Page 1

Бїгінгі нґмірде:

№21 (28499) 3 АҚПАН СЕЙСЕНБІ 2015 ЖЫЛ

Еуроодаќ етек-жеѕін жинай алар емес 3-бет Тґрт жыл танктен тїспеген 6-бет Ескілікті əѕгіме 8-бет «Елім меніѕ» 10-бет

Ќўттыќтау жеделхатын жолдады Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Серджио Маттареллаға Италия Республикасының Президенті болып сайлануына байланысты құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі. Жеделхатта Қазақстан мен Ита лия арасындағы достық, өзара сенім жəне стратегиялық серіктестікке негізделген

екіжақты қарым-қа тынастар халықтарымыздың игілігі үшін нығая беретіндігі айтылған. «Алдағы уақытта Сізбен бірге

елдеріміздің зор ынтымақтастық əлеуетін барынша дамытуға күш жұмсайтыныма қуаныштымын», – делінген жеделхатта. Соңында Қазақстан Президенті Н.Назарбаев С.Маттареллаға зор денсаулық, жаңа қызметіне табыс, ал достас Италия халқына бақ-береке тіледі.

● Президент поштасынан

«Болашаќ» – дўрыстыєын танытќан баєдарлама Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың атына «Болашақ» халықаралық стипендиясының түлегі Диляра Даминовадан хат келді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Хат авторы өзінің 1999 жылы АҚШ-тағы Рочестер технология лық институтының магистратурасын «туризм жəне қонақжайлық» мамандығы бойынша үздік бітіргенін айтады. Қазақстанға келген соң Д.Даминова алған білімін тəжірибе жүзінде қолданып, бірқатар мекемелерде жұмыс істейді, ал 2008 жылы кандидаттық

диссертациясын қорғайды. Онда қорықтар мен ұлттық сая бақтардағы туризмді ұйымдастыруға арналған ұсынымдар көрініс тапқан. Қазіргі уақытта ол əлФараби атындағы Қазақ ұлттық уни верситетінде қонақүй менеджменті жəне туризм пəнінен ағылшын тілінде сабақ береді. «Біз 1998 жылы Сізге елімізді өркендету үшін бар

Кезекті отырыстыѕ кїн тəртібі ќаралды Кеше Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалық етуімен Парламент Сенаты бюросының отырысы болып, онда Мəжілістен түскен заң жобалары бөлініп берілді, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі. Қаржы жəне бюджет комитеті Қазақстан мен Македонияның үкіметтері арасындағы Табысқа салынатын салықтарға қатысты қосарланған салық салуды болдырмау жəне салық салудан жалтаруға жол бермеу туралы келісімді ратификациялау туралы заң жобасы бойынша бас комитет болып белгіленді. Экономикалық саясат, инновациялық даму жəне кəсіпкерлік комитеті «Кеден одағына мүше мем ле кеттер болып табылмайтын, Тəуел сіз Мемлекеттер

Достас ты ғы на қатысушы мемлекеттермен өзара саудадағы техникалық кедергілерді жою туралы Кеден одағына мүше мемлекеттердің келісімін ратификациялау туралы» заң жобасы бойынша бас комитет болып белгіленді. Бюро отырысы барысында палатаның 2015 жылғы 5 ақпанда болатын жалпы отырысының күн тəртібі бойынша ұсыныстар енгізілді. Сенаторлар Қазақстан мен Мажарстан үкіметтері арасындағы

күш-жігерімізді жұмсауға уəде бердік. Сіздің бастамаларыңыз, атап айтқанда, «Бо лашақ» бағдарламасы жастарды дамыту мен қолдау тұрғысынан дұрыстығын əрі көрегендікті танытатынын айтқым келеді. Ал біз «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясаты мен Қазақстанның əлемдегі дамыған 30 елдің қатары на енуін көздейтін «2050» Стратегиясын жүзеге асыруға үлес қоса беретін боламыз», – делінген хатта. Соңында автор Мемлекет басшысына денсаулық жəне табыс тілей отырып, өзінің еліміздегі туризмді дамыту саласындағы ғылыми-зерттеулерін жалғастыратынын атап көрсеткен. олардың мемлекеттерінің ау мағ ы н да з аң сы з т ұ р ат ы н адамдардың реадмиссиясы туралы келісімді ратификациялау туралы; «Мүгедектердің құқықтары туралы конвенцияны ратификациялау туралы» жəне «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне зияткерлік меншік саласын құқықтық реттеу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобаларын (бірінші оқылым) қарауды жоспарлап отыр. Бюро отырысында «Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаевтың «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты Қазақ стан халқына Жолдауын іске асыру жөніндегі Парламент Сенатының іс-шаралар жоспары туралы» Парламент Сенаты бюросының 2014 жылғы 24 желтоқсандағы №247-V СБ қаулысына өзгеріс пен толықтыру енгізілді.

Қазақстан Республикасының Заңы Ќазаќстан Республикасыныѕ Їкіметі мен Катар Мемлекетініѕ Їкіметі арасындаєы Табысќа салынатын салыќтарєа ќатысты ќосарланєан салыќ салуды болдырмау жəне салыќ салудан жалтаруєа жол бермеу туралы келісімді жəне Ќазаќстан Республикасыныѕ Їкіметі мен Катар Мемлекетініѕ Їкіметі арасындаєы Табысќа салынатын салыќтарєа ќатысты ќосарланєан салыќ салуды болдырмау жəне салыќ салудан жалтаруєа жол бермеу туралы келісімге хаттаманы ратификациялау туралы 2014 жылғы 19 қаңтарда Астанада жасалған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Катар Мемлекетінің Үкіметі арасындағы Табысқа салынатын салықтарға қатысты қосарланған салық салуды болдырмау жəне салық салудан жалтаруға жол бермеу туралы келісім жəне Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Катар Мемлекетінің Үкіметі арасындағы Табысқа салынатын салықтарға

қатысты қосарланған салық салуды болдырмау жəне салық салудан жалтаруға жол бермеу туралы келісімге хаттама ратификациялансын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2015 жылғы 30 қаңтар. №283-V ҚРЗ

Қазақстан Республикасының Заңы Ќазаќстан Республикасыныѕ Їкіметі мен Жануарлардыѕ саулыєы жґніндегі дїниежїзілік ўйым арасындаєы Жануарлардыѕ саулыєы жґніндегі дїниежїзілік ўйымныѕ Аусыл бойынша субґѕірлік їйлестіру кеѕсесін Астана ќаласында ќўру туралы келісімді ратификациялау туралы 2013 жылғы 16 қазанда Астанада жасалған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Жануарлардың саулығы жөніндегі дүниежүзілік ұйым арасындағы Жануарлардың саулығы жөніндегі дүниежүзілік ұйымның Аусыл бойынша субөңірлік үйлестіру кеңсесін Астана

қаласында құру туралы келісім ратификациялансын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2015 жылғы 30 қаңтар. №284-V ҚРЗ

Тўрмыс тўраќтылыєы – бірегей міндет Кеше жұмыс сапарымен Қарағанды облысына келген Премьер-Министрдің орынбасары Бердібек Сапарбаев Мемлекет басшының тапсырмаларынан туындайтын біршама ілкімді іс-шаралардың орнықты жүзеге асырылу үдерісіне қатысып, арнайы кеңес өткізді. Ахат ҚҰРМАНСЕЙІТОВ, журналист.

Сапар барысында вицепремьер мен облыс əкімі Нұрмұ хамбет Əбдібеков Ин дустрияландыру картасы аясында «Сарыарқа» арнайы экономикалық аймағы аума ғында құрылған айналмалы крандар мен тығынды арматуралар шығаратын қазақстандық-германиялық

бірлескен кəсіпорын – «Бемер Арматура» ЖШС-інде болып, тың үрдіспен жұмыс істейтін өндіріс орнының тыныс-тіршілігімен танысты. Содан кейін осы кəсіпорында аймақтағы өнеркəсіп сала сының қуатын одан əрі дамыту, өндірістік үдерістерді тұрақтандыруды қамтамасыз ету жəне қазақстандық мазмұн үлесін арттыру секілді өзекті мəселелер бой-

ынша кеңейтілген кеңес өткізілді. Кеңесті ашу сəтіндегі кіріспе сөзінде облыс əкімі Н.Əбдібеков энергиялық ресурстар бағасының төмендеуіне байланысты өндірістік үдерістерді тұрақтандыру, жұмыскер-қызметкерлердің еңбек құқықтары мен кепілдемелерін қамтамасыз ету мəселесі айрықша маңызды екендігін атап өтті. – Өндірістік кəсіпорындар молынан орналасып, елдің аса ірі индустриялық орталығы болуы себепті Қарағанды облысы Елбасының ерекше қадағалауында, – деді аймақ басшысы. (Соңы 2-бетте).

Ґндіріс тўраќты болса, жаєдай да жаќсы Кеше Премьер-Ми нистрдің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаев жұмыс сапарымен Шығыс Қазақстан жəне Павлодар облыстарында болды, деп ха барлады Премьер-Министрдің баспасөз қызметі. Өскеменде бірінші вице-премьер орталық мемлекеттік органдар басшыларының, ұлттық компаниялар мен бизнес-қауымдастықтар өкілдерінің қатысуымен отан дық тауар өндірушілерді қолдау мəселесі жөнінде кеңес өткізді. Өз сөзінде Б.Сағынтаев отан дық өндірушіні қолдау дағдарысқа қарсы саясаттың негізгі бағыттарының бірі болып табылатынын атап өтті. Үкімет елдегі 80-нен астам ірі кəсіпорындардың проблемалық мəселелерін қарады, жергілікті мазмұнды арттыру жолымен оларды қолдау іс-шараларының жоспары қабылданды. Ол үшін мемлекеттік тапсырыстарды басымдықты орналастыру, сондай-ақ, ірі ұлттық компаниялардың, қазақстандық өндірушілерге тапсырыс беруі жоспарланып отыр, деді Б.Сағынтаев. Өз кезегінде, кəсіпорындар өз өнімдерімен біздің ішкі сұранысымызды қанағаттандырып, сонымен бірге, тұрғындар үшін жұмыс орындарын сақтауы тиіс, деп атап өтті бірінші вице-премьер. Кеңес қорытындысы бойынша Шығыс Қазақстан облысы əкімдігі мен ұлттық компаниялар жəне жергілікті тауар өндірушілер арасында жергілікті мазмұнды арттыру бойынша меморандумдарға қол қойылды. (Соңы 4-бетте).

● Мемлекеттік мəселе Академик Тґрегелді ШАРМАНОВ:

Отандыќ ґнімніѕ орны бґлек, отандастарым!

Азық-түлік қауіпсіздігі – қай елдің болса да тəуелсіздігінің, еркін дамуы мен халқының əл-ауқаты артуының кепілі. Яғни, халықтың лайықты өмір сүруі оған қажетті сапалы, қауіпсіз тамақ өнімдерін пайдаланумен өлшенсе керек. Сондықтан біздің күнделікті тұтынып жүрген тағамымыздың сапасы кім-кімді де ойландыруы тиіс. Өйткені, ол – сіз бен біздің денсаулығымыз. Ендеше, ішіп-жеп отырған азық-түлігіміздің құрамы қандай? Оның зияны, пайдасы қайсы? Қауіпсіздігі қалай қорғалған? Бүгінгідей сырттан қаптап келіп жатқан азық-түліктің сапасы тексеріліп, бақылана ма? Жергілікті жердегі өндірілетін өнімнің құнарлылығы, жұғымдылығы, қасиеті шеттен əкелінетін өнімнен ерекшелігі қандай? Осы жəне өзге сауалдарға жауап алу мақсатында Қазақ тағамтану академиясының президенті, академик Төрегелді ШАРМАНОВТЫ əңгімеге тартқан едік.

– Төрегелді аға, қазекеңнен сөз қалған ба, «Ауру – астан, дау – қарындастан» деген мақал бар. Бұған не дейсіз? –Қазекең, данышпан халық қой. Сол заманның өзінде сапасыз, артық ішкен тағамның адам ағзасына қаншалықты ауыр, зиян екенін білген ғой. Бұл мақал өміршеңдігін əлі жоймай келеді. Өйткені, қазіргі таңда азық-түлік қауіпсіздігі, халықты сапалы жəне қауіпсіз тамақ өнімдерімен қамтамасыз ету өте күрделі жəне өзекті мəселенің бірі. Бұл да еліміздің ұлттық қауіпсіздігінің бір бөлігі. Мынаны қараңыз, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) мəліметтері бойынша, қан ай налымы жүйесінің аурулары жəне қант диабетінің зардабы мемлекеттің əл-ауқатының басты көрсеткіштерінің бірі – ішкі жалпы өнімді 7 пайызға дейін азайтады екен. Аса таңғаларлық, соны мен қатар, басты назарға

алатын жайт: аталған қауіп-қатері мол, жүрек-қан тамырлары жүйесінің ауруларынан болатын өлімді интервенциялық кардиохирургиялық əдістер тек 7 пайыз кемітсе, ал дұрыс тамақтану тəсілдерін қолдану 24 пайыз азайтады. Оған жалпы холестеринді, май қышқылдарының транси зомерлерін, қаныққан май қышқылдарын тұтынуды азайту арқылы қол жеткізіледі. Ал осы орайда, темекі шегуден бас тарту өлім-жітімді тек – 12, дене белсенділігін арттыру 5 пайыз ғана азайтады екен. Жалпы, ДДҰ мəліметтері бойынша, əлем халықтарының өлімжітімінің 60 пайыздан астамы дұрыс тамақтанбаумен тікелей байланысты. Сондықтан бірдебір мемлекет халықтың сапалы тамақ өнімдеріне деген сұранысын қанағаттандырмай, қауіпсіз азықтүлікпен қамтамасыз етпей тұрып, елдің экономикалық, саяси немесе ұлттық қауіпсіздігі туралы айтуы оңайға соқпайды.

– Қауіпсіз азық-түлікті айтқанда, халықтың аса көп мөлшерде қолданатын тағамдары – сүт пен ет. Қазақстанда қазіргі таңдағы сүт өнімдерінің 40 пайызға жуығы сырттан жеткізіледі. Олардың дені стерильденген өнімдер. Халық бағасы төмен болғандықтан, отандық өнімдерімізден гөрі, соларды көбірек тұтынады. Маман ретінде пастерленген сүт пен стерильденген сүттің ара-жігін айырып, артықшылығы мен кемшілігін айтып берсеңіз. – Жалпы адамзат үшін жоғары технологияның адам өміріне əкелетін пайдасы мен зиянының ара қатынасы – көптен ойлантып жүрген жайт. Себебі, сүтті аса күшті стерилизациялау барысында зиянды бактериялармен қатар пайдалы микрофлорасы да, бүкіл дəрумендері де жойылып кетеді. Оның ағзаға сіңімділігі нашар. (Соңы 5-бетте).

Алтын шайып, мыс ќазєан «Ќазцинк» ќазба байлыќтарды ќарќынды игеруде

Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Шығыс өңіріндегі іргелі кəсіпорындардың бірі – «Қазцинк» ЖШС. Кəсіпорынға қарасты бір ғана Малеев кенішінен жылына 2 млн. 250 мың тонна қазба алынады. ХІХ ғасырдың соңында барлау жұмыстары жүргізілгенімен, аталған кенішті игеру өткен ғасырдың сексенінші жылдары ғана басталды. Зырян ауданында орналасқан кеніш 2000 жылы толық қуатына жетіп, жылына 2 млн. тоннадан астам өнім бере бастады. Соңғы 15 жыл бедерінде беткі қабатының барлығы аршылған кеніштің тереңдігі 900 метрге жуықтаған екен. Кеніш бастығы Игорь Москаленконың айтуынша, мұнда негізінен мырыш, мыс жəне қорғасын концентраттары алынады. Барланған кен қоры 20,6 млн. тонна болса, оның 30 пайызын мырыш пен мыс, 70 пайызын полиметалл концентраты құрайды. Өскемен мырыш зауытының барлық шикізаты, «Қазцинк» компаниясы өңдейтін мыстың 85 пайызы осы Малеев кенішінен өндіріледі. Сондай-ақ қазбаның əр тоннасынан 0,54 грамм алтын, 74,86 грамм күміс айырылады. Қазіргі кезде кен қойнауы 18 деңгейлі жиекке дейін аршылды. Кеніш жетекшісі əлемдік талаптарға сай жұмыс істейтін жоспарлау орталығы арқылы жыл соңына дейін 19 қатпарды игеру көзделіп отырғанын жеткізді. Өңір басшысы Даниал Ахметов Зырян ауданына жұмыс сапары аясында кеніштің 12-13 деңгейлі жиектерінде болып, техникалық қызмет көрсету бекетімен, жол аршу жəне бұрғылау технологиялары, алынған кенді жер

бетіне көтеріп шығару, қазбадан босаған ұңғыма үңгірін толтыру жəне салмағы 11 тонналық пультпен басқарылатын алып машиналардың өндірістегі қызметімен танысты. Кеніште ұңғы түрлері көп, олардың қызметі де əртүрлі. Мəселен, негізгі ұңғы аршылған қазбаны жер бетіне шығаруға арналған. Жер бетіне шығарылған қазба Volvo ауыр жүк тасу техникаларының көмегімен кен байыту фабрикаларына жөнелтіледі. Зырян кен байыту фабрикасында байытылған кен Өскемен мен Риддер қалаларындағы зауыттарға теміржол арқылы тасымалданады. Қызметкерлерді тасуға жəне ауа алмастыру мақсатында пайдаланылатын өзек-ұңғымалар да бар. (Соңы 4-бетте).


2

www.egemen.kz

3 ақпан 2015 жыл

● Біз – қазақстандықтармыз!

Жїрекке жылылыќ ўялатќан жыл Биылғы жыл көпұлтты Қазақстан халқы үшін айрықша қуаныш пен құрмет сезімінің сəулелерімен нұрланып басталды дегім келеді. Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев 2015 жылды Қазақстан халқы Ассамблеясының жылы деп жариялады. Бұл беделді қоғамдық ұйымның өзі құрылған 20 жылдық белесте атқарған қыруар жұмыстарына берілген жоғары баға жəне ертеңгі ерен істердің жауапкершілігін алға тартқан пайым екендігін білеміз. Өйткені, тəуелсіз еліміз үнемі биік мақсаттар жетегімен үлкен жетістіктерге жетіп келеді. «Көрінген таудың алыстығы жоқ» дегендей, «Мəңгілік Елдің» кірпіштері қалана бастады. Бұл орайда Қазақстан халқы Ассамблеясы ынтымақ туын биік ұстайтыны кəміл. Сол абыройлы сапта Ақмола облыстық «Истоки» славян мəдени-ағарту бірлестігі де өзіндік үлесін қосатыны анық.

Біздің қоғамдық бірлестігіміз 1991 жылы құрылып, қазіргі таңда славян халықтарының салтдəстүрі мен мəдениетінің жаңғыруына айтарлықтай үлес қосып отыр. Бірлестік – Қазақстан Тəуелсіздігінің құрдасы. Осының өзі орталықтың елмен бірге барлық сындарлы өткелдер мен сынақты кезеңдерді бастан кешіріп, ортақ Отанымыздың гүлденуіне үлес қосқандығын аңғартады əрі толғанысты сезімге бөлейді. Тəуелсіз мемлекетіміз қысқа мерзімде көп ұлттылығымен қоса, бірлігі жарасқан, құт-бере кесі

молайған ел ретінде əлем наза рына ілікті. Бұл Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың ұстанып отырған салиқалы саясаты мен тұңғыш рет Қазақстан халқы Ассамблеясын құрғандағы көреген дігінің жемісі деуіміз керек. Қоғамымыздың басты құжаты – Президенттің дəстүрлі Жолдаулары халықтар достығы мен өзара түсіністікті нығайту ұранымен басталатыны, бұл бағытта кең көлемді жұмыстар жүргізілетіні əр шаңырақтың шаттық нұры деп есептейміз. Сондықтан, облысымыздағы 41 этномəдени бірлестіктің барлығы өзіне жүктелген міндеттерді жоғары жауапкершілікпен орындап, Елбасы, Қазақстан халқы Ассамблеясының Төрағасы Н.Ə.Назарбаевтың сенімін ақтауға күш салатыны анық. Бірлестігімізді Көкшетау қаласының құрметті азаматы Зинаида Санчило 15 жыл бойы басқарып, жемісті ізін қалдырды. Өзіміз де жас кезімізден бірлестік жұмысына араласқандықтан, ең басты құн дылығымыз – ұлтты ұйыстырушы қазақ халқымен

Қазақ гуманитарлық заң университетінде Қазақстан халқы Ассамблеясының қамқорлығымен еліміздің əр аймағынан мыңнан астам мектеп түлегі қатысқан «Бір ел – бір тағдыр» атты республикалық интеллектуалды шығармалар байқауы өтті. Бұл байқау ҚХАның 20 жылдығына орайластырылды.

Бўл ќўжат жўмысшылардыѕ ќўќын ќорєайды Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

бауырмалдық қарым-қатынасты, достық түсіністікті нығайтуды бірінші кезектегі парыз санаймыз. Біздің ғана емес, облысымызды мекендейтін барлық этностың тағдырында қазақ халқының кеңқолтық көңілі мен тап-таза ықылас-пейілі айрықша орын алады. Бізде «Орыс əні» халықтық əн-би ансамблі, «Злато» жастар вокалдық ансамблі мен өзім жетекшілік ететін «Юность Си негорья», «Улыбка» үлгілі ансамбльдері, басқа да мүдделер бойынша үйірмелер жұмыс істесе, кез келген көпшілік шарамыз қазақ халқының мəртебесін көтерумен байланыстырыла жүргізіледі. Бірлестігіміздің «Адам жəне оның тағдыры», «Жұлдыздар

жұлдызды жағады», «Əлем бала көзімен», «Əзіліміз жарасса», балаларға арналған «Жол қозғалысы белгілері əлемінде» атты іс-шараларына қазақ, татар, украин, поляк, чешен-ингуш, тағы басқа ұлттың өкілдері қатысты. Өз кезегінде, біздің концерттік бағдарламаларымыз өзге ұлт өкілдерінің əн-билерімен жарасымды өрнектелетінін айтқым келеді. Елбасы, Қазақстан хал қы Ассамблеясының Төрағасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев тың өңірімізге əрбір сапары ортақ мерекеге айналып кете ба ратыны бар. Былтырғы жазда Пре зидентіміз Көкшетау қала сын дағы жаңа «Достық үйінің» ашылу салтанатына

қатысты. Емен-жарқын əңгіме құрып, əн шырқадық. Осының өзі баршамыздың жүрегімізге жігер құяды, болашағымыздың жарқындығын айшықтай түседі. Біздің ортақ үйімізде ұлттық, діни салт-дəстүрлер мен мерекелер де ортақ. Біз осындай қызықты да қуанышты күндерде, тағылымды шараларда əрқашан біргеміз. Біртұтас Қазақстанымыз жайнап жасарып, жасампаздық белестерден көріне бергей. Галина БУЛЫЧЕВА, «Истоки» славян мəдениағарту бірлестігінің төрайымы. Ақмола облысы.

Береке басы – бірлік

Жеѕімпаздарєа – жеѕілдіктер Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Байқау үш кезеңнен тұрды. Алғашқы кезеңде мектеп оқушысы «Бір ел – бір тағдыр» тақырыбында өзі қалаған орыс немесе қазақ тілінде эссе жазып жіберуі тиіс еді. Бұл ретте, аталған тақырып Қазақстан халқы Ассамблеясы тарапынан ұсынылғанын айта кету керек. Жалпы, байқауға ұсынылатын тақырыптар мемлекет жəне оны басқарып отырған Елбасы тарапынан жүргізіліп келе жатқан саясатпен тығыз байланысты. Қазақ гуманитарлық заң университетінің президенті Мақсұт Нəрікбаев жыл сайын өткізіліп тұратын шараға былтыр 600-ден астам мектеп түлегі қатысса, биыл олардың саны мыңнан асқанын жеткізді. Соның ішінен 250 жұмыс таңдап алынып, келесі кезеңдерге жіберілген. Ассамблея ұсынған тақырыпта эссе жазудан жеңімпаз атанған Махаббат есімді қыз баламен сөйлескенімізде ол былай деді: «Менің ойымша, бұл ел жасөспірімдерінің өз дарынын көрсетуіне жəне үздік оқу орнына түсуіне үлкен мүмкіндік». Ал өзін Валерия деп таныстырған қарағандылық студент былтыр жеңімпаз атанып, грантқа ие болғанын алға тартты. Бірінші сынақтан сүрінбей өткендер «ҚазГЗУ» АҚ корпусында Қазақстан тарихы пəнінен компьютерлік тестілеу нысанында емтихан тапсырды. Үшінші шешуші кезеңде мектеп түлектері комиссия мүшелерімен сұхбаттасты. Комиссия мүшелері құрамында Қазақстан халқы Ассамблеясының өкілдері – Парламент Мəжілісінің депутаты Зухра Саяпова, «Қоғамдық келісім» ММ қызметінің басшысы Нұрбек Шаяхметов, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің өкілдері Жандарбек Мəлібеков, Зиябек Қабылдинов жəне де Қазақ гуманитарлық заң университетінің Қазақстан тарихы жəне жалпы білім беру кафедрасының профессорлары Жəния Құсайынова мен Лепуда Мұқатаева болды. М.Нəрікбаев сөз реті келгенде комиссия мүшелерінің, балалар еңбегін бағалауда ашықтық пен əділдікке жүгінетініне сенім білдірді. Жыл сайын мұндай шараларды өткізудегі басты мақсат ауылдағы талантты балаларды іріктеп, тегін білім беруге тарту екенін де атап көрсетті. Бірақ балалар да сол тегін білімді өздерінің көрсеткіштерімен ақтауы тиіс, егер олай болмаған жағдайда, олардың орнын басқалары басатын болады, деді ректор. Бұл ретте, университет 100 миллион теңге көлемінде гранттар мен жеңілдіктер түрінде студенттерге қаржылық көмек көрсетіп келе жатқандығын айта кету керек. Сонымен, белгіленген үш кезеңнен сүрінбей өткен интеллектуалды байқаудың 10 жеңімпазына салтанатты түрде Қазақ гуманитарлық заң университетінде тегін білім алу гранты тапсырылды. Бұдан басқа, байқаудың ережесі бойынша барлық қатысушыға 10 пайыздық жəне екінші кезеңге өткендерге 20 пайыздық жеңілдіктер берілетін болды.

Кеше Премьер-Министрдің орынбасары Бердібек Сапарбаевтың Жамбыл облысына жұмыс сапары барысында жұмысшылардың еңбек құқығы мен кепілдігін қамтамасыз ету мəселесіне қатысты жиын өтіп, 17 меморандумға қол қойылды. Ірі кəсіпорындар басшылары мен кəсіподақ комитетінің өкілдері қатысқан бұл басқосуда жұмысшылардың əлеуметтік жəне еңбек құқықтарын қамтамасыз ету жолдары талқыланды. Сондай-ақ, облыс əкімдігі, кəсіпорын басшылары, кəсіподақ комитеттері мен ұлттық компаниялар өзара ынтымақтастық туралы екі бағыттағы бірнеше келісімге қол жеткізді.

Елбасы Н.На зарбаев «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты Жол дауында: «Жал пыұлттық идея ны өміршең ететін – елдің бір лігі. Ауызбіршілік қашқан, алауыздық тасқан жерде ешқашан да жалпыұлттық идеялар жүзеге асқан емес. Қазақстанның шыққан шыңы мен бағындырған биіктерінің ең басты себебі – бірлік берекесі. Біз тұрақтылықты бағалай білгеніміздің арқасында бүгінгі табыстарға жеттік. Ешкімді кемсітпей, ешкімнің тілі мен ділін мансұқтамай, барлық азаматтарға тең мүмкіндік беру арқылы тұрақтылықты нығайтып келеміз. Біздің кейінгі ұрпаққа аманаттар ең басты байлығымыз – ел бірлігі болуы керек. Осынау жалпыұлттық құндылықты біз əрбір жастың бойына сіңіре білуге тиіспіз» деді. Расымен де, жалпыұлттық идея – бірлік, оны ұрпағымыздың бойына сіңіруде жатыр. Халқымыздың «Тəрбие – тал бесіктен» деуі тегін емес. Ұядан ұшқан балапан секілді жақсы тəрбиемен қанаттанған бала өнегелі, қоғамға адал қызмет етеді. Иə, озық дамыған 30 елдің қатарына енуге ұмтылған бүгінгі таңда иманды да, тəрбиелі, білімді де, саламатты ұрпақ өсіру міндеті алда тұр. Сол себептен қазір еліміздегі оқу ошақтарында ұлттық тəрбиеге айрықша мəн беріліп келеді. Оның түпкі, мақсаты – ұлттық сана-сезімі қалыптасқан, ұлттық мүдденің өркендеуіне үлес қоса алатын, ұлттық құндылықтар мен адамзаттық құндылықтарды ұштастыра алатын тұлға тəрбиелеу болып табылады.

Рухы өршіл, білімі биік, ұлтын сыйлайтын жастар элитасы негізінен ЖООда қалыптасып, дамитыны белгілі. Бүгінгі біздің студенттер – сапалы білім алумен қатар, ғылым мен саламатты өмір салтын ұстанған, елім, жерім деген, болашағына зор сеніммен қарайтын азаматтар мен азаматшалар десем, асырып айтқандық емес. Университетімізде ата-баба дəстүрін қадірлей білетін бүгінгі күн талабына сай білікті де дарынды жастар легі қалыптасып келеді. Ең бастысы, ҚазҰТУ бəсекеге қабілетті инженер маман даярлауда білім беру мен тəрбиенің тал бесігіне айналған қарашаңырақ деу орынды секілді. Сонымен бірге, оқу ордамызда ана тіліміздің айбынын асқақтатып, ұлттық бай мұрамызды дəріптеуде біраз жұмыстар атқарылуда. Соның алғашқысы деп «Абай оқуларын» айтуға болады. Онда Абай өлеңдерін қазақ тілінен басқа əлемнің көптеген тілдерінде шетелдік студенттер жатқа оқып, əндерін қосыла шырқайды. Сондай-ақ, қыздарымыздың басын біріктіретін «Əй-керім» клубының да берер тағылымы мол. Қыздарымыз тарихымыздан белгілі сақ патшайымы Тұмар, ақыл-парасатымен, мейірбандығымен танылған Домалақ ана, Абайдың əжесі Зере, ел билігіне араласқан Айғаным, Ұлпан сынды данагөй апаларымыз жайлы біліп, ұлттық құндылықтарымыз, салтдəстүріміз туралы көп мəліметтер алады. Əрине, заман ағымына қарай студенттердің сұранысында да өзгеріс бар. Бірақ қандай жаңа шара болмасын, ұлттық құндылықтарымызды дəріптеп, дəстүрден үйренуден кенде емеспіз. Соңғы жылдары университет өміріне жаңаша реңмен енген «Үздік жас отбасы» байқауы, «ҚазҰТУ аруы мен жігіт сұлтаны», жастар театры, дəстүрлі əндер, халық билерінің мерекесіне айналған «ҚазҰТУ көктемі» фестивалі, поэзия, проза жанрында қалам тартып жүрген студенттеріміздің шығармалары топтастырылған алғашқы студенттік альманах – «Бəйшешектің» жарыққа шығуы,

т.б. атауға болады. Бір сөзбен айтқанда, оқу ордамыздағы өтетін шаралардың бастысы, ұлттық құндылықтарымызды насихаттап, өскелең ұрпақтың бойына сіңіру болып табылады. Тəрбиенің басты нысаны елдік сананы қалыптастырып, ұлттық рух пен ұлттық патриотизмді негіздеу. Бұл тұрғыда Елбасы жастарға үлкен сенім артып отыр. «Бағалай білгенге бақ қонады» демекші, Президенттің осы сенімін ақтау ұлтын сүйген азамат ретінде əрқайсымызға парыз деп білемін. «Біздің кейінгі ұрпаққа аманаттар ең басты байлығымыз – ел бірлігі болуы керек. Осынау жалпыұлттық құндылықты біз əрбір жастың бойына сіңіре білуге тиіспіз» деген Елбасы сөзі жастарды қанаттандыруда. Мемлекет басшысы тағы бірде: «Біз тұрақтылықты бағалай білгеніміздің арқасында бүгінгі табыстарға жеттік. Ешкімді кемсітпей, ешкімнің тілі мен ділін мансұқтамай, барлық азаматтарға тең мүмкіндік беру арқылы тұрақтылықты нығайтып келеміз», деді. Соның дəлеліндей, Нұрсұлтан Назарбаев 1995 жылдың 1 наурызында тəуелсіз еліміздің тарихында тұңғыш рет Қазақстан халқы Ассамблеясы деп аталатын жаңа қоғамдық институт құрды. Бұл құрылым елімізде ұлтына, тіліне, дініне бөліп алаламай, барша қазақстандықтардың тең құқықта өмір сүруіне өз үлесін жоғары дəрежеде қосып келеді. Татулық, бірлік, келісім – ең асыл іс ел үшін. Қазақстан азаттық алғалы бері осы ұранды ту етіп келеді. Ассамблея дербес қоғамдық институт болып құрылғанына да биыл 20 жыл толмақ. «Біздің ел – көп ұлтты ел. Кез келген отандасың – қай халықтың баласы болса да, ол сенің досың» деген қағиданы ту етіп көтерген Қ.Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінде көптеген өзге ұлт жастары білім алуда. Қазіргі таңда ҚазҰТУ-де əлемнің 12 елінен 260 студент оқиды. Олардың 242-сі бакалавр болса, 17-сі магистрант жəне 1-еуі докторант. Барлығы да Қазақстанда, ҚазҰТУ-де білім алып жатқанын мақтан тұтады. Осы елдің жері мен салтдəстүріне аса құрметпен қарайды. Елдің тіліне, ұлтқа деген сүйіспеншіліктері түрлі байқау мен басқосуларда сезіліп тұрады. Татулығы мен ынтымағы жарасқан елдің болашағы да табысты, ертеңі берекелі болады. Бұл тəуелсіз елдің басты бағыты, бет алысындағы бекем байламы. Бауыржан ЕДІЛБАЕВ, техника ғылымдарының кандидаты, доцент, ҚазҰТУ-дің Ақпараттық-талдамалық орталығының директоры. АЛМАТЫ.

Бұл құжаттардың басты мақсаты – жұмысшылардың еңбек құқықтары мен кепілдігін қамтамасыз ету бағытындағы ынтымақ тастық жəне екінші өндіріс барысында жергілікті жəне қазақстандық үлесті қамтамасыз ету. 17 меморандум өңірдегі 6 ірі кəсіпорын жұмысшыларының еңбек құқықтарын қамтамасыз етуге байланысты құжат. Аталған кəсіпорындарда барлығы 20 мыңнан астам жұмысшы еңбек етеді. Сондайақ, алдағы уақытта жұмысшылар мен кəсіподақ арасындағы байланысты нығайту, жұмысшылардың еңбек құқықтарын қамтамасыз етуге байланысты өңірдегі 79 кəсіпорынмен меморандумға қол қою жоспарлануда. Бүгінгі таңда Жамбыл облысында 5699 кəсіпорын болса, оның 2812-сімен ұжымдық келісімшарт жасалған. Бұл 49,3 пайызды құрайды. – Елімізде жұмыспен қамтудың «Жол картасы-2020», «Агробизнес» жəне тағы да басқа бірқатар мемлекеттік бағдарламалары жүзеге асып жатыр. Бұл бағдарламалардың бəрі діттеген мақсатына жетуі тиіс. Əсіресе, индустриялық-инновациялық бағдарламаға көп күш салынып жатыр. Осы бағдарлама бойынша жұмыс істеп жатқан кəсіпорындар, басқа да жоба иелері өз өнімдерін шығарып, салық төлеп, жаңа жұмыс орындарын ашуы керек. Ең басты мəселе – жалақыға қарыз болмауы тиіс,

– деді Премьер-Министрдің орынбасары Б.Сапарбаев. «Қазфосфат» – өңірдегі ең ірі өндіріс орны. Химия өндірісінің алыбы атанған бұл кəсіпорын бүгінде əлемнің 33 мемлекетіне өзінің 20 түрлі өнімін шығарып отыр. Зауыттың бүгінгі таңдағы ең басты тұтынушысы – Еуропа одағы мемлекеттері, онан соң ТМД-ға мүше мемлекеттер. Өткен жылмен салыстырғанда, зауыт өнімділігі биыл айтарлықтай артты. Алайда əлемдік нарықтағы кейбір қиындықтарға байланысты өнімді өткерудің мəселесі де жоқ емес. Соған қарамастан, кəсіпорын алдағы жылы экстракциялы фосфор қышқылын шығаратын жаңа өндірістің алғашқы кезеңін аяқтауды жоспарлап отыр. Яғни, 2016 жылдан бастап фосфор тыңайтқыштары үш есеге көп шығарылады. Ал, екінші кезеңі 2020 жылы бітіп, компания 1 миллион тоннаға жуық тыңайтқыш шығаратын болады. – Меморандум жүктейтін тағы бір негізгі мəселе – сатып алу ісінде отандық үлесті арттыру. Өткен жылдың 9 айында өңірдегі ең ірі деген өндіріс орындары 107 миллион теңгеден астам қаржыға керек-жарағын сатып алған. Оның 42 пайыздайы – отандық өнім. Бұл жолы өндіріс орындары 11 милиард теңгенің көлемінде өзара алысберіс жасауға уағдаласты, – деді Жамбыл облысының əкімі Кəрім Көкірекбаев. Жамбыл облысы.

Тўрмыс тўраќтылыєы – бірегей міндет (Соңы. Басы 1-бетте). Талқыланған тақырыпқа сай толғақты əңгіме қозғаған Б.Сапарбаев өз сөзінде Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына арнаған «Нұрлы Жол» – болашаққа бастар жол» атты Жолдауында алға қойылған міндеттерді жүзеге асыруға қатысты қолға алынған пəрменді шаралар мен олардың нақты нəтижелерін тілге тиек етті. – Əлемдік деңгейде орын алып отырған геосаяси жағдайлардың алаңдатушылық тудыруы – заңды құбылыс. Соған орай, экономиканы қалыпты жағдайда ұстау жəне оны бұрынғыдан да ұтымды деңгейде ілгері бастыру, жұмыссыз азаматтардың санын мейлінше шектеу шараларын ширата түсу, ел көлеміндегі өндірістік кəсіпорындардың өзара іскерлік қарым-қатынасын мейлінше кеңейту, жергілікті өнім өндірушілерге қолдау көрсету, қазақстандық мазмұн сапасын арттыру – бүгінгі күннің басты талабы. Байыпты əрекеттердің нəтижесінде, тұрғындардың тұрмыстық əлеуеті тұрақты қалыпта болуы əрі сапасы арта түсуі тиіс. Бұл – Елбасы тарапынан Үкімет пен əр деңгейлі əкімдердің алдына қойылған бірегей міндет. Осынау мерейлі міндетті орнықты іске асыру мақсатында Үкімет арнайы іс-шаралар жоспарын белгіледі. Бүгінгі сапар – сол жоспарлы шараларды нақты қолданысқа енгізудің бастауы, – деді Б.Сапарбаев. Кеңесте аймақтың өнеркəсіп саласындағы қазір таңдағы ахуалы туралы облыс əкімінің орынбасары Əнуар Ахметжановтың есебі тыңдалды. Аталған сала бойынша облыста айтарлықтай ілгері басу бар. Мəселен, Индустрияландыру картасы бойынша 59 жоба іске қосылса, соның 46-сы жоспарлы қуатына шыққан. Ал, қалғандары 50 пайыздық деңгейді еңсеріп отыр. Салалық бағытқа басшылық жасайтын жауапты тұлғаға бірқатар сауалдар қойған вицепре мьер қалыптасқан жағдайға қанағаттанушылық білдіріп, өндірісті өркендете түсуге, əсіресе, Индустрияландыру картасы мен Моноқалаларды

дамыту бағдарламасы аясындағы жұмыстың пəрменділігін арттыруға байланысты нақты тапсырмалар берді. Кеңес қорытындысында жалпы сомасы 57 млрд. теңгені құрайтын өзара ынтымақтастық туралы 47 меморандумға қол қойылды. Меморандумдар маңызы зор үш бағытты қамтитынын атап өткен жөн. Оның алғашқысы – облыс əкімдігі, жұмыс берушілер жəне кəсіподақтардың өндірістік үдерістерді тұрақтандыру, жұмысшы-қызметкерлердің жұмысқа орналасуы мен еңбек құқықтарының қамтамасыз етілуіне қатысты өзара түсіністік пен ынтымақтастығы туралы. Екіншісі – облыс əкімдігі мен ұлттық компаниялардың арасындағы жергілікті мазмұнды дамыту мəселесіне қатысты. Үшіншісі – Қарағанды облысындағы отандық өнім өндірушілер мен жүйені құрушы кəсіпорындар арасындағы жергілікті мазмұнды дамыту мəселесін тиянақтайды. Меморандумдарға қол қоюшылар арасында «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ, «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ, «Қазақтелеком» АҚ, «ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ, «АрселорМиттал Теміртау» АҚ, «Қазақ мыс» корпорациясы» ЖШС, «Еуразиялық Топ» ЖШС жəне Қарағанды облысының өнім өндірушілері бар. Жиын соңында облыс əкімі: «Біз, «жұмылған жұдырықтай» болып, бірлескен қимылдың арқасында экономиканың айрық ша кезеңіндегі кедергілерді еңсеретінімізге, халық мүддесі жолындағы жетістіктерді жүйелі етіп, саны мен сапасын арттыра түсетінімізге сенемін» десе, Б.Сапарбаев өзара ынтымақтастық жөніндегі мемо рандумдарға қол қойған кəсіп орындар басшыларына ел Үкіметінің атынан алғыс сезімін білдірді. – Біздің «бір жағадан бас, бір жеңнен қол» шығара отырып əрекет етуіміз, өз кезегінде, жұмыс орындарын сақтауға, тауар өндірушілерді қолдауға, тиісінше, облыс тұрғындарының əл-ауқатын арттыруға игі əсерін тигізеді, – деді вице-премьер сөз түйінінде. ҚАРАҒАНДЫ.


● Дүние жəне дағдарыс

ЕУРООДАЌ ЕТЕК-ЖЕЅІН ЖИНАЙ АЛАР ЕМЕС Жамбастап жатып алған экономикалық қиындықтарды жеңілдету əзірге мүмкін болмай тұрғаны баршаға мəлім. Қабылданған шешімдер мен қолға алынған шараларға қордаланған мəселелер жонын да сипатар түрі жоқ. Бұлай деуімізге АҚШ, еуроаймақ жəне өзге де бірқатар елдердің қаржылық қиындықтардың құрсауынан құтыла алмай діңкелеп, талпыныстары мен бұлқыныстарының нəтижесіз аяқталып жатқаны басты себеп болып отыр. Басқаны былай қойғанда, соңғы кездері Еуропалық одақ мемлекеттерінің өзара келіспеушіліктерінен туындап жатқан кейбір дүрдараздықтар мен одағай көріністердің, бір-біріне қарсы айтылған сыни мəлімдемелердің жиі-жиі қылаң беруі аймақтағы мəселелердің оңайлықпен шешілмейтінін аңғартады. Сондай-ақ, бұл жағдайлар Еуроодақтың болашағына күдікпен қарайтындардың түрлі болжамдарына құлай сенетіндердің қатарын көбейте түскендей. Қазақтың «Тау мен тасты жел, адамзатты сөз бұзар» деген нақылын алға тарта сөйлесек, еуроаймақтың келешегіне күмəнді тұлғалардың тарапынан айтылып жүрген түрлі пайымдаулар аталған бірлестіктің жүйкесін жұқартпай тынбайтын тəрізді. Тіпті, мұндай болжамдар жинақтала келіп, осыған дейін орныққан қоғамдық оңды пікірлерге соққы жасап, ақырында

еуроаймақ елдері ынтымағының іргесін шайқалтып жіберуі де мүмкін. Қазіргі таңда аталған Одаққа мүше мемлекеттердің ішінде өздерінің саяси-экономикалық, əлеуметтік түйткілдерін шешу ісін бірлестіктің ортақ мүддесінен жоғары қойып, тек қарақан басын ғана ойлап отырған елдер жоқ деп айта алмаймыз. Мəселен, олардың арасындағы кейбіреулері еуроның тағдырына көз жұма қарап, өз ұлттық ақшаларының əлеуетін күшейтуге баса назар аударуда. Солай болуы тиіс те шығар. Бірақ, жалпыаймақтық мəселелердің жүгін бірлесе көтеруге салғырттық жасайтындар Еуропалық одаққа абырой əпермесі белгілі. Тағы бір айта кетер жайт, Еуропа орталық банкінің (ЕОБ) еуроны сауықтыру, оның төмендеген беделін өсіру мақсатында жүзеге асырып жатқан шаралары, əрине, аз емес. Десек те, бұл бағыттағы жұмыстар сыннан көз ашпай келеді. Мəселен, ЕОБ-тың жақында ғана қабылдаған QE (мөлшерлі жеңілдету) бағдарламасын көптеген білгірлер жақтыра қоймады. Джордж Сорос сынды қаржы саласының майталмандары əлгі құжаттың, тіпті, саяси ірі зардаптарға апарып соқтыруы мүмкін екенін ашық мəлімдеді. Бұдан біз ЕОБ-тың еуроны «құтқаруға» бағыттаған шешімдерінде азды-көпті шикіліктердің бар екенін ұғамыз. Осы арада еске сала кетейік, еуро бағамын одан əрі құлдыратпау жəне экономиканы сауықтыру

мақсатында банк 1 трлн. еуро бөліп, оны мемлекеттік мекемелер мен инвестициялық деңгейдегі несиелік рейтингі бар жалпы еуропалық ұйымдардан, сондай-ақ, жекеменшік сектордағы құрылымдардан құнды қағаздар сатып алуға жаратуды ұйғарған. Жоғарыдағы сынескертпелер осыған байланысты айтылған-ды. Жалпы, еуроаймақтың əрі-сəрі күй кешуіне əсерін тигізіп отырған жағдаяттар өте көп. Əсіресе, Грекияның ахуалы еуропалықтардың «шашын ағартып» бітті. Алайда, серіктес басқа мемлекеттер бұл елдің бөлініп кетпеуі үшін бар қиындыққа шыдауға ыңғай білдіруде. Ал сыртқы қарызы 340 млрд. еуроға жеткен Грекияның негізгі көзірі əріптес елдерге жайсыздау тиетін «Еуроодақтан шығамыз» деген бір ауыз сөзі ғана болып тұрғандай. Ал Афина аталған бірлестіктен бөлініп кетер болса, онда оның соңынан ілесе жүгіруге дайын тұрғандар табыла кетуі ғажап емес. Бұл жайт орын алса, Еуропалық одақтың тұмсығы тасқа тірелетінін ішіміз сезеді. Дəлірегі, ол өмір сүруін тоқтатуы немесе ықпалы мардымсыз қатардағы ұйымдардың біріне айналуы ықтимал. Иə, біздің көзімізге Еуропалық одақтың бүгінгі жайкүйі осындай сипатта көрініп тұр. Бұған қосатынымыз əлі де көп. Дегенмен, енді жалпылама жағдайлардан жекелеген көріністерге ойысалық.

Грекияєа керегі – тиімді реформа Жаңа үкіметтің халық алдында берген уəдесін қаншалықты орындай алатынын ешкім болжап айта алмайды. Елдегі қатаң үнемдеу саясатынан титықтаған əлеуметтік салалардағы күрделі мəселелер, жұмыссыздықтың 25 пайыздан асып кеткені, сыртқы қарыздың шамадан тыс көптігі кез келген тиімді реформалардың өзін жеделдете жүзеге асыруға мүмкіндік бере қоймайтыны белгілі. Сонда да болса іс басына жаңадан келген министрлер кабинетінің мүшелері қиындықтарды еңсеруге тырысып бағуда. Соның бір көрінісі ретінде үкімет дайындаған кең ауқымды реформалар мен басым бағыттар айқындала бастағанын айтуға болады. Бұл жобаларды Грекия премьер-министрі Алексис Ципрас Еуропарламент жетекшісі Мартин Шульцке таныстырып та үлгерді. Алайда, ел үкіметінің ресми өкілі Гавриил Сакелларидис мəлім еткендей, осы кешенді жоспарды кеңінен талқылау барысында тараптар қатаң үнемдеу саясаты дағдарыстан шығуға көмектеспейді деген ұйғарым жасаған. Бұл – сайлау алында қатаң үнемдеуге қарсы əрекет етіп, абырой жинаған «СИРИЗА» партиясының осыған дейінгі ұстанған бағытына қарсы айтылған тұжырым. Партия атынан билікке жеткен тұлғалар осы пікірге орай қандай уəж айтатыны əзірге белгісіз. Егер үкімет əлгі ұйғарымға қатысты жұмған аузын аша қоймаса, онда олар қатаң үнемдеу саясатын жүргізбей оңды нəтижеге жете алмайтындарын мойындап, ел алдында берген уəдесінен тайқып шығуға ыңғай танытқаны деп топшылауға болатындай. Ал түзілген жаңа бағдарламалар талқыланған соң Еуропарламент басшысы Мартин Шульц: «Грекия билігінің мемлекетті қаржыландыру жөніндегі ұстанымын еуропалық серіктестерімен бірге қарас тырып жатқанына қуаныштымыз. Олардың түйткілдерді шешу мақсатында серіктестерімен бірігуі көңілге қонымды», деді. Сол сияқты, өз кезегінде Алексис Цип рас Еуропалық одақ институттары мен Грекия арасында ешқандай ресми

келісімсіз, шынайы сенімге негізделген жаңа қарым-қатынас құруға мүмкіндік мол екенін жеткізді. Осы арада түсіндіре кетейік, министрлер кабинетінің қолға алғалы отырған тың жоспарында сыбайлас жемқорлықпен күрес, мемлекеттік басқару реформасы жəне əділ салық жүйесі тұрғысындағы көптеген міндеттер қамтылған. Мəн бере кетер жайт, Алексис Ципрас Грекия үкіметінің басшысы болмай тұрғанда, яғни сайлау алдында «СИРИЗА» партиясы жеңіске жетсе, елде қатаң үнемдеу талабы тоқтатылатынын, сондықтан қордаланған қарыздарды қайта қарап, оның бір бөлігін жойып жіберетіндерін желпіне жариялағанды. Ол сайлау қарсаңында мемлекеттің сыртқы берешегіне қатысты айтылған бұл «жалынды сөзді» еуроаймақ елдерінің басшыларымен кеңесіп барып айтпағаны анық. Өйткені, сол кезде Алексис Ципрасте серіктес мемлекеттердің жетекшілерімен тең дəрежеде сөйлесе алатындай мүмкіндік жоқ еді. Дəлірегі, билік басына келмеген-ді. Айтпағымыз, халық алдында ашық айтқан осы уəдесі жас премьерді сын тезіне салып-ақ тұр. Айтылған уəде желге ұшуы мүмкін. Бұл жаңа үкіметтің халық арасындағы беделіне нұқсан келтірмей қоймайды. Өйткені, еуроаймақ мемлекеттерінің басшылары Грекияның сыртқы орасан мол қарыздарын, нақтысын айтқанда, Еуропа орталық банкі жəне Халықаралық валюта қорына берешегін қысқартып беруге оңайлықпен келісімдерін бермейтіні анық. Себебі, қазірдің өзінде Еуроодақтағы ең ықпалды мемлекет – Германия канцлері Ангела Меркель Афинаның сыртқы қарыздарын кешіру мүмкін еместігін мəлімдеді. Оның айтуынша, жеке кредиторлар аталған қарыздарды жоюдан бас тартқан. Сондай-ақ, Меркель Грекияға қаржылай жəрдем беру үшін алдымен бұл елде тиімді реформаларды бастау қажеттігін алға тартты. Бұған қоса, канцлер қаржы дағдарысы асқынған бүгінгі таңда Германия Еуропа елдерінің сенімді

ала бастағанын сездірсе керек. Бүгінде елде жұмыссыздар саны 3,5 миллион адамға жетті. Сондай-ақ, шамамен 1 млн. 800 мың адам кездейсоқ табыс көзі есебінен күн көруде. Ал осындай қысылтаяң шақта Еуропа орталық банкі елдің мемлекеттік

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Жеѕіс неге тек Мəскеуде мерекеленеді? Польшаның сыртқы істер министрі Гжегож Схетына Жеңіс күні неліктен тек Мəскеуде ғана аталып өтілетінін түсінбейтінін мəлімдеді. Оның ойынша, бұл мерекені Польшаның Вестерплатында да өз деңгейінде мерекелеуге болар еді. «Біздің бəріміз Жеңіс тойы Мəскеуде тойланатынына жеңіл үйреніп кеткенбіз. Ал егер бұл күн Лондонда немесе Берлинде атап өтілсе, ол бұрынғыдан да табиғи бола түспес пе еді?» дейді Схетына. Оның сөзіне қарағанда, Жеңіс күнін соғыс басталған жерде ғана атап өту тіпті де міндетті емес. Сөз орайында айта кетсек, Польша президенті Бронислав Коморовски екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуын Еуропа елдерінің басшыларын шақыра отырып, 1939 жылғы 1 қыркүйекте екінші дүниежүзілік соғыс басталған Гданьск жанындағы Вестерплатт бұғазында атап өтуді жоспарлап отыр екен.

Мадуро Байденге ауыр айып таќты Венесуэла президенті Николас Мадуро АҚШ-тың вицепрезиденті Джозеф Байденді елде мемлекеттік төңкерістің жаңа кезеңін өткізуге бастамашылық ниеті бар деп айыптады. Мұндай мəлімдемесін ол 1 ақпан күні жасады. Аталған күн ХІХ ғасырдың ортасындағы демократиялық көтерілісшілер қозғалысының көсемі Эсекиель Самораның туған күні ретінде аталып өтеді. «Солтүстік империяның билігі менің үкіметімнің тағынан тайдырылғанын қалайды. Осыған орай, мен Джо Байденді айыптаймын», делінген Н.Мадуроның сөзінде. Президент, сондай-ақ, салтанатты рəсімге қатысушыларды жоғары дайындықта тұруға шақырған. Өйткені, салтанатқа Венесуэла ұлттық қарулы күштерінің офицерлері де қатысса керек.

Жанжалдасушылар билікті бґліп алды Оңтүстік Судан президенті Салва Киир мен көтерілісшілер көсемі Риек Машар кеше билік өкілеттілігін бөлісу туралы келісім жасасты. Бұл қадам 15 айдан бері жалғасып келе жатқан қарулы жанжалды түпкілікті реттеуге мүмкіндік береді деуге негіз бар. Тараптардың билікті бөлісу туралы келісіміне сəйкес, Киир жаңа əкімшіліктің президенті болып қалады, ал Машар вице-президенттікке тағайындалатын болады. Екі көшбасшы келіссөзді 20 ақпанда жалғастыру туралы уағдаласқан. Оңтүстік Судандағы саяси жəне этносаралық қақтығыстар 2013 жылдың желтоқсанында басталған еді. Ал Оңтүстік Судан жер бетіндегі ең «жас» мемлекет болып табылады. Ол 2011 жылдың шілдесіндегі референдумның қорытындысы бойынша тəуелсіз мемлекет ретінде жарияланған-тын.

Қысқа қайырып айтқанда: серіктесі болып қала беретінін жеткізді. Дегенмен, ол дағдарыс тақсыретін тартып отырған Еуропа мемлекеттеріне басқаның көмегіне жүгінгеннен гөрі, өздерінде сауатты реформалар жүргізіп, үнемдеу тəртібіне бағыну қажеттігін ескертті. Ал бұл мəлімдемені есту Грекияның жаңа үкіметіне оңай емес. Өйткені, кеше ғана «қарыздарды қысқартқызамыз», «қатаң үнемдеу саясатынан бас тартамыз», «өйтеміз-бүйтеміз» деп жүріп билікке жетіп алғандардың дегені бола қоймасын ескерткен мəлімдеме атқарушы биліктің еңсесін езетіні күмəнсіз. Соңғы деректерге қарағанда, Грекия үкіметі мемлекеттік энергетикалық компания мен мұнай жəне газ құрылымының акцияларын жекешелендіруден бас тартты. Премьерминистр Алексис Ципрастың айтуынша, олар бұл қадамға елдегі электр қуатының бағасын түсіріп, тек мемлекеттің мүддесіне ғана қызмет ету үшін барған. Осыған байланысты вице-премьер Яннис Драгасакис: «Егер шетелдік инвесторлар жекешелендірілмейтін секторларға қаржысын жұмсаған болса,

өз стратегияларын қайта өзгерте алады», деді. Cонымен қатар, үкімет зейнетақы көлемін арттырып, қатаң үнемдеу шаралары енгізілгелі бері жұмыссыз қалғандардың бір бөлігін қайта жұмыспен қамтуды жоспарлап отыр. Еске салайық, соңғы 5 жылда қарызға белшесінен батқан Грекия бюджеттің əлеуметтік шығындарын барынша азайтып, жекешелендіру науқанын жүзеге асыруға жəне басқа да қайта құрылымдау реформаларын жүргізуге міндетті болған. Айта кетейік, жаңа премьер Алексис Ципрас «СИРИЗА» мен «Тəуелсіз гректер» партияларынан жаңа үкімет жасақтады. Нəтижесінде министрлер саны 10-ға дейін қысқартылды. Бұған дейін əлеуметтік шығындарды қысқарту жəне үнемдеу шараларын сынға алып келген Яннис Варуфакис қаржы министрі болса, «Тəуелсіз гректер» партиясының мүшесі Панос Камменос қорғаныс министрі болып тағайындалды. Жалпы, бекітілген үкіметтің құрамында тəжірибелі, танымал тұлғалар өте аз. Алайда, халық осы құрамға үміт артып отыр.

қарыздарын сатып алуға ниет білдірді. Осыған орай Францияның бюджет жөніндегі мемлекеттік хатшысы Кристиан Эккерт: «Еуропа орталық банкі экономикасы əлсіреген елдер алдындағы жауапкершілігін осылайша өз мойнына алмақ. Мұндай

қолдау шаралары еуроаймақтағы инфляция 2 пайызға жеткенге дейін жалғаса береді. Алайда, бұл монетарлық саясат көлденең тұрған кедергілердің бəрін жойып жібере алмайды. Сондықтан, ел үкіметі де осы бағытта нақты жұмыстар атқарып, тиімді бағдарламалар қабылдауы қажет», деді. Айта кетейік, Испания мен Грекияда дефляция басталып кетті. Италияда нөлдік көрсеткіш тіркелген. Ал Францияда 0,1 пайыздық өсім бар. Дегенмен де, Францияның ертеңіне сенімсіздікпен қарайтындар жеткілікті. Мəселен, Франция ұлттық ассамблеясының депутаты Поль Джакоби: «Қабылданған шешімдер дефляцияның алдын алуға жол ашқанымен, қаржы саласындағы алыпсатарлықтың артуына əсерін тигізіп жатыр. Əзірге барлық мəлімдемелер жорамал күйінде қалуда. 2015 жылдың соңында француз экономикасы өседі деу – сондай болжамдардың бірі. Ол қаншалықты расқа айналатынын ешкім дөп басып айтып бере алмайды. Нарықтағы алғашқы өзгерісті наурыз айында Еуропа орталық банкі экономикаға ай сайын 60 млрд. еуродан құя бастағанда ғана нақты аңғаруға болады», деді. Осылайша, дағдарыстың ызғарына тоңуға мəжбүр болып отырған Францияның бар үміті Еуропа орталық банкінде.

Париж ќарыз сўрады Қазіргі таңда Францияның ең басты мəселесі дефляцияға төтеп беру болып отыр. Тұрғындардың сауда жасау көлемі күрт төмендеп, дүкендерді көңілсіздік жайлаған. Ал ірілі-ұсақты кəсіпорындардың кейбіреулері қатардан шықса, келесілері тоқыраудың қамытын киюдің аз-ақ алдында. Ал мемлекеттің қиын уақытта іске қосатын жеке қоры жоқ. Жалпы, еуроаймақтағы экономикасы мықты дамыған деп есептелетін бұл елде тіршілік тынысы сырт көзге қалыпты, мамыра-жай көрінеді. Жалақы, жəрдемақы жəне зейнетақы қысқарған жоқ. Сонда да болса, жергілікті тұрғындар келер күндеріне үрейлене қарайды. Мəселен, Париж тұрғыны Изабель Леку: «Күйеуім зейнеткер. Мен де 15 айдан кейін зейнетке шығамын. Елдегі жұмыс сыздар əрең күн көріп жүргенін жақсы білемін. Сондықтан ертең біздің жағдайымыздың қалай өзгерерін ешкім айта алмайды», дейді. Осыдан бірер күн бұрын Франция Еуропа орталық банкінен қаржылай көмек сұрады. Бұл елдегі қаржы тапшылығының алқымнан

3

www.egemen.kz

3 ақпан 2015 жыл

АЌШ жўмысшылары ереуілге шыќты Соңғы уақытта АҚШ-та өздерінің мұңмұқтажын алға тартып, билікке қарсы наразылық білдіріп жатқандардың қатары көбейе түсуде. Бұған ірі кəсіпорындардағы қысқартулар, түрлі əлеуметтік түйткілдер түрткі болып отырғаны белгілі. Бүгінде мемлекеттегі жұмыссыздар мəселесі алдыңғы орынға шыға бастағаны да жасырын емес. Күні кеше АҚШ-тың 9 мұнай өңдеу зауытының жұмысшылары еңбек шартына қарсылық білдіріп, бас көтерді. Оған Royal Dutch Shell мұнай-газ компаниясының еңбеккерлері ұсынған келісімнің ескерілмей отырғаны себеп болуда. Дəлірегі, Техас, Кентукки, Вашингтон жəне Калифорния штаттарындағы бірқатар мұнай өңдеу кəсіпорындарының жұмысшылары жұмыс

көлемінің тым ауыр екеніне жəне соған байланысты басшылық тарапынан ешқандай да ынталандыру шараларының жоқтығына наразы. Тағы бір жайт, АҚШ-тың болат балқыту өндірісінің еңбеккерлері де жұмыс істеуді доғаруға мəжбүр. Өйткені, олар Shell компаниясының басшылығымен ортақ келісімге келе алар емес. Жалпы, АҚШ-та əлеуметтің көңіл-күйі пəс. Өйткені, қоғамда жиі-жиі орын алып жатқан қысқартулар халықты əрі-сəрі күйге түсіріп отыр. Жоғарыда айтылып өткен жағдаяттар сөзімізді дəлелдей түседі. Дайындаған Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан».

Сирияның астанасы – Дамаск қаласында ливандық қажылыққа барушы шииттерді əкеле жатқан автобус жарылып, 7 адам қаза тапса, 20-шақтысы жараланған. Лаңкестікті «Əл-Каиданың» құрамына кіретін сүнниттік «Ан-Нусра майданы» тобы жасады деген күдік бар. Солтүстік Корея америкалық авианосецті суға батырып жіберу бойынша жаттығу өткізген. Жаттығуға қолбасшылықты елдің басшысы, маршал Ким Чен Ынның өзі жасаған. Оның мəлімдемесінде өз елінің кез келген соғыста, тіпті, ядролық соғыста да кез келген жауға қарсы тұра алатыны атап көрсетіледі. 2 ақпанға қараған түні Нью-Йорктің орталығындағы Манхэттен ауданында атыс болды. Жергілікті билік өкілдерінің ақпараттарына қарағанда, атыс салдарынан 1 адам қаза тапса, 4-еуі жараланған. Олардың кімдер екені, не үшін атысқаны, ұсталғаны-ұсталмағаны туралы ештеңе айтылмайды. Биржалық сауда-саттық барысында еуроның бағамы 79 рубльден асып түсті, нақтырақ айтқанда, 79,36 рубль болды. Ал 1 доллар үшін 70,13 рубль беріліп отыр. Brent маркалы мұнайдың 1 баррелінің бағасы Лондон биржасында 51,56 долларды құраған.

АЌШ-тыѕ бюджеті – 4 триллион доллар

АҚШ президенті Барак Обама Конгреске 2016 жылдың бюджетін қабылдауды ұсынады. Алдағы қаржы жылының бюджет көлемі 4 триллион долларды құрайды. Қаржы тапшылығы 474 миллиард доллар немесе ІЖӨ-нің 2,5 пайызы шамасында болады деп күтіліп отыр.

Конгреске барған кезінде Обама, сонымен қатар, тұрғындардың аса бай бөлігіне салықты ұлғайту жөнінде ұсыныс жасамақ. Табыстарын шетелдерде қалдыратын аса ірі корпорацияларға қатысты фискалды саясатты да қатаңдатуды ұсынатын болады. Сонымен бір мезгілде, АҚШ үкіметі əлеуметтік шығындар мен салықтық жеңілдіктер есебінен орта таптың табыстарын жоғарылатуды көздеп отыр. Обаманың жасайтын ұсыныстарына сəйкес, бюджет тапшылығы əр жыл сайын ұлғая отырып, 2025 жылға қарай 687 миллиард долларды құрайтын болады.

«Əл-Жазира» журналисі – бостандыќта Мысыр президенті Əбдел Фатах ас-Сиси 7 жылға бас бостандығынан айырылған Австралия азаматы, «ƏлЖазира» телеарнасының журналисі Питер Гристке рақымшылық жасап, түрмеден босатты. Ол «Мұсылман бауырлар» тыйым салынған қозғалысына қолдау көрсетті деп айыпталған болатын. Өткен жылдың 23 маусымында Каирдің қылмыстық соты Катардың «Əл-Жазира» телеарнасының 7 қызметкерін 7 жылға бас бостандығынан айырған еді. Журналистерге қатысты шығарылған үкім Батыс елдерінде жəне Австралияда үлкен қарсылық реакциясын туғызған болатын. Кезінде мұндай жазаға наразылығын, сонымен қатар, БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссары Нави Пиллэй де білдірген еді. Енді Питер Грист өзінің басқа əріптестері де түрмеден босатылғанша тыныштық таппайтынын мəлімдеп отыр.

Баќталасынан тəжді тартып алєан ару

Бразилияда да əлемнің көптеген елдеріндегідей арулар байқауы өткізіліп тұрады. Елде соңғы өткен байқауда оқыс оқиға болды. Miss Amazonas байқауына қатысушы Шейслане Хаялла жеңімпаз атанған Кэрол Толедоның тəжін ол оны басына киер-киместен тартып алып, жерге бір-ақ ұрған.

Хаялланың пікірінше, Толедо тəжді «сатып алған». Əйтпесе, ару атануға мүлдем сəйкес келмейді. Оқиға барысын көрермендер бейнетаспаға жазып алып, интернетке салып жіберген. Онда əуелі екінші орын алған Хаялла бəсекелесінің табысына қуанған сыңай танытады да, бірнеше секунд өтерөтпестен əсем əшекейді жеңімпаз қыздың басынан жұлып алып, жерге лақтырып жібереді. Бұл əрекетін Хаялла «Жүрегім бұйырған нəрсені жасадым», деп өзін ақтап алмақшы болған. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


4

www.egemen.kz

3 ақпан 2015 жыл

ИНДУСТРИЯЛАНДЫРУ ІС ЇСТІНДЕ

Ауылда жасалєан ґнім шетелге жіберіледі Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Бұл кəсіпорынның жұмысы жүріп, баяғы дəурені қайта оралады дегенге кешеге дейін ешкім сенбеген көрінеді. Бірақ адамның емес, Алланың айтқаны болады емес пе? Іскер адамдар кез келген қиындықтан шығатын жол табады. Міне, кəсіпкер Кеңесхан Ахаев бұрынғы былғары комбинатының тарс жабылған есігін қайта ашып, небəрі 1112 адаммен жұмысты қайтадан бастағанда өзінің іскерлігіне сенім артқаны анық. Қордай ауданындағы бұл былғары өңдеу фабрикасында бір кездері 1000-1200 адам жұмыс істеді. Аяқ киімдері өте сапалы тігілгендіктен болар, өнімдерімен алыс-жақын шетелге дейін танымал болды. Бірақ, ел тəуелсіздігінің алғашқы жылдарында көп кəсіпорындар сияқты ырғағынан жаңылып, ақырында жабылып тынған-ды. Тек 2005 жылы ғана бұл кəсіпорынның

əлдеқашан суып қалған ошағына от жағылды. «Əрине, жұмысты қайтадан бастау оңайға түскен жоқ. Фабриканың есігінде құлып тұрған жылдары көптеген мамандар жан-жаққа кетіп қалды. Шынын айту керек, бұл кəсіпорында бұрын көбінесе орыс, неміс ағайындар жұмыс істейтін. Олардың көбісі көшіп

кетті. Сондықтан ең алдымен маман дайындау ісін қолға алдық. Сосын өндіріске өзгеріс енгізу керек деп шештік. Жаңа заман, талап та басқаша ғой қазір... Əрбір түскен табысты тиімді пайдаланып, 3 жылдың ішінде құрал-жабдықтарды бірсыпыра жаңаладық. Нақтырақ айтсам, осы жылдар ішінде жаңадан 11 жабдық

сатып алдық. Қазір қорғаныс, теміржол, шекара, құқық қорғау саласының қызметкерлеріне аяқ киім, басқа да қажетті киімдер тігеміз. Сұраныс көп. Одан қала берді ер тоқым, жеңіл киіз, тағы да басқа заттар шығарамыз. Біздің өндірісте ешқандай қалдық қалмайды. Теріні де, жүнді де толық іске жаратамыз. Еуразиялық экономикалық одақтың арқасында өнімдерімізді Ресейге шығаруға мүмкіндіктер мол», дейді «Ырыс Бақыт» ЖШСнің бас директоры Кеңесхан Ахаев. Міне, жақында бұл былғары өңдеу фабрикасы жанынан қойдың жүнін жуып тазалайтын цех іске қосылды. Қазір кəсіпорында 250-дей адам жұмыс істеп жатыр. Жаңадан орнатылған құралдардың қуаттылығы бір мау сымда осы төңіректегі елден жиналатын 600 тоннадай жүнді түгел жуып, толық өңдеуге мүмкіндік береді. Ал жуылған жүнге əлемдік нарықта сұраныс өте жоғары. Жəне жаңа қондырғылардың арқасында еңбек өнімділігі жоғары болып тұр. Өйткені, жартылай автоматтандырылған. Кəсіпорын тəулік бойы тынымсыз жұмыс істейді. Сондай-ақ, құралдар жүнді таза жуады. Бұл сапалы тауар өндіруге мүмкіндік беріп отыр. Қордай ауданының Жамбыл ауылында орналасқан бұл кəсіпорынның жұмысымен Кеңесхан Сəбденұлы кеңінен таныстырды. Жалпы алғанда, фабрикада мұнан өзге тағы 5 цех жұмыс істейді. Былғары өңдеу желісі де заманға лайық озық технологиялармен жабдықталған. Кəсіпорын жұмысшылары Түркиядан келген білікті мамандардан өз кəсіптерінің қыр-сырын үйреніп жатыр. Ал жұмысқа жаңадан келгендер биыл шетелде оқып, тəжірибе жинап қайтпақ. Бір ауылдың жандарын жұмыспен қамтып отырған бұл фабрика өнімдері Ресейден бөлек Англия, Қытай, Украина, Түркияға да жіберіледі. Бұл, əрине, кəсіпорын жұмысшыларының қолы алтын, ісмер, өз істерінің нағыз маманы екенін дəлелдесе керек. О баста 25-30 млн. теңгеден басталған бизнес бүгінде дамып, фабрика қазанында бүгінде 250 млн. теңге айналуда. Жамбыл облысы, Қордай ауданы.

Алтын шайып, мыс ќазєан (Соңы. Басы 1-бетте).

«Қазцинк» ЖШС президенті Никола Попович қазіргі кезде екі шақырым тереңдікте орналасқан концентраттарды барлау жұмыстары жүргізіліп жатқандығын жеткізді. Кəсіпорын басшысының айтуынша, барланған кен орны 2030 жылға дейін бүгінгі екі миллион тонналық межені ұстап тұруға толығымен жетеді. Малеев кенішінің ерекшелігі, босаған кенішті толтыруға кейінгі кезде Бұқтырма цементімен бірге граншлактарды үгітіп қолдана бастауы. Сондай-ақ, өндіріс қалдықтары жер астына залалсыздандырылып көміледі. Ал Зырян кен байыту фабрикасы Малеев кенішінен өзге Грехов кен орны қазбаларын, Өске мендегі мыс зауытының техно гендік мыс қалдықтарын байытады. Фабрика кенді ұнтақтау, майдалау, қорғасын тозаңдарын өңдеу, сүзгі жəне қойылту бөлімшелерінен тұрады. Кешеннің директоры Владимир Фильшиннің айтуынша, жыл сайын жаңа техника мен технология енгізіліп жатқан кеніште жұмыс орындары қысқарған жоқ. Бүгінде бұл кəсіпорын Малеев кенішінің-610, «Қазцинк-Шахтастрой» жəне «Қазцинк-Ремсер вис» серіктестіктерінің 450 қызметкерін жұмыспен қамтып отыр. Ал «Қазцинк» ЖШС-нің Өске мендегі мыс зауыты таяуда Ел басының қатысуымен өткен жал пы ұлттық телекөпір барысында таныстырылған

Бірлік тїбі – білікті іс Минск қаласында ТМД мемлекеттеріндегі Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың құқықтық жəне ұйымдастырушылық қызметін үйлестіру бойынша сыбайлас жемқорлыққа қарсы мемлекетаралық кеңестің бірінші отырысы өтті. Отырысқа ТМД атқарушы хатшысы С.Лебедев, Ресейдің бас прокуроры Ю.Чайка, Беларусь Республикасының Бас прокуроры А.Конюк, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының орынбасары А.Шпекбаев, сондайақ, ТМД атқарушы комитетінің өкілдері қатысты. Онда жоғарыда аталған кеңестің басты міндеттері айқындалды. Соның ішінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бойынша қызметті ұйымдастыру, ТМД қатысушы мемлекеттерімен осы саладағы

міндеттерді іске асыруды саралау жəне əр елдің ұлттық заңнамасын өзара үйлестіруге жəрдемдесу, əрі ынтымақтастықтың құқықтық базасын жетілдіру бойынша ұсыныстарды дайындау айрықша назарға алынды. Сонымен қатар, кеңестің өкілеттігіне мамандар біліктілігін арттыру, осы мақсаттарға ТМД елдерінің негізгі ұйымдарын құру, өзара қызығушылықты білдіретін мəселелер бойынша бірлескен ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу кіреді. Отырыстың барысында Мемлекеттік қызмет істері жəне

сыбайлас жемқорлыққа қарсы ісқимыл агенттігінің төрағасы Қайрат Қожамжаров Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мемлекетаралық кеңестің тең төрағасы, ал төрағасы болып Беларусь Республикасының Бас прокуроры А.Конюк тағайын далды. Осылайша, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мемлекет аралық кеңес туралы ереже бекітіліп, кеңестің хатшылығы тағайындалды. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі кеңестің келісіміне Армения, Беларусь, Қазақ стан, Қырғызстан, Ресей жəне Тəжікстан қол қойды. Ал келесі отырыс Астана қаласында 2015 жылдың 4-тоқсанында өткізіледі, деп хабарлады Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің баспасөз қызметі.

Ґндіріс тўраќты болса, жаєдай да жаќсы (Соңы. Басы 1-бетте). Олардың қатарында «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ, «Еуразиялық топ» ЖШС, «Самұрық-Энерго» АҚ, «Қазцинк» ЖШС жəне басқалар бар. Қол қойылған меморандумдардың жалпы сомасы 74 млрд. теңгеден асып түсті. Сол сияқты, Шығыс Қазақстан облысы əкімдігі мен жүйе құ раушы кəсіпорындар жұмыс орындарын сақтау жəне өндірістік үдерістерді тұрақтандыру бойынша

меморандумдарды бекітті. Оған қол қойғандар ішінде «Востокцветмет» ЖШС, «Қазцинк» ЖШС, «УКТМК» АҚ, «Азия Авто» АҚ жəне басқалар бар. Б.Сағынтаевтың қатысуымен осы күннің екінші жартысында Павлодарда өткен кеңес шеңберінде де дəл осындай меморандумдар бекітілді. Жергілікті мазмұнды дамыту бойынша меморандумдарға «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ, «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ,

«Еуразиялық топ» ЖШС, «КЕГОК» АҚ, «Қазақтелеком» АҚ жəне басқалар қол қойды. Келісілген соманың жалпы көлемі 128 млрд. теңгеден асады. Жұмыс орындарын сақтау жəне өндірістік үдерістерді тұрақ тандыру жөніндегі меморандумға «Қазақстан Алюминийі» АҚ, «Қазақстан электролиз зауыты» АҚ, «KSP Steel» ЖШС, «Богатырь Көмір» ЖШС жəне өңірдегі басқа да ірі кəсіпорындар қол қойды.

Мəслихаттарєа сайлау ґтеді «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңның 101-бабы 4-тармағына сəйкес үстіміздегі жылдың 29 наурызында республиканың 14 өңірінде 60 сайлау округінде мəслихаттардың шығып қалған депутаттарының орнына сайлау өтеді. Мəслихаттардың шығып қалған депутаттарының орнына сайлауды облыстық сайлау комиссиялары тағайындайды. Барлығы – Астана қаласы мəслихатының 1 депутаты, 9 облыстық депутат, 10 қалалық жəне 40 аудандық мəслихаттар депутаттары сайланады. «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңға сəйкес мəслихат депутаттығына кандидаттарды белгіленген тəртіпте тіркелген республикалық немесе жергілікті қоғамдық бірлестіктер, сондайақ, олардың құрылымдық

бөлімшелері мен азаматтар өзін өзі ұсыну жолымен ұсынады. Мəслихат депутаттығына сайлану үшін азамат Конституцияның 86-бабының 3-тармағында белгіленген талаптарға сəйкес келуі, сондай-ақ, Конституцияның 33-бабының 2 жəне 3-тармақтарына жəне «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңға сəйкес сайлау құқығына ие болуы керек. Осылайша, 20 жасқа толған Қазақстан Республикасының азаматы мəслихат депутаты болып сайлана алады. Сот іс-əрекетке жарамсыз деп таныған, сондай-ақ, сот

шешімі бойынша бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтар сайлау жəне сайлану құқығына ие бола алмайды. Республикалық немесе жергілікті қоғамдық бірлестіктердің, олардың құрылымдық бөлімшелерінің мəслихат депутаттығына кандидаттарды ұсынуын олардың жоғары органдары əрбір кандидат дауысқа түсетін сайлау округін көрсете отырып жүргізеді. Мəслихат депутаттығына кандидаттарды азаматтардың өзін өзі тəртібімен ұсынуы тиісті округтік сайлау комиссиясына осы аумақтық сайлау округі бойынша мəслихат депутаттығына кандидат болып дауысқа түсу ниеті туралы өтініш беруі арқылы жасалады. Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы.

Жаѕа ґкілмен жїздесті болатын. Атал ған кəсіпорын өз жұмысын 2011 жылы бастады. Телекөпірде «Қазцинк» ЖШС-нің бас директоры Александр Хмелев Президентке мемлекеттің қолдауының арқасында жаңа технологияларға негізделген мыс жəне қорғасын өндіретін екі зауыттың іске қосылғанын, нəтижесінде жоғары сапаға ие катодты мыс пен тазартылған қорғасын алынғанын мəлімдеген еді. Зауыт қолданысқа берілгеннен бері 420 мың тонна өнім өндіріліп, барлығы экспортқа шығарылды.

Мыс зауыты металды балқытудың тың технологиялары бойынша жұмыс істейді. Атап айтқанда, жаңа зауыт мыс концентраттары мен өнеркəсіп өнімдерін австралиялық Isasmelt заманауи технологиясы арқылы балқытуға көшті. Сонымен қатар, өндірісте Германия, Финляндия жəне Швеция сынды елдердің озық технологиялары қолданылуда. Қазіргі кезде қуаты жылына 70 мың тонна тазартылған катодты мыс шығаруға жететін зауытта көрсеткіш көлемін келешекте 87500 тоннаға дейін

ұлғайтуға мүмкіндік бар. Сондай-ақ, зауыттың əкімшілік-тұрмыстық кешені, мұражайымен де танысқан облыс əкімі Даниал Ахметов «Қазцинк» ЖШС жетекшілеріне қоршаған ортаны өндіріс қалдықтарынан қорғау, ауа бассейнін ластамау, əлемдік дағдарысқа қарамастан өнім көлемін төмендетпеу жөнінде тапсырмалар жүктеді. Шығыс Қазақстан облысы. ––––––––––––––

Суреттерді түсірген Сергей СУРОВ.

Адам құқықтары жөніндегі уəкіл Асқар Шəкіровтің ЮНИСЕФ-тің Қазақстан Республикасындағы жаңадан тағайындалған өкілі Юрий Оксамитныймен кездесуі өтті. Омбудсмен оның мекемесі мен ЮНИСЕФ-тің арасындағы соңғы жылдарда қалыптасқан жемісті ынтымақтасудың маңыздылығын атап өтті. Соның ішінде, халықаралық сарапшыларды жүйелі негізде тарта отырып, институттық мекемелердегі балаларға қатысты зорлық-зомбылық мəселелерін зерттеу жүргізілді, балалар мекемелеріне мониторинг өткізу үшін оқу құралдары мен өзге əдістемелік

құжаттар əзірленді, тренингтер мен семинарлар өткізілді. Қазақстанда БҰҰ-ның Балалар қоры мен Адам құқықтары жөніндегі уəкіл арасындағы ынтымақтастық туралы жасалған меморандумның аясында елдегі бала қорғау жүйесін нығайту бойынша бірлескен жұмысты жүзеге асыруға ерекше назар аударылды. Кездесуге қатысушылар Елбасымыздың «Қазақстан-2050»

Стратегиясында жəне «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жаңа Экономикалық Саясатында алға қойған мақсаттарды жүзеге асыруда алдағы ынтымақтастықтың басым қырларын талқылады. Кездесудің қорытындысында, əр тарап Қазақстанда балалар құқығын қорғау жөніндегі орнықты əрі біріктірілген жүйе құру бойынша өзара əрекеттестікті нығайтуға деген ниеттестіктерін білдірді, деп хабарлады Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уəкіл аппаратының баспасөз қызметі.


5

www.egemen.kz

3 ақпан 2015 жыл

 Мемлекеттік мəселе

Отандыќ ґнімніѕ орны бґлек, отандастарым! (Соңы. Басы 1-бетте). Ферменттер 85-95°С-қа дейін қыздырудың өзінде бұзылысқа ұшырайды. Сондай-ақ, сүтті қоюландыру жəне құр ғату арқылы қайта өңдеу кезінде барлық дəрумендердің мөлшері 10-35 пайызға дейін азаяды. Осылайша, жоғары температураның əсері сүттегі ақуыздар құрылымының, май домалақтары қабық шаларының бұзылысына, басқа да қайтымсыз өзгерістерге апарады, олардың нəтижесінде тағамдық жəне биологиялық құндылығы нашарлайды, сондай-ақ, сүт консервілерінің сақтауға тұрақтылығы төмендейді. Ал ұзақ сақтау үшін өндірісте түрлі ынталандырғыштарды, гормондарды қолдану, трансмай лардың болуы тағамның ақуыздық табиғатын бұзылысқа ұшыратады, адам организміндегі алмасу үрдісін қиындыққа душар етеді. Əсіресе, майы өте улы затқа айналады. Яғни, ақуыздың табиғи қасиетінің бəрі жоғалып, басқа түрі пайда болады. Стерильденген соң қажеттісін де, қажетсізін де жойып жібереді. Дəмі жақсы, оралған қораптары тартымды. Осыдан барып, қазіргі таңда қатерлі ісікке шалдыққан адамдар санының молаюы, семіздіктің жаппай қатерге айналуы, қант диабетінің ушығуы, ана сүті арқылы берілетін организмнің туа бітетін аллергиялық серпіні заманауи өмірдің қалыпты құбылысына айналған қайғылы көріністердің шығуына себеп болады. Рас, шетелден əкелінетін өнімнің қазір бағасы төмен болғандықтан, көпшілік соларды таңдайды. Ал болашақ ұрпақтың денсаулығы үшін қамқорлық жасауда отандық өндірушілердің өнімдерін тұтыну қолайлы жəне қауіпсіз екендігін айтуға міндеттіміз. Себебі, біздің елде шығарылатын өнімдер, мысалы, пастерленген сүт аз уақыт – көп болса үш-төрт күн сақталады, бірақ пайдалы. Ал стерильденген сүт алты айдан бір жылға дейін сақтала береді. Ол ыңғайлы. Бірақ қасиеттері бір-біріне қарама-қайшы. Демек, пастерленген сүтте пайдалы табиғи қасиеттер көбірек сақталады жəне жергілікті жағдайда өсірілген отандық өнімге тұрғындардың организміндегі зат алмасу үрдісі көбірек бейімделген. Бастысы, жергілікті өнім қатаң санитарлықэпидемиологиялық бақылаудан өтеді. Шетелдік өнімнің сақталу мерзімінің ұзақтығы да, көбінесе, жағымды жайт емес. Ол үшін түрлі белгісіз тектес сақтауыштар қолданылады. Өсімдік тағамдарын, оның ішінде ет өнімдерін жедел өсіру үшін пайдаланатын антибиотиктер мен гормондардың адам ағзасына келтіретін зияны орасан, əсіресе, қауіпті ісікке апаратындығы анықталған. Демек, сүттің қасиеттерін сақтайтыны – пастерленген сүт. Ал пастерленген сүт 100 пайыз отандық өнім. Тіпті, жақын тұрған Орынбор, Омбының өзінен Астанаға төрт күннің ішінде пастерленген сүт алып келе алмайды. Алып келуге олардың тəуекелдері де жетпейді. Өйткені, пастерленген сүт төрт күннен кейін бұзылып, жарамайды. Сондықтан Қазақстан аумағында өндірілетін, осы жердің құнарынан жасалған азықтүліктің артықшылығын айтып, халыққа қатар тұрған екі өнімнің ішінен саналы түрде адам ағзасына пайдалысын алу керектігін түсіндіруіміз керек. Қалай десек те, ұлттың денсаулығы – ұлттың қауіпсіз өз дастарқанында. – «Арзанның жілігі татымас» деген, біздерді пастерленген пайдалы сүт ішуге шақырасыз ғой. Енді ет мəселесіне келейік, қазақ халқының етке көбірек көңіл аударатындығы белгілі ғой. Қазақстан шетелдерден мұздатылған ет өнімдерін де жеткілікті алады емес пе... – Рас, дүкен сөресіндегі басқа елдерден əкелінетін мұздатылған ет өнімдерінің молдығы белгілі. Мұздатылған етке қарағанда өзімізде шығарылатын салқындатылған еттің немесе осындай еттен жасалатын ет өнімдерінің табиғи қасиеттерінің артықшылығы бар екені түсінікті. Оның үстіне, əр адамның өмірі өзі туып-өскен жерімен, соған бейімделгеннен ағзасы арқылы елмен, ішер асымен тығыз байланыста болады. Қазақ жердің отына байланысты деп айтып жатады емес пе. Мысалы, қымыздың дəмі əр жерде, əр аймақта əр түрлі. Орталық Қазақстан мен Алматының таулы аймағының қымызының дəмі бөлек. Ал басқа мемлекетте өсетін мал, құс еттері, сүті тіптен өзгеше. Батыста бір елдер бар, ондағы қойлардың еті сасық, оны жеуге келмейді. Рас, қойдың аты – қой, бірақ қадір-қасиеті бөлек. Бұл өзі дəлелденген жайт. Бұдан шығатын қорытынды, малдың жердің құнарлылығына, жұғымдылығына байланысты дəмі де, қасиеті де əр түрлі

болады. Ғасырлар бойы генетикалық дүние де соған байланысты қалыптасады. Тіпті, ауру түрлерінің өзінде де өзгерістер болады. Мысалы, Америкаға көшкен жапондықтардың жүрек-қан тамырлары аурулары ішкен тамақтарына байланысты бөлек көрініс береді. Сол жағынан қарағанда да ерекше күрделі дүние. Демек, жоғарыда айтылғ ан алыстан келетін соншама уақыт мұздатылған ет өзінің көптеген қасиеттерін жоғалтып, өзгерістерге ұшырайды. Ондай етті пайдаланудың денсаулыққа зияны жоқ емес. Ал салқындатылған ет 3-4 күннен аспайды, бірақ адам ағзасына пайдалы. Тағы бір айта кететін жайт, оларда малдың тез өсіп-жетіліп, салмақ қосуы үшін антибиотиктер, гормондар пайдаланылады. Ал ол ешқайда кетпейді, сол өнімде қалады. Ол да біздің ағзамызға үлкен зиян келтіреді. Бүгінде «дағдарыс» атты дүлей жау да жағадан алып, оңды-солымызды тануға кедер гі кел тіретіндей. Кеден одағы, Еуроодақ секілді басқа да ынтымақтастық ұйымдары елдерінің шекарасынан еркін өтетін тауарлардың саны көп, ал сапасы сын көтере бермейді. Осыған орай дүкен сөрелерінде толып тұрған тағам өнімдерінің химиялық құрамы жайлы хабардарлығымыз деңгейінің төмендігін, олардың адам ағзасына қан шалықты қауіпті екендігі жай лы беймəлім екендігімізді мойындағанымыз жөн. Осы ретте, ғылымдағы ең бір айтулы жетістік деп айтар едім, тамақ өнімдерінде болатын май қышқылының зияны дəлелденіп отыр. Əсіресе, соңғы кезде ерекше мəн берілетін, денсаулық үшін ең басты қауіпті құрайтын тағам өнімдерінде болатын – май қышқылдарының трансизомерлері (МҚТ). Қазір дүниежүзінде жұрт осыған көз тігіп отыр. Ол тамақты қайнатқанда, суперстерилизация кезінде, əсіресе, қуырғанда жалғыз белок қана емес, май құрамы өте үлкен өзгеріске түседі. Өзгеріс деген сөз, қарапайым тілмен айтсақ, майдың құрылысы өзгеріп, уға айналады. Ал біз оны байқамаймыз. Кейде оның мөлшері 40 пайызға дейін барады. Ғылыми түрде айтсақ, трансмайлар – сұйық майларды түрлі өндірістік өңдеуде пайда болатын май қышқылдарының түрлері. Ал жалпыға түсінікті түрде, оларды «үнсіз немесе жасырын жау» деп атауға болады. Себебі, ол – тағам өнімінің жапсырмасында келтірілмейтін, яғни көзге көрінбейтін, май қышқылдарының өзгертілген түрі. Түрлі тағам өнімдерінде қолданылатын маргарин тектес арзан бағалы майлар – осы трансмайлардың мол көзі. Сондай-ақ, «қуыру» секілді көпшіліктің ұнататын, бірақ аса қауіпті тағам дайындау тəсілі де осы трансмайларды туындатуға ықпал етеді. Ал маргариннің немесе май тəрізді жеңілдетілген «спредтердің» қазіргі уақытта қаншама тағам өнімдерін жасауда қолданылатындығы немесе күнделікті дастарқанымызда тұратыны белгілі. Осылайша алынған майлар əрі қарай маргариндердің, аспаздық, наубайханалық жəне басқа майлардың өндірісінде қолданылады. Соңғы уақытта сол дəлелдеп айтылып, дабыл қағыла бастады. – Жалпы, майлы тағамның адам ағзасына зиянды деп жататынын білеміз, бірақ оның қаншалықты екенінен хабарсызбыз. Оның үстіне, қазақ майлы тағам жегенді жек көрмейді. Осы мəселені таратып айтып берсеңіз... – Осы ретте ДДҰ – барлық ұйымдар мен мекемелердің жұқпалы емес аурулардан болатын өлім-жітім мен аурушаңдықты азайтуда, əсіресе, құрамында қаныққан майлардың, оның ішінде трансмайлы қышқылдардың, қант пен тұздың мөлшері жоғары болатын тағам өнімдерінің таратылуына қатысты күш салуды қолдайды. Табиғи жағдайда МҚТ 8 пайызға дейін күйіс қайыратын малдың қарнында түзіледі жəне мал майының құрамына түседі, оның ішінде, сары майдың да. Осы орайда, бүкіл сүт тағамдарының ішінде тек бие сүтінде ғана май қышқылдарының трансизомерлері болмайтындығын, яғни бие сүтінің табиға тының айрықша таза қалыпта екендігін ерекше атап өту қажет. Себебі, оған стерилизация секілді өңдеу тəсілдері қолданылмайды. Яғни, бие сүті қайнатылмайды. Бұл – бие сүтінің аса маңызды, ерекше қасиеті. Жалпы, трансмай қышқылдары жүрек-қан тамырлары, онкологиялық ауру ларға шалдығу қаупін арттырып, диабетті, инсулинге төзімсіздікті

ушық ты ратындығы, дислипидемияға жəне семіздікке апаратындығы анықталған. Біз соңғы уақытқа дейін тек қаныққан май қышқылдарының зиянды жағын айттық, зерттеулер осының төңірегінде ғана жүрді. Шын мəнісінде, май қышқылдарының трансизомерлерін тұтынудың жүрек-қан тамырлары ауруларына теріс əсері қаныққан май қышқылдарын тұтынуға қарағанда айтарлықтай жоғары келеді. Мысалы,

жəне ең бастысы, миокард инфарктінің даму қаупін арттырады. Сондай-ақ, МҚТ бөгде заттектер болуына байланысты адам организмінде нашар сіңіріледі, организмде жинақтала келіп, əйелдерде сүт бездері арқылы, ерлерде ішкі секреция бездері арқылы шығарылады. Соңғы дəлелденген ғылыми деректер бойынша бұл əйелдерде емшектің қатерлі ісігіне, ерлерде – қуықасты безінің қатерлі ісігіне апарады.

Есіѕізде ўстаѕыз  Тек пастерленген сүт қана пайдалы. Ол алыстан әкелінбейді, жергілікті жерде өндіріледі.  Стерильді және ультрапастерлі сүтте витаминдер мен минералдар болмайды. Оларда пайдалы лактобактериялар жойылып кетеді.  Пайдалы қышқыл сүт өнімдері деп тек қана тірі ашытқылар мен ұйытқыларды қолдана отырып әзірленген өнімдерді айтамыз.  Йогурттар мен басқа да қышқыл сүт өнімдері бір айдан артық сақталынбайды.  Сары май тек қана сүт майларынан құралады және оған өсімдік майларын қолдануға жол берілмейді.  Қысқа мерзімге сақталынатын шұжық бұйымдары ғана таза да сапалы еттерден әзірленеді.

 Салқындатылған ет мұздатылған еттен әлдеқайда пайдалы.  Жергілікті ет өнімі негізінен салқындатылған күйде болады.  Жасанды тағам қоспалары адам денсаулығына зиян келтіреді. Қысқа мерзімге ғана сақталынатын және жергілікті шикізаттардан жасалынған тауарларды ғана сатып алуға тырысыңыз.  Отандық тағам өнімдерінің өндірісі тұрақты түрде бақылауда ұсталады. май қышқылдарының трансизомерлерін қаныққан май қышқылдарына алмастыру жүректің ишемиялық ауруын 20 пайыз азайтатындығы анықталған. Сонымен қатар, МҚТ агрессиялық мінез-құлықты тежеуге ықпал ететін «Омега-3» май қыш қылдарының əсерін азайтады, күйгелектік пен агрессияны күшейтеді, тұтынатын колорияны арттырмай-ақ, салмақ қосуға жəне іш аумағындағы майдың мөлшерін ұлғайтуға ықпал етеді. МҚТ атеросклероздың, стенокардияның, аритмияның, жүрек жеткіліксіздігінің

Бала туатын жастағы 18 мыңнан астам əйел қатысқан зерттеуде МҚТ овуляциялық бедеуліктің пайда болу қаупін – 73 пайыз, екінші типті диабетті – 1,4 есе, Альцгеймер ауруын – 3 есе, семіздікті (əсіресе, балалардағы) жəне өт-тас ауруын да 2 есе арттыратындығы анықталған. Құрамында май қышқылдары ның трансизомерлері бар өнім дерді жүкті əйелдердің тұтынуы салдарынан дүниеге əкелген сəбилерінде пато логиялық салмақ болуына апаратындығы анықталған. Ал емі зе тін

əйелдерде – МҚТ ана сүтіндегі мөлшерінің көбеюіне апарғанда, бұл емшектегі сəби лер дің иммунитетінің төмендеуіне жəне аллергиялық серпіннің артуына ықпал етеді. Май қышқылдарының трансизомерлерін (МҚТ) тұтыну инфекциялық аурулардың пайда болу қаупін арттырады, қарт адамдарда көру қабілеті нашарлауына ықпал етеді, адам организміне түсетін бөгде заттектер мен канцерогендерді зиянсыздандыруда шешуші рөл атқаратын бірқатар ферменттердің қызметін бұзады, простагландиндердің қалыпты түзілісін бұзылысқа ұшыратады. Батыс Еуропа елдерінде тағам өнімдерінен май қышқылдарының трансизомерлерін (МҚТ) жоюдың қажеттілігіне көптен көз жеткізілген. Сон дықтан көп мемлекеттер осыған бай ла нысты заң қабылдаған. Дания заңнамасына сай, тұтынушыларға таратылатын барлық тағам өнімдерінде 100 г майда 2 пайыздан аспайтын ғана транс май қышқылдары болғандықтан, ауру саны 40 пайызға төмендеген. Ал Ұлыбританияда трансизомерлердің ұсынылатын шегі күнделікті энерго-шығындардың 2 пайызын құрайды. Канада мен АҚШ – өнімдерінің қаптамаларында трансизомерлердің деңгейі мін детті түрде көрсетілетін əлемдегі алғашқы елдер, олардың белгілеген нормасы 2-5 пайыз. Осыған байланысты ДДҰ бүгінгі таңдағы барлық жинақталған фактілердің негізінде май қышқылдарының трансизомерлерінің кез келген мөлшерін тұтыну денсаулық үшін қауіпті екендігі туралы жария етіп, осыған байланысты МҚТ-ның тұтыну дең гейін тəуліктік калориялықтың 1 пайызына дейін азайтуды ұсынып отыр. Ал бүгінгі таңда ТМД елдері үшін майларды гидр леу үрдісі – оларды түрлендірудің негізгі тəсілі, осыған сай МҚТ мөлшері кейбір май өнімдерінде 40 пайызға жетеді. Ал бізде Кеден одағы елдерін де сүт майының, жұмсақ жəне сұйық маргариндердің алмас тырғыштары үшін трансизомерлердің рұқсат етілген деңгейі өнімдегі майдың 8 пайызын құрайды. Тек 2018 жылдан бастап трансмайлардың рұқсат етіл ген деңгейі өнімдегі майдың 2 пайызын ғана құрайтын болады. ФАО/ДДҰ қатты май өнімдерін өндіруде гидрленген майларды алғашқы алмастыруда тропикалық майлар мен олардың бөліктерін қолдануды ұсынды, мұндай алмастыру үшін негізгі май ретінде пальма майы ұсынылды. Одан əрі қарай құрамында МҚТ болмайтын гидрленген майларды КҚМҚ-ге (көп қанықпаған май қышқылдары) бай өнімдерге алмастыру ұсынылды. – Төрегелді аға, сонда бізге майлы, қуырылған тамақтарды жеме деп отырсыз ғой. Бұл тығырықтан шығатын жол бар ма? Біз енді не істеуіміз керек? – Қазір дүниежүзінің ғалымдары МҚТ-ны алмастыратын қоспалар іздеп, пальманың майын қолданса, сол пайдалы деген шешімге келді. Бірақ, пальма майының дəмі нашарлау. Осы жайға қарап, адамзат баласы МҚТ-дан құтыла алмайды деп ойлауға болады. Мəселен, сиыр сүтінің өзі табиғи МҚТ-дан жасалған. Біз пальма майын алыс шетелдерден əкелетін болсақ, ол қымбатқа түседі, əрі өте күрделі. Ал бізде МҚТ алмастырудың аса оңтайлы көзі бар. Ол біздің ұлттық ең құдіретті тағамымыз – жылқының еті мен сүті. Ендеше, табиғи майларды талдай келе, жоғарыда келтірілген нормаларға аса жоғары дəрежеде сай келетін жалғыз май өнімі – Қазақстан халқының тамақтануында дəстүрлі қолданылатын жылқы майы екендігі туралы қорытындыға келдік. Жылқы майы – майқышқылдық құрамы бойынша үйлескен, көп қанықпаған май қышқылдары бойынша оң тайлы қатынаста, құрамында май қыш қылдарының трансизомерлері жоқ. Жылқы майының ерекшелігіне сай жаппай тұтынуға жəне емдік-профилактикалық бағыттағы жаңа өнімдерді, кондитерлік, нан-тоқаш, сүт, астық, ет-өсімдік жəне тағамдық концентраттық негіздегі, құрамында май қышқылдарының трансизомерлері жоқ болашақтағы өнімдерді əзірлеуге зор мүмкіндік ашады. Жақсы сапасы мен дəм-иістік қасиеттерін қамтамасыз етуде табиғи хош иістен діргіштерді, шөп сығындыларын қосуға болады. Балаларға арналған, ем-дəмдік, емдікпрофилактикалық жəне жаппай тұтынуға арналған жылқы майы, еті мен бие сүті негізіндегі, құрамында МҚТ, қаныққан майлар жоқ, холестерин болмайтын

жаңа өнімдер ұлттық жəне этностық дəстүрді жаңғыртумен қатар, халықты сауықтыруға күш салысады, сондайақ, жас сəбилердің, жүкті жəне емізетін əйелдердің, егде жəне қарт адамдардың арасындағы аурушаңдық пен өлімжітімді азайтуға, тағамдық қауіпсіздік мəселелерін шешуге ықпал етеді. Жылқы шаруашылығының негізінде ем-дəмдік, емдік-профилактикалық өнімдерді əзірлеу 2010 жылдың 21 мамырындағы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ассамблеясының рацион дағы қаныққан майларды, холестеринді, тұзды, қантты азайтуға қатысты шаралары туралы шешімдеріне сəйкес келеді. Сондайақ, аталған ұлттық өнімдер, əсіресе, бие сүті – түрлі тағамдық құрамбөліктермен байыту арқылы, майлық фазасын өзгерту арқылы функциялық өнімдерге айналдыру үшін ыңғайлы нысан. Аталған өнімдердің құрамына кіретін функциялық құрамб өліктер олардың профи лак тикалық қасиеттерін арттырады, антиоксиданттық, иммунитетті реттейтін жəне радио протекторлық сипаттама ларын күшейтеді, бұл жұқпалы емес аурулардың кең ауқымының алдын алуда аса маңызды. Жылқы майы жəне бие сүті негізіндегі жоғары дəмдік қасиеттері бар жəне құрамын өзгерту мүмкіндігі бар, төмен калориялық майлы эмульсиялық өнімдерді саламатты тамақтану туралы заманауи түсініктерге сəйкес жасау – аса тың тəсіл. Көрсетілген технологияларды өндіріске енгізу отандық нарықты əлемдік нарықта кездеспейтін, бəсекеге сай ұлттық функциялық тағам өнімдерімен қанықтыруға мүмкіндік береді. Халықтың тамақтану құрылымын жақсарту үшін, жұқпалы емес аурулардан болатын өлімді жəне аурушаңдықты азайту үшін жаппай тұтынуға арналған, жылқы майы, еті мен бие сүті негізіндегі, құрамында май қышқылдарының изомерлері, қаныққан майлар, холестерин болмайтын жаңа өнімдер жасаумен қатар, май қышқылдарының трансизомерлерінің мөлшеріне мемлекеттік бақылауды күшейту қажет, отандық өндірушілерге май қышқылдарының трансизомерлерінің мөлшері жоғары болатын өнімдердің импортын азайту, шығарылуын бақылауға алу үшін Ұлттық іс-қимыл жоспарын əзірлеу қажет. ДДҰ тағам өнімдері саласындағы Еуропа комитетінің 2015-20 жылдарға арналған іс-қимыл жоспарының мақсаты: - біріншіден, саламатты тағам өнімдері мен сусындарды тұтынуға оңтайлы орта құру; - екіншіден, өмірдің барлық кезеңдерінде үйлесімді тамақтану рационына септестік ету, əсіресе, халықтың аса əлжуаз топтары үшін; - үшіншіден, саламатты тамақтану рационын қалыптастыру үшін денсаулық сақтау саласын нығайту; - төртіншіден, эпидемиологиялық қадағалауды, мониторинг пен бағалауды, ғылыми зерттеулерді күшейту. Сонымен бірге, жоғарыда айтылған бие сүтінің тамаша қасиеттеріне сай күнделікті қолданысқа енгізуге байланысты, біздің Қазақ тағамтану академиямыз Ауыл шаруашылығы министрлігімен жəне «Еуразия Инвест ЛТД» компаниясымен бірлескен ғылыми-қолданбалы зерттеулер жобасын орындау үстінде. Жобаның шеңберінде Қарағанды мен Ақмола облыстарының ортасында биенің құрғақ сүтін жəне балаларға арналған, емдік-диеталық тағам өнімдерін өндіретін зауыт салынуда. Жоба аясында бүгінгі таңда жоғарыда аталған қасиеттері бар өнімдердің 20-дан астам түрінің зерт ха налық үлгілерін өндірістік шығару қолға алынған. Осы өнімдердің Ұлттық тағам бренді ретінде ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесінде көрсетеміз деп отырмыз. Мен дəрігермін, тағамтану саласының маманымын. Экономиканы қозғап жату менің міндетіме кірмейді. Бірақ, қазіргідей кезде, көрші мемлекеттегі ақша құнсыздануына байланысты ондағы бағаның күрт түсіп кетуі бізге жеткізілетін азық-түлік өнімдерінің қатты арзандауына, сөйтіп өзіміздегі отандық өндірушілердің мүддесіне үлкен нұқсан келуіне соқтырып отыр ғанын, мұның өзі аграрлық секторымызға қатты салмақ түсіретінін де айтпай кете алмаймын. Өзімізде өндірілген азық-түлік өнімдерін тұтынудың бұл жағынан да маңызы үлкен. Қысқасы, отандық өнімнің орны бөлек, отандастарым дегім келеді. – Тұшымды да пайдалы əңгімеңіз үшін көп рахмет. Əңгімелескен Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

АЛМАТЫ.


6

www.egemen.kz

3 ақпан 2015 жыл

 Оралмандар – Отан деп оралғандар

НАМЫС ЌАЙРАЄЫ ШЫЅДАЄАН Соғысқа 1941 жылдың қыркүйек айында алынып, оны 1945 жылы Берлинде аяқтаған Тұяқ Кəмелов туралы деректерді бізге баласы Жамбыл Тұяқұлы əкелген еді. «Жарты Еуропаны жаяу өткен» емес, бұл ағамыз төрт жыл бойы темір сауытты жертағаннан түспей, соғыстан денесіне неміс оғынан сызық та түсірмей аман-сау келген екен. Осының өзі-ақ оның қызық тағдырлы адам екенін көрсеткендей ме, қалай?

ТӨРТ ЖЫЛ ТАНКТЕН ТҮСПЕГЕН Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Тұяқтың ата-бабасы Қорғалжын өңірінің малды-жанды білікті адамдары болған, дін жолына да түсіп, мұсылмандық бесінші парызын атқарып, Меккеге де барған жандар көрінеді. Осындай білікті аталардың арқасында ол көзі ашық, көкірегі ояу жас болып өседі. Алайда, Кеңес өкіметі қазақтың қара құттарының бəрін талқандап, шаңырақтарын ортасына түсірді ғой. Тұяқтың əке-шешесінің де малмүлкін тəркілеп, өздерін Көкаралға айдай жаздайды. Əйтеуір, қайыры көп тиген талай жан ара түсіп, оларды атақоныстарында қалдырады. Алайда, «жеті атасынан бері бай болған» деген мойынтұрық 1919 жылы туған жас азаматтың басына ежелден ілінеді. Сол кездегі түсінік бойынша, бұл «жеті атасынан бері халықтың қанын ішіп, қансорпасын шығарған» дегенді білдіретін. Ондайды кеңестік содыр идеологияның соқыр сеніміне шырмалған шолақ белсенділер кешірер ме? Тұяқтың да соңына олар шам алып түседі. Мектепті жақсы аяқтаған соң фамилиясын өзгертіп, құжатындағы «əкесінің аты» деген жерге арғы атасын көрсетіп, Алматыға оқуға барғанда бұл мəселе бəрібір алдынан шығады. Сөйтіп, «байдың құйыршығы» деп ешқандай оқу орны оның құжатын қабылдамайды. Маңдайы тасқа тигендей болған жас еліне қайтып келе жатып, Қарағандыда екіжылдық мұғалімдер институтының ашылғанын естиді. Кеңес Одағы жылдарында ғана КСРО-ның барлық түкпірінен келген кеншілердің көбеюімен индустриялды шаһар болып құрылған мұнда шолақ белсенділердің ықпалы жоқ еді, сондықтан жаңадан ашылған Молотов атындағы мұғалімдер институты мектепті жақсы бітірген Тұяқты бірден қабылдайды. Екіжылдық институтты 1940 жылы бітірген жас маманды өкімет Қарсақпайда ашылған мектепке бірден директор етіп жібереді. Ол кезде мұнда қазақтың арда ұлдарының бірі Қаныш Сəтбаев та қызмет етеді екен. Тұяқ Кəмелов оның балаларына жəне жиені, болашақ даңқты археолог Кемел Ақышевке сабақ береді. 1941 жылдың қыркүйек айында, жоғарыда айтылғанындай, Тұяқ Кəмелов соғысқа алынады. КСРО-да əскерге жаппай шақыру 1939 жылы қабылданған «Жалпыға бірдей əскери міндет» деген заңға сəйкес жүргізіле бастаған. Осы заңға сəйкес мектеп

директорларын соғыс қимылдары жүретін аймақтарға алу кейінге қалдырылатын еді. Алайда, оған қарамай Тұяқты бірден соғысқа əкетеді. Сөйтіп, кеше ғана «байдың баласы» деп мүйіздеп, күн көрсетпейтін Кеңес өкіметі енді өзін қорғауға келгенде оны алдына салады. Сауатты жасты əскери комиссариат Батыс майданындағы 158-ші айрықша танк батальонына «башня командирі» етіп жібереді (Құжатта нақ осылай «башня командирі» деп көрсетілген). Бұл жерде жігіттің жоғары білімді екендігі ескерілген болуы керек, əйтпесе ауыр техниканың командирі болу əркімнің қолынан келе бермейді ғой. Оның үстіне, кабиналары шағын болғандықтан, ұшқыштар мен танкшілердің қатарына бойы шарғы, денесі шағын адамдарды жіберетін комиссариат бұл жолы Тұяқтың ұзын бойлы, екі иығына екі кісі мінгендей зор тұлғалы екендігіне де қарамапты. Сөйтіп, жігітіміз «башня командирі» болып, қан майданға қойып кетеді. 2000 жылдың 15 наурызында Қорғалжын аудандық əскери комиссариаты бұл кезде марқұм болған Тұяқ Кəмеловтің қай жерлерде, қашан соғысқандығы туралы сауал жасаған зайыбы Г.Болғанбаеваға жауап бергенде оның 1941 жылдың 16 қыркүйегінен 1942 жылдың 15 маусымына дейін 158-ші айрықша танк батальонында болғанын жазыпты. Бұл жерде жауапты толтырған шенеуніктің салғырттығынан қателік кеткен секілді. Өйткені, сол мезгілдегі танк батальондарының кезек саны тегіс 300-ден жоғары сандармен нөмірленгенін интернеттен білдік. 1941 жылдың 23 тамызындағы бұйрығымен Қорғаныс министрі атқыштар дивизияларының қауқарын күшейту мақсатымен олардың құрамында 10-15 танкісі бар батальондар құру туралы бұйрық берген. Міне, осы батальондардың бəрінің де нөмірі 300 санынан жоғары етіп көрсетілген. Нақты айтқанда, 321, 322 жəне одан əрі қарай дегендей. 1941 жылы осындай 62 батальон құрылыпты. Тұяқ ағамыз осылардың бірінде қызмет еткен сияқты. Ал енді 158 санына келетін болсақ, ол танк бригадасының нөміріне келеді. Нақ осындай танк бригадасы 1942 жылдың басында құрылып, Оңтүстік-батыс майданында соғысқан. Кескілескен қанды ұрыстардан кейін 1942 жылдың жазында демалысқа шығарылған бригада 64-ші армияның резервіне қойылған. «Башня командирі» Тұяқ Кəмелов те 15 маусымнан бастап

Украин майданының 108-ші танк бригадасына рота старшинасы болып ауыстырылған. Осы жерден ол, 1942 жылдың қараша айынан бастап, Ульяновск қаласындағы Ленин атындағы танк училищесінің қысқа мерзімдік техник-лейтенанттар дайындайтын курсына оқуға жіберіледі. 1942 жылдың күзінен бастап ауыр танктер полкі (бұзып өтуші) деген əскери құраманың құрылғанын айта кетуіміз керек. Өйткені, осы жылдың көктемжаз айларында жасалған Харьков шабуыл операциясында танктер тиімділік көрсете алмайды. Олар қарайтын ең үлкен құрама – корпустарда 150-дей танк болған. Осы танктердің бірі ауыр, бірі жеңіл жəне ең сорақысы – бірі бензинмен, бірі соляркамен жүреді екен. Осының өзі олардың ұтқырлығына зиян келтіріп, шабуыл кезінде бірлескен жедел қимыл жасай алмайды. Сондықтан жау бекінісін бұзып өте алатын, тек соляркамен жүретін, өңкей ауыр танктерден тұратын полк құру туралы шешім қабылданады. Оның үстіне, вермахтың бөлімшелеріне 1942 жылы көптеп түскен Pak-40 танктері біздің Т-60 жəне Т-34 секілді жеңілірек танктердің осал тұстарын біліп алып, оларды опоңай жайратып отырған. Сондықтан да броны қалың, ауыр танктерден ғана тұратын құрама құру қажет болған. Осы ауыр танктер полктерінде 30 машинаға дейін болған. Олар КВ-1, КВ-2, ИС1, ИС-2-мен қатар ленд-лиз арқылы келген британиялық «Черчилль» атты ауыр танктер еді. 4 ротадан тұратын полктің командирі полковник, рота командирі – майор немесе капитан, взвод командирлері – аға лейтенант, танк командирлері

Сəлем, Жеѕіс! Екінші дүниежүзілік соғыста фашистердің құрсауында қалған Ленинград қаласының азат етілгеніне қаңтардың соңғы күндерінде 71 жыл толды.

техник-лейтенант əскери шеніндегі адамдар болатындығы да директивада атап көрсетіледі. Жеке құрамның саны 214 адам, соның 105-і ауыр танктердің экипажы болғанда, 109-ы қосымша құрамға жататын. Осындай, барынша механикаландырылған, техникалық жағынан жетілдірілген құраманың танк командирінің бірі – 1943 жылдың қаңтар айында оқу курсын ойдағыдай аяқтап келген техниклейтенант Тұяқ Кəмелов еді. Оны 103-ші гвардиялық, ауыр танктер полкіне танк командирі етіп тағайындайды. Осы құраманың сапында лейтенант Кəмелов өзінің ИС-1 танкісімен 1942 жылғы желтоқсандағы Сталинград түбіндегі шабуылдан бастап, Таман түбегін, Псков облысы мен Балтық бойын жаудан босатуға қатысады. Одан əрі Варшава-Познань, Шы ғыс Померан шабуылдарына қатыса отырып, Берлинді алу операциясының да бел ортасында жүреді. Темір сауыттың ішінде отырса да қанды қырғынның қақ ортасында болып, шабуылдың алдыңғы шебінде жүрген есіл ердің 4 жыл соғыста алған жалғыз наградасы – «Германияны жеңгені үшін» медалі ғана екен. Бұл да 1945 жылы «Берлин операциясына» қатысқан барлық жауынгерлер мен офицерлерге берілетін болғандықтан тиген сияқты. Кеңестік əсіреқырағы сорақылықтың бір көрінісін осы жерден байқауға болады. Соғысқа, қанды қырғынға аямай салса да, жауынгер жанын аямай қандай ерлік көрсетсе де награда беруге келгенде оларды алалап, əділетсіздік көрсетіп, «ататегінің дұрыстығы», яғни «бай баласы» немесе «халық жауының баласы» еместігі тексерілетін болған. Ондай жандар қанша ерлік көрсетсе де марапаттан құр қалып отырған. Сондықтан Т.Кəмеловтің де «бай баласы» екендігі алдынан шығып, ол өзіне тиісті құрметтен үнемі қағылып келіпті. Жанындағылар төстерін жарқыратып жүргенде мұның үнсіз қала бергені де сол. Тұяқтың Кенжалы деген ағасы Воронеж түбінде, Əлжан деген ағасы Сталинград майданында қаза табады. Əрине, ет пен сүйектен жаралған адамның бəрінің де жүрегіне мұндай соққылар ауыр тиеді. Тұяқ та он екі мүшесі сау болып, елге аман оралғанына тəубе десе де көрген əділетсіздігін жүрегіне түйіп жүрген секілді. Оның үстіне «Көрмес – түйені де көрмес» дейтін салдыр-салақ, салғырт біреу емес, жоғары білімді əрі ақынжанды азаматтың кеңестік əділетсіздікке

Шымкенттегі М.Дулати атындағы №8 мектеп-гимназия ұжымы осы датаға орай Ұлы Отан соғысының ардагері Анна Шаля мен уақытында осы мектептен тəлім алған, өзі сұранып майданға аттанған, Ленинград қоршауында бар ауыртпалықты көрген майдангер Таисия Медведеваны шақырып, əңгімелерін тыңдады. «Күндік асқа 125 грамм нан беріледі, жылу мен электр энергиясы жоқ. Аспаннан жаңбырдай жауған оқ, ыңыранып келіп үй аумағындай жерді аспанға атқан ауыр снарядтар, талқаны шыққан қала, қырылып жатқан адамдар, шыбын жанын қайда қоярын білмей құлындаған дауысы құраққа шыққан бала-шаға...». Майдангерлер қоршауда қалған қала, өліспей беріспеске бекініп, ұрыс салған жауынгерлер, майдан кептерлері жайлы əңгіменің тиегін ағытты. Соғыс біткеніне 70 жыл болса да зұлмат жылдар салған жарақат жүректен кетпек емес, деді олар. Өрімдей жастық шағы ел басына күн туған уақытқа дөп келген қос майдангердің бүгінгі ұрпаққа айтары көп еді. Ленинградтықтар сол бір қиын күндерде өшпес ерліктің үлгісін танытқан. Кездесуге арнайы қатысқан облыстық жасөспірімдер туристік стансасының өрендері Санкт-Петербургке жақын орналасқан, қоршауда қырылып, жаппай жерленген

зығырданы қайнағаны күмəнсіз. Соғыстан кейін «халық жауы» деп атылған, алайда, қандастарына көп пайдасын тигізген «Алаш» қайраткерлерінің бірі, педагог, журналист, публицист Хайреддин Болғанбаевтың қызы Гүлнарға үйленгені де сол – Кеңес өкіметіне деген қиястықтан сияқты. Əйтпесе, соғыстан қол-аяғы сау болып, жеңіспен оралған жас офицерге ол кезде басқа қыз табылмаушы ма еді? Өзі ұстаз бола тұрып, оқушыларына да соғыс туралы əңгімелер айтпайды екен, керісінше, орыс мектебіндегі ұрпақтарына қазақтың эпостарын көп оқытыпты. Жоғары білімді ұстаз Тұяқ Кəмеловті өкімет алдымен қазіргі Ақкөл ауданындағы Кеңес деген ауылдағы балалар үйіне директор етіп тағайындайды. Осы жерде дүниеге келген тұңғыш перзентін Тұяқ Орманкерей деп атайды. 1949 жылдан бастап Тұяқ туған ауылы Сабындыға ауысып, осындағы төртжылдық мектепті жетіжылдыққа, одан орта мектепке айналдырып, онда 10 жыл директор болады. Осында істеген жемісті жылдарын жерлестері ұмытпай, оны үнемі ризашылықпен еске алып отырады. Артынан Сабындыдағы орталық көшелердің біріне оның есімін бергені де сол құрметтің көрінісі екені анық. Алайда... Тұяқ Кəмеловтің «байдың тұқымы» екендігі, одан «халық жауының» қызына үйленгендігі өмір бойы соңынан қалмайтын кесел болады. Соны ұмытпайтын «шолақ белсенділер» оның барлық еңбегін, халыққа жасаған қайырын тəрк етіп бағады. Компартия қатарына өтуіне де осы себептерді көлденең тартып, кедергі жасайды. Партия қатарына өте алмағандықтан, сол кездегі тəртіп бойынша, ол орта мектепке директор бола алмай, орнынан алынады. Ал орнына «АЛЖИР» лагерінде жансыз болып, талайларды көрсеткен біреуді қояды. Тұяқ бұған тіпті назаланып, соғыстан аман келген басы бейбіт өмірде жүрек дертіне шалдығады. Сөйтіп, 1964 жылы 45-ке енді келген шағында есіл ердің жүрегі сыр беріп, дүниеден өтеді. Тұқаңның артындағы сегіз ұрпағын 37 жасында жесір қалған зайыбы Гүлнар Болғанбаева аманесен өсіріп, бəрінің де жоғары білімді, білікті азаматтар болуына қол жеткізген. Өзі де жоғары білімді мұғалім болып, 1970 жылдан бастап, тоғыз жыл бойы күйеуі негізін қалаған мектептің директоры болады. Əкесі ақталып, қанатын кең жазуға қол жеткізген білікті ұстаз ақырында Ленин орденін де алады. Барлық балаларының қызық тұрмысын, еліміздің тəуелсіздігін көрген ана 2008 жылы 80-нен асқан шағында Астанада дүниеден озған. Жалғыз-ақ əкесі мен жарының əділетсіздіктерді көп көріп, өмірде қисынсыз соққыларға ұшырағанын ол өмір бойы ұмыта алмай, көкірегі қарс айырыла өкініп өткен екен. Ақмола облысы.

Пискарев мемориалды қорымынан бір шөкім топырағы бар құты капсула ала келіпті. Оқушылар ерлікпен қаза тапқан майдангерлерді, азаматтарды бір минут үнсіздікпен еске алып, құрмет көрсетті. Оқушылар соғыс кезіндегі əндерді айтып, би биледі. Ұлы Жамбылдың қоршаудағы қала тұрғындарына арнаған “Ленинградтық өрендерім” сияқты өршіл өлеңдерді оқыды. “Біз соғысты көрген жоқпыз. Аталарымыздан естідік, кинолардан көрдік. Миллиондаған адамды қазаға ұшыратқан соғыста жеңімпаздар болмайды. Отанымыз аман болса екен. Халқымыз бақытты болса екен. Біз бейбітшілікті қолдаймыз”. Жасөспірімдердің пікірі осыған сайып жатты. – Сендер бақыттысыңдар, – деді Таисия Медведева. – Бейбіт уақытта дүниеге келдіңдер. Соғыс салған өртті құдайым сендерге көрсетпей-ақ қойсын. Жеңіс күнін жақындатқандарды ұмытпаңдар жəне Қазақстандай қуатты мемлекеттің ұл-қыздары екендіктеріңді мақтаныш етіңдер. Көкөрім шағында қан майданға түскен ардагерлердің батасы осы. Бақтияр ТАЙЖАН, «Егемен Қазақстан».

ШЫМКЕНТ.

Əлемдегі екі жүзден сəл асып түсетін мемлекеттердің ішінде өзінің территориялық ауқымы мен жерінің кеңдігі жөнінен ортақ отанымыз – Қазақстан алғашқы ондықтың қатарына кіреді. Ал халқымыздың саны жөнінен өкінішке қарай, бұлай дей алмаймыз. Мемлекеттер арасындағы кейінгі орындардың қатарындамыз. «Көп қорқытады, терең батырады» дейді дана халқымыз. Тұрғындардың саны неғұрлым көп болған елдер бір жағынан соғұрлым нық, еңселері биік көрінетіні бар. Мемлекет басшысы тарапынан демографиялық саясатқа да айтарлықтай көңіл бөлінуі, алдағы жылдарда ел халқының санын жиырма миллионға жеткізу жөнінде кешенді көзқарас қалыптасуы ел ішіндегі халықтың санын көбейту ниетінен туындағаны белгілі. Сөз жоқ, кез келген елдегі халық саны бірінші кезекте табиғи өсім есебінен көтеріледі. Бұл факторды тұрғырландыра түсудің тағы бір басты жолы дүниенің төрт түкпіріне тарыдай шашырап кеткен отандастарымыздың елге келуіне жол ашу. Соған жағдай туғызу. Осылай болды да. Алайда, біздің бүгінгі кейіпкеріміз Б.Əмірғалиев Ресейден атақонысы Қазақстанға оралған кезде еліміз егемендік алғанына небəрі үш ай уақыт өткен еді. Бұл сонау 1992 жылдың наурызы болатын. Оған елге келу жөніндегі ұсыныс республикамыздың шалғай өңірлерінің бірі, сол кездегі Жəнібек ауданының əкімі Самиғолла Оразовтың тарапынан түскен-ді. Ол оны өзіне орынбасарлық қызметке шақырды. Ашығын айтқанда, Болаттың Ресейдің Волгоград облысында өзінің мамандығы бойынша атқарып жүрген қызметі де ортан қолдай еді. Жұмыс істесе жанып, құлшынып тұратын жігітті Эльтон мен Приозерная өңірінің барлық тұрғындары жандарына жақын тұтты. Жас та болса, бас бола білген жоғары білім ді құрылыс маманының жетекшілігімен тұрғызылған үйлер жəне əлеуметтік-тұрмыстық нысандар өзінің айрықша ажарымен көз тартты. «Прораб болсаң, Болаттай бол!» деген сөз де ресейлік тұрғындардың арасында жиі естілетін. Əрине, қазақстандық жас аудан басшысы Самиғолла да өз қатарласының бойындағы мұндай іскерлік қабілеттің тереңдігінен жақсы хабардар болатын. Оның Болатты егемендігін енді алған елге бірлесіп қызмет атқаруға шақыруының да бір сыры осында жатқан. Ресейлік қандасымыз Болат Əмірғалиевтің Қазақстанға келу жөніндегі ойын анасы да құптады. Сөйтіп, көп кешікпей сол кезде отызды орталай қоймаған қазақтың қайсар жігіттері еліміздің шалғай ауданында істі бірден орнынан жылжытып, қозғап, дөңгелентіп алып кеткеніне куə бола аламыз. Тəуелсіздіктің алғашқы жыл дарындағы қиындықтармен ең бірінші жаңа қазақстандық басқару құрылымы – əкімдік институттың төмен жəне орта буынының өкілдері бетпе-бет келді. Өйткені, олар сол бір күрделі кезеңнің сыни тұсында халықтың арасында бола жүріп республикада басталған реформалар мен эволюциялық өзгерістердің нəтиже беретініне халықтың көзін жеткізуге тырысты. Бұған қоса өздеріне берілген өкілеттік пен мүмкіндік шеңберінде тұрғындардың қалыпты тұрмыс кешуіне қажетті жағдайларды жасай білді. Бұл пікіріміздің Б.Əмірғалиевке де тікелей қатысы бар. Кейін Қазақстанның батыстағы қақпасы – Орал қаласына ауысқан Болат Жəзитұлының бұдан кейінгі еңбек, жұмыс сатылары жол құрылысы жəне оны пайдалану қызметімен, тұрғын үй жəне коммуналдық шаруашылық салаларымен тығыз байланыста болып келеді. Жеке бизнеспен де айналысты. Оның өрісі де алдыңғы айтылған жол-құрылыс мəселелерімен үндес, ыңғайлас

жүргізілді. Бүгінде туғанына сексен жыл толып отырған Қазақстанның халық жазушысы Қадыр Мырза Əлидің өшпес өлеңдерінің бір шумағы: «Жұмыс десе, жанын берген жігіттің, Жаман адам болу өзі мүмкін бе», деп келуші еді. Иə, жұмыс істесе, еңбек десе өзінен өзі елегізіп, тықыршып, арқаланып, тау қопарардай болып отыратын, соны ісімен дəлелдей білген адам – ең құрметті адам. Жақсы – ісімен жақсы. Болат Əмірғалиев – осындай азамат. Біздің ойымызша уақытпен санасу табиғатына мүлдем жат. Елдің коммуналдықшаруашылық жүйесіне дəл осындай еңбеккер ерлер керек. Əйтпесе бұл сала ойдағыдай өркендеп дами алмайды десек қателеспейтін шығармыз. Бүгінде Орал қалалық əкімдігі тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары бөлімі көп салалы мемлекеттік коммуналдық жол пайдалану кəсіпорнының жетекшісі қызметін атқаратын Болат Əмірғалиевтің аталмыш саланың қалыпты дамуына қосып отырған еңбегі елеулі. Осы арада «Қабырғасын қаусатып, Бір-біріндеп сөксе де, Қабағын шытпас ер керек, Біздің бүйткен бұл іске», – деген дауылпаз ақын, батыр бабамыз Махамбеттің өлеңі де еріксіз еске түседі. Тағы бір шындық – еріншек, еңбек етуге желкесінің қыры жібере бермейтін жалқау жан коммуналдық жүйеде бір күн түгіл, бір сағат істей алмаса керек. Бұл нағыз құс ұйқылы адамның қызметі. – Біздің қызметіміз күнмен де, түнмен де, жылмен де есептелмейді. Тіпті, тəулігіне бір сағат қана ұйықтайтын немесе мүлдем көз ілмейтін кездер де болып тұрады. Өйткені, жүйенің тəртібі мен талабы сондай. Мұндайда қалғып қала беруге болмайды. Мен ғана емес салада қызмет жасайтын əріптестерімнің бəрі де солай жасайды. Қажет жерінде қызмет орнынан табылады, – дейді бізбен əңгімесінде аталған кəсіпорын жетекшісі Болат Əмірғалиев. Қалай дегенде де коммуналдық қызмет жүйесінсіз республиканың бір де бір қаласының қалыпты тірлігін көзге елестету мүмкін емес. Бұл кез келген шаһардың күре тамыры іспеттес өте жауапты сала. Бұл өз кезегінде жол, су, газ, жылу, электр энергиясы қызметтерімен қала тұрғындарын жүйелі əрі үздіксіз қамту деген ұғыммен парапар. Бүгінде мемлекетімізде коммуналдықшаруашылық жүйесін жаңғырту жөнінде кең ауқымды шаралар белгіленген. Орталықтан бастау алған бұл іс қазір өңірлерге қадам басып келеді. Соған сəйкес Орал қаласында да тиісті жұмыстар атқарылуда. Бұл істің бел ортасында келе жатқан сала жетекшісі жаңғырту жұмыстарының бұдан да гөрі жеделірек əрі ауқымдырақ, толыққанды бола түскенін қолдайды. Біз білетін Болат Жəзитұлына тəн тағы бір тамаша адамгершілік қасиеттің бірі ерлік намыс пен елдік намыстың туын тең ұстай білуі. Оны қай кезде де жықпауы. Ол – тұла бойы намыстан жаратылған жан. Қоғамдық өмірде намыстың сынға түсетін кезі көп. Бұл қажет жерінде бұғып, бұқпантайлап қалмау, негізсіз ортақ іске пайдасы тимейтін тиянақсыз пікір мен өресі төмен істің жетегінде кетпеу. Ал елдік намыс дегенде ол тұтас отаншылдық сезім мен қазақстандық патриотизм ұғымын үнемі жоғары ұстай білетінін айта кетуге тиіспіз. Əлбетте отаншылдық рух – сөзбен емес іспен танылады. Болат Əмірғалиев өзін жайдақ сөзбен емес, өнегелі ісімен, қайтпас қайсар қайратымен көрсете білген қазақтың нар ұлы. Бұл тұрғыда ол өз ой-пікірін ірікпей, күлбілтелемей тіке айта алады. Болат Əмірғалиев намысының қайрағын жанып-жанып алып, іске алаңсыз кіріп кетуді өз өмірінің басты ұстанымына айналдырған. Біз бүгін əңгіме жасаған елдің коммуналдық шаруашылық саласы ырғалып-жырғалу мен сылбыр лықты жəне салдыр-салақтықты көтермейді. Оған жеделдік пен іскерлік жəне кəсібилік пен біліктілік қажет. Еділ мен Жайыққа тең перзент Болат Жəзитұлы дəл осы қасиетті өзіне серік ете білген саланың өз өкілі. Темір ҚҰСАЙЫН, «Егемен Қазақстан».

ОРАЛ. –––––––––––

Суретте: Болат ƏМІРҒАЛИЕВ.


 Əріптес туралы əңгіме

Ґмірдіѕ ґз ґрнегі Ел басылымы «Егемен Қазақстанның» Астанадағы бағаналы бас ордасында сайдың тасындай бір толқын журналист қаламгерлер шоғыры бар. Олар бүгінгі баспасөз аламанының ертеден шапса кешке озған, ылдидан шапса төске озған өрен жүйріктері, қарашаңырақтың бірбір ұстын-тіреулері іспеттес. «Егеменнің» елдік тұрпатына олжа салып жүрген осы тегеурінді топтың ішінде белгілі көсемсөзші, қазақ журналистикасындағы қарымды қалам иесі Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫНЫҢ орны бөлек дер едік. Орнының бөлектігі бас редактордың орынбасары болғандықтан емес. Өз орнындағы бесаспаптығымен. Өзі қадағалап жауап беретін экономика саласын, былайша айтқанда, жақсы меңгеруімен, өндіріс пен өнеркəсіп, индустрияландыру мен инновация тақырыптарын жете зерделеп, зейіндеп көрсете білуімен беделді біздің Сейфолла өз ортасында. Газеттің кəдімгі хат қорытар, материал қарар, үстінен айтып аударып тас тар, маңызды оқиғаға шұғыл үн қосу, нөмірге жедел автор мақаласын дайындай қою сияқты, т.б. толып жатқан қара жұмысы. Ауадай керек жұмысы. Соның қай-қайсысына болсын Сейфолла айрықша шаппай кер. Газеттің жұмысы алдынан үркіп қашады. Уақытпен санаспайды. Жұмысқа кіріп кетеді. Күнде-күнде таңның атысы, күннің батысы солай. Соған да қыңқ демей шыдас беретін осы Сейфолладай қара нарлар. Сейфолланың өзі қандай қарапайым, болмысы қандай кең де көнтерілі болса, жазғандары да сондай, арзан жылтыраққа əуес емес. Мақалаларын мұқым қазақтың құнарлы жалпақ қара тілі тартымды етіп тұрады. Тақырыптары да қолмен қойғандай нақты, көтеретін мəселелері де қоғамға, халыққа барынша қажетті, толғақты болып келеді. Алысқа бармай, «Егеменде» жақында ғана шыққан «Қос түйін» атты байыптама мақаласын алайықшы. Сейфолла жұртшылықты толғандырып, шымбайға батқан екі мəселені жалынан ұстапты да, ішек-қарнын жарқырата ақтарып салыпты. Бірі – автокөліктерде балаларды арнайы отырғышпен алып жүру де, екіншісі – он екі жылдық білім. Əріптесіміздің осы жұрттың жүйкесін жұқартқан түйткілді жайларды өзінің ішкі жанайқайын қоса, байсалды білгірлікпен шебер тарқатуына тəнті болмай қала алмадық. Жəне бір бұл емес, əманда сөйтеді. Он сан талқылы тақырыптарды ұршықтай үйіріп, асықтай алшысынан түсіреді. Сөз бен істің бірлігіне шақырады, дəстүрдің озығы мен тозығын заман тұрғысынан түйсіндіреді, өз жеріңде өгей болғаннан сақтандырады, ертеңгі күнде есеміз кетпес үшін не істемекті пайымдайды, бизнес қашан біздің іс болады?.. деп те шырылдайды, қақпақылға түскен қазақ тілі мен ділдің де қамын ойлап қабырғасы қайысады. Не нəрсені жазса да ой түйіндерінің орнықтылығынан, пайымдарының парасаттылығынан айнымайды. Небір күйіп тұрған мəселедегі Сейфолла толғамдары қашанда өмірдің өзіндей өрнекті. Неге бұлай десек, Сейфолла журналистік жұмысқа ҚазГУ-дің аудиториясынан емес, өмірдің ортасынан келген екен. Мектепті бітіре сала əскери борышын өтейді. Одан келе əкешешеге қарайлап туған ауылында үш жыл механизатор болады. Одан табаны күректей жеті жыл өзі бітірген Мереке орта мектебінде мұғалімдік қызметке байланады. Өмірдің қайнаған ортасында жүріп Сейфолла жанына өлең-жырмен, өнерді серік етті. Көпшілдігі, қоғам істеріндегі көбегендігі бір бөлек, жүрегінде жыр тұмасы толқын атады, ақындық оты алаулайды, əншілік дарыны жалаулайды. Аудандық, облыстық, республикалық ақындар айтыстарына қатысып, қасиетті ордаларға қадам басады. 1982 жылы Кенен Əзірбаевтың 90 жылдығына арналған мерекелік үлкен концертте өнер көрсетіп, Алматыда Мұхтар Əуезов атындағы академиялық драма театрының сахнасында шырқатып əн салады. Сол бұла жастық шағында «Шешілмеген жұмбақтаймын мен деген, Сезімімді мазалы дерт меңдеген. Біле-білсең, байлықтан да кенде емен, Арман атты қазынам бар теңдеген. Көңіл шіркін көсіле алмай қаяулы, Сезем, білем, мен күткен сəт таяулы.

7

www.egemen.kz

3 ақпан 2015 жыл

Бұл сапарда жолдассыз да емеспін, Мақсат деген серігім бар аяулы», деп кіршіксіз сезіммен ақтарыла, мөлдірей жырлаған Сейфолла өмірдің өрелі жолын таңдады, азаматтық мақсаттың да, ақындық арманның да көшінен қалмады. Тұманбай ағасы: «Сейфолла деген бір жақсы ақын шығатын болды», деп қуанып, бір топ өлеңін «Жалын» альманағына бастырды. Ал Фариза Оңғарсынова 1988 жылы Целиноград қаласында өткен жас ақын-жазушылардың семинарында өлеңдерін тыңдай отырып: «Мына Сейфолла Алматыда ақынмын деп бөркін аспанға атып жүрген біраз ақыннан ілгері», деп баға берген еді. Бүгінде Сейфолланың «Жолайрық», «Көңіл көкжиегі», «Дүние-дəурен» жыр кітаптарын парақтаған сайын қазақта Сейфолла Шайынғазы деген жақсы ақын бар екеніне, өзі кеуде қақпаса да, біздің көзіміз кəміл жеткендей. Ал журналистік жолды өмірдің бел ортасынан келіп 1985 жылы бас тады. Ақырын жүрсе де, анық басып ты. Сырттай оқып журналисти ка факультетін бітіріп алыпты. Бас пасөздің өз адамы Сейфолланы Қостанайдың облыстық «Коммунизм таңы» газетіндегілер де жатсынбады. 1990 жылы облыстық «Торғай таңы» газетіне бөлім меңгерушісі болып ауысқанында торғайлықтар да тосырқамады. Қайта облыстық телерадиокомпания төрағасы, жалпақ елге белгілі азамат, айтыскер ақын Қонысбай Əбіл өзіне орынбасарлыққа шақырды. Одан кейін облыс əкімінің аппаратында сектор меңгерушісі, əкімнің баспасөз хатшысы сияқты жауапты қызметтерді атқарып, қарым-қабілетін де, тындырымды тиянақтылығын да таныта білді. Сол қасиеттерімен, ерекше кəсібилігімен соңғы 19 жыл бойы «Егеменнің» ерен торысы болып келеді. Көсемсөзші Сейфолланың қалам қуаты, таным зияты «Ойтамызық» жинағынан анық көрінеді. Тəржіма саласындағы таңдаулы дүниелері «Ойқазына» антологиясына кірді. Соған орай шығармашылық еңбегі де еленбей қалған жоқ. «Құрмет» орденін еншіледі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері атанды, Журналистер одағы сыйлығының лауреаты болды. Мына бір жайды еске алмасақ Сейфолланың қырлары толық ашылмас деп ойлаймын. Тоқсаныншы жылдардың басында Торғайда орыс газетінде орыс тілділер түрлі қысым көріп Қазақстаннан кетуге мəжбүр болып жатыр деген кесірлі-кердең мақала шықты. Жұрт аң-таң. Сейфолла бұл көрінеу жалаға, аққа қара жаққанға шыдамай, намысқа қамшы басып бар орысшасымен тырбанып орыс тілінде қарсы мақала жазып, əлгі облыстық газеттің редакторынан талап етіп, соны қояр да қоймай шығартқызды. Сөйтіп, сөз атасын өлтірмей, жойдасыз жалаға жөн жауап беріліп еді. Бұл өжеттігіне ел риза болып еді сонда. Иə, азамат Сейфолланың, ақын Сейфолланың, журналист Сейфолланың табиғатына енжарлық жат. Түйткілдің сырын ашуға құмар. «Жайқалып өскен қыпқызыл гүлдер Мезгілі жетпей солады неге? Төрт құбылаң түгел толайым күнде Көңілдер мұңға толады неге?.. Атағы дардай адам боп туып, Арға сын түсер кенделік неде? Аласы бардай қыр-соңнан қуып, Қалмайды бізден пенделік неге?..». Өмірде де, өлеңде де, ойлы толғамдарында да «Неге?» деген сұрақты қоя алған, сыры терең Сейфолланың ақиқаттан айнымас өрелі биіктерге өрлей беруіне біз де тілеуқормыз. Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан».

АЛМАТЫ.

 Ойласу Сөз басы ХХІ ғасыр – дамыған елдердің білім беру жүйелерінің өзара бəсекелестікке түскен ғасыры. Орта білім беруді қарастыратын болсақ, білім сапасын анықтауда PISA, TIMSS, PIRLS сияқты халықаралық зерттеулер жүйесі кеңінен қолданылады. Осы зерттеулердің соңғы 10 жылғы қорытындыларын зерделей отырып, оқушылары тұрақты түрде жоғары нəтижелер көрсететін елдерді анықтадық. Олар: Қытай, Сингапур, Жапония, Оңтүстік Корея, Финляндия, Тайвань, Эстония, Лихтенштейн. Бұл елдердің көпшілігі Азия құрлығында орналасқан. Тиімділіктің негізгі факторы қандай дегенге келсек, мемлекеттік білім беру саясаты ел келешегі мен ұлттық ерекшелік бірінші ескеріледі. Мəдениет пен құндылықтарды сақтап, дамытуға да

мəселелері күн тəртібіне қойылды. Жаппай оқулық жазу науқаны басталды. «Оларды сапалы жазу үшін не істеу керек?» деген сұраққа ешкім мəн бермеді. Аз уақыт ішінде «қарқынды» жазылған оқулықтардың сапасы сын көтермей жатты. Ол əлі де жалғасуда. Іс жүзінде атына заты сай оқулық жазу – орасан қиын іс. Оған қойылатын талап осал емес. Оқулық теориясын, екінші сөзбен айтқанда, оқулық жазуға қойылатын дидактикалық талаптарды үңіле зерттеп, сол негізде жазбақшы оқулығына қатысты тыңғылықты əзірлік жұмыстарын жүргізбей тұрып, кімде болсын, төтеден килігіп, сапалы оқулық жазып шығамын десе, онысы – күпіршілік. Оқулық жазудың машақатын басынан өткерген əйгілі ғалым, академик А.Колмогоров оның қиындығын жаңа бір реактивті ұшақты құрастырып шығумен

сапаларының айырмашылығы 52% екен. Ал, бастауыш мектепте білімі төмен саналатын мұғалімнен оқыған оқушылардың тек 25%-ның ғана орта мектеп стандарты деңгейінде қабілеттері ашылатыны дəлелденген. Бұдан шын мəнінде, білімнің негізі бастауыш мектепте қаланатынын аңғару қиын болмас. Білім сапасы жоғары елдерде бастауыш мектеп ұстаздарын дайындауға ерекше көңіл бөледі. Мысалы, Оңтүстік Корея, Сингапур, Жапония, Финляндия мемлекеттерінде мектепті жақсы бітірген 10-20% түлектер ғана педагогикалық мамандықтарға құжаттарын тапсыра алады. Құжаттарын қабылдамас бұрын олардан, осы кəсіпке жарамдылықтарын, яғни олардың бойларында келешек ұстаз адамға қажетті қасиеттер бар ма, жоқ па, соны анықтау үшін, кəсіби бағытта емтихан алынады. Педагогикалық оқу орын-

Білім жəне білік баса назар аударылған. Оларда дəстүрлі түрде білім беруге қарағанда, тəрбие беруді негізгі мақсат етіп ұстанады. Оны барлық дамыған елдер мойындап отыр. Осы орайда: «Еліміздің білім беру саясатының басты идеясы ретінде нені алуымыз керек?», – деген орынды сұрақ туындайды. Біздің ойымызша, білім беру саясатының басты идеясы ретінде Елбасы Н.Назарбаев ұсынған «Мəңгілік Ел»идеясын алуымыз керек. Қазақ елін мəңгілік ел жасау кімнің де болса асыл арманы, мақсат-мұраты. Сондықтан бұл идеяны барша қазақстандықтар шынайы көңілмен қуана қарсы алды. «Мəңгілік Ел» идеясын іске асыру барша қазақстандықтарға, əсіресе, бүгін гі жəне келешек ұрпаққа үлкен сын, зор мəртебелі іс болмақ. Бұл үшін төмендегі құндылықтарды орындауымыз керек: бірінші – ата-анасын қадірлеп-қастерлейтін, елін, Отанын сүйетін бала тəрбиелеу; екінші – қазақ тілін, мəдениетін, тарихын түсінетін, оны дамытатын ұрпақ қалыптастыру; үшінші – толерантты, халықтар достығын қастерлейтін, ел бірлігін сақтайтын ұл-қыз өсіру; төртінші – дені сау, жан дүниесі бай, еңбекке бейім жасты жетілдіріп шығу, т.б. Біз осы құндылықтарды 12 жылдық мектептің бастауыш сынып стандартының мақсат-міндеттері ретінде қабылдауды жөн деп білеміз. Америкалық Mc&Kinsey компаниясы ғалымдарының 45 елдің орта білім беру жүйелерін зерттеген көлемді сараптамасын саралай отырып, білім сапасын арттыру үшін қажетті 6 факторды анықтадық. Ол факторлар: білім беру стандарттарының халықаралық талаптарға сəйкестігі; педагог кадрлардың мəртебесі жəне олардың кəсіби біліктілігінің деңгейі; білім беру сапасын бағалаудың дұрыстығы; өскелең ұрпақты руханиадамгер шілік тұрғысынан тəрбиелеу; білім беру саласындағы ғылыми-зерттеулер; басқарудың тиімділігі. Біріншісі – білім стандартына қатысты. Сондықтан сапалы стандарт жасауға ерекше көңіл бөлінуі керек. Біздің топшылауымызша, ең алдымен елдегі білім беру жағдайына шынайы баға беру қажет. Ол ашық айтылып, білім беру жүйесінің барлық жетістік-кемшіліктері нақтылы көрсетіліп, алда тұрған проблемалар ғылыми негізде жүйеленсе, білім сапасын арттыру мақсатында жасалған реформалар нəтижелі болады. Соңғы 20 жылда елімізде білім сапасын көтеру мақсатында жасалған іс-шараларға талдау жасағанда, жүйелі жұмыс жасалмағаны аңғарылды. Кезінде халықаралық білім беруді жоспарлау институтының директоры Ж.Аллак: «Көптеген елдердің тəжірибелері білім беру үдерісі күрделілігінің басты себебі, қаржыға ғана емес, қаржы арқылы шешуге болмайтын қиындықтарға байланысты екенін» меңзесе, осы қызметке кейіннен келген америкалық білім қайраткері жəне зерттеуші Ф.Г.Кумбе: «Дағдарыспен күресу үшін əрбір білім жүйесіне ақшаға сатып алуға болмайтын көптеген нəрселер – идеялар, батылдық, табандылық, ізденіс пен өзгерістерге ұмтылуда сыни тұрғыда өзін-өзі бағалауға қабілеттілік қажет», деген еді. Иə, білім сапасын көтеру үшін орта білім беру саласындағы жағдай жан-жақты сараланып, əлемдік озық тəжірибелер негізінде «Білім беру жүйесінің жол картасын», яғни алдағы 5 атқарылуы қажетті іс-шаралар жоспарын дайындауымыз керек тəрізді.

Оқулық сапасы Еліміздегі оқулықтардың сапасы жайында əңгіме қозғағанда, түсінікті болу үшін, оның тарихына қатысты бірер ауыз сөз айтуымыз керек. Оқулықтану ғылымы жүздеген жылдық тарихы бар үлкен бір саласы. Өкінішке қарай, елімізде бұл ғылым саласы дамымай отыр. Себебі, кеңестік дəуірде қазақстандық мектептер негізінен Ресейде дайындалған аударма оқулықтармен білім алды. Қазақстандық ғалымдар тек қазақ тілі мен əдебиеті жəне Қазақстан тарихы пəндерінен ғана оқулық жазды. Осындай себептерге байланысты елімізде оқулықтану ғылымы мүлде дамымады. Егемен ел болғаннан кейін отандық білім беру жүйесінің алдында елімізде қабылданған білім беру стандарттарының негізінде жаңа буын оқулықтарын жазу

қарағанда, 3 деңгейлік курсты бітірген, бірақ əлі де жақсы дəріс бере алмайтын ұстаздар мол жалақы алатын болып жүр. Бұл мұғалімдер арасында ала-құла əңгіме тудыруда. Білім деңгейінің көрсеткішіне қарай ақы тағайындауды іске асырған Польша елі PISA халықаралық зерттеу көрсеткіштері бойынша əлемде 2006 жылы 20-21-орындарды иеленсе, 2009 жылы 19, ал 2012 жылы 11-орынды иеленіп, жүлдегер елдер ілегіне қосылды. Бұл тəжірибені іске асыру үшін білім сапасын нақты анықтау көрсетіштерін жасау қажет. Бізде əлі білім сапасын анықтайтын мониторинг жүйесі жасалмаған. Ал дамыған елдерде бұл тірлік іске асырылған. Егер ниет болған жағдайда бізде де оны жасауға болады. Тəрбие деңгейі мен білім сапасын шынайы анықтау жүйесі жасалмайынша, қалған əрекеттің бəрі бос əурешілік болатынын əлемдік тəжірибе көрсетіп отыр. Егерде біз алдағы 4-5 жылда, басатауыш мектептерде оқитын балалардың тəрбие деңгейі мен білім сапасын көтере алсақ, онда сапалы орта жəне жоғары білім беру проблемасын 40-50 пайызға шешкен болар едік. Ол үшін алдағы уақыттарда педагогикалық білім беру жүйесін жетілдіру бағдарламасын дайындау қажет.

ҰБТ

теңеген еді. Осыны түсінсек, қане. Сапалы оқулық жазу үшін, бірінші ден, оқулыққа ғылыми білім мен педагогиканың синтезі ретінде қарау керек. Екіншіден, авторлар оқулықтану ғылымын меңгерулері қажет. Үшіншіден, қолға түскен қолжазба сапасын теориялық жəне тəжірибелік тұрғыдан анықтайтын мониторинг жүйесін жасау тиіс. Формализм мен біліксіздікке, принципсіздік пен өзара ымырашылдыққа жол беру опындырмай қоймайды. Төртіншіден, оқулықтың мемлекеттік, қоғамдық мəртебесін көтеру керек. Қазіргі кезде авторлар оқулықтың негізгі жұмыстан қолдары босаған кезде, жұмыс арасында, бар жоғы 6-8 айда жазады. Бұлай жазылған оқулықтың сапасы сын көтере ме? Жоқ. Осы күнгі дау-шар осының кесірі. Жақсы оқулық жазу үшін, оқулықтану ғылымының қорытындысына жүгініп, жан-жақты дайындығы бар авторлық ұжым үш-төрт жыл бойы үздіксіз еңбек етулері тиіс. Сонда мінсіз оқулық оқушы қолына тиеді. Қазіргі уақытта 11 жылдық мектептен 12 жылдық мектепке өту мəселесі күн тəртібіне қойылып тұр. Мұндағы негізгі мақсат «білім, білік, дағды» білім беру парадигмасынан, «нəтижеге бағдарланған, оқушылардың бойында қажетті құзыреттіліктер қалыптастыратын білім беру» парадигмасына өту. Бұл орта білім беру мазмұнын түбегейлі өзгертуді қажет етеді. Осы мақсатта дəріс бере алатын оқытушылар дайындау, оқуəдістемелік құралдар жасау жəне басқа да көптеген дайындық жұмыстарын іске асыру өте күрделі ғылыми проблемалар қатарында тұр десек қателесе қоймаспыз. Елімізде нəтижеге бағдарланған білімді іске асыруға бағытталған оқулық жазу тəжірибесі мүлде жоқ жəне оның ғылыми негізі де жасалмаған. Демек, қазақстандық авторлар, мұндай оқулықтарды жазуға толық дайын деуге əлі ерте секілді. Бұл істе біздің айтар ұсынысымыз, жақсы оқулықтар дайындау мəселесін Білім жəне ғылым министрлігі толығымен өз қамқорлығына алуы керек. Оқулық авторлары мектебін ашып, оны қалыптастырып оқулықтарға теориялық жəне тəжірибелік мониторинг жүргізу жүйесін жасау қажет. Пəн оқулықтары кешенін, электронды көмекші құралдарды жазатын, жасайтын авторлар ұжымдарын құрып, оларға жұмыс жасауға толық жағдай жасауы керек.

Ұстаз құзыреттілігі Халқымыз ықылым заманнан бері балаға дəріс беретін ұстазды құрметтеп, ерекше ілтипат көрсеткен. Себебі, баланың келешекте қандай азамат болып өсетіні, оның ұстазының берген тəліміне байланысты екенін білген. Қазіргі ғылыми-зерттеулер мұның шындығын толығымен дəлелдеп отыр. Америкалық Mc&Kinsey компаниясының ғалымдары АҚШ-тың үш штатында жүргізген зерттеулеріне қарасақ, бастауыш мектепте ең озат делінетін 20% ұстаздан жəне құзыреттілігі төмен 20% мұғалімнен білім алған оқушылардың 4 жылдағы білім

дарында теориялық білім тəжірибелік кəсіппен ұштастырыла беріледі. Бакалавриатураны жақсы бітіргендер магистратураға қабылданады. Бастауыш сыныптарға тек магистранттар ғана сабақ береді. Жас магистранттардың кəсіби құзыреттілігін жетілдіру үшін олармен арнайы коучерлер (тəлімгер) жұмыс жасайды. Ал біздегі жағдай қандай? Оны барша жұртшылық жақсы біледі. Ұстаздардың кəсіби құзыреттілігін көтерудің əлемдік тəжірибеде тиімділігі дəлелденген бірнеше жолы бар. Оның біріншісі, педагогикалық білім берудің ерте кезеңінде практикалық дағдылар қалыптастыру; екіншісі, мұғалімдерге қолдау көрсету үшін мектептегі тəлімгерлікті жан-жақты ұйымдастыру үшін; үшінші, жетекші тəлімгерлерді іріктеп алу; төртінші, мұғалімдер бір-бірінен үйрену үшін жағдай жасау. Білім сапасы көрсеткіштері жоғары елдерде осы тəсілдердің барлығы қатар қолданылады. Ол елдерде мектепке кəсіби құзыреті төмен бір ұстаз келетін болса, 40 жыл бойы балалардың сапалы білім алуына кері əсер етеді деп есептелінеді. Сондықтан, операция жасауға хирург маманды қалай дайындайтын болса, əр болашақ ұстаз солай əзірленеді. Елімізде, соңғы жылдары, ұстаздардың біліктілігін арттыру мақсатында Кембридж университетінің білім беру факультетімен бірлесе отырып даярланған 3 деңгейлі 3 айлық курстар ұйымдастырылуда. Мұғалімдер «Өрлеу» ұлттық біліктілікті арттыру орталығының өңірлік филиалдарында жəне басқа да курстар негізінде білімдерін жетілдіруде. Озық елдердің тəжірибесі мұғалімдерді семинарларға жіберіп, дəріс оқудың жеткіліксіз екені дəлелденген. «Сырттан əкелінген идеялар сыныпта жəне мектепте өзгерістердің болуына автоматты түрде əсер етеді деген түсінік іс-əрекет теориясы тұрғысынан жалған», дейді ғалымдар. Ұстаздардың бұл курстардан өтуге қызығушылық танытуларының басты себебі, 3-деңгейден өткен ұстаздардың еңбекақылары 30 пайызға, 2-деңгейден өткен ұстаздардың еңбек ақылары 70 пайызға, ал 1-деңгейден өткен ұстаздардың еңбекақылары 100 пайызға көтеріледі. Курстарға мұғалімдер мектеп директорларының жолдамалары негізінде қатысады. Басты мақсат – білім сапасын көтеру. Осы үшін Үкімет миллиардтаған қаржы бөліп отыр. Осынша қаражат жұмсалып курстар өткізіліп, оны тəмамдаған ұстаздарға қосымша теңге беріп жатқанда, білім сапасы артты ма, курс үмітті ақтады ма? Өкініштісі, оны ешкім де сарапқа салып отырған жоқ. «Судың да сұрауы бар», – дейді дана халқымыз. Дамыған елдерде ұстаздарға қосымша еңбекақы олардың еңбек жетістіктеріне байланысты тағайындалады емес пе? Ұстаз еңбегінің көрсеткіші білім сапасының деңгейі. Демек, қосымша еңбекақы осы көрсеткішке сүйеніп берілуі керек. Бұл – дүниежүзілік тəжірибе. Қазіргі уақыттарда мектептерде балаларға жақсы білім беретін тəлімгер ұстаздарға

Бұл мəселе кейінгі уақыттарда баспасөз беттерінде мол айтылып жүрген тақырыптардың бірі болып тұр. 2007 жылы «Егемен Қазақстанда» жарияланған «Сапалы білім – заман талабы» деген мақаламда: «ҰБТ-ны біздің елге ендіру осыдан 10 жыл бұрын басталса да, осы уақыт ішінде оны жетілдіру мақсатында пəлендей өзгерістер жасалған жоқ. Ал, ғылыми тестология бүгінге дейін ешкімге белгісіз, не педагогикалық жоғары оқу орындарында, не университеттерде оқытылмайды. Көріп отырғанымыздай, біздің ҰБТ-да қолданып жүрген тестілер шетелдерде қолданылатын тестілермен салыстырғанда, əлдеқайда қарадүрсін. Осындай тестілермен қаруланған жоғары сынып оқушылары 1998 жылдан бастап ҰБТ бойынша емтихан тапсыратын пəндерді терең зерделеп оқымайтын болды. Тестілеудің ең қарадүрсін əдісін елімізде ендіре отырып, соңғы 8 жылда балалардың барлық пəндерден іргелі білім алуға талпыныстарын қайтарып тастадық. Жоғары сынып оқушылары оқулықтарды, көркем əдебиетті оқуды, мəселенің мəнісіне үңілуді, теорияларды, құрылыстарды, бейнелерді талдаптүсіндіруді, өз ойларын жүйелеуді, негіздеуді қойды. Сонымен тестілеудің бұл жүйесі еліміздің білім беру жүйесіне орны толмас нұқсан келтірді», деп жазған едім. Содан бері тағы да 7 жыл уақыт өткен екен. Мен бүгінгі күндері ҰБТ-ға қатысты осы айтқандарымды толығымен қайтадан қайталаймын. Бұл мəселе хакім Абай айтқандай, «Баяғы жартас – бір жартас, қаңқ етер түкті байқамас», қалпында қалып отыр. Қайталап айтам, елімізде, күні бүгінге дейін білім сапасы мониторингі жүйесі жасалмаған. Білім жетістігін бағалау жөнінде бірыңғай құрылым жоқ. Білім жетістігін бағалаудың педагогикалық өлшемі туралы ғылым-тестология дамымаған. Педагогика ғылымы – балаларды сапалы біліммен қамтамасыз ету маңыздылығына қанша көңіл бөлсе, білім жетістігін бағалауға сонша көңіл бөледі. Мысалы, АҚШ-та өткен ғасырдың 90-жылдарының басында оқыту нəтижесі бойынша бақылау жүйесін дамыту шығыны елдегі білім берудің жалпы шы ғынының 25%-ын құраған. Яғни, АҚШ білім сапасын дамытуға жүздеген миллиард доллар қаржы бөліп отырған деп айта кетуіміз керек. Əлем елдерінде білім сапасын бағалаудың көптеген жүйелері бар. Соның ішінде елімізге қатысы бар PISA, TIMSS халықаралық зерттеулер орталығын айтсақ та жеткілікті болады. Мысалы, PISA зерттеулерінде 6 деңгейлі тапсырмаларды орындау қарастырылған. Бізде 3 деңгейлі, кейбір оқулықтарда ғана 4-деңгейлі тапсырмалар берілетінін байқадық. Ал 5, 6-деңгейлі тапсырмалар мүлде жоқ. Бұл жағдайда біз қалай білім сапасын озық елдер дəрежесіне көтереміз дей аламыз? Əрине, бұл үлкен сұрақ. Демек, білім сапасына мониторинг жүйесін жасау кезек күттірмейтін проблемалар қатарында тұр. Елімізде білім сапасын көтеру үшін, ең алдымен, бастауыш мектепте оқытылатын барлық пəндер бойынша балалардың білім сапасын анықтайтын мониторинг жүйесін жасап, сол бойынша жұмыс жасайтын мониторинг орталықтарын ұйымдастыру керек. ҰБТ жүйесін жетілдіретін ғылыми орталық құрылуы қажет. * * * «Менің арманым, ойым – Қазақстанның мəңгілік болуы. Сондықтан мен Мəңгілік Ел деген идеяны ұсынамын», деді Елбасы,Ұлытау төрінде берген сұхбатында. Мəңгілік ел – дамыған ел. Қандай болмасын елдің экономикалық жəне ғылыми-техникалық дамуы, бəсекеге қабілеттілігі, ұлт болашағы, адами капиталының деңгейі мен мемлекеттің қауіпсіздігі сол елдің білім беру жүйесінің дамуы мен білім сапасына тікелей тəуелді болатынын ескере отырып, оны дамыту мақсатында ғылыми негізде жүйелі жұмыс жүргізу қажет. Асқарбек ҚҰСАЙЫНОВ, профессор.


8

www.egemen.kz

3 ақпан 2015 жыл

 Зерде

Білмесе несін айтады... Шүйкедей ғана қара кемпір түйдегімен сөз төгеді. «Оспан қожа бабаға ел ағалары сəлем беруге барыпты. Сонда Оспан қожа: Сендер, осы маған келерде соқырға соғып барып келесіңдер ме? (Баймырзамен құрдас екен сондықтан солай атаған). Əуелі оған атбасын бұрып, сосын маған келмесеңдер жолдарың болмайды, депті де, əй, білмеймін, алдарыңда ауыр өмір тұр, дендерің сау, əрқайсыларыңның отбасың аман болсын, деп біраз үнсіз қалып барып, Торғайда 4 адам кешегі сахабалар заманында өмір сүрулері керек еді. Əттең, кеш туып қалған, қадіріне жетер кім бар. Байтұрсынның Ахметі, Иманқұлдың Əбдірахманы, Төкенің Смағұлы, Қозанның Мырзағалиы. Əттең, сабаздар өмірге кеш келіп қалды-ау», – дейді. Ақсақал, неге олай дедіңіз, енді не істейміз? дегенде: Не істейсіңдер, сендердің Аллаға əлдерің келмейді ғой. 70 жыл діннен айырыласыңдар, содан кейін ғана

апаларың қандай еді. Менің ажарым əкеме тартып кеткен ғой, əйтпесе, анама ұқсасам айдай ақ жүзді, сұлу бедерлі болар едім, деп бауырына тарта сөйлеген апа маған 2-3 күн уақытыңды қи, қасымда бол, əңгімелесейік, деген. Мен демалысымның аяқталып қалғанын, ертең кететінімді айтып, ол кісіні Астанаға қонаққа шақырдым. Арада ай шамасы өткенде телефон аржағындағы Ғалия апаның қызымын деп таныстырған əйел ол кісінің ертең Қостанайдан Астанаға пойызға отыратынын жеткізді. Ғалия апа əңгімесін енді біздің үйде қона жата айтқан. – Қалқам, Анар, – дейді қонағым– осы күнгі 70-тен асты дегендердің əңгімесіне еш риза емеспін. Қостанайдағы бас имам Ертай қажы (қазір бұл дүниеде жоқ марқұм) мені өзі іздеп келіп, өкіл балам болды. Бір күні сол балам Қостанайдың игі жақсыларын қонаққа шақырыпты. Ондайда мені арнайы көлікпен

көңілі толған соң барып, жасауын аттандырған екен. Сонда нағашы атамның алдынан мынау келіннің дүниесі еді, деп өткізбей ме, сол кезде Қорғанбек тұрып ойбой, Жанайдар ештеңе бітіре алмаған екен ғой, мынау кілемдердің барлығы жиылып, менің Варшавадан алдырған бір кілеміме тұрмады ғой, депті. Шешем айтады Күлмай əжем қайтыс болған соң бізге Барша дейтін əжем бас-көз болып қалды да, сол кісі Қазимаш, енді сен үйдің үлкені болып қалдың, енді Батырханды үйлендір, деді. Содан 15 жастағы Батырхан ағаны үйлендіреді де, ертеңіне Барша əжем отырып, мына Батырхан өзі қолымен көмсін, Қорғанбекжаннан қалған дүниені жер астына жасыруымыз керек. Сендердің қолдарыңда қалдырмай, ертең мына үкімет тартып алады деген соң, не қыларымды білмей жылап едім, əжем, жəрайды, сен жылама, жігіттермен өзім сөйлесемін деп, 3 жігітке Бөбекей бөгетінің жа-

Ескілікті əѕгіме Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

дінді қайтадан керек қыласыңдар, ол едəуір өмір ғой деп барып, олай дейтінім, түсіме əкем кірді. Қолымда əкемнің таяғын ұстап тұр екем. Таяқта 7 жерден қап-қара шор, бунақ барлығын көріп, əке, мына қаралардан таяғыңызды тазартып берейін дегенімде, əкем жоқ, біздің оған əліміз келмейді, Алла өзі солай қылған. 70 жыл ғой, 70 жыл деп айтты, дейді. Оспан қожа бабамыздың сол айтқаны айна-қатесіз болған жоқ па? Қандай əулие кісілер, біздің аталарымыз», деген бетін əжім айғыздаған қара кемпірдің аузына жиналған жұрт қарап қалған. Жүзіне қараймын. Бұрын кездестірмеген адамым. Бірақ сөз саптасы, адамға шалт қарайтын жанарындағы оты, əжім айқыштаған жүзіндегі əлдебір ішкі қуат өзіне тартады. Отырған орнымнан тұрып, қасына қалай жетіп барғанымды сезбеппін. Апа, көпшілік жерде көшелі əңгіме айтар қариялар азайған заманда сіздей адамды жолықтырғаныма қуаныштымын, қолыңызды тағы бір алып, дұрыстап амандасайын, танысайын, деп едім дегенімде, е, құлағыңның тесігі бар екен ғой. Мендей кемпірмен танысып не қыласың? Ал айтайын, Торғайда мерген Төкенің Қамбары дегенді естуің бар ма, соның қызымын, қырықмылтықтың кемпірімін, атым–Ғалия дегені. Ойыма өзімнің анам айтқан бір əңгіме сап ете қалды. Ол былай еді. Адамдар түрлі ғой. Кей жігіттер бар қара басын алып жүре алмай отбасына, маңайына зиянын тигізеді, енді біреуі басқаға емес, тек өзінің отбасына ғана жақсылық жасайды, ал үшінші біреудің саясы отбасынан артылып, туысқандарына шапағаты тиіп жатады. Тағы біреуіне бұл масштаб тар, ол аудан көлемінде ойлай алатын, соның намысын жыртып, қанатымен су сепкен қарлығаштай жүрген жерінде елдің абыройын асыратын азамат. Енді бір жігіт болса, оның ауқымы одан да кең. Көптің аузында, жалпақ жұрт қимыл қарекетіне қарап, əлдебір шаруаға «пəленшекең» бұл іске қайтер екен деп отырар, қамқорлығымен ел ағасына айналған, ақыл иесі, бедел иесі нағыз кісілікті адам. Оның үлкен лауазым иесі болуы да шарт емес. Бұдан да жоғары жүрек жылуы, жанашырлығы бүтіндей елге жететін, ұсақ бөліктерді емес тұтастықты ойлайтын азамат болады. Бұлар тым сирек келеді, ал енді бір жігіт, бір ғана халық емес, мысалға, түркі тілдестердің қамын ойлай алатын, нағыз марқасқаның өзі, бұл тіптен аз, ал соңғысы, адамзат игілігі үшін туған ғаламдық құндылықтарды қастерлейтін, сонысымен əлем аузына қараған тұлға. Жігіттер-ау, көздеріңді кеңірек ашсаңдаршы, аумақтарыңды кеңітсеңдерші. Көбіне бір ауыл, бір ғана рудың аясынан аспай жатасыңдар. Масштабтарың қашан кеңейеді? Сендерге өз басымнан өткен бір əңгіме айтып берейін. Арқалық қаласында тұратын кезіміз. Бірде қонақта отырғанбыз. Шақырылған мейманның бірі – Төкенің Қамбары деген Торғай бойында аты бар, əрі жасы үлкен кісі. Дастарқан басында Қақаң маған бірнеше рет əзіл айтты. Жасының үлкендігін сыйлап, екі-үш əзілді басымнан асырған соң, төртіншіде Қақа, манадан бері бірнеше рет қағыттыңыз, жасыңыз үлкен ғой деп шыдап-ақ едім, бірақ болатын емессіз, мен осыны түсінбей отырмын, мəнісі қалай, дегенімде Төкенің Қамбары шырағым, Күлəндам, бұл сөзіңді апаңа арнауың керек еді, сұрадың ғой айтайын, деді. «Баяғыда жас кезім Шақшақ Жəнібек батырдың тұқымы Қорғанбектің қызына үйлендім. Ол да бір дəурен екен. Содан үйден сыртқа шығып, бір ауылға түссем, үлкендері күйеу келді, кішілері жездем келді деп қарсы алады. Əңгіме айтылып, тамақ ішіліп болған соң кетейін деп қоштасып, орнымнан тұра берсем, отырған көрпем жабысып бірге көтеріледі. Балдызы құрғырлар көрпемді шалбарыма көктеп қойыпты. Енді бірде, басқа ауылға атбасын тіресем олар да жік-жапар болып қарсы алып жатады. Аузы күйген байғұс тұрмастан бұрын басқаларға байқатпай алдымен көрпем тігіліп қойған жоқ па деп қарап алып, ух аман шықтым ба, деп аттанайын десем əлгі қу балдыздар ер-тоқымымның астына мүжілген сүйек қойыпты, содан атым мөңкіп, тулап, жерге жалп ете түсем, бірде тіптен, бетімді сүртейін деп апаларың кестелеп берген орамалымды алып қалсам, арасынан сиырдың жас жапасы шыға келді. Ұялып жерге кіре жаздадым. Содан үйге келіп, жұбайыма айтшы, сен өзі қай ауылдың қызысың, қайда барсам да жезде деп бір ойыны қанбай жүрген балдыздар, əбден өлетін болдым ғой, деп кейідім. Сонда апаларың тұрып Қамбар-ай, айналдырған үш мың үй түтін Шақшаққа күйеу бола алмасаң Қорғанбектің қызында нең бар еді, деген болатын. Содан ғой шырағым, апаңның сол сөзінен кейін өзімнен кіші Шақшақ баласын балдыз көремін. Көңіліңе келсе ренжіме», деді. Енді мен ұялдым, Қақаңның алдында тар шеңберден шыға алмай жатқан балдызыңызды кешіре көріңіз, деп кешірім сұрадым. Солай қарақтарым, кеңірек қарап, көп атынан ойлай біліңдер, деген еді, сіз сол кісілердің көзі екенсіз ғой дегенімде, мейірлі шуағын төге айналайын, біледі екенсің ғой, менің анам, сендердің

келіп, алып кетеді. Содан отырып айтатын əңгімелеріне құлақ салсам, пəтерін қаншаға сатқаны, көлігінің бағасы дейсің бе, ылғи бір алған-берген, пайда тапқандары, анау-мынау, ұсақ-түйек, қиқым-сиқым. Біреуі тұрып, қазір əдемілеп оюлап жасалған астаулардың барлығын, үлкенінің бағасы қанша, орташасы қанша екенін айтып əңгіме сапырсын. Сөйтіп отырғанда Ертай ауыз үйге шығып кетіп еді, астау көтеріп, мынадай астау ма, деп келіп тұр. Теріме сыймай кеттім. Əй, дедім балама қарап, бастарыңа орамал тартасыңдар ма түге, манадан бері тыңдап отырмын, біреуіңнің аузыңнан есті əңгіме шықпайды, еркексіңдер ме, əлде бəріңе жаулық керек пе? О неғылғандары, анау-мынау өзін сыйлайтын қатын айтпайтын əңгімелерді сөз етіп, деп айғай салдым. Барлығы үнсіз қалып, арасынан біреуі апа, біз ескінің жақсы əңгімесін білмесек, немізді айтамыз, сіз айтыңыз, біз шамамыз келгенше құлағымызға құйып алайық, дегені. Қайырсыз дүние Нағашым Бірімжанның Қорғанбегі тумысы бөлек кісі болыпты. Ол кісінің əйелі Күлмай Тілеу төренің қызы екен. Ол əуелде Қорғанбектің ағасы Дəуренбектің айттырылған қалыңдығы болыпты. Дəуренбек атам дүниеден озып, Қорғанбек жылы өткен соң қалыңы төленген жесірін өзінің немере, шөбереден қосылатын туысына лайықтап отырғанын айтып төреге хабар салады. Сонда төренің қызы: «Маған немере, шөбере туыс керек емес, тек Қорғанбектің өзіне ғана тиемін», деп шарт қояды. Содан Күлмай əжемді Қорғанбек атам алады. Осы некеден тұңғышы Ахмет, (Мемлекеттік думаның депутаты болатын) одан кейін менің шешем Қазимаш, Жұмахан, Батырхан, Мұхтар туады. Əжем төренің қызы емес пе, мүсінім бұзылады деп бір де бір баласын өзі емізбепті. Анам айтатын, əжем жетісіне бір келіп, қасымызда отырып, əңгіме айтып, ойнатып кетеді. Саусағымызды бүгіп, апам қашан келеді деп санап отыратынбыз. Қорғанбек атам мен Күлмай əжем пəуескемен жүріп, ел аралағанда жұрт аяқтары шаң болып қалады деп түскен жерлеріне 40 кілем төсеп қояды екен. Əжем əрі сұлу, əрі əділ жəне өте қайырымды кісі болыпты. Ол кісінің өмірден өтуі де аңыз. Балаларының үлкені Ахмет оқуда, қалған 4 баласы елде өмір кешіп жатқанда Қорғанбек атам дүние салады. Сонда атамның қырқы берілгенде Күлмай əжем есіктің көзінде тұрып алыпты. «Маған ендігі жерде өмірдің керегі жоқ, осы кісінің қырқында енді мені жөнелтіңдер, маған өлім тілеңдер», деп екі көзінен парлап аққан жасы етегін жуып, қолын жайып тұрып алыпты. Сонда бір қыпшақтың шалы Күлмай, сен өйтіп ақымақтық жасама, сен анасың ғой, балаларыңа керексің, дегенде, жоқ-жоқ деп есікті керіп, бір адамды да шығармай тұрып алыпты. Халықтың батасының құдіреті қандай десеңдерші, сол күні түнде Күлмай əжем қайтыс болып, үйдің үлкені болып 18 жастағы бойжеткен менің анам қалады. Сонда Күлмай əжем 40 жаста екен. Анам айтатын, Қорғанбек атама Алаштар – Ахмет, Міржақыптар да, бəлшебектер – Амангелді мен Əлилер де келіп тұратын. Бірақ бір-бірімен ешқашан кездескен емес, ылғи түнде келіп, əкеммен ақылдасып кететін, сенің əкең Хакімбек Төкин де келетін, көрдім дейтін. Атам мен əжем анама «Зингер» мəшинесін алып беріп, тігуді де үйретіпті. Үйрен, осы сені асырайды, сендердің замандарың қиын болады, деп. Қорғанбек атам үйіне қажеттің барлығын Варшавадан алдырады екен де, нағашы атамның салтанатымен аяқ жетер жерде санаспайтын жан болмапты. Бірде ол Төртуыл Жанайдар Мейрамның қызын інісіне алып бермек болады. Құдасы түсіп, қалыңы төленіп, қызын Арқаның белді мырзасы, «қарадан шығып хан болған» дейтін Шақшақ Жəнібектің тұқымына ұзатуға сайланған бай қызының жасауын өзі көрмекші болыпты. Пəлен түйеге артылған бар жасауды алдынан өткізгенде сендер мені Қорғанбектің алдында əбден күлкіге қалдыра жаздапсыңдар, түйелердің үстіне жабылған кілемдері бірдей жəне ең қымбатынан болсын, бұйдаларын ақ жібектен қайтадан есіңдер деп, өзінің əбден

нынан жер қаздырды. Олар əже, кісі бойы жəне қол созым етіп қаздық, жарайды ма деп сұрады. Жетеді деп, ішінен менің жасауыма керек деп біршама қалдырып, одан кейін Қорғанбек атаның патшадан алған екі медалін беріп, мынаны қысылғанда ғана жұмсарсың деп қолыма ұстатып, қалғанын үлкен туырлыққа орап, 4 жігіт əрең көтеріп, орға салып, бетін көмдірді дейді. Жаңа үкімет келгесін біздің тұқым жаппай қудалауға ұшырап, елде НКВД-да жұмыс істейтін Қамбарға күйеуге шыққан мен ғана қалдым, деп жылайтын анам. Содан араға көп жыл салып, алапат қуғын басылды-ау деген бір заманда Батырхан нағашым елге қайтып көшіп келді. Бір күні жұмыстан келсем анам ебіл-дебіл жылап отыр. Шошып кеттім, тез күйеуің машинасын қыздырсын, бауырым көшіп келіпті, дейді. Анар-ау, сондағы екі ересек адамның жылап көріскені, күні бүгін көз алдымда. Жүйежүйелері босап, бір-бірінен хабар ала-алмай, қуғынның неше атасын көрген екі бауыр солықтарын біраз баса алмады ғой. Сай-сүйегің сырқырайды, бастарынан дəурені ұшса да кісілік қалыптарынан танбаған қайран анам, қайран нағашым. Үйге келгесін, күйеуім отырып апа, сіз айтатын Батырхан аға осы кісі ме, барып айтсаңызшы, анау көмілген дүниені өкіметке өткізсек, соның 25 пайызы бəрімізге молынан жетеді, деген соң нағашыма бардық. Анам ақырын сөйлейтін, асықпай бабымен Батырханау, мына балам сол дүниені қажетке жаратсақ қайтеді дейді дегенінде нағашым, қос қолын бірдей көтеріп апа, атамаңыз, ол қайырсыз дүние, ертеңгі күннен үміттіміз ғой, одан бүлдіргі алып оңбаймыз, қозғамаңыз, деді. Төке қалай Төке болған немесе батаның қасиеті – Əй, Шақшақтың қызы (маған айтады) менің нағашы атам ғана керемет деп жүрме, өз атам Төке де осал болмаған. Бері қара, дұрыстап тыңдап ал, – дейді апа. – Менің Төке атамның Төке болғаны батаның арқасы. Төкенің əкесі Баймырза 13ке келген жылы жаугершілікте Төкенің ағасы қалмақтың бір батырын түйреп өлтіріпті. Қалың қалмақ жиылып, кек алмаққа жер қайысқан қолмен Торғай топырағын тапап кетердей төніп, алдымен жекпе-жекке шақырады. Сонда 13 жастағы Баймырза сенің екі балаң жетім қалады ғой, мен шығайын, батаңды бер деп ағасына қиылып тұрып алады. Əлі кішкентайсың дегенге болмай, сауытты киіп, қалмаққа қарай аттанайын дегенде, арғынқыпшақтың батагөй ақсақалдары батасын беріпті. Сонда Баймырза ортаға шыға келгенде қалмақтың ең үлкен ақсақалы қойыңдар, қан төкпеңдер, ана қазақтың қаршадай ұлының екі иығында аузынан от жалындаған қос жолбарыс отыр. Текке қантөгіс болмасын, келісімге келейік, дегенде тоқтамапты. Жасы үлкен қалмақ батыры кезекті бірінші алып, көздегенде Баймырзаға оқ дарымайды. Содан Баймырза жеңіп, қалмақтар райынан қайтып, мойындайды. Сол Баймырза батырдың сауын екі-ақ тор шолақ биесі бар екен, бірақ үйіне қанша адам келсе де қымызы таусылмайтын көрінеді. Содан сендердің Мұса аталарың Баймырзаны сынамаққа қасына 50 адам ертіп оның үйіне түседі. Қымыз тасып жүрген кісі 50 адамға бір қотарғанда саба сарқылып, қылжиып қалады. Баймырза тағы қымыз əкел дегенде тасып жүрген жігіт, мына шал не дейді, жаңа ғана сарқып əкелдім емес пе деп сабаның қасына келсе саба тік тұрып, аузынан көбігі ағып тұр дейді. Пісіп-пісіп алып келеді. Не керек, Мұсаның 50 адамы тегіс қымызға қанады. Сонда сенің атаң тұрып, болмайды екен, бұған Қыдыр дарыған, бақ қонған екен, сенбей келіп едім, менікі бекер екен депті. Содан əлгі қымыз тасыған жігіт бұл сабаның не құдіреті бар деп ішіне үңілмей ме, сонда бір көзі ағып түсіпті. Содан сол кісі соқыр Садық атанып кетіпті. Енді жоғарыда Оспан қожа айтқан Баймырза батыр атам 88-ге келіп, уақыты таянғанда ел-жұрты келіп жылап бойыңдағы қасиетіңді, артыңдағы бізді кімге қалдырасың, батаңды кімге бересің, дегенде жылап отырып,

Сүттібайдан туған ана жабағының арасында жатқан жаманды əкеліңдер, деп тыраңдап жатқан Төкеге батасын беріп, халқымды саған тапсырдым депті. Оу, мынау кішкентай емес пе, дегендерге, реті осы болды, 17 жылдан кейін бəріңді жиып осы ел етеді, оған дейін берекелерің болмайды, депті. Төке 17-ге келгенше Сүттібай əкесінен 9 рет енші алыпты. Бірақ, алған малды сол заматта таратып жібереді. Содан 9-шы рет барғанында əкесі бұлай болмайды, сен осы малдың бірін сойып, бата ал. Əйтпесе, жұрт болмайсың депті. Оны ескерер Төке бар ма, тағы таратады. Сонда бір жанашыр туысы, досы, соңғы қалған қойды ұстап тұрып, қой, сен осы малды сойып бата ал дейді. Ə, сол бар екен ғой, сен мына малды соя бер, мен жолға шығайын, қазір алдымнан кім жолықса содан бата сұраймын деп шауып кетеді. Қара жолдың үстіне шықса, үш аттылы келе жатыр екен. Ол уақытта бата тілеуші жол үстіне тізесін бүгіп, қолын жайып отырады. Шалмен бірге келе жатқан екі жігіт, кіп-кішкентай қара баланың үлкеннің жолын кес-кестеп, рұқсатсыз отырып алғанын жаратпай, қамшысын үйіріп, шық былай, неге жолды бөгейсің демей ме. Сонда шал тоқтатып, үйің қайда, баста деп Төкемен еріп оның ауылына келеді. «Жалаңаш бағың басыңнан кетпесін, халқыңның қалаулысы, еліңнің елеулісі бол, дастарқаның жиылмасын», деп бата береді. Бұл бата берген торғайлық 7-ші ауылдық, заманында би болған Шарабастың Құлжабайы. Дуалы ауыз кісі екен. Сол бата алған соң 2-3 күн өткенде Бірімжан бүкіл елді жиып жатыр. Бір арғынның, бір қыпшақтың екі қызы далаға тезек теруге шыққанда шөмекейдің Шөже атты батыры масқаралап, сол қыздардан елдеріңде Шөже батырдан кек алатын ұл туған жоқ, деп хабар айтыпты. Қыздардың шешелері жылап, бүйірлерін таянып, дауыс қылып, сендердің аталарыңа келіп, Шөжені тірідей əкелдірсеңіздер Би-аға ауызына ұялмастан с... едім, ішім қанап барады деп зар жылайды. Содан менің нағашыларым, сендердің аталарың балағында биті бар деген жігіттерді түгел жинап ау, халқым, қалай сендердің ұйқыларың келеді, қалай тамақтарыңнан ас өтеді, ұл боп туған қайсың барсың қане, Шөжені тірідей байлап алдыма əкелсеңдер арманым болмас еді, депті дейді. Атағы жер жарған Шөжеге қарай беттеуге біреуі баспай, арғын-қыпшақ жер шұқып отырып қалады. Сонда шынашақтай Төке мен барамын, батаңызды беріңіз, дегенінде отырғандар, тегіс күліп, мына бейшараны ажал тартып тұрған шығар депті. Төкені қолдап Құлжан суырылып, мен барамын серік болып дегенде күлген халықты тоқтатқан Бірімжан атаң аруақ қолдаса, бата алса осы алып келеді, дейді. Сөйтіп бүкіл жиылған халық пен Бірімжан ата екеуіне бата береді енді не сұрайсың деген екен. Қалай əкелесің дейді. 12 құлаш арқан мен Құлжанға қоса тағы бір балуан жігіт қосыңыз, басқа ештеңе керегі жоқ, дейді менің атам. Келсе Шөже батыр шаң тиеді деп үйін жеке тігіп, оңаша ордасында жатыр екен. Ассалаумағалейкөм, деп кіріп келген жігітті менсінбей аяғын ұсынғанында Төке тұзақтап дайындап келген арқанды аяғына салып жіберіп, сырттағы 2 жігітке «тарт» дейді. Шөже оңай берісе ме, екі босағаны екі қолымен ұстап шықпауға əрекет жасағанда шаңырақ құлап ортасына түскенде, тақымы мықты Құлжан тартып кетеді. Үшінші жігіт, Төке-ау сені қайтіп тастаймыз, қыршын кетесің ғой, деп қайырыла бергенде, қатын болмасаң тарт, еш жерге тоқтамастан тура елге, елге деп айқай салыпты. Өзі атына жетіп қаша бергенде артынан Шөжені алып кетті деп хабар жеткен аттылы шөмекей тегіс шабады. Аруақ қолдаса, ештеңе түк емес, атам алға қараса сол елдің түйелері суға құлап келе жатыр екен. Төке атам шөмекейлерді алдап, оңға, солға екі жарылыңдар, қапталға алып қоршаңдар деп айқайлағанда, өз түйелері өздеріне əскер болып көрінген қуғыншы шамамыз келмейді, мынау топтың қарасы үлкен деп кейін қашыпты. Шөжені сол бойымен Бірімжан атаңның алдына əкелгенде, баяғы қатын ұялмастан келіп Шөженің аузына дəрет сындырыпты. Намыстан Шөже батыр өзін жарып жіберіпті. Төке осыдан кейін ел аузына ілігеді, ал өз əкем Қамбар да осал болмаған, ол бір ауыз сөзімен ел құрметіне бөленген. Қалай дейсің ғой? Оны да айтайын. Нағашым саған айтпасам жиен ел болмайды дерсің деп күлген апа əңгімесін əрі жалғады. 1917 жылы біздің ел Алаш, бəлшебек болып екі жарылды емес пе, сонда 16 адамды қамап мыңбасы Хакімбек Төкинді таба алмайды. Алмасов Омар Алаштың комиссары Хакімбекті тауып берген адамға бір үйір жылқы беремін дегенде баяғы Шөжеге аттанғанда серік болған аталас туысы Құлжанның баласы Шайхы ұстап береді. Хакімбекті əкеліп 17-ші етіп түрмеге кіргізіп жібергенде Тынымның Омары өз бармаған қыршып алыпты. Əттегенай, енді тегіс өлдік қой деп, сонда бармақ жерде шоршып жатыпты. Бəлшебек жеңіп, баяғы ұстап берген Шайхыны алып келіп, арғын, қыпшақ жиналып, Қамбардан енді бұған не істейсің, кегіңді ал, кесімін өзің айт дегенде əкем біршама уақыт үнсіз төмен қарап отырып қалып, артынан басын көтеріп халыққа қарап, бұл кісіге аға керек болмағасын ұстап берген шығар, ал маған аға керек, дегенінде жиналған халық «аруақ, аруақ» деп тегіс жылапты. Соның ертеңіне менің əкем Қамбар, Төкенің Қамбары атанып, өле-өлгенше құрметпен өтті. Қол жетпес қыз – Қазима Анам бала болып, жер басып жүгіріп ойнамапты. Мектепке күймемен алып барып, алып келеді екен. Сонда күйменің ішінде отырып шымылдығынан сығалап, далаға қарап, жалаңаяқ шауып жүрген балаларға қатты қызығатынмын. Бар асылды бойыма тағып, болыскей (польский Торғай қазақтары ертеде Варшавадан алдырған заттарды солай атаған) керуетте жатып, күтушілер ас əкеліп, тамағымды беріп, киімімді кигізетін дейтін қайран апам. Кейін қандай қымбат таптырмайтын мата ғой деп алып келсем де, ұстап көріп, «нашар ғой» дейтін менің анам. Кейуананың айтар əңгімесі таусылар емес. 15 жасында өжеттігінің арқасында құрбысын зорлыққа бермей аман алып қалғаны, қаршадай болып, соғыс уақытында Орқаш көлінен алынған тұзға айырбасталған 6 қап астықты Шұбалаңға жеткізгені, Құлжан-Төкенің əңгімелері дейсіз бе, Аққошқар Сайдалы бидің аталарымен достығы жайлы айтқан есті сөздерін тыңдай бергің келеді, тыңдай бергің келеді... Қостанай облысы.

 Басты байлық

Амбулатория аурушаѕдыќты азайтады Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Шиелі ауданында «Бидайкөл» дəрігерлік амбулаториясы пайдалануға берілді. Денсаулық сақтау мекемесінің құрылысына облыстық бюджеттен 79 миллион 420 мың теңге қаржы бөлінген. Бүгінде жаңа заманауи құрылғылармен жабдықталған амбулаторияда 2 дəрігер, 7 медбике жұмыс істейді. – Жаңа амбулатория аурушаңдықты дер кезінде анықтауға мүмкіндік беріп отыр. Мəселен, қазір ауылда аурушаңдық 9,5 пайызға азайып, туу көрсеткіші артты. Енді ауыл тұрғындары ем алу үшін аудан орталығына бармайды. Мұнда күндізгі ем қабылдау бөлімі де бар,– дейді Шиелі ауданының бас дəрігері Қазбек Шəукебаев. Өткен жылы «Бидайкөл» Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сəйкес «Кендірлі-Құрылыс» ЖШС (бұдан əрі – серіктестік) (заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы 2005 жылғы 1 наурыздағы №41-1943-07-ТОО куəлігі, БСН 010940004988, орналасқан жері: 130200, Қазақстан Республикасы, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, өндірістік аймақ) өз кредит берушілеріне ерікті түрде серіктестіктің жəне «ЖолСервис» ЖШС-ның (заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы 2005 жылғы 2 наурыздағы №42-1943-07-ТОО куəлігі, БСН 990440006087, орналасқан жері: 130200, Қазақстан Республикасы, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, өндірістік аймақ), «КенҚұрылыс-Сервис» ЖШС-ға (заңды тұлғаны мемлекеттік қайта тіркеу туралы 2012 жылғы 26 қаңтардағы №4-1943-07-ТОО куəлігі, БСН 980 740 002 360, орналасқан жері: 130200, Қазақстан Республикасы, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, өндірістік аймақ) қосу арқылы қайта құрылуы туралы хабарлайды. Кредит берушілердің наразылықтары осы хабарландыру жарияланған күннен бастап екі айдың ішінде 130200, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, өндірістік аймақ мекенжайы бойынша қабылданады.

ауылдық мəдениет үйі күрделі жөндеуден өтті. 320 көрермен залы бар өнер ордасында түрлі үйірмелер жұмыс жасауда. Ауданда «Ақ бұлақ» бағдарламасы аясында ауқымды жұмыстар атқарылуда. Шиелі кентінің ішкі су құбырлары жаңартылып, су көтеру мұнарасы орнатылды. Бағдарлама аясында 8 елді мекеннің ауыз су жүйесін жаңғырту жұмыстары қаралған. Бүгінде бес ауылдағы құрылыс жұмыстары аяқталды. Ауданның тыныс-тір шілігімен танысқан Қырымбек Көшербаев орталық кітап хананың жұмысын да көзімен көрді. Кітапхана ескі ғимаратта орналасқан. Оқырмандарға қызмет көрсету сапасын арттыру мақсатында жаңа ғимаратқа көшіру мəселесі қаралатын болды. Қызылорда облысы. В соответствии с требованиями законодательства Республики Казахстан, ТОО «КендирлиКурылыс» (далее – товарищество) (свидетельство о государственной регистрации юридического лица №41-1943-07-ТОО от 1 марта 2005 года, БИН 010 940 004 988, место нахождения: 130200, Республика Казахстан, Мангистауская область, город Жанаозен, промышленная зона) уведомляет своих кредиторов о реорганизации путем добровольного присоединения товарищества и ТОО «Жол-Сервис» (свидетельство о государственной регистрации юридического лица №42-1943-07-ТОО от 2 марта 2005 года, БИН 990 440 006 087, место нахождения: 130200, Республика Казахстан, Мангистауская область, город Жанаозен, промышленная зона), к ТОО «Кен-КурылысСервис» (свидетельство о государственной перерегистрации юридического лица №4-1943-07ТОО от 26 января 2012 года, БИН 980740002360, место нахождения: 130200, Республика Казахстан, Мангистауская область, город Жанаозен, промышленная зона). Претензии кредиторов принимаются в течение двух месяцев с даты опубликования настоящего объявления по адресу: 130200, Мангистауская область, г.Жанаозен, промышленная зона.

Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сəйкес «ЖолСервис» ЖШС (бұдан əрі – серіктестік) (заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы 2005 жылғы 2 наурыздағы №42-1943-07-ТОО куəлігі, БСН 990440006087, орналасқан жері: 130200, Қазақстан Республикасы, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, өндірістік аймақ) өз кредит берушілеріне ерікті түрде серіктестіктің жəне «Кендірлі-Құрылыс» ЖШС-ның (заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы 2005 жылғы 1 наурыздағы №41-1943-07-ТОО куəлігі, БСН 010940004988, орналасқан жері: 130200, Қазақстан Республикасы, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, өндірістік аймақ), «Кен-Құрылыс-Сервис» ЖШС-ға (заңды тұлғаны мемлекеттік қайта тіркеу туралы 2012 жылғы 26 қаңтардағы №4-1943-07-ТОО куəлігі, БСН 980740002360, орналасқан жері: 130200, Қазақстан Республикасы, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, өндірістік аймақ) қосу арқылы қайта құрылуы туралы хабарлайды. Кредит берушілердің наразылықтары осы хабарландыру жарияланған күннен бастап екі айдың ішінде 130200, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, өндірістік аймақ мекенжайы бойынша қабылданады. В соответствии с требованиями законодательства Республики Казахстан, ТОО «Кен-Курылыс-Сервис» (далее – товарищество) (свидетельство о государственной перерегистрации юридического лица №4-1943-07-ТОО от 26 января 2012 года, БИН 980 740 002 360, место нахождения: 130200, Республика Казахстан, Мангистауская область, город Жанаозен, промышленная зона) уведомляет своих кредиторов о реорганизации путем добровольного присоединения к нему ТОО «Жол-Сервис» (свидетельство о государственной регистрации юридического лица №42-1943-07-ТОО от 2 марта 2005 года, БИН 990 440 006 087, место нахождения: 130200, Республика Казахстан, Мангистауская область, город Жанаозен, промышленная зона) и ТОО «Кендирли-Курылыс» (свидетельство о государственной регистрации юридического лица №41-1943-07-ТОО от 1 марта 2005 года, БИН 010 940 004 988, место нахождения: 130200, Республика Казахстан, Мангистауская область, город Жанаозен, промышленная зона). Претензии кредиторов принимаются в течение двух месяцев с даты опубликования настоящего объявления по адресу: 130200, Мангистауская область, г.Жанаозен, промышленная зона. В связи с утерей диплома № ЖБ-Б0295753 Евразийского гуманитарного института на имя Никулина Дмитрия Александровича и аттестата о среднем образовании за № ОБ 0067448 школы-гимназии №3 г. Астаны считать недействительными.

Төлбасы Динара Əскербекқызына берілген ҰБТ сертификаты жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.


www.egemen.kz

3 ақпан 2015 жыл

Маңғыстау облысы əкімдігінің атынан «Маңғыстау облысының жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары басқармасы» ММ «Ақтау қаласында автовокзал салу» концессиялық жобасы бойынша (құрылысын салу жəне пайдалану концессия шартының негізінде жүзеге асырылатын болады) концессиялық жобасы бойынша концессионерді таңдау жөніндегі ашық конкурс өткізілетін туралы жариялайды Концессия объектісі – Ақтау қаласындағы автовокзал Конкурсқа «Концессиялар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 18-бабына жəне конкурстық құжаттамаға сəйкес біліктілік талаптарына сай келетін барлық əлеуетті концессионерлер жіберіледі. Конкурс: 2015 жылғы 16 наурызда облыс əкімдігінің ғимаратында, 115-бөлмеде, 14-шағын ауданда, 1-үйде өтеді. Əлеуетті концессионерлердің Конкурстық құжаттаманы осы хабарландыру БАҚ-та жарияланған сəттен бастап мына мекенжайдан алуына болады: Қазақстан Республикасы, Маңғыстау облысы, Ақтау қаласы, 14-шағын аудан, №1 үй, Маңғыстау облысы əкімдігінің ғимараты, 1-қабат, №112 бөлме. Конкурсқа қатысуға арналған өтінім əлеуеттік концессионерлермен немесе олардың уəкілетті өкілдерімен Конкурсты ұйымдастырушыға қолма-қол немесе тапсырысты пошта байланысымен 2015 жылғы 16 наурызда сағат 15.00-ге дейін мына мекенжай бойынша беріледі: Қазақстан Республикасы, Ақтау қаласы, 14-шағын аудан, 1-үй, Маңғыстау облысы əкімдігінің ғимараты, 1-қабат, №114 бөлме. Конкурстық өтінімдері бар конверттерді ашу Комиссиямен 2015 жылғы 16 наурызда сағат 16.00-де мына мекенжай бойынша жүргізіледі: Қазақстан Республикасы, Маңғыстау облысы, Ақтау қаласы, 14-шағын аудан, 1-үй, Маңғыстау облысы əкімдігінің ғимараты, 1-қабат, №115 бөлме. Ақтау қаласында автовокзал салу жəне пайдалану жөніндегі жалпы ақпарат Қазіргі замандағы талаптарға жауап беретін, өткізу қабілеттілігі бастапқы кезеңде тəулігіне 1200 жолаушы болатын, кейіннен тəулігіне 3900 жолаушыға дейін арттырылатын тиісті даму деңгейін қамтамасыз ететін автовокзал салу. Концессиялық жоба іске асырылатын жер – Ақтау қаласы. Концессия кезеңі – 30 жыл. Концессия объектісін салу кезеңі – 3 жыл. Концессия объектісін пайдалану кезеңі – 27 жыл. Автовокзал, автожуу орны мен кіреберіс жолдары бар техникалық қызмет көрсету станциясын салу мен пайдалануға арналған жер учаскесінің жалпы ауданы – 2,7 гектар (жер учаскесінің кадастрлық нөмірі 13-200-045-423). Концессионердің осы Концессиялық жобаны іске асыру жөніндегі мүмкіндігін қамтамасыз ету мақсатында, қажет болған жағдайда (Концессионермен келісім бойынша), 100-150 орындық қонақүй кешенін (бассейн, монша, кафе-бар, спорттықденешынықтыру орталығы), сауда орталығын, сауда-, ойын-сауық орталығын, көрмелер өткізетін жері бар конференция залын, аквапаркі бар сауда-көрме кешенін жəне кіреберіс автожолы бар «кемпингті» (автотұрағы бар қонақүй) салуға жəне пайдалануға арналған №2 учаске, Маңғыстау облысы, Ақтау қаласы, Ақтау-Əуежай жолының бойында, №9 өндірістік аймақта орналасқан ауданы 1,58 га жер учаскесі заттай грант түрінде берілуі мүмкін (жер учаскесінің кадастрлық нөмірі 13-200-045-424). Концесионерге бюджеттік заңнамаға сəйкес концессионердің инвестициялық шығындарының өтемақысы беріледі. Концессия объектісінің орналасқан жері: Маңғыстау облысы, Ақтау қаласы, Ақтау-Əуежай жолының бойы, №9 өндірістік аймақ, № 56 жəне 56/1 учаске (Жер учаскелерінің кадастрлық нөмірлері 13-200-045-423, 13-200-045-424). Əлеуетті қатысушыларға қойлатын талаптар: 1) концессия шарты бойынша міндеттемелерді орындау үшін қажетті қаржы жəне материалдық ресурстарының болуы; 2) төлем қабілетінің болуы, таратуға жатпаған, оның мүлкі қамауға алынбаған, ал оның қаржы-шаруашылық қызметі Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес тоқтатылмаған; 3) заңды күшіне енген соттың шешімінің негізінде соңғы үш жылда жасалған концессия шарттары бойынша міндеттемелерді олардың орындамауы немесе тиісінше орындамауы үшін жауапқа тартылмауы; 4) концессия объектісін құру (қайта құру) құнының он пайызынан кем емес меншікті қаражатының болуы; Меншікті қаражат дегеніміз концессиялық жобаны іске асыруға тікелей тартылатын əлеуетті концессионерге тиесілі жеке капитал, ақша жəне басқа активтер; 5) Егер əлеуетті концессионер концессиялық жобаны іске асыру мақсатында жеке жəне (немесе) заңды тұлға құрған жаңа заңды тұлға болатын болса, онда: 5.1 əлеуетті концессионер 1 тармақтың біліктілік талаптарына сəйкес болуы тиіс (концессия шарты бойынша міндеттемелерді орындау үшін қажетті қаржы жəне материалдық ресурстарының болуы); 5.2 жаңа заңды тұлғаның құрылтайшылары ретінде қатысатын заңды тұлғалар 2, 3 тармақшалардың жоғарыда көрсетілген талаптарына сəйкес болуы тиіс; 5.3 жаңа заңды тұлғаны құраушы жеке жəне (немесе) заңды тұлғаның жиынтық меншікті капиталы 4 тармақтың шарттарына сəйкес болуы тиіс. Конкурстық ұйымдастырушыға беру үшін қажетті құжаттардың тізбесі: Тендерге қатысу туралы өтінім (белгіленген үлгідегі) Əлеуетті концессионердің құқық қабілеттілігі мен біліктілігін растайтын құжаттар Лицензиялар жəне/немесе патенттер, куəліктер, сертификаттар, дипломдар мен Қазақстан Республикасының заңнамаларында тыйым салынбаған кез келген қызмет түріне Əлеуетті концессионердің құқығын растайтын басқа құжаттардың нотариус куəландырған көшірмелері. Заңды тұлғаны тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің нотариус куəландырған көшірмелері. Жарғының нотариалды куəландырылған көшірмелері. Статистикалық картасының нотариус куəландырған көшірмелері. Салық төлеушіні тіркеу туралы куəліктің нотариус куəландырған көшірмелері. Мемлекеттік жəне орыс тілдеріндегі нотариус куəландырған аудармасымен шет мемлекеттің заңнамасы бойынша заңды тұлға болып табылатын қатысушы екенін растайтын сауда тізілімі немесе басқа құжаттың жарияланған үзінді көшірмелері. Соңғы қаржы жылындағы бухгалтерлік баланстың түпнұсқасы жəне нотариус куəландырған көшірмелері. Əлеуетті концессионердің үш ай бұрынғы банк алдындағы мерзімі өткен берешегінің болмауы туралы банк анықтамасының түпнұсқасы. Соңғы қаржы жылындағы аудиторлық есептің түпнұсқасы жəне нотариус куəландырған көшірмелері. Конверттерді ашу күнінің алдындағы 30 күнтізбелік күннен кешіктірмей берілген акцияларды ұстаушылардың тізіліменен нотариус куəландырған үзінді көшірмелері немесе құрылтайшылар немесе құрылтайшылар құрамы туралы мəліметтері бар құжат (егер құрылтайшылар немесе құрылтайшылар құрамы туралы мəліметтер қолданылмайтын болса, 2.3. тармаққа сəйкес ұсынылатын нотариус куəландырған үзінді көшірме); конверттерді ашудан бір ай бұрын берілген белгіленген тəртіптегі қол қойылған жəне мөрмен куəландырылған акцияларды ұстаушылар тізілімінің үзінді көшірмесінің түпнұсқасы немесе құрылтайшылар немесе құрылтайшылар құрамы туралы мəліметтер. Екі айдан ерте берілмеген салық берешегінің, міндетті зейнетақы жарналары мен əлеуметтік аударымдар бойынша берешегінің болмауы туралы тиісті салық органның белгіленген нысандағы анықтамасының түпнұсқасы. Конкурстық құжаттаманың 4 қосымшасына сəйкес нысан бойынша Концессионерді таңдау жөніндегі конкурсқа қатысу үшін біліктілігі туралы мəліметтер, растайтын құжаттардың көшірмелерімен бірге. -банктен(терден) анықтама; -материалдық ресурстардың, зияткерлік құқықтардың тізбесі; -осы концессиялық жобаға кредиттер беру туралы банктік кепілдіктердің түпнұсқалары. Конкурстық құжаттаманың 5-қосымшасына сəйкес үлгі бойынша Концессиялық жобаның құны Салу мерзімі Пайдалану мерзімі Концессиялық жобаның дұрыстығын растайтын құжаттар жəне олардың Конкурстық құжаттамаға сəйкестігі Концессиялық жобаның техникалық-экономикалық есебі (ТЭЕ) Концессия шарттарын сақтау турал кепілдеме-хат ТЭЕ-ге түсіндірмелер Салуға ұсынылатын концессия объектісінің техникалық ерекшелігі Ілеспе қызметтердің сипаттамасы Конкурстық өтінімге қол қою жəне конкурстық комиссияның отырыстарына қатысу құқығына өкілдің сенімхаты Əлеуетті концессионердің конкурсқа қатысуы туралы қатысушылардың жалпы жиналысының, директорлар кеңесінің шешімі

Акимат Мангистауской области в лице ГУ «Управление пассажирского транспорта и автомобильных дорог Мангистауской области» объявляет о проведении открытого конкурса по определению концессионера по концессионному проекту «Строительство автовокзала в г.Актау» (Строительство и эксплуатация, которых будут осуществлены на основе договора концессии)

Akimat of Mangystau region represented by SD «Passenger transport and automobile roads department of Mangystau region» announces an open competition to determine the concessionaire under the concession project «Construction of the bus station in the city of Aktau» (The construction and exploitation, which will be implemented on the basis of a concession agreement)

Объект концессии - Автовокзал в г. Актау К конкурсу допускаются все потенциальные концессионеры, отвечающие квалификационным требованиям согласно статье 18 Закона Республики Казахстан «О концессиях» и конкурсной документации. Конкурс состоится: 16 марта 2015 года в здании областного акимата каб.115, 14 мкр. дом №1. Потенциальным концессионерам Конкурсную документацию можно получить, начиная с момента опубликования настоящего объявления в СМИ, по адресу: Республика Казахстан, Мангистауская область, г.Актау, 14-мкр., дом №1, здание акимата Мангистауской области, 1-этаж, каб.112. Заявки на участие в конкурсе представляются потенциальными концессионерами либо их уполномоченными представителями Организатору конкурса нарочно или с использованием заказной почтовой связи по адресу: Республика Казахстан, Мангистауская область, г.Актау, 14-микрорайон, дом 1, здание акимата Мангистауской области, 1-этаж, кабинет № 114 в срок до 15.00 часов 16 марта 2015 года. Вскрытие конвертов с конкурсными заявками проводится Комиссией в 16.00 часов 16 марта 2015 года, по адресу: Республика Казахстан, Мангистауская область, г.Актау, 14-микрорайон, дом 1, здание акимата Мангистауской области, 1-этаж, кабинет №115. Общая информация по строительству и эксплуатации автовокзала в городе Актау Строительство автовокзала, отвечающего современным требованиям, обеспечивающего соответствующую уровню развития пропускную способность 1200 пассажиров на начальном этапе с увеличением до 3900 пассажиров в сутки. Место реализации концессионного проекта – г.Актау. Период концессии – 30 лет. Период строительства объекта концессии – 3 года. Период эксплуатации объекта концессии – 27 лет. Общая площадь земельного участка для строительства и эксплуатации автовокзала, станции технического обслуживания с автомойкой и подъездными автодорогами – 2,7 гектара (Кадастровый номер земельного участка 13-200-045-423); В целях обеспечения возможности Концессионера по реализации данного Концессионного проекта, при необходимости (по согласованию с Концессионером) возможно предоставление государственной поддержки в виде натурного гранта для диверсификации: земельный участок, расположенный в Мангистауской области, г.Актау, по дороге Актау-Аэропорт, промышленная зона №9, участок №2 для строительства и эксплуатации гостиничного комплекса на 100-150 мест (бассейн, баня, кафе-бара, спортивно-физкультурного центра) торгового центра, торгово- развлекательного центра, зала конференции с местом проведения выставки, торгово-выставочного комплекса с аквапарком, «кемпинг» (гостиница с автостоянкой) и с подъездной автодорогой – 1,58 гектара (Кадастровый номер земельного участка 13-200-045-424). Концесионеру предоставляется компенсация инвестиционных затрат концессионера в соответствиии с бюджетным законодательством. Месторасположение объекта концессии: Мангистауская область, г.Актау, по дороге Актау-Аэропорт, промышленная зона № 9, участок № 56 и 56/1 (Кадастровые номера земельных участков 13-200-045-423, 13-200-045-424). Требования к потенциальным участникам: 1) иметь необходимые финансовые и материальные ресурсы для исполнения обязательств по договору концессии; 2) являться платежеспособным, не подлежать ликвидации, на его имущество не должен быть наложен арест, его финансово-хозяйственная деятельность не должна быть приостановлена в соответствии с законодательством Республики Казахстан; 3) не быть привлеченным к ответственности за неисполнение или ненадлежащее исполнение им обязательств по заключенным в течение последних трех лет договорам концессии на основании решения суда, вступившего в законную силу; 4) иметь собственные средства, составляющие не менее десяти процентов от стоимости создания (реконструкции) объекта концессии. Под собственными средствами понимаются собственный капитал, деньги и иные активы, принадлежащие потенциальному концессионеру, которые непосредственно вовлекаются в реализацию концессионного проекта; 5). Если потенциальный концессионер является новым юридическим лицом, учрежденным в целях реализации концессионного проекта физическими и (или) юридическими лицами, то: 5.1 потенциальный концессионер должен соответствовать квалификационным требованиям пункта 1 (иметь необходимые финансовые и материальные ресурсы для исполнения обязательств по договору концессии); 5.2 юридические лица, выступающие учредителями нового юридического лица, должны соответствовать вышеуказанным требованиям пунктов 2,3; 5.3 совокупный собственный капитал физических и (или) юридических лиц, учредивших новое юридическое лицо, должен соответствовать условиям пункта 4.

Object of the concession - Bus station in Aktau The competition is open to all potential concessionaires who comply with the requirements of article 18 of the Law of the Republic of Kazakhstan «On Concessions» and the tender documentation. The contest will be held on: march 16, 2015 in the building of the regional akimat room 115, 14 md., Building №1. Potential concessionaires can obtain the tender documents from the date of official publication in the mass media, Republic of Kazakhstan, Mangystau region, Aktau, 14 md., Building №1, Akimat of Mangystau region, 1st floor, room 112. Applications for participation in the competition are represented by potential concessionaires or their authorized representatives to the competition organizer delivered or by using a custom postal service: Republic of Kazakhstan, Mangystau region, Aktau, 14 md., Building 1, Akimat of Mangystau region, 1st floor, room number 114 due to 3 p.m. of march 16, 2015. Opening envelopes with applications are conducted by the Commission at 4 p.m. March 16, 2015, Republic of Kazakhstan, Mangystau region, Aktau, 14 md., Building 1, Akimat of Mangystau region, 1st floor, room №115.

Перечень необходимых документов для представления организатору конкурса: Заявка на участие в тендере(установленного образца) Документы подтверждающие правомочность и квалификацию Потенциального концессионера Нотариально засвидетельствованные копии лицензий и/или патентов, свидетельств, сертификатов, дипломов, других документов, подтверждающих право Потенциального концессионера на любой вид деятельности, не запрещенных законодательством Республики Казахстан; Нотариально заверенная копия свидетельства о регистрации (перерегистрации) юридического лица; Нотариально заверенная копия устава: Нотариально заверенная копия статистической карты; Нотариально заверенная копия свидетельства о регистрации налогоплательщика; Легализованная выписка из торгового реестра или другой легализованный документ, удостоверяющңй, что участник является юридическим лицом по законодательству иностранного государства, с нотариально засвидетельствованным переводом на государственный и русский языки; Оригинал или нотариально засвидетельствованная копия бухгалтерского баланса за последний финансовый год; Оригинал справки банка (банков) об отсутствии просроченной задолженности Потенциального концессионера перед банком (банками) более чем за три месяца; Оригинал или нотариально засвидетельствованная копия аудиторского отчета за последний финансовый год; Документ, содержащий сведения об учредителе или составе учредителей, либо нотариально засвидетельствованная выписка из реестра держателей акций, выданную не позднее 30 календарных дней, предшествующих дате вскрытия конвертов; (не применяется если сведения об учредителе или составе учредителей содержатся в Уставе, нотариально засвидетельствованная копия которого представляется в соответствии с п. 2.3) нотариально засвидетельствованную выписку из учредительных документов (в случае, если устав не содержит сведения об учредителях или составе учредителей), содержащую сведения об учредителе или составе учредителей, либо оригинал выписки из реестра держателей акций, подписанный и заверенный печатью в установленном порядке, выданный не ранее одного месяца, предшествующего дате вскрытия конвертов; Оригинал справки установленной формы соответствующего налогового органа об отсутствии или наличии налоговой задолженности и задолженности по обязательным пенсионным взносам в накопительные пенсионные фонды; -Сведения о квалификации для участия в конкурсе по выбору Концессионера по форме согласно Приложению 4 к Конкурсной документации с копиями подтверждающих документов. -справка с банка(ов); -перечень материальных ресурсов, интеллектуальных прав и т.д. -оригиналы банковских гарантий о представлении кредитов на данный концессионный проект Цена Концессионного проекта по форме согласно Приложению 5 к Конкурсной документации Срок строительства Срок эксплуатации Документы, подтверждающие приемлемость концессионного проекта и соответствие их Конкурсной документации Технико-экономический расчет (ТЭР) концессионного проекта Письмо-гарантия о соблюдении условии концессии Комментарии к ТЭР Техническая спецификация Объекта концессии, предлагаемого к строительству. Описание сопутствующих услуг Доверенность представителя на право подписания конкурсной заявки и на участие в заседаниях конкурсной комиссии Решение совета директоров, общего собрания участников об участии в конкурсе Потенциального концессионера

Қосымша ақпарат пен анықтамаларды 8 (7292) 33-53-22 телефоны бойынша, сондайақ «Маңғыстау облысының өңірлік мемлекеттік-жеке меншік əріптестік АҚ-дан 8 (7292) 33-52-71 (72,73) телефоны бойынша алуға болады, е-маil: ppp.mangystau@gmail.com «Маңғыстау облысының жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары» ММ

Дополнительную информацию и справки можно получить по телефону: 8 (7292) 33-5322, а также в АО «Региональный центр государственно-частного партнерства Мангистауской области» по тел. 8 (7292) 33-52-71 (72,73), е-маil: ppp.mangystau@gmail.com ГУ «Управление пассажирского транспорта и автомобильных дорог Мангистауской области»

Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сəйкес «КенҚұрылыс-Сервис» ЖШС (бұдан əрі – серіктестік) (заңды тұлғаны мемлекеттік қайта тіркеу туралы 2012 жылғы 26 қаңтардағы №41943-07-ТОО куəлігі, БСН 980740002360, орналасқан жері: 130200, Қазақстан Республикасы, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, өндірістік аймақ) өз кредит берушілеріне серіктестікке ерікті түрде «Жол-Сервис» ЖШС-ның (заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы 2005 жылғы 2 наурыздағы №42-1943-07-ТОО куəлігі, БСН 990440006087, орналасқан жері: 130200, Қазақстан Республикасы, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, өндірістік аймақ) жəне «Кендірлі-Құрылыс» ЖШС-ның (заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы 2005 жылғы 1 наурыздағы №41-1943-07-ТОО куəлігі, БСН 010940004988, орналасқан жері: 130200, Қазақстан Республикасы, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, өндірістік аймақ) қосу арқылы қайта құрылуы туралы хабарлайды. Кредит берушілердің наразылықтары осы хабарландыру жарияланған күннен бастап екі айдың ішінде 130200, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы, өндірістік аймақ мекенжайы бойынша қабылданады.

В соответствии с требованиями законодательства Республики Казахстан, ТОО «Жол-Сервис» (далее – товарищество) (свидетельство о государственной регистрации юридического лица №42-194307-ТОО от 2 марта 2005 года, БИН 990440006087, место нахождения: 130200, Республика Казахстан, Мангистауская область, город Жанаозен, промышленная зона) уведомляет своих кредиторов о реорганизации путем добровольного присоединения товарищества и ТОО «Кендирли-Курылыс» (свидетельство о государственной регистрации юридического лица №41-1943-07-ТОО от 1 марта 2005 года, БИН 010 940 004 988, место нахождения: 130200, Республика Казахстан, Мангистауская область, город Жанаозен, промышленная зона), к ТОО «Кен-Курылыс-Сервис» (свидетельство о государственной перерегистрации юридического лица №4-1943-07-ТОО от 26 января 2012 года, БИН 980740002360, место нахождения: 130200, Республика Казахстан, Мангистауская область, город Жанаозен, промышленная зона). Претензии кредиторов принимаются в течение двух месяцев с даты опубликования настоящего объявления по адресу: 130200, Мангистауская область, г.Жанаозен, промышленная зона.

General information about the construction and exploitation of the bus station in the city of Aktau Construction of the bus station that complies with the modern requirements provides appropriate levels of capacity 1,200 passengers initially, increasing to 3,900 passengers per day. Location of the concession project - Aktau city. The period of Concession - 30 years. The construction period of the concession - 3 years. The exploitation period of the concession - 27 years. The total area of property for the construction and exploitation of the bus station, service station with a car wash and access roads - 2.7 hectares (cadastral number of the land 13-200045-423); In order to enable the Concessionaire for realization the Concession project, if it is necessary (in consultation with the Concessionaire) there is possibility of state support in the form of in-kind grant for diversification: land, located in the Mangystau region, Aktau, on the way Aktau - Airport, Industrial Zone №9, land №2 for the construction and operation of the hotel complex for 100-150 seats (swimming pool, sauna, cafe-bar, gym) mall) shopping center, shopping and entertainment center, conference hall with the venue of the exhibition, trade fair complex with aqua park, «camping» (hotel with parking) and access road - 1.58 hectares (cadastral number of the land 13-200-045-424). Concessionaire is provided by compensation of investment costs in accordance with the budget legislation. Location of the concession: Mangystau region, Aktau, on the way Aktau –Airport, Industrial Zone number 9, land number 56 and 56/1 (cadastral numbers of lands 13-200-045423, 13-200-045-424) . Requirements for potential participants: 1) have the necessary financial and material resources to fulfill the obligations under the concession agreement; 2) be solvent, to not be subject of liquidation, property should not be seized , financial and economic activities must not be suspended in accordance with the laws of the Republic of Kazakhstan; 3) not been held liable by decision of the court, which entered into force, for any failure to perform its obligations under concession contract, signed within the last 3 years; 4) have their own funds not less than ten percent of the cost of building (reconstruction) of the concession. By their own funds are understood equity, money and other assets belonging to a potential concessionaire, which are directly involved in the implementation of the concession; 5) If the potential concessionaire is a new legal entity, established for the implementation of the concession project physical and (or) legal entities, then: 5.1 potential concessionaire must comply with the qualification requirements of paragraph 1 (to have the necessary financial and material resources to fulfill the obligations under the concession agreement); 5.2 entities act as the founder of a new legal entity, must comply with the requirements of paragraphs 2.3 above; 5.3 total equity capital of individuals and (or) legal entities that have established a new legal entity, must comply with the terms of paragraph 4. The list of required documents for submission to the contest organizer: Application for participation in the tender (standard sample) Documents confirming the eligibility and qualification of potential concessionaires Notarized copies of licenses and / or patents, certificates, diplomas and other documents confirming the right of the potential concessionaire for any kind of activity that is not forbade by the legislation of the Republic of Kazakhstan; Notarized copy of the certificate of registration (re-registration) of a legal entity; Notarized copy of the charter; Notarized copy of the statistical maps; Notarized copy of the certificate of registration of the taxpayer; Legalized extract from the trade register or other legalized document certifying that the participant is a legal entity by the law of a foreign country, with a notarized translation into national and Russian languages; The original or a notarized copy of the balance sheet for the last financial year; The original certificate from bank (s) about the absence of arrears of potential concessionaire to the bank (s) for more than three months; The original or a notarized copy of the audit report for the last financial year; Document containing information about the founder or the founders, or a notarized statement from the register of stock holders issued not later than 30 calendar days prior to the date of opening the envelopes; (does not apply if the information about the founder or the founders contained in the Charter, a notarized copy of which is submitted in accordance with Section 2.3.) notarized statement from the constituent documents (if the charter does not contain information about the founders) that contains information about the founder or the founders, or the original extract from the register of shareholders, signed and sealed in the prescribed manner, issued not earlier than one month before the date of opening the envelopes; Original certificate prescribed form of the relevant tax authority on the absence or presence of tax arrears and arrears of pension contributions to pension funds; -data of qualification for participation in the competition by the election of the concessionaire in form Under the Appendix 4 of the tender documentation with confirming document copies -Information from the bank (s); -list of material resources, intellectual property rights, etc. Original bank guarantees of the representation of credits at the concession project Price Concession project in the form according to Appendix 5 to the tender documentation construction period Exploitation period Documents confirming the acceptability of the concession project and their compliance with the tender documentation Technical and economic assessment (TES) of the concession project Letter of guarantee of compliance with the terms of the concession Comments to TES Technical Specification of the concession Object, the proposed to baild. Description of related services Attorney of representative for the right to sign the tender bids and to participate in the meetings of the competition committee The decision of the Board of Directors, the General Meeting of members to participate in the competition of potential concessionaire For more information and inquiries, please call: 8 (7292) 33-53-22, e-mail: n.bukayeva@ mangystau.gov.kz or http://upt.mangystau.gov.kz as well as to the JSC «Regional Center Of Public-Private Partnership in the Mangystau region» contact numbers: 8 (7292) 33-52-71 (72.73), e-mail: ppp.mangystau@gmail.com SD «Passenger transport and automobile roads department of Mangystau region»

Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының басшылығы мен ұжымы Бас прокуратураның департаменті бастығының орынбасары, аға əділет кеңесшісі Жанболат Оразғалиұлы Ерекешовке зайыбы Гүлнар Майтенқызы ШАНГЕРЕЕВАНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. У.М.Ахмедсафин атындағы Гидрогеология жəне геоэкология институтының ұжымы «Парасат» ұлттық ғылымитехнологиялық холдингі» АҚ төр ағасының орынбасары Біржан Мұхаметжанұлы Мадиевке АНАСЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Қостанай облысындағы Амангелді ауданының тұрғыны, халыққа қалаулы, елге елеулі ақиық азамат Таңатар Ахметовке ұлы БАТЫРДЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтамыз. Сəбит, Ғабит Досановтар. Қазақ ұлттық аграрлық университетінің ұжымы Ұлы Отан соғысының ардагері, биология ғылымдарының докторы, профессор Зұлқайнар Сейітұлы Сейітовке ұлы Асхат ЗҰЛҚАЙНАРҰЛЫНЫҢ кенеттен қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Қазақтүрікмұнай» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Əсел Құдайбердіқызы Орақоваға əжесі АҚКҮМІСТІҢ дүниеден өтуіне байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

9 Ќош, аєа, баспасґздіѕ ќарт ќыраны

Қазақ баспасөзінің ардагері, қарт қаламгер, белгілі журналист Саламат Хайдарұлы 96 жасқа қараған шағын да дүниеден озды. Қазақ қоғамы бастан кешкен қилы заманның куəгері болған, күрделі тағдыр иесі Саламат Хайдарұлы өзінің бар саналы ғұмырын əділет сөзін айтып, ақиқаттың үнін жеткізуге арнады. Соғыс жылдарында Қазақстан Жазушылар одағының батыс облыстардағы өкілі болды. 10 жыл бойы республикалық «Социалистік Қазақстан» газетінің Маңғыстау облысындағы меншікті тілшісі қызметін абыроймен атқарды. Жыр алыбы Жамбылмен кездесу бақытын еншілеген, қазақ əдебиетінің нар тұлғалары Сəбит Мұқанов, Асқар Тоқмағамбетовтармен қызмет бабында тығыз байланысқан. Солардың əсерімен өзі де əңгіме, хикаяттар жазған. Əр кезеңнің суретін сипаттай тын п убли ц и ст и калық шығармалары мен əдеби туындылары Саламат ағаның 2 томдық шығармалар жинағында топтастырылды. Оның əдебиетіміз пен журналистикамыздың үлкен тұлғалары Зейнолла Қабдолов, Тауман Амандосовтарға ұстаздық етуінің өзі бір өнеге іспеттес. Ел газеті «Егеменмен» түйдей құрдас Саламат аға өмірінің соңғы күндеріне дейін кезінде өзі қызмет еткен сүйікті басылымымен байланысын үзген жоқ. Қашанда газеттің жарық көрген əр санын мұқият оқып, хабарласып тұратын. Алдыңғы буын өкілі ретінде ақылы мен ұсынысын, шынайы көңілі мен ақ батасын кейінгі ұрпақтан аямай, қалам ұстаған жастардың санасында абыройлы ақсақал ретінде қала білді. Газетіміздің 90 жылдық мерейтойында аталы сөз арнап, құрметті төрден батасын берген абыз ардагеріміз еді. «Егемен Қазақстанның» 95 жылдығына денсаулығына байланысты қатыса алмаса да, балаша қуанып, ақ тілегін арнаған-ды. Енді міне, қарт журналистің жүрегі соғуын тоқтатса да, қазақ баспасөзінің шежіресінде оның өзіндік өрнекті ізі қалды. Елжіреп «Егеменге» жүрегіңіз, Ішінде қарашаңырақ түледіңіз. Оқытса Амандосов баршамызды, Тауманға сабақ берген сіз едіңіз. Қош, аға, баспасөздің қарт қыраны, Көрмеген қылдан тайып сертті лəмі. Құрдасы ел газеті «Егеменнің», Жүрегі – ізгіліктің ақ бұлағы. Редакция ұжымы марқұм Саламат Хайдарұлының қазасына көңіл айтып, артындағы ұрпағына баянды өмір тілейді. Ардагер ақсақалдың рухына қимастықпен соңғы «қош-қошымызды» айтамыз. «Егеменқазақстандықтар».

«Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясы» акционерлік қо ғамының басшылығы мен ұжымы компанияның басқарма хатшысы Алмас Мұратұлы ТƏКЕНОВТІҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ұжымы басылымның ардагері, қарт қаламгер, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Саламат ХАЙДАРҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына, балалары мен туыстуғандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

3 ақпан 2015 жыл

 Өнер

«Елім меніѕ»

Ќазаќстан Республикасы Мемлекеттік кїзет ќызметі Президенттік оркестрі халыќтыќ музыка ансамблініѕ концерті осылай аталды Астана қаласында «Шабыт» Қазақ ұлттық өнер университетінің Жамбыл Жабаев атындағы концерттік залында Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің Президенттік оркестрі жаңа маусымын жариялады, оны халықтық музыка ансамблінің концерті ашты. Халықтық музыка ансамблі 1997 жылы құрылды. Бұл ұжым домбыра музыкасының барлық стильдері мен бағыттарын (шертпе, төкпе), Батыс, Орталық, Оңтүстік өңірлерінің дəстүрлі мектептеріндегі халық əндерін орындау үлгілерін насихаттайды, сазсырнай, сыбызғы, жетіген, қылқобыз, шертер, домбыра секілді фольклорлық-этнографиялық аспаптарда

ойнаудың озық үлгілерін көрсетеді. Халықтық музыка ансамблінің құрамына халықаралық жəне республикалық конкурстардың лауреаты А.Ахмадиев, Ж.Мұхтаров, М.Хайрушев, Е.Мұхамедиев, А.Əбілбекова жəне «Жетіген» дуэті, домбырашылар триосы кіреді. Халықтық музыка ансамблі Президенттік оркестрдің құрамында республиканың мəдени жəне музыкалық өміріне белсене араласады. Халықаралық музыкалық аренада Қазақстан атынан лайықты өнер көрсетеді. Оркестрдің ТМД мемлекеттері, Ұлыбритания, АҚШ, Италия, Малайзия, Түркия, Бельгия, Австрия, Үндістан, Бахрейн жəне басқа елдердің

сахналарындағы концерттері табысты өтті. Барлық салтанаттарда ұжым мүшелері жоғары кəсіби шеберлік байқатады, барлық музыкалық аспаптарда шебер ойнайды. Музыканттар биік руханилығымен, музаға жəне туған халқына адал қызмет етумен ерекшеленеді. 2014 жылдан бері халықтық музыка ансамбліне Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының түлегі, бүкілодақтық байқаулардың лауреаты, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты лейтенант Абылғазы Ахмадиев жетекшілік етеді. Жыл бойы ай сайын шығармашылық ұжым Астана тұрғындары мен қонақтарына

 Абай – 170

туристерді жыл бойы ќабылдайтын болады «Егемен Қазақстан».

Қазаққа ұлы Абайды сыйлаған шығыс өңірі ақынның мерейтойына дайындық шараларын бастап кетті. Биыл хакімнің туған жері – Абай ауданында негізгі мерейтойлық шаралар өтеді. Осыған орай аудан орталығы Қарауылды абаттандыру мен көріктендіру, əлеуметтік нысандарды жаңарту бағытында тың өзгерістер күтіп тұр.

«Егемен-ақпарат». Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Абай ауданы – қонағы көп мекен. Жидебайдағы ақынның соңғы он жыл өмірін өткізген үйі мен қазақтың қос алыбы – Абай мен Шəкəрімнің кесенесін көріп, зиярат етуге шетелдерден, еліміздің түкпір-түкпірінен меймандар толассыз ағылады. Ақынның туғанына 170 жыл толуы қарсаңында қонақтардың қарасы қалың болатыны даусыз. Сондықтан, Жидебай қорықмұражайы қонақтарды қабылдауға дайын болуы тиіс. Абай ауданына

Шуаќты шаѕыраќ

жұмыс сапарымен келген өңір басшысы Даниал Ахметов Жидебай кешеніне келетін туристер үшін қонақүй мен дəмхана қажеттігін жеткізді. Біршама жыл бұрын Абай мұражай-үйінің маңайында салынған нысан аяқталмай қалған болатын. Абайдың «ЖидебайБөрілі» мемлекеттік тарихимəдени жəне əдеби-мемориалдық қорық мұражайының директоры Жандос Əубəкір туристер көп келуі үшін кешеннің заманауи инфрақұрылыммен қамтылуы керектігін айтады. Бұл нысанды аяқтау үшін 16 миллион теңге қаржы бөлінбек. Осы орайда облыс əкімі əу баста жазғы қонақ үй ретінде жоспарланған қонақ үйді қысқы үлгідегі ғимарат етіп салу қажеттігін атап өтті. Сонда кешен туристерді жыл он екі ай қабылдай алатын болады. Айта кеткен лəзім, Жидебай – Құнанбайдың құтты қарашаңырағы болған мекен. Құнанбай дан кейін оның кенже ұлы Оспанға қалдырылған. Оспан қайтыс болғаннан кейін қазақтың əмеңгерлік жолымен келіні Еркежанды алған Абай 1894 жылдан бастап, соңғы он жыл ғұмырын осы Жидебайда өткізді.

Алматыда соѕєы алты жылда 30 жаѕа балабаќша ашылды Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Өткен жылы ғана газетімізде «Алматыда кейінгі бес жылдың ішінде 25 балабақша салынып, самаладай сəнді ғимараттар сəбилердің күлкісіне толды», деп қуана хабарлаған едік. Осынау игі

Оќу дїѕгіршегі Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Ілияс Есенберлин атындағы аудандық орталық кітапхананың рухани құндылықтар шуағын шашқанына 100 жыл толып отыр. Осынау білім ордасына аты берілген дарабоз жазушының биыл ғасыр тойын атап өтетініміз Атбасардағы оқиғаның танымдық салмағын еселей түсуде. Атбасар уезіндегі оқу дүңгіршегі 1914 жылы ашылған болатын. Оның бастапқы кітап қоры орыс тіліндегі 950 жəне мұсылман əдебиетіндегі 120 дана кітаптан тұрды. Уақыт озған сайын кітапхананың материалдық-техникалық базасы нығайып, мəртебесі де өзгеріп отырды. Мұнда мекемені əр жылдары басқарған Вера

Дудкова, Надежда Любащенко, Нина Кравец, Фрида Пиннекер, Рашида Жур канова, Октябрина Пактың ұйым дастырушылық еңбегі орасан. Мекеме 1986 жылы жалпы аумағы 2047 шаршы метрлік

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ

іс оңтүстік астанада жалғасын тауып тұр. Сол сияқты, тіл мəселесін балабақшадан бастау қажет деген сөзіміз нақты іс арқылы нəтижесін бере бастағанын айта кету қажет. Бүгінде қаладағы балабақшаларда орыс тілінде тəрбиеленіп жатқан балалардың саны 15 мың болса, қазақша

Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы.

 Өңір өмірі

Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

үшін Президенттік оркестр құрылған. 1992-1994 жылдары үлгілі-көрнекі оркестр атағына ие болды. 2006 жылдан бастап оркестрге П.И. Чайковский атындағы Мəскеу мемлекеттік консерваториясының түлегі, бүкілодақтық конкурстардың лауреаты, «Елім менің» атты алғашқы республикалық патриоттық əндер конкурсының лауреаты, үрлемелі аспаптар оркестріне арналған партитураның авторы, Мемлекеттік əнұран оранжировкасының авторы, полковник Талғат Бердіғұлов басшылық етеді.

 Жағымды жаңалық

Жидебай Думан АНАШ,

өз шығармашылығының жаңа туындыларын паш етеді. Президенттік оркестрдің құрамына үрлемелі аспаптар оркестрі, халықтық музыка, камералық музыка, əн жəне эстрада жəне би ансамбльдері кіреді. Бұл шығармашылық ұжым – əлемдік музыка жанрларының фольклорлық, классикалық, академиялық түрлерін, қазіргі заман композиторларының шығармаларын орындайды. 1992 жылы «Республикалық ұлан туралы» Заң күші бар Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына сəйкес Қазақстан Республикасының хаттамалық, дипломатиялық, мемлекеттік жəне басқа да салтанатты шараларын қамтамасыз ету

жаңа ғимаратқа көшірілді. Ол аудандағы ағарту, ғылыми көпшілік, мəдени шаралардың ордасына айналды. Бүгінгі күні кітапхана 43 атаудағы мерзімді басылымдарды жаздырып алады. Мұнда оннан астам мүдделер

бойынша клуб жұмыс іс тейді. Білім ошағының интернет желісіне қосылуы қызмет өрісін кеңейтіп отыр. Сондай-ақ, кітапхана қызметкерлері Атбасар қаласы мен Октябрь жəне Мариновка ауылдарындағы қуыршақ театрлары ның ашылуына ұйытқы болды. Аудандық мəдениет үйіндегі салтанатқа жиналған қауым алғашқы кітапханашы Ғазиз Омаровтың, Қазақ КСР құрметті кітапханашысы Еркін Ғапбасовтың, Атбасар ауданының Құрметті азаматы Клара Əмірованың, тарихи-өлкетану мұра жайының негізін қалаушы Борис Маевскийдің жəне басқа айтулы азаматтардың өнегелі еңбек жолынан мағлұмат алды. Еңбек майталмандарына сый-сауғалар жасалды. Ақмола облысы, Атбасар ауданы. –––––––––––––– Суретте: кітапхана ұжымы.

тəрбие алатын балалардың саны 30 мыңның үстінде. Бүлдіршіндердің 70 пайызы қазақ бала бақ шасына барып жүр. Қуанарлығы, 7054 өзге ұлт өкілдері балаларын қазақша тəрбиелеуге беріп отыр. Таяуда Алматы шаһарының əкімі Ахметжан Есімов мектеп жасына дейінгі білім саласының жаңа нысандарын аралап көрді. Қала басшысы Алатау ауданы Ақбұлақ шағын ауданында орналасқан 120 орынды №95 балабақшада жəне мегаполистің Медеу ауданының аумағындағы 120 орынды №124 «Арнайы» (коррекциялы) ясли-бақшада болды. Əкім мектеп жасына дейінгі білім берудің вариативті түрін құрудың маңыздылығын атап өтті. Тəулік бойы жұмыс істейтін коррекциялық мекемелерді толықтай жергілікті бюджет қаржыландырады. Бұларда 2-7 жас аралығындағы көзі нашар көретін жəне тілі мүкіс балалар тегін білім алады. Кішкентай кезінен ем алған мұндай балалардың 70 пайызының көзі мен сөйлеу мəнері қалыпқа

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

АЛМАТЫ. –––––––––––––– Суретті түсірген Дəурен ИСАЕВ.

 Суыт хабар

Газ ќўбыры жарылды Белес ауылы тұсындағы жоғары қысымдағы тұрба жарылып, соның салдарынан осы маңдағы 16 елді мекен газсыз қалды. Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Кеше түнгі сағат үштің шамасында Зеленов ауданы аумағында төтенше жағдай орын алды. Осы өңірге қарасты Белес ауы лы тұсында «ОрынборНовопсков» магистральді газ құбыры орын тепкен болатын. Соның 283-шақырымында «ИнтерГазОрталықАзия» АҚтың теңгерімі бар. Осы иіріміндегі жоғары қысымдағы тұрба құбыры жарыл ды. Бұл құбыр жер астымен жүргізілген. Соның салдарынан аталған аралық түн ішінде отқа оранды. Қазіргі күні

жарылыстың салдарынан он алты елді мекен газсыз қалып отыр. Батыс Қазақстан облыстық тө тен ше жағдайлар жөніндегі департаментінің бөлім басшысы Марат Отаровтың айтуынша оқиға орнына 45 адам, 12 техника жеткізілген. Оған облыстық Іш кі істер департаментінің құра мы да жұ мылдырылған. «Ин терГазОрталықАзия» АҚтың Орал магистральді басқармасының мамандары мен арнайы техникалары да газ құбыры жарылған жерден табылды. «Семсер» өрт сөндіру ЖШС-нің ұжымы да алауды сөндіруге бір кісідей жұмылды.

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

келе тіндігі анықталған. Қазіргі кезде Алматыда мектеп жасына дейінгі 9 коррекциялық балалар мекемелері жұмыс істейді. Қала əкімі мемлекет міндеттеген балаларға мектеп жасына дейінгі білім беру ісіне айрықша назар аударылатындығын атап өтті. Мысалы, 2014 жыл «Алматы қаласында білімді дамыту жылы» деп жарияланды, соның арқасында өткен жылы 480 орынды 4 жаңа балабақша салынып, пайдалануға берілді. Сонымен қатар, «Саялы» шағын ауданында жалғыз басты аналар мен кезектесіп жұмыс істейтін ата-аналарды қолдау мақсатында қалада тұңғыш рет бес күн ішінде тəулік бойы жұмыс істейтін 320 орынды балабақша мен «Үміт үйінде» арнайы топтар ашылды. Нəтижесінде, өткен жылы 800 орынды 5 балабақша іске қосылды. Əкім бұл бағыттағы жұмыс одан əрі жалғасады деп атап өтті. Алматыда соңғы алты жыл ішінде 30 жаңа балабақша ашылды, жалға алғандардың меншігінде болған 7 нысан қайтарылып алынды.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-Полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Достық-Дружба даң., 215 А, «WESTA» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Кешегі күндізгі сағат 12.00дегі мəлімет бойынша Зеленов ауданында 9 елді мекен уақытша газсыз қалып отыр. Зеленов ауданы бойынша 32 əлеуметтік нысан уақытша табиғи газ берілу тəртібінен ажыратылған. Соның ішінде 11 мектеп, 3 балабақша, 14 мəдениет жəне денсаулық сақтау нысандарының болуы жарылыстың зардабының аз емес екенін көрсетеді. Бүгінгі күні газ құбырының жарылуына байланысты арнайы комиссия құрылды. Олар апаттың орын алу себептерін анықтауға кірісті. Қазір тұтанған өрт сөндірілген. Бұдан кейінгі кезекте қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде. Əзірге бұл техногендік сипатта болған оқиға деген болжам жасалып отыр. Батыс Қазақстан облысы, Зеленов ауданы.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Айгүл СЕЙІЛОВА.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №492 ek

Profile for Egemen

03022015  

0302201503022015

03022015  

0302201503022015

Profile for daulet
Advertisement