ақтоғайлықтар қазіргі ақиық ақындардың бірі Серік Ақсұңқарұлының есімімен де орынды мақтанады екен. Бегазы-Дəндібай мəдениетінің де ошағы осы аймақ. ...Қызыларай мектебіндегі кездесу де қызықты өтті. Амангелді Əбдіразақов, Мереке Əдіханова, Төкен Қасымбеков секілді кісілер сұрақтарын да қойып, пікірлерін де айтып жатты. Қызыларайлықтар шетінен шешен, əнші болып келеді екен. Басқа жердегі қазақтар əңгіме айтса текіректеп, бір сөзін қайталап, тұтыға берсе, қызыларайлықтар сөзді аққан селдей тасқындатады. Өздері егемендіктер келеді дегенге қатты елеңдеп, бірнеше күн тосыпты. Əнші Зайра Дəрібаева мен Мəдениет Төлеубаев «Қызыларай», «Ақтоғай» əндерін шырқап берді. «Атыңды айтып мақтанайын, Алтын бесік Ақтоғайым», деп шырқағанда, патриоттық сезімдердің шалқып тұрғанын көзімізбен көрдік. Шағын зал іші толқып кетіп, əн қайырмасына қосылып отырды. Қызыларай ауылдық округінде 58 шаруа қожалығы, 39 қыстақ бар көрінеді. Ауыз су мəселесі шешілген, интернет бар, тек жол мəселесі ғана қиындау деседі. Басқа жағынан ауылдың қағанағы қарқ, сағанағы сарқ. Бізді Қызыларайда қаладағыдан бетер етіп екі қабатты жайлы коттедж салып алған Төкен Қасымбеков ақсақалдың үйіне түсіріп, қонақ етті. Бұл кісі де 60 шақты жылқысы, 120 сиыры, 300-дей қойы бар іргелі қожалықтың иесі көрінеді. Осы ақсақалдың өзі, оның 5 жасында қасқырдың апанына кіріп, бес бөлтірікті алып шыққан немересі, өз қаражаттарына ауыл балаларына бөбектер айлағын тұрғызып жатқан жерлестері – Ақпанбаевтар əулеті жəне басқалар туралы жол-жөнекей жазбай, арнаулы мақала арнамақпыз. «Бітер істің басына, жақсы келер қасына» дегендей, ауданға əкім болып Ниханбай Омарханов деген іскер азамат келіп жатыр екен. Бұған дейін Қарқаралы ауданында он жыл əкім болған бұл жігіттің үлкен еңбегін де жерлестері жол бойы жыр ғып айтып отырды. Бізді Бегазы-Дəндібай мəдениеті табылған орынға, одан Əлихан Бөкейханов əулеті жерленген Талды-бейіттің басына апарып, зиярат еткізген аудандық музейдің директоры, тамаша патриот, білікті өлкетанушы Тұңғышбай Мұқанов болды. Осы екі азамат туралы да арнайы жазуды алдымызға мақсат етіп қойып отырмыз. Ақтоғайдың өз басына жақындаған жолда тоқтағанымыз Жалғасбай Шəмбеков деген шаруа қожалығы болды. 120 жылқысы, 300-дей қара малы, 600-дей қойы мыңғырып жатқан бұл бай жігіттің қолы ашық, мырза да екен. Ол «Егеменнің» 95 жылдығына байлағаным деп редакцияға бір жылқы атады. Осыдан əрі Қарағанды облысының əкімдігі жолсапарға пайдалануға берген мəшинемізбен жалпақтығы 9-10 метрдей болатын Тоқырауын өзенін «Беларусь» тракторының көмегімен кешіп өтіп, Ақтоғайдың өз басына жетіп, аттың басын іріктік. Бұл жерде аудан əкімі Ниханбай Омархановпен кездесіп, музейді аралап, одан 1500 данамен тарайтын «Тоқырауын тынысы» газетінің қара шаңырағына бас сұқтық. Содан кейін Ақтоғайдан алған зор əсерден арыла алмай, бірге жүрген қарағандылық азаматтармен де қимай қоштасып, кешкісін Астанаға бет түзедік.

ТЕМІРТАУ – ҚАРАҒАНДЫ – ҚАРҚАРАЛЫ – АҚТОҒАЙ –АСТАНА.


10

www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

 Журналист жолда жүргенде дайындап, əр нөмірді басылым шыққан күні иесіне жеткізіп беретіндей, жұмыстарын оңтайлы ұйымдастырған екен. Облыстық газеттің өзі «Сарысу» газетінен кейін түрлі-түсті болып шыға бастаған.

Ќазаќстанда пирамида бар ма? Сырын бїккен Сарысу жеріне саяхат Қазірге пирамида деп айтуға келе ме, келмей ме, Қазақстанда пирамида бар екен. Сол сияқты елімізде Түркиядағы Памуккалеге ұқсайтын Шығанақ-Қамқалы тұзды көлі, Майдакен, Сорбұлақ тұз кендері бар екенін білмейміз. Осы уақытқа дейін біздер Шарын сияқты шатқал əлемнің екі мемлекетінде ғана бар деп келдік. Шарын секілді болмаса да көркемдігі одан бір мысқал да кем емес Көмей, Сайранбай дейтін шатқалдарды да екі қазақтың бірі біле бермейді. Басқасын айтпағанда, шалғайда жатқан өлкедегі əн-жырға арқау болған «Жайлаукөл кештері» əнінде суреттелген табиғат көріністері неге тұрады?! Қазақтың ұшы-қиыры жоқ кең даласы деген осы. Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Біз де қазаққа тəңір тарту еткен табиғаттың осыншама тамашасын білмей өтер ме едік, ғайыптан Жамбыл облысындағы Сарысу ауданына, оның ішінде Жаңатас қаласына жолымыз түспегенде. Шындығын айтқанда, əр сапардың сəтін түсіретін өзіндік себебі болады. Осыдан жарты жыл бұрын қолымызға «Сарысу – саялы мекенім» дейтін альбом-кітап түскен-ді. Өзі салмақты, суреттері ғажайып кітаптан тосын бір фотоларды көріп, белгілі фототілші, кітап авторы Самат Құсайыновқа біраз сауалдар қойғанбыз. Ақпарат айдынындағы əріптесімізге де керегі осы екен, туған өлкесі туралы төгіліп бір əңгіме айтсын. Атамекенінің ғажайыбын баяндағанда Мысыр шаһарына барып келгендей болғанбыз. – Қазақстанда да осындай жерлер бар ма дейсің. Сен түгілі, біздің жақтың адамдарының бəрі Сарысу жақта мұндай керемет жерлер, табиғаттың тылсым құ былыстары мен жақпаржақпар таулары бар екенін біле бермейді, – деді əріптесіміз. Сөзінің жаны бар. Қиянда жат қан Сарысу ауданының алыс екені рас. «Ауыл – əр қазақтың алтын бесігі» ғой. Сарысу ауданына бастаған сапарға түрткі болған Самат Құсайынов түсірген екі сурет пен осы ауданға екі жыл бұрын əкім болып сайланған Қанатбек Мəдібек жайлы əңгімелер болатын. Еліміздегі ең жас аудан əкімі туралы сөз қозғамас бұрын, бізді елең еткізген фотоларды айтып алайық. Бірінші сурет – жоғарыда айтып кеткен кітаптағы Қаратау сілемдерінен 300 метр биіктікте орналасқан табиғи пирамида. Уақыт мүжіген бұл пирамиданы адам тұрғызды ма, əлде ТабиғатАнаның шебер қолынан шықты ма, бір Аллаға аян. Бір ақиқаты, бұл жерде құпиясы ашылмаған жұмбақ тастар да, үңгірлер де көп. Пирамиданың дəл іргесінде Қарауылтөбе бар. Жоңғар, қалмақ шапқыншылықтары кезінде осы үңгірде елімізді қорғаған бабаларымыз дамылдап, қарауылдап жатқан десе-ді. Жау келе жатқанда осы төбеден түтін шығарып, белгі берген көрінеді. Екінші сурет – Түркиядағы Памуккале сияқты Шығанақ-Қамқалы тұзды көлі, Майдакен, Сорбұлақ тұз кендері болатын. Əрі ем, əрі астың дəмін келтіретін тұздың да қадір-қасиетін айта берсең таусылмас. Дегенмен, осындай ен байлықты еліміз игеріп жатыр ма, əлде ұстағанның қолында, тістегеннің аузында кетіп жатыр ма деп ойланасың. Сол сияқты Ащыдан шыққан тұщы су, «Сиқырлы үңгір», «Түбі жоқ үңгір», тастардағы жұмбақ таңбалар Сарысу өңіріне тарта берді. Осылайша, бізді қызықтырған суреттер бір кездегі қаңырап қалған Жаңатас қаласындағы соны тірліктерге, жаңарған елдің ілкімді тірліктеріне де куə етеді деп кім ойлаған?! ЖАҢАТАС ЖАП-ЖАҢА ЖОЛДАРДАН БАСТАЛДЫ Алматыдан шығып, Таразды артқа тастап, Талас ауданының ойдым-ойдым жолдарымен шоқалақтап, Сарысу ауданына іліккенімізде, өркениетті елдердегідей алдымыздан самаладай жарқыраған жол шықты. Жол болғанда да қандай жол, заманауи, теп-тегіс асфальт жол. Жүрісіміз оңдалғаннан шығар, айналамызға бажайлап қарай бастадық. Бұл жолдың өне бойында Рерих салған суреттердей, табиғат сұлулығы салтанат құрып қоя берді. Ұзыншабақты өзенінің тұсына бірінші рет аялдап, таудан аққан тұптұнық судан қос алақанмен сіміріп, жансарайымыз кеңіп, бір жадырап қалған едік. Дəл осындай мөлдір, дəмі өзгеше суды Өгем тауларынан құлап аққан өзендерден ғана бала кезімізде ішкенбіз.

Ұзақ жолды қысқартатын жақсы əңгіме емес пе, көрген-білгенімізді айтып қауқылдасып келеміз. Жол бойындағы елді-мекендер жоқтың қасындай екен. Ақтоғай деген ауылға жеткенімізде, жол бойында қол көтеріп тұрған қызды көзіміз шалды. – Бізге дейін де мына жолдың бойында көліктің көлеңкесі болған жоқ, бізден кейін қашан машина болады, ала кетеміз бе? – деймін əріптестерімізге бұрылып. – Патша көңілің білсін, Жаңатасқа бара жатқан адам шығар. Сауабын алғың келсе тоқтап көр, – деді Самат та. Қысқасы, қыз дегеніміз, келіншек деуге келмейтін, апа деуге де болмайтын орта жастағы адам болып шықты. – Əй, мынау менің бір ағайынның үйіндегі жеңгем. Тани ма, танымай ма?! Сарысу туралы шын білгің келсе осы кісіден сұрап көр. Білгенін бүкпесіз айта салатын, ақжүрек адам, – деді жолбастаушымыз. Жолаушы апай сусындардан

босаған бөтелкелерге құйылған айрансүттерімен жайғасып алған соң, айналасына бажайлап қарай бастады. Бірден шүйіркелесе бастап, сөз орайы келгенде: – Ал жеңеше, ауылдарыңызға кіріп келеміз. Елдің жағдайы қалай? Əкімдеріңіз қандай? – деп жақаурата сауал тастадық. – Ой, қаңырап қалған Жаңатас еді. Қайтадан көркейіп жатыр. Жол жүрмейтін жерлерге жол салды, су бармайтын жерге су апарды. Осы елдің баласы, əйтеуір, елге жаны ашиды, соған ризамыз, – деді риясыз. Осыдан кейін біз де Алматыдан шыққан журналистер екенімізді айтып, танысып шықтық. Мұғалімдер мен дəрігерлердің мерзімді басылымдарды алатынының артықшылығы осындайда білінеді екен. – Біздің елге келе жатқан республикалық газеттің журналистерін бірінші рет көріп тұрмын. Құдай, сапарларыңды оңдасын! – деп шүйіркелесе бастады. Осылайша, əп-сəтте Жаңатас қаласына іліктік. Жеңгей де орталық көшенің бірінде қалып бара жатып, жолкіре ұсынғаны. – О, не дегеніңіз, бұл неткеніңіз, бір жеңешемізді жеткізіп тастамасақ, – деп ат-тонымызды ала қашқан едік, ол кісі күлімсіреген алғысты кейіппен бір бөтелке айранды бүгін ұйытқанын айтып, қолымызға ұстатты да кете барды. ЕЛІМІЗДЕГІ ЕҢ ЖАС АУДАН ƏКІМІ Міне, Үкіметтің қаулысымен моноқалалар бағдарламасына енген Жаңатас қаласының ортасында тұрмыз. Осыдан 20 жыл бұрын, содан кейін он шақты жыл бұрын бұл осы қалаға жолы түскен əріптесіміз: – Жаңатасқа жан бітіпті-ау. Қирап, қаңырап жатқан болатын. Тоқсаныншы жылдары тұрғындары жан-жаққа

үдере көшіп, тоғыз қабатты зəулім үйлердің барлығы иесіз қалған-ды. Үйлердің есік-терезелері тоналып, арматураларының бəрі жұлынып, жұлым-жұлымы шыққан шағын аудандар зəреңді ұшыратын, – дейді. Енді, міне, жолдары жөнделген, көшелердің айналасы абаттанып, гүл егілген, шап-шағын қаладағы аудандық əкімдіктің ғимаратына да жетіп келдік. Бізге ұнағаны – ғимараттың алдында кішігірім парк пайда болып, биіктігі 25 метр болатын көк Ту желбіреп тұр. Бұрын Түркия еліне жиі жолымыз түсіп жүріп, аттап бассаң алдыңнан мешіт пен желбіреген байрақтары шығатынын көріп, елшілдіктеріне тəнті болып жүретінбіз. Бұл ту да Елордадағы ең биік тумен пара-пар, еңселі екен. Жұрт мақтаған əкімнің де жүзін көрдік. Қырыққа да жетпеген қазақтың ойлы жігіті. Осы өлкеде дүниеге келген, өңірдің бүкіл өмірі көз алдында өтіп, қызмет баспалдақтарымен ер жеткен азамат елдің алдындағы парызы мен қарызын терең түсінеді. Сонымен, Сарысу ауданының əкімі Қанатбек Қайшыбекұлы Мəдібек ауданның бүгінгі тыныс-тіршілігі жайлы аз-кем ақпар беріп: – Ең дұрысы, алдымен ауданды аралап шығыңыздар. Кешегі қирап жатқан шағын аудандарды, қалпына келтіріп жатқан нысандарды өз көздеріңізбен көріп, елмен сұхбаттасарсыздар. Сосын Саудакентке, бұрынғы Байқадамды барлап қайтсын деп, ол жаққа да бір

сапар ұйымдастырдық. Мектептерді, балабақшаларды көріңіздер. Көкейлеріңізде қандай да бір сұрақтар туып жатса, жауап беруге əзірмін, – деді. Əрине, аудандық əкімдік бізге бұл ауданның 2013-2014 жылдардағы əлеуметтік экономикалық дамуы қорытындыларына қатысты толып жатқан мəліметтер, Сарысудың кешегісі мен бүгінгісі жəне ертеңі жайлы ақпарлар берді. Алайда, қағаздағы құжаттар бөлек те, осы біткен тірліктің бəрін өз көзімізбен көргенге, оны халықтың көңіл-күйінен, тұрмысынан сезінгенге не жет сін деп, осы күні-ақ Сарысу ауданына саяхатымызды жалғастырып кеттік. – Табиғат соңғы кезде неше түрлі тосын мінез көрсететін болды ғой. Осыдан екі жыл бұрын Қанатбек Қайшыбекұлы ауданға əкім болып келген кезде Жаңатаста сұмдық дауыл тұрып, көптеген үйлердің шатырын жел ұшырып, қала инфрақұрылымының 70 пайызын қиратып кетті. Бұл апат туралы барлық жерде жазылды, көрсетілді. Ұмытпаған да шығарсыздар. Əйтеуір, адам шығыны болған жоқ. Сол кезде жаңадан қызметке келген əкім бір түн де ұйықтамай, шатыры ұшқан əрбір үйлер төбесінде өзі жүрді. Тыным таппай, тағы да осындай күшті жел тұрса, шатырды ұшырып əкетпей, төтеп беруі үшін жөнделген нысандардың сапасын тікелей өзі қадағалады. Үйлердің төбесінде əкімнің өзі апталап түспей жүрген соң, тұрғындар да көңілдері жайланып, жаңадан келген жас əкімді бірден жақсы көріп кетті, – дейді «Сарысу» аудандық газетінің бас редакторы Жамалбек Өзбеков. Айтқандай, осы арада бірден айта кету керек, аудандық газет биылдан бастап түрлі-түсті болып шыға бастаған. Жəне бұл газет өзінің жазылу бағасын қымбаттатпау үшін «Қазпошта» қызметінен бас тартып, қала тұрғындарынан 8 пошташы

МАРАЛТАЙДЫҢ МЕКТЕБІ Айтқандай, біз Саудакенттегі сапарымызда ақын Маралтай Райымбекұлы оқыған Шоқай датқа атындағы мектепке соққанбыз. Осы арада Сарысу жері танымал жерлестері Асанəлі Əшімов, Балтабай Адамбаев, Ілия Жақанов, Тынышбай Рахымов, Алдаберген Мыр забеков, Бейбіт Қойшыбаев, Құралбек Құлажанов, Берік Шаханов, опера əншісі Амангелді Сембин, дəстүрлі əншілер Сəуле Жанпейісова, Ардақ Исатаева, суретші Зейнеп Түсіпова, сазгер Төлеу Үшқоңыров, жазушылар Дулат Шалқар баев пен Пернебай Дүйсенбиннің есімдерін ардақ тұтатынын атап өткен лəзім. Ал Саудакенттегі сонау 1934 жылы іргетасы қаланған киелі мектептен талай таланттар түлеп ұшқан. Қазір ол ауданда жаңа типте салынған жалғыз мектеп. Осы мектепте 31 жыл бойы директор болып келе жатқан Бөлтірік Шəмшіұлымен бірге білім шаңырағын аралап, заманға сай білім беріп жатқан мекемедегі мерейі үстем тірліктерді өз көзімізбен көріп, қуанып қайттық. Сол сияқты Сарысу орта мектебі мен балабақшадағы атқарылған ауқымды жетістіктерді де тізбектеп жаза беруге болар еді. Ең бастысы, шалғайдағы мектептерде мегаполистерден бір мысқал да кем емес білім беру істері ұйымдастырылып жатқанына шаттандық. Бір елеңдетерлігі – мектептің өзінің мұражайы бар екен. Кіп-кішкентай музейде Сарысу өлкесінің шежіресі шоғырланған. Мұнда Кеңес өкіметі кезінде сəуірде қалың қар жауып, 219 қойды аман алып қалып, боранда өзі ажал құшқан 8-сынып оқушысы Жаңабай Сейітжанов, 14 жасында бойы еңселі болғаны үшін басқа адамның орнына Ұлы Отан соғысына жіберіліп, қайта оралмаған оқушы жайлы сирек деректер бар екен. Осы мектептегі тəбəріктің бірі – 103-ке келіп көз жұмған, жүзден асқанда қайта тісі шыққан бір кейуананың кимешегі. Сол кісінің жасын берсін деп, кимешекті киіп көрдік. САРЫСУ АУДАНЫ ТУРИЗМНІҢ ҚАЙ ТҮРІН ДАМЫТА АЛАДЫ? Осы бір қысқа ғана сапарда тұнып тұрған табиғат туризмді дамытып, оны табыс көзіне айналдыруға сұранып тұрған Сарысудың да тамаша жерлерін, Шоқай датқа, күйші Ықыластың кесенесі сияқты тарихи орындарын аралау мүмкіндігін жіберген жоқпыз. Бізді алыстан арбаған пирамидаға да жеттік-ау. Бірақ, шынын айту керек, тура түбіне бара алмады. Сондықтан да, бұл пирамида суреттегідей кішігірім емес. Ал біздің өмір бойы айта жүрерліктей Қожашаян шатқалын, «Жұмбақтас», «Таңбалытас», «Маятас», «Айуантөбе» аталатын ғажайып көріністері бар жерлерді ұмытамыз ба?! Тау шатқалында, көгалды кең жазиралы далада неше алуан өсімдік өседі. Жол бойында машина гүрілінен дуадақ ұшып, үйрек үркіп, борсық қашқанын көріп, өзен-көлдердің сұлулығына таңданғанымызды жасырмаймыз. Арқар, киік, қоян мен басқа да жабайы аңдар бар десе-ді. Сол сияқты ауданның теріскей жағында қалың сексеуілді, құмды өлке бар. Аудан халқы осы өңірлерде төрт түлік малын мыңғыртып өсірген. Сарысу жаққа 1954 жылы «Түркістан осылай туған» деген очеркін жазуға келген ұлы жазушы Мұхтар Əуезов: «Япыр-ай, мына Жон өлкесі, мына Қаратау сілемдерінің көрінісі қандай əсем! Ешбір жерлерге ұқсамайтын, өзіне ғана тəн сұлулығына таңдандым», – деген екен. Біз де солай таңдандық, тамсандық. Сарысу жерінің осыншама сұлулығын жарнамалап, өлкелік, экотуризмді жандандыруға сұранып тұрған жерлерді айналасы екі күнде тауысып біте алмадық. Егер бұл өлкеде туризм қарыштайтын болса халық та етін сатып, бапталған табиғи шұбат-қымызымен туристерді сусындатып, қызметін көрсетіп, жеміс-жидегін саудалап, тұрмыстары жарқырай түскендей екен. Əрине, мұның бəрі уақыттың еншісінде. Сол сияқты бір кезде халқы 65 мың болған Сарысу ауданында тоқсаныншы жылдары тұрғындар саны ресми статистика бойынша 16-17 мыңға дейін құлдыраған, шын мəнінде, 12 мыңға дейін төмендеген көрінеді. Қазір аудан халқы 42 мыңға жетіпті. Амандық болса, алдағы он жылда аудан халқы 50 мыңға дейін, қала халқы 27 мыңға өседі деген болжам бар. Өйткені, Қаратау тау-кен өңдеу кешенінде жаңа өндірістік жобалардың қолға алынуы, бір жағынан Сарысу жеріне Ресейдің ірі «Еврохим» компаниясы келуі, сол сияқты жаңа өндіріс орындары ашылуы аудан дамуына ықпал етері сөзсіз. Не десек те, бұл өлкеде өмір қайта жаңғыруда. Елдің тізгіні жастардың қолында. Сарысу ауданындағы мемлекеттік қызметкерлердің орта жасы 41 жас шамасында. Бəрі де осы өлкеде дүниеге келіп, туған жердің топырағын кешіп, өңірдің келешегі кемел болса, өркениеттің көшінен қалмаса екен деген өндірдей жастар екен. Жамбыл облысы, Сарысу ауданы. ––––––––––––––

Суреттерді түсірген Самат ҚҰСАЙЫНОВ.

Ќаєидаты – ќайырымдылыќ «ҚазТрансГаз» холдингіне («ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ еншілес кəсіпорны) қарасты «Интергаз Орталық Азия» компаниясы Балаларды қорғаудың халықаралық күніне орай қайырымдылық акциясын өткізіп, өзіне бағынышты бөлімшелері орналасқан өңірлерде, атап айтқанда, Ақмола, Атырау, Маңғыстау, Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда, Жамбыл, Алматы облыстарында мамандандырылған интернат-мектептеріне, ақыл-ойы кем, мүгедек, жетім жəне ата-ана қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған үйлерге, сондай-ақ, арнайы медицина лық балалар мекемелеріне 12 миллион теңге көлемінде қаржылық көмек көрсетті. Марат АҚҚҰЛ,

«Егемен Қазақстан».

Компанияның бас директоры Серік Естай бұған байланысты былай деп атап көрсетті: – Өмір тек компанияның негізгі өндірістік міндеттерін шешумен ғана шектелмейді. Əсіресе, мүмкіндігі шектеулі əрі жетім жеткіншектерге көмек қашанда қажет жəне біздің борышымыз – оларға үнемі көмектесіп отыру, өйткені, өміріміздің болашағы балаларымызға байланысты. «Интергаз Орталық Азия» АҚ корпоративтік қайы рым дылықтың ізгілік қағи даттарын бұлжытпай ұстануды дəстүрге айналдырған.

Қайырымдылық пен мейірімділік қызметінің негізгі бағыты – балаларға арналған акциялар болып отыр. Компания қоғам алдындағы өзінің жоғары əлеуметтік жауапкершілігін сезіне отырып, өндірістік қызметін ғана емес, тұтастай алғанда, бүкіл өңірлердің əлеуметтік өміріне де қатысуды абырой деп санайды. Осыған орай, компания бі лім, ғылым, денсаулық сақтау жəне тұрғын үй-коммуналдық ша руашылық саласындағы əлеу меттік инфрақұрылымға қолдау көрсетеді, сондайақ, спорт, шығармашылық, еліміздің мəденитарихи жəне рухани мұрасын дамыту мен сақтауды да қолдайды.

«Интергаз Орталық Азия» АҚ қатысуындағы өңірлер

Бұл арада мынаны атап айтқан жөн – «Интергаз Орталық Азия» АҚ 1997 жылдың шілде айында құрылған. Компания өзінің концессиясына берілген Қазақстанның газ тасымалдау жүйесін тікелей басқаруды жүзеге асырады жəне «ҚазТрансГаз» АҚ («ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ еншілес кəсіпорны) құрамына кіреді. Компания елімізде жылдық өткізу қабілеті 190 млрд. текше метрге дейінгі, ұзындығы 14 мың километрден асатын магистральдық газ құбырларының негізгі желісін бақылайды.

Баланы ќуантудан жазбасын

Марат АҚҚҰЛ,

«Егемен Қазақстан».

Балаларды қорғаудың халықаралық күні мерекесінде «ҚазТрансГаз» акционерлік қоғамы «Дар» жəне «КZ» қоғамдық қорларымен бірлесіп Астанада тұратын тұрмысы төмен жəне көпбалалы отбасыларының балдырғандарына арнап «Ба қытты бала» деген атпен қайырымдылық шарасын өткізді. Əне-міне дегенше жыл сайын балалар асыға күтетін мереке де келіп жетті. Баланың бəрі бірдей емес пе? Барлығы да сыйлық алғысы, мерекеде алаңға шығып, мəз-мейрам болып ойнағысы келеді. Жалпы, дүниеде үлкендер үшін баланы қуантудан асқан қандай мəртебе бар десеңізші! Міне, «ҚазТрансГаз» акционерлік қоғамы да бүлдіршіндерге қамқорлығын аянып қалмай, 2 миллион теңгеден астам ақша жұмсап, қуаныш сыйлауды мақсат етті. Бөлінген қаражатқа жеткіншектердің ой-өрісін, ойлау қабілетін дамытуға бағытталған кітаптар, ойындар, шығармашылық жиынтықтар жəне спорттық керек-жарақтар сатып алынды. – Біздің қайырымдылық қыз метіміздің

басты мақсаты – бала жүрегін қуанышқа бөлеу. Оларды өздеріне керек нəрселерді алып беру арқылы ғана қуантуға болады. Сол үшін біз шынайы көмек көрсетіп отырмыз, – дейді «ҚазТрансГаз» АҚ бас директоры Серік Сұлтанғали шара барысында. Жыл басынан бері «ҚазТрансГаз» акционерлік қоғамы 300 миллион теңгеден астам сомаға демеушілік жəне қайырымдылық көмек көрсетіпті. Ұлы Отан соғысының ардагерлеріне, оның ішінде Ақмола облысында жəне өңір орталығы Көкшетау қаласында тұратын 50 соғыс ардагерінің əрқайсысына 50 мың теңгеден ақшалай сыйлық табысталды жəне де газ саласының ардагерлеріне көмек көрсетіп көрегендік жасапты. Компания қазақстандық спортшыларды қолдауға жыл сайын шамамен 100 миллион теңге бөледі. Акционерлік қоғамның ендігі жоспарында балалар үйлеріне көмек көрсету жөніндегі қайырымдылық қызметті одан əрі жалғастырып, барынша кеңейту міндеті тұр. Міне, тапқан табысының белгілі бір бөлігін қайырымдылық пен демеушілікке бөліп жүрген компанияның күні кеше атқарған шаруасының бір парасы нақ осындай.


www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

11

Бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарєа орналасуєа конкурс туралы хабарландыру Барлық конкурсқа қатысушыларға қойылатын жалпы біліктілік талаптары: C-1 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтіл үш жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда алты жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында жұмыс өтілі екі жылдан кем емес немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша мемлекеттік тапсырыс негізінде Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда үш жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе ғылыми дəрежесі болған жағдайда осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес. C-2 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда үш жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында бір жылдан кем емес немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша мемлекеттік тапсырыс негізінде Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе ғылыми дəрежесі болған жағдайда осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес. C-3 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде басшылық лауазымдарда екі жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-4 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес; немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес; немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; немесе ғылыми дəрежесінің болуы. С-5 санаты үшін: жоғары білім. - «Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасы бірінші орынбасарының 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-0102/5 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде 2008 жылғы 10 қаңтарда № 5084 тіркелген).

Санат C-1 C-2 C-3

Мемлекеттік əкімшілік қызметшілердің лауазымдық жалақысы Еңбек сіңірген жылЕңбек сіңірген жылдарына байланысты Санат дарына байланысты min max min 175533 237033 C-4 106344 143501 156954 212048 С-5 80078 108266 118516 160157

I. Қазақстан Республикасы Мəдениет министрлігі, 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8-үй, Министрліктер үйі, 15- кіреберіс, 3-қабат, 314-бөлме, телефон: (7172) 74-0127, электронды мекенжайы: b.karibaeva@mki.gov.kz, «Б» корпусындағы бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1.Министрдің кеңесшісі, С-3 санаты. Функционалды міндеттері: министрдің шығармашылық одақтардың жəне ведомстволық бағыныстағы ұйымдардың басшыларымен кездесулерін ұйымдастыру; министрдің кеңестерін жəне өзге де іс-шараларын өткізуді ұйымдастыру жəне қатысу; министрліктің тиісті құрылымдық бөлімшелерінің кеңестерінде жəне өзге де іс-шараларында қабылданған шешімдерді ресімдеуге қатысу; мəдениет, тіл саясаты, ішкі саяси тұрақтылық, этносаралық келісім мəселелері бойынша министрдің атына ұсыныстар дайындау; мəдениет, тіл саясаты, ішкі саяси тұрақтылық, этносаралық келісім мəселелері бойынша министрдің сөйлейтін сөздерінің тезистерін дайындауды жүзеге асыру; министрдің баяндамаларын əзірлеу үшін келіп түскен құжаттарды қарау; министрдің тапсырмасы бойынша министрлікте өтетін кеңес жəне үйлестіруші органдарының жұмысына, кеңестерге қатысу; министрліктің құрылымдық бөлімшелері қызметкерлерімен, мемлекеттік органдар жəне мемлекеттік емес ұйымдардың өкілдерімен мəдениет, тіл саясаты, ішкі саяси тұрақтылық, этносаралық келісім мəселелері бойынша өзара ісқимыл; өз құзыреті шегінде өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім; əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (саясаттану, əлеуметтану, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, журналистика, экономика), гуманитарлық ғылымдар (тарих, филология, мəдениеттану); құқық (құқықтану); өнер (музыкатану, өнертану); қызметтер (мəдени-тынығу жұмысы). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мəдениет, баспа ісі, тілдерді дамыту, ішкі саяси тұрақтылық, қоғамдық келісім, ұлттық қауіпсіздік салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 2. Баспасөз хатшысы, С-3 санаты. Функционалды міндеттері: бұқаралық ақпарат құралдарымен байланысты жүзеге асыру жəне қолдау; министрдің қызметін кеңінен таныстыруға арналған материалдарды дайындау жəне министрліктің интернет-ресурсында орналастыру (баспасөз парағы, мəлімдемелер, сұхбаттар); министрдің баспасөз конференцияларын, сұхбаттарын, брифингтерін ұйымдастыру; тиісті мəселелер бойынша бұқаралық ақпарат құралдарымен байланыс туралы министрді хабардар ету; министрліктің интернет-ресурсының, министрдің блогының уақтылы толықтырылуын қамтамасыз ету; министрліктің құрылымдық бөлімшелері қызметкерлерімен, мемлекеттік органдар жəне мемлекеттік емес ұйымдар өкілдерімен министрліктің құзыретіне жататын мəселелер бойынша өзара іс-қимыл; өз құзыреті шегінде өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: мамандықтар бойынша əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (журналистика, қоғамдық байланыс, саясаттану), гуманитарлық ғылымдар (филология, халықаралық қатынастар, мəдениеттану, тарих); білім (қазақ тілі мен əдебиеті, тарих). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мəдениет, баспа ісі, тілдерді дамыту, ішкі саяси тұрақтылық, қоғамдық келісім, ұлттық қауіпсіздік салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 3. Ұйымдастыру жұмысы департаментінің бас сарапшысы, С-4 санаты. Функционалды міндеттері: министрдің азаматтарды қабылдауын ұйымдастыру; министрдің қатысуымен өтетін ісшаралардың өткізілуін жəне олардың хаттамалық қамтамасыз етілуін ұйымдастыру; министрдің сөйлетін сөздері мен баяндамаларының тезистерін дайындау; министр қатысатын кеңестерге материалдар дайындау; шет мемлекеттердің мəдениет жəне тіл саясаты салаларындағы тəжірибелеріне талдау жүргізу; мемлекеттік мəдениет жəне тіл саясатының тиімділігін арттыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар əзірлеу; министрдің жəне департамент қызметкерлерінің іссапарлары туралы қызметтік жазбалардың жобаларын əзірлеу; кіріс жəне шығыс құжаттармен жұмыс (хат алмасу); құрылымдық бөлімшенің жəне қызметкерлердің қызметінің тиімділігін бағалау жұмыстарын жүзеге асыру; министрліктің басқа да құрылымдық бөлімшелері қызметкерлерімен, мемлекеттік органдар жəне мемлекеттік емес ұйымдар өкілдерімен департаменттің құзыретіне жататын мəселелер бойынша өзара іс-қимыл; басшылық

тапсырмаларының сапалы жəне уақтылы орындалуын қамтамасыз ету; өз құзыреті шегінде өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (саясаттану, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, менеджмент, экономика, қаржы); құқық (құқықтану); гуманитарлық ғылымдар (халықаралық қатынастар, мəдениеттану, тарих, филология); білім (қазақ тілі мен əдебиеті, тарих). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мəдениет, баспа ісі, тілдерді дамыту, ішкі саяси тұрақтылық, қоғамдық келісім, ұлттық қауіпсіздік салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 4. Ұйымдастыру жұмысы департаментінің халықаралық ынтымақтастық басқармасының сарапшысы, С-5 санаты. Функционалды міндеттері: халықаралық шарттарды жасасу, орындау жəне олардың күшін жою жөнінде ұсыныстар дайындау; халықаралық шарттарды түгендеу жөніндегі жұмысты ұйымдастыру; министрліктің құзыретіне кіретін салаларда Қазақстан Республикасымен жасасқан халықаралық шарттарды түгендеу жөніндегі жұмысқа қатысу; министрліктің сыртқы байланыс мəселелері бойынша нормативтік құқықтық актілерінің жобаларын əзірлеуге қатысу (əзірлеу); мəдени ынтымақтастық мəселелері жөніндегі аралас комиссия отырыстарын дайындауға қатысу; экономикалық ғылыми жəне техникалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссияның қызметін қамтамасыз ету; жетекшілік ететін мəселелер бойынша аралық жəне қорытынды есептер дайындау; басқарманың құзыретіне қатысты мəселелер бойынша жеке жəне заңды тұлғалардың, мемлекеттік органдардың хаттарын, өтініштерін қарау; басқармаға министрлік жəне департамент басшылығы жүктеген басқа да функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: гуманитарлық ғылымдар (халықаралық қатынастар, шығыстану); əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (аймақтану, əлеуметтану, мемлекеттік жəне жергілікті басқару); құқық (құқықтану, халықаралық құқық). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, халықаралық қатынастар, Қазақстан Республикасының ішкі жəне сыртқы саясаты саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 5. Персоналды басқару қызметі басқармасының басшысы, С-3 санаты. Функционалды міндеттері: басқарма жұмысын ұйымдастыру жəне жалпы басшылық жасау; басқарма қызметі туралы жұмыс жоспарлары мен есептерді дайындау; құрылымдық бөлімшелердің Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет туралы заңнамасының жəне Еңбек кодексінің талаптарын орындауы жөніндегі қызметін үйлестіру; тəртіптік, аттестациялық, конкурстық жəне кадр мəселелері жөніндегі өзге де комиссиялардың қызметін ұйымдастыру; мемлекеттік қызметшілердің аттестациядан жəне конкурстық іріктеуден өтуі, мансаптық жылжуы, тəртіптік жазаға тартылуы, мемлекеттік қызметшілерді жұмыстан босату жөніндегі процедуралардың сақталуын қамтамасыз ету; кадрларды іріктеуді, мемлекеттік қызметшілердің мемлекеттік қызмет өткеруімен байланысты құжаттарды ресімдеуді ұйымдастыру; мемлекеттік қызметте болуымен байланысты шектеулерді сақтауды қамтамасыз ету; мемлекеттік қызметшілердің тағылымдамасын, тəлімгерлігін, қызметін бағалауды, оқытуды, қайта даярлауды жəне біліктілігін арттыруды ұйымдастыру; мемлекеттік қызметшілердің дербес деректерін жəне бағалау, аттестациядан өтуі, оқуының нəтижелері туралы мəліметтерді есепке алудың жүзеге асырылуын ұйымдастыру; Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру; басқарма қызметкерлерінің міндеттерін бөлу; министрлік басшылығына басқарма қызметкерлерін тағайындау жəне қызметтен босату, көтермелеу жəне оларға тəртіптік жазалау шараларын қолдану жөнінде ұсыныстар енгізу; құрылымдық бөлімшенің жəне қызметкерлердің қызметінің тиімділігін бағалау жұмыстарын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: гуманитарлық (филология, аударма ісі); құқық (құқықтану, халықаралық құқық); білім (қазақ тілі мен əдебиеті, орыс тілі мен əдебиеті). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мемлекеттік қызмет, еңбек заңнамасы, іс қағаздарын жүргізу саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 6. Персоналды басқару қызметі басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты. Функционалды міндеттері: алқа отырыстарын, семинарларды, кеңестерді дайындауға қатысу; басқарма қызметі туралы жұмыс жоспарын, есептерді əзірлеуге қатысу; Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен азаматтарға біржолғы мемлекеттік ақшалай жəрдемақы төлеу үшін олардың өтініштерін қабылдау жəне істерінің макетін қалыптастыру жөніндегі комиссияның жұмысын ұйымдастыру; орталық аппарат қызметкерлерінің қалалық жəне республикалық ісшараларға қатысуы жөніндегі жұмысты ұйымдастыру; министрлік басшылығының, қызметкерлерінің еңбек тəртібін, ішкі тəртіпті сақтауы жөнінде рейдтер жүргізу; орталық аппараттың жəне ведомстволық бағыныстағы ұйымдардың басшыларына қызметтік куəліктер дайындау жөніндегі жұмысты ұйымдастыру; қазақ жəне ағылшын тілдерін үйрену жөніндегі топтардың жұмысын қамтамасыз ету, аппараттық оқуды дайындау; орталық аппаратта өтетін салтанатты іс-шараларды өткізу жөніндегі жұмысты ұйымдастыру; гендерлік теңдік мəселесіне қатысты жұмыстарды жүзеге асыру жəне тиісті мемлекеттік органдарға гендерлік теңдік мəселесіне қатысты есептерді ұсыну; басқарма жұмысының бағыттары бойынша мемлекеттік органдармен, қоғамдық ұйымдармен, депутаттармен жəне азаматтармен хат алмасу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: гуманитарлық (филология, аударма ісі); құқық (құқықтану, халықаралық құқық); білім (қазақ тілі мен əдебиеті, орыс тілі мен əдебиеті). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мемлекеттік қызмет, еңбек заңнамасы, іс қағаздарын жүргізу саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу . Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 7. Əкімшілік департаментінің директоры, С-1 санаты. Функционалды міндеттері: департамент қызметіне басшылықты жүзеге асыру; құжат айналымы, ақпараттық технологиялар саласындағы қызметті қамтамасыз ету; министрліктің стратегиялық жəне операциялық жоспарларын əзірлеуге қатысу; орталық аппаратта іс жүргізу ережелеріне сəйкес іс қағаздарын жүргізуді ұйымдастыру; департаменттің қызметкерлерін тағайындау жəне қызметтерден босату, оларды көтермелеу жəне оларға тəртіптік жаза қолдану жөнінде ұсыныстар енгізу; департамент қызметкерлерінің Қазақстан Республикасы бойынша жəне шет елдерге іссапарлары туралы ұсыныстар енгізу; департамент құзыретіне қатысты мəселелер бойынша есептік материалдар дайындау бойынша бақылауды жүзеге асыру; мемлекеттік орган қызметінің тиімділігін бағалау үшін ақпараттық технологияларды қолдану, Қазақстан Республикасы Президентiнiң, Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Қазақстан Республикасы Президентi Əкiмшiлiгiнiң, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрi Кеңсесінің актiлерi мен тапсырмаларын орындау бағыттары бойынша ақпаратпен қамтамасыз етуді ұйымдастыру жəне бақылау жұмыстарын жүргізу, қызметкерлер қызметінің тиімділігін бағалау; департамент қызметіне жататын мəселелер бойынша министрдің бұйрықтарының, алқа шешімдерінің орындалуы барысын бақылау; министрлік басшылығының тапсырмасы бойынша мемлекеттік органдарда жəне өзге де ұйымдарда министрліктің мүдделерін білдіру; заңды жəне жеке азаматтарды қабылдау жұмыстарын жүргізу; өз құзыреті шегінде өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: гуманитарлық ғылымдар (халықаралық қатынастар), əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (менеджмент, есеп жəне аудит, қаржы), құқық (құқықтану, халықаралық құқық). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мемлекеттік қызмет, құжаттама, ақпараттық технологиялар салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 8. Əкімшілік департаменті директорының орынбасары, С-2 санаты.

Функционалды міндеттері: министрліктің регламентіне сəйкес құжаттардың уақтылы, сапалы орындалуына жəне іс қағаздарын жүргізуді бақылауды ұйымдастыру; министрліктің ақпараттық жүйелері мен ақпараттық ресурстарының жұмыс істеуі жөніндегі жұмысты үйлестіру; департамент құзыретіне қатысты мəселелер бойынша есептік материалдар дайындау бойынша жұмысты ұйымдастыру; мемлекеттік орган қызметінің тиімділігін бағалау үшін ақпараттық технологияларды қолдану, Қазақстан Республикасы Президентiнiң, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік хатшысының, Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Қазақстан Республикасы Президентi Əкiмшiлiгiнiң, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрi Кеңсесінің актiлерi мен тапсырмаларын орындау бағыттары бойынша ақпарат беру жөніндегі жұмысты үйлестіру; талдау жұмысын ұйымдастыру; басқа құрылымдармен жəне министрлікке ведомстволық бағынысты ұйымдармен жұмысты үйлестіру; жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштері бойынша жұмыстың жүзеге асырылуын бақылау; өз құзыретіне сəйкес мемлекеттік органдарда жəне өзге де ұйымдарда министрліктің мүдделерін білдіру, азаматтарды қабылдау мəселелерін реттеу, өз құзыретіне жатқызылған өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: гуманитарлық ғылымдар (халықаралық қатынастар), əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, есеп жəне аудит, қаржы), құқық (құқықтану, халықаралық құқық). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мемлекеттік қызмет, құжаттама, ақпараттық технологиялар салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 9. Əкімшілік департаменті мемлекеттік сатып алу басқармасының сарапшысы, С-5 санаты. Функционалды міндеттері: мемлекеттік сатып алу бойынша жұмысты қамтамасыз ету; конкурстық, электрондық конкурс, бір көзден алу тəсілімен, электрондық баға ұсыныстарын сұрату əдістерімен тиісті заңнамаға сəйкес мемлекеттік сатып алуды ұйымдастыруды жəне өткізуді қамтамасыз ету; мемлекеттік сатып алу рəсіміне қатысу; мемлекеттік сатып алу веб-порталымен жұмыс жүргізуді жүзеге асыру; мемлекеттік сатып алу қорытындылары бойынша мемлекеттік сатып алу жеңімпаздарымен (өнім берушілермен) шарт əзірлеу жəне жасасу; мемлекеттік сатып алу туралы шарттарын бірыңғай республикалық тiзiлiмдерге тіркеу жəне жүргізу; өнім берушілермен мемлекеттік тапсырыстың орындалуы жөніндегі мониторингті жүзеге асыру; мемлекеттік сатып алуды өткізу кезінде мемлекеттік сатып алу туралы тиісті заңнаманың сақталуын қамтамасыз ету; өнім берушілердің шарттық міндеттемелерді орындауын бақылау; хаттармен жəне азаматтардың өтініштерімен жұмыс істеу; басқарманың іс қағазын жүргізу; құжаттардың уақтылы жəне сапалы орындалуын қамтамасыз ету; өз құзыреті шегінде өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, есеп жəне аудит, қаржы); құқық (құқықтану, халықаралық құқық). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, қаржылықэкономикалық қызмет, мемлекеттік сатып алу саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 10. Экономика жəне қаржы департаменті бухгалтерлік есеп басқармасының сарапшысы, С-5 санаты. Функционалды міндеттері: бухгалтерлік есепті жүргізуге байланысты жұмыстар кешенін жүзеге асыру; министрліктің орталық аппараты бойынша жылдық жəне тоқсандық бухгалтерлік есептілігін жасауға қатысу; министрліктің орталық аппаратының дебиторлық жəне кредиторлық берешек туралы айлық, тоқсандық, жылдық есептерін жасауға қатысу; толық жəне шынайы есептік бухгалтерлік ақпарат жасау; мемориалдық ордерлерін жасау; барлық қаржылық операцияларды қазынашылық жəне банк арқылы жүргізу; жеткізушілермен жəне мердігерлермен есеп айырысуын салыстыру; хаттармен жəне азаматтардың өтініштерімен жұмыс істеу; тауарлықматериалдық құндылықтардың негізгі құралдарының жылсайынғы түгендеуіне қатысу, олардың сақталуына жəне амортизациялық аударымдардың дұрыс есептелуін бақылау; қажет болған жағдайда негізгі құралдарды нарықтық құнына сəйкес қайта бағалау; құжаттардың уақтылы жəне сапалы орындалуын қамтамасыз ету, басқарманың іс қағаздарын жүргізу жəне мұрағатқа құжаттарды дайындау, өз құзыреті шегінде басқа да функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы, есеп жəне аудит, менеджмент). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, бюджеттік қатынастар, қаржылықэкономикалық қызмет, салықтар жəне жəне міндетті төлемдер, бухгалтерлік есеп жəне есептілік саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. ҚСХҚЕС сертификатының болуы қаланады. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, Internet Explorer, Outlook, 1С Бухгалтерия, Қазынашылық - Клиент бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 11. Заң қызметі департаментінің директоры, С-1 санаты. Функционалды міндеттері: департамент қызметіне басшылық жасау; министрліктің қызметін құқықтық қамтамасыз етуді ұйымдастыру; министрліктің құзыретіне жататын құқықтық сипаттағы мəселелер бойынша мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл; нормативтік құқықтық жəне ведомстволық актілер жобаларының заңнама талаптарына сəйкестігіне бақылауды қамтамасыз ету; департаменттің қызметкерлерін тағайындау жəне қызметтерден босату, оларды көтермелеу жəне оларға тəртіптік жаза қолдану жөнінде ұсыныстар енгізу; департамент қызметкерлерінің Қазақстан Республикасы бойынша жəне шет елдерге іссапарлары туралы ұсыныстар енгізу; департамент құзыретіне қатысты мəселелер бойынша есептік материалдар дайындау бойынша бақылауды жүзеге асыру; министрліктің жəне оның құрылымдық бөлімшелерінің құзыретіне жатқызылған мəселелерді шешу кезінде нормативтік құқықтық актілерді қолдану мəселелерін түсіндіру; министрлік басшылығының тапсырмасы бойынша мемлекеттік органдарда жəне өзге де ұйымдарда министрліктің мүдделерін білдіру; өз құзыреті шегінде басқа да функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: құқық (құқықтану, халықаралық құқық, құқық қорғау қызметі); гуманитарлық ғылымдар (халықаралық қатынастар). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мемлекеттік қызмет, еңбек заңнамасы, азаматтық, қылмыстық, əкімшілік құқық, халықаралық қатынастар, сот тəжірибесі саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен, Республикалық құқықтық ақпарат орталығының электронды анықтамалыққұқықтық жүйесі «Заң» деректер базасымен жұмыс істей білу. 12. Заң қызметі департаменті директорының орынбасары, С-2 санаты. Функционалды міндеттері: департамент қызметкерлерінің қызметін бақылау жəне басқару; министрліктің қызметін құқықтық қамтамасыз етуді ұйымдастыруға қатысу; министрліктің құзыретіне жататын құқықтық сипаттағы мəселелер бойынша мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл; нормативтік құқықтық жəне ведомстволық актілер жобаларының заңнама талаптарына сəйкестігіне бақылауды ұйымдастыру; құқықтық мониторинг жөніндегі жұмысты ұйымдастыру; жоғары тұрған органдардың тапсырмаларын іске асыру барысын үйлестіру; іс қағаздарының жүргізілуін, министрдің, жауапты хатшының, вице-министрлердің тапсырмаларының уақтылы орындалуын үйлестіру жəне бақылауды жүзеге асыру; департаменттің жұмыс жоспарын əзірлеу жəне оның іске асырылуына бақылауды жүзеге асыру; өз құзыреті шегінде өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: құқық (құқықтану, халықаралық құқық, құқық қорғау қызметі); гуманитарлық ғылымдар (халықаралық қатынастар). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мемлекеттік қызмет, еңбек заңнамасы, азаматтық, қылмыстық, əкімшілік құқық, халықаралық қатынастар, сот тəжірибесі саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен, Республикалық құқықтық ақпарат орталығының электронды анықтамалыққұқықтық жүйесі «Заң» деректер базасымен жұмыс істей білу. 13. Заң қызметі департаменті нормативтiк құқықтық актiлер басқармасының басшысы, С-3 санаты. Функционалды міндеттері: басқарма қызметіне жалпы басшылық жасау; құқықтық мəселелер бойынша министрлік департаменттерімен жəне ведомстволарымен өзара іс-қимыл; келісуге ұсынылған нормативтік құқықтық актілердің заңнама

талаптарына сəйкестігін талдауды жүзеге асыру; министрлік пен оның құрылымдық бөлімшелерінің құзыретіне кіретін мəселелерді шешу кезінде нормативтік құқықтық актілерді қолдану жөнінде əдістемелік ұсынымдар дайындау; Қазақстан Республикасының Президенті Əкімшілігімен, Премьер-Министрінің Кеңсесімен, министрліктермен жəне ведомстволармен басқарманың құзыретіне қатысты мəселелер бойынша тікелей байланысты жүзеге асыру; нормативтік құқықтық актілерге құқықтық сараптама жүргізуді ұйымдастыру; министрліктің құрылымдық бөлімшелерімен, ведомстволық бағыныстағы ұйымдарымен басқарманың қызметін үйлестіру; басқарма қызметкерлерінің міндеттерін бөлу; департамент басшылығына басқарма қызметкерлерін тағайындау жəне қызметтен босату, көтермелеу жəне оларға тəртіптік жазалау шараларын қолдану жөнінде ұсыныстар енгізу; басқарманың құзыретіне қатысты мəселелер бойынша министрліктің жəне ведомстволық бағыныстағы ұйымдардың қызметкерлеріне консультациялар беру; өз құзыреті шегінде өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: құқық (құқықтану, халықаралық құқық, құқық қорғау қызметі); гуманитарлық ғылымдар (халықаралық қатынастар). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мемлекеттік қызмет, еңбек заңнамасы, азаматтық, қылмыстық, əкімшілік құқық, халықаралық қатынастар, сот тəжірибесі саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде, Республикалық құқықтық ақпарат орталығының электронды анықтамалық-құқықтық жүйесі «Заң» деректер базасымен жұмыс істей білу. 14. Заң қызметі департаменті нормативтiк құқықтық актiлер басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты. Функционалды міндеттері: құқықтық мəселелер бойынша министрлік департаменттерімен жəне ведомстволарымен өзара іс-қимыл; келісуге ұсынылған нормативтік құқықтық актілердің заңнама талаптарына сəйкестігіне сараптаманы жүзеге асыру; министрліктің құзыретіне жататын мəселелер бойынша нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу; министрлік пен оның құрылымдық бөлімшелері құзыретіне кіретін мəселелерді шешу кезінде нормативтік құқықтық актілерді қолдану жөнінде əдістемелік ұсынымдар əзірлеу; ведомстволық бағынысты ұйымдардың құқықтық мəселелері бойынша кеңестер беру; басқа органдарда құқықтық сипаттағы мəселелерді қарау кезінде министрліктің мүдделерін білдіру; жұмыс жоспарларын, желілік кестелерді жəне басқарманың жұмысы туралы есептерді дайындауға қатысу; нормативтік құқықтық актілердің мониторингін, деректер қорын (тізілімін, тізбесін) жүргізу; құқықтық мəселелер бойынша талдамалық ақпараттар жəне анықтамалар дайындау; басқарманың құзыретіне қатысты мəселелер бойынша азаматтар мен заңды тұлғалардың, мемлекеттік органдардың хаттарын, өтініштерін қарау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: құқық (құқықтану, халықаралық құқық, құқық қорғау қызметі); гуманитарлық ғылымдар (халықаралық қатынастар). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мемлекеттік қызмет, еңбек заңнамасы, азаматтық, қылмыстық, əкімшілік құқық, халықаралық қатынастар, сот тəжірибесі саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде, Республикалық құқықтық ақпарат орталығының электронды анықтамалық-құқықтық жүйесі «Заң» деректер базасымен жұмыс істей білу. 15. Заң қызметі департаменті талап-арыз жұмысы жəне сараптама басқармасының басшысы, С-3 санаты. Функционалды міндеттері: басқарма қызметіне жалпы басшылық жасау; құқықтық мəселелер бойынша министрлік департаменттерімен жəне ведомстволарымен өзара іс-қимыл; министрліктің қызметін құқықтық қамтамасыз ету; келісуге ұсынылған нормативтік құқықтық актілердің заңнама талаптарына сəйкестігін талдауды жүзеге асыру; Қазақстан Республикасының Президенті Əкімшілігімен, Премьер-Министрінің Кеңсесімен, министрліктермен жəне ведомстволармен басқарманың құзыретіне қатысты мəселелер бойынша тікелей байланысты жүзеге асыру; сотта министрліктің мүддесін білдіру; нормативтік құқықтық актілерге құқықты�� сараптама жасау; министрліктің құрылымдық бөлімшелерімен, ведомстволық бағыныстағы ұйымдарымен басқарманың қызметін үйлестіру; басқарма қызметкерлерінің міндеттерін бөлу; департамент басшылығына басқарма қызметкерлерін тағайындау жəне қызметтен босату, көтермелеу жəне оларға тəртіптік жазалау шараларын қолдану жөнінде ұсыныстар енгізу; басқарманың құзыретіне қатысты мəселелер бойынша министрліктің жəне ведомстволық бағыныстағы ұйымдардың қызметкерлеріне консультациялар беру; өз құзыреті шегінде өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар жоғары білім: құқық (құқықтану, халықаралық құқық, құқық қорғау қызметі); гуманитарлық ғылымдар (халықаралық қатынастар). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мемлекеттік қызмет, еңбек заңнамасы, азаматтық, қылмыстық, əкімшілік құқық, халықаралық қатынастар, сот тəжірибесі саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде, Республикалық құқықтық ақпарат орталығының электронды анықтамалық-құқықтық жүйесі «Заң» деректер базасымен жұмыс істей білу. 16. Талдау жəне стратегиялық жоспарлау департаменті жиынтық талдау басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты. Функционалды міндеттері: министрліктің жиынтық-талдау қызметін қамтамасыз ету; мəдениет жəне тілдерді дамыту салаларындағы ведомство жүргізетін жұмыстардың тиімділігіне мониторинг; əлеуметтік зерттеулерді ұйымдастыру жəне бақылау, олардың нəтижелері бойынша жиынтық-талдамалық ақпарат əзірлеу; тақырыптық аналитикалық есептер, баяндамалар жəне жазбалар, басшылық баяндамаларының жобаларын əзірлеу; министрліктің басқа да құрылымдық бөлімшелері жəне департаменттері қызметкерлерімен, мемлекеттік жəне мемлекеттік емес құрылымдар өкілдерімен басқарманың құзыретіне жататын мəселелер бойынша өзара іс-қимыл жасау; жоғары тұрған органдарға есептер əзірлеу; жетекшілік ететін бағыттар бойынша ақпарат əзірлеу (министрлік қызметі туралы таныстыру материалдарын əзірлеу – брошюралар, буклеттер, əдістемелік құралдар жəне т.с.с.); министрліктің, департаменттің, басқарманың жұмысын жетілдіру жөнінде ұсыныстар енгізу; басшылық тапсырмаларының сапалы жəне уақтылы орындалуын қамтамасыз ету; өз құзыреті шегінде өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: құқық (құқықтану, халықаралық құқық, құқық қорғау қызметі); гуманитарлық ғылымдар (халықаралық қатынастар, философия, тарих, мəдениеттану); əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (саясаттану, əлеуметтану, психология, журналистика, статистика). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мəдениет, тілдерді дамыту, стратегиялық жоспарлау, ішкі саяси тұрақтылық, қоғамдық келісім, ұлттық қауіпсіздік салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 17. Мəдениет жəне өнер ісі комитеті төрағасының орынбасары, С-1 санаты. Функционалды міндеттері: музыка мен театр өнері мəселелеріне жетекшілік ету, мəдениет пен өнер саласындағы республикалық бағдарламалардың орындалуы жөніндегі жұмыстарды үйлестіру; шығармашылық қызметтің əр түрлі саласындағы ұлттық (республикалық) жəне халықаралық конкурстарды қоса алғанда, мəдениет саласындағы əлеуметтік маңызы бар іс-шараларды өткізуді қамтамасыз ету; мəдениет жəне өнер салаласындағы халықаралық жəне отандық ұйымдармен байланысты ұйымдастыру жəне жүзеге асыру; ведомствоаралық үйлестіруді жүзеге асыру, комитет құзыретінің мəселелері бойынша мемлекеттiк органдар мен өзге де ұйымдарда комитет атынан өкілдік ету; министрлік дамуының стратегиялық жоспарын жəне операциялық жоспарын əзірлеуге қатысу; азаматтарды қабылдау мəселелерін реттеу; өз құзыретіне кіретін өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: гуманитарлық ғылымдар (тарих, археология жəне этнология, мəдениеттану); өнер (өнертану, режиссура, актерлік өнер). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, мəдениет саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 18. Тіл комитеті төрағасының орынбасары, С-1 санаты.

Функционалды міндеттері: комитеттің жұмысын ұйымдастыру жəне жұмыс регламентін əзірлеуге қатысу; мемлекеттік тілдің жан-жақты дамуын қамтамасыз ету жəне оның халықаралық беделін нығайту бойынша ұсыныстар енгізу; тілдерді дамыту саласындағы біртұтас мемлекеттік саясатты іске асыру қызметін ақпараттық, əдістемелік қамтамасыз етуді ұйымдастыру; тіл саясаты жөніндегі бағдарламалар мен тұжырымдама жобаларын əзірлеуді ұйымдастыру; тілдерді дамыту саласында нормативтік құқықтық актілер бойынша ұсыныстар енгізу жəне əзірлеу жұмыстарын бақылау; Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы республикалық ономастика, терминология жəне басқа да комиссия отырыстарына материалдар дайындау; орталық жəне жергілікті атқарушы органдар, сондай-ақ қоғамдық ұйымдардағы Қазақстан Республикасының тіл туралы заңнамасының сақталуын бақылау; əлеуметтік лингвистика проблемаларын шешуге бағытталған ісшаралардың орындалуын бақылау; Тілдерді дамыту мен қолданудың мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-шараларды үйлестіру жəне бақылау; құрылымдық бөлімшелердің қызметін бақылау; азаматтарды қабылдау мəселелерін реттеу; өз құзыреті шегінде өзге де функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: гуманитарлық ғылымдар (филология, лингвистика), əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (журналистика, саясаттану, мемлекеттік жəне жергілікті басқару), құқық (құқықтану), білім (қазақ тілі мен əдебиеті). Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, тіл саясаты саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу, мемлекеттік тілді білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 0201-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар: 1) нысанға сəйкес өтініш; 2) 3х4 үлгідегі суретпен нысанға сəйкес толтырылған сауалнама; 3) бiлiмi туралы құжаттардың нотариалды куəландырылған көшiрмелерi; 4) еңбек қызметін растайтын құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесi; 5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2010 жылғы 23 қарашадағы № 907 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасының Нормативтік құқықтық актілердің тізілімінде 2010 жылы 21 желтоқсанда № 6697 болып тіркелген) нысандағы денсаулығы туралы анықтама; 6) Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігінің көшірмесі; 7) құжаттарды тапсыру сəтінде уəкілетті органмен белгіленген шекті мəннен төмен емес нəтижемен тестілеуден өткені туралы қолданыстағы сертификат (немесе куəландырылған нотариалдық көшiрмесi). Егер азамат еңбек қызметін жүзеге асырмаған жəне конкурс жарияланған бос лауазым бойынша жұмыс өтілі талап етілмейтін жағдайларда 4) тармақшасында көрсетілген құжатты ұсыну талап етілмейді. Құжаттардың толық емес пакетін ұсыну конкурс комиссиясының оларды қараудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Мемлекеттік қызметшілермен тапсырылатын 3) жəне 4) тармақшаларында көрсетілген құжаттарды олар жұмыс істейтін мемлекеттік органдардың персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) куəландыра алады. Азаматтар бiлiмiне, жұмыс тəжiрибесiне, кəсiби ше��ерлiгiне жəне беделіне қатысты (бiлiктiлiгiн арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар берiлуi туралы құжаттардың көшiрмелерi, мiнездемелер, ұсынымдар, ғылыми жарияланымдар жəне өзге де олардың кəсіби қызметін, біліктілігін сипаттайтын мəліметтер) қосымша ақпараттарды бере алады. Азаматтар жоғарыда аталған құжат тігілетін мұқабада орналастырылған құжаттарды қолма-қол тəртіпте немесе почта арқылы құжаттарды қабылдау мерзiмiнде бере алады. Азаматтар жоғарыда аталған құжаттарды хабарламада көрсетілген электрондық почта мекенжайына электронды түрде бере алады. Конкурсқа қатысу үшін жоғарыда көрсетілген құжаттарды электрондық почта арқылы берген азаматтар құжаттардың түпнұсқасын əңгімелесу басталғанға дейін бір жұмыс күн бұрын кешіктірілмей береді. Жоғарыда аталған құжаттардың түпнұсқасы берілмеген жағдайда тұлға əңгімелесуден өтуге жіберілмейді. Құжаттарды қабылдау мерзiмi конкурс өткiзу туралы хабарландыру соңғы жарияланған күнінен бастап 10 жұмыс күннің ішінде, көрсетілген мекенжай бойынша тиісті мемлекеттік органдарға тапсырылуы тиіс. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің Астана, Алматы, Атырау, Көкшетау, Павлодар, Тараз, Өскемен, Орал, Петропавл, Қостанай, Қызылорда, Қарағанды, Талдықорған, Ақтөбе, Ақтау жəне Шымкент қалаларындағы аймақтық тестілеу орталықтарында белгіленген тəртіппен өтеді. Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушыларды қатыстыруға жол беріледі. Конкурс комиссиясының отырысына байқаушылар ретінде Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне барлық деңгейдегі мəслихат депутаттарының, Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тəртіпте аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың), коммерциялық ұйымдардың жəне саяси партиялардың өкілдері, уəкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. Байқаушы ретінде конкурс комиссиясының отырысына қатысу үшін тұлғалар əңгімелесу басталуына 1 жұмыс күні қалғанға дейін кешіктірмей персоналды басқару қызметіне (кадр қызметіне) тіркеледі. Тіркелу үшін тұлғалар персоналды басқару қызметіне (кадр қызметіне) жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін, ұйымдарға тиесілілігін растайтын құжаттардың түпнұсқасын немесе көшірмелерін ұсынады. Осы Қағидалардың мемлекеттiк органның басшысымен (жауапты хатшы) конкурс комиссиясының отырысына сарапшылардың қатыстырылуына жол беріледі. Сарапшы ретінде конкурс жариялаған мемлекеттік органның қызметкері болып табылмайтын, бос лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс тəжірибесі бар тұлғалар, сондай-ақ персоналды іріктеу жəне жоғарылату бойынша мамандар, басқа мемлекеттік органдардың мемлекеттік қызметшілері, Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне мəслихат депутаттары қатыса алады. 19. Экономика жəне қаржы департаменті бюджетті жиынтық жоспарлау жəне орындау басқармасының сарапшысы, С-5 санаты. Функционалды міндеттері: жоспарлы кезеңге арналған бюджеттік өтінімдер дайындау; мемлекеттік кəсіпорындардың міндеттемелер мен төлемдер бойынша қаржыландыру жоспарларын, ведомствоға бағыныстағы кəсіпорындардың даму жоспарларын жəне олардың орындалуы жөніндегі есептерін əзірлеу, бекіту жəне түзету; министрліктің стратегиялық даму жоспарының көрсеткіштерінің орындалуына талдау жүргізу; ведомстволық бағыныстағы ұйымдардың қаржылық-шаруашылық қызметіне талдау жүргізу; мемлекеттік мекемелердің ақылы қызмет көрсетулерінің кірістер жəне шығыстар сметасын дайындау жəне бекіту үшін қарау; мүлікті жалға алу жөнінде есептер дайындау; республикалық бюджеттік бағдарламалардың орындалуы жөніндегі есептерді, республикалық бюджеттің орындалуы жөніндегі министрліктің жылдық есебін дайындау; басқарманың құзыреті шегінде нормативтік құқықтық құжаттарды əзірлеу жəне оларға сараптама жүргізуге қатысу; басқарма құзыретіне кіретін мəселелер бойынша Қазақстан Республикасы Президенті Əкімшілігімен, Парламентімен, Үкіметімен, орталық мемлекеттік органдармен, жергілікті атқарушы органдармен жəне басқа да ұйымдармен хат алмасуды жүзеге асыру; құзыреті шегінде басқа да функцияларды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Мамандықтар бойынша жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы, есеп жəне аудит, менеджмент). Кəсіби біліктілігі: Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасының 2013 жылғы 19 наурыздағы № 06-7/33 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, қаржылық-экономикалық қызмет саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. Бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасуға үміткерлерге арналған тестілеу бағдарламасы: С-1, С-2, С-3 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Нормативтік құқықтық актілер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi. C-4, С-5cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының конституциялық заңы, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi; Азаматтар конкурсқа қатысу шығындарын (əңгімелесу өтетiн жерге келу жəне қайту, тұратын жер жалдау, байланыс қызметiнiң барлық түрлерiн пайдалану) өздерiнiң жеке қаражаттары есебiнен жүргiзедi. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің сайты: www.kyzmet.gov.kz


12

www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

 Үйренетін үрдіс

 Есімі елдің есінде

Ќазыналы оѕтїстік мўнаралы Маѕєыстауєа сəлем берді Туған ел, туған жер туралы сөз саптағанда «ата-бабаларымыз ақ найзаның ұшымен, ақ білектің күшімен қорғаған жер» дейміз. Бəріміз айтамыз. Қазақ даласының төрт тарабындағы қандастар түгел. Бұл бізге қазақ даласының қай қиырының да қазақ баласына жат емес екендігін ұқтырады. Бабалар бірге қорғаған жерді, балалар неге бірге қызықтамасқа?! Қандастар арасында əлі кездеспей қалмайтын үш жүзге, төрт тарапқа бөліну – бекершілік, біз қазір «ел, мемлекет, ұлт, қазақ» деп сөйлейтін кезеңге келдік. Ұлан-ғайыр дала төсіндегі əр аймақ лайықты дамумен қатар, өзге өңірлердегі туыстарға барып, танысып, тəжірибе алмасып, бірінде жоқты бірі толтырып, əлеуметтік-экономикалық тұрғыда қарым-қатынас жасаса, мұның берері көп болмақ. Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Бұл үрдіске Мемлекет басшысы Н.Назарбаевтың «Қазақстанның əлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам» мақаласындағы облыстар арасындағы ақпараттар мен мəдени жетістіктер алмасуды арттыру, өзара облыс аптасын өткізу туралы айтуы қозғау салып отыр. Осы мақсатта Маңғыстау өңіріне белгіленген «Оңтүстік күндерін» өткізу үшін Оңтүстік Қазақстан облысы делегациясы келді. Жері сулы-нулы, халқы ұлттық салтдəстүрді берік сақтаған, топырағынан халқымыздың небір мықты марғасқа перзенттерін түлеткен, бүгінде тəуелсіз елдің іргелі аймақтарының бірі ретінде даму жолына түскен оңтүстіктің, шырайлы Шымкенттің өкілдерін маңғыстаулықтар құшақ жая қарсы алды. Достық, туыстық сезімі тербеген пойызбен Маңғыстау облысының аумағына енген оларды алдымен Бейнеу вокзалында осы аудан əкімдігінің өкілдері мен тұрғындар күтіп алды. Бейнеудегі танысым айтқандай, бұрын бірін бірі мүлдем танымаса да, алыстан келген туыстарын күтіп алғандай мəре-сəре табысып, жадырай амандасып, жамырай танысып, дəм ұсынып, арқажарқа қауыша кеткен қандастар пойыз тоқтаған аз ғана уақыттың өзін мағыналы, мəнді-сəнді «алтын уақытқа» айналдыра алған. Жағалай Маңғыстау ауданының орталығы Шетпе кентіне келгенде де осы жағдай. Ал Ақтау қаласы, кəрі Каспий 3 мың шақырымнан астам жолды артқа тастап, ауыл шаруашылығы өнімдерін сықай толтырып, қоржын-қоржын мəдени жəдігерлерін арта келген, өнерден шашу шаша келген қонақтарға құшағын ашты... «ҚАЗЫНАЛЫ ОҢТҮСТІКТІҢ» АҚ ДƏМІ Пойызбен жүріп-тұрған жанға белгілі, Шымкент шекарасына енген соң-ақ сатылымдағы жеміс-жидек, көкөніс түрлері молыға түседі. Бағасы да арзан. Шелек толтыра алдыңа тосатын Түлкібастың алмасының өзі неге тұрады?! Ал, Маңғыстауда басқаша... Жері шөл өлкеде азық-түлік түрлерінің 80 пайызға жуығы сырттан əкелінеді. Осыны жақсы білетін оңтүстіктегі ағайын көл-көсір өнімі мен дарқандығын Ақтаудағы азықтүлік жəрмеңкесінде көрсетті. Мұнда картоп, сиыр, күркетауық еттері, қияр мен қызанақ, алма, минералды жəне шырын сулар, жұмыртқа, сүт өнімдері мен бал түрлері Ақтаудағыдан сəл төмен бағамен сатылды. Базар нарығы, жол қашықтығы, өнімдер бағасы – бəрі назарға алынған. Оңтүстік Қазақстан облысы ауыл шаруашылығы басқармасы басшысының орынбасары Т.Оспанов өңірдегі ауыл шаруашылығы ахуалында ақпар берді. Жуырда ғана Елбасы Н.Назарбаев осы облысқа іссапары барысында бұл аймаққа елімізді азық-түлікпен қамтуда жүктелетін міндет зор екендігін айтқан болатын. Оңтүстік те үдеден көрінуге тырысуда. Соңғы үш жыл ішінде дəнді дақылдар, мақта, мақсары дақылы, картоп, көкөніс, бақша өнімдері егілетін егістік көлемі 785,7 мың гектардан асқан. – Биыл 163 мың тонна астық, 138 мың тонна картоп, 637 мың тонна көкөніс, 57 мың тонна мақсары, 37 мың тонна жеміс-жидек, 1010 мың тонна бақша өнімдері мен 123 мың тонна жүзім өндірілді. Көлемі 720 гектар жылыжайымыз, көкөніс түрлерін сақтайтын сыйымдылығы 200 мың тонналық қоймамыз бар. 26,8 мың гектар жерде тамшылатып суару əдісін қолданамыз, – деді ол. 20 тонна сиыр жəне күркетауық еттерін, 10 тонна көкөніс, 10 тонна жеміс, 2 тонна басқа өнім түрлерінен құралған өнімдер сатылғанда 40 миллион теңгеге жуық қаражат құрайды екен. Бірақ, сапар, жəрмеңке мақсаты – сауда жасап, ақша табу емес, ағайынға амандасу, келешектегі барыс-келіске келісті жол ашу. Мұны жəрмеңке барысында біз тілдесе қалған ақтаулық та, шымкенттік те айтты. ӨНЕРМЕН ӨРНЕКТЕЛГЕН КҮНДЕР Оңтүстік – өнерлі мекен, өнерпаздар бесігі. Қазір бұл өңірде мəдениет саласы да даму үстінде. Мəліметтерге сүйенсек, Оңтүстік Қазақстан облысында қазіргі таңда 744 мəдениет жəне өнер мекемелері халыққа қызмет көрсетеді екен. Олардың арасында кітапханалар, клубтар мен мұражайлар, кинотеатр мен кəсіби театрлар, филармония, «Оңтүстікфильм» жəне «Оңтүстік цирк» мекемелері, көркемсурет галереясы, зообақ пен көрме орталықтары, мəдениет-өнер, ойын-сауық орталықтары, саябақтар бар. Осы сан салалы мəдениет мекемелерінің ішінен Маңғыстауға опера жəне балет театры, «Оңтүстікфильм» мекемесі, Ш.Қалдаяқов атындағы филармония өнерпаздары мен екі оркестр, Ж.Шанин атындағы

облыстық қазақ-драма мен əзіл-сықақ жəне сатира театры ұжымдары келді. Келісімен Ақтаудағы Н.Жантөрин атындағы музыкалық драма театрына керегесін керіп, көрермендерді маңына жиған «Шырайлы Оңтүстіктің шежіресі» тақырыбындағы кеңейтілген көрмеэкспозиция болды. Оңтүстік Қазақстан облысының мұражай қорындағы бірегей жəдігерлерді, кітаптар мен қолөнершілер туындыларын маңғыстаулықтардың назарына ұсынған көрме қазақ тарихы мен мəдениетінде, əдебиетінде алар орны зор шежірелі өлкенің қызғылықты да сырлы тарихын алдымызға тартты. Ұлы Жібек жолы керуен жолы, ежелгі сауда-саттық жəне қолөнердің қалыптасу-даму жайы, ескі қалалар мəдениетінің дамуы, сондайақ көне сəулет ескерткіштерінің салынуы, өзге де көненің күмбірі көрме жəдігерлері арқылы құлаққа жетті. Салтанатты жағдайда ашылған көрме барысында БАҚ өкілдерімен жүздескен Оңтүстік Қазақстан облысы əкімінің орынбасары Ə.Бектаев оңтүстіктің мəдениет саласында жасалып жатқан жұмыстармен таныстырды. Осы күні Маңғыстау облысы тұрғындары қонақтардың гала-концертін тамашалады. Аптаның əр күніне белгіленген кестеге сай шымкенттік өнерпаздардың өнер думандары жалғасты. Қонақ кəдені Оңтүстіктегі облыстық опера жəне балет театрының 116 адамнан тұратын ұжымы сəтті жалғастырды. Республикада үшінші болып ашылған, небəрі 5 жылдық тарихы ішінде Германия, Польша, Түркия, Вьетнам, Ресей, Италия елдеріндегі сахналарда табысты өнер көрсеткен жас ұжым Маңғыстау сахнасына Е.Рахмадиевтің «Қамар сұлу» операсын ұсынды. Қонақтар балаларға базарлық əкелуді де ұмытпапты. «Оңтүстікфильм» мекемесі Д.Исабековтің «Мұңлық-Зарлық», «Момын мен қарақшылар», Б.Дəуренбековтің «Ертегілер еліне саяхат», «Сапа олимпиадасы» анимациялық фильмдерін сахналады. Даму деңгейі жағы-

нан əлемнің алдыңғы қатарлы 30 елінің қатарынан өз орнын табуды межелеген Қазақстанның атынан Оңтүстік Қазақстан облысы өнімдерінің Қытай еліне барып олимпиадаға қатысуы туралы қызғылықты анимациялық фильм қазір бала ғана емес, ересектер арасында да кең таралған. Қызғылықты, нанымды суреттелген фильм біздің еліміздің асқақ армандарға деген ұмтылысын танытады, патриоттық сезімге жетелей түседі. Ж.Шанин атындағы облыстық қазақ драма театры Ф.Буляковтың «Бақ іздеген бейбақтар» қойылымын көпшілік назарына ұсынса, ашылғанына көп бола қоймаған облыстық əзіл-сықақ жəне сатира театры Т.Əл-Таразидің қазақ тіліне аударуындағы А.Вампиловтың «Метранпаж деген не?» комедиясын алып келіпті. Маңғыстауда Н.Жантөрин атындағы музыкалық-драма театрының жұмыс жасай бастағанына он жылдан асып барады. Репертуары жылдан-жылға қалыңдап, тақырып пен жанр ауқымы кеңейіп, көркемдік шеберлік тұрғысында жетіле түскен жас театрдың алған да, алар да асулары аз емес. Жуырда ғана Молдованың Кишинев қаласында өткен халықаралық фестивальда үш бірдей номинация бойынша жүлдегер атанған облыстық қуыршақ театры да бүлдіршіндердің көңілінен шығуға талпынуда. Бірақ, жеті жүзден астам мəдениет ошақтары бар жəне оған тоқмейілсімей жуырда үлкен көрме орталығы мен облыстық деңгейде орталық кітапхана, қолөнер шеберлеріне арналған үлкен орталық салған, 56 мəдени ошақ күрделі жөндеуден өткен, енді облыстық мұражай мен салт-дəстүрлер орталығын пайдалануға береміз, 210 томдық кітаптар жинағын шығарамыз деп отырған Оңтүстіктің бұл саланы жандандыра түсудегі озықтығы Маңғыстау өңірі үшін үлгі алуға тұрарлық нəрсе. Еліміздегі маңызды үш қаланың біріне, мегаполиске айналуды межелеген шымқала

Иə, өлмейтін пенде жоқ, өлім хақ. Сондықтан да, адам баласы үшін барлық өлім өкінішті. Дегенмен, алдымен дүниеге ерте келгендер кетіп, бəрі орын-орнымен, жөнжөнімен болса дейсің ғой. Жасы келіп, өмірден өз орнын тауып, бойындағы күш-жігерін сарқып, артында ұрпақ қалдырып, бала-шаға, ет-жақындарымен қоштасып кететін – төрелескен өлімге ешкімнің өкініші жоқ шығар. Алайда, адамның айтқаны емес, Жаратқанның жазуы болып жатса не шара. Көнесің-дағы. Бүгінде көліктің адамзатқа қаншама пайдасы болса, соншама зиян əкеліп, қаншама адамның өмірін аждаһадай жалмауда. Бұл жолы да жол апатынан өлімге қимайтын бергенінен берері, айтқанынан айтары, көргенінен көрері көп, бəйтеректей өсіп, жайқалып келе жатқан үлкен ғалым, атпал азамат Алматы мемлекеттік дəрігерлер білімін жетілдіру институты неврология кафедрасының меңгерушісі, талантты ұстаз, біліктілігі жоғары клиницист, медицина ғылымдарының докторы, профессор Нұрлан Смағұлұлы Қайшыбаевтың кездейсоқ қазасы – тек отбасы, ет жақындарына ғана емес, дос-жарандарына, тұрғыластарына, шəкірттеріне де өте ауыр тиді. Əсіресе, Қазақстанның медицина қоғамы орны толмас қасіретке ұшырады. Оның отандық медицинаның неврология саласында жалғастырып келе жатқан ғылыми ізденістері, еңбектері, ой-пікір, ұсыныстары аяқталмай, өмір парағының беті жабылды...

– Шымкент, Оңтүстік Қазақстан облысы туралы сөз қозғалса «халқы көп қой» деген сөзді айта салу əдетке айналған, «Үлкен үйге не керек болса, кіші үйге де сол керек» дегендей, аз халыққа да мəдениет, руханият, өнер керек екендігін ешкім жоққа шығара алмас. Мəдениет пен рухани құндылықтар үшін тұрғындар саны маңызды емес... ЖАҢАӨЗЕНДІ ШƏМШІ ƏНДЕРІ ТЕРБЕДІ

Қазақтың біртуар перзенті, «қазақ вальсінің королі» атанған Шəмші – күллі елдің ортақ перзенті. Көзінің тірісіндеақ солай болған. Маңғыстау да Шəмшіні «ұлым» деген өңірлердің бірі. Киелі өлкеге белгілі ақын Т.Айбергеновпен бірге сапарлап, жаңа əндердің тұсауын ауыл сахнасында кескен Шəмшінің əндері мұнда əлі де сахнаның сəні, той-думанның бағы. Оның əндерін қашан, қайда жүрсе де құлағын айырмай тыңдайтын тыңдармандар қатары сиреген жоқ, ыңылдап айтпайтын қазақ кемде-кем. Шəмші əндеріне шөлдеген көрерменді сазгердің жерлестері – сазгер атындағы Оңтүстік Қазақстан облыстық филармония ұжымы бір серпілтіп тастады. «Шарықтасын Шəмшінің асыл əні» деп ұрандатқан өнерпаздар мұнайлы қала Жаңаөзенге атбасын бұрды. Қонақжайлығымен танымал жергілікті тұрғындар қонақтарын қалаға кіреберісте жаңадан орнатылған стелла маңына дастарқан жайып, шашумен қарсы алды. Автобустарға бөлініп орналасқан өнерпаздарға қаланы аралатып, таныстырып «Мұнайшы» мəдениет үйіне əкелді. Мұнда əжелер ансамблінің қошеметімен ішке енген оңтүстік өңірдің өнерпаздары 450 көрерменге Шəмшінің əндерін 2 сағат бойы шырқады. Тек əн мен əншінің құрметіне шапалақтау үшін қолдары ғана қимылдап, тапжылмай отырып тыңдаған жаңаөзендіктер əншілерге ризашылығын білдіріп тарасты. ІСКЕРЛІК. ИГІЛІК. ІЗГІЛІК Оңтүстік Қазақстан облысының Маңғыстау облысындағы күндері аясында оңтүстік облыстан келген делегацияны Маңғыстау облысының əкімі А.Айдарбаев қабылдады. Аймақта жүзеге асырылып жатқан жобалар жайлы қысқаша таныстырған облыс басшысы екі облыс арасындағы байланыстың бұдан əрі де терең жалғасын табатындығына сенім білдірді. Оңтүстік Қазақстан облысы əкімінің орынбасары Ə.Бектаев, облыстың ауыл шаруашылығы басқармасы басшысының орынбасары Т.Оспанов маңғыстаулықтардың дарқан пейіліне алғысын айтып, екіжақты байланыстарды жалғастыра түсу тетіктерін ортаға салды.

«Оңтүстік күндері» аясындағы шаралар барысында Маңғыстау облыстық ауыл шаруашылығы басқармасында екі облыстың осы сала мамандары, кəсіпкерлікті қолдау қорлары институттары өкілдері басқосты. Жиында жайылымдық жерлерді суландыру мəселесі талқыланып, оңтүстіктегі машина жасау зауытының өкілдері өз өнімдерін таныстырды. Бұл зауыт еліміздегі құдық қазатын қондырғыларды дайындайтын бірден-бір кəсіпорын. 80 жылдан астам тарихы бар өндіріс орнының ауыл шаруашылығы техникаларын əзірлеуде тəжірибесі мол. Таныстырылымда басты назар Маңғыстаудағы өте өзекті мəселе – «Агробизнес-2020» мемлекеттік бағдарламасы аясында жайылымды суландыруға ұсынылатын жаңа технологиялар мен техникаларға, оның шаруа лар ға қолжетімділігіне, қолдануға ыңғайлылығы мен қарапайымдылығына аударылды. ... Мамыражай мамырдың соңғы күн дерінде Маңғыстауда қонақта болып, ауыл шаруашылығы, мəдениет жəне өнер бағытындағы екіжақты тығыз байланысқа жол сала келген оңтүстікқазақстандық делегацияның сапарын енді «Жеті қайқы» мен «Бес жүйрік» елінің берендері жалғайтын болады. Олар күздің қоңыр салқынында шырайлы Шымкент шаһарына барып, «Маңғыстау күндерін» өткізеді деп жоспарлануда. «Бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығару» тек тарихымыз тап қылған жаугершілік заманның қажеттілігі емес, бұл татулық, бұл береке-бірлік қазақ үшін қашанда керек. Байырғы «бір болу» бізді ел мен жерді қорғауға, сақтауға ұйыстырса, бейбіт күндегі «бір болу» бізді дамуға бастайды... Маңғыстау облысы. ––––––––––––––––

Суретті түсірген Серік МАЙЕМЕРОВ.

Нўрланныѕ нўрлы жолы Əке көрген оқ жонар

Нұрланды еске алмас бұрын оның əкесі, ұлттық медицина ғылымы мен білімін дамытуға өзіндік үлес қосқан, Қазақстан неврологтары ғылыми мектебінің негізін салушы көрнекті ғалым, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, медицина ғылымдарының докторы, профессор, марқұм Смағұл Қайшыбаев жайлы бірер сөз айтпай кетуге хақымыз жоқ. Смағұл ағаны мен де жақсы танушы едім. Журналистиканың ең бір жақсы қасиеті – талай танымал, халыққа еңбек жасаған тұлғалармен дидарласу, сырласу мүмкіндігін сыйлайтыны. Сондайда сөйлесіп, сыр бөліскен кейіпкеріңіз ойыңыздан шығып жатса, жаныңыз жадырап, көк дөнен көңіліңізге қанат бітіп, марқайып қаласыз. Дəл сондай көңілкүйді қазақ медицинасы неврология саласының ақсақалы, қарапайым да елгезек мінезді Смағұл ағаймен кездескенде бастан кешкенім бар-ды. Бір көргендеақ иманжүзді, мейірім шуағын шаша қараған кейіпкерім, сөйлесе келе ішкі жансарайының тазалығы, имандылығы, парасат-пайымымен еріксіз тартып, өзімді сол көңілімен қарыздар етіп қойған-ды. Əлбетте, əр нəрсенің негізі, бастауы болады десек, онда отандық медицинадағы жүйке ауруларының ғылыми түрде жолға қойылып, зерттелуінде алдымен профессор С.Қайшыбаевтың есімі бірінші, əрі құрметпен аталады. Демек, кіндік əкесі болды. Ол өзінің еңбек жолын еңбек гигиенасы жəне кəсіби аурулар ғылыми-зерттеу институтынан бастап, біраз баспалдақтардан өтіп, лауазымды қызметтер атқарады. 25 жыл Қазақ неврологтері ғылыми қоғамын басқарды, 25 жыл Алматы мемлекеттік медицина институты неврология кафедрасының меңгерушісі қызметінде, емдеу факультетінің деканы, ғылым жөніндегі проректоры, ҚР штаттан тыс бас неврологі, 1993 жылдан ақтық күніне дейін диссертациялық кеңестің төрағасы болды. Оның жетекшілігімен 46 кандидаттық, 13 докторлық диссертация қорғалды. Сондайақ, 250 ғылыми жұмыстың, соның ішінде 7 монография мен 2 оқу-əдістемелік құрал, 5 өнертапқыштық, орыс, қазақ тіліндегі неврология оқулығының авторы. Ең бастысы, өзгелерге үлгі болатындай невропатолог Қайшыбаевтар əулетінің отбасылық негізін салды. Құдай қосқан қосағы, білікті дəрігер Зурадай аяулы жар сүйіп, алтындай ұрпақ өсірді. Ұлы Нұрлан мен қызы Гүлназ əке жолын қуып, білікті невропатолог, кəсіби маман атанды. – Шыр етіп дүниеге келгеннен қасымда мен үшін өте қымбат, əрі жанымдай жақсы көретін адамның болғанына өзімді шексіз бақытты сезіндім, – деп Нұрланның əкесі жайлы мейірлене айтқаны бар-ды. – Əкем ерекше мейірбан жəне үлкен жүректі жан еді. Ол кісінің айналасына, шəкірттеріне, туған-туыстарына жасаған жақсылығы өз алдына, менің дəрігерлік мамандықты қалауыма қай жағынан да үлгі бола білді. Тіпті, мені спортқа баулу үшін уақыты болмаса да, бірге шаңғы тебуге еш қиналмай шығушы еді... Əрине, перзентінің əке жайлы жақсы сөз айтып, оны бағалап, еске алуы – қай ата-ананың да арманы болса керек. Көп ұзамай артында қалған өрелі ұрпағы əке есімін ардақтап, есте қалдыру мақсатында 2008 жылы «Смағұл Қайшыбаев атындағы неврология институты» ғылымитəжірибелік орталығын ашып, соңғы екі жыл қатарынан «Қайшыбаев оқулары: неврологияның өзекті мəселелері» атты дəстүрлі халықаралық ғылымитəжірибелік конференцияны үлкен табыспен өткізді. Ал үшіншісін өткізуді жоспарлап отырғанда, қайғылы оқиға орын алды. Осылайша, əкесінің бастаған

өмірдегі де, ғылымдағы да жолын жалғастырып, өзінше із салып келе жатқан Нұрлан Смағұлұлының іштегі арман, болашақ жоспары өзімен бірге кетті. Ал үшінші конференция əкелі-балалы ғалымға арналады деп кім ойлаған? – Смағұл екеуміз Қарағанды медицина институтында бірге оқыдық, – деп еске алады қазақ медицинасының ақсақалы, академик Төрегелді Шарманов. – Сол студент шақтың өзінде жүрегі таза, шындықты кез келген жағдайда тіке айта алатын азамат болса, кейін қазақтың маңдайалды ғалымы атанған кезде де, сол қасиетінен айныған жоқ. Ол – өзін өзі жасаған ғалым. Өте ізденімпаз, білімге тоймайтын еді. Сол қасиеттері үшін де оның тұстастары, достары ерекше бағалаушы едік. Кімге болса да жақсылық жасауға, көмектесуге құштар-тын. Əсіресе, шəкірттерін еш уақытта бөліп-жарып қарамайтын. Смағұл ұлы Нұрланды жақсы тəрбиелеп, азаматтық қасиетін жоғары ұстауға үйретті. Əттеген-ай деймін, əке жолын қуған ұлына ғұмыр бергенде, ғылымға бергенінен берері көп еді. Əдемі қылаң беріп, əдемі көрініс беріп келе жатқанда қыршынынан қиылып кеткені өкінішті-ақ. Өмір сүру мəңгілік емес екендігі түсінікті, бірақ бұл азаматтың ертерек дүние салуы орынсыз болды. Сондықтан да, қоғамға қажет тұлғалар ұзағырақ өмір сүрсе екен деп ойлайсың. Əкелі-балалы ғалымдардың есімдері, жемісті ғылыми қайраткерлігі Қазақстан медицинасының тарихында қалары сөзсіз.

Нұрлан бағындырған белестер Профессор Нұрлан Қайшыбаев өзі өмір сүрген саналы ғұмырында ірілі-ұсақты ғылыми жаңалықтар ашып, дəрігерлік практикада инновациялық технологияны енгізді, адам денсаулығын емдеу мен сақтау бағытында көптеген жұмыстар атқарды. Ол Қазақстан неврологтер лигасының төрағасы, Бүкілдүниежүзілік неврологтер федерациясының (WFN) мүшесі, ҚР денсаулық сақтау ісінің үздігі атанды. 80-нен астам ғылыми еңбектің авторы, талантты тəлімгер-ұстаз бола жүріп, неврология саласында ғылыми-зерттеу жəне кеңес беру қызметін белсенді атқарды. «Смағұл Қайшыбаев атындағы неврология институты» ғылыми-тəжірибелік орталығына жетекшілік етіп, үш жыл қатарынан неврологияның өзекті мəселелеріне арналған конференция ұйымдастырды. Қазақстанда нейрореабилитация жөніндегі клиникалық протоколдарды зерттеп, дайындап, осы саланың негізін салды. «Нейропатикалық аурулар мектебі», «Инсультпен ауырған науқастардың туыстарына арналған мектеп», «Миастения мектебін» құрып, институт қызметкерлері бүкіл еліміз бойынша тақырыптық шеберлік-дəрістерін, семинартренингтер, дөңгелек үстелдер өткізді. Иə, Нұрлан Смағұлұлы 52 жас өмір сүрсе де, оны мəнді, мазмұнды, ерікжігерге толы жəне адамдарға деген сүйспеншілікпен өткізді. Айналасын доспен қоршады. Оларға деген ақ адал жүрегі, ілтипаты ерекше болды. – Біз Нұрлан екеуміз жас кезімізден танысып, дəрігерлік жолды бірге бастадық, – дейді Алматыдағы Орталық қалалық клиникалық аурухананың директоры, медицина ғылымдарының докторы, профессор Марат Абдоллаев. – Екеуміз де осы ауруханада бөлім меңгеріп, қызметтес, пікірлес, жақын достар болдық. Нұрлан əкесінің барлық жақсы қасиеттерін өзіне мұра еткен, адамды өзіне тарта білетін талантты ғалым, нағыз клиницист еді. 18-ғасырда өмір сүрген Ж.Бюффонның «Стиль – адам» деген қанатты сөзі бар. Міне, дəрігер-клиницист Нұрланның

стилі – табиғатына тəн талғампаздығы, қамқоршыл, адамға құрмет көрсеткіштігі, көп оқыған жан-жақты білімділігі – барлығы түптеп келгенде науқастың пайдасына бағытталатын. Нұрлан өте іскер, жан-жақты, ғылыми ортада да, елімізден тыс жерлерде де білікті ғалым, кəсіби дəрігер ретінде танымал еді. Оның жарқын бейнесі достары тұрғанда ешқашан ұмытылмақ емес. Өзбекстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің бас неврологі, Ташкент дəрігерлер білімін жетілдіру институты неврология кафедрасының меңгерушісі, медицина ғылымдарының докторы, профессор Бахтияр Гафуров Нұрлан екеуінің арасындағы жып-жылы достық қарым-қатынас, анығырақ айтсақ, бауырлар арасындағы сыйластыққа, құштарлыққа ұласқанын жеткізеді. – Нұрланның мінезі жұмсақ, өте мейірімді еді. Сол мейірбандығы мен сабырлылығының артында мінезі, интеллекті қылаң беріп тұратын. Біреулер жанын салып жасайтын істі асықпай, аптықпай, уақытпен есептеспей үнсіз атқара беретін. Ол тез шешім қабылдайтын керемет дəрігер, керемет ұйымдастырушы, ғалым жəне өте ізгі, бекзат жан еді, – дейді Бахтияр Гафурович. Алматы мемлекеттік дəрігерлер білімін жетілдіру институтының ректоры, медицина ғылымдарының докторы, профессор Ғалымжан Тоғызбаев та марқұм Нұрланның адами қасиеттерін, атқарған қызметі жайлы тебіреніспен еске алады. – Зымыран уақыт десеңізші. Міне, бүгін арамыздан құрметті профессор, Қазақстан неврологтарының жетекші маманы, педагог, ғалым, практикалық дəрігер Нұрлан Смағұлының кеткеніне бір жыл толыпты. Ол ашық та кең жүректі үлкен азамат еді. Біз үшін ол барлық қасиет атаулыны бойына жинаған бірегей жан ретінде есте қалады. Нұрлан ғылымда да, шəкірт тəрбиелеуде де біраз жетістіктерге қол жеткізді. Əрине, өз сүйген мамандығын дамытуда аз еңбек жасамаған адамдардың өмірден ерте кетуі, өкінішті-ақ. Иманы саламат болсын, – дейді Ғ.Тоғызбаев. Иə, орнында бар оңалар деген, дəрігер Қайшыбаевтар əулеті бастаған істі, əкенің, ағаның жолын, аманатын білікті невролог, бүгінде Алматы мемлекеттік дəрігерлер білімін жетілдіру институты неврология кафедрасының меңгерушісі, медицина ғылымдарының кандидаты Гүлназ Қайшыбаева жалғастыруда. Артында қалған аяулы жары Айгүл құдай қосқан қосағы Нұрланның атын да, отын да өшірмей, балаларына бас көз болып, қолдан келген аналық көмегін аямауда. Үлкен ұлы Саян нейрохирург, қазір Америкада резидентурада оқыса, Азат Астанада кəсіпкер, Данияр энергетик, «KEGOС» АҚ-да бөлім басқарады, кішкене қызы Əлкен 2-ші сыныпта оқиды. ... «Адам өлген күні өлмейді, ұмытыл ған күні өледі» деген, ендеше, Нұрланның жарқын бейнесі артында ұрпағы, шəкірттері, адал достары, тіпті өзі емдеген пациенттері тұрғанда ұмытылмайды, бірақ сағындырары хақ. «Жол үстінде кеткендер, иманын серік еткендер» деген, бақилық өмірге жол тартқан Нұрланның нұры пейіште шалқысын. Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

––––––––––– P.S. Мақала жазылып біткенде Нұрланның анасы Зура апай телефон соғып: «Айналайын, қызым! Жаңа «Нұрлан жайлы қысқаша бейнефильм түсіріп жатырмыз, балаңыз туралы бір-екі ауыз сөз айтасыз ба?» деген соң барғанымды қайтейін, кеудеме өксік тығылып, айтайын деген сөзімді айта алмай, көз жасыма ерік беріп, қайтып келдім. Мүмкін болса, мына бір аналық соңғы сөзімді бір жеріне қосуға бола ма?» деді. Əрине, жүрегін жарып шыққан бауыр ет баласына деген ананың тілегінен асқан не бар дейсің?! «Асылым менің, асқар биігім, Іздедің дерттің түйінін. Жалғасы едің ақылдың, Кешіріп ана парызын, Тəңірге сені тапсырдым... Құлыным Нұрланым, жатқан жерің жарық, жаның жəннатта болсын деп тілеуші – анаң Зура...».


www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

 Спорт

Басты маќсатымыз – бўќаралыќ спортты дамыту Астанада Қазақстан футбол федерациясының кезекті конференциясы өтті. Дастан КЕНЖАЛИН,

«Егемен Қазақстан».

Жиынға облыстық футбол федерациялардың өкілдері, ҚФФ атқару комитетінің мүшелері, премьер-лига мен бірінші лига футбол клубтарының өкілдері қатысты. Кездесуде екі мəселе қаралды. Атап айтқанда, өткен маусымның нəтижесі қорытындыланып, федерацияның футболды дамытудағы алдағы жоспарлары талқыланды. Былтырғы футбол маусымы Қазақстан футболының 100 жылдық мерейтойына тұспа-тұс келіп, соның аясында көптеген ауқымды іс-шаралар ұйымдастырылды. Мəселен, өз тарихында бірінші рет Астанада УЕФА конгресі өтіп, Қазақстан Еуропа футболының орталығына айналды, əлем елдері елордамыздағы іс-шараға көз тігіп, құлақтарын түрді. Сонымен қатар, Қарағандының «Шахтері» Қазақстан футболының тарихында тұңғыш рет Еуропа лигасының топтық кезеңіне жолдама алды, - деді кезекті оныншы есепті конференцияны ашқан Қазақстан футбол федерациясының президенті Əділбек Жақсыбеков. Өз кезегінде ҚФФ-тың бас хат шысы Аллен Шайжүнісов соңғы есепті кезеңде құрама коман даларымыздың алға нық қадам басқанын атап өтті. Жалпы, осы аралықта Қазақстан ұлттық құрамасы он ресми жəне жолдастық кездесуді жоғары дəрежеде өткі зіпті. 2014 жылдың ақпан айын да ұлттық құрамамыздың бас жаттықтырушысы болып белгілі маман Юрий Красножан

тағайындалды. Ал əйелдер ұлттық құрамасы 7 ресми ойын өткізіп, өз тобында бесінші орынды иемденді. Қазақстан жастар құрамасы «Еуро2015» іріктеу додасында сəтті өнер көрсетуде. Олар бүгінге дейін өз тобында Беларусь, Армения жəне Исландия құрамаларын ұтты. Халық арасында футболды кеңінен насихаттау шаралары да сəтті жалғасуда. Бүгінде елімізде 13 футбол орталығы жұмыстарын жүргізуде. Оның екеуі биыл ашылған (Қызылорда жəне Семей). Болашақта еліміздің барлық өңірін футбол орталықтарымен қамту ісі жоспарланған. 2013 жылғы фут бол маусымында əуесқой коман далар арасында ел кубогы жəне Қазақстан чемпионаты ұйымдастырылды. Сондайақ, шағын футболдан ардагерлер мен студенттер арасындағы чемпионаттар өтті. Қазақстан футбол федерациясы Білім жəне ғылым министрлігімен бірігіп, 2014 жылдың мамырынан бастап Студенттер ұлттық лигасын қолға алды. Бұл лига еліміздің барлық өңірлерін қамтуды мақсат етіп отыр. Осыдан басқа, 2013/2014 жыл ғы футбол маусымында 21 жасқа дейінгі дайындық топтары арасында Қазақстан чемпионаты өткізілді. 2013 жылғы маусымда Алматының «Қайрат» футзал клубы Еременко кубогының иегері атанды. Дəл осы доданың элиталық кезеңінде Қарағандының «Тұлпары» да ойнады. Қазақстан футбол төрешілерінің кəсіби біліктіліктерін арттыруға байланысты шаралар да сəтті жұмыс жасауда. Жас арбитрлар

 Редакцияға хат

Рахмет Сізге, дəрігер! Елбасымыз Н.Назарбаевтың еліміздің халқына жолдаған Жолдауында экономикалықəлеуметтік биіктерге көтерілу үшін рухани байлықтың, денсаулықтың қажеттілігі көрсетілгендігі мəлім. Ал денсаулықтың мықты болуы, бүгінгі таңда еңбек етіп жүрген əрбір ақ халатты абзал жандарға да байланысты екені сөзсіз. Əлемдегі ең жақсы мамандық қандай? Бұл сұраққа нақты жауапты ешкім бере алмайды. Кімнің еңбегінің маңызы артық? Дəрігер əлде ұстаз, шахтер немесе автобус жүргізушісі? Əрбір іс, əрбір мамандық маңызды. Өз өмірін маңызды жəне пайдалы іске арнаған адам нағыз батыр десек артық айтпаймыз. Еңбек етпей бақытты өмір сүру мүмкін емес. Ал, жаның сүйетін іс өзгелерге пайдалы болса, одан асқан пенделік бақыт жоқ шығар. Батылдық, жан жылуы, өзгелерге жəрдем беру – барлық дəрігерлерге тəн қасиет. Дəрігерлер жүрегінде Гиппократ антын сақтап еңбек етеді, өмір сүреді. Біздіңше, дəрігер мамандығы – мамандық атаулының ішінде ең абыройлысы. Осындай абзал жандардың бірі – арамызда көптен бері, яғни 1996 жылдан бері үздіксіз №3 жастар емханасында дəрігерневропатолог болып еңбек етіп жүрген Қорлан Муслимова. Асқақ мақсатты ұстанған дəрігер-невропатолог əпкеміз Қорлан Муслимоваға ем алып жүрген жастар атынан алғыс білдіреміз. С ұр ай кел е біл г ен іміз Қ о рл ан Зəкəрияқызының дəрігерлік есебінде тұрған 500-ден аса ем алушы тұрса, соның 180-і мүгедек жандар екен. Əрбір ем алушы міндетті түрде жылына екі рет көрініп, ем алуы тиіс. Осы мүгедек жандардың ішінен аса ауыр 80 жан тегін дəрі-дəрмекпен қамтамасыз етіледі. Дəрігер əпкеміз Қорлан Зəкəрияқызы əрбір ем алушыға мейірімділікпен қарап, жан жылуын береді. Кез келген уақытта көңіл бөліп, қажетті кеңесін аямайды. Ұжым арасында сыйлы да, құрметті, тəжірибесі мол мамандық иесі. Отбасында сүйікті жар , аяулы ана. «Білікті дəрігер – ел сақшысы» дегендей, адам денсаулығын нығайтуда Қорлан Зəкəрияқызы сияқты медицина мамандары одан əрі толыға берсін демекпіз. Тараз қаласының №3 қалалық емханасына тіркелген бір топ мүгедек азаматтар атынан Ш.Бабаходжаев, Д.Сейдазимов, Т.Аппасова, Е.Ли.

мектебі əр өңірде кеңінен дамып, 2013 жылы сол мектептердегі төре шілердің саны 150 адамға жетті. Тіпті, жоғары дəрежедегі ойындарға төрелік атқаруға жолдама алып жатқан түлектерінің саны да едəуір артты. Футбол мамандарын дайындау жүйесі де құрылуда. Бірінші кезекте бұл жобаның жүзеге асуы Қазақстан футбол федерациясының 2014 жылдың қаңтар айында Санкт-Петербург қаласында Ресей, Беларусь, Украина, Латвия жəне Литва елдерімен Ынтымақтастық техникалық меморандумға қол қоюына байланысты болып отыр. Елімізде Кəсіпқой футбол менеджерлерін дайындауға арналған «CFM» УЕФА семинарын өткізу мəселесі де келісіліп қойды. Атқарылған жұмыстарды қорытындылай келе Əділбек Жақсыбеков алда отандық фу��болды дамытуға арналған жаңа тапсырмалар мен мақсаттарды іске асыру керектігін айтты. «Оның жақын аралықтағы нəтижесі – Қазақстан ұлттық құрамасының Еуропа чемпионатының іріктеу додасында сəтті өнер көрсетуі болуы тиіс. Бұл турнирде ұлттық құрамамыз Голландия, Чехия, Түркия, Исландия жəне Латвия құрамаларымен кездеседі. Ал клубтық футболымызды жақсы дамып жатқанының көрінісі – «Ақтөбенің» Чемпиондар лигасында, «Астана», «Қайрат», «Шахтер» командаларының Еуропа лигасы сəтті өнер көрсетуі болуы керек», деді ол. Қазақстан футбол федерациясы кезекті конференциясының қорытындысында бірқатар ұйымдастырушылық шешімдер қабылданды.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің «Қазақ онкология жəне радиология ҒЗИ» ШЖҚ РМК Алматы қаласы, Абай даңғылы, 91-үй мекенжайында орналасқан «Қазақ онкология жəне радиология ҒЗИ» РМК үшін 2014 жылға республикалық бюджет қаражаты есебінен медициналық құрал-жабдықтарды мемлекеттік сатып алу бойынша тендер өткізетіндігін хабарлайды Сатып алынатын медициналық құрал-жабдықтардың толық тізімі, олардың мөлшері мен егжей-тегжейлі ерекшелігі жəне сатып алуға бөлінген сомасы тендерлік құжаттамада көрсетілген. Тауар Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің «Қазақ онкология жəне радиология ҒЗИ» РМК-ға мына мекенжай бойынша тендерлік құжаттамалардың талаптарына сəйкес жеткізіліп берілуі тиіс: Алматы қаласы, Абай даңғылы, 91. Тауарларды жеткізіп берудің талап етілетін мерзімі тендерлік құжаттамада көрсетілген. Тендерге Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 қазандағы №1729 қаулысымен бекітілген Тегін медициналық көмектің кепілді көлемін көрсету бойынша дəрілік заттарды, профилактикалық (иммунобиологиялық, диагностикалық, зарарсыздандыратын) препараттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканы, фармацевтикалық қызметтерді сатып алуды ұйымдастыру мен өткізу тəртібінің 8-9 тт. көрсетілген біліктілік талаптарына сай келетін барлық ықтимал өнім берушілер жіберіледі. Тендерлік құжаттамалар топтамасын 2014 жылғы 20 маусымда сағат 11.30-ға дейінгі мерзімде Алматы қаласы, Абай даңғылы, 91-үй, əкімшілік ғимараттың 2-қабатында орналасқан мемлекеттік сатып алу бөлімінен сағат 8.30-дан бастап 17.00-ге дейін немесе t.kuzembaev@mail.ru мекенжайы бойынша электронды пошта арқылы алуға болады. Тендерлік өтінімдерді тапсырудың ақырғы мерзімі 2014 жылғы 23 маусымда сағат 10.00-ге дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттер 2014 жылғы 23 маусымда сағат 11.30-да Алматы қ., Абай даңғылы, 91-үйде орналасқан «Қазақ онкология жəне радиология ҒЗИ» РМК-ның конференц залында ашылады. Ықтимал өнім берушілер тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Қосымша ақпарат пен анықтаманы +7(7272)921075 телефоны бойынша алуға болады.

РГП на ПХВ «КазНИИ онкологии и радиологии» Министерства здравоохранения Республики Казахстан, г. Алматы, пр. Абая, 91 объявляет о проведении тендера по государственным закупкам медицинского оборудования за счет средств РГП «КазНИИ онкологии и радиологии» на 2014 год Полный перечень закупаемой медицинского оборудования, его количество и подробная спецификация с указанием суммы, выделенной для закупки указаны в тендерной документации. Товар должен быть доставлен в РГП «КазНИИ онкологии и радиологии» Министерства здравоохранения Республики Казахстан по адресу: г. Алматы, пр. Абая, 91 в соответствии с требованиями тендерной документации. Требуемый срок поставки указан в тендерной документации. К тендеру допускаются все потенциальные поставщики, отвечающие квалификационным требованиям, указанным в пп. 8-9 Правил организации и проведения закупа лекарственных средств, профилактических (иммунобиологических, диагностических, дезинфицирующих) препаратов, изделий медицинского назначения и медицинской техники, фармацевтических услуг по оказанию гарантированного объема бесплатной медицинской помощи, утвержденных постановлением Правительства Республики Казахстан от 30 октября 2009 года №1729. Пакет тендерной документации можно получить в срок до 11 часов 30 минут 20 июня 2014 года включительно по адресу: г. Алматы, пр. Абая, 91, 2-этаж административного корпуса, отдел государственных закупок, время с 8 часов 30 минут до 17 часов 00 минут или по электронной почте по адресу: t.kuzembaev@mail.ru. Окончательный срок представления тендерных заявок до 10 часов 00 минут 23 июня 2014 года. Конверты с тендерными заявками будут вскрываться в 11 часов 30 минут 23 июня 2014 года по следующему адресу: РГП «КазНИИ онкологии и радиологии» г. Алматы, пр. Абая, 91, административный корпус, конференц-зал. Потенциальные поставщики могут присутствовать при вскрытии конвертов с тендерными заявками. Дополнительную информацию и справку можно получить по телефону: +7(7272)921075.

Доверенное лицо АО «Казинвестбанк» объявляет торги следующего залогового имущества: – Зерно пшеницы 3 класса, 2011 года урожая в количестве 27 000 000 (двадцать семь миллионов) кг (далее – объект), расположенное по адресу: РК, Акмолинская область, Зерендинский район, ст. Азат (ТОО «Азатский элеватор»). Стартовая стоимость объекта 868,050,000 (восемьсот шестьдесят восемь миллионов пятьдесят тысяч) тенге. Сумма гарантийного взноса участника торгов 8,680,500 тенге. Гарантийный взнос – 1% от стартовой цены объекта торгов вносится до 17 часов 30 минут 13.06.2014 г. наличными/либо по следующим платежным реквизитам: АО «Казинвестбанк» г. Алматы, пр. Достык, д. 172, 8-эт. РНН 600400024437, БИН 940540000429, ИИК KZ78920RKAC002904866, в АО «Казинвестбанк», БИК KAZSKZKA, КБе 14. Торги проводятся по английскому методу, 16.06.2014 г. в 10 ч. 00 мин. по адресу: РК, г. Кокшетау, ул. Абая, д. 69 (гостиничный комплекс «Достык»), конференц-зал. Прием заявок на участие в торгах осуществляется до 17 часов 30 минут 13.06.2014 г. Покупная цена объекта торгов оплачивается в тенге в течение 3 (трех) банковских дней с момента проведения торгов по платежным реквизитам, указанным для внесения гарантийного взноса. За справками обращаться c 9.00 до 18.00 ч. к доверенному лицу АО «Казинвестбанк» Абдолла Нұрсұлтан Аристатлұлы, находящемуся по адресу: РК, г. Алматы, Медеуский район, пр. Достык, д. 172. Контактный телефон 8(727) 261-90-60 (вн.5127), моб. 8(701) 340-17-77.

«Маңғыстаумұнайгаз» акционерлік қоғамы (орналасқан жерi: 130000, Маңғыстау облысы, Ақтау қ., 6-ш/а., 1-ғимарат) хабарлайды: 2013 ж. 2-ші жарты жыл қорытындысы бойынша дивидендтер төленуге 18 549 145 959 теңге бөлінді. Қоғамның артықшылықты акцияларына ие акционерлерге дивидендтер төлемінің басталуы 2014 ж. 2 маусымға тағайындалды. 1 (бір) артықшылықты акцияға дивидендтің жалпы мөлшері 170,26 теңге құрайды. Қоғамның жай акцияларына ие акционерлерге дивидендтер төлемі жүзеге асырылады; Қоғамның жай акцияларына ие акционерлерге дивидендтер төлемінің басталуы 2014 жылғы 3 маусымға тағайындалды. 1 (бір) жай акцияға дивидендтің жалпы мөлшері 170,26 теңге құрайды. Дивидендтер төлемі акционерлердің, соның ішінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚ Маңғыстау облыстық филиалының құрылымдық бөлімшелерінде ашылған шоттарына ақша қосып қою жолымен жүргізіледі.

«Казинвестбанк» АҚ сенім білдірілген тұлғасы келесі кепілдегі мүлікке сауда-саттық жариялайды: – 3 дəрежелі бидай астығы, 27 000 000 (жиырма жеті миллион) кг мөлшеріндегі 2011 жылғы түсім (бұдан əрі – нысан), орналасқан мекенжайы: ҚР, Ақмола облысы, Зеренді ауданы, Азат ст. («Азатский элеватор» ЖШС). Нысанның бастапқы бағасы 868,050,000 (сегіз жүз алпыс сегіз миллион елу мың) теңге. Сауда-саттыққа қатысушының кепілді жарна сомасы 8,680,500 теңге. Кепілді жарна – сауда-саттық нысанының бастапқы бағасының 1% – 13.06.2014 ж. 17 сағат 30 минутқа дейін қолма қол ақшамен/немесе келесі төлем деректемелеріне енгізіледі: «Казинвестбанк» АҚ Алматы қ., Достық д-лы, 172-үй, 8-қабат, СТН 600400024437, БСН 940540000429, ЖСК KZ78920RKAC002904866, «Казинвестбанк» АҚ-дағы, БИК KAZSKZKAК, Бе 14. Сауда-саттық ағылшын əдісімен 16.06.2014 ж. 10 сағат 00 минутта келесі мекенжайда: ҚР, Көкшетау қаласы, Абай көшесі, 69-үй («Достық» қонақ үй кешені), мəжіліс залында өткізіледі. Сауда-саттыққа қатысуға тапсырыс қабылдау 13.06.2014 ж. 17 сағат 30 минутқа дейін жүргізіледі. Сауда-саттық нысанының сатып алу құны сауда-саттық өткізілген сəттен бастап 3 (үш) банктік күн ішінде кепілді жарна енгізу үшін көрсетілген төлем деректемелері бойынша төленеді. Анықтама алу үшін «Казинвестбанк» АҚ сенім білдірілген тұлғасы Абдолла Нұрсұлтан Аристатлұлына хабарласу қажет, орналасқан мекенжайы: ҚР, Алматы қаласы, Медеу ауданы, Достық даңғылы, 172-үй. Хабарласу телефоны 8(727) 26190-60 (ішкі 5127), ұтқыр 8(701) 340-17-77.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 20 маусымда сағат 10.00-де www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталында мемлекеттік республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізеді Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасымен республикалық ��еншіктегі нысандарды сатудың орындалуын сəйкестендіреді. Сауда-саттықтың голланд əдісімен аукционға республикалық меншіктің мына нысандары қойылады: 1. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 002 АU, 2002 ж.ш., ГАЗ-3102 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 310 000 теңге. Бастапқы бағасы – 3 10 0 000 теңге. Ең төмен бағасы – 162 238 теңге. Кепілді жарнасы – 46 500 теңге. 2. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, мем.нөм. F 413 AN, 2002 ж.ш., ВАЗ-2106 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 206 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 060 000 теңге. Ең төмен бағасы – 107 810 теңге. Кепілді жарнасы – 30 900 теңге. 3. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, мем.нөм. F 414 AN, 2002 ж.ш., ВАЗ-2106 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 195 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 950 000 теңге. Ең төмен бағасы – 102 053 теңге. Кепілді жарнасы – 29 250 теңге. 4. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 012 РО, 2001 ж.ш., ВАЗ-21213 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 220 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 200 000 теңге. Ең төмен бағасы – 115 137 теңге. Кепілді жарнасы – 33 000 теңге. 5. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 017 РО, 2001 ж.ш., ВАЗ-21213 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 214 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 140 000 теңге. Ең төмен бағасы – 111 997 теңге. Кепілді жарнасы – 32 100 теңге. 6. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 018 РО, 2001 ж.ш., ВАЗ-21213 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 236 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 360 000 теңге. Ең төмен бағасы – 123 511 теңге. Кепілді жарнасы – 35 400 теңге. 7. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 024 РО, 2001 ж.ш., ВАЗ-21093 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 295 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 950 000 теңге. Ең төмен бағасы – 154 388 теңге. Кепілді жарнасы – 44 250 теңге. 8. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 026 РО, 2001 ж.ш., ВАЗ-21213 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 303 000 теңге. Бастапқы бағасы – 3 030 000 теңге. Ең төмен бағасы – 158 575 теңге. Кепілді жарнасы – 45 450 теңге. 9. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 940 ОО, 2003 ж.ш., ВАЗ-21213 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 402 000 теңге. Бастапқы бағасы – 4 020 000 теңге. Ең төмен бағасы – 210 386 теңге Кепілді жарнасы – 60 300 теңге. 10. Өскемен қаласы, Ворошилов көшесі, 152, мем. нөм. 268 АD16, 2008 ж.ш., Toyota Land Gruiser 120 Prado автокөлігі. Алғашқы бағасы – 3 739 000 теңге. Бастапқы бағасы – 37 390 000 теңге. Ең төмен бағасы – 1 956 797 теңге. Кепілді жарнасы – 560 850 теңге. 11. ШҚО, Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 213 АТ, 2004 ж.ш., ВАЗ-21213 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 236 000 теңге. Бастақы бағасы – 2 360 000 теңге. Ең төмен бағасы – 65 639 теңге. Кепілді жарнасы – 35 400 теңге. 12. ШҚО, Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 006 КR, 2001 ж.ш., ВАЗ-21065 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 287 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 870 000 теңге. Ең төмен бағасы – 79 823 теңге.Кепілді жарнасы – 43 050 теңге. 13. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 209 АТ, 2004 ж.ш., Ваз-21213 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 293 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 930 000 теңге. Ең төмен бағасы – 124 206 теңге. Кепілді жарнасы – 43 950 теңге. 14. Өскемен қаласы, Новаторов көшесі, 7/2, мем. нөм. F 690 DC, 1996 ж.ш., Паз-3205 автобусы. Алғашқы бағасы – 478 000 теңге. Бастапқы бағасы – 4 780 000 теңге. Ең төмен бағасы – 132 946 теңге. Кепілді жарнасы – 71 700 теңге. 15. Зайсан қаласы, Байтов көшесі, 35, мем.нөм. F 016 РО, 2001 ж.ш., Ваз-21093 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 282 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 820 000

13

теңге. Ең төмен бағасы – 119 543 теңге. Кепілді жарнасы – 42 300 теңге. 16. Жарма ауданы, Қалбатау ауылы, Достық көшесі, 72, мем.нөм. F 023 РО, 2001 ж.ш., ВАЗ-21093 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 282 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 820 000 теңге. Ең төмен бағасы – 119 543 теңге. Кепілді жарнасы – 42 300 теңге. 17. Семей қаласы, Байтұрсынов көшесі, 36, мем. нөм. F 003 KR, 2001 ж.ш., ГАЗ-3110 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 249 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 490 000 теңге. Ең төмен бағасы – 69 254 теңге. Кепілді жарнасы – 37 350 теңге. 18. ШҚО, Зырян қаласы, Бриллин көшесі, 55, мем. нөм. 119 АЕ 16,2003 ж.ш., Ваз 21213-110-00 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 181 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 810 000 теңге. Ең төмен бағасы – 96 829 теңге. Кепілді жарнасы – 27 150 теңге. 19. ШҚО, Зайсан қаласы, Кондюрин көшесі, 1, мем. нөм. F 993 VР, 2004 ж.ш., Газ-31105-120 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 472 000 теңге. Бастапқы бағасы – 4 720 000 теңге. Ең төмен бағасы – 247 020 теңге. Кепілді жарнасы – 70 800 теңге. 20. ШҚО, Риддер қаласы, Тоқтаров көшесі, 15, мем.нөм. F 022 ОS, 2007 ж.ш., Ваз-21101 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 510 000 теңге. Бастапқы бағасы – 5 100 000 теңге. Ең төмен бағасы – 266 908 теңге. Кепілді жарнасы – 76 500 теңге. 21. ШҚО, Көкпекті ауданы, Теректі ауылы, Б. Момышұлы көшесі, 17, мем.нөм. F 015 ОS, 2007 ж.ш., Ваз 21214 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 581 000 теңге. Бастапқы бағасы – 5 810 000 теңге. Ең төмен бағасы – 304 065 теңге. Кепілді жарнасы – 87 150 теңге. 22. ШҚО, Көкпекті ауданы Көкпекті ауылы, Қабанбай батыр көшесі, 67, мем.нөм. F 016 ОS, 2007, ж.ш., Ваз 21214 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 553 000 теңге. Бастапқы бағасы – 5 530 000 теңге. Ең төмен бағасы – 289 412 теңге. Кепілді жарнасы – 82 950 теңге. 23. ШҚО, Тарбағатай ауданы, Ақжар ауылы, Байжігіт көшесі, 73, мем.нөм. F 018 ОS, 2007 ж.ш., Ваз 21214 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 496 000 теңге. Бастапқы бағасы – 4 960 000 теңге. Ең төмен бағасы – 259 580 теңге. Кепілді жарнасы – 74 400 теңге. 24. ШҚО, Зырян қаласы, Стаханов көшесі, 9/1, мем.нөм. F 034 ОS,2007 ж.ш., ВАЗ-21214 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 468 000 теңге. Бастапқы бағасы – 4 680 000 теңге. Ең төмен бағасы – 244 927 теңге. Кепілді жарнасы – 70 200 теңге. 25. ШҚО, Өскемен қаласы, Қ. Қайсенов көшесі, 55а, мем.нөм. . F 040 ОS, 2007 ж.ш., Skoda Octavia A4 автокөлігі. Алғашқы бағасы – 785 000 теңге. Бастапқы бағасы – 7 850 000 теңге. Ең төмен бағасы – 410 827 теңге. Кепілді жарнасы – 117 750 теңге. 26. ШҚО, Өскемен қаласы, Пермитин көшесі, 15, мем.нөм. F 056 NS, 2002 ж.ш., Skoda Octavia автокөлігі. Алғашқы бағасы – 462 000 теңге. Бастапқы бағасы – 4 620 000 теңге. Ең төмен бағасы – 241 786 теңге. Кепілді жарнасы – 69 300 теңге. Аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне аукцион басталуға дейін 24 (жиырма төрт) сағат бұрын аяқтайды. Қазақстан Республикасы Қаржы министр лігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына есепшотына төленеді: ИИК KZ110705012170169006. БИК KКМFKZ2A, БСН 120240019160, КБЕ 11,КНП 171, «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ-да (төленген кепілді жарна көлеміне банктік қызмет кірмейді). Сатушының өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін қатысушы көрсетілген хабарландыруға, сондай-ақ жеке жəне заңды тұлғаның өтінімі мен құжаттарын қарау мерзімі аяқталғанға дейін сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сатушының шотына түспеуі негіз болып табылады. Қатысушыларға кепiлдi жарнаның кез келген санын енгiзуге жол беріледі, бұл ретте бір кепілді жарнасы қатысушыға ол бойынша сауда-саттыққа қатысу үшін осы кепілді жарнасын енгізген жекешелендіру нысанын сатып алу құқығын береді.

Аукционға қатысу үшін алдын-ала Тізілімнің веб-порталына тіркелуі қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің вебпорталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің вебпорталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ қол қойылған, төмендегі құжаттардың электрондық көшірмелерін (сканерленген) өтінімді (бұдан əрі – өтінім) Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион: 1) егер аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы ережеге сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦ��ны пайдалана отырып, аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Өскемен қаласы, Крылов көшесі, 114 мекенжайы бойынша жеңімпаз сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қояды. Аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде көрсетілген құжаттардың көшірмелерін, көрсетілген құжаттардың түпнұсқаларын не нотариалды куəландырылған көшірмелерін салыстыру үшін міндетті түрде көрсете отырып, сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне Өскемен қаласы 8(7232)559746, 258715 телефоны арқылы алуға болады.

Зайда Мырзакелдіқызы БАЙМҰХАМЕДОВА Үстіміздегі жылғы 27 мамырда халқына қалтқысыз қызмет еткен ұлағатты ұстаз, Қарақыпшақ Қобыландының ұрпағы Зайда Мырзакелдіқызы Баймұхамедова өмірден озды. Ол 1927 жылғы 5 қарашада Алматы облысының Шелек ауданында дүниеге келді. Зайда Мырзакелдіқызы өзі туып-өскен ауданда орта мектепті бітірді. Зайданың əпкесі Зияда 1948 жылы Ағарту министрінің бұйрығы бойынша Ақтөбедегі əйелдер институының директоры болып тағайындалды. Осыған байланысты ол анасы Банатпен, сіңлісі Шəрбанумен, əпкесі Зиядамен бірге Ақтөбе қаласына көшіп келді. Зайда Баймұхамедова 1949 жылы Ақтөбе əйелдер педагогиқалық институтына түсіп, оны 1951-жылы үздік бітірді. Сол жылы Ақтөбе қаласындағы №6 қазақ орта мектебіне орыс тілі мен əдебиеті пəнінің оқытушысы болып қызметке орналасты. 1955 жылы Мектеп жəне ғылыми қызметкерлер кəсіподағы комитетінің төрайымы болып сайланды. Ал келесі жылы №6 қазақ орта мектебіне қайта оралып, содан 1977 жылы зейнет демалысына шыққанға дейін мұғалімдік қызметін 30 жыл бойы мінсіз атқарды. Зайда Баймұхамедова қоғамдық өмірге де белсене араласты. Ол кəсіби тəжірибе алмасу аясында КСРО делегациясының құрамында Италияға сапар шегіп, Ватиканда Рим Папасымен болған кездесуге қатысты. Орта Азия, Кавказ, Ресей жəне Шығыс Еуропа мен Финляндия елдерінде болып, өзінің ұстаздық тəжірибесін бөлісті. Білім саласына сіңірген еңбегі үшін «Ағарту қызметінің қайраткері», «Қазақстан ағарту ісінің үздігі» атақтарын алып, көптеген марапатқа да ие болды. Зайда Мырзакелдіқызы 1951 жылы Ақтөбеде республика ағарту ісінің үздігі, елге кеңінен танымал педагог əрі математик, Ұлы Отан соғысының ардагері Мəжит Тумышұлына тұрмысқа шықты. Екеуі Қобыланды, Қамбар, Қуаныш, Қайрат, Қайыржан сынды бес ұл тəрбиелеп, жоғары білім берді. Бүгінде олар авиация, құрылыс, архитектура, геодезия, қауіпсіздік, темір жол салаларында қызмет етіп, көпшілік құрметіне бөленіп жүр. Еліне ерен еңбек сіңірген аяулы ана, ардақты ұстаз Зайда Мырзакелдіқызы Баймұхамедованың есімі мен жарқын жүзі жадымызда əрдайым сақталады. Туыстары мен жақындары.

Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің басшылығы мен депутаттары жəне аппарат қызметкерлері Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты Галина Александровна Баймахановаға ұлы Руслан МҰРАТҰЛЫНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ұжымы Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері, химия ғылымдарының докторы, профессор Болат Ахметұлы ЖҰБАНОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Мəдениет министрлігі Мəдениет вице-министрі Асқар Исмайылұлы Бөрібаевқа, отбасы мен туған-туыстарына химия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, академик Болат Ахметұлы ЖҰБАНОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Шəкен Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ Мəдениет вице-министрі Асқар Бөрібаевқа атасы, Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, химия ғылымдарының докторы, профессор, ҚР ҰҒА академигі, белгілі ғалым Болат ЖҰБАНОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісі аппаратының қызметкерлері палата баспасөз қызметінің қызметкері Зəмеш Кеңесқызына əкесі Кеңес ІЛИЯСҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының жəне «ҚР ОСК ИТО» РМК ұжымы Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы аппаратының бас сарапшысы Əділхан Зейнелұлы Бижановқа анасы Назымкүл Əміржанқызы САРЛЫБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының төралқасы көрнекті ғалым, ҚР ҰҒА академигі, химия ғылымдарының докторы, профессор Болат Ахметұлы ЖҰБАНОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтады.

«ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ басшылығы мен ұжымы ұйымдастырубақылау жұмыстары жəне құжат айналы мы депар таменті директорының орынбасары Маржан Хамзақызы Нұрғалиеваға анасы Бизат Қайырбекқызы БІРАЛИНАНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті практикалық қазақ тілі кафедрасының ұжымы кафедра доценті Саягүл Елтайқызы Кəрібаеваға анасы Мария ДОСАНҚЫЗЫНЫҢ дүниеден өтуіне байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Алматы қаласы Алмалы ауданындағы Ш.Смаханұлы атындағы №62 гимназияның кəсіподақ ұйымы гимназия директоры Атығай Бүркітбайұлы Бижановқа анасы, «Алтын алқа» иегері Нүрипа НҮСІПБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты туғантуысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


14

www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

 Қазақстан қалалары

н а є р о ќ ы д Тал

Суреттерді түсіргендер Жеңіс ЫСҚАБАЙ, Жұмабай МҰСАБЕКОВ.

 Жəдігер

Жаќсылар мен жайсаѕдар жарасымы Ташкент шаһары сонау 20-30-жылдары қазақ зиялылары мен мемлекет қайраткерлері білім терген, тəлім алған, ұлт мүддесі үшін ұйыса жұмыс істеген қаласы ғой. Ұлт зиялылары Орталық Азия университетінде (САГУ) дəріс беріп, қызмет атқарғанын бүгінгі жастардың бірі білсе, бірі білмейді. Ташкент Қазақ педагогикалық институтының іргесін қалап, алғашқы ректорлары болған да қазақтың белгілі қоғам жəне мемлекет қайраткерлері Темірбек Жүргенов (1926) пен Смағұл Сəдуақасов (1928) секілді алып тұлғалар екенін енді білім жүрміз. Бұл қала – əйгілі Мұхтар Əуезов, ақиық ақын Сəкен Сейфуллин, Мағжан Жұмабаевтың табаны тиген, сағыныштың сазды жыршысы, «Бір тойын» атап өте алмай кеткен ақын Төлеген Айбергенов дəріс тыңдап, əдебиет үйірмесінде алғашқы қарлығаш жырларын оқыған шаһар... Көне Ташкенттің шығыстық бай əдеби мұраларының уызына жарыған, қазақ əдебиетіне де қатысты жəдігерлерге бай «Науайы» кітапханасынан талай қазақ баласының қатарында біз де шама-шарқымызша сусындап қатарға қосылып едік. Ұстаздар туралы айтқанда, Ташкент шаһарындағы мұғалімдер дайындайтын ордада əр жылдары дəріс оқыған Мақаш Бекбергенов, Ниетолла Базарбаев, Тұрап Ай даров, Əділ Құдайбергенов, Сейдуалы Тілеуқұлов, Қыдырəлі Саттаров, Қалдыбек Сейданов, Мейірбек Оразов, Құрбанбек Қосанбаев секілді мұғалімдер еріксіз есіңе оралады. Солардың ішінде Ниетолла Базарбаев – Низами атындағы

«Көргенді кісі көргенін айтар, көргенсіз кісі бергенін айтар» дегендей, əсіресе, қазақ зиялылары мен мемлекет қайраткерлерінің ізі қалған, шы ғармаларын жазып, ұлттық мүдде жөніндегі алғашқы мақалаларын жария ла ған кезеңдерді нəшіне келтіре əңгімелегенде, құлақтың құрышын қандыратын.

Суретте солдан оңға қарай отырғандар: Ниетолла Базарбаев, Мұхтар Әуезов Ташкенттегі педагогикалық институттың мұғалімдері арасында (1944 жыл).

Аракідік болса да Ташкент қаласына арнайы ат басын бұратын көрнекті жазушы, қара сөздің хас шебері, ұлылық символындай болған Мұхтар Əуезовті соғыс жылдары, одан кейінгі 50-жылдары күтіп алып, кездесулер ұйымдастырып, үйінде қонақ еткені, Алматыға шығарып салғаны туралы айтқанда, аңыз

Бауыржан Момышұлы, Н. Базарбаев.

Ташкент мемлекеттік педагогика институтында ұзақ жыл ұстаздық еткен, көп жылдар аталған факультеттің деканы болған филология ғылымдарының кандидаты, өзбек жеріндегі білім ордасында қазақ тілі мен əдебиетінің кафедрасын ашып, өмірінің соңына дейін (1980) меңгеруші қызметін атқарған тағылымды ұстаз болатын. Ол кісінің тұла бойы зиялылық пен қарапайымдылыққа, ғажап мейірімділік пен пайымды пара сатқа толы еді. Сабағында сабырлы қалпынан бір танбай, өз пəнінен тыс қазақ тілі мен тарихының өткені мен келешегіне қатысты ойларын ортаға салып, студенттердің де пікірлерімен санасып отыратын.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

де Ниетолла ағай екен. Баукеңнің жауынгерлік атағы мен даңқы бүкіл Кеңес Одағынан асып, оның соғыс тактикасы мен əдіс, айла-тəсілі жер жаһанға тарап жатқан кез. Дидарласуда өзбек ағайындар Баукеңнің басына ала тақиясын кигізіп, үстіне ұлттық шапанын жауып, лайықты құрмет көрсетеді.

тыңдағандай аузымыз ашылып отыратын. «Абай жолының» жазылу тарихы мен жарыққа шығу қарсаңындағы тағдыр-талайы мен жолында кездескен кедергілер жөнінде Мұхаңның өз аузынан естіген əңгімелерін баяндағанда, таңданбаған студент қалмайтын. Ұлы шығарманың да жолы ауыр болғанын ол кезде кім бағамдаған. Сол өткен ғасырдың 50-жылдары шыққан «Ақын аға» кітабындағы ұлы Мұхаңның қолтаңбасын ағаға сыйлаған кітабынан көріп, қолға ұстағанбыз. 1960 жылы қазақтың біртуар ұлы, даңқты əскербасы Бауыржан Момышұлымен институт түлектерін кездестіруді ұйымдастырып, басы-қасында жүрген

Іс-шараның өтілу барысына риза болған Баукең Орталық Азия республикаларынан барған сарбаздардың жүрек жұтқан ерліктері жөнінде айта келіп, оның ішінде қазақ солдаттарының майдандағы қайтпас қайсарлығы, отаншылдық рухты жоғалтпаған батылдығы мен адамгершілік қасиеттері туралы тебірене əңгімелеп: «Көк сүңгілі, бөрілі байрақты, Ер Түріктің ұрпақтары! Сендер нашар оқып, теріс тəрбиемен қазақтың атына кір келтірмеулерің керек! – деп сөзін аяқтағанда зал дүркірей қол соғып, ұлттық батырымызға орындарынан тұрып қошемет көрсетті», – деп еске алатын Ниетолла ағай. Ниетолла ағай киелі Түркістан топырағынан болғанмен, білім қуып Ташкент педучилищесін (1934), Ташкент пединститутын (1942), сол оқу орнының аспирантурасын (1948) тəмамдайды да, өзі білім алған ордада ұстаздық қызметін жалғастырады. Бала тəрбиелеудегі барлық саналы ғұмыры Ташкент педагогикалық институтымен тікелей байланысты болса да, ғылым мен өнердің ордасы – Алматымен де үнемі тығыз қарым-қатынас жасап тұрған. Өзге елде жүрген бауырларын ұлт ұлыларымен дидарластыруға, жастардың білімді болуына, тілін ұмытпай, жаңғыртып жүруге өлшеусіз үлес қосқан ұстаз туралы ой-байламдарымды ортаға салдым. Мақалаға арқау болған 1944 жəне 1960 жылғы суреттер Ниетолла ағаның Астанада тұратын Сəуле деген қызының жеке архивінен алынғанын еске сала кетсем деймін Ұрғали РАХАЕВ, Қазақстанның білім беру ісінің үздігі.

Оңтүстік Қазақстан облысы, Қазығұрт ауданы, Жігірген ауылы.

 Бəрекелді!

Тимофеевтер балаларын «ГАЗельмен» тасиды Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Қазақтың «Жетім көрсең жебей жүр» деген мақалын басқа-басқа, ерлі-зайыпты Тимофеевтер жақсы түсінген сияқты. Содан болар, осыдан бірнеше жыл бұрын Алексей мен Наталья Тимофеевтер балалар үйінен 15 сəбиді асырап алыпты. Бүгінде сол 15-тің 9-ы кəмелет жасынан асты жəне олардың кейбірінің жоғары, кейбірінің орта білімі бар. 6-уы үйленіп, тұрмыс құрып, өз алдарына отбасы болып кетті. Барлығы баспана, жұмыспен қамтылған. Кейбірі, тіпті, бала тəрбиелеп, өздері ата-ана атанып отыр. Қазір Алексей мен Натальяны осынау балаларынан 14 немере сүйіп отырған бақытты ата-əже деуге болады. Дəл қазір Тимофеевтердің шаңырағында кəмелеттік жасқа жетпеген 6 бала тəрбиеленуде. Олардың бəрі Тараз қаласындағы балалар үйлерінің тəрбиеленушілері болатын. Əрине, отбасында бала тəрбиесі, оның күнделікті жағдайын жасаудың ауырлығы ең алдымен əйел адамға түсетіні белгілі ғой. Сондықтан бұл балалардың қанатын қатайтып, мəпелеуде, ұядан ұшыруда Наталья Григориевнаның еңбегі ерекше екенін айта кету қажет. Балалар күні

«Оќжетпес» кїн сайын жїреді 2014 жылғы 9 маусымнан бастап «Астана – Бурабай курорты» бағытындағы №805/806 «Оқжетпес» пойызы күнделікті қатынауға ауысады. «Оқжетпес» пойызы Астанадан 18 сағат 55 минутта аттанып, Бурабайға 21 сағат 46 минутта келеді, өз кезегінде Бурабайдан 22 сағат 40 минутта шығып, Астанаға 01 сағат 37 минутта келеді. Электр пойызы жолда ешбір стансаға тоқтамайды. Құрамда 3 бірінші санатты, 3 екінші санатты, 2 үшінші санатты вагондар бар. Жаңа құрамда жолау шыларға барлық жағдайлар жасалған. Онда жұмсақ эргономикалық орындықтар, жылыту жəне салқындатуды бөлек басқаратын ауа баптау жүйесі, вагонаралық герметикалық өтпелер, салондар мен тамбурларды бейнебақылау жүйелері, Wi-Fi, қазақ жəне орыс тілдеріндегі сапар туралы ақпарат беретін «Жүгіртпе жол» тақтасы бар, деп хабарлады «Жолаушылар тасымалы» АҚ баспасөз қызметі.

мерекесінде Жамбыл облысының əкімі Кəрім Көкірекбаев Тимофеевтер отбасында болып, қаншама балаға қамқор болып отырған Натальяға алғысын жаудырып, сый ретінде жап-жаңа «ГАЗель» көлігін тарту етті. Əрине, жас балаға тəрбие беруде ата-ананың алар орны ерекше. Бүгінде

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 747-63-01; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Жамбыл облысы.

 Спорт Жексенбі күні Қарағандыда велоспорттан өткен Азия чемпионаты мəреге жетті. Осы сында Қазақстан құрамасы 7 алтын жүлдеге ие болды. Сөйтіп, жақында Астанада аяқталған құрлықтық доданы есептегенде ұлттық құрама барлығы 11 алтын медальді жеңіп алды.

Ќоржынымыз жїлдемен ќомаќты Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Жарыстың соңғы күні Руслан Тілеубаев, Максим Иглинский мен Дмитрий Груздев тас жолдағы топтық жарыста барлық медальдарды иеленді. Олар 204,1 км арналған сында топ жарды. Бұл Азия чемпионатындағы ең қиын қашықтықтағы жарыс болып есептеледі. Осы бəйгеде оза шапқан велошабандоздарымыз жарысқа қатысқан 18 елдің 77 спортшысының арасынан қара үзіп, мəреге бірінші жетті. Сөйтіп, осы күні Қазақстан құрамасы алтын медальдар санымен бірінші орын алды. Ал жалпы жүлделер саны бойынша еліміз 32 медальді иеленген Оңтүстік Корея құрамасын алға жіберіп, екінші орынға ие болды. Біздің команда Азия додасында 22 медальді еншіледі. Жалпы, биылғы Азия

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

Жамбыл облысында 98 отбасы 138 жетім баланы қамқорлығына алған. Бұдан бөлек, 11 отбасы типтес балалар үйі тағы бар. Жəне облыстағы 3 мемлекеттік білім беру мекемелерінде 333 жетім бала тəрбиеленіп жатыр.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

чемпионаты жақсы деңгейде өтті деуге болады. Астанадағы жарыста отандастарымыз 4 алтын жүлде алса, Қарағанды тас жолдарында 7 рет құрмет тұғырының ең биік сатысына көтерілді. Жарыс кезінде қазақстандықтардан жоғарыда аталған спортшылардан басқа Виктор Окишев, Григорий Штейн, əйелдерден Надежда Генелева, Екатерина Юрайтис чемпиондық атақты иеленді. Ал ұлттық құрамаға соңғы күндері күміс жүлдені Евгений Гидич, Олег Земляков, қола медальді Алексей Волошин мен Мақсат Аязбаев сыйлады. Осы күндері Қарағандыда таңертең +4С, қатты жел соғып, жаңбыр жауса да отандастарымыз намысты қолдан бермеді. Ауа райының қолайсыздығына қарамастан 45 км қашықтыққа, одан кейін 30 км қашықтыққа арналған сында Дмитрий Груздев (ерлер) пен Виктор

Окишев (андер) мəреге бірінші келді. Одан кейін Қазақстан құрамасы бір күнде бір қашықтықта өткен жарыста жүлделі орындардың бəрін алды. 125 км арналған сында Григорий Штейн алтын медальді, Евгений Гидич күміс, Алексей Волошин қола жүлдені иеленді. Чемпионаттың соңғы күндері Қазақстан құрамасының жасөспірімдері де ағаларынан қалыс қалмады. Қыздар арасында 75 км қашықтыққа арналған бəсекеде Надежда Генелева топ жарса, 23 жасқа дейінгі жасөспірімдер арасындағы 172,7 км топтық жарыста Вадим Галеев мəре сызығын бірінші болып кесті. Олег Земляков екінші, Мақсат Аязбаев үшінші орын алды. Тағы бір спортшымыз Бақтияр Қожатаев мəреге бесінші болып жетті. Əйелдер 125,6 км топтық жарыста алтын жүлдеге қол жеткізе алмады. Бұл бəйгеде Қытайлық Тайпей спортшысы Мей Ю Хсяо бірінші орынды, күміс медальді Қытайлық Сяньга��ның өкілі Хсяо Юан Диао, қола жүлдені кореялық Сангун Гу иемденді.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Əбдірахман ҚЫДЫРБЕК.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 15 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №323 ek


15

www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 25 сəуір

№400

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігінің ұшуға пайдалану жəне ұшуға жарамдылықта ұстау саласында мемлекеттік қызметтер көрсетуі мəселелері туралы «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» 2013 жылғы 15 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 6-бабының 3) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса берiлiп отырған: 1) «Қазақстан Республикасының азаматтық əуе кемелерін мемлекеттік тіркеу туралы куəлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 2) «Азаматтық əуе кемелерінің шет мемлекет берген ұшуға жарамдылығы сертификатын тану туралы шешім беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 3) «Ұшуды орындау құқығына куəлік беру (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушы)» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 4) «Əуе кемесіне шуыл бойынша сертификат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 5) «Радиоберуші аппаратураны пайдалануға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 6) «Арнайы ұшуды орындауға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 7) «Ұшуға жарамдылығының экспорттық сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 8) «Пайдаланушы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 9) «Аса жеңiл авиация əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 10) «Азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестігі куəлігін беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 11) «Азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 12) «Авиациялық жұмыстарды орындауға куəлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 13) «Азаматтық əуе кемесінің үлгі сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 14) «Азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйымның сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты бекітілсін. 2. Осы қаулыға қосымшаға сəйкес Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң кейбiр шешiмдерiнiң күшi жойылды деп танылсын. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К. МƏСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасының азаматтық əуе кемелерін мемлекеттік тіркеу туралы куəлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Қазақстан Республикасының азаматтық əуе кемелерін мемлекеттік тіркеу туралы куəлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азаматтық авиация комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) жеке жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді. Өтініштерді қабылдау жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беру көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы не www.e.gov.kz «электрондық үкімет» веб-порталы (бұдан əрі – портал) арқылы жүзеге асырылады. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімі: 1) құжаттар топтамасын көрсетілетін қызметті берушіге тапсырған сəттен бастап, сондай-ақ порталға жүгінген кезде: азаматтық əуе кемесін мемлекеттік тіркеу туралы куəлікті беру – 20 (жиырма) жұмыс күні ішінде; азаматтық əуе кемесін мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің телнұсқасын беру – 5 (бес) жұмыс күні ішінде; 2) көрсетілетін қызметті алушының құжаттар топтамасын тапсыруы үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) жəне (немесе) қағаз түрінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – азаматтық əуе кемесін мемлекеттік тіркеу туралы куəлік (куəліктің телнұсқасы). Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесін ұсыну нысаны – қағаз жəне/немесе электрондық түрде. Куəлікті көрсетілетін қызметті беруші көрсетілетін қызметті алушы өзі келгенде, берілген куəліктерді есепке алу жəне тіркеу журналына қол қойғызып береді. Көрсетілетін қызметті алушы порталда азаматтық əуе кемесін мемлекеттік тіркеу туралы куəлікті электрондық құжат нысанында «жеке кабинеттен» алады. 7. Мемлекеттік қызмет ақылы негізде көрсетіледі. Азаматтық əуе кемесін тіркеу үшін алым төлемі «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық кодексі) Қазақстан Республикасының Кодексінде айқындалған тəртіппен жəне мөлшерлерде жүзеге асырылады. Азаматтық əуе кемесін тіркеу үшін алым мөлшерлемелері мыналарды құрайды: 1) азаматтық əуе кемелерін мемлекеттік тіркеу үшін – алым төленетін күні қолданыстағы 7 айлық есептік көрсеткіш; 2) азаматтық əуе кемелерін қайта тіркеу үшін – алым төленетін күні қолданыстағы 7 айлық есептік көрсеткіш; 3) азаматтық əуе кемелерін мемлекеттік тіркеуді куəландыратын құжаттың телнұсқасын беру үшін – алым төленетін күні қолданыстағы 3,5 айлық есептік көрсеткіш. Алым төлемі екінші деңгейдегі банктер жəне банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы қолма-қол жəне қолма-қол ақшасыз нысанда жүзеге асырылады. Портал арқылы мемлекеттік көрсетілетін қызметті алуға электрондық сұрау салу жіберілген жағдайда, төлемді «электрондық үкіметтің» төлем шлюзі (бұдан əрі – ЭҮТШ) арқылы жүзеге асыруға болады. 8. Жұмыс кестесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13:00-ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Қабылдау жəне нəтижелерді беру алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады; 2) портал – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарын жүргізуге байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не сенімхат бойынша оның уəкілетті өкілі) жүгінген кезде мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті құжаттар тізбесі: көрсетілетін қызметті алушыға: куəліктерді алу үшін мынадай құжаттарды қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтініш: 1) азаматтық əуе кемесін алғаш мемлекеттік тіркеу кезінде: азаматтық əуе кемесiн мемлекеттiк тiркеу үшін алым төленгенiн растайтын құжаттың көшiрмесi; сату-сатып алу шартының, сот шешiмiнің немесе меншiк құқығын растайтын өзге де құжаттың көшірмесі; жалдау, лизинг, мүлiктiк жалдау шартының, əуе кемесiн пайдалану құқығын растайтын өзге де құжаттың көшірмесі; азаматтық əуе кемесiн қабылдау-тапсыру актiсінің көшiрмесi; осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес нысан бойынша əуе кемесінің техникалық жай-күйін тексеру актісі; осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 3-қосымшаға сəйкес нысан бойынша көрсетілетін қызметті беруші əзірлеген азаматтық əуе кемелерiнiң пайдалануға жарамдылығы туралы бағалау актiсiнiң көшiрмесi; азаматтық əуе кемесiнің мемлекеттiк авиация тiзiлiмiнен немесе шетел мемлекетінің азаматтық əуе кемелерiнiң тiзiлiмiнен алып тасталғанын растайтын құжаттың көшiрмесi (болған жағдайда); ұшуға жарамдылығының экспорттық сертификатының көшiрмесi (əуе кемесiн айдап əкелген кезде); əуе кемесiн қайта жабдықтау туралы құжаттар (əуе кемесiнің мақсаты өзгерген жағдайда); дайындаушы зауыт берген əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы туралы уақытша куəлiгi (əуе кемесiн дайындаушы зауыттан сатып алған жағдайда); көрсетілетін қызметті беруші не шет мемлекет, əуе кемелерiн сертификаттауды жүзеге асыратын халықаралық азаматтық авиация ұйымы берген жəне көрсетілетін қызметті беруші таныған оның ұшу жарамдылығы нормаларына сəйкестiгiн куəландыратын үлгі сертификатының немесе оған балама құжаттың көшiрмесi; пайдаланушы сертификатының, авиациялық жұмыстарды орындауға құқық беретiн куəлiктiң немесе ұшуды орындауға құқық бере��iн куəлiктiң көшiрмесi (болған жағдайда); жеке тұлғаның жеке куəлiгiнiң көшірмесі немесе көрсетілетін қызметті алушының заңды тұлғасын мемлекеттiк тiркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің көшiрмесi* немесе анықтама. Ескертпе: * «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу жəне филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; 2) азаматтық əуе кемесінің меншік иесі өзгерген кезде: азаматтық əуе кемесiн мемлекеттiк тiркеу үшін алым төленгенiн растайтын құжаттың көшiрмесi; сату-сатып алу шартының көшірмесі, сот шешiмiнің немесе меншiк құқығы ауысқанын растайтын өзге де құжат; жалдау, лизинг, мүлiктiк жалдау шартының көшірмесі, əуе кемесiн пайдалану құқығын растайтын өзге де құжат (болған жағдайда); азаматтық əуе кемесiн қабылдау-тапсыру актiсінің көшiрмесi; пайдаланушы сертификатының, авиациялық жұмыстарды орындауға құқық беретiн куəлiктiң немесе ұшуды орындауға құқық беретiн куəлiктiң көшiрмесi (болған жағдайда); жеке тұлғаның жеке куəлiгiнiң көшірмесі немесе меншік иесінің жəне/немесе пайдаланушының заңды тұлғасын мемлекеттiк тiркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің* көшiрмесi немесе анықтама. Ескертпе: * «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу жəне филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; азаматтық əуе кемесін мемлекеттік тіркеу туралы куəлік; 3) əуе кемесін қайта жабдықтаудан кейін мақсаты өзгерген жағдайда: азаматтық əуе кемесін мемлекеттік тіркеу үшін алым төленгенін растайтын құжаттың көшірмесі; азаматтық əуе кемесін қайта жабдықтау туралы құжаттар; осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес нысан бойынша əуе кемесінің техникалық жай-күйін тексеру актісі; меншік иесі жəне/немесе пайдаланушы жеке тұлғаның жеке куəлiгiнiң көшірмесі немесе заңды тұлғаны мемлекеттiк тiркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің* көшiрмесi немесе анықтама. Ескертпе: * «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу жəне филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; азаматтық əуе кемесін мемлекеттік тіркеу туралы куəлік. 4) азаматтық əуе кемесінің пайдаланушысы өзгерген кезде: жалдау, лизинг, мүлiктiк жалдау шартының көшірмесі, əуе кемесiн пайдалану құқығын растайтын өзге де құжат; азаматтық əуе кемесiн қабылдау-тапсыру актiсінің көшiрмесi; пайдаланушы сертификатының, авиациялық жұмыстарды орындауға құқық беретiн куəлiктiң немесе ұшуды орындауға құқық беретiн куəлiктiң көшiрмесi; меншік иесі жəне/немесе пайдаланушы жеке тұлғаның жеке куəлiгiнiң көшірмесі немесе заңды тұлғаны мемлекеттiк тiркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің* көшiрмесi немесе анықтама. Ескертпе: * «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу жəне филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; азаматтық əуе кемесін мемлекеттік тіркеу туралы куəлік. Жоғарыда көрсетілген құжаттардың барлық көшірмелері көрсетілетін қызметті берушінің қолымен жəне мөрімен (болған жағдайда) расталады. Азаматтық əуе кемелерін мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің телнұсқасын алу үшін көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті берушіге мынадай құжаттарды қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызметтің стандартына 4-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтінішті ұсынады: азаматтық əуе кемесін мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің телнұсқасын беру үшін алым төленгенін растайтын құжаттың көшірмесі; азаматтық əуе кемесін мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің жоғалу немесе ұрлану фактісін растайтын құжаттар; жарамсыз болып қалған мемлекеттік тіркеу туралы куəлік (азаматтық əуе кемесін мемлекеттік тіркеу туралы куəлік бүлінген жағдайда); көрсетілетін қызметті алушы жеке тұлғаның жеке куəлігінің көшірмесі немесе заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің* көшірмесі немесе анықтама. Ескертпе: * «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу жəне филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; порталға: көрсетілетін қызметті алушы азаматтық əуе кемелерін мемлекеттік тіркеу туралы куəліктерді алу үшін (алғашқы мемлекеттік тіркеу кезінде, меншік иесі өзгерген кезде, əуе кемесінің мақсаты өзгерген кезде, пайдаланушы өзгерген кезде) осы тармақта тізбеленген құжаттардың электрондық түрдегі құжаттарды қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 5-қосымшаға сəйкес көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтінімді ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды тапсырған кезде: көрсетілетін қызметті берушіге – көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттардың топтамасын қабылдау күні мен уақыты көрсетілген, оның көшірмесіндегі тіркеу туралы белгі қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады; портал арқылы көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетіне» мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу күні жəне уақыты көрсетілген, мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салудың қабылданғаны туралы мəртебе жіберіледі.

3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Портал арқылы жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты бірыңғай байланыс орталығының 1414 телефоны арқылы алуға болады. Шағымды портал арқылы жіберген кезде көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинетінен» көрсетілетін қызметті беруші өтінішті өңдеу барысында жаңартылатын өтініш туралы ақпарат (жеткізілуі, тіркелуі, орындалуы туралы белгілер, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) қолжетімді болады. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Шағымда: жеке тұлғаның – тегі, аты, сондай-ақ қалауы бойынша əкесінің аты, пошталық мекенжайы; заңды тұлғаның – атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюға тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті, оның ішінде электрондық нысанда көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сы болған жағдайда, мемлекеттік көрсетілетін қызметті портал арқылы электрондық нысанда алу мүмкіндігі болады. 14. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 15. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414. «Қазақстан Республикасының азаматтық əуе кемелерін мемлекеттік тіркеу туралы куəлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Нысан Қазақстан Республикасы Көлiк жəне коммуникация министрлiгi Азаматтық авиация комитетiнiң төрағасы _________________________________ (Т.А.Ə.)

Өтініш Меншiк иесi: ___________________________________________________ Пайдаланушы:__________________________________________________ тиесiлi ____________________________________________________əуе кемесiн (əуе кемесiнiң типі) Қазақстан Республикасының азаматтық əуе кемелерi тiзiлiмiне енгiзудi (өзгерiстер енгiзуі) жəне оған Азаматтық əуе кемесiн мемлекеттiк тiркеу туралы куəлiк берудi (ауыстыруды) сұраймын. Əуе кемесi туралы деректер: 1. Азаматтық əуе кемесi бұрын тiркелген мемлекет: _______________________________________________________________ 2. Айырым белгiсi: ______________________________________________ 3. Сериялық (зауыттық) нөмiрi: ____________________________________ 4. Зауыттан шығарылған күнi: (күнi, айы, жылы) _____________________ 5. Жасап шығарушы (зауыт, мемлекет): _____________________________ 6. Азаматтық əуе кемесiнiң мақсаты: _______________________________ 7. Азаматтық əуе кемесiнiң класы: _________________________________ 8. Қозғалтқыштың қуаты(кВт): ____________________________________ 9. Соңғы жөндеуден өткен күнi жəне орны: __________________________ 10. Кiм жəне қашан техникалық қарап-тексеруді немесе ұшу сынағын жүргiздi: ____________________________________________________________ 11. Азаматтық əуе кемесiнiң жөндеуге дейiнгi ресурсының қалдығы: (сағат, қону, жыл) ____________________________________________________ 12. Орналасқан жері: ____________________________________________ 13. Əуе кемесiне құқық түрi (қажеттісінің астын сызыңыз): 1) меншiк құқығы; 2) пайдалану құқығы; 3) жедел басқару құқығы; 4) шаруашылық басқару құқығы. 14. Шарт нөмiрi жəне сатып алу күнi: Меншiк иесi: № _______ 20 ___ ж. «___» _________ Пайдаланушы: № _______ 20 ___ ж. «___» ________ 15. Меншiк иесiнiң түрi (қажеттісінің астын сызыңыз): 1) заңды тұлға; 2) жеке тұлға; 16. Құжаттың санаты: (Заңды тұлғаның мемлекеттiк тiркеу туралы куəлiгi, жеке куəлiк, паспорт) 17. Құжаттың сериясы жəне берiлген күнi: № ____ 20 __ ж «___» _______ 18. Заңды тұлғаның атауы:________________________________________ 19. Т.А.Ə., туған күнi: _____________________ 20_ ж. «__»____________ (жеке тұлғалар үшiн) 20. БИН/ЖCН (болған жағдайда): __________________________________ 21. Келген орны: (облыс, аудан, елдi мекен, көшесi, үй нөмiрi, пəтер) _______________________________________________________________ 22. Телефон, факс нөмiрi жəне e-mail мекенжайы: ____________________ 23. Алым сомасы, нөмiрi жəне күнi: № ___ 20 ___ ж. «___» _______ ___тг. Азаматтық əуе кемесiнiң меншiк иесi: ______________________________ __________________________ (басшының қолы) (Т.А.Ə.) М.О. 20 __ ж. «___» ___________ Азаматтық əуе кемесiн пайдаланушы: ______________________________ ___________________________ (басшының қолы) (Т.А.Ə.) М.О. 20 __ ж. «___» __________

«Қазақстан Республикасының азаматтық əуе кемелерін мемлекеттік тіркеу туралы куəлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Нысан «БЕКIТЕМIН» Ұйымның бiрiншi басшысы _______________________ (қолы, Т.А.Ə.) 20 __ ж. «__» ________ Əуе кемесiнiң техникалық жай-күйiн тексеру актісі Мынадай құрамдағы комиссия: Төраға ________________________________________________________, (лауазымы, Т.А.Ə.) Комиссия мүшелерi _____________________________________________ _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ (лауазымы, Т.А.Ə.) 20 __ ж. __________ ____________________техникалық тексеру жүргiздi. ______________________________________________________________ (азаматтық əуе кемесiнiң типі жəне тағайындалуы) мемлекеттiк жəне тiркеу айырымдық белгiлерi ______________________ _______________________________________________________________ сериялық (зауыттық) нөмiрi: 1. Əуе кемесi туралы мəлiметтер: Зауыттан шығарылған күнi Тағайындалған ресурс Пайдалана басталғаннан бергі ұшуы Жүргiзілген жөндеу саны Соңғы жөндеу жүргiзiлген күнi жəне орны Соңғы жөндеу жүргiзiлгеннен кейiнгi ұшуы Жөндеу жүргiзгенге дейiнгi ресурс қалдығы Жөндеу аралық ресурс

_____ сағат ____ қону _______ жыл _____ сағат ____ қону _______ жыл

_____ сағат ____ қону _______ жыл _____ сағат ____ қону _______ жыл _____ сағат ____ қону _______ жыл

2. Əуе кемесiнiң ресурсын ұзарту негiзi ___________________________ 3. Қозғалтқыштың ресурсын ұзарту негiзi __________________________ М.О. _________________________________________________ (қолы, күнi, Т.А.Ə.) 4. Қозғалтқыш жəне əуе бұрандалары туралы мəлiметтер: Қозғалтқыш/əуе бұрандасы Типі Зауыттық нөмiрi Пайдалана басталғаннан бергі ұшуы (сағат) Соңғы жөндеу жүргiзiлген күнi Соңғы жөндеу жүргiзiлгеннен кейiнгi ұшуы (сағат) Соңғы жөндеу жүргiзiлгеннен кейiнгi ұшуы (сағат) Жөндеу жүргізілгенге дейінгі ресурс қалдығы (сағат) Жүргiзiлген жөндеу саны

1-ші 2-шi 3-шi 4-шi қосалқы күштiк қондырғы/ бас редуктор

Төраға:________________ (Т.А.Ə.) Комиссия мүшелерi_________________ (Т.А.Ə.) _________________ (Т.А.Ə.) Сараптама актiсімен таныстым: Ұйым басшысы __________________ (Т.А.Ə.)

_________________ (қолы) _________________ (қолы) _________________ (қолы) _______________ (қолы)

«Қазақстан Республикасының азаматтық əуе кемелерін мемлекеттік тіркеу туралы куəлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 4-қосымша

Өтініш

Нысан Қазақстан Республикасы Көлiк жəне коммуникация министрлiгi Азаматтық авиация комитетiнiң төрағасы ________________________________ (Т.А.Ə.)

Меншiк иесi: ___________________________________________________ Пайдаланушы: __________________________________________________ тиесiлі _____________ ______________________________________ əуе кемесiне 20 ___ ж. «___» ___________ № ______________ Азаматтық əуе кемесін (əуе кемесiнiң типі) мемлекеттiк тiркеу туралы куəлiктің телнұсқасын берудi сұраймын. Ауыстыру (телнұсқасын алу) себебi ________________________________ Əуе кемесi туралы деректер: 1. Айырым белгiсi: ______________________________________________ 2. Сериялық (зауыттық) нөмiрi: ____________________________________ 3. Зауыттан шығарылған күнi: (күнi, айы, жылы) _____________________ 4. Жасап шығарушы (зауыт, мемлекет)______________________________ 5. Азаматтық əуе кемесiнiң мақсаты: _______________________________ 6. Азаматтық əуе кемесiнiң класы: _________________________________ 7. Қозғалтқыштың қуаты (кВт): ____________________________________ 8. Соңғы жөндеуден өткен күнi жəне орны: ______________________ 9. Кiм жəне қашан техникалық тексеру немесе ұшу сынағын жүргiздi: _______________________________________________________________ 10. Азаматтық əуе кемесiнiң жөндеуге дейiнгi ресурсының қалдығы: (сағат, қону, жыл) ____________________________________________________ 11. Орналасқан жері: _____________________________________________ 12. Əуе кемесiне құқық түрi (қажеттісінің астын сызыңыз): 1) меншiк құқығы; 2) пайдалану құқығы; 3) жедел басқару құқығы; 4) шаруашылық басқару құқығы. 13. Шарт нөмiрi жəне сатып алу күнi: Меншiк иесi: № ______ 20 __ ж. «__» ___________ Пайдаланушы: № ______ 20 __ ж. «__» __________ 14. Меншiк иесiнiң санаты (қажеттісінің астын сызыңыз): 1) заңды тұлға; 2) жеке тұлға; 15. Құжаттың санаты: (Заңды тұлғаны мемлекеттiк тiркеу туралы куəлiгi, жеке куəлiгі, паспорт) 16. Құжаттың сериясы жəне берiлген күнi: № ____ 20 __ ж. «__» _______ 17. Заңды тұлғаның атауы: 18. Т.А.Ə., туған күнi: «____ » _________20 __ ж. (жеке тұлғалар үшiн) 19. БИН/ЖCН: 20. Келген орны: (облыс, аудан, елдi мекен, көшесi, үй нөмiрi, пəтер) 21. Телефон, факс нөмiрi жəне e-mail адресi: 22. Алым сомасы, нөмiрi жəне күнi: № __ 20__ ж. «__» ____ ________ тг. Азаматтық əуе кемесiнiң меншiк иесi: _______________________________ ________________________ (басшының қолы) (Т.А.Ə.) М.О. № ______ 20 __ ж. «__» _________ Азаматтық əуе кемесiн пайдаланушы: _____________________________ ___________________________ (басшының қолы) (Т.А.Ə.) М.О. № ______ 20 __ ж. «____» _________ «Қазақстан Республикасының азаматтық əуе кемелерін мемлекеттік тіркеу туралы куəлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 5-қосымша Электрондық құжат нысанындағы өтініш 1. ЖСН ________________________________________________________ 2. ЖК/ЖТ/ЗТ атауы ______________________________________________ 3. Əуе кемесінің тiзiлiмдегі нөмiрі _________________________________ 4. Тiзiлiмге əуе кемесін енгiзу күнi _________________________________ (күні/айы/жылы) 5. Əуе кемесінің үлгісі ___________________________________________ 6. Əуе кемесінің мақсаты: 1. Жолаушылар 2. Көлік 3. Ауысымды 4. Жүк-жолаушылар

5. Арнайы мақсаттағы 6. Санитарлық 7. Оқу

7. Əуе кемесінің сериялық (зауыттық) нөмiрі ________________________ 8. Əуе кемесінің жасалған күнi ____________________________________ (күні/айы/жылы) 9. Жасап шығарушының атауы ____________________________________ 10. Жасап шығарушы – мемлекет __________________________________ 11. Үлгі сертификатының (немесе балама құжаттың) нөмiрi ____________ 12. Үлгі сертификатының (немесе балама құжаттың) берілген күні _______________________________________________________________ (күні/айы/жылы) 13. ƏК данасының орналасқан жері ________________________________ 14. ƏК данасына техникалық қ��змет көрсету жəне жөндеу жүргізген техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жөніндегі ұйымның атауы ______________________________________________________________ 15. ƏК данасына техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жүргізген техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жөніндегі ұйымның мекенжайы ______________________________________________________________ 16. Пайдалану басталғаннан бергі əуе кемесінің ұшуы __________________ сағ. _________________ қонуы _________________ жыл Əуе кемесінің соңғы жөндеуден кейiнгі ұшуы __________________ сағ. _________________ қонуы _________________ жыл 17. Жөндеуге дейiнгі ресурстың қалдығы __________________ сағ. _________________ қонуы _________________ жыл 18. Массасы, кг _______________________________________________ 19. Орталықтандыру, % САХ _________________________, ____________ 20. Пайдаланушының техникалық жай-күйін тексеру актiсiн бекiткен күнi _______________________________________________________________ (күні/айы/жылы) 21. Техникалық тексеруді кім жүргізді ______________________________ 22. Əуе кемесін жетілдіруді, өзгертуді орындаған ұйым _______________________________________________________________ 23. Орындаған күнi __________________________ (күні/айы/жылы) 24. Ұшуға пайдалану жөніндегі нұсқаулыққа енгізілген өзгерiстер (егер болса) _______________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 25. Техникалық пайдалану жөніндегі нұсқаулыққа енгізілген өзгерiстер (егер болса) __________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 26. Техникалық қызмет көрсету регламентіне енгізілген өзгерiстер (егер болса)___________ ______________________________________________________________ 27. RVSM бойынша əуе кемесіне ұшуға рұқсат беру туралы ақпарат Көзделмеген/рұқсат етілген 28. Əуе кемесіне ИКАО санаты бойынша ұшуға рұқсат берілген I, II, III, санаты жоқ 29. Əуе кемесінде орнатылған радиотарату аппаратурасы бойынша деректер ____________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 30. Əуе кемесіне ұйымдастырылған тректер жүйесінде (OTS) рұқсат беру бойынша деректер Көзделмеген/рұқсат етілген 31. Электрондық поштаның (ол болған жағдайда) мекенжайы __________ 32. Тегі, аты, əкесінің аты (егер ƏК пайдаланушы жеке тұлға болса)_____ _______________________________________________________________ 33. Ұйымның толық атауы (егер ƏК пайдаланушы заңды тұлға болса)___ ______________________________________________________________ 34. Басшының тегі, аты, əкесінің аты (егер ƏК пайдаланушы заңды тұлға болса)_________________________________________________________ 35. Өзара іс-қимылды қамтамасыз етуге жауапты қызметкердің тегі, аты, əкесінің аты (егер ƏК пайдаланушы заңды тұлға болса) ____________________ 36. Өзара іс-қимылды қамтамасыз етуге жауапты қызметкердің телефоны (егер ƏК пайдаланушы заңды тұлға болса) ________________________ 37. Тіркелген құжаттар: 1. Азаматтық əуе кемесін мемлекеттiк тiркеу туралы куəлiктiң сканерлік көшiрмесi (бар, жоқ) 2. ƏК техникалық жай-күйін тексеру жəне ұшуға жарамдылығын анықтау актiсiнiң сканерлік көшiрмесi (бар, жоқ) 3. Əуе кемесiн жалдау шартының сканерлік көшiрмесi (бар, жоқ) 4. Əуе кемесiн қабылдау-тапсыру актiсінiң сканерлік көшiрмесi (бар, жоқ) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекітілген

5. Əуе кемесi __________________________________ көлемде тексерiлдi, (кезеңдiк техникалық қызмет көрсету немесе жөндеу нысаны) бұл туралы формулярға жазба жасалынды __________________________ (күнi) 6. Əуе кемесiнiң жабдықталуы _____________________________ 7. Əуедегi қақтығысты ескертетiн борттық жүйенiң болуы _______________________________________________________________ 8. Осы əуе кемесiнің типі осы актiнi жасау күнiне дейiнгi орындалуға мiндеттi барлық пысықтаулар орындалды; бекiтiлген құжаттамада көзделмеген тип конструкциясында өзгерiстер жоқ. М.О._____________________________________________________ (қолы, күнi, Т.А.Ə.) 9. Ұшуға пайдалану жөніндегі нұсқаулықтағы өзгерістерді бекiткен ұйым, бекiтілген күнi ______ _________________________________________________ 10. Комиссияның азаматтық əуе кемесiнiң техникалық жай-күйi, ұшуға жарамдылық жəне ұшуға жарамдылығы сертификатын (қолдану мерзiмiн ұзарту) беру мүмкiндiгi туралы қорытындысы ____________________________ Төраға: ________________________________________________________ (қолы, күнi, Т.А.Ə.) Комиссия мүшелерi: _____________________________________________ _______________________________________________________________ М.О.___________________________________________________ (қолы, күнi, Т.А.Ə.) 11. Пайдаланушының инженерлiк-авиациялық қызмет бастығының азаматтық əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы (оның iшiнде қажеттi жабдығы болған жағдайда халықаралық трассалар бойынша ұшу) туралы қорытындысы. ______________________________________________________________ Төраға: _______________________________________________________ (қолы, күнi, Т.А.Ə.) Комиссия мүшелерi: ____________________________________________ М.О._____________________________________________________ (қолы, күнi, Т.А.Ə.) 12. Актінің əрбiр беті комиссия төрағасының қолымен жəне пайдаланушының мөрiмен расталуы тиiс. 13. Актiнiң қолданылу мерзiмi бекiтiлген күннен бастап бiр ай. Ескертпе: - 11-тармақта Инженерлiк-авиациялық қызмет басшысы мынадай қорытынды жасайды: «Ұшақ (тiкұшақ) техникалық ақауы жоқ жəне пайдалануға жарамды» немесе «Ұшақ (тiкұшақ) техникалық бұзылған жəне пайдалануға жарамсыз». «Қазақстан Республикасының азаматтық əуе кемелерін мемлекеттік тіркеу туралы куəлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 3-қосымша Нысан Азаматтық əуе кемелерiнiң пайдалануға жарамдылығы туралы бағалау актiсi _______________________________________________________________ (уəкiлеттi органның атауы)

20 __ жылғы «__» ________ № ___ бұйрығына сəйкес мынадай құрамдағы комиссия: Төраға: ________________________________________________________ (Т.А.Ə., лауазымы) Комиссия мүшелерi: _____________________________________________ (Т.А.Ə., лауазымы) _______________________________________________________________ (Т.А.Ə., лауазымы) _______________________________________________________________ (Т.А.Ə., лауазымы) № ________________________________ əуе кемелерiне бағалау жүргiздi (ұйымның атауы) Азаматтық əуе кемелерiнiң пайдалануға жарамдылығы туралы бағалау актiсiнiң мəтіні

«Пайдаланушы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Пайдаланушы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азаматтық авиация комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) заңды тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді. Өтініштерді қабылдау жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беру көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы не www.e.gov.kz «электрондық үкімет» веб-порталы (бұдан əрі – портал) арқылы жүзеге асырылады. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімі: 1) құжаттар топтамасын көрсетілетін қызметті берушіге тапсырған сəттен бастап, сондай-ақ порталға жүгінген кезде: пайдаланушы сертификатын беру – күнтізбелік 90 (тоқсан) күн ішінде; пайдаланушы сертификатының телнұсқасын беру – күнтізбелік 10 (он) күн ішінде; 2) көрсетілетін қызметті берушіге құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) жəне қағаз түрінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – пайдаланушының сертификаты (сертификат телнұсқасы). Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесін ұсыну нысаны: қағаз жəне/немесе электрондық түрде. Пайдаланушы сертификатын көрсетілетін қызметті беруші көрсетілетін қызметті алушы өзі келгенде, берілген куəліктерді есепке алу жəне тіркеу журналына қол қойғызып береді. Көрсетілетін қызметті алушы порталда пайдаланушы сертификатын электрондық құжат нысанында «жеке кабинеттен» алады. 7. Мемлекеттік қызмет ақылы негізде көрсетіледі. Пайдаланушыны сертификаттау үшін «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексінде (Салық кодексі) айқындалған тəртіппен жəне мөлшерлерде алым алынады. Пайдаланушыны сертификаттау үшін алым мөлшерлемелері штат санына байланысты мыналарды құрайды: 50 адамды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 1144 айлық есептік көрсеткіш; 51 адамнан 200 адамды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 1232 айлық есептік көрсеткіш; 201 адамнан 400 адамды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 1272 айлық есептік көрсеткіш; 401 адамнан 600 адамды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 1319 айлық есептік көрсеткіш; 601 адамнан 1200 адамды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 1363 айлық есептік көрсеткіш; 1201 адамнан 2000 адамды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 1407 айлық есептік көрсеткіш;

2001 адамнан астам – алым төленетін күні қолданыстағы 1458 айлық есептік көрсеткіш. Пайдаланушыны сертификаттау көрсетілген алым бюджетке төленгеннен кейін жүзеге асырылады. Алым төлемі екінші деңгейдегі банктер жəне банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы қолма-қол жəне қолма-қол ақшасыз нысанда жүзеге асырылады. Портал арқылы мемлекеттік көрсетілетін қызметті алуға электрондық сұрау салу жіберілген жағдайда, төлемді «электрондық үкіметтің» төлем шлюзі (бұдан əрі – ЭҮТШ) арқылы жүзеге асыруға болады. 8. Жұмыс кестесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13:00-ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Қабылдау жəне нəтижелерді беру алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады. 2) портал – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарын жүргізумен байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не оның сенімхат бойынша өкілі) жүгінген кезде мемлекеттік қызмет көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: көрсетілетін қызметті берушіге: 1) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтінім; 2) пайдаланушыны сертификаттау үшін алымның төленгенін растайтын құжат; 3) заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің көшірмесі* немесе анықтама. Ескертпе: * «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу жəне филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; 4) өтініш беруші жарғысының көшірмесі жəне құрылтай шартының көшірмесі; 5) өтініш берушінің мыналарды: өтініш беруші қызметінің негізгі орнын; ұшудың болжамды түрлерін; ұшу жұмысын ұйымдастыруды; ұшуға жарамдылықты қолдау жүйесін; ұшуды қамтамасыз етуді; ұшу жəне техникалық персоналдың дайындығын; техникалық қызмет көрсету объектілерінің дайындығын; əуе кемелерінің дайындығын; авариялық эвакуацияны демонстрациялауды жəне демонстративтік ұшуды өткізу мүмкіндігін қамтитын ақпараты; 6) басқарма құрылымы жəне лауазымы, Т.А.Ə., білімі, біліктілігі жəне жұмыс тəжірибесі көрсетілген жауапты адамдар; 7) көрсетілетін қызметті берушімен мынадай: ұшу қызметі; ұшу қауіпсіздігі жөніндегі инспекция; ұшуға жарамдылықты қолдау жөніндегі; сапаны бақылау жөніндегі; авиациялық қауіпсіздік жөніндегі; персоналды даярлау жөніндегі басшылар лауазымдары келісілгенін растайтын құжаттар; 8) тұрақты тасымалдар үшін жоспарланатын межелі пункттер мен қосалқы əуеайлақтардың, жоспарланатын ұшу үшін қолданылуы бойынша тұрақты емес тасымалдар жəне пайдалану базалары аудандарының тізімі; 9) типі, моделі, сериясы, ұлттық жəне тіркеу белгілері, ұшуға жарамдылығы сертификаттары, радиостанцияларға арналған рұқсаттар, жергілікті жердегі (егер көзделген болса) шуыл бойынша сертификаттары көрсетілген əуе кемелерінің тізімі. Əуе кемелерін жалға алған жағдайда, жалға алу (лизинг) шарттарын ұсынуы қажет; 10) ұшу жəне жердегі персоналды даярлау жəне аттестаттауды ұйымдастыру бойынша ақпарат; 11) ұшуды жүргізу жөніндегі нұсқаулық; 12) техникалық қызмет көрсетуді реттеу бойынша пайдаланушының нұсқаулығы; 13) əуе кемелеріне техникалық қызмет көрсету бойынша бағдарлама (регламент); 14) сертификатталған ең жоғары ұшып көтерілу массасы 5700 кг астам əуе кемелерін пайдаланатын пайдаланушылар үшін ұшу қауіпсіздігін басқару жөніндегі нұсқаулық; 15) байланыс (dispatch) рəсімдерін қоса алғанда, ұшуды орындауды басқару жəне бақылауды ұйымдастыру бойынша ақпарат; 16) Қазақстан Республикасының сақтандырудың міндетті түрлері туралы заңдарына сəйкес міндетті сақтандырудың сақтандыру полистерінің көшірмелері; 17) пайдаланушының өзінің авиациялық қызметінің қажетті түрлерін қамтамасыз етуге арналған шарттарының көшірмелері; 18) пайдаланушының басшысы бекітетін əуе кемелерін бояу үлгілері мен мəтіндік сипаттамасы; 19) азаматтық авиация қызметіне заңсыз араласу актілерін болғызбау бойынша шаралар туралы құжаттар; 20) пайдаланушының өзі немесе шарттық негізде жүзеге асыратын ұшуды жерде қамтамасыз ету бойынша ақпарат; 21) пайдаланушы (өтініш беруші) ұсынатын арнайы операция түрлеріне қатысты (Cat II, III, RVSM, EDTO, PBN, RNAV, RNP) бақылау тексеру карталары; 22) жұмыс түрлері көрсетілген, сыртқы ұйымдармен техникалық қызмет көрсетуге арналған шарттар тізбесі; 23) сыртқы ұйымдармен ұшу жарамдылығын қолдау бойынша шарттардың көшірмелері; 24) жолаушы жəне жүк тасымалдарын ресімдеу үшін қажетті құжаттардың үлгілері. Жоғарыда көрсетілген құжаттардың барлық көшірмелері көрсетілетін қызметті алушының қолымен жəне мөрімен куəландырылады. Пайдаланушы сертификатының телнұсқасын алу үшін көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті берушіге қажетті негіздемені жəне бұрын берілген пайдаланушы сертификатын (жоғалу (ұрлау) жағдайларынан басқа) қоса бере отырып, өтінішті ұсынады. Порталға: пайдаланушы сертификатын (телнұсқасын) алу үшін көрсетілетін қызметті алушы осы тармақта тізбеленген электрондық түрдегі құжаттарды қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтінімді ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды тапсырған кезде: көрсетілетін қызметті берушіге – көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттардың топтамасын қабылдау күні мен уақыты көрсетіле отырып, оның көшірмесіндегі тіркеу туралы белгі қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады; портал арқылы көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетіне» мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу күні жəне уақыты көрсетіле отырып, мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салудың қабылданғаны туралы мəртебе жіберіледі. 3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Портал арқылы жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты бірыңғай байланыс орталығының 1414 телефоны арқылы алуға болады. Шағымды портал арқылы жіберген кезде көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинетінен» көрсетілетін қызметті беруші өтінішті өңдеу барысында жаңартылатын өтініш туралы ақпарат (жеткізілуі, тіркелуі, орындалуы туралы белгілер, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) қолжетімді болады. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Заңды тұлғаның шағымында – оның атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюға тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті, оның ішінде электрондық нысанда көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сы болған жағдайда, мемлекеттік көрсетілетін қызметті портал арқылы электрондық нысанда алу мүмкіндігі болады. 14. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 15. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414. «Пайдаланушы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Нысан Көрсетілетін қызметті берушінің басшысына _______________________________ (көрсетілетін қызметті берушінің атауы) Электрондық құжат нысанындағы пайдаланушы сертификатын (ПС) алуға (ұзартуға) өтінім Кандидат толтырады Алғашқы беру � Қолдану мерзімін ұзарту � 1. Жалпы ақпарат 1. Компанияның ресми атауы жəне саудалық 2. Телефон, факс жəне электрондық пошта атауы (егер ерекшеленсе): мекенжайын қоса алғанда, негізгі қызмет орнының меӨтініш беруші кенжайы. ПС № Пайдаланушы

Қосымша қызметтік мекенжайы:

Компанияның мекенжайы: пошталық мекенжайы:

Қызмет түрі:

телефон, факс электрондық пошта мекенжайы: 3. Болжамды жұмысты бастау күні: 5. ИКАО/ИАТА коды (3 əріпті код/егер болса, 2 əріпті)

4. Айрықша тəртіпте ұшу-пайдалану агенттігі үшін сұрау салынған шартты белгілер (алғашқы сертификаттауда): a)

b)

c)

6. Басшылар жəне негізгі қызметкерлер Тегі

Лауазымы

1

2 1) Пайдаланушы басшысы 2) Ұшу қауіпсіздігі жөніндегі инспекция басшысы 3) Ұшу қызметінің басшысы 4) Ұшуға жарамдылықты қолдау жөніндегі басшы 5) Жердегі қызмет көрсету жөніндегі басшы 6) Персоналды дайындау жөніндегі қызмет басшысы 7) Авиациялық қауіпсіздік қызметінің басшысы 8) Бортсеріктер қызметінің басшысы (жолаушылар тасымалдарын жүзеге асыратын пайдаланушылар үшін). 9) Сапаны бақылау қызметінің басшысы

Телефон, факс, электрондық поштасы 3

2. Өтініш берушіге техникалық қызмет көрсету жəне тасымалдар түрлері 7. Техникалық қызмет көрсетуді жүзеге асыру: � Пайдаланушы техникалық қызмет көрсетуді дербес жүзеге асыруды жоспарлайды. � Пайдаланушы техникалық қызмет көрсетуді шарттар негізінде орындауды жоспарлайды. 8. Ұсынылатын тасымалдар түрлері: � Жолаушылар жəне жүк � Жүк � Пошта жөнелтілімдері 3. Əуе кемелері жəне болжанатын ұшу аудандары туралы ақпарат

(Жалғасы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 15-бетте). 9. Əуе кемелері туралы деректер (жеке, жалданған): 1) Типі, моделі жəне 2) Жолаушылар креслосының саны версиясы бойынша əуе жəне/немесе пайдалы жүктеме кемелерінің саны: (кг, тонн)

Өтініштерді қабылдау жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беру көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы не www.e.gov.kz «электрондық үкімет» веб-порталы (бұдан əрі – портал) арқылы жүзеге асырылады.

10. Болжанатын географиялық ұшу ауданы(-дары): � EUR � AFI � NAT � NAM �CAR � SAM � MID � ASIA

ƏК ұлттық айырым жəне ƏК ең жоғары рұқсат етілген ұшып тіркеу белгілері: көтерілу массасы (MTOW): ƏК лизингі � (жылбысқы) � (құрғақ) Əуе кемелері иесінің атауы: Заңды мекенжайы:

� PAC � AUS � POLAR

- ден

дейінгі

лизинг

� Лизинг туралы келісім 4. Ұшу түрлері, арнайы шектеулер мен рұқсат беру туралы ақпарат Ұшу түрлері:

� тұрақты ішкі � тұрақты халықаралық � тұрақты емес ішкі � тұрақты емес халықаралық

Арнайы шектеулер: Арнайы рұқсат берулер/Мақұлдау: RVR (m)

DH (м/ft)

LVTO RVR (m)

� MNPS

� P-RNAV

� BRNAV

� RVSM

� TCAS

� EGPWS

� GNSS

� LRNS

� VOR

� IRU/IRS

� DME

� EDTO: Бастапқы уақыт

Min,

� RNP

ара қашықтығы

NM

Қосалқы əуеайлаққа дейін ең ұзақ ұшу уақыты � non-EDTO

Min � GPS Approach

� EFB

� Қауіпті жүктер

Min

5. Авиациялық персоналды дайындау туралы ақпарат 11. Ұсынылатын персонал дайындығы (ұшу персоналына арналған пилотажды тренажерлер жəне/ немесе кабиналық персоналға арналған тренажерлық қондырғылар): Қолы:

Күні:

Тегі жəне лауазымы:

6. Азаматтық авиация саласындағы уəкілетті орган толтырады Мынадай құжаттар қоса берілген өтінім түскен күн: Тіркеу нөмірі: Жауапты лауазымды адам: «Пайдаланушы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Нысан Көрсетілетін қызмет берушінің басшысына _________________________________ (көрсетілетін қызмет берушінің атауы) Пайдаланушы сертификатын (ПС) алуға (ұзартуға) өтінім Кандидат толтырады

Алғашқы беру � Қолдану мерзімін ұзарту �

1. Жалпы ақпарат

1. Компанияның ресми атауы жəне саудалық атауы (егер ерекшеленсе):

2. Телефон, факс жəне электрондық пошта мекенжайын қоса алғанда, негізгі қызмет орнының мекенжайы.

Өтініш беруші ПС № Пайдаланушы

Қосымша қызметтік мекенжайы:

Компанияның мекенжайы: пошталық мекенжайы: Қызмет түрі:

телефон, факс электрондық пошта мекенжайы:

3. Болжамды жұмысты бастау күні:

4. Айрықша тəртіпте ұшу-пайдалану агенттігі үшін сұрау салынған шартты белгілер (алғашқы сертификаттауда):

5. ИКАО/ИАТА коды (3 əріпті код/егер болса, 2 əріпті)

a)

Тегі

Лауазымы

b)

c)

6. Басшылар жəне негізгі қызметкерлер

Телефон, факс, электрондық поштасы 2 3 1) Пайдаланушы басшысы 2) Ұшу қауіпсіздігі жөніндегі инспекция басшысы 3) Ұшу қызметінің басшысы 4) Ұшуға жарамдылықты қолдау жөніндегі басшы 5) Жердегі қызмет көрсету жөніндегі басшы 6) Персоналды дайындау жөніндегі қызмет басшысы 7) Авиациялық қауіпсіздік қызметінің басшысы 8) Бортсеріктер қызметінің басшысы (жолаушылар тасымалдарын жүзеге асыратын пайдаланушылар үшін). 9) Сапаны бақылау қызметінің басшысы

1

2. Өтініш берушіге техникалық қызмет көрсету жəне тасымалдар түрлері 7. Техникалық қызмет көрсетуді жүзеге асыру: � Пайдаланушы техникалық қызмет көрсетуді дербес жүзеге асыруды жоспарлайды. � Пайдаланушы техникалық қызмет көрсетуді шарттар негізінде орындауды жоспарлайды. 8. Ұсынылатын тасымалдар түрлері: � Жолаушылар жəне жүк � Жүк � Пошта жөнелтілімдері 3. Əуе кемелері жəне болжанатын ұшу аудандары туралы ақпарат 9. Əуе кемелері туралы деректер (жеке, жалданған): 1) Типі, моделі жəне версия- 2) Жолаушылар креслосының саны сы бойынша əуе кемелерінің жəне/немесе пайдалы жүктеме саны: (кг, тонн)

10. Болжанатын географиялық ұшу ауданы(-дары): � EUR � AFI � NAT � NAM �CAR � SAM � MID � ASIA

ƏК ұлттық айырым жəне тіркеу белгілері: ƏК лизингі

ƏК ең жоғары рұқсат етілген ұшып көтерілу массасы (MTOW): � (жылбысқы) � (құрғақ)

� PAC � AUS � POLAR

- ден

дейінгі лизинг

Əуе кемелері иесінің атауы: Заңды мекенжайы: � Лизинг туралы келісім 4. Ұшу түрлері, арнайы шектеулер мен рұқсат беру туралы ақпарат Ұшу түрлері:

� тұрақты ішкі � тұрақты халықаралық � тұрақты емес ішкі � тұрақты емес халықаралық

2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімдері: 1) құжаттар топтамасын көрсетілетін қызметті берушіге тапсырған сəттен бастап, сондай-ақ порталға жүгінген кезде: аса жеңiл авиация əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы сертификатын беру – күнтізбелік 30 (отыз) күн ішінде; аса жеңiл авиация əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы сертификатын (телнұсқасын) беру – күнтізбелік 10 (он) күн ішінде; 2) көрсетілетін қызметті алушыға құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) жəне қағаз түрінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – аса жеңiл авиация əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы сертификаты (сертификат телнұсқасы). Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесін ұсыну нысаны: қағаз жəне/немесе электрондық түрде. Аса жеңiл авиация əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы сертификатын көрсетілетін қызметті беруші көрсетілетін қызметті алушы өзі келгенде, берілген куəліктерді есепке алу жəне тіркеу журналына қол қойғызып береді. Көрсетілетін қызметті алушы порталда аса жеңiл авиация əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы сертификатын электрондық құжат нысанында «жеке кабинеттен» алады. 7. Мемлекеттік қызмет ақылы негізде көрсетіледі. Аса жеңiл авиация əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығын сертификаттау үшін алым төлемі «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексінде (Салық кодексі) айқындалған тəртіппен жəне мөлшерлерде жүзеге асырылады. Аса жеңіл авиация əуе кемесінің ұшу жарамдылығын сертификаттау үшін алым мөлшерлемелері санаты жəне салмағына байланысты мыналарды құрайды: 750 килограмнан төмен ұшақтың ұшу жарамдылығы – алым төленетін күні қолданыстағы 10 айлық есептік көрсеткіш; 750 килограмнан төмен тікұшақтың ұшу жарамдылығы – алым төленетін күні қолданыстағы 10 айлық есептік көрсеткіш. Аса жеңіл авиация əуе кемесінің ұшуға жарамдылығын сертификаттау үшін көрсетілетін қызметті алушының орналасқан жері бойынша көрсетілген алым бюджетке төленгеннен кейін жүзеге асырылады. Алым төлемі екінші деңгейдегі банктер жəне банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы қолма-қол жəне қолма-қол ақшасыз нысанда жүзеге асырылады. Портал арқылы мемлекеттік көрсетілетін қызметті алуға электрондық сұрау салу жіберілген жағдайда, төлемді «электрондық үкіметтің» төлем шлюзі (бұдан əрі – ЭҮТШ) арқылы жүзеге асыруға болады. 8. Жұмыс кестесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13:00-ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Қабылдау жəне нəтижелерді беру алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады; 2) портал – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарын жүргізумен байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не оның сенімхат бойынша өкілі) жүгінген кезде мемлекеттік қызмет көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: көрсетілетін қызметті берушіге: 1) сертификатты алу үшін мынадай құжаттарды қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтініш; 2) аса жеңіл авиация əуе кемесі данасының сəйкестік куəлігінің немесе үлгі сертификатының көшірмесі; 3) аса жеңiл авиация əуе кемесiн мемлекеттiк тiркеу туралы куəлiктiң көшiрмесi; 4) аса жеңiл авиация əуе кемесiнің ұшуға жарамдылығын сертификаттау үшін алымның төленгенін растайтын құжаттың көшірмесі. Жоғарыда көрсетілген құжаттардың барлық көшірмелері көрсетілетін қызметті алушының қолымен жəне мөрімен куəландырылады. Көрсетілетін қызметті алушы аса жеңіл авиация əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатының телнұсқасын алу үшін сертификаттың бүліну жəне жоғалу (ұрлану) фактісінің сипаттамасын қоса бере отырып, еркін нысандағы өтінішті ұсынады. Порталға: көрсетілетін қызметті алушы аса жеңіл авиация əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын алу үшін осы тармақта тізбеленген құжаттарды электрондық түрде қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтінімді ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды тапсырған кезде: көрсетілетін қызметті берушіге – көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттардың топтамасын қабылдау күні мен уақыты көрсетіле отырып, оның көшірмесіндегі тіркеу туралы белгі қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады; портал арқылы көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетіне» мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу күні жəне уақыты көрсетіле отырып, мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салудың қабылданғаны туралы мəртебе жіберіледі. 3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Портал арқылы жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты бірыңғай байланыс орталығының 1414 телефоны арқылы алуға болады. Шағымды портал арқылы жіберген кезде көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинетінен» көрсетілетін қызметті беруші өтінішті өңдеу барысында жаңартылатын өтініш туралы ақпарат (жеткізілуі, тіркелуі, орындалуы туралы белгілер, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) қолжетімді болады. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Шағымда: жеке тұлғаның – тегі, аты, сондай-ақ қалауы бойынша əкесінің аты, пошталық мекенжайы; заңды тұлғаның – атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюға тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті, оның ішінде электрондық нысанда көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сы болған жағдайда, мемлекеттік көрсетілетін қызметті портал арқылы электрондық нысанда алу мүмкіндігі болады. 14. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 15. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414. «Аса жеңіл авиация əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша ӨТІНІМ 1. Тiзiлiмге ____ ж. « ___ » _______ №________ енгiзiлген аса жеңiл авиация əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылық сертификатын берудi сұраймын: Типі___________________________________________________________ Əуе кемесiнiң мақсаты____________________________________________ 1.1. Əуе кемесiнің сериялық (зауыттық) нөмiрi_______________________ 1.2. Əуе кемесi жасалған күн_______________________________________ 1.3. Жасап шығарушының атауы___________________________________ 1.4. Жасап шығарушы мемлекет____________________________________ 1.5. Тип сертификаты (немесе балама құжат): № _____________, берiлген күнi 2. Өтiнiш берушi туралы мəлiметтер: 1) Мекенжайы __________________________________________________ 2) Телефоны_______________________Факсы________________________ 3) Электронды поштасының мекенжайы (бар болса)___________________ 4) Жеке сəйкестендiру нөмiрi (ЖСН)________________________________ 5) Бизнес сəйкестендiру нөмiрi (БИН)_______________________________ 6) Егер ƏК пайдаланушы жеке тұлға болса: Тегi, аты, əкесiнiң аты____________________________________________ 7) Егер ƏК пайдаланушы заңды тұлға болса: Ұйымның толық атауы___________________________________________ Басшының тегi, аты, əкесiнiң аты___________________________________ 3. ƏК данасының орналасқан жерi__________________________________ 4. Соңғы жөндеу жүргiзiлген күнi мен жерi__________________________ 5. Пайдалана басталғаннан бергі əуе кемесiнiң ұшуы: ____________________________сағ._____________соңғы__________жыл соңғы жөндеуден кейiн:__________сағ.___________соңғы _________жыл 6. Жөндеуге дейiн қалған ресурс:_______сағ._____соңғы___________жыл 7. Массасы, кг________________Орталықтандыру, %_________________ 8. Техникалық жай-күйін бағалау актiсi бекiтілген күн_________________ _______________________________________________________________ 9. Техникалық байқауды кiм жүргiздi_______________________________ 10. Əуе кемесiн жетiлдiрудi, өзгертудi орындаған ұйым, орындау күнi _________________________________________________________________ 11. Пайдаланушының заңды мекенжайы, телефоны, факсы_____________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 12. Пошталық мекенжайы:________________________________________ М.О. ________________________________ (лауазымы) «Аса жеңіл авиация əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша

Арнайы шектеулер:

Электрондық құжат нысанындағы өтініш

Арнайы рұқсат берулер/Мақұлдау: RVR (m)

DH (м/ft)

LVTO RVR (m)

� MNPS

� P-RNAV

� BRNAV

� RVSM

� TCAS

� EGPWS

� GNSS

� LRNS

� VOR

� IRU/IRS

� DME

� EDTO: Бастапқы уақыт

Min,

� RNP

ара қашықтығы

� non-EDTO

Min � GPS Approach

� EFB

� Қауіпті жүктер

NM Min

Қосалқы əуеайлаққа дейін ең ұзақ ұшу уақыты

5. Авиациялық персоналды дайындау туралы ақпарат 11. Ұсынылатын персонал дайындығы (ұшу персоналына арналған пилотажды тренажерлер жəне/немесе кабиналық персоналға арналған тренажерлық қондырғылар): Қолы:

3 маусым 2014 жыл

Күні:

Тегі жəне лауазымы:

6. Азаматтық авиация саласындағы уəкілетті орган толтырады Мынадай құжаттар қоса берілген өтінім түскен күн: Тіркеу нөмірі: Жауапты лауазымды адам: Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекiтiлген «Аса жеңiл авиация əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Аса жеңiл авиация əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азаматтық авиация комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) жеке ��əне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді.

1. ЖСН ________________________________________________________ 2. ЗТ атауы ____________________________________________________ 3. Электрондық поштаның мекенжайы (ол болған жағдайда)____________ 4. Ұйымның толық атауы ________________________________________ 5. Басшының тегі, аты, əкесінің аты ________________________________ 6. ____ ж. «___» ____ №________ тiзiлiмге енгiзiлген аса жеңiл авиация əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы сертификатын берудi сұраймын: Типі___________________________________________________________ Əуе кемесiнiң мақсаты____________________________________________ 1) Əуе кемесiн сериялық (зауыттық) нөмiрi__________________________ 2) Əуе кемесiнің жасалған күнi_____________________________________ 3) Жасап шығарушының атауы_____________________________________ 4) Жасап шығарушы мемлекет_____________________________________ 5) Тип сертификаты (немесе балама құжат): № _________ берiлген күнi _________________________________________________________ 7. Өтiнiш берушi туралы мəлiметтер: 1) Мекенжайы___________________________________________________ 2) Телефоны________________ Факсы______________________________ 3) Электрондық поштасының мекенжайы (болса)_____________________ 4) Жеке сəйкестендiру нөмiрi (ЖСН)________________________________ 5) Бизнес сəйкестендiру нөмiрi (БИН)_______________________________ 6) ƏК пайдаланушы жеке тұлға болса: Тегi, аты, əкесiнiң аты____________________________________________ 7) ƏК пайдаланушы заңды тұлға болса: Ұйымның толық атауы___________________________________________ Басшының тегi, аты, əкесiнiң аты___________________________________ 8. ƏК данасының орналасқан жерi__________________________________ 9. Соңғы жөндеу жүргiзiлген күнi мен жерi__________________________ 10. Пайдалана басталғаннан бергі əуе кемесiнiң ұшуы: ___________________________сағ.__________соңғы______________жыл соңғы жөндеуден кейiн:_____________сағ.________соңғы _________жыл 11. Жөндеуге дейiн ресурс қалдығы:_______сағ._____соңғы_______ жыл 12. Массасы, кг_____________Орталықтандыру,%____________________ 13. Пайдаланушының техникалық жай-күйін тексеру актiсiн бекiту күнi____________________________________________________________ 14. Техникалық тексеруді кiм жүргiзедi_____________________________ 15. Əуе кемесiн жетiлдiрудi, өзгертудi орындаған ұйым, орындау күнi___ _______________________________________________________________ 16. Пайдаланушының заңды мекенжайы, телефоны, факсы_____________ _______________________________________________________________ 17. Пошталық мекенжайы________________________________________ 18. Тіркелген құжаттар: 1)______________________________________________________________ 2)______________________________________________________________ 3)______________________________________________________________ 4)______________________________________________________________

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекітілген «Азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестігі куəлігін беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. «Азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестігі куəлігін беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азаматтық авиация комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) жеке жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді. Мемлекеттік қызметті көрсетуге өтініштерді қабылдау жəне нəтижелерді беру көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы жүзеге асырылады. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімі: 1) көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті берушіге құжаттар топтамасын тапсырған сəттен бастап: азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестігі куəлігін беру – 30 (отыз) жұмыс күні ішінде. Қосымша зерделеу немесе тексеру қажет болған жағдайларда, қарау мерзімі 30 (отыз) күнге дейін ұзартылады; азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестігі куəлігінің телнұсқасын беру – 5 (бес) жұмыс күні ішінде; 2) көрсетілетін қызметті алушыға құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: қағаз түрінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестігі куəлігі (куəлік телнұсқасы). Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесін ұсыну нысаны: қағаз түрінде. Азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестігі куəлігін көрсетілетін қызметті беруші көрсетілетін қызметті алушы өзі келгенде, берілген куəліктерді есепке алу жəне тіркеу журналына қол қойғызып береді. 7. Мемлекеттік қызмет ақылы негізде көрсетіледі. Азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылығы нормаларына сəйкестік куəлігіне алым төлемі «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық кодексі) Қазақстан Республикасының Кодексінде айқындалатын тəртіппен жəне мөлшерлерде жүзеге асырылады. Азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестік куəлігін беру үшін санатына байланысты алым мөлшерлемелері мыналарды құрайды: ұшақ үшін – алым төленетін күні қолданыстағы 1 000 айлық есептік көрсеткіш; тікұшақ үшін – алым төленетін күні қолданыстағы 2 000 айлық есептік көрсеткіш; басқа ұшу аппараттары үшін – алым төленетін күні қолданыстағы 500 айлық есептік көрсеткіш. Азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестігін сертификаттау бюджетке көрсетілген алым төленгеннен кейін көрсетілетін қызметті алушының орналасқан жері бойынша жүзеге асырылады. Алым төлемі екінші деңгейдегі банктер жəне банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы қолма-қол жəне қолма-қол ақшасыз нысанда жүзеге асырылады. 8. Көрсетілетін қызметті берушінің жұмыс кестесі: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс (сенбі жəне жексенбі) жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13:00-ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Қабылдау жəне нəтижелерді беру алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады. 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не оның сенімхат бойынша өкілі) жүгінген кезде мемлекеттік қызмет көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: 1) сертификатты алу үшін мынадай құжаттарды қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтініш; 2) əуе кемесі данасының пайдалану құжаттамасының жинағы; 3) қысқаша техникалық сипаттаманы, жүйелердің басты схемаларын, негізгі сипаттамаларды, сондай-ақ ауқымында ƏК данасы сертификатталатын пайдаланудың күтілетін жағдайлары мен шектеулерін қамтуға тиіс əуе кемесі данасының ерекшелігі; 4) əуе кемесінің үш проекциядағы түрлері немесе əр түрлі кескіндердегі суреттері: алдынан, бүйірінен, артынан; 5) əуе кемесін немесе құрастыру жиынтығын, қозғалтқышты, бұранданы, агрегаттар мен жинақтаушы бұйымдарды сатып алудың заңдылығын растайтын бастапқы төлем құжаттары; 6) көрсетілетін қызметті алушы жеке тұлғаның жеке куəлігінің көшірмесі немесе заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің* көшірмесі немесе анықтама. 7) азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестігін сертификаттау үшін алымның төленгенін растайтын құжаттың көшірмесі. Ескертпе: * «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу жəне филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды өткізген кезде көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттардың топтамасын қабылдау күні мен уақыты көрсетілген оның көшірмесіндегі тіркеу туралы белгі қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады. Көрсетілетін қызметті алушы азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестігі куəлігінің телнұсқасын алу үшін көрсетілетін қызметті берушіге: 1) жоғалу немесе оның жарамсыз болуының себептері мен мəн-жайлары көрсетілген еркін нысандағы өтінішті; 2) егер ол жарамсыз болса, азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестігі куəлігін ұсынады. 3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Шағымда: жеке тұлғаның – тегі, аты, сондай-ақ қалауы бойынша əкесінің аты, пошталық мекенжайы; заңды тұлғаның – атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюға тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік қызметті көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 14. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414 «Азаматтық əуе кемесі данасының ұшуға жарамдылығы нормаларына сəйкестік куəлігін беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына қосымша Уəкілетті органның басшысына Азаматтық əуе кемесінің данасын сертификаттауға арналған өтінім ____________________________________________________________ тиесілі (АƏКД иесі) _________________________________________________________________ (АƏКД атауы) азаматтық əуе кемесінің данасына сертификаттау жүргізуді өтінемін. Мекенжайы жəне телефоны _________________________________________ Əуе кемесі туралы негізгі мəліметтерді хабарлаймын: Əуе кемесінің түрі __________________________________________________ (ұшақ, тікұшақ, планер, аэростатикалық əуе кемесі жəне т.б.) Пайдаланылған конструкторлық құжаттама_____________________________ __________________________________________________________________ (жеке жоба, прототипі бар, дайын КҚ, қалпына келтірілген ƏК жəне т.б.) __________________________________________________________________ (жеке, техникалық клубта, зауытта жəне т.б.) _______________________________________________жағдайларда жасалған. АƏКД мақсаты____________________________________________________ Күтілетін пайдалану шарттары _______________________________________ Мен Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен ұсынылған мəліметтердің дəйектілігі үшін жауап беремін. Сараптама үшін мəлімденген ƏК-нің оған қойылатын талаптарға сəйкессіздігі туралы куəландыратын фактілер маған белгісіз. Өтініш беруші ____________ /_________________/ М.О. Қолы тегі, аты-жөні 20_ ж. «__» __________ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекітілген «Азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азаматтық авиация комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) жеке жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді. Өтініштерді қабылдау жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беру көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы не www.e.gov.kz «электрондық үкімет» веб-порталы немесе www.elicense.kz «Е-лицензиялау» веб-порталы (бұдан əрі – портал) арқылы жүзеге асырылады. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімі: 1) құжаттар топтамасын көрсетілетін қызметті берушіге тапсырған сəттен бастап, сондай-ақ порталға жүгінген кезде: азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын беру – күнтізбелік 30 (отыз) күн. Қосымша зерделеу немесе тексеру қажет болған жағдайларда, қарау мерзімі 30 (отыз) күнге дейін ұзартылады; азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатының телнұсқасын беру – күнтізбелік 7 (жеті) күн; 2) көрсетілетін қызметті алушының құжаттар топтамасын тапсыруы үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) жəне (немесе) қағаз түрінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификаты (сертификат телнұсқасы). Мемлекеттік қызмет көрсету нəтижесін ұсыну нысаны: қағаз жəне/немесе электрондық түрде. Көрсетілетін қызметті беруші азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын көрсетілетін қызметті алушы өзі келгенде, берілген куəліктерді есепке алу жəне тіркеу журналына қол қойғызып береді. Көрсетілетін қызметті алушы порталда азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын электрондық құжат нысанында «жеке кабинеттен» алады. 7. Мемлекеттік қызмет ақылы негізде көрсетіледі. Азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығын сертификаттау үшін алым «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық кодексі) Қазақстан Республикасының Кодексінде айқындалған тəртіппен жəне мөлшерлерде жүзеге асырылады. Азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығын сертификаттау үшін алым мөлшерлемелері санаты жəне салмағына байланысты мыналарды құрайды: 1) ұшақтың ұшу жарамдылығы үшін: 136 000 килограмнан астам – алым төленетін күні қолданыстағы 450 айлық есептік көрсеткіш; 75 000 килограмнан астам 136 000 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 437 айлық есептік көрсеткіш; 2 қозғалтқышы бар 30 000 килограмнан астам 75 000 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 328 айлық есептік көрсеткіш; 3 қозғалтқышы бар 30 000 килограмнан астам 75 000 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 364 айлық есептік көрсеткіш; 4 қозғалтқышы бар 30 000 килограмнан астам 75 000 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 401 айлық есептік көрсеткіш; 2 қозғалтқышы бар 10 000 килограмнан астам 30 000 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 291 айлық есептік көрсеткіш; 3 қозғалтқышымен 10 000 килограмнан астам, қоса алғанда 30 000 килограмға дейін – алым төленген күнгі қолданыстағы 328 айлық есептік көрсеткіш; 4 қозғалтқышы бар 10 000 килограмнан астам 30 000 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 364 айлық есептік көрсеткіш; 5 700 килограмнан астам 10 000 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 54 айлық есептік көрсеткіш; 2 250 килограмнан астам 5 700 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 54 айлық есептік көрсеткіш; 750 килограмнан астам 2 250 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 36 айлық есептік көрсеткіш;

2) тікұшақтың ұшуға жарамдылығы үшін: 10 000 килограмнан астам – алым төленетін күні қолданыстағы 145 айлық есептік көрсеткіш; 1 қозғалтқышы бар 5 000 килограмнан астам 10 000 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 91 айлық есептік көрсеткіш; 2 қозғалтқышы бар 5 000 килограмнан астам 10 000 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 127 айлық есептік көрсеткіш; 1 қозғалтқышы бар 3 180 килограмнан астам 5 000 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 54 айлық есептік көрсеткіш; 2 қозғалтқышы бар 3 180 килограмнан астам 5 000 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 72 айлық есептік көрсеткіш; 1 қозғалтқышы бар 2 250 килограмнан астам 3 180 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 54 айлық есептік көрсеткіш; 2 қозғалтқышы бар 2 250 килограмнан астам 3 180 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 72 айлық есептік көрсеткіш; 1 қозғалтқышы бар 2 000 килограмнан астам 2 250 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 54 айлық есептік көрсеткіш; 2 қозғалтқышы бар 2 000 килограмнан астам 2 250 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 72 айлық есептік көрсеткіш; 750 килограмнан астам 2 000 килограмды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 54 айлық есептік көрсеткіш. Азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығын сертификаттау көрсетілетін қызметті алушының орналасқан жері бойынша бюджетке көрсетілген алым төленгеннен кейін жүзеге асырылады. Алым төлемі екінші деңгейдегі банктер жəне банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы қолма-қол жəне қолма-қол ақшасыз нысанда жүзеге асырылады. Портал арқылы мемлекеттік көрсетілетін қызметті алуға электрондық сұрау салу жіберілген жағдайда, төлемді «электрондық үкіметтің» төлем шлюзі (бұдан əрі – ЭҮТШ) арқылы жүзеге асыруға болады. 8. Жұмыс кестесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс (сенбі жəне жексенбі) жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13:00-ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Қабылдау жəне нəтижелерді беру алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады; 2) портал – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарын жүргізумен байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не оның сенімхат бойынша өкілі) көрсетілетін қызметті берушіге жүгінген кезде мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығының сертификатын алғаш алуы үшін: 1) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтініш; 2) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес əуе кемесінің техникалық жай-күйін тексеру жəне ұшуға жарамдылығын айқындау актісі; 3) егер əуе кемесі жалға алынса, жалға алу туралы шарттардың жəне қабылдап алу-тапсыру актісінің көшірмелері; 4) қолданылатын түрлендірулер көрсетілген үлгі сертификатының көшірмесі немесе конструкцияның ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестігін растайтын балама құжат; 5) əуе кемесінің ұшуға жарамдылығын сертификаттау үшін алымның төленгенін растайтын құжаттың көшірмесі; 6) бекітілген техникалық қызмет көрсету бағдарламасы (регламенті); 7) əуе кемесін қайта жабдықтау (қайта жабдықтау кезінде) бойынша ақпарат; 8) жаңа əуе кемесінің үлгі сертификатына сəйкестігін растайтын жасап шығарушы зауыттың сертификаты; 9) уəкілетті орган бекіткен бұрынғы пайдаланушының техникалық қызмет көрсету бағдарламасын техникалық қызмет көрсетудің жаңа бағдарламасына ауыстыру бойынша қосымша жұмыс көлемі туралы деректер; 10) орталықтандыру жəне жүктеме деректері көрсетілген қолданыстағы құрамдағы əуе кемесін өлшеу бойынша деректер; 11) тип конструкциясы үшін жауапты ұйым құрастырған негізгі минималды жабдықтау тізбесі болған кезде пайдаланушы əзірлеген бекітілген минималды жабдықтау тізбесі; 12) ұшуға жарамдылығы директивасының мəртебесі; 13) ресурстары шектеулі агрегаттар мəртебесі; 14) орындалған түрлендіру мəртебесі. Осы тармақтың 2), 12), 13) жəне 14) тармақшаларында көрсетілген құжаттардағы мəліметтер өтініш көрсетілетін қызметті берушіде тіркелген күнге дейін күнтізбелік 30 күн мерзімнен аспауы тиіс. Құжаттардың барлық көшірмелері көрсетілетін қызметті алушының немесе ол уəкілеттік берген адамның қолымен жəне мөрімен куəландырылады. Бұрын ұшуға жарамдылығы сертификаты болған азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын алу үшін: 1) сертификатты алу үшін мынадай құжаттарды қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес өтініш; 2) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 3-қосымшаға сəйкес əуе кемесінің техникалық жай-күйін тексеру жəне ұшуға жарамдылығын айқындау актісі; 3) егер əуе кемесі жалға алынса, жалға алу туралы шарттардың жəне қабылдап алу-тапсыру актісінің көшірмелері; 4) əуе кемесінің ұшуға жарамдылығын сертификаттау үшін алымның төленгенін растайтын құжаттың көшірмесі; 5) ұшуға жарамдылығы директиваларының мəртебесі; 6) ресурстары шектеулі агрегаттар мəртебесі; 7) орындалған түрлендіру мəртебесі. Құжаттардың барлық көшірмелері көрсетілетін қызметті алушының немесе ол уəкілеттік берген адамның қолымен жəне мөрімен куəландырылады. Бекітілген үлгі конструкциясы жоқ азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын беруге арналған өтінішке мынадай құжаттар қоса беріледі: 1) сертификатты алу үшін мынадай құжаттарды қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес өтініш; 2) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 3-қосымшаға сəйкес əуе кемесінің техникалық жай-күйін тексеру жəне ұшуға жарамдылығын белгілеу актісі; 3) егер əуе кемесі жалға алынса, жалға алу туралы шарттардың жəне қабылдап алу-тапсыру актісінің көшірмелері; 4) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 4-қосымшаға сəйкес коммерциялық емес ұйым берген азаматтық əуе кемесінің пайдалануға жарамдылығы туралы бағалау актісі; 5) əуе кемесінің ұшуға жарамдылығын сертификаттау үшін алымның төленгенін растайтын құжат көшірмесі; 6) қолданылатын түрлендіру көрсетілген дана сертификатының көшірмесі; 7) бекітілген техникалық қызмет көрсету бағдарламасы (регламенті) (алғашқы сертификат беру); 8) Ұшуға пайдалану нұсқаулығында негізгі ең төменгі жабдықтау тізбесі болғанда пайдаланушы əзірлеген бекітілген ең төменгі жабдықтау тізбесі (алғашқы беру кезінде). Құжаттардың барлық көшірмелері көрсетілетін қызметті алушының немесе ол уəкілеттік берген адамның қолымен жəне мөрімен куəландырылады. Көрсетілетін қызметті алушы əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатының телнұсқасын алу үшін көрсетілетін қызметті берушіге еркін нысандағы өтінішті жəне көрсетілетін қызметті алушы жүргізген қызметтік тексеру материалдарын береді. Порталға: азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын (оның ішінде бұрын алған сертификаты бар, сондай-ақ бекітілген үлгі конструкциясы, сертификат телнұсқасы жоқ азаматтық əуе кемесі) алу үшін осы тармақта тізбеленген құжаттарды электрондық түрде қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтінімді ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды тапсырған кезде: көрсетілетін қызметті берушіге – көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттардың топтамасын қабылдау күні мен уақыты көрсетіле отырып, оның көшірмесіндегі тіркеу туралы белгі қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады; портал арқылы көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетіне» мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу күні жəне уақыты көрсетіле отырып, мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салудың қабылданғаны туралы мəртебе жіберіледі. 3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Портал арқылы жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты бірыңғай байланыс орталығының 1414 телефоны арқылы алуға болады. Шағымды портал арқылы жіберген кезде көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинетінен» көрсетілетін қызметті беруші өтінішті өңдеу барысында жаңартылатын өтініш туралы ақпарат (жеткізілуі, тіркелуі, орындалуы туралы белгілер, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) қолжетімді болады. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Шағымда: жеке тұлғаның – тегі, аты, сондай-ақ қалауы бойынша əкесінің аты, пошталық мекенжайы; заңды тұлғаның – атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюға тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті, оның ішінде электрондық нысанда көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сы болған жағдайда, мемлекеттік көрсетілетін қызметті портал арқылы электрондық нысанда алу мүмкіндігі болады. 14. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 15. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414. «Азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Өтініш 1. Мемлекеттік тізілімге ______ ж. «__»__________№_____болып енгізілген əуе кемесінің ұшуға жарамдылығын сертификаттаудан өткізуді жəне сертификат беруді сұраймын. Типі_____________________________________________________________ Əуе кемесінің мақсаты_____________________________________________ Əуе кемесінің сериялық (зауыттық) нөмірі____________________________ Əуе кемесінің жасалған күні________________________________________ Жасап шығарушының атауы _______________________________________ Жасап шығарушы мемлекет________________________________________ Тип сертификаты (немесе балама құжат):_______№____берілген күні_____ 2. Өтініш беруші туралы мəліметтер: Мекенжайы______________________________________________________ Телефон:____________________Факс:________________________________ Электрондық поштаның мекенжайы (бар болса)_______________________ Егер ƏК пайдаланушы жеке тұлға болса: Тегі, аты, əкесінің аты_____________________________________________ Егер ƏК пайдаланушы заңды тұлға болса: Ұйымның толық атауы_____________________________________________ Басшының тегі, аты, əкесінің аты____________________________________ Өзара іс-қимылды қамтамасыз етуге жауапты қызметкердің тегі, аты, əкесінің аты, телефоны________________________________________________ 3. ƏК данасының орналасқан жері __________________________________ 4. ƏК данасын жөндеу мен техникалық қызмет көрсетуді жүргізген техникалық қызмет көрсету мен жөндеу ұйымының атауы, мекенжайы___________________________________________________________ 5. Əуе кемесінің ұшуы_____________________________________________ пайдалана басталғаннан бергі:________сағ.________қонуы___________жыл соңғы жөндеуден кейін:___________сағ.__________қонуы____________жыл 6. Жөндеуге дейін ресурстың қалдығы:______сағат______соңғы_____жыл 7. Массасы, кг________________. Орталықтандыру, % САХ____________ 8. Əуе кемесін жетілдіру, өзгерту жұмыстарын жүргізген ұйым, орындалған күні _____________ _________________________________________ 9. Пайдаланудың техникалық деректеріне енгізілген, жүргізілген жетілдірудің нəтижесі болған өзгерістер көрсетілсін (егер орын алса): ұшуға пайдалану жөніндегі нұсқаулық:__________________________________ техникалық пайдалану жөніндегі нұсқаулық:______________________________ техникалық қызмет көрсету регламенті:__________________________________ 10. RVSM бойынша əуе кемесінің ұшуға жіберу туралы ақпарат:_________ 11. Əуе кемесі ИКАО __________ санаты бойынша ұшуға рұқсат берілген. 12. Əуе кемесінде орнатылған радиотарату аппаратурасы бойынша деректері. 13. Əуе кемесінің ұйымдастырылған тректер жүйесіндегі (OTS) рұқсаты бойынша деректер. «Азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Электрондық құжат нысанындағы өтініш 1. ЖСН __________________________________________________________ 2. ЖК/ЖТ/ЗТ атауы ________________________________________________ 3. Əуе кемесінің тiзiлiмдегі нөмiрі ____________________________________ 4. Тiзiлiмге əуе кемесін енгiзу күнi ___________________________________ (күні/айы/жылы) 5. Əуе кемесінің типі ______________________________________________ 6. Əуе кемесінің мақсаты:

(Жалғасы 17-бетте).


(Жалғасы. Басы 15-16-беттерде). 1. Жолаушылар 2. Көлік 3. Ауысымды 4. Жүк-жолаушылар

5. Арнайы мақсаттағы 6. Санитарлық 7. Оқу

7. Əуе кемесінің сериялық (зауыттық) нөмiрі ________________________ 8. Əуе кемесінің жасалған күнi ____________________________________ (күні/айы/жылы) 9. Жасап шығарушының атауы ____________________________________ 10. Жасап шығарушы – мемлекет __________________________________ 11. Тип сертификатының (немесе балама құжаттың) нөмiрi ____________ 12. Тип сертификатының берілген күні_____________________________ (күні/айы/жылы) 13. ƏК данасының орналасқан жері ________________________________ 14. ƏК данасына техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жүргізген қызмет көрсету жəне жөндеу жөніндегі ұйымның атауы____________________ ______________________________________________________________ 15. ƏК данасына техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жүргізген техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жөніндегі ұйымның мекенжайы _______________________________________________________________ 16. Пайдалану басталғаннан бергі əуе кемесінің ұшуы ________________сағ._________________қонуы_____________________жыл Əуе кемесінің соңғы жөндеуден кейiнгі ұшуы __________________ сағ. _________________ қонуы _________________жыл 17. Жөндеуге дейiн ресурстың қалдығы __________________ сағ. _________________қонуы__________________жыл 18. Массасы, кг ________________________________________________ 19.Орталықтандыру, % САХ ______________________________________, __________________________________________________________________ 20. Пайдаланушының техникалық жай-күйін тексеру актiсiн бекiткен күн _________________________________________________________________ (күні/айы/жылы 21. Техникалық тексеруді кім жүргізді ______________________________ 22. Əуе кемесін жетілдіруді, өзгертуді орындаған ұйым________________ ______________________________________________________________ 23. Орындаған күнi ______________________________________________ (күні/айы/жылы) 24. Ұшуға пайдалану жөніндегі нұсқаулыққа енгізілген өзгерiстер (егер болса) _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ 25. Техникалық пайдалану нұсқаулығына енгізілген өзгерiстер (егер болса) ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ 26. Техникалық қызмет көрсету регламентіне енгізілген өзгерiстер (егер болса) ______________________________________________________________ _______________________________________________________________ 27. RVSM бойынша əуе кемесінің ұшуға рұқсаты туралы ақпарат көзделмеген/рұқсат етілген 28. Əуе кемесіне ИКАО санаты бойынша ұшуға рұқсат етілген I, II, III, санаты жоқ 29. Əуе кемесінде орнатылған радиотарату аппаратурасы бойынша деректер_________________________________________________________ _______________________________________________________________ 30. Əуе кемесінің ұйымдастырылған тректер жүйесіндегі (OTS) рұқсаты бойынша деректер Көзделмеген/рұқсат етілген 31. Электрондық поштаның мекенжайы (ол болған жағдайда) ___________________________________________________________________ 32. Тегі, аты, əкесінің аты (егер ƏК пайдаланушы жеке тұлға болса) ______________________________________________________________ 33. Ұйымның толық атауы (егер ƏК пайдаланушы заңды тұлға болса) ______________________________________________________________ 34. Басшының тегі, аты, əкесінің аты (егер ƏК пайдаланушы заңды тұлға болса) _________________________________________________________ 35. Өзара іс-қимылды қамтамасыз етуге жауапты қызметкердің тегі, аты, əкесінің аты (егер ƏК пайдаланушы заңды тұлға болса) _______________________________________________________________ 36. Өзара іс-қимылды қамтамасыз етуге жауапты қызметкердің телефоны (егер ƏК пайдаланушы заңды тұлға болса) ________________________________________________________________ 37. Тіркелген құжаттар: 1. Азаматтық əуе кемесін мемлекеттiк тiркеу туралы куəлiктiң сканерлік көшiрмесi (бар, жоқ) 2. ƏК техникалық жай-күйін тексеру жəне ұшуға жарамдылығын айқындау актiсiнiң сканерлік көшiрмесi (бар, жоқ) 3. Əуе кемесiн жалға алу туралы шартының сканерлік көшiрмесi (бар, жоқ) 4. Əуе кемесiн қабылдау-тапсыру актiсінiң сканерлік көшiрмесi (бар, жоқ) «Азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 3-қосымша «Бекітемін» Пайдаланушының бірінші басшысы ___________________ (қолы, Т.А.Ə.) 20__ ж. «__»_________. Əуе кемесінің техникалық жай-күйін тексеру жəне ұшуға жарамдылығын айқындау актісі Мынадай құрамдағы комиссия: Төраға ______________________________________________________________ (лауазымы, Т.А.Ə.) Комиссия мүшелері ___________________________________________________ ____________________________________________________________________ (лауазымы, Т.А.Ə.) 20__ж. «__» ______________________________ техникалық тексеру жүргізді (əуе кемесінің типі жəне мақсаты) мемлекеттік жəне тіркеу белгілері ____________________ сериялық (зауыттық) нөмірі ______________________________________________________________ 1. Əуе кемесі туралы мəліметтер: ƏК-нің зауыттан шығарылған күні Белгіленген ресурс Пайдалана басталғаннан бергі ұшуы Жөндеу саны Соңғы жөндеу жүргізілген күн мен орын, АЖЗ Соңғы жөндеуден кейінгі ұшуы Жөндеуге дейінгі ресурс қалдығы Жөндеу аралық ресурс

_____ сағ. ____ қонуы ____ жыл _____ сағ. ____ қонуы ____ жыл _____ сағ. ____ қонуы ____ жыл _____ сағ. ____ қонуы ____ жыл _____ сағ. ____ қонуы ____ жыл _____ сағ. ____ қонуы ____ жыл _____ сағ. ____ қонуы ____ жыл

2. АƏК-ның ресурсын ұзарту үшін негіздеме ________________________ 3. Қозғалтқыш ресурсын ұзарту үшін негіздеме ______________________ 4. Қозғалтқыштар мен əуе бұрандалары туралы мəліметтер: ____________ Қозғалтқыш/əуе бұрандасы Типі Зауыттық нөмірі Пайдалана басталғаннан бергі жұмысы (сағат)

1-ші 2-ші 3-ші 4-ші ККО

Соңғы жөндеу күні Соңғы жөндеуден кейінгі жұмысы Жөндеуге дейінгі ресурс қалдығы (сағат) Жөндеулер саны 5. Əуе кемесі ___________________________________ көлемінде қаралған, (ТҚ немесе жөндеу кезеңділігінің нысаны) ол туралы __________ формулярына жазу енгізілген _______________________ (күні) 6. Əуе кемесінің жасақталуы ______________________________________ 7. Əуеде соқтығысудың алдын алудың борттық жүйесінің болуы _______ 8. Осы акті жасалған күні орындауға міндетті осы типтегі əуе кемесінің барлық пысықтаулары орындалды; бекітілген құжаттамада көзделмеген тип конструкциясының өзгерістері жоқ. 9. ҰПЖ өзгерістерін бекіткен ұйым, бекітілген күні ___________________ 10. Азаматтық əуе кемесінің техникалық жай-күйі, ұшуға жарамдылығы жəне ұшуға жарамдылық сертификатын беру (қолданылу мерзімін ұзарту) мүмкіндігі туралы комиссия қорытындысы _______________________________ Төраға: ________________________________________________________ (қолы, күні, Т.А.Ə.) Комиссия мүшелері: ____________________________________________ (қолы, күні, Т.А.Ə.) М.О. 11. Пайдаланушының инженерлік-авиациялық қызметі басшысының азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы туралы қорытындысы (оның ішінде қажетті жабдықтар болған жағдайда, халықаралық трассалар бойынша ұшуға) Қорытынды: «Ұшақтың (тікұшақтың) техникалық ақауы жоқ жəне ол пайдалануға жарамды» немесе «Ұшақтың (тікұшақтың) техникалық ақауы бар жəне ол пайдалануға жарамсыз». Төраға: __________________________________________________________ (қолы, күні, Т.А.Ə.) Комиссия мүшелері: _______________________________________________ (қолы, күні, Т.А.Ə.) М.О. 12. Актінің қолданылу мерзімі – бекітілген күнінен бастап бір ай. «Азаматтық əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 4-қосымша Азаматтық əуе кемелерінің пайдалануға жарамдылығы туралы бағалау актісі _______________________________________________________________ (уəкілетті орган) 20 ___ жылғы «__» ________ № ____________ бұйрығына сəйкес мынадай құрамдағы ұшуға жарамдылық басқармасының мемлекеттік авиация инспекторы: Инспектор:__________________________________ (Т.А.Ə., лауазымы) Ұшуға жарамдылықты сертификаттау бағдарламасы бойынша _____________________________ _________________________бағалау жүргізді. (ұйымның атауы) Азаматтық əуе кемелерінің пайдалануға жарамдылығы туралы бағалау актісінің мəтіні Актінің қорытынды бөлігінде пайдалану құжаттамасының, оның ішінде азаматтық авиация саласындағы нормативтік құқықтық актілердің техникалық қызмет көрсету бағдарламасының (регламентінің) талаптарына, сонымен бірге əуе кемесінің жəне оның құрал-жабдықтарының көрсетілген ұшу түрлеріне (халықаралық, ішкі), əуе тасымалдау түрлеріне жəне/немесе авиациялық жұмыстарға сəйкестігі (сəйкессіздігі) көрсетіледі. Төраға:______________________ (Т.А.Ə.) Комиссия мүшелері: _______________ (Т.А.Ə.) _______________ (Т.А.Ə.) Актімен таныстым: Ұйымның басшысы _________________ (Т.А.Ə.)

17

www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

_____________________ (қолы) ___________________ (қолы) _________________ (қолы) _________________ (қолы)

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекітілген «Азаматтық əуе кемелерінің шет мемлекет берген ұшуға жарамдылығы сертификатын тану туралы шешім беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Азаматтық əуе кемелерінің шет мемлекет берген ұшуға жарамдылығы сертификатын тану туралы шешім беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азаматтық авиация комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) заңды тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді. Өтініштерді қабылдау жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беру көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы не www.e.gov.kz «электрондық үкімет» веб-порталы (бұдан əрі – портал) арқылы жүзеге асырылады. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімі: 1) құжаттар топтамасын көрсетілетін қызметті берушіге тапсырған сəттен бастап, сондай-ақ порталға жүгінген кезде: азаматтық əуе кемелерінің шет мемлекет берген ұшуға жарамдылығы сертификатын тану туралы шешім беру – күнтізбелік 10 (он) күн ішінде; азаматтық əуе кемелерінің шет мемлекет берген ұшуға жарамдылығы сертификатын тану туралы шешімнің телнұсқасын беру – күнтізбелік 5 (бес) күн ішінде; 2) көрсетілетін қызметті алушыға құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) жəне (немесе) қағаз түрінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – азаматтық əуе кемелерінің шет мемлекет берген ұшуға жарамдылығы сертификатын тану туралы шешім (шешім телнұсқасы). Азаматтық əуе кемелерінің шет мемлекет берген ұшуға жарамдылығы сертификатын тану туралы шешімді көрсетілетін қызметті беруші көрсетілетін қызметті алушы өзі келгенде, берілген куəліктерді есепке алу жəне тіркеу журналына қол қойғызып береді. Көрсетілетін қызметті алушы порталда азаматтық əуе кемелерінің шет мемлекет берген ұшуға

жарамдылығы сертификатын тану туралы шешімді электрондық құжат нысанында «жеке кабинеттен» алады. 7. Мемлекеттік қызмет тегін көрсетіледі. 8. Жұмыс кестесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс (сенбі жəне жексенбі) жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13:00-ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Қабылдау жəне нəтижелерді беру алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады. 2) портал – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарын жүргізумен байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы жүгінген кезде мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті құжаттар тізбесі: көрсетілетін қызметті берушіге: 1) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтініш; 2) шет мемлекет берген əуе кемесін мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің көшірмесі; 3) шет мемлекет берген əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатының көшірмесі; 4) пайдаланушы сертификатының көшірмесі (азаматтық авиация саласындағы көрсетілетін қызметті беруші берген авиациялық жұмыстарды орындауға куəлік көшірмелері, ұшуды орындау құқығына арналған куəлік көшірмелері); 5) шет мемлекет берген жергілікті жердегі шуыл бойынша сертификат көшірмесі; 6) əуе кемесін қайта жабдықтау жөніндегі құжаттардың көшірмесі (егер осы əуе кемесі қайта жабдықталған болса); 7) əуе кемесі тіркелген авиациялық билік орындарымен Халықаралық азаматтық авиация туралы конвенцияға 83 bis-бабының шеңберінде жасалған əуе кемесінің ұшуға жарамдылығын қолдау рəсімдерін белгілеу бойынша келісім немесе Қазақстан Республикасының авиациялық билік орындары мен əуе кемесі тіркелген мемлекеттердің авиациялық билік орындары арасындағы əуе кемесінің ұшуға жарамдылығын қолдау рəсімдері бойынша жауапкершілігі шектелгенін растайтын құжаттың көшірмесі; 8) азаматтық авиация саласындағы уəкілетті органға міндетті түрде берілетін əуе кемесіне техникалық қызмет көрсету жəне əуе кемесін қауіпсіз пайдалануға қатысты ұшуға жарамдылығы директивалары, бюллетендері, əуе кемесін жəне қозғалтқыштарын жасап шығарушылармен жасалған шарттардың көшірмесі. Жоғарыда көрсетілген құжаттардың көшірмелері көрсетілетін қызметті алушының қолы жəне мөрімен куəландырылады. Азаматтық əуе кемелерінің шет мемлекет берген ұшуға жарамдылығы сертификатын тану туралы шешімнің телнұсқасын алу үшін көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті берушіге осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес өтінішті ұсынады. Порталға: азаматтық əуе кемелерінің шет мемлекет берген ұшуға жарамдылығы сертификатын тану туралы шешімді алу үшін осы тармақта тізбеленген құжаттарды электрондық түрде қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 3-қосымшаға сəйкес көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтінімді ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды тапсырған кезде: көрсетілетін қызметті берушіге – көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттардың топтамасын қабылдау күні мен уақыты көрсетіле отырып, оның көшірмесіндегі тіркеу туралы белгі қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады; портал арқылы көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетіне» мемлекеттік қызметті алу күні жəне уақыты көрсетіле отырып, мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салудың қабылданғаны туралы мəртебе жіберіледі. 3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Портал арқылы жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты бірыңғай байланыс орталығының 1414 телефоны арқылы алуға болады. Шағымды портал арқылы жіберген кезде көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинетінен» көрсетілетін қызметті беруші өтінішті өңдеу барысында жаңартылатын өтініш туралы ақпарат (жеткізілуі, тіркелуі, орындалуы туралы белгілер, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) қолжетімді болады. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Заңды тұлғаның шағымында – атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюы тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті, оның ішінде электрондық нысанда көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сы болған жағдайда, мемлекеттік көрсетілетін қызметті портал арқылы электрондық нысанда алу мүмкіндігі болады. 14. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 15. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414. «Азаматтық əуе кемелерінің шет мемлекет берген ұшуға жарамдылығы сертификатын тану туралы шешім беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Нысан

Азаматтық əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы сертификатын тануға өтінім _________________________________________________________тиесiлi _______________________________________________________тiзiлiмiне (мемлекет атауы) _________ж.«___»________________ № __________________енгiзiлген _____________________________________________________əуе кемесіне (əуе кемесінің типі, айырым белгісі) № ___________________________ұшуға жарамдылығы сертификаты жарамды деп тану туралы шешiм берудi сұраймын. Əуе кемесi туралы деректер: 1. Тип сертификаты немесе балама құжат жəне оның нөмiрi 1) əуе кемесi ____________________________________________________ 2) қозғалтқыштар ________________________________________________ 3) əуе бұрандалары ______________________________________________ 2. Мемлекеттiк жəне тiркеу белгiлерi _______________________________ 3. Əуе кемесiнiң типі жəне мақсаты ________________________________ 4. Əуe кемесiнiң жасалған күнi жəне сериялық нөмiрi _________________ 5. Соңғы жүргiзiлген жөндеудiң күнi мен орны _______________________ 6. Əуе кемесiнiң ұшуы 1) пайдалану басталғаннан бергi:_______сағат______қонуы________ жыл 2) соңғы жөндеуден кейiн: ____________сағат______қонуы________ жыл 7. Жөндеуге дейiнгi ресурс қалдығы:______сағат_____қонуы_______жыл 8. Қозғалтқыштардың түрі жəне саны ______________________________ 9. Əуе бұрандаларының түрi ______________________________________ 10. Мыналардың: а) ұшып көтерiлудiң ___________б) қонудың_______ ең жоғары массасы 11. Орындар саны: а) жолаушылар ______________б) экипаж___________ 12. Жергілікті жердегі шуыл жөнiндегi куəлiк ________________________ 13. Əуе кемесiнiң меншiк иесi жəне оның мекенжайы _________________ 14. Əуе кемесiн пайдаланушы, пайдаланушы куəлiгiнiң нөмiрi жəне оның заңды мекенжайы ___________________________________________________ 15. Əуе кемесiне техникалық қызмет көрсету жөнiндегi ұйымның атауы _______________________________________________________________ М.О._____________________________________________ (лауазымы) 20_____ ж. «____»_________ ________________________________ (қолы, Т.А.Ə.) Авиакомпанияның Инженерлiк-авиациялық қызметi басшысының əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы туралы қорытындысы ______________________ _______________________________________________________________ М.О.______________________________________ (лауазымы) 20______ж. «____»_________ _______________________________ (қолы, Т.А.Ə.)

Азаматтық əуе кемелерінің шет мемлекет берген ұшуға жарамдылығы сертификатын тану туралы шешім беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Нысан Шешiмнiң телнұсқасын алуға өтінім _________________________________________________________тиесiлi ________________________________________________________тiзiлiмге _______ ж. «______» _________________________ № _______енгiзiлген _____________________________________________________əуе кемесiне (əуе кемесiнiң типі, айырым белгiсi) № ____________________ ұшуға жарамдылығы сертификатын жарамды деп тану туралы шешiмнiң телнұсқасын беруiңiздi сұраймын. Ауыстыру себебi (телнұсқаны беру)________________________________ Əуе кемесi туралы деректер: 1. Типі ___________________________________________əуе кемесiнiң қолданылу мақсаты___________________________________________________ 2. Ұлттық жəне тiркеу белгiлерi ___________________________________ 3. Əуe кемесiнiң сериялық (зауыттық) нөмiрi ________________________ 4. Əуе кемесiнiң жасалған күні ___________________________________ 5. Тип сертификаты немесе балама құжат жəне оның нөмiрi____________ 6. ИКАО ____________санаты бойынша ұшуға рұқсат етiлген əуе кемесi. 7. Соңғы жөндеудiң жүргiзiлген күнi мен орны _______________________ 8. Əуе кемесiнiң ұшуы 1) пайдалана басталғаннан бергi:___________сағат______қонуы____жыл 2) соңғы жөндеуден кейiн: _______________сағат______қонуы_____жыл 9. Жөндеуге дейiнгi ресурс қалдығы:_______сағат______қонуы_____жыл 10. Массасы, кг ___________________________орталықтандыру, % аэродинамикалық хордасы (О АХ)_______________________________________ 11. Пайдаланушы комиссиясының əуе кемесiне жасаған техникалық жай-күйі актiсiнiң бекiтілген күні ___________________________________________ 12. Пайдаланушының заңды мекенжайы, телефоны, факсi______________ ____________________________________________________________________ М.О. ______________________________________ (лауазымы) 20______ж. «____»_________ ____________________________ (қолы, Т.А. Ə.) Авиакомпанияның Инженерлiк-авиациялық қызметi басшысының əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы туралы қорытындысы ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ М.О. ______________________________________ (лауазымы) 20______ж.«____»_________ ________________________________ (қолы, Т.А. Ə.) «Азаматтық əуе кемелерінің шет мемлекет берген ұшуға жарамдылығы сертификатын тану туралы шешім беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 3-қосымша Электрондық құжат нысанындағы өтініш _________________________________________________________тиесiлi _______________________________________________________тiзiлiмiне (мемлекет атауы) _________ж. «___»________________ № __________________ енгiзiлген _____________________________________________________________əуе кемесіне (əуе кемесінің типі, айырым белгісі № ___________________________ ұшуға жарамдылығы сертификатын жарамды деп тану туралы шешiм берудi сұраймын. Əуе кемесi туралы деректер: 1. Тип сертификаты немесе балама құжат жəне оның нөмiрi: 1) əуе кемесi ____________________________________________________ 2) қозғалтқыштар ________________________________________________ 3) əуе бұрандалары ______________________________________________ 2. Мемлекеттiк жəне тiркеу белгiлерi _______________________________ 3. Əуе кемесiнiң типі жəне мақсаты ________________________________ 4. Əуe кемесiнiң жасалған күнi жəне сериялық нөмiрi _________________ 5. Соңғы жүргiзiлген жөндеудiң күнi мен орны _______________________ 6. Əуе кемесiнiң ұшуы 1) пайдалана басталғаннан бергi:________сағат______қонуы_______ жыл 2) соңғы жөндеуден кейiн: ____________сағат______қонуы________ жыл 7. Жөндеуге дейiнгi ресурс қалдығы:______сағат_____қонуы_______ жыл 8. Қозғалтқыштардың түрi жəне саны _______________________________

9. Əуе бұрандаларының түрi ______________________________________ 10. Мыналардың: а) ұшып көтерiлудiң ______б) қонудың____________ ең жоғары массасы 11. Орындар саны: а) жолаушылар ______________б) экипаж___________ 12. Жергілікті жердегі шуыл жөнiндегi куəлiк ________________________ 13. Əуе кемесiнiң меншiк иесi жəне оның мекенжайы _________________ 14. Əуе кемесiн пайдаланушы, пайдаланушы куəлiгiнiң нөмiрi жəне оның заңды мекенжайы ____________________________________________________ 15. Əуе кемесiне техникалық қызмет көрсету жөнiндегi ұйымның атауы _______________________________________________________________ М.О.______________________________________ (лауазымы) 20_____ ж. «____»_________ _________________________________ (қолы, Т.А.Ə.) Авиакомпанияның инженерлiк-авиациялық қызметi басшысының əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы туралы қорытындысы ______________________ _______________________________________________________________ М.О.______________________________________ (лауазымы) 20______ж.«____»_________ ________________________________ (қолы, Т.А.Ə.) Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекiтiлген «Авиациялық жұмыстарды орындауға куəлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Авиациялық жұмыстарды орындауға куəлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азаматтық авиация комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) жеке жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді. Өтініштерді қабылдау жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беру көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы не www.e.gov.kz «электрондық үкімет» веб-порталы (бұдан əрі – портал) арқылы жүзеге асырылады. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі: 1) құжаттар топтамасын көрсетілетін қызметті берушіге тапсырған сəттен бастап, сондай-ақ порталға жүгінген кезде: авиациялық жұмыстарды орындауға куəлік беру – күнтізбелік 60 (алпыс) күннен аспайды; авиациялық жұмыстарды орындауға куəліктің телнұсқасын беру – күнтізбелік 10 (он) күн; 2) көрсетілетін қызметті берушіге құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) жəне қағаз түрінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – авиациялық жұмыстарды орындауға куəлік (телнұсқасын) беру. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесін ұсыну нысаны: қағаз жəне (немесе) электрондық түрде. 7. Мемлекеттік қызмет ақылы негізде көрсетіледі. Авиациялық жұмыстарды орындайтын пайдаланушыны сертификаттағаны үшін «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексінде (Салық кодексі) айқындалған тəртіппен жəне мөлшерлерде алым алынады. Штат санына байланысты авиациялық жұмыстарды орындайтын пайдаланушыны сертификаттағаны үшін алым мөлшерлемелері мыналарды құрайды: 50 адамды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 743 айлық есептік көрсеткіш; 51 адамнан 200 адамды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 831 айлық есептік көрсеткіш; 201 адамнан 400 адамды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 871 айлық есептік көрсеткіш; 401 адамнан 600 адамды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 918 айлық есептік көрсеткіш; 601 адамнан 1200 адамды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 962 айлық есептік көрсеткіш; 1201 адамнан 2000 адамды қоса алғанға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 1006 айлық есептік көрсеткіш; 2001 адамнан астам – алым төленетін күні қолданыстағы 1057 айлық есептік көрсеткіш. Авиациялық жұмыстарды орындайтын пайдаланушыны сертификаттау көрсетілетін қызметті алушының орналасқан жері бойынша көрсетілген алым бюджетке төленгеннен кейін жүзеге асырылады. Алым төлемі екінші деңгейдегі банктер жəне банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы қолма-қол жəне қолма-қол ақшасыз нысанда жүзеге асырылады. Портал арқылы мемлекеттік көрсетілетін қызметті алуға электрондық сұрау салу жіберілген жағдайда, төлемді «электрондық үкіметтің» төлем шлюзі (бұдан əрі – ЭҮТШ) арқылы жүзеге асыруға болады. 8. Жұмыс кестесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс (сенбі жəне жексенбі) жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13:00-ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады. 2) портал – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарын жүргізумен байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не оның сенімхат бойынша өкілі) жүгінген кезде мемлекеттік қызмет көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: көрсетілетін қызметті берушіге: 1) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтінім; 2) авиациялық жұмыстарды орындайтын пайдаланушыны сертификаттағаны үшін алымның төленгенін растайтын құжат; 3) заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің* көшірмесі немесе анықтама. Ескертпе: *«Қазақстан Республикасының кейбiр заңнамалық актiлерiне заңды тұлғаларды мемлекеттiк тiркеу жəне филиалдар мен өкiлдiктердi есептiк тiркеу мəселелерi бойынша өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; 4) өтініш беруші жарғысының жəне құрылтай шартының көшірмелері; 5) өтініш берушінің мынаны: өтініш беруші қызметінің негізгі орнын; ұшудың болжамды түрлерін; ұшу жұмысын ұйымдастыруды; ұшу жарамдылығын қолдау жүйесін; ұшуды қамтамасыз етуді; ұшу персоналының жəне техникалық персоналдың əзірлігін; техникалық қызмет көрсету объектілерінің əзірлігін; əуе кемелерінің əзірлігін қамтитын ақпараты; 6) басқарма құрылымы жəне лауазымы, Т.А.Ə., білімі, біліктілігі жəне жұмыс тəжірибесі көрсетілген жауапты адамдар; 7) мынадай: ұшу қызметі; ұшу қауіпсіздігі жөніндегі инспекция; ұшу жарамдылығын қолдау жөніндегі; сапаны бақылау жөніндегі; авиациялық қауіпсіздік жөніндегі; персоналды даярлау жөніндегі басшылар тағайындалғанын растайтын құжаттар; 8) типі, моделі, сериясы, ұлттық жəне тіркеу белгілері, ұшуға жарамдылық сертификаттары, радиостанцияларға арналған рұқсаттар, жергілікті жердегі (егер көзделген болса) шуыл бойынша сертификаттары көрсетілген əуе кемелерінің тізімі. Əуе кемелерін жалға алған жағдайда, жалға алу (лизинг) шарттарын көрсету қажет; 9) ұшу персоналын жəне жердегі персоналды даярлау мен аттестаттауды ұйымдастыру жөніндегі ақпарат; 10) ұшуды жүргізу бойынша нұсқаулықтың бір бөлігі болып табылатын немесе жеке құжат ретінде əзірленген персоналды алғашқы даярлау жəне қайта даярлау жөніндегі бағдарлама (нұсқау); 11) ұшуды жүргізу жөніндегі нұсқау; 12) техникалық қызмет көрсетуді реттеу жөніндегі пайдаланушы нұсқауы; 13) əуе кемелеріне техникалық қызмет көрсету бағдарламасы (регламент); 14) сертификатталған ең жоғары ұшу массасы 5700 кг астам əуе кемелерін пайдаланатын пайдаланушылар үшін ұшу қауіпсіздігін басқару жөніндегі нұсқау; 15) байланыс рəсімдерін (dispatch) қоса алғанда, ұшудың орындалуын басқару жəне оған бақылауды ұйымдастыру жөніндегі ақпарат; 16) Қазақстан Республикасының міндетті сақтандыру түрлері туралы заңдарына сəйкес міндетті сақтандырудың сақтандыру полистерінің көшірмелері; 17) пайдаланушының өз авиациялық қызметінің қажетті түрлерін қамтамасыз етуге арналған шарттардың көшірмелері; 18) пайдаланушының басшысы бекітетін əуе кемелерін бояу үлгілері мен мəтіндік сипаттамасы; 19) азаматтық авиация қызметіне заңсыз араласу актілерінің алдын алу жөніндегі шаралар туралы құжаттар; 20) пайдаланушының өзі немесе шарттық негізде жүзеге асыратын ұшу жұмыстарын жерде қамтамасыз ету жөніндегі ақпарат; 21) жұмыс түрлері көрсетілген, сыртқы ұйымдармен техникалық қызмет көрсету шарттарының тізбесі; 22) сыртқы ұйымдармен ұшуға жарамдылығын қолдауға арналған шарттардың көшірмелері. Көрсетілетін қызметті алушы авиациялық жұмыстарды орындауға арналған куəліктің телнұсқасын алу үшін көрсетілетін қызметті берушіге негіздемені жəне бұрын берілген куəлікті (жоғалу (ұрлану) жағдайларынан басқа) қоса бере отырып, еркін нысандағы өтінішті ұсынады. Жоғарыда көрсетілген құжаттардың барлық көшірмелері көрсетілетін қызметті алушының қолымен жəне мөрімен куəландырылады. Порталға: көрсетілетін қызметті алушы авиациялық жұмыстарды орындауға арналған куəлікті (телнұсқасын) алу үшін осы тармақта тізбеленген құжаттарды электрондық түрде қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтінімді ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды тапсырған кезде: көрсетілетін қызметті берушіге – көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттардың топтамасын қабылдау күні мен уақыты көрсетіле отырып, оның көшірмесіндегі тіркеу туралы белгі қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады; портал арқылы көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетіне» мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу күні жəне уақыты көрсетіле отырып мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салудың қабылданғаны туралы мəртебе жіберіледі. 3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Портал арқылы жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты бірыңғай байланыс орталығының 1414 телефоны арқылы алуға болады. Шағымды портал арқылы жіберген кезде көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинетінен» көрсетілетін қызметті беруші өтінішті өңдеу барысында жаңартылатын өтініш туралы ақпарат (жеткізілуі, тіркелуі, орындалуы туралы белгілер, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) қолжетімді болады. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Шағымда: жеке тұлғаның – тегі, аты, сондай-ақ қалауы бойынша əкесінің аты, пошталық мекенжайы; заңды тұлғаның – атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюға тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті, оның ішінде электрондық нысанда көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сы болған жағдайда, мемлекеттік көрсетілетін қызметті портал арқылы электрондық нысанда алу мүмкіндігі болады. 14. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 15. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414. «Авиациялық жұмыстарды орындауға куəлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Нысан Көрсетілетін қызметті берушінің басшысына _____________________________ (көрсетілетін қызметті берушінің атауы) Авиациялық жұмыстарды орындауға арналған куəлiкті алуға (ұзартуға) өтiнiм 1.____________________________________________________________ (авиациялық жұмыстарды орындауға арналған куəлiктi алу (қолдану мерзiмiн ұзарту) мақсатында ________________________________________ сертификаттау жүргiзудi (өтiнiш берушiнiң толық атауы) сұраймын.

2. Өтініш берушінің ЖСН _____________________________________ 3. Өтiнiш берушi заңды тұлғаның немесе жеке тұлғаның банк деректемелерi: ____________________________________________________ 4. Өтiнiш берушi заңды тұлғаның орналасқан жерi (мекенжайы) немесе өтiнiш берушi жеке тұлғаның тұрғылықты жері:_________________________ _____________________________________________________________ 5. Өтініш берушінің пошталық мекенжайы (нақты): ________________ 6. Байланыс телефоны/факс/ электрондық поштаның мекенжайы, АФТН коды: _________________________________________________________________ 7. ƏК орналасқан əуеайлақ (алаң): _____________________________________ 8. Мəлiмделетiн авиациялық жұмыс түрлерi: ___________________________ 9. Қазақстан Республикасының шегiнде немесе одан тыс ұшу өңiрлерi: _________________________________________________________________ 10. Ұшуды бастаудың жоспарланған күні ______________________________ 11. Басқарушы персонал Лауазымы

Т.А.Ə., туған жылы, телефон

Тағайындалуы Білімі туралы бұйрық

Маманның сертификаты (куəлігі)

12. Командалық-ұшу, нұсқаушы жəне ұшу құрамы Лауазымы

Т.А.Ə., туған жылы

Жұмыс қа қабыл дау туралы бұйрық

Маманның куəлігі (медициналық қорытынды лары)

Жалпы Ұшуға жəне ұшуы авиациялық жұмыстарды орындауға рұқсаты

13. Инженерлік-техникалық персонал Лауазымы

Т.А.Ə.

Жұмысқа қабылдау туралы бұйрық

Маманның куəлігі

Жалпы жұмыс Жұмыстарды өтілі орындауға рұқсаты

14. Шет мемлекеттерде авиациялық жұмыстарды орындау Əуе кемесінің типі жəне Жалға алушы (тапсыборттық нөмірі рыс беруші)

Мемлекет, қала жəне орналасатын əуежайы

Шарт түрі, нөмірі, күні жəне қолданылу мерзімі

15. Өтiнiш берушi: - сертификаттау рəсімдерін орындауға; - сертификаттық талаптарға сай болуға; - азаматтық авиация саласындағы уəкiлеттi органға ұшуды ұйымдастыруға, қамтамасыз етiлуi мен орындалуын бақылауды жүзеге асыруға мүмкiндiк беруге мiндеттенедi. _____________________________________________________________________________ өтiнiш берушi заңды тұлғаның (басшының лауазымы, Т.А.Ə., қолы) М.О. ______________________________________________________________________ өтiнiш берушi жеке тұлғаның Т.А.Ə., қолы «Авиациялық жұмыстарды орындауға куəлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Нысан Көрсетілетін қызметті берушінің басшысына _____________________________ (көрсетілетін қызметті берушінің атауы) Электрондық құжат нысанында авиациялық жұмыстарды орындауға арналған куəлiкті алуға (ұзартуға) өтiнiм 1. ЖСН _________________________________________________________ 2. ЖК/ЖТ/ЗТ атауы _______________________________________________ 3. Өтiнiш берушi заңды тұлғаның немесе жеке тұлғаның банк деректемелерi: _______________________________________________________ 4. Өтiнiш берушi заңды тұлғаның орналасқан жерi (мекенжайы) немесе өтiнiш берушi жеке тұлғаның тұрғылықты жері:___________________________ ____________________________________________________________________ 5. Өтініш берушінің пошталық мекенжайы (нақты): ___________________ ____________________________________________________________________ 6. Байланыс телефоны/факс/ электрондық поштаның мекенжайы, АФТН коды: _______________________________________________________________ 7. ƏК орналасқан əуеайлақ (алаң): ___________________________________ 8. Мəлiмделетiн авиациялық жұмыс түрлерi: _________________________ 9. Қазақстан Республикасының шегiнде немесе одан тыс ұшу өңiрлерi:_____ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ 10. Ұшуды бастаудың жоспарланған күні_______________________________ 11. Басқарушы персонал Лауазымы

Т.А.Ə., туған жылы, Тағайындалуы тура- Білімі телефон лы бұйрық

Маманның сертификаты (куəлігі)

12. Командалық-ұшу, нұсқаушы жəне ұшу құрамы Лауазымы

Т.А.Ə., туған жылы

Жұмыс қа қабыл дау туралы бұйрық

Маманның куəлігі Жалпы Ұшуға жəне авиациялық (медициналық ұшуы жұмыстарды орындауға қорытындылары) рұқсаты

13. Инженерлік-техникалық персонал Лауазымы

Т.А.Ə.

Жұмыс қа қабыл дау туралы бұйрық

Маманның куəлігі

Жалпы жұмыс Жұмыстарды өтілі орындауға рұқсаты

14. Шет мемлекеттерде авиациялық жұмыстарды орындау Əуе кемесінің типі жəне борттық нөмірі

Жалға алушы (тапсырыс беруші)

Мемлекет, қала жəне Шарт түрі, нөмірі, күні, орналасатын əуежайы қолданылу мерзімі

15. Өтiнiш берушi: - сертификаттау рəсімдерін орындауға; - сертификаттық талаптарға сай болуға; - азаматтық авиация саласындағы уəкiлеттi органға ұшуды ұйымдастыруға, қамтамасыз етiлуi мен орындалуын бақылауды жүзеге асыруға мүмкiндiк беруге мiндеттенедi. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекітілген «Азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйымның сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйымның сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азамат��ық авиация комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) заңды тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді. Өтініштерді қабылдау жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беру көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы не www.e.gov.kz «электрондық үкімет» веб-порталы (бұдан əрі – портал) арқылы жүзеге асырылады. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімі: 1) құжаттар топтамасын көрсетілетін қызметті берушіге тапсырған сəттен бастап, сондай-ақ порталға жүгінген кезде: азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйымның сертификатын беру – күнтізбелік 70 (жетпіс) күннен аспайды; азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйым сертификатының телнұсқасын беру – күнтізбелік 10 (он) күн; 2) көрсетілетін қызметті алушыға құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) жəне (немесе) қағаз түрінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйымның сертификаты (сертификат телнұсқасы). Азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйымның сертификатын көрсетілетін қызметті беруші көрсетілетін қызметті алушы өзі келгенде, берілген куəліктерді есепке алу жəне тіркеу журналына қол қойғызып береді. Көрсетілетін қызметті алушы порталда азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйымның сертификатын электрондық құжат нысанында «жеке кабинеттен» алады. 7. Мемлекеттік қызмет ақылы негізде көрсетіледі. Азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйымды сертификаттау үшін алым «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық кодексі) Қазақстан Республикасының Кодексінде белгіленген тəртіппен жəне мөлшерлерде жүзеге асырылады. Азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйымды сертификаттау үшін алым мөлшерлемелері оны қолдану саласы жəне штат санына байланысты мыналарды құрайды: жекелеген типтегі əуе кемелеріне жедел техникалық қызмет көрсету, оның ішінде ағымдағы жөндеу, ақауларды жою, агрегаттар мен жиынтықтаушы бұйымдарды ауыстыру: 10 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 346 айлық есептік көрсеткіш; 11 адамнан 40 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 364 айлық көрсеткіш; 41 адамнан 70 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 382 айлық көрсеткіш; 71 адамнан 100 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 400 айлық көрсеткіш; 101 адамнан 150 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 419 айлық көрсеткіш; 151 адамнан 200 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 437 айлық көрсеткіш; 201 адамнан астам – алым төленетін күні қолданыстағы 455 айлық көрсеткіш; 2) жекелеген типтегі əуе кемелеріне мерзімдік техникалық қызмет көрсету, оның ішінде авиациялық техниканың авиақозғалтқыштарын ауыстыру, оларды ағымдағы жөндеу, авиациялық техникаға маусымдық жəне арнайы қызмет көрсету, авиациялық техниканы сақтау кезінде техникалық қызмет көрсету: 10 адамға дейін – алым төленетін күні 418 айлық есептік көрсеткіш; 11 адамнан 40 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 436 айлық есептік көрсеткіш; 41 адамнан 70 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 454 айлық есептік көрсеткіш; 71 адамнан 100 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 472 айлық есептік көрсеткіш; 101 адамнан 150 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 491 айлық есептік көрсеткіш; 151 адамнан 200 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 509 айлық есептік көрсеткіш; 201 адамнан астам – алым төленетін күні қолданыстағы 527 айлық есептік көрсеткіш; 3) зертханалар жағдайында əуе кемелерінің агрегаттары мен жиынтықтаушы бұйымдарына техникалық қызмет көрсету – алым төленетін күні қолданыстағы 218 айлық есептік көрсеткіш; 4) əуе кемелері мен олардың агрегаттарының жəне жиынтықтаушы бұйымдарының жай-күйін бұзбай бақылау əдісін қолдану – алым төленетін күні қолданыстағы 145 айлық есептік көрсеткіш; 5) күрделі жөндеусіз пайдаланылатын əуе кемесінің планеріне, авиақозғалтқыштары мен авиациялық техниканың жиынтықтаушы бұйымдарына бақылау-қалпына келтіру жұмыстары (жөндеуқалпына келтіру жұмыстары): 10 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 236 айлық есептік көрсеткіш; 11 адамнан 40 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 254 айлық есептік көрсеткіш; 41 адамнан 70 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 272 айлық есептік көрсеткіш; 71 адамнан 100 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 290 айлық есептік көрсеткіш; 101 адамнан 150 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 309 айлық есептік көрсеткіш; 151 адамнан 200 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 327 айлық есептік көрсеткіш; 201 адамнан астам – алым төленетін күні қолданыстағы 345 айлық есептік көрсеткіш; 6) əуе кемесінің интерьерін жаңарту (қайта жабдықтау) – алым төленетін күні қолданыстағы 145 айлық есептік көрсеткіш; 7) əуе кемесін жаңғырту жөніндегі жұмыстарды жəне авиациялық техника əзірлеушісінің бюллетеньдері мен құжаттары бойынша пысықтауды орындау – алым төленетін күні қолданыстағы 248 айлық есептік көрсеткіш; 8) əуе кемелерін, авиақозғалтқыштарды жəне жиынтықтаушы бұйымдарды (агрегаттарды), оларға жаңа ресурстар (қызмет мерзімдері) орнатып күрделі жөндеу: 10 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 528 айлық есептік көрсеткіш; 11 адамнан 40 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 546 айлық есептік көрсеткіш; 41 адамнан 70 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 564 айлық есептік көрсеткіш; 71 адамнан 100 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 582 айлық есептік көрсеткіш; 101 адамнан 150 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 601 айлық есептік көрсеткіш; 151 адамнан 200 адамға дейін – алым төленетін күні қолданыстағы 619 айлық есептік көрсеткіш; 201 адамнан астам – алым төленетін күні қолданыстағы 637 айлық есептік көрсеткіш. Азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйымды сертификаттау көрсетілетін қызметті алушының орналасқан жері бойынша көрсетілген алым бюджетке төленгеннен кейін жүзеге асырылады. Алым төлемі екінші деңгейдегі банктер жəне банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы қолма-қол жəне қолма-қол ақшасыз нысанда жүзеге асырылады. Портал арқылы мемлекеттік көрсетілетін қызметті алуға электрондық сұрау салу жіберілген жағдайда, төлемді «электрондық үкіметтің» төлем шлюзі (бұдан əрі – ЭҮТШ) арқылы жүзеге асыруға болады. 8. Жұмыс кестесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13:00-ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады; 2) портал – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарын жүргізумен байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не оның сенімхат бойынша өкілі) жүгінген кезде мемлекеттік қызмет көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: көрсетілетін қызметті берушіге:

(Жалғасы 18-бетте).


18

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 15-17-беттерде). 1) сертификатты алу үшін мынадай құжаттар қоса берілген осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтініш; 2) сертификаттау үшін алымның төленгенін растайтын құжат; 3) авиациялық техникаға техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу (АТ ТҚЖ) жөніндегі ұйым жарғысының көшірмесі; 4) заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің* көшірмесі немесе анықтама; ескертпе: * «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу жəне филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; 5) АТ ТҚЖ жөніндегі ұйымның қаржы-экономикалық жай-күйі туралы анықтама; 6) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 3-қосымшаға сəйкес АТ ТҚЖ жөніндегі ұйым қызметі жөніндегі нұсқаулық; 7) АТ ТҚЖ жөніндегі ұйымның бекітілген құрылымы; 8) АТ ТҚЖ жөніндегі ұйымның құрылымдық бөлімшелері туралы ереже; 9) АТ ТҚЖ жөніндегі ұйымның штаттық кестесі; 10) АТ ТҚЖ жөніндегі ұйымның командалық-басшы құрамы туралы мəліметтер жəне білімі туралы тиісті құжаттардың көшірмелері; 11) АТ ТҚЖ жөнінде��і ұйымның командалық-басшы құрамының лауазымдық нұсқаулықтары; 12) авиациялық техника үлгілері бойынша рұқсат ету түрлері мен жұмыстар түрлері көрсетілген АТ ТҚЖ жөніндегі ұйымның инженерлік-техникалық персоналының тізімі; 13) инженерлік-техникалық құрамның қозғалтқыштарды жүргізу жəне сынап көру рұқсаттары туралы ақпарат; 14) сақтандыру полистерінің жəне медициналық анықтамалардың қолданылу мерзімдері туралы ақпарат көрсетілген, базадан тыс əуе кемелеріне техникалық қызмет көрсетуді орындауға арналған экипаждардың құрамында ұшуларды орындауға жіберілген АТ ТҚЖ жөніндегі ұйымның инженерліктехникалық құрамы адамдарының тізімі; 15) мəлімделген қызмет саласында қолданылатын АТ ТҚЖ бойынша жұмыс жүзеге асырылатын құжаттардың тізбесі; 16) шарттың мəні мен қолданылу мерзімі көрсетілген, АТ ТҚЖ жөніндегі ұйым қызметін метрологиялық қамтамасыз етуге арналған шарттардың тізбесі; 17) шарттың мəні мен қолданылу мерзімі көрсетілген, АТ ТҚЖ жөніндегі ұйымның инженерліктехникалық құрамына техникалық оқу өткізу мен біліктілігін арттыруға арналған шарттардың тізбесі; 18) шарттың мəні мен қолданылу мерзімі көрсетілген жалға алынатын құрылыстар мен жерде қызмет көрсету құралдарын пайдалануға арналған шарттардың тізбесі; 19) шарттар бойынша ұйым АТ ТҚЖ жөніндегі қызметтерін көрсететін азаматтық əуе кемелерін пайдаланушылар тізімі; 20) шарттар бойынша қосалқы мердігер ұйымдардың тізбесі. Азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйым сертификатының телнұсқасын алу үшін көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті берушіге негіздеме жəне бұрын берілген куəлікті (ұрлану (жоғалу) жағдайларынан басқа) жəне қызметтік тексеру материалдарын қоса бере отырып, еркін нысандағы өтінімді ұсынады. Порталға: көрсетілетін қызметті алушы азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйым сертификатын (телнұсқасын) алу үшін осы тармақта тізбеленген құжаттарды электрондық түрде қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтінімді ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды тапсырған кезде: көрсетілетін қызметті берушіге – көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттардың топтамасын қабылдау күні мен уақыты көрсетіле отырып, оның көшірмесіндегі тіркеу туралы белгі қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады; портал арқылы көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетіне» мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу күні жəне уақыты көрсетіле отырып, мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салудың қабылданғаны туралы мəртебе жіберіледі. 3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Портал арқылы жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты бірыңғай байланыс орталығының 1414 телефоны арқылы алуға болады. Шағымды портал арқылы жіберген кезде көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинетінен» көрсетілетін қызметті беруші өтінішті өңдеу барысында жаңартылатын өтініш туралы ақпарат (жеткізілуі, тіркелуі, орындалуы туралы белгілер, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) қолжетімді болады. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Заңды тұлғаның шағымында – атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюы тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті, оның ішінде электрондық нысанда көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сы болған жағдайда, мемлекеттік көрсетілетін қызметті портал арқылы электрондық нысанда алу мүмкіндігі болады. 14. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 15. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414. «Азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйымның сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Авиациялық техникаға техникалық қызмет көрсететiн жəне жөндеу (АТ ТҚЖ) жөніндегі ұйымның сертификатын алуға арналған өтiнiмнiң үлгi нысаны 1. АТ ТҚЖ жөнiндегi ұйымның атауы_______________________________ 2. Ұйымның тiркелген жері жəне тiркеу нөмiрi (шифры)_______________ 3. Өндiрiстiк базаның орналасқан жерi:______________________________ 4. Пошталық мекенжайы__________________________________________ 5. Телефон______________________________________________________ 6. Телеграф_____________________________________________________ 7. Факс_________________________________________________________ 8. Есепшоты____________________________________________________ 9. Бизнес сəйкестендiру нөмiрi (БСН)_______________________________ 10. Электрондық мекенжайы______________________________________ 11. Өтiнiм беру себебi (қажеттісінің астын сызыңыз): 1) АТ ТҚЖ жөнiндегi ұйымның сертификатын алуға арналған алғашқы өтiнiм; 2) АТ ТҚЖ бойынша жұмыс түрлерiнiң (кешендерiнiң) тiзбесiн толықтыру; 3) авиациялық техника типтерінің тiзбесiн толықтыру; 4) кезектi мерзiмге арналған сертификаттау; 5) АТ ТҚЖ жөнiндегi ұйымның сертификатын керi қайтарып алғаннан/күшiн жойғаннан кейiнгi сертификаттау; 6) АТ ТҚЖ жөнiндегi ұйымның негiзгi деректерiн өзгерту; 7) басқа себептер (көрсету). 12. Өтiнiмнiң мазмұны Мен, төменде қол қойған,_________________________________________ (ұйым басшысының Т.А.Ə.) _____________________(күнi)__________________ бекiтiлген (тiркелген) Жарғының (Ереженiң) негiзiнде əрекет ететiн техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жөнiндегi ұйымды мынадай авиациялық техникада төменде көрсетiлген қызмет түрiн орындау құқығына сертификаттау жүргiзудi сұраймын: ƏК, қозғалтқыштың,АТ бұйымының типі

Қызмет нысаны ТҚ жедел түрлерi (көрсету)

ТҚ кезеңдік түрлерi (көрсету)

Жұмыстардың басқа түрлерi (көрсету)

13. Өтiнiм берушi Қазақстан Республикасының əуе кеңiстiгiн пайдалану жəне авиация қызметi саласындағы заңнаманың талаптарын мойындайды жəне оларды орындауға мiндеттенедi. 14. Авиациялық техникаға техникалық қызмет көрсету үшiн жауапты басшылық құрам: Лауазымы АТ ТҚЖ жөнiндегi ұйымның басшысы Сапаны бақылау (кепiлдiк) жөнiндегi бөлiмшенiң басшысы

Т.А.Ə.

Қолы

«Азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйымның сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Электрондық құжат нысанындағы өтініш 1. АТ ТҚЖ жөнiндегi ұйымның атауы_______________________________ 2. Ұйымның тiркелген жері жəне тiркеу нөмiрi (шифры)_______________ 3. Өндiрiстiк базаның орналасқан жерi:______________________________ 4. Пошталық мекенжайы__________________________________________ 5. Телефон______________________________________________________ 6. Телеграф_____________________________________________________ 7. Факс_________________________________________________________ 8. Есепшоты____________________________________________________ 9. Бизнес сəйкестендiру нөмiрi (БСН)_______________________________ 10. Электрондық мекенжайы______________________________________ 11. Өтiнiм беру себебi (қажеттісінің астын сызыңыз): 1) АТ ТҚЖ жөнiндегi ұйымның сертификатын алуға арналған алғашқы өтiнiм; 2) АТ ТҚЖ бойынша жұмыс түрлерiнiң (кешендерiнiң) тiзбесiн толықтыру; 3) авиациялық техника типтерінің тiзбесiн толықтыру; 4) кезектi мерзiмге арналған сертификаттау; 5) АТ ТҚЖ жөнiндегi ұйымның сертификатын керi қайтарып алғаннан/күшiн жойғаннан кейiнгi сертификаттау; 6) АТ ТҚЖ жөнiндегi ұйымның негiзгi деректерiн өзгерту; 7) басқа себептер (көрсету). 12. Өтiнiмнiң мазмұны Мен, төменде қол қойған,_________________________________________ (ұйым басшысының Т.А.Ə.) _____________________(күнi)__________________ бекiтiлген (тiркелген) Жарғының (Ереженiң) негiзiнде əрекет ететiн техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жөнiндегi ұйымды мынадай авиациялық техникада төменде көрсетiлген қызмет түрiн орындау құқығына сертификаттау жүргiзудi сұраймын: ƏК, қозғалтқыштың,АТ бұйымының типі

Қызмет нысаны ТҚ жедел түрлерi (көрсету)

ТҚ кезеңдік түрлерi (көрсету)

Жұмыстардың басқа түрлерi (көрсету)

13. Өтiнiм берушi Қазақстан Республикасының əуе кеңiстiгiн пайдалану жəне авиация қызметi саласындағы заңнама талаптарын мойындайды жəне оларды орындауға мiндеттенедi. 14. Авиациялық техникаға техникалық қызмет көрсету үшiн жауапты басшылық құрам: Лауазымы АТ ТҚЖ жөнiндегi ұйымның басшысы Сапаны бақылау (кепiлдiк) жөнiндегi бөлiмшенiң басшысы

Т.А.Ə.

Қолы

«Азаматтық авиацияның авиациялық техникасына техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу жөніндегі ұйымның сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 3-қосымша Авиациялық техникаға техникалық қызмет көрсету жəне оны жөндеу ұйымының қызметі бойынша нұсқау 1. Кіріспе 1) Мазмұны; 2) Тақырыбы жəне саласы; 3) Қолданыстағы парақ тізбесі; 4) Ревизиялар/толықтырулар тізбесі; 5) Тарату парағы; 6) Пайдаланылатын қысқартулар. 2. Басқару 1) Жауапты басшының өтініші; 2) Қауіпсіздік жəне сапа саясаты; 3) Басқару персоналы; 4) Басқару персоналының лауазымды адамдарының құқықтары мен міндеттері; 5) Ұйымды басқару құрылымы; 6) Рұқсат ететін персонал тізілімі; 7) Ұйым жұмысшылары құрамының сипаты; 8) Сертификатта көрсетілген ұйымдар мекенжайларының əрқайсысында орналасқан өндірістік қуаттардың жалпы сипаты; 9) Техникалық қызмет көрсету бойынша (əуе кемелеріне жəне құрауыштарына) орындалатын жұмыс көлемі;

3 маусым 2014 жыл

10) Ұйымдағы өзгерістер туралы азаматтық авиация саласындағы уəкілетті органды хабардар ету рəсімі; 11) Нұсқауға өзгерістер енгізу рəсімдері. 3. Техникалық қызмет көрсету жөніндегі рəсімдер 1) Өнім берушілерді бағалау жəне қосалқы мердігерді қадағалау рəсімдері; 2) Сыртқы өнім берушілерден əкелінетін ƏК құрауыштары мен материалдарын қабылдау жəне тексеру; 3) АТ техникалық қызмет көрсетуге арналған құрауыштар мен материалдарды сақтау, таңбалау жəне беру; 4) Құралдар мен жабдықтарды қабылдау; 5) Құралдар мен жабдықтарды калибрлеу; 6) Персоналдың баламалы құралдар мен жабдықтарды қоса алғанда, құралдар мен жабдықтарды пайдалануы; 7) Техникалық қызмет көрсету объектілерінде тазалық сақтау нормалары; 8) Техникалық қызмет көрсету бойынша нұсқаулықтар жəне олардың ƏК/ƏК құрауыштарын шығарушылардың нұсқаулықтарына сəйкестігі, жаңартылуын жəне техникалық персонал үшін олардың болуын қоса алғанда; 9) Жөндеу бойынша рəсімдер; 10) Пайдаланушының ƏК техникалық қызмет көрсету жөніндегі бағдарламаға сəйкес келуі; 11) Ұшуға жарамдылық директиваларын орындау рəсімдері; 12) Міндетті емес түрлендіруді орындау рəсімі; 13) Техникалық қызмет көрсету бойынша пайдаланылатын құжаттар жəне оларды толтыру; 14) Техникалық қызмет көрсету жазбаларын бақылау (деректерді есепке алу); 15) Базалық техникалық қызмет көрсетуді жүргізу барысында анықталған ақауларды жою; 16) Техникалық қызмет көрсетуден кейін пайдалануға қайта енгізу рəсімі; 17) Пайдаланушының құжаттамасындағы жазбалар; 18) Ақаулар жөнінде құзыретті пайдаланушыға/үлгі сертификатын ұстаушыға хабарлау; 19) ƏК жарамсыз құрауыштарын қоймаға қайтару; 20) Сыртқы өнім берушілердің ақаулы құрауыштары бойынша іс-қимыл; 21) Электронды түрде сақталатын есептік деректерді бақылау; 22) Техникалық қызмет көрсету бойынша жоспарланған жұмысқа қарасты адам-сағатты жоспарлауды бақылау; 23) Техникалық қызмет көрсетудегі қиын жұмыстарды бақылау; 24) Техникалық қызмет көрсету жөніндегі ерекше жұмыстарды жүргізу жөніндегі рəсім бойынша мынадай ақпарат: қозғалтқыштарды сынау рəсімдері; ƏК герметикасын тексеру рəсімдері; ƏК сүйрету рəсімдері; ƏК рульдеу бойынша рəсімдер; құрауыштар мен материалдарды кəдеге жарату; 25) Техникалық қызмет көрсету барысында жіберілген қателерді табу жəне түзету рəсімдері; 26) Ауысым арасындағы жұмыстарды тапсыру рəсімдері; 27) Үлгі сертификатын ұстаушыға техникалық қызмет көрсету барысындағы нақты емес жəне екіұшты деректер жөнінде ақпарат беру рəсімдері; 28) Өндірісті жоспарлау рəсімдері. 4. Жедел техникалық қызмет көрсету бойынша қосымша рəсімдер 1) Жедел техникалық қызмет көрсету кезіндегі құрал-саймандарды, ƏК құрауыштарын бақылау; 2) Жерүсті қызмет көрсетуге, отын құюға, мұздануға қарсы арнайы сұйықтықтардың шөгінділерінен тазартылуын тексеруді қоса алғанда, мұздануға қарсы жұмыстарға байланысты жедел техникалық қызмет көрсетуді жүргізу жөніндегі рəсімдер; 3) Жедел техникалық қызмет көрсету барысында кемшіліктерді жəне қайталанатын ақауларды бақылау; 4) Жедел техникалық қызмет көрсету кезінде борттық журналды толтыру рəсімі; 5) Жедел техникалық қызмет көрсету кезінде келісілген жəне қарызға алынған қосалқы бөлшектерді жеткізу рəсімі; 6) Жедел техникалық қызмет көрсету кезіндегі əуе кемесінен алынған ақаулы қосалқы бөлшектерді қайтару рəсімі; 7) Жедел техникалық қызмет көрсету кезіндегі күрделі міндеттерді бақылау рəсімі. 5. Сапа жүйесінің рəсімдері 1) Техникалық қызмет көрсету аудитін ұйымдастыру рəсімдері; 2) ƏК жəне құрауыштарының аудиті; 3) Аудит кезінде анықталған кемшіліктерді (ақауларды) жою рəсімі; 4) Техникалық қызмет көрсету жөнінде куəлік беретін персоналға біліктілік беру жəне оны оқыту рəсімдері; 5) Техникалық қызмет көрсету жөнінде куəлік беретін персонал бойынша есептік деректер; 6) Сапа жүйесінің аудиторлары; 7) Инспекторлардың (қосалқы тексеруді қажет ететін жұмыстарды тексеретін) біліктілігін бақылау; 8) Техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу маманының біліктілігін бақылау; 9) Техникалық қызмет көрсету бойынша көзделген техникалық қызмет көрсету көлемінен ауытқу процесін басқару; 10) Техникалық қызмет көрсетуді ұйымдастыру рəсімдерінен ауытқу рұқсаттарын бақылау; 11) Дəнекерлеу сияқты мамандандырылған жұмыстарға арналған біліктілік рəсімі, ыдыратпайтын бақылау; 12) Жасап шығарушы зауыттың жəне басқа да сыртқы орындаушылардың техникалық қызмет көрсету жөніндегі жұмыс топтарының жұмысын бақылау; 13) Адами фактор бойынша оқыту рəсімі; 14) Персоналдың құзыреттілігін бағалау. 6. Техникалық қызмет көрсетудің орындалуы 1) Келісімшарт бойынша техникалық қызмет көрсету орындалатын пайдаланушылар тізбесі; 2) Пайдаланушының рəсімі жəне оның құжаттарымен жұмыс; 3) Пайдаланушының техникалық құжаттамасын толтыру. 7. Қосымша мəліметтер 1) Құжаттардың үлгілері; 2) Қосалқы мердігерлердің тізімі; 3) Жедел техникалық қызмет көрсету станцияларының тізімі; 4) Келісімшарт бойынша техникалық қызмет көрсету орындалатын пайдаланушылар тізімі.

қысқартылған тiк эшелондау жағдайында ұшуға рұқсат беру (RVSM); байланыстың тиiстi түрi орнатылған аудандар немесе бағыттар бойынша əуе кемелерiн ұшуға арналған жабдықтармен жабдықтау (RCP); «соқтығысудың алдын алу» жүйесiмен жарақтандыру; 20) əуе кемелерiн жалдауға (фрахт) арналған шарттардың (келiсiмшарттардың) көшiрмелерi; 21) пайдаланушының ұшу қауiпсiздiгiн басқару жөнiндегi нұсқаулық. Жоғарыда көрсетiлген құжаттардың барлық көшiрмелерi көрсетілетін қызметті алушының қолымен жəне мөрiмен куəландырылады. Көрсетілетін қызметті алушы ұшуды орындау құқығына куəліктің (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушы) телнұсқасын алу үшін көрсетілетін қызметті берушіге негіздемесі мен бұрын берілген куəлігі (жоғалу (ұрлану) жағдайларынан басқа) қоса бере отырып, өтінішті ұсынады. Порталға: ұшуды орындау құқығына куəлікті (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушы) (телнұсқа) алу үшін, сертификатталған ең жоғары ұшу массасы бес мың жетi жүз килограммнан асатын ұшақтарды жəне (немесе) бiр немесе бiрнеше турбореактивтi (турбобұрандалы) қозғалтқышпен жарақтандырылған ұшақтарды (ұшуды орындау құқығына арналған куəлікті пайдалану жөніндегі арнайы ережелерге өзгеріс енгізуге) пайдаланатын жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушылар үшін көрсетілетін қызметті алушы осы тармақта тізбеленген құжаттарды электрондық түрде қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтінімді ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды тапсырған кезде: көрсетілетін қызметті берушіге ��� көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттардың топтамасын қабылдау күні мен уақыты көрсетіле отырып, оның көшірмесіндегі тіркеу туралы белгі қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады; портал арқылы көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетіне» мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу күні жəне уақыты көрсетіле отырып, мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салудың қабылданғаны туралы мəртебе жіберіледі.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекітілген

Сертификатталған ең жоғары ұшу массасы 5 700 килограммнан астам ұшақтарды жəне (немесе) бiр немесе бiрнеше турбореактивтi (турбовинттi) қозғалтқыштармен жарақтандырылған ұшақтарда ұшуларды орындау құқығына куəлiк алуға өтiнiш (ұшуды орындау құқығына куəлікті пайдалану жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушы куəлiгiн пайдалану жөнiндегi арнайы ережелерге өзгерiстер енгiзуге арналған) ______________________________________________________________________ мақсатында (ұшуды орындау куəлiгiн алу, қолданылу мерзiмiн ұзарту, iшкi (халықаралық) əуе желiлерiнде ұшуды oрындау үшiн, пайдалану жөнiндегi арнайы ережелерге өзгерiстер енгiзу) ________________________________________________________ тексеру (өтiнiш берушiнiң толық атауы) жүргiзудi сұраймын. Ұшуды бастаудың жоспарланған күнi_______________________________ __________________________________________________________________________________ _______________(ұзарту/өзгерiстер енгiзу кезiнде тиiсiнше қолданыстағы ұшуды орындау құқығына берілген куəлiктің аяқталу мерзiмi немесе жаңа пайдалану жағдайындағы ұшуды бастаудың жоспарланған күнi көрсетiледi)

«Ұшуды орындау құқығына куəлік беру (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушы)» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Ұшуды орындау құқығына куəлік беру (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушы)» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі - мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі - Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азаматтық авиация комитеті (бұдан əрі көрсетілетін қызметті беруші) жеке жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі - көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді. Өтініштерді қабылдау жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беру көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы не www.e.gov.kz «электрондық үкімет» веб-порталы (бұдан əрі - портал) арқылы жүзеге асырылады. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімі: 1) құжаттар топтамасын көрсетілетін қызметті берушіге тапсырған сəттен бастап, сондай-ақ порталға жүгінген кезде: ұшуды орындау құқығына куəлік беру (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушы): сертификатталған ең жоғары ұшу массасы бес мың жетi жүз килограммнан асатын ұшақтарды жəне (немесе) бiр немесе бiрнеше турбореактивтi (турбобұрандалы) қозғалтқышпен жарақтандырылған ұшақтарды (ұшуды орындау құқығына арналған куəлікті пайдалану жөніндегі арнайы ережелерге өзгеріс енгізуге) пайдаланатын жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушылар үшін – комиссия жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушыны тексеру актісін жасаған күннен бастап күнтізбелік 7 (жеті) күн; Ескерту: бұл ретте осы стандарттың қолданысы сертификатталған ең жоғары ұшу массасы бес мың жетi жүз килограммнан кем болатын ұшақтарды жəне сертификатталған ең жоғары ұшу массасына қарамастан тiкұшақтарды пайдаланатын жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушыларға таралмайды. ұшуды орындау құқығына куəліктің телнұсқасын беру (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушы) – күнтізбелік 10 (он) күн; 2) көрсетілетін қызметті берушіге құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) жəне қағаз түрінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – ұшуды орындау құқығына куəлік (куəлік телнұсқасы) (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушы). Ұшуды орындау құқығына куəлікті (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушы) (телнұсқа) көрсетілетін қызметті берушінің қызметкері көрсетілетін қызметті алушы өзі келгенде, берілген куəліктерді есепке алу жəне тіркеу журналына қол қойғызып береді. 7. Мемлекеттік қызмет тегін көрсетіледі. 8. Жұмыс кестесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13:00-ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Қабылдау жəне нəтижелерді беру алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады. 2) портал – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарын жүргізумен байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті берушіге жүгінген кезде мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті құжаттар тізбесі: сертификатталған ең жоғары ұшу массасы бес мың жетi жүз килограммнан асатын ұшақтарды жəне (немесе) бiр немесе бiрнеше турбореактивтi (турбобұрандалы) қозғалтқышпен жарақтандырылған ұшақтарды (ұшуды орындау құқығына арналған куəлікті пайдалану жөніндегі арнайы ережелерге өзгеріс енгізуге) пайдаланатын жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушылар үшін: 1) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша сертификатталған ең жоғары ұшу массасы бес мың жеті жүз килограммнан асатын ұшақтарда жəне (немесе) бiр немесе бiрнеше турбореактивті (турбиналы) қозғалтқышпен жарақтандырылған ұшақтарда (ұшуды орындау құқығына арналған куəлікті пайдалану жөніндегі арнайы ережелерге өзгеріс енгізуге) ұшуды орындау құқығына арналған куəлікті алу үшін өтінім, оған мынадай құжаттар қоса беріледі: мемлекеттік қызметті алушының мыналарды қамтитын ақпараты: заңды тұлға үшін – мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің (БСН), салық төлеуші куəлігінің көшірмелері; жеке тұлғалар үшiн – жеке куəлiктiң жəне салық төлеушi куəлiгiнiң (ЖСН) көшiрмелерi; көрсетілетін қызметті алушының тiркелген атауы; көрсетілетін қызметті алушының негiзгi қызмет орнының мекенжайы; көрсетілетін қызметті алушының негiзгi қызмет орнының, елдiң кодын қоса алғанда, телефон нөмiрi мен факсi, бар болса электрондық поштасының мекенжайы; жоспарланған ұшу түрлері; ұшу өңiрлерi (аудандары); əуе кемелерiне арналған деректер жəне пайдалану бойынша шектеулер; əуе кемесiне техникалық қызмет көрсетудi ұйымдастыру; ұшу жұмысын ұйымдастыру; ұшуды қамтамасыз ету; 2) ұйымдық құрылымы, штаттық кестесi; 3) ұшу қауiпсiздiгiн қамтамасыз етуге тiкелей байланысты басшылық құрамы мен авиациялық мамандардың мiндеттерiмен жауапкершілігін белгiлейтiн лауазымдық нұсқаулықтар; 4) экипаждың жұмысы жəне демалыс уақыты туралы ереже, оның iшiнде ең аз экипаж құрамымен (Нақты əуе кемесiн ұшуда пайдалану жөнiндегi нұсқаулыққа сəйкес) жəне күшейтiлген экипажбен немесе бiр əуе кемесiнде екi экипажбен ұшу кезiнде; 5) басшылық құрамы мен ұшу қауiпсiздiгiн қамтамасыз етуге тiкелей байланысты авиациялық мамандар жөнiндегi деректер; 6) командалық-ұшу, нұсқаушы жəне ұшқыштар құрамы туралы деректер: лауазымы; тегi, аты, əкесiнiң аты; бастапқы дайындығы; класы, нөмiрi, ұшқыштар құрамы куəлiгiнiң қолданылу мерзiмi, кiм бердi; жалпы ұшу; əуе кемесiнің типі бойынша əуе кемесiнiң командирi ретінде ұшу, минимум, қатарға өту (өтетiн) құжаттың атауы, соңғы біліктілігін тексеру күні (ұшуды басқару техникасы, ұшақты жүргiзу, ұшудағы практикалық жұмыс); медициналық куəландыру, куəлiктiң қолданылу мерзiмi; ағылшын тiлiнде байланыс жүргiзуге рұқсат беру, аяқтағаны туралы құжат нөмiрi, кiм жəне қашан бердi; мамандығы бойынша соңғы бiлiктiлiктi арттыру курсы; ағылшын тiлi бойынша соңғы бiлiктiлiктi арттыру курсы; авариялық жағдайда əрекет ету бойынша оқу жəне машықтарын қолдау; соңғы жұмыс орны (ұйымның атауы, лауазымы, жұмыс iстеген кезеңi); 7) негізінде ұшу қызметi жүзеге асырылатын құжаттардың тiзбесi; 8) пайдаланушының басшысы бекiткен жəне азаматтық авиация саласындағы көрсетілетін қызметті берушімен келісілген Ұшуды жүргізу жөніндегі нұсқаулық; 9) пайдаланушының басшысы бекiткен жəне азаматтық авиация саласындағы көрсетілетін қызметті берушімен келiсiлген ең аз жабдықтар тiзбесi (МЕL); 10) негiзінде техникалық қызмет көрсету жүргiзiлетiн құжаттардың тiзбесi; 11) пайдаланушының басшысы бекiткен техникалық қызмет көрсетудi реттеу жөнiндегi пайдаланушының нұсқаулығы; 12) азаматтық əуе кемелерiн мемлекеттiк тiркеу туралы куəлiктердiң, ұшуға жарамдылық сертификаттарының, радиостанцияларға арналған рұқсаттың (лицензиясы), əуе кемелерiнiң жергiлiктi жерлердегi шуылы бойынша сертификаттардың көшiрмелері; 13) Қазақстан Республикасының мiндеттi сақтандыру түрлерi туралы заңдарының талаптарына сəйкес мiндеттi сақтандырудың сақтандыру полистерiнiң көшiрмелері; 14) ұшуды қамтамасыз ету, əуе кемелерiн бiрлесiп пайдалану, авиациялық қауiпсiздiк шараларын қамтамасыз ету шарттарының көшiрмелерi; 15) пайдаланушының басшысы бекiткен əуе кемелерi бояуының үлгiлерi жəне мəтiндiк сипаттамасы; 16) азаматтық авиация қызметiне заңсыз араласу актiлерiн болдырмау бойынша шаралар туралы құжаттар; 17) халықаралық ұшуға арналған құжаттар: халықаралық ұшуды орындау үшiн нормативтiк жəне ұшу құжаттамасының тiзбесi жəне болуы; əуежайлардағы кедендiк, паспорттық, санитариялық жəне карантиндiк бақылауды қамтамасыз ету туралы ақпарат; 18) əуе кемелерi туралы деректер жəне əуе кемелерiнiң типі, олардың жабдықтары бойынша техникалық қызмет көрсетудi ұйымдастыру сипаттамасы, сондай-ақ əрбiр əуе кемесiнiң орналасқан жерi туралы анықтама; 19) əуе кемелерiн пайдалану бойынша шектеулер: əуе кемесiнiң типі, моделi; тiркеу нөмiрi; əуе кемесiнiң қонуына кiруге рұқсаты жəне Халықаралық азаматтық авиация ұйымының I, II, III санаттары бойынша қону; қонуға кiру жүйелерi бойынша əуе кемесi үшiн белгiленген минимумдар: ILS, VOR/DME, PAR, 2NDB, PAR+2NDB, VOR, NDB; ұшуды көзбен шолу жəне қонуға кiру үшiн əуе кемелерiне арналған белгiленген минимумдар; (PBN) (RNAV 10, RNAV 5, RNAV 4, RNAV 1, RNP 4, RNP APCH) сипаттамаларына негiзделген навигация жағдайында ұшуға рұқсат беру; (GNSS, DME/DME, IRU/IRS, VOR/DME, LRNS, MNPS) сипаттамаларына негiзделген навигациялық ерекшелiктерге байланысты шектеулер; ұлғайтылған ұзақтығы жағдайында əуе кемелерiне ұшуға рұқсат беру (ETOPS) (қос қозғалтқышты əуе кемелерi үшiн);

3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Портал арқылы жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты бірыңғай байланыс орталығының 1414 телефоны арқылы алуға болады. Шағымды портал арқылы жіберген кезде көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинетінен» көрсетілетін қызметті беруші өтінішті өңдеу барысында жаңартылатын өтініш туралы ақпарат (жеткізілуі, тіркелуі, орындалуы туралы белгілер, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) қолжетімді болады. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Шағымда: жеке тұлғаның – тегі, аты, сондай-ақ қалауы бойынша əкесінің аты, пошталық мекенжайы; заңды тұлғаның – атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюға тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті, оның ішінде электрондық нысанда көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сы болған жағдайда, мемлекеттік көрсетілетін қызметті портал арқылы электрондық нысанда алу мүмкіндігі болады. 14. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 15. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414. «Ұшуды орындау құқығына куəлік беру (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушы)» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Нысан Көрсетілетін қызметті берушінің басшысына __________________________ (көрсетілетін қызметті берушінің атауы)

Өтiнiш берушi азаматтық авиация саласындағы нормативтiк құқықтық актiлердiң талаптарына сай болуға жəне азаматтық авиация саласындағы уəкiлеттi органға ұшуды ұйымдастыру, қамтамасыз ету жəне орындалуын бақылауды жүзеге асыруға мүмкiндiк беруге мiндеттенедi. _______________________________________________________________ өтiнiш берушiнiң (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушының) (заңды тұлғаның) (басшының лауазымы, Т.А.Ə., қолы) М.О. _______________________________________________________________ (өтiнiш берушiнiң (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушының) – (жеке тұлғаның) Т.А.Ə., қолы) Ұшуды орындау құқығына куəлік беру (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушы)» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Электрондық құжат нысанындағы ұшуды орындау құқығына куəлік беруге (жалпы мақсаттағы авиацияны пайдаланушы)» өтінім 1. ЖСН ________________________________________________________ 2. ЖК/ЖТ/ЗТ атауы ______________________________________________ 3. Өтiнiш берушi заңды тұлғаның немесе жеке тұлғаның банк деректемелерi: ______________________________________________________ 4. Өтiнiш берушi заңды тұлғаның орналасқан жерi (мекенжайы) немесе өтiнiш берушi жеке тұлғаның тұрғылықты жері: __________________________ ____________________________________________________________________ 5. Өтініш берушінің пошталық (нақты) мекенжайы: ___________________ 6. Байланыс телефоны/факс/электрондық поштаның мекенжайы, АФТН коды: ______________________________________________________________ 7. ƏК орналасқан əуеайлақ (алаң)___________________________________ 8. Мəлiмделетiн авиациялық жұмыс түрлерi:________________________ 9. Қазақстан Республикасының шегiнде немесе одан тыс ұшу өңiрлерi: ____________________________________________________________ ________________________________________________________________ 10. Ұшуды бастаудың жоспарланған күні ____________________________ 11. Басқарушы персонал Лауазымы Т.А.Ə., туған жылы, телефон

Тағайындалуы туралы бұйрық

Білімі

Маманның сертификаты (куəлігі)

Жалпы ұшуы

Ұшуға жəне авиациялық жұмыстарды орындауға рұқсаты

12. Командалық-ұшу, нұсқаушы жəне ұшу құрамы Лауазымы

Т.А.Ə., туған жылы

Жұмыс қа қабыл Маманның куəлігі дау туралы (медициналық бұйрық қорытынды лары)

13. Инженерлік-техникалық персонал Лауазымы Т.А.Ə.

Жұмысқа қабылдау Маманның туралы бұйрық куəлігі

Жалпы жұмыс өтілі

Жұмыстарды орындауға рұқсаты

14. Шетелде авиациялық жұмыстарды орындау Əуе кемесінің типі жəне Жалға алушы (тапсыборттық нөмірі рыс беруші)

Мемлекет, қала жəне орналасатын əуежайы

Шарт түрі, нөмірі, күні жəне қолданылу мерзімі

15. Өтiнiш берушi: - сертификаттау рəсімдерін орындауға; - сертификаттық талаптарға сай болуға; - азаматтық авиация саласындағы уəкiлеттi органға ұшуды ұйымдастыруға, қамтамасыз ету мен орындалуын бақылауды жүзеге асыруға мүмкiндiк беруге мiндеттенедi. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекітілген «Əуе кемесіне шуыл бойынша сертификат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Əуе кемесіне шуыл бойынша сертификат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азаматтық авиация комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) жеке жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді. Өтініштерді қабылдау жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беру көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы не www.e.gov.kz «электрондық үкімет» веб-порталы (бұдан əрі – портал) арқылы жүзеге асырылады. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімі: 1) құжаттар топтамасын көрсетілетін қызметті берушіге тапсырған сəттен бастап, сондай-ақ порталға жүгінген кезде: əуе кемесіне шуыл бойынша сертификат беру – күнтізбелік 30 (отыз) күн ішінде; 2) көрсетілетін қызметті алушы құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті ��лушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) жəне (немесе) қағаз түрінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – əуе кемесіне шуыл бойынша сертификаты. Əуе кемесіне шуыл бойынша сертификатты көрсетілетін қызметті беруші көрсетілетін қызметті алушы өзі келгенде, берілген куəліктерді есепке алу жəне тіркеу журналына қол қойғызып береді. 7. Мемлекеттік қызмет тегін көрсетіледі. 8. Жұмыс кестесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13:00-ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Қабылдау жəне нəтижелерді беру алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады; 2) портал – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарын жүргізумен байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не оның сенімхат бойынша өкілі) жүгінген кезде мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: 1) көрсетілетін қызметті берушіге: осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтініш; 2) порталда: көрсетілетін қызметті алушы əуе кемесіне шуыл бойынша сертификатты алу үшін осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтінімді ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды тапсырған кезде: көрсетілетін қызметті берушіге – көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттардың топтамасын қабылдау күні мен уақыты көрсетіле отырып, оның көшірмесіндегі тіркеу туралы белгі қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады; портал арқылы көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетіне» мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу күні жəне уақыты көрсетіле отырып, мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салудың қабылданғаны туралы мəртебе жіберіледі. 3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым

осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Портал арқылы жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты бірыңғай байланыс орталығының 1414 телефоны арқылы алуға болады. Шағымды портал арқылы жіберген кезде көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинетінен» көрсетілетін қызметті беруші өтінішті өңдеу барысында жаңартылатын өтініш туралы ақпарат (жеткізілуі, тіркелуі, орындалуы туралы белгілер, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) қолжетімді болады. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Шағымда: жеке тұлғаның – тегі, аты, сондай-ақ қалауы бойынша əкесінің аты, пошталық мекенжайы; заңды тұлғаның – атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюға тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті, оның ішінде электрондық нысанда көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сы болған жағдайда, мемлекеттік көрсетілетін қызметті портал арқылы электрондық нысанда алу мүмкіндігі болады. 14. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 15. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414. «Əуе кемесіне шуыл бойынша сертификат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Өтініш _______________________ тиесiлi _________________________________ (əуе кемесiнiң типі, айырым белгiсi əуе кемесiне жергілікті жердегi шуыл бойынша сертификат берудi сұраймын. Əуе кемесі _______ ж. «__» ______ № ______ болып тiзiлiмге енгiзiлген. Əуе кемесi туралы деректер: 1. Тип_________________ əуе кемесiнiң мақсаты ______________________ 2. Ұлттық жəне тiркеу белгiлерi 3. Əуе кемесiнiң сериялық (зауыттық) нөмiрi__________________________ 4. Əуе кемесiнің жасалған күнi жəне əуе кемесiн жасап шығарушы ____________________________________________________________________ 5. Қозғалтқыштардың мəлiметтерi жəне əуе бұрандасы (болған жағдайда) ________________________________________________________________ 6. Əуе кемесiнiң ең жоғарғы ұшу массасы_____________________________ 7. Əуе кемесiнiң ең жоғарғы қону массасы____________________________ 8. Шуыл бойынша сертификаттау стандарты__________________________ 9. Қолданылатын шуыл бойынша сертификаттау стандартына сəйкес келтiру мақсатында енгiзiлген қосымша түрлендіру________________________ 10. ҰҚЖ-дан шеткері шуыл деңгейi/толық қуаттағы режимде ___________ ________________________________________________________________ 11. Қонуға бет алу кезiндегi шуыл деңгейi____________________________ 12. Ұшу кезiндегi шуыл деңгейi _____________________________________ 13. Ұшып өту кезiндегi шуыл деңгейi ________________________________ 14. Ұшып көтерілген кездегi шуыл деңгейi___________________________ 15. Өтiнiш берушiнiң жəне əуе кемесiн пайдаланушының мекенжайы, телефоны, факсы _____________________________________________________ Қолы __________________ М.О. 20___ж. «__» __________ «Əуе кемесіне шуыл бойынша сертификат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша 1. ЖСН _________________________________________________________ 2. ЖК/ЖТ/ЗТ атауы _______________________________________________ 3. Өтiнiш берушi заңды тұлғаның немесе жеке тұлғаның банк деректемелерi: _______________________________________________________ 4. Өтiнiш берушi заңды тұлғаның орналасқан жерi (мекенжайы) немесе өтiнiш берушi жеке тұлғаның тұрғылықты жері: ___________________________ 5. Өтініш берушінің пошталық (нақты) мекенжайы: ___________________ 6. Байланыс телефоны/факс/электрондық поштаның мекенжайы, АФТН коды: _______________________________________________________________ 7. Əуе кемесі «____»___________ ж. №__________ болып тізілімге енгізілген. Əуе кемесi туралы деректер: 1. Типі _________________ əуе кемесiнiң мақсаты ___________________ 2. Ұлттық жəне тiркеу белгiлерi____________________________________ 3. Əуе кемесiнiң сериялық (зауыттық) нөмiрi_________________________ 4. Əуе кемесiнің жасалған күнi жəне əуе кемесiн жасап шығарушы________ ___________________________________________________ 5. Қозғалтқыштардың мəлiметтерi жəне əуе бұрандасы (болған жағдайда) _______________________________________________________________ 6. Əуе кемесiнiң ең жоғарғы ұшу массасы___________________________ 7. Əуе кемесiнiң ең жоғарғы қону массасы________________________ 8. Шуыл бойынша сертификаттау стандарты_________________________ 9. Қолданылатын шуыл бойынша сертификаттау стандартына сəйкес келтiру мақсатында енгiзiлген қосымша түрлендіру________________________ 10. ҰҚЖ-дан шеткері шуыл деңгейi/толық қуаттағы режимде __________ _______________________________________________________________ 11. Қонуға бет алу кезiндегi шуыл деңгейi___________________________ 12. Ұшып өту кезiндегi шуыл деңгейi ______________________________ 13. Ұшу кезiндегi шуыл деңгейi ___________________________________ 14. Ұшып көтерілген кездегi шуыл деңгейi__________________________ 15. Əуе кемесiн пайдаланушының жəне өтiнiш берушiнiң мекенжайы, телефоны, факсы _____________________________________________________ Қолы __________________ М.О. 20___ж. «__» __________ Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекiтiлген «Радиоберуші аппаратураны пайдалануға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Радиоберуші аппаратураны пайдалануға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азаматтық авиация комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) жеке жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді. Өтініштерді қабылдау жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беру көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы не www.e.gov.kz «электрондық үкімет» веб-порталы (бұдан əрі – портал) арқылы жүзеге асырылады. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімі: 1) құжаттар топтамасын көрсетілетін қызметті берушіге тапсырған сəттен бастап, сондай-ақ порталға жүгінген кезде: радиоберуші аппаратураны пайдалануға рұқсат беру – күнтізбелік 10 (он) күн ішінде; 2) көрсетілетін қызметті алушы құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) жəне/ немесе қағаз түрінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – радиоберуші аппаратураны пайдалануға рұқсат беру. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесін ұсыну нысаны: қағаз жəне/немесе электрондық түрде. Радиоберуші аппаратураны пайдалануға рұқсатты көрсетілетін қызметті беруші көрсетілетін қызметті алушы өзі келгенде, берілген куəліктерді есепке алу жəне тіркеу журналына қол қойғызып береді. Көрсетілетін қызметті алушы порталда радиоберуші аппаратураны пайдалануға рұқсатты электрондық құжат нысанында «жеке кабинеттен» алады. 7. Мемлекеттік қызмет тегін көрсетіледі. 8. Жұмыс кестесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13:00-ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Қабылдау жəне нəтижелерді беру алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады; 2) портал – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарын жүргізумен байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не сенімхат бойынша оның уəкілетті өкілі) радиоберуші аппаратураны пайдалануға рұқсатты алу үшін көрсетілетін қызметті берушіге Халықаралық азаматтық авиация ұйымы туралы конвенцияға 6-қосымшаның талаптарына сəйкес келетін радиостанциялардың атаулары мен диапазондарын көрсете отырып, еркін нысандағы өтінішті ұсынады. Порталға: көрсетілетін қызметті алушы радиоберуші аппаратураны пайдалануға рұқсатты алу үшін Халықаралық азаматтық авиация ұйымы туралы конвенцияға 6-қосымшаның талаптарына сəйкес келетін радиостанциялардың атаулары мен диапазондарын көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтінімді ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды тапсырған кезде: көрсетілетін қызметті берушіге – көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттардың топтамасын қабылдау күні мен уақыты көрсетіле отырып, оның көшірмесіндегі тіркеу туралы белгі қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады; портал арқылы көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетіне» мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу күні жəне уақыты көрсетіле отырып, мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салудың қабылданғаны туралы мəртебе жіберіледі. 3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Портал арқылы жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты бірыңғай байланыс орталығының 1414 телефоны арқылы алуға болады. Шағымды портал арқылы жіберген кезде көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинетінен» көрсетілетін қызметті беруші өтінішті өңдеу барысында жаңартылатын өтініш туралы ақпарат (жеткізілуі, тіркелуі, орындалуы туралы белгілер, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) қолжетімді болады. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Шағымда: жеке тұлғаның – тегі, аты, сондай-ақ қалауы бойынша əкесінің аты, пошталық мекенжайы; заңды тұлғаның – атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюға тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті, оның ішінде электрондық нысанда көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сы болған жағдайда, мемлекеттік көрсетілетін қызметті портал арқылы электрондық нысанда алу мүмкіндігі болады. 14. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 15. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414.

(Соңы 19-бетте).


(Соңы. Басы 15-18-беттерде). Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекiтiлген «Арнайы ұшуды орындауға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Арнайы ұшуды орындауға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азаматтық авиация комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) жеке жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді. Өтініштерді қабылдау жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беру көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы жүзеге асырылады. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімі: 1) құжаттар топтамасын көрсетілетін қызметті берушіге тапсырған сəттен бастап – күнтізбелік 10 (он) күн ішінде; 2) көрсетілетін қызметті берушіге құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: қағаз түрінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – қағаз жеткізгіште арнайы ұшуды орындауға рұқсат беру. Арнайы ұшуды орында��ға рұқсатты көрсетілетін қызметті берушінің қызметкері көрсетілетін қызметті алушы өзі келгенде, берілген куəліктерді есепке алу жəне тіркеу журналына қол қойғызып береді. 7. Мемлекеттік қызмет тегін көрсетіледі. 8. Көрсетілетін қызметті берушінің жұмыс кестесі: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс (сенбі, жексенбі) жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, 13:00-ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады. 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не оның сенімхат бойынша өкілі) көрсетілетін қызметті берушіге жүгінген кезде мемлекеттік қызмет көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: 1) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтініш; 2) ұшу мүмкіндігі туралы қорытындыны қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес əуе кемесінің (бұдан əрі – ƏК) техникалық жай-күйін бағалау жəне ұшуға жарамдылығын айқындау актісі; 3) əуе кемесінің сəйкессіздіктері жəне пайдаланудағы шектеулері туралы деректерді қамтитын анықтама. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті берушіге барлық қажетті құжаттарды тапсырған кезде көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттар топтамасын қабылдау күні мен уақыты көрсетіле отырып, оның көшірмесіндегі тіркеу туралы белгі қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады. 3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Шағымда: жеке тұлғаның – тегі, аты, сондай-ақ қалауы бойынша əкесінің аты, пошталық мекенжайы; заңды тұлғаның – атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюға тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік қызметті көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 14. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414. «Арнайы ұшуды орындауға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Өтініш Мемлекеттiк тiзiлiмге 20 ___ ж. «___» ________ №________ енгiзiлген əуе кемесiне арнайы ұшуды орындауға рұқсат (ұшуға жарамдылығының арнайы сертификатын) берудi сұраймын: 1. Ұшу мақсаты жəне маршруты ___________________________________ 2. Əуе кемесi туралы мəлiметтер: 1) Əуе кемесiнiң типі ____________________________________________ 2) Əуе кемесiнiң сериялық (зауыт) нөмiрi ___________________________ 3) Мемлекеттiк жəне тiркеу айырым белгiлерi _______________________ 4) Əуе кемесiнің жасалған күні ____________________________________ 5) Əуе кемесiнiң мақсаты _________________________________________ 6) Орналасқан жері ______________________________________________ 3. Пайдаланушының атауы жəне мекенжайы _________________________ Азаматтық əуе кемесiн пайдаланушы: ______________________________ (қолы) (Т.А.Ə.) М.О. 20___ж. «___»____________ «Арнайы ұшуды орындауға рұқсат беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша «Бекітемін» Пайдаланушының бірінші басшысы _____________________ (қолы, Т.А.Ə.) 20__ ж. «__»_________ Əуе кемесiнiң техникалық жай-күйiн тексеру жəне ұшуға жарамдылығын айқындау АКТIСI Мынадай құрамдағы комиссия: Төраға _________________________________________________________ (лауазымы, Т.А.Ə) Комиссия мүшелерi ______________________________________________ _______________________________________________________________ (лауазымы, Т.А.Ə) 200___ж. «___» _______мемлекеттiк жəне тiркеу белгiлерi ____________ _______________________________________________________________ сериялық (зауыттық) нөмiрі _______________________________________ _______________________________________________________________ (əуе кемесiнiң типі жəне мақсаты) техникалық тексеру жүргiздi. 1. Əуе кемесi туралы мəлiметтер: ƏК зауыттан шығарылған күні Белгiленген ресурс Пайдалана басталғаннан бергі ұшуы Жүргізілген жөндеулер саны Соңғы жөндеудiң жүргiзiлген күні жəне орны, Авиажөндеу зауыты Соңғы жөндеуден кейiнгi ұшуы Жөндеуге дейiнгi ресурс қалдығы Жөндеу аралық ресурс

_____ сағ. ____ қонуы ____ жыл _____ сағ. ____ қонуы ____ жыл _____ сағ. ____ қонуы ____ жыл _____ сағ. ____ қонуы ____ жыл _____ сағ. ____ қонуы ____ жыл _____ сағ. ____ қонуы ____ жыл _____ сағ. ____ қонуы ____ жыл

2. ƏК ресурсын ұзарту үшiн негiздеме _______________________ 3. Қозғалтқыш ресурсын ұзарту үшiн негiздеме _______________ 4. Қозғалтқыштар жəне əуе бұрандалары туралы мəлiметтер: Қозғалтқыш/əуе бұрандасы Типі Зауыттық нөмiрi Пайдалана басталғаннан бергi ұшуы (сағат)

19

www.egemen.kz

3 маусым 2014 жыл

1-шi 2-шi 3-шi 4-шi ККО

Соңғы жөндеу күнi Соңғы жөндеуден кейінгі ұшуы (сағат) Жөндеуге дейiнгi ресурс қалдығы (сағат) Жөндеу саны 5. Əуе кемесi __________________________________ көлемiнде қаралған, (кезеңдік техникалық қызмет көрсету немесе жөндеу нысаны) ол туралы __________ формулярға жазба енгiзiлді ____________________ (күнi) 6. Əуе кемесiнiң жиынтықтылығы _________________________________ 7. Əуеде соқтығысудың алдын алатын борттық жүйенiң болуы _________ _______________________________________________________________ 8. Осы актiнi жасау күніне орындау үшiн мiндеттi осы типтегі əуе кемесi бойынша барлық пысықтаулар орындалды, бекiтiлген құжаттамада көзделмеген, типтік конструкцияда өзгерістер жоқ. 9. Ұшуға пайдалану нұсқаулығындағы өзгерiстерді бекiткен ұйым, бекiтiлген күнi ____________ __________________________________________ 10. Азаматтық əуе кемесiнiң техникалық жай-күйiн, ұшуға жарамдылық жəне ұшуға жарамдылығы сертификатын (жарамдылық мерзiмiн ұзарту) беру мүмкiндiгi туралы комиссияның қорытындысы ___________________________ Төраға: ________________________________________________________ (қолы, мерзiмi, Т.А.Ə) Комиссия мүшелерi: ________________________________________ (қолы, мерзiмi, Т.А.Ə) М.О. 11. Пайдаланушының инженерлiк-авиациялық қызметi басшысының азаматтық əуе кемесiнiң ұшуға жарамдылығы туралы қорытындысы (оның iшiнде қажеттi жабдықтар болған жағдайда халықаралық трассалар бойынша ұшуға) Қорытынды: «Ұшақ (тiкұшақ) техникалық ақаусыз жəне пайдалануға жарамды» немесе «Ұшақ (тiкұшақ) техникалық ақаулы жəне пайдалануға жарамсыз». Төраға: ________________________________________________________ (қолы, мерзiмi, Т.А.Ə) Комиссия мүшелерi: _____________________________________________ (қолы, мерзiмi, Т.А.Ə) М.О. 12. Акт парағының əрбір бетiне комиссия төрағасының қолы жəне пайдаланушының мөрi қойылуы тиiс. 13. Актiнiң қолданылу мерзiмi – бекiтiлген күнiнен бастап бiр ай. Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекiтiлген «Ұшуға жарамдылығының экспорттық сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Ұшуға жарамдылығының экспорттық сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азаматтық авиация комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) жеке жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді. Өтініштерді қабылдау жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беру көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы не www.e.gov.kz «электрондық үкіметінің» веб-порталы (бұдан əрі – портал) арқылы жүзеге асырылады. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімі: 1) құжаттар топтамасын көрсетілетін қызметті берушіге тапсырған сəттен бастап, сондай-ақ порталға жүгінген кезде – күнтізбелік 10 (он) күн; 2) көрсетілетін қызметті берушіге құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) жəне (немесе) қағаз түрінде.

6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – ұшуға жарамдылығының экспорттық сертификаты. Мемлекеттік қызмет көрсету нəтижесін ұсыну нысаны: электрондық жəне қағаз түрінде. Ұшуға жарамдылығының экспорттық сертификатын көрсетілетін қызметті берушінің қызметкері көрсетілетін қызметті алушы өзі келгенде, берілген куəліктерді есепке алу жəне тіркеу журналына қол қойғызып береді. Көрсетілетін қызметті алушы порталда ұшуға жарамдылығының экспорттық сертификатын электрондық құжат нысанында «жеке кабинеттен» алады. 7. Мемлекеттік қызмет тегін көрсетіледі. 8. Жұмыс кестесі: 1) көрсетілетін қызметті беруші: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13:00-ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Қабылдау жəне нəтижелерді беру алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады; 2) портал – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарын жүргізумен байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не оның сенімхат бойынша өкілі) жүгінген кезде мемлекеттік қызмет көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: көрсетілетін қызметті берушіге: 1) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтініш; 2) Қазақстан Республикасы азаматтық əуе кемелерiнiң мемлекеттiк тiзiлiмiнен əуе кемесін шығару туралы куəліктің көшірмесі; 3) əуе кемесінің ұшуға жарамдылығы сертификатының түпнұсқасы. Порталға: көрсетілетін қызметті алушы ұшуға жарамдылығының экспорттық сертификатын алу үшін осы тармақта тізбеленген құжаттарды электрондық түрде қоса бере отырып, осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтінімді ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды тапсырған кезде: көрсетілетін қызметті берушіге – көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттардың топтамасын қабылдау күні мен уақыты көрсетіле отырып, оның көшірмесіндегі тіркеу туралы белгі қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады; портал арқылы көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетіне» мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу күні жəне уақыты көрсетіле отырып, мемлекеттік қызметті көрсету үшін сұрау салудың қабылданғаны туралы мəртебе жіберіледі. 3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Портал арқылы жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты бірыңғай байланыс орталығының 1414 телефоны арқылы алуға болады. Шағымды портал арқылы жіберген кезде көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинетінен» көрсетілетін қызметті беруші өтінішті өңдеу барысында жаңартылатын өтініш туралы ақпарат (жеткізілуі, тіркелуі, орындалуы туралы белгілер, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) қолжетімді болады. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Шағымда: жеке тұлғаның – тегі, аты, сондай-ақ қалауы бойынша əкесінің аты, пошталық мекенжайы; заңды тұлғаның – атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюға тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті, оның ішінде электрондық нысанда көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сы болған жағдайда, мемлекеттік көрсетілетін қызметті портал арқылы электрондық нысанда алу мүмкіндігі болады. 14. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 15. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414. «Ұшуға жарамдылығының экспорттық сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Өтініш Ұшуға жарамдылығының экспорттық сертификатын берудi сұраймын: Əуе кемесiнiң типі:_______________________________________________ Əуе кемесiнiң сериялық (зауыттық) нөмiрi: __________________________ Планердің жұмысы: _____________________________________________ Орнатылған қозғалтқыштары: _____________________________________ Қозғалтқыштардың сериялық нөмiрлерi: ____________________________ Жұмысы:_______________________________________________________ Əуе кемесi экспортқа жiберiлетiн мемлекет:__________________________ Əуе кемесiн пайдаланушы (иесi): __________________________________ _____________________ _____________________________________ (қолы) (Т.А.Ə.) М.О. 20__ж. «__»_____________ «Ұшуға жарамдылығының экспорттық сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Электрондық құжат нысанындағы өтініш ЖСН __________________________________________________________ ЖК/ЖТ/ЗТ атауы ________________________________________________ Өтiнiш берушi заңды тұлғаның немесе жеке тұлғаның банк деректемелерi: ________________________________________________________________ Өтiнiш берушi заңды тұлғаның орналасқан жерi (мекенжайы) немесе өтiнiш берушi жеке тұлғаның тұрғылықты жері : __________________________ ____________________________________________________________________ Өтініш берушінің пошталық (нақты) мекенжайы: _____________________ ____________________________________________________________________ Байланыс телефоны/факс/электрондық поштаның мекенжайы, АФТН коды: _______________________________________________________________ Əуе кемесiнiң типі: _______________________________________________ Əуе кемесiнiң сериялық (зауыттық) нөмiрi____________________________ Планердің жұмысы________________________________________________ Орнатылған қозғалтқыштар_________________________________________ Қозғалтқыштардың сериялық нөмiрлерi: _____________________________ Жұмысы:________________________________________________________ Əуе кемесi экспортқа жiберiлетiн мемлекет:___________________________ Əуе кемесiн пайдаланушы (иесi): _____ __________________________ Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысымен бекiтiлген «Азаматтық əуе кемесінің үлгі сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Азаматтық əуе кемесінің үлгі сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Азаматтық авиация комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) жеке жəне заңды тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) көрсетеді. Өтініштерді қабылдауды жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі жүзеге асырады. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызмет көрсету мерзімдері: 1) көрсетілетін қызметті беруші əуе кемесі үлгісінің ұшуға жарамдылық нормаларына сəйкестігі туралы актіні алған cəттен бастап – күнтізбелік 15 (он бес) күн; 2) көрсетілетін қызметті берушіге құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 20 (жиырма) минут; 3) көрсетілетін қызметті алушыға қызмет көрсетудің рұқсат етілген ең ұзақ уақыты – 30 (отыз) минут. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: қағаз түрінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі – Қазақстан Республикасының азаматтық əуе кемесінің үлгі сертификаты. Мемлекеттік қызмет көрсету нəтижесін беру нысаны: қағаз түрінде. Азаматтық əуе кемесінің үлгі сертификатын көрсетілетін қызметті берушінің қызметкері қызметті алушы өзі келгенде, берілген куəліктерді есепке алу жəне тіркеу журналына қол қойдырып береді. 7. Мемлекеттік қызмет ақылы негізде көрсетіледі. Азаматтық əуе кемесінің үлгісін сертификаттау үшін алым «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық кодексі) Қазақстан Республикасының Кодексінде белгіленген тəртіппен жəне мөлшерлерде жүзеге асырылады. Азаматтық əуе кемесінің типін сертификаттау үшін алым мөлшерлемелері санатына байланысты мыналарды құрайды: ұшақ үшін – алым төленетін күні қолданыстағы 10 000 айлық есептік көрсеткіш; тікұшақ үшін – алым төленетін күні қолданыстағы 5 000 айлық есептік көрсеткіш; басқа ұшу аппараттары үшін – алым төленетін күні қолданыстағы 1 000 айлық есептік көрсеткіш. Типті сертификаттау көрсетілетін қызметті алушының орналасқан жері бойынша көрсетілген алым бюджетке төленгеннен кейін жүзеге асырылады. Алым төлемі екінші деңгейдегі банктер жəне банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы қолма-қол жəне қолма-қол ақшасыз нысанда жүзеге асырылады. 8. Көрсетілетін қызметті берушінің жұмыс кестесі: Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерінен басқа, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13:00ден 14:30-ға дейінгі түскі үзіліспен сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін. Қабылдау жəне нəтижелерді беру алдын ала жазылусыз жəне жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тəртібімен жүзеге асырылады. 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не оның сенімхат бойынша өкілі) көрсетілетін қызметті берушіге жүгінген кезде мемлекеттік қызмет көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: 1) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына қосымшаға сəйкес азаматтық əуе кемесінің үлгі сертификатын беру туралы өтінім; 2) заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің көшірмесі* немесе анықтама; 3) ұшуға пайдалану жөніндегі нұсқаулық; 4) формулярлар; 5) материалдың негізгі өлшемдері мен маркалары көрсетілген негізгі күш тораптарының, оның ішінде қанатын бекіту, тірек тораптарының, қозғалтқыштың, шассидің сызбалары (эскиздері); 6) отын жəне тежегіш жүйелерінің, электр жабдығының, басқару жүйесінің схемалары; 7) үлгінің фотосуреттері (алдынан, жанынан, артынан); 8) əуе кемесінің үлгісін зауыттық, мемлекеттік жəне пайдалануда сынау нəтижелері; 9) схемалары, жүйелері, негізгі сипаттамалары, үлгі сертификатталатын диапазонда күтілетін пайдалану шарттары мен шектеулерінің қысқаша сипаттамасы, сондай-ақ осы үлгіге қолданылатын ұшуға жарамдылығы нормалары тарауларының, бөлімдері мен тармақтарының, оның ұшуға жарамдылығына қатысты арнайы техникалық шарттардың жəне қоршаған ортаны қорғауға қойылатын талаптардың тізбесі қысқаша сипатталатын техникалық құжаттама; 10) азаматтық əуе кемесінің типін сертификаттау үшін алымның төленгенін растайтын құжаттың көшірмесі. Ескертпе: * «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу жəне филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті берушіге барлық қажетті құжаттарды тапсырған кезде оны қабылдау күні, тегі, аты, əкесінің аты жəне құжаттар топтамасын қабылдау уақыты көрсетілген көшірмесіндегі белгі, қағаз жеткізгіштегі өтініштің қабылданғанын растау болып табылады. 3. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: шағым осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не мына мекенжай бойынша Министрлік басшысының атына беріледі: 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы 32/1, электрондық поштаның мекенжайы: kga_info@mtc.gov.kz, қабылдау бөлмесінің телефоны: 8 (7172) 24-26-05. Шағым пошта арқылы не жұмыс күндері жазбаша нысанда көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол беріледі. Шағымды қабылдаған адамның тегі жəне аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесінде оны тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі жəне күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны айқындау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жіберіледі. Шағымды портал арқылы жіберген кезде көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинетінен» көрсетілетін қызметті беруші өтінішті өңдеу барысында жаңартылатын өтініш туралы ақпарат (жеткізілуі, тіркелуі, орындалуы туралы белгілер, қарау немесе қараудан бас тарту туралы жауап) қолжетімді болады. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады.

Мемлекеттік қызметтерді көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Шағымда: жеке тұлғаның – тегі, аты, сондай-ақ қалауы бойынша əкесінің аты, пошталық мекенжайы; заңды тұлғаның – атауы, пошталық мекенжайы, шығыс нөмірі жəне күні көрсетіледі. Өтінішке көрсетілетін қызметті алушы қол қоюға тиіс. 11. Көрсетілетін қызметті алушының көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгінуге құқығы бар. 4. Мемлекеттік қызметті көрсету ерекшеліктері ескеріле отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызметті көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www.mtc.gov.kz («Азаматтық авиация комитеті» бөлімінің «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» кіші бөлімінде) интернет-ресурсында орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты алу мүмкіндігі бар. 14. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері бойынша анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 24 07 49, 24 12 91, мемлекеттік қызметтерді көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414. «Азаматтық əуе кемесі үлгісінің сертификатын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына қосымша Өтініш 1. Əуе кемесін сертификаттауды жəне тип сертификатын беруді сұраймын. Тип ___________________________________________________________ Əуе кемесінің мақсаты ___________________________________________ Əуе кемесінің жасалған күні ______________________________________ Жасап шығарушының атауы ______________________________________ 2. Өтініш беруші туралы мəліметтер: Мекенжайы ____________________________________________________ Телефоны: __________________ Факсы: ____________________________ Электрондық поштасының мекенжайы (ол болған жағдайда) ___________ Егер ƏК жасаушы жеке тұлға болса: Тегі, аты, əкесінің аты ____________________________________________ Егер ƏК жасаушы заңды тұлға болса: Ұйымның толық атауы ___________________________________________ Басшының тегі, аты, əкесінің аты __________________________________ Өзара іс-қимылды қамтамасыз етуге жауапты қызметкердің тегі, аты, əкесінің аты, телефоны ___________________________________________ 3. ƏК типінің орналасқан жері ____________________________________ 4. Массасы, кг _______________ Орталықтандыру, % СAX ____________ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 25 сəуірдегі №400 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Yкіметiнiң күшi жойылған кейбiр шешімдерiнiң тізбесі 1. «Азаматтық авиация саласындағы мемлекеттік қызмет стандарттарын бекіту жəне «Жеке жəне заңды тұлғаларға көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің тізілімін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 20 шілдедегі № 745 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 қыркүйектегі № 1195 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 71, 1027-құжат). 2. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 21 мамырдағы № 507 қаулысымен (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 34, 505-құжат) бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 21-тармағы. 3. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгі