Page 1

Бїгінгі нґмірде: Инновациялар ел игілігіне айналады

2-бет

Жїз жылдыєын ойлаєан – адам тəрбиелейді №62 (28286) 1 СƏУІР CЕЙСЕНБІ 2014 ЖЫЛ

3-бет

Əкеміз айтып кеткен ел мен жер ќымбат Енді не істеуге болады?

6-бет

13-бет

● Демократия – даму даңғылы

● Өңір өмірі

Елу тоєыз депутат сайланды

БІР ЖЫЛДА 1,8 МИЛЛИОН АККУМУЛЯТОР ШЫЄАРАДЫ

Кеше Орталық сайлау комиссиясының баспасөз хатшысы Венера Жексембекова 2014 жылғы 30 наурызда өткен мəслихаттардың шығып қалған депутаттарының орнына сайлау қорытындылары туралы брифинг өткізді. Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Оның хабардар етуінше, «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңның 101-бабы 4-тармағына сəйкес, 30 наурыз да респуб ликаның 14 өңірі бойынша 59 сайлау округінде мəслихаттардың шығып қалған депутаттарының орнына сайлау өткен. Сайлауда Астана қаласы мəслихатының 1 депутаты, 7 облыстық депутат, 12 қалалық жəне 39 аудандық мəслихаттар

депутаттары сайланған. Сайлау науқаны барысында 188 кандидат ұсынылды, олардың 61-ін саяси партиялар, екеуін қоғамдық бірлестіктер ұсынды жəне 125-і өзін өзі ұсынғандар. Округтік сайлау комиссиялары мəслихат депутаттығына кандидат ретінде 170 адамды тіркеді. Орташа бəсекелестік бір депутаттық мандатқа үш үміткерден келді. Жалпы, республика бойынша сайлау бюллетеньдеріне 145 кандидаттың тегі енгізілді. (Соңы 2-бетте).

● Əлеуметтік сала əлеуеті

РАХМЕТ!

1 сəуірден бюджет ќызметкерлерініѕ жалаќысы ґсірілді Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Өндіріс орындарында бəсекелестіктің артып, рынокқа шығарылатын өнім сапасына баса назар аудару жақсылықтың нышаны. Нəтижесінде отандық өнім өзіндік сапасымен құндылығын арттырады. Осы

орайда, Талдықорғанда біртіндеп өндіріс орындары ашылып, дүниежүзілік рынокқа нық қадам басып қана қоймай, алғашқы адымында-ақ өзіндік орнын белгілегені қуантады. Біле- білсек, бұл Қазақстанның əлемдегі дамыған 30 елдің қатарынан өз орнын алуына бір септігін тигізері анық. Бір дəлел ретінде,

«Қайнар-АКБ» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі жұмысын айтуға болады. «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы шеңберінде 1 жəне 2 бағыт бойынша Үкімет қолдауына ие болып, несиенің пайыздық өлшемін субсидиялауға 4 млрд. теңге көлемінде қаржылай демеу алған «Қайнар-АКБ» ЖШС бір

Тґрт ратификацияны ќарау жоспарланды Кеше Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалық етуімен өткен Парламент Сенаты бюросының отырысы болды, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

Бюро мүшелері палатаның 3 сəуірде болатын алдағы отырысының күн тəртібін қарады. Отырыста 1994 жылғы 28 наурыздағы Қазақстан мен Ресей арасындағы өнеркəсіптік авариялардың, апаттардың, дүлей зілзалалардың алдын алу жəне олардың зардаптарын жою саласындағы ынтымақтастық туралы келісімге авариялық-құтқару қызметтері мен құрылымдарының

мемлекеттік шекараны кесіп өтуінің оңайлатылған тəртібі туралы үкіметаралық хаттаманы; Қазақстан мен Қырғызстан арасындағы Төтенше жағдайлар жəне дүлей зілзалалардың қауіп-қатерін азайту жөніндегі орталықты құру туралы үкіметаралық келісімді; 2008 жылғы 12 желтоқсандағы Тарифтік квоталарды қолданудың шарттары мен тетігі туралы келісімге

өзгерістер енгізу туралы хаттаманы; 1928 жылғы 22 қарашадағы Халықаралық көрмелер туралы конвенцияны, оған 1948 жылғы 10 мамырдағы, 1966 жылғы 16 қарашадағы, 1972 жылғы 30 қарашадағы хаттамаларды жəне оған 1982 жылғы 24 маусымдағы жəне 1988 жылғы 31 мамырдағы Түзетулерді ратификациялау туралы заң жобаларын қарау көзделіп отыр. Салалық комитеттердің төрағалары осы заң жобаларын палата отырысында қарауға əзірлік барысы туралы хабардар етті.

жылда 9814,8 млн. теңгенің өнімін өндірді. Қуаттылығы жылына 1,8 млн. дана аккумулятор шығаруға жететін кəсіпорынның қарқынды жұмысы Талдықорған қаласының экономикалық тұрғыда дамуына да өз серпінін тигізуде. Қазіргі таңда зауытта 770-тен астам жұмысшы қазақстандық өнеркəсіпті жаңа деңгейге көтеріп,

на рықтағы өзіндік орнын қалыптастыру жолында еңбек етуде. Орташа айлық еңбекақы 75 мың теңгені құрайды. Қайнар АКБ» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі индустриялық батареялар шығару жобасын да толық іске қосты. (Соңы 2-бетте).

Əйелдерді ќолдау – кəсіпкерлікті ќорєау Кеше елордада партиялық куратор, Парламент Мəжілісінің депутаты Майра Айсина жетекшілік еткен сарапшылар тобының «Нұр Отан» партиясы Сайлауалды тұғырнамасының «Əйелдерді қолдау» бағытындағы міндеттердің орындалуы барысын талқылаған отырысы болып өтті. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Күн тəртібінде үш мəселе қаралды. Атап айтқанда, сарапшылар тобы Елбасының перзент сүю мен бала тəрбиелеп отырған əйелдерді (соның

Біз – қазақстандықтармыз!

ішінде көпбалалы жəне мүгедек балалары бар аналарды) қолдауды ынталандыру жүйесін жетілдіру жөніндегі алға қойған міндеттерінің жүзеге асуы; (Соңы 2-бетте).

Роза ҚАПАНОВА,

Жангелдин ауданындағы Ы.Алтынсарин атындағы орта мектептің мұғалімі.

Теңгенің айырбас бағамының өзгеруіне байланысты қымбатшылық болады деп ауыл дүрлігіп қалған еді. Біз облыс орталығынан өте шалғайда, 600 шақырым болатын Жангелдин ауданында тұрамыз. Жердің шалғайлығына байланысты күнделікті қолданыстағы тауарлар облыс орталығынан бізге жеткенге дейін тағы да қымбаттай түсетінін несіне жасырамыз? Жол, көлік шығыны есептелгендіктен біз мұны да түсінеміз. Осыны ойлап, теңге бағамы өзгерген кезде əбіржіп қалғанымыз рас еді. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Үкіметтің кеңейтілген отырысында 1 сəуірден бастап азаматтық қызметшілердің жалақысына 10 пайыздық төлем қосуды тапсырған еді. Азаматтық қызметшілерге біз, ұстаздар да жатамыз. Айлық жалақымыздың 10 пайызы біз үшін əжептəуір ақша. Қымбатшылықтан қаймығып, қалай болар екен деп отырғанда Елбасының бұл шешімі

көңілімізді орнына түсірді. Алдағы күнге сеніміміз артты. Біз ауыл мұғалімдері күні бойы мектепте балалармен бірге боламыз. Жас ұрпаққа сапалы білім беру бір күн де босаңсуды көтермейді. Əр мұғалімнің отбасы, бала-шағасы бар. Сондықтан олардың күнкөрісі, тұрмыс деңгейі мектептегі қызметіне əсер етеді. Айлық жалақыға қосылған 10 пайыз ақша əркімнің тұрмысына жақсы əсер етеді. Елбасының тапсырмасын уақтылы орындап, дəрігерлерге, мұғалімдерге жəне мəдениет пен əлеуметтік қорғау салаларының қызметкерлеріне қолдау жасаған Үкіметке де ризашылығымды айтар едім. Ұстаз дарға жасалған мұндай қамқорлық білім саласының жұмысын жақ сартуға деген игі қадам десем артық па? Көңілі тоқ ұстаз өзінің сүйікті ісіне де ынтамен кірісетіні маған таныс көрініс. Азық-түліктің де аса қымбаттап жатқанын байқап отырған жоқпыз. Еліміз басшылығының осындай қамқорлығын сезінген біз арқамызды үйге сүйегендейміз. Мың да бір шүкір. Рахмет!

Қостанай облысы.

● Астана экономикалық форумы қарсаңында

ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫ АССАМБЛЕЯСЫНЫҢ ХХІ СЕССИЯСЫ

Даєдарысќа ќарсы дїниежїзілік жоспар Бұдан бұрын газетімізде хаба рлағанымыздай, əлемдік дағдарысқа қарсы дүниежүзілік жоспар əзірлеу мақсатында БҰҰ қолдауымен 2014 жылғы 20-23 мамыр аралығында VІІ Астана экономикалық форумы шеңберінде ІІ Дағдарысқа қарсы дүниежүзілік конференция өткізіледі. Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

«ҚАЗАҚСТАН-2050» СТРАТЕГИЯСЫ: БЕЙБІТШІЛІК, РУХАНИЛЫҚ ЖƏНЕ КЕЛІСІМ МƏДЕНИЕТІ» 18 СƏУІР 2014 ЖЫЛ АСТАНА

Қазақстан халқы Ассамблеясы ХХІ сессиясының қарсаңына орай əзірленген материалдар топтамасын 4-10 беттерден оқисыздар.

Жақында G-Global ақпараттықкоммуникативтік алаңында «БҰҰ мүше мемлекеттеріне арналған Əлемдік қаржылықэкономикалық дағдарыстың ұзақ мерзімді салдарының алдын алу жоспарының жобасы» атты тақырыпта онлайн-конференция өткізіліп, модератор ретінде Бреттон-Вудсты жаңарту жөніндегі комитеттің атқарушы директоры Марк Узан қатысты. Онлайн-конференция барысында БҰҰ мүше мемлекеттеріне арналған Əлемдік қаржылықэкономикалық дағдарыстың ұзақ мерзімді салдарының алдын алу жоспарының жобасын талқылауға халықаралық жəне қазақстандық сарапшылар қатысты. Демократиялық ұстанымдарға негізделген жоспар қаржылықэкономикалық дағдарыстан шығудың тиімді жолдарын табуға, сонымен қатар, болашақ экономи калық құлдыраулардың алдын алуға, ұзақ мерзімді

тең герім делген экономикалық өсуді қамтамасыз етуге бағыттал ған. Бүгінгі күні G-Global ақпа рат тық-коммуникативтік ала ңы БҰҰ-ның Əлемдік дағдарысқа қарсы жоспарының жобасы үшін дағдарысқа қарсы ұсыныстарды өңдейтін нақты құралға айналды, 2013 жылдың 1 шілдесінен бастап жоспар белсенді түрде талқылануда. Осы уақыт аралығында G-Global порталын пайдаланушылар, олардың ішінде, халықаралық ұйымдар мен қаржы институттарының сарапшылары, ҮЕҰ, іскер жəне ғылыми орталықтардың өкілдері, саяси жəне қоғам қайраткерлері 13 000нан астам баяндама мен зерттеу жұмыстарын, 45 000 сараптамалық шолу мен түсініктемелер, сондайақ, жоспар жобасын тиімді қалыптастыру үшін 300 бейне-конференция өткізді. 2014 жылдың 19 наурызы күні өткізілген онлайнконференцияда жоспар жобасын талқылаудың маңызды ісшараларының бірі болып табылды. Əлемдік сарапшылар қоғамдастығының белсенді

көмек көрсетуінің арқасында 2014 жылдың 19 наурызы күні жоспардың алғашқы жобасының жəне əлемдік сарапшылар қоғамдастығының пікір сайысының негізінде ақпараттық-ком му никативтік тұғырнамада жоспардың шоғырландырылған жо ба сы əзірленді. Бұл жетекші сарапшылардың тиімді жəне жаһандық үйлестірілген саясат пен əлемдік қаржы-экономикалық архитектураны реформалауға бағытталған үйлесімді, біріккен жұмыстарының нəтижесі болды. G-Global ақпараттық-коммуникативтік алаңында онлайн режімде жоспардың жобасын əзірлеудің белсенді үдерісі жүріп жатыр. Оған күн сайын халықаралық ұйымдардың, ғылымизерттеу орталықтары мен институттардың өкілдері, сонымен қатар, БҰҰ мүше мемлекеттерінің өкілдері, беделді саясаткерлер, сарапшылар жəне үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері қатысады. Жобаны қалыптастыруға қомақты үлес қосқандардың бірі – Бреттон-Вудсты жаңғырту комитетінің жетекшісі Марк Узан болып табылады. БҰҰ мүше мемлекеттеріне арналған жоспардың жобасын Астана қаласында 2014 жылдың 21-23 мамыр аралығында БҰҰ Бас Ассамблеясының қолдауымен өткізілетін ІІ Дағдарысқа қарсы дүниежүзілік конференция қорытындысы бойынша қабылдау жоспарлануда.


2

www.egemen.kz

1 сəуір 2014 жыл

Елу тоєыз депутат сайланды (Соңы. Басы 1-бетте). Сайлау науқаны кезінде аумақ тық жəне округтік сайлау комиссияларына тікелей тəжірибелік ұйымдастырушылық жəне əдістемелік көмек көрсету мақсатында Ортсайлауком мүшелері елдің бірқатар өңірлеріне барып қайтты. Олардың аумақтық жəне округтік сайлау комис сияларының мүшелерімен кездесуі барысында сайлау заңнамасының нормаларын сақтауды қамтамасыз ету мəселелері, сондай-ақ, аталған сайлау науқанын ұйымдастыру мен өткізуге байланысты басқа да мəселелер талқыланды. – Алдағы науқан жөнінде сайлаушыларды ақпараттандыру деңгейін арттыру мақсатында Ортсайлауком сайлау науқанын

ақпараттық сүйемелдеу медиажоспарын əзірлеп, жүзеге асырды. Сайлау науқанында «Егемен Қазақстан», «Казахстанская правда» газеттерінде материалдар жарияланды. Сондай-ақ, «Хабар» жəне «Қазақстан» телеарналарында ақпараттық шығарылымдар шеңберінде республика өңірлерінде сайлауға дайындық барысы туралы сюжеттер мерзімді түрде көрсетіліп тұрды, – деді В.Жексембекова. ОСК баспасөз хатшысының айтуынша, сайлау күні 392 сайлау учаскесінде дауыс беру өткен. Сайлаушылардың келуі, алғашқы мəліметтерге сəйкес, 74,4%-ды құрапты. Дауыс беру жəне дауыстарды санау рəсімі барысын байқауды 686 кандидаттардың сенім білдірілген адамдары, саяси партиялардың, қоғамдық

бірлестіктердің жəне БАҚ өкілдері жүзеге асырған. Сайланған

депутаттардың 44-і (74,6%) ер адам, 15-і (25,4%) əйел адам. Ал 57 депутат

саяси партиялардың мүшесі, біреуі партияда жоқ, тағы біреуі партияға мүшелігін көрсетпеген. Сайланған депутаттардың орташа жасы – 45. Олардың 56-сының (94,9%) жоғары, біреуінің (1,7%) арнаулы орта жəне екеуінің (3,4%) орта білімдері бар. Депутаттардың 39%-ы мемлекеттік мекемелерде, ұйымдарда жəне кəсіпорындарда, 34%-ы коммерциялық құрылымдарда қызмет істейді. – Жалпы сайлау науқаны сайлау заңнамасының талаптарына сəйкес өтті. Ортсайлаукомға 8 өтініш келіп түсті. Олар сайлау заңнамасының нормаларын түсіндіру жөнінде немесе кейбір кандидаттар мен сайлау комиссияларының іс-əрекеттерін құқықтық бағалау туралы өтініштерді қамтыған. Барлық өтініштер мезгілінде қаралып, олар бойынша тиісті жауаптар мен түсіндірмелер берілді, – деді В.Жексембекова.

Инновациялар ел игілігіне айналады Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауынан туындайтын міндеттерге байланысты «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ басқарма төрағасы Талғат Ермегияев журналистермен баспасөз мəслихатын өткізді.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Өз сөзінде Талғат Ермегияев Елбасы Жолдауында жəне «Қазақстан-2050» Стра те гиясында атап көрсетілген Қазақстанның əлемдегі дамыған 30 елдің қатарына кіруі, ел экономикасының үдемелі дамуы, ІЖӨні өсіру жəне оған жұмсалатын энергия шығынын азай ту, индустрияландыру жəне инновация сияқты маңызды міндеттерді орындау мəселелеріне тоқталды. «Осы атап көрсетілген келелі міндеттердің біздің компаниямызға да тікелей қатысы бар. Себебі, «Астан ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ-тың негізгі міндеті – елімізге инновациялық жобалар арқылы инвестиция тарту, бəсекеге қабілетті экономика құруға барынша үлес қосу», деді ол өз сөзінде. Мемлекет басшысының Жолдауында «ЭКСПО-2017» – тəуелсіз Қазақстанның тарихындағы ең ірі халықаралық шара. Салынған əрбір ғимарат өзімізде қалады жəне инновациялық идеяларды

еліміз бен əлем игілігіне жарату үшін қызмет ететін болады», деп атап көрсетілген. Сондықтан жүзден астам мемлекеттен қонақтар келетін «Астана ЭКСПО-2017» Бүкілəлемдік көрмесін жоғары деңгейде өткізу жауапкершілігі зор да абыройлы міндет. Көрме қалашығындағы құрылыс жұмыстары жақында басталғалы отыр. Бұл еліміздің құрылыс индустриясын жаңа биікке көтеретін шын мəніндегі ғасыр құрылысы болмақ. Компания басшысы алда тұрған осы бір келелі міндеттерді тілге тиек ете келіп, ЭКСПО қалашығының жалпы ауданы 173,4 гектар болса, оның 148 гектарына тұрғын үйлер, білім беру жəне денсаулық сақтау мекемелері, əлеуметтік мəдени нысандар, сауда жəне ойын-сауық орталықтары салынатындығын, ал 25 гектар аумақ нақты көрме кешендерінің иелігіне берілетіндігін айтты. Инфрақұрылымы дербес салынатын ЭКСПО қалашығының арқасында Астана «ақылды» қалаға айналатын болады. «Ол өз энергиясын өзі өндіріп алуға

қабілетті əлемдегі алғашқы қала болады. Көрме аумағы тек қана жаңғыртылған энергия көздерінен алынған қуатпен жұмыс істейді. ЭКСПО қалашығының тағы бір жаңалығы – өндірген қуатын кез келген бағытқа бере алатын Smart Grid ақылды энерготарату жүйесі іске қосылмақ. Smart Grid жүйесі əр ғимараттың өзі өндірген энергиясын өзі пайдаланып қана қоймай, артығын сатып жібере алатын мүмкіндік туғызады. Қызықты жаңалықтың бірі – «ақылды қоқыс» атты вакуумдық жүйе. Оның ар тықшылығы – əр ғимараттан шыққан қоқысты жүйе өзі сорып алып, тікелей зауытқа өңдеуге

(Соңы. Басы 1-бетте).

Жұмыссыз жүрген əйелдер арасында ең озық бизнес-идеяға жарияланған республикалық конкурс қорытындысы бойынша 10 жеңімпаз-əйелге ауылда өз бизнесін дамытуға жəне қолдау көрсетуге грант табыстау жəне 2013 жылға арналған «Əйелдерді қолдау» Сайлауалды тұғырнамасын жүзеге асыру барысы қаралды. Алдымен сөз алған отырыс модераторы Майра Арапқызы партияның негізгі жұмысының бағыты нақты нəтижеге қол жеткізу екендігін ерекше атады. Жəне де əйелдерді билікке тарту тұрақты дамудың кепілі дегенді айтты. Бұл ретте əйелдердің экономиканы дамытуға қосар үлесі де аталмай қалмады. Бұл ретте Мемлекет басшысы жариялаған «Қазақстан-2050» Стратегиясының жаңа кезеңдегі əлеуметтік саясатының негізгі бөлігі ретінде белгіленгені де ортаға салынды. Халықаралық валюта қорының сарапшылары əдемілік тек əлемді ғана емес, жаһандық экономиканы де құтқарады деген пікір білдіріпті. Депутаттың айтуынша, қазіргі таңда еліміз тұрғындарының 52 пайызын нəзік жандылар құраса, еңбекке

ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ төрағасы Талғат Ермегияев. Төрағаның брифинг барысында журналистердің қойған сұрақтарына жауап бере келіп, көрме қалашығына бөлінген 174 гектар құрылыс алаңына 1 миллиард АҚШ долларынан астам инвестиция тартылатынын айтты. ЭКСПО қалашығының құрылыс алаңында жұмыс істейтін инвесторлар үшін айтарлықтай салық жеңілдіктері жасалатын болады. Тағы бір айта кететін мəселе, көрмеге дайындық барысында ЭКСПО қалашығындағы құрылыс жəне басқа да салаларда 20 мыңнан астам жаңа жұмыс орны ашылатын болады.

Қазақстан Президенті жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның төрағасы, Парламент Мəжілісінің депутаты Қуаныш Сұлтановтың Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Дін жəне сенім бостандығы мəселелері жөніндегі арнайы баяндамашысы Хайнер Билефельдтпен кездесуі болып өтті.

Кездесу барысында тараптар Қазақстандағы адам құқық тарының ахуалымен қатар, əркімнің діни сенім бостандығы конституциялық құқықтарының сақталуы мəселелерін де қоса талқылады. Қ.Сұлтанов Конституция бойынша зайырлы мемлекет болып табылатын Қазақстанның барлық діни конфессиялардың еркін дамуына кепілдік беретінін жəне діни бірлесу бостандығы құқығының сақталуы саласындағы қолданыстағы нормалар мен халықаралық міндеттемелерді осы қоғамдық қатынастарды реттеудегі құқық қолдану тəжірибесіне ие екенін атап өтті. Қазақстанның заңнамасы азамат тардың діни сенім бостандығына құқықтарын іске асыруына кепілдік береді. Азаматтық жəне саяси құқықтар туралы ха лықаралық пакт сияқты қазақстандық заңнамада да адамның дін ұстану немесе сенімін тарату еркіндігін жүзеге асыруы тек қоғамдық тəртіп пен қауіпсіздікті, басқа азаматтардың өмірін, денсаулығын, имандылығын немесе құқықтары мен бостандықтарын қорғау

жанындағы Əйелдер жəне отбасы-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия мүшесі, «Шырақ» мүгедек əйелдер ассоциациясы» ҚБ төрайымы Лəззат Қалтаева ауыл əйелдерінің басындағы ауыр тұрмысты, балабақша проблемасын жəне де мүгедек жандардың басындағы қиыншылықтарды жан-жақты тарқатып айтып берді. Бұдан басқа, отырыс барысында «Ауылдағы жұмыссыз адамдарды «жасыл» технология негізінде шағын бизнесін ашуына оларды оқыту жəне бизнес-кейстер ұсыну арқылы қолдау» жобасы мен ең озық бизнес-идеяға жарияланған республикалық конкурс жайы таныстырылды. М.Айсинаның айтуынша, жеңімпаз болған 10 əйел өз жобасын бастауға 600 мың теңге көлемінде грант алады. Егер жұмысы жүріп жатса, оған 3 миллион теңгеге дейін несие берілуі мүмкін. Бұл ең озық бизнес-идеяға арналған республикалық конкурс өзінің шағын бизнесін ашқысы келетін ауылда тұратын Қазақстандағы жұмыссыз əйелдерге қолдау көрсетуді көздейді. Жоба шеңберінде Ақмола жəне Алматы облыстарындағы 20 ауылда əйелдерді оқытуға байланысты 500-ден астам ауыл тұрғынын қамтыған жұмыс бас талып та кеткен. Отырыс соңында партияның Сайлауалды тұғырнамасына енген қоғамдық маңызды, əлеуметтік-экономикалық көрсеткіштерді мемлекеттік органдардың жүзеге асыруының жағдайы талқыға түсті.

мақсатында ғана заңмен шектелуі мүмкін екендігі бекітілген. БҰҰ-ның арнайы баяндамашысы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның жаңа құқық қорғау жобаларымен, ішінара алғанда жаңа Қазақстандағы адам құқықтары саласындағы 2020 жылға дейінгі іс-қимыл жоспарының əзірленуімен жəне халықтың неғұрлым əлеуметтік жағынан аз қорғалатын топтарының құқықтарын қорғаудың өзекті мəселелеріне қатысты дайындалатын арнайы баяндамалардың жобасымен танысты. БҰҰ-ның арнайы баяндамашысы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның құқық қорғау қызметіне оң баға беріп, жаңа жобаларды əзірлеуде сəттілік тіледі. Өз кезегінде Қ.Сұлтанов БҰҰға адам құқықтарын қорғау жəне көтермелеу саласындағы сындарлы ынтымақтастығы үшін алғыс айтты жəне Комиссияның адам құқықтары саласындағы одан əрі сындарлы ынтымақтастыққа дайын екенін білдірді. «Егемен-ақпарат».

Тґлем жасау жеѕілдейді Мемлекет басшысының сот төрелігіне қолжетімділікті қамтамасыз ету жөнінде Судьялардың VІ съезінде берген тапсырма сын орындауға бағытталған шаралардың бірі ретінде кеше Жоғарғы Сот жанындағы соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті мен «Қазақстан Халық Банкі» АҚ арасында ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. Бұл азаматтардың мемлекеттік алымдар мен əкімшілік айыппұлдарды төлеу амалдарын жеңілдетіп, уақытты барынша үнемдеуге мүмкіндік береді жəне сот актілерін орындау сапасын жақсартады деген сенім бар. Меморандум «Өзіне-өзі қыз мет көрсету желісі арқылы төлемдер» жобасын іске асыруға бағытталған. Жоба шеңберінде

Əйелдерді ќолдау – кəсіпкерлікті ќорєау жарамды азаматтардың ішінде əйелдердің тек 40 пайызы ғана жұмыс істейді екен. Осының бедерінде ішкі жалпы өнімге əйелдердің қосқан үлесі 40 пайыз деңгейінде деп бағаланып отыр. Ал халықаралық сарапшылар əйелдердің экономикаға көбірек тартылуы, оның қарқынды дамуына серпін береді деген пікір білдірген. Осы тұрғыдан келгенде, əсіресе, ауылдық жерлерде тұратын əйел азаматтарға қолдау білдіру ерекше маңызға ие. Негізінен, Мемлекет басшысының Жолдауында жеңілдетілген салық салу, меди циналық жəне əлеуметтік қызмет көрсету, еңбек нарығында жаңа мүмкіндіктерді ұсыну арқылы көпбалалықты қолдау бағытында Үкіметтің алдына нақты міндеттер қойылғаны белгілі. Алайда, ана мен баланы қорғау əлі де өз деңгейінде қалыптаспай отыр. Мемлекет басшысының тапсырмаларын орындаудың қанағаттанарлық еместігі өткір сынға алынды. «Заңнамалық шаралардың қорытындысы гендерлік мəселелерді шешудегі Үкіметтің қызметін көрсете алмайды. Мысалы, жергілікті жерлерде əйелдердің саяси мемлекеттік қызметтен көрінуі 10 пайызға да жетпейді. Жергілікті жердегі тұрғындардың Үкімет қабылдаған жəне жүзеге асырып жатқан бағдарламалар туралы хабары жоқ. Қолы бос нəзік жандылардың үлес салмағы жоғары, əйелдердің кəсіпкерлігі жеткілікті дəрежеде дамып жатқан жоқ», деді «Нұр Отан» партиясының хатшысы Эльдар Сыздықов. Ал Қазақстан Президенті

жібереді. Ол зауыт пай да ланылған техникалық суды да тазалап, қайтадан құбырға жолдай алады. Бұдан бөлек ЭКСПО қалашығында өндірілген энергияны еш қиналыссыз сақтай алатын қойма пайда болмақ. Дəл қазір біздің компания маңызды шараның қарсаңында тұр. 2014 жылдың маусым айында Халықаралық көрмелер бюросы (ХКБ) бас ассамблеясында «Астана ЭКСПО-2017» мамандандырылған көрмесінің басты құжаты – тіркелу құжаттамасы талқыланатын болады. Бəріміз үшін маңызды бұл шара сəтті өтеді деп сенеміз», деді сөзінің қорытындысында «Астана

Комиссия ќызметіне оѕ баєа

2014 - 2018 жылдары əкімшілік айып пұлдарды, мемлекеттік алымдар мен өзге де төлемдерді төлем терминалдары арқылы қабылдау жүйесі іске қосылатын болады. Банктің нақтыланған комиссиялық сомасы 50 теңгені құрайды (екінші деңгейлі өзге банктерде бұл сома 200 теңгені құрауы мүмкін). «Өзіне-өзі қызмет көрсету желісі арқылы төлемдер» жобасын барлық жергілікті соттар мен республика қалаларында іске асыру жоспарланып отыр. Қазіргі таңда төлем терминалдары Астана қаласындағы үш сотта: мамандандырылған ауданаралық əкімшілік сотта, Алматы жəне Сарыарқа аудандарының соттарында орнатылған. «Егемен-ақпарат».

● Астана экономикалық форумы қарсаңында

Журналистердіѕ халыќаралыќ саммиті 2014 жылдың 20-23 мамыры аралығында Қазақстанда тұңғыш рет Халықаралық «G-Global» журналистикасы саммиті ұйымдастырылады. Айтулы шара VII Астана экономикалық форумы аясында өтеді. Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Саммит барысында əлемдік дағдарыс жағдайындағы журналистика рөлі, медиа саласындағы инновациялар мен технологиялар талқыланып, экономикалық көрсеткіштер мен ақпаратты таратудың жаңа тəсілдеріндегі əрекет етуші құралдар жайлы тілге тиек етіледі. Бұл шараны ұйымдастырушылар – Қазақстан

Республикасы Үкіметі, «G-Global» коммуникативтік платформасы, «Ғалымдардың Еуразиялық Экономикалық Клубы» қауымдастығы жəне «Success K» медиаагенттік өкілдерінің айтуынша, саммитке танымал медиа-тұлғалар, блоггерлер, халықаралық медиахолдингтер, тəжірибелі ғылыми қайраткерлер қатысады. Ашық үнқатысу алаңында экономика мен қаржы тақырыптарына бағытталған заманауи журналистикадағы өзекті

мəселелерді талқылап, маңызды трендтер мен дағдарысқа қарсы ақпараттық саясат ағындары жайлы пікірталастар өткізу жоспарлануда. Халықаралық журналис тика саммитінің маңызды шараларының бірі əлемдік журналис тикаға қосқан үлесі үшін «Экономикалық мəселелерді насихаттаудағы жаңа медиа-технологиялар мен инновациялық құралдар» атты «G-Global» сыйлығы болады. Сыйлықты алуға шетелдік жəне отандық медиа-холдингтер, бірлестіктер, медиа-технология əзірлеушілер, IT-компа ниялар жəне тəуелсіз журналистер өздерін ұсына алады. Байқау қорытындысы бойынша жаңа технологиялар, құралдар жəне бағдарламалар

БІР ЖЫЛДА 1,8 МИЛЛИОН АККУМУЛЯТОР ШЫЄАРАДЫ (Соңы. Басы 1-бетте). «Іргесі өткен ғасырдың 70-жылдары қаланған талды қор ғандық «Қайнар-АКБ» зау ыты тек автокөліктерге қажетті аккумуляторларды ғана емес, индустриялық қуат көзін шығаруды толық игерді. Мемлекеттің қолдаумен материалдық-техникалық базасы жаңартылған зауыт өнімінің 70% Кеден одағы бойынша Ресей мен Белоруссияға экспортталуда», деді Талдықорған қаласының əкімі Ермек Алпысов. Тұтастай алғанда, Талдықорғанда үдеме лі индустриялықинновациялық даму

бағдарламасы аясында 3 жылда жалпы құны 1,6 млрд. теңге тұратын 3 жоба жүзеге асырылып, 230 жаңа жұмыс орны ашылды Сонымен қатар, былтырғы жылы Жетісудың кіндік қаласында 4 жаңа өндіріс орны жұмысқа кірісіп, 3 кəсіпорын кеңейтілді. 150 млн. теңге инвестиция тартылып, 127 жаңа жұмыс орындары құрылды. Ал, өнеркəсіптегі өндірілген өнім көлемі 7,7%-ға ұлғайып, 47 млрд. теңгеден асты. Арғы жылмен салыстырғанда, 1 млрд. теңге артық немесе 3,2 млрд. теңге салық пен төлем түсті, бұл бюджетке түскен барлық салық түсімдерінің 22%-ы. Талдықорғанда кəсіпкерліктің

жақсы дамуына «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы аясында көрсетілген мемлекеттік қолдау оң əсер етіп 1,5 млрд. теңгеден астам несие пайызын субсидиялауға 10 жоба мақұлданды. 33 млн. теңгеге 11 грант беріліп, 57 жаңа жұмыс орындары құрылды. Кəсіпкерлік саласынан түскен салықтар мен төлемдер барлық төлемдердің 30,9%-ын құрайды. Қаланың əрбір төртінші еңбекке қабілетті тұрғыны шағын жəне орта бизнес саласында жұмыс істейді. Былтырғы жылы басталған ірі инвестициялық жобалар: майлы дақылдарды өңдейтін «Жетісу Мажико» агроөндіріскешені»

арқылы экономикалық ақпаратты ерекше тарата білген, əлемдік қоғам дастықтағы экономикалық мəселелерді аудитория оңай қабылдай алатындай етіп жеткізіп, олардың қызығушылығын тудыра алатын ең үздік журналистік жоба анықталады. Жеңімпаз VII Астана экономикалық форумы аясында өткізілетін марапаттау кешінде 15 000 АҚШ долларымен марапатталады. Сонымен қатар, жаһандық журналистика саласында ақпаратпен алмасып, соңғы технологияларды көрсету үшін саммит аясында Халықаралық «Шексіз ақпарат» медиа-көрмесі (IMX) өткізіледі. Көрме танымал медиа-холдингтердің, əзірлеушілердің, тəжірибелері бар, өз жетістіктерін БАҚ-қа көрсетуге дайын индустрияның ғылыми қайраткерлерінің, экономика журналистикасындағы ақпараттық бизнес пен білімді құруға арналған дағдылардың, медиа құралдар мен технологиялардың кездесетін орнына айналатыны сөзсіз. жəне арнаулы техникаларды құрайтын «Машинери групп» жобаларын іске қосып, арматура жəне металл сымдары зауыты құрылысы қарқынды жүруде. Тұрғын үй құрылысы комбинаты биыл 6 мың текше метр темірбетон бұйымдарын шығарса, 2015 жылы 50 мың текше метр өнім өндіреді. Сөйтіп, ағымдағы жылы өнеркəсіп саласында өнім көлемі 50 млрд. теңгеден асып, 200 жаңа жұмыс орны ашылады. Қорыта айтқанда, Талдықорған өңірінің күретамыры іспетті өндіріс орындарының өркендеуін аталған қаланың Алматы об лы сы ның орталығы бо лып бел гіленуімен байла ныс тырған əділеттілік. Сол əділдіктің нəтижесі мемлекеттік саясатқа сай өндіріс орындарын осы қар қыннан тайдырмай дамыта түсумен де көрінері хақ. Алматы облысы.


● Жолдау жүгі

3

www.egemen.kz

1 сəуір 2014 жыл

Жїз жылдыєын ойлаєан – адам тəрбиелейді

Құралбай МЕҢЛІБАЕВ,

Қарағанды «Болашақ» университетінің ректоры.

Елбасының əр жылғы халыққа арналған сөзі ұға білген кісіні терең ойға бастайды. Біраз уақыттан бері білім беру саласындағы істерге араласып жүрген адам ретінде Тұңғыш Президентіміздің əлемдегі даму сарынын қырағылықпен бағамдап, кезек күттірмес міндеттерді нақпа-нақ айқындап, өсіпөркендеу бағытымызды жаңғыртып, мақсатымызды биіктетіп, қайратымызды қайратқан Жолдаулары əрдайым өзгеше екенін байқаймын. Ненің де болса бағасы салыстыра қараған да көрінеді ғой. Күні кеше ғана тəуелсіздігімізді қалыптастыру, экономикамызды түзеу, болашағымызға жол салу көзделсе, бұл күндегі ой-арман одан сайын асқақ. Елбасымыз бүгін дамыған 30 елдің қатарына кіру жоспарын ұсынып, қазақстандықтардың жасампаздық істерді тереңдету ұмтылысына жаңа ұшқын түсірді. Бұл идея бəрімізді ортақ тілекке, бір мүддеге ұйыстырушы, сан ұлт басын біріктіруші, жү регін қосушы қасиетті мұрат тұрғысында ақиқатқа айналуына өміріміздегі қазіргі келісті көріністердің өзі куə. Жолдауда атап көрсетілгендей, білікті мамандар даярлайтын оқу орындарына талап күшейе түспек. Біздің университет осы міндет биігінен көріне білуді басты мақсат санайды. Президент Н.Ə.Назарбаев белгілеп берген «Қазақстан – 2050» Стратегиясына сəйкес өскелең ұрпақты заман талабына сай білім алуға, еңбек етуге, түрлі жаңашылдықтарды жете қабылдап, екшей білуге жəне соның барлығын өз Отаны игілігі үшін жұмсауына мүмкіндік туғызуға сан алуан іс-ізденістер жүргізіліп келеді. Қысқаша тоқтала кеткенде, Қазақстан Республикасының 2011-2020 жылдарда білімді дамыту мемлекеттік бағдарламасына сəйкес университет білім берудің халықаралық стандарттарына кезеңдік көшуді, инновациялық технологиялар мен СМЖ қағидаларын ұстана отырып, жоғары кəсіптік жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім сапасын жоғарылатуды, қоғамдық экономикалық байланысты жəне ұжымдық рухты нығайтуды жүзеге асыруда. 2004 жылдан бастап, кредиттік оқу технологиясы енгізіліп, 2007 жылы күндізгі бөлімнің барлық мамандықтары, 2008 жыл дан бастап сырттай бөлім мамандықтары толықтай осы жүйеге ауысты. Университет Еуропа Кеңесінің конвенциясын орындауындағы Академиялық мойындау жəне мобильділік бойынша ұлттық ақпараттық орталықтар желісінің (ЮНЕСКО) халықаралық кадрлар академиясының құрамына енді. Жоғары дəрежелі мамандар дайындағаны үшін, сондайақ халықаралық қатынасты нығайтқаны үшін Халықаралық кадрлар академиясының «Білім мен ғылымның дамуына қосқан

үлесі үшін» орденімен марапатталды. Оқу орны Қазақстан педагогикалық ғылымдар акаде миясының, Ресей заң ғылымдарының академиясының мүшесі болып табылады. Университет Қазақстанның Болон үдерісіне қосылу бағдарламасының аясында Қазақстан Республикасы Университеттерінің меморандумына (Тараз декларациясы) қол қойған 15 жоғары оқу орындарының қатарына енді. Бакалаврлармен қатар «Заң тану», «Экономика», «Ақпараттық жүйелер», «Қазақ тілі мен əдебиеті» магистранттары даярланады. Сондай-ақ, оқу орнымыз жа нынан құрылған Орталық Қазақстан гуманитарлық, Құқық тық, Салыстырмалы жəне тарихи-ағарту ғылыми-зерт теу институттары, «Мирас» орталығы қызметі біраз жерге танымал. 1 миллионнан аса қоры бар кітапхана əдебиеттер мен оқулықтарға бай. Ал «БолашақБаспа» редакциялық баспа бөлімі оқу үдерісіне қажетті монография, оқу құралдарын жəне оқуəдістемелік кешендерін басып шығарады. Қасым Аманжолов атындағы «gasym.kz» əдеби порталы, «Тіл жəне рух», «Лимонад», «Эврика» мəдени жəне ғылымитанымдық журналдары студенттеріміздің шығармашылық талаптарын ұштауға жол ашып жүр. Жасыратыны жоқ, білім беру саласындағы реформалардың бəрі бірдей нəтижелі болмаса да біраз оң өзгерістерді жоққа шығаруға болмайды. Жаһандану

заманында ешқандай ел томағатұйық күйінде, өзара тəжірибе алмаспай, бір-бірінен үйренбей өмір сүруі мүмкін емес. Сондықтан да əлемдік үдерістен шет қалмау үшін озық технологияны енгізу, басқа да жаңаруларды игеру мақсатында реформалар жүргізу уақыт талабы. Бəсекеге қабілетті білікті ма мандар əзірлеу үшін шетел оқу орындарында «Болашақ» бағдарламасы бойынша жастарды оқыту еліміз дамуына үлкен əсерін тигізді. Қазір дүние жүзіндегі қандай да білім ордасымен иық теңестіре алатын Назарбаев Университеті сынды іргелі оқу орнымыз алысқа танымал болып отыр. Барлық өңірлерде Назарбаев зияткерлік мектептері ашылуда. Міне, осылар білім беру ісін халықаралық стандарттар деңгейіне көтеруге үлгі танытып отырса, университетіміздің де осындай биікке ұмтылуға мүмкіндігі бар. Күндізгі жəне сырттай бөлімдерде оқитын 5 мыңға тарта студенттер мен магистранттардың сапалы білім алуына барлық жағдай жасалған десек, артық айтқандығымыз емес. Аймақтағы іргелі оқу орны болып қалыптасуына 16 жыл ректор болған заң ғылымдарының докторы, профессор, ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі Нұрлан Дулатбековтің сіңірген еңбегі ерекше екені көпке белгілі. Бұған университетіміздің елі міз дің ЖОО-лары арасындағы жоғары рейтингі айғақ жəне АҚШ-тың Айова штатындағы Лек сингтон мен Түркиядағы Ата тү рік университеттерімен ынты мақтастық байланыс соны көрсетеді. Елбасы Жолдауында «Үлгерімі жақсы студенттер мен оқушыларды қолдаудың тиімді жүйесін жасау қажет» деп атап көрсетілгендей, үздік оқитын, көп балалы отбасылардан шыққан, қоғамдық өмірде, мəдени жəне спорттық шараларда көзге түсуші студенттерге барынша көмек көрсетілуде. Гүлім Əбілғазина сияқты шəкіртіміз Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының қоры

шəкірт ақысының иегерлігін мақтан тұтады. Тұрмысы төмен отбасылар, жетім, жалғызілікті жет кін шектердің 60-қа жуығы университет ректорының грантымен оқиды. Сонымен бірге, оқу орнымыз атағын спорттағы жетістіктерімен алысқа танытушы Қазан Универсиадасының самбодан күміс жүлдегері Бейімбет Қанжанов, осы күрес түрінен халықаралық жарыстардың жеңімпазы Айдын Дартаев, академиялық ескек есудің шебері Светлана Германович сынды саңлақтарымыздың талаптарын ұштауға барынша қолдау көрсетіледі. Президент Н.Ə. Назарбаев аталған маңызды құжатта адамдарға қамқорлық – қоғам алдындағы парыз екенін ерекше атады. Осы нұсқауға сəйкес ұжым мүшелерінің əлеуметтіктұрмыстық жағдайын одан сайын жақсартуды басты мақсат санап отырмыз. Бұл күнде Балқаштағы демалу орнымызды күрделі жөндеуден өткізуді бастадық. Қаланың алыс бөліктерінде тұратын оқытушылар мен студенттерді университетке жеткізіп, үйлеріне апарып тастауға 3 автобус бөлінді. Студенттердің интернет желісіне тегін қосылу, университет бөлімдеріне тегін қалааралық қоңырау шалу, индивидуалды түрде оқыту əрбір студентке өзінің қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік бар. Ақылы түрде оқитын студенттер үшін тиімді жеңілдіктер түрлері қарастырылған. Елбасы Жолдауында алға қойылған міндеттерді қалтқысыз орындаудың басқа да шаралары қолға алынып жатыр. «Жүз жылдығын ойлаған – адам тəрбиелейді» дейді халық даналығы. Отыздыққа ену іргетасын берік ететіндер озық ойлы, жоғары мəдениетті, отансүйгіш азаматтар. Біздің ең асыл мақсат-мүддеміз сондай жастар тəрбиелеу ісін жақсартып, қатарларын молайта беру дегім келеді. ҚАРАҒАНДЫ.

«Егемен Қазақстан».

voxpopuli.kz

Бас прокурордың орынбасары Нұрмаханбет Исаев Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте толғағы жеткен жайттарға байланысты өз ойымен бөлісті. Көлікке мас күйінде отырған жүргізуші сол сəттен бастап қасақана қылмыс жасаушы болып табылады, дейді ол. Əрине, өмірде түрлі жағдай кездесуі мүмкін. Өйткені, абайсызда болатын жол-көлік оқиғалары аз емес. Мұндай кездегі апатты арақ ішіп алып, көлік жүргізуге отырған адамның тудырған жол апатымен еш салыстыруға келмейді. Демек, спиртті ішімдік ішіп рөлге отырған адам алдын ала қылмыс жасаушы болып табылады. Қазіргі кезде жаңа Қылмыстық кодекс жобасында бұл мəселе қаралып жатқаны белгілі. Ал біздің қолданыстағы Қылмыстық кодексте 67-бап бар, сонда кейбір орын алған осындай қылмыстар бойынша

қылмыскер мен жəбірленушінің бір-бірімен келісуге мүмкіндіктері де, құқықтары да көзделген. «Бұл дұрыс емес. Себебі, адам тірі қалып, бірақ бір жері майып болып, содан кейін ол өзі жəбірлеушімен келіссе бір жөн, ал егер адам опат болса ше, онда ол қалай жəбірлеушімен келісімге келе алмақ? Оның əкешешесі, яки бір туысқаны болсын, олардың жəбірленушімен келісуі дұрыс емес. Міне, осыған орай Қылмыстық кодекске тиісті өзгерістерді енгіздік, жақын арада бұл өзгерістердің де қабылданары анық. Демек, бұл өзгеріс қабылданғаннан кейін ауыр қылмыс жасаған адамдар тиісті жазадан құтыла алмайтын болады», деді құзырлы орган өкілі. Прокурорлар қызметіндегі тағы бір маңызды бағыт – қылмыстық процестің сотқа дейінгі сатысының заңдылығын қадағалауға түбегейлі өзгерту енгізу. Осыған байланысты республика деңгейінде ақпараттықталдамалық жұмыс барынша нығайтылып, жергілікті жерлерде

«Нұр Отан» партиясы мен «Қазақстанның Азаматтық альянсы» ЗТБ, Қазақстанның Ұлттық кəсіпкерлер палатасы, Ардагерлер ұйымы мен «Ардагер» қоғамдық бірлестігінің арасында партиялық жобаларды жүзеге асыруға байланысты əріптестік туралы меморандумдарға қол қойылды. Партия хатшылары Эльдар Сыздықов пен Құмар Ақсақаловтың үкіметтік емес ұйымдардың бірқатар басшыларымен өткізген кездесуінде 12 партиялық, оның ішінде «Сəтті қадам», «Жастар ауылға», «Айқын тариф», «Кедергісіз келешек», «Ардагерлерді ардақтайық» жəне басқа жобаларды жүзеге асырудың мəселелері талқыланды. «Партиялық жобаларды жүзеге асыру партия қызметінің негізін құрайды. Бұл бір күндік қана акция емес, 900 мыңнан астам партиялықтардың – жергілікті жерлердегі филиалдардың, барлық деңгейдегі депутаттардың, партия кураторларының, партия бастауыш ұйымдарының тынымсыз еңбегі. Біз үшін бұл жұмысқа

қадағалау міндеттерін синхронды түрде күшейте отырып, прокурорларды жаңа Қылмыстық іс жүргізу ко д ексі н і ң ая сын д а ж ұ мы с істеуге дайындау жүргізілуде. Қылмыстарды тіркеуді тəртіпке келтіру бойынша бірқатар шаралар жүзеге асырылған. Қылмыстар туралы өтініштер бойынша дер кезінде шешімдер қабылдануға да баса назар аударылуда. Бұрын барлық органдардың қызметкерлері осындай арыздар бойынша үш күн ішінде шешім қабылдауды өздерінің тікелей міндеті деп емес, құқықтары деп санап келген. Бас Прокурордың нормативтік сипаттағы нұсқауымен біз қылмыстық істер жүргізу Кодексінің 184-бабының талаптарын бұлжытпай орындау туралы мəселені нақты қойып, қатаң талап еттік, дейді Н. Исаев. Соның нəтижесінде бұған дейін болуы мүмкін еместей көрінген нəтижеге, яғни, органдар қылмысты тіркеу мəселесіне қатысты өз көзқарастарын түбегейлі өзгертуімен ғана емес, сондай-ақ шешімдерді де жедел қабылдауға

қол жеткізген. Мəселен, қазір жүз арызданушының 90-ы үш күн ішінде өздерінің шағымдары бойынша қандай шешім қабылданғанын біле алады екен. Қылмыстық іс жүргізу кодексінің нормаларын еркін түсіндіру барысында қылмыс туралы хабар бойынша шешімді қабылдау тек тергеуші мен анықтаушының құқығы екендігіне қарамастан тамыр жайып кеткен, шешімді басқа қызметкерлер қабылдап келген тəжірибені де прокурорлар түбегейлі түзетуге кіріскен көрінеді. Осыған орай шешімді тек тергеуші мен анықтаушы ғана қабылдайтын болған. Ал адамдардың құқықтары елеулі түрде бұзылатын қылмыстық процесс барысында азаматтардың конституциялық құқықтарын қорғау осы саладағы қадағалаудың басты бағыты болып табылады. Міне, осы бағытта қолданылған, соның ішінде кезекші прокурорлар институтын енгізу шаралары нəтижесінде азаматтарды негізсіз ұстау, заңсыз тінту, тұрғын үйдің қол сұғылмайтындығын

неғұрлым көп қазақстандықтардың тартылуының маңызы зор. ҮЕҰ жұмысының тəжірибесі де өте маңызды», деп атап өтті Құмар Ақсақалов. «Нұр Отан» партиясы ұрпақтар арасындағы сабақтастықты сақтауға, қоғамдағы ынты мақ тастық, отаншылдық, дəс түр мен үлкенді сыйлау сезі мін ны ғайтуға бағытталған «Ардагерлерді ардақтайық» жобасын жү зе ге асырып келеді. Жоба шең берінде кешенді шаралар ұйымдастырылады. Атап айтқанда, егде адамдардың жинаған тəжірибесі мен алған білімін жас ұрпаққа үйрететін түрлі алаңдар құру жоспарланып отыр. «Нұр Отан» партиясының қатардағы мүшелерінен тұратын

Сейшель аралдарымен де араласамыз

Қазақстан Республикасы мен Сейшель аралдары республикасының арасында дипломатиялық қатынастар орнатылды. Нью-Йоркте Қазақстан Республикасы мен Сейшель аралдарының БҰҰ жанындағы Тұрақты өкілдері Қайрат Əбдірахманов пен Мари-Луиза Поттер екі мемлекет арасында дипломатиялық қатынастар орнату туралы бірлескен коммюникеге қол қойды. Қол қою рəсімі кезінде екіжақты деңгейде ынтымақтастықтың болашағы туралы жəне Қазақстан мен Сейшель үшін қызығушылық тудыратын БҰҰ күн тəртібіндегі маңызды мəселелер бойынша пікір алмасу өтті. Солардың ішінде

теңізге шыға алмайтын, кіші аралды елдер мəселесін шешу, Тұрақты даму мақсаттарын жасау, қоршаған ортаны қорғау, климаттың өзгеруі мəселесі жəне т.б. бар. Тараптар мемлекеттер арасында туризм, білім беру, сауда

еріктілері мен «Жас Отан» белсенділерінің əр ардагермен жүргізетін күнделікті жұмысы пікір алмасудың жандануына мұрындық болады. Мысалы, «Жас Отан» жастар қанатының еріктілері Интернациональный кентінде тұратын еңбек тылының майдангері Бағила Адиқановаға барып қайтты. Жастар бірнеше сағат бойы ардагердің ауласын жинап, үйінің ішін əрлеу жұмысына қолғабыс тигізді. Оның сыртында жоба шеңберінде егде адамдарды белсенді əлеуметтік өмірге араластыруға байланысты жұмыстар жасалды. Ол интернетте жұмыс істеудегі компьютерлік сауаттылыққа оқытатын семинарлар. Атап өткеніміздей, 2014 жылы «Нұр Отан» нақты əлеуметтік топтардың мəселесін – ардагерлер, егде адамдар, мүгедектер, жастар, балалар, аналар мен бизнестің мəселелерін шешуге бағытталған 12 ірі партиялық жобаны жүзеге асыруда. «Егемен-ақпарат».

жəне өңірлік нарықтарға жол ашу салаларындағы өзара тиімді байланыстарды кеңейтудің маңыздылығын атап өтті. Осы жылғы қыркүйекте Қазақстанның да қатысуы жоспарланып отырған Дамушы кіші аралды елдердің саммитіне ерекше назар аударылды. Сейшель – ЭКСПО-2017 мамандандырылған көрмесін өткізуде Астана қаласының кандидатурасын қолдаған Афри ка өңіріндегі алғашқы мемле кеттердің бірі. Сейшельдің БҰҰ жанындағы Тұрақты өкілі, əсіресе, дамушы елдер үшін энергетика, энергия ресурстарының жетіспеушілігі мəселелерін шешудегі ЭКСПО-2017 көрмесінің маңызды рөлін атап өтті.

Бавариядаєы Ќазаќстан экономикасы кїні Мюнхен қаласында Қазақстанның Германиядағы елшілігінің, Бавария Экономика жəне технологиялар министрлігі мен Сауда-өнеркəсіптік палатасының қолдауымен ұйымдастырылған «Бавариядағы Қазақстан экономикасы күні» өтті.

Шараның басты мақсаты Елбасының биылғы Жолдауы шеңберінде неміс инвестициялары мен технологияларын Қазақстан экономикасына тарту бойынша Бавариямен ынтымақтастықты кеңейту болып табылады. Іс-шараға федералдық жерлердің ресми жəне экономикалық топтарының 200-ден аса өкілдері, сондай-ақ, Баварияда орналасқан ірі концерндер мен компаниялардың басшылары қатысты. Өз сөзінде Қазақстанның Германиядағы елшісі Нұрлан Оңжанов қатысушыларға Қазақстан экономикасы дамуының өзек тілігі жəне елдегі қолайлы инвестициялық жағдай туралы, сонымен қатар, 2010-2014 жылдарға арналған Қазақстанның үдемелі индустриялық-инновациялық бағдарламасын іске асыру барысында Қазақстан Үкіметінің қол жеткізген аралық нəтижелері туралы хабардар етті. Ол Баварияның іскер топтарын Қазақстанмен өзара тиімді əріптестікті тереңдетуде жəне

Ќатаѕ тїрде ќолєа алынды Александр ТАСБОЛАТОВ,

Əріптестік туралы меморандумдар жасалды

бұзу мен тексерулер барынша азайды. «Дегенмен, біздер заң бұзушылықтар бірлі-жарым ғана деп ойламаймыз. Біздің мақсат – заңсыздықтарды мүлдем болдырмау. Соған байланысты «Құқық қорғау қызметі туралы» заңға азаматтардың конституциялық құқықтарының өрескел жəне жүйелі түрде бұзылуына жол бергендері үшін аумақтық орган ның басшысын жұмыстан бо сату бойынша біз ұсынған түзету Қауіпсіздік Кеңесі тарапынан қолдау тапты», дейді Бас прокурордың орынбасары. Сол сияқты, жоғарыда айтылғандай, мүдделі органдармен түзетуді енгізуге қатысты келісім аяқталу сатысында тұр. Ішкі істер министрлігімен бірлесе жүргізіліп отырған полиция қызметіне жүгінген адамдардың электронды есебін жүргізу бойынша жобаны іс жүзіне асыру адамдар құқықтарын қорғау тұрғысында аса маңызды болмақ. Болашақта мұндай есеп жүргізуді барлық органдарда қолданысқа енгізу жоспарланып отырған көрінеді. Бұл бағытта да бірқатар жұмыстар атқарылып жатқандығын айтып өтті Н.Исаев.

кеңейтуде қолда бар мүмкіндіктер мен қолайлы жағдайларды белсен дірек қолдануға шақырды. Елшінің пікірінше, Қазақстан үшін отандық экономикаға жаңа технологиялар мен ноу-хау трансфертін қарастыратын, қазақстандық білікті техникалық мамандарды даярлайтын қазақстандық экономиканың басым салаларындағы бірлескен инвестициялық жобалар ерекше қызығушылық тудыруда. Сондай-ақ, Германияның бұрынғы экономика жəне технология федералды министрі Михаэль Глос, Баварияның Экономика кеңесінің төрағасы Отто Висхой, Бавария экономикасының бірлестігі төрағасының орынбасары Штефан Альбат, Қазақстанның Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігінің Инвестициялар жөніндегі комитетінің төрағасы Ерлан Хаиров, Қазақстан Саудаөнеркəсіп палатасының президенті Сабыр Есімбеков жəне «НАТР» АҚ басқарма төрағасы Айдын

Құлсейітов тақырыптық баяндамалар жасады. Экономика күні шеңберінде өткен «Шикізат, өндірістік жəне тех нологиялық əріптестіктің, сондай-ақ, жобалық-инжиниринг қызметі саласындағы ынтымақтастықтың жағдайы мен болашағы» тақырыбындағы панельдік пікірталас барысында Қазақстан мен Германия арасындағы тиімді шикізат, индустриялық жəне тех но логиялық əріптестікті əрі қарай реттеу мəселелері талқылан ды. Бавариялық қаты сушылар Германияның энер ге тикалық қауіпсіздігін қамта масыз етудегі Қазақстанның маңызды рөлін, сонымен қатар, Қазақстанның қазақстандық экономиканы жаңарту жəне индустрияландыруға бағытталған мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыруға байланысты неміс жоғары технологиялық компанияларына ұсынып отырған мүмкіндіктерін атап өтті. Экономика күнінің шеңберінде Дина Нұрпейісова атындағы Атырау мемлекеттік облыстық филармониясы академиялық оркестрінің мерекелік концерті өтті. «Егемен-ақпарат».

Ќамќорлыќ аясында Марат АҚҚҰЛ,

«Егемен Қазақстан».

Жақында ұлттық валюта – теңге бағамына енгізілген өзгерістер жұрт шылық ара сында белгілі бір алаңдаушылық туғызғаны рас. Алайда, оның алдын алуға байланысты дер кезінде атқарылған нақты іс-шаралар өз нəтижесін берді. Қоғамда қайтадан жайлы ахуал қалыптасып, көпшіліктің көңілі орнына түсті. Халықаралық бизнес университеті мұның алдында ғана тыңғылықты шаруалар атқарған еді. Білім ордасының басшылығы қызметкерлер мен профессор-оқытушылар құрамының жалақысын көтеруді жыл басында ойластырып, оны 1 ақпаннан бастап 20 пайызға көтеруді ұйғарған болатын. Сол арада теңге бағамының əлгіндей көтерілуі көрініс тапты.

Университет сəйкесінше өзінің қызметкерлеріне қамқорлық аясын кеңейтті. Елбасының өскелең жас ұрпаққа қатысты тұрақты ұстанған салиқалы да сарабдал саясаты университетте қашанда зор қолдауға ие. Мұнда бакалавриат жəне магистратура бағдарламалары бойынша оқыту бағасы бұрынғы күйінде сақталып отыр. Ха лықаралық бизнес университетінде оқуға тілек білдірушілерге орнықты əрі сапалы білім алуына еліміздегі жəне əлемдегі түрлі экономикалық конъюнктураның ауытқуларына қарамастан кепілдік беріледі. Студенттерге əлеуметтік тұрғыдан көп көмек көрсетіледі. Осындай игілікті істердің нəтижесінде университеттің беделі жылдан-жылға артып келеді. Иə, істің көзін тапқан міне, осы.


4

www.egemen.kz

1 сəуір 2014 жыл

БІР ЌОЛДЫЅ САЛАСЫНДАЙМЫЗ, ДЕРЕК пен дəйек

Ұлы халық қашанда ұлылығын істейді. Кеңқолтық қазақ жұрты Тəуелсіздігіне қол жеткізген алғашқы жылдарда Қазақстан халқы Ассамблеясын құрып, оның тізгінін Тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың қолына ұстатты. Бұл республиканы мекендейтін сан алуан ұлт пен ұлыстың алаңсыз тіршілігін қамтамасыз етіп, өзінің қымбат дəстүрлерін сақтауына, ұрпақ болашағына деген сенімін нықтауға мүмкіндік берді. Қазақстан республикасының əлемді аузына қаратқан қадамдарының бастысы да осы еді. Біз осы орайда, Қазақстан халқы Ассамблеясының құрметті мүшесі, республикалық татар жəне башқұрт этномəдени бірлестіктері кеңесі ақсақалдар алқасының төрағасы Фарук қажы БОГАПОВТЫ əңгімеге тартып, ежелден бауырлас жұрттар жарастығы жайлы əңгімелеп беруін өтінген едік.

Алматы облысы

Ќазаќстан халќы Ассамблеясыныѕ ќўрметті мїшесі, республикалыќ татар жəне башќўрт этномəдени бірлестіктері кеѕесі аќсаќалдар алќасыныѕ тґраєасы Фарук ќажы БОГАПОВ:

«Біздіѕ ата-бабаларымыздан тараєан ўрпаќтыѕ ќазаќтыѕ киелі жерінде тўрып жатќанына 160 жылдан асып барады» – Тəуелсіздігіміздің қысқа мерзімдік тəжірибесі еліміздің гүлденіп-көркеюі мен күн сəулелі шаңырағымыздың беріктігін дəлелдеп берді. Тағдырлас халықтардың қиын-қыстау кезеңдерде сыналған, қуанышдуманда нығайған достығы құрыштай берік екендігіне сүйінеміз. Облысымыздағы 40тан астам ұлт өкілі сияқты татар бауырларымыздың қазақ жеріндегі тіршілігінен тағылым таратсаңыз. – Біздің ата-бабаларымыздан тараған ұрпақтың қазақтың киелі жерінде тұрып жатқанына 160 жылдан асып барады. Татар халқының тағдыры қазақтың мəдениетімен, тұрмысымен жəне шаруашылық жүргізу ісімен тығыз байланысты. Сонау 1850-жылдардың басында Көкше жеріне қоныстанған елу шақты татар отбасының бірдебірі аттың басын кері бұрып, өзге жақтан жерұйығын іздемегені де сондықтан. Бүгінгі күні де солай. Іргеміз сөгіліп көрмеген. Өйткені, біз – қазақ халқымен бірге Қазақстан тəуелсіздігін құрысқан халықпыз. Өзім Көкше жерінде туып, осында тұрып жатқандықтан, жас ұрпақтың құлағында жүрсін деп мынадай деректі айта кетейін: Ұлтымыздың алғашқы

өкілдері 1883 жылы Имантау, 1908 жылы Желтау ауылдарының іргесін қалапты. Атбасар, Макин қалалары тұрғындарының негізгі бөлігі татарлар болған. Олар сауда-саттықпен, қол өнерімен, тері илеу кəсібімен, май қайнатумен, егіншілік жəне мал шаруашылығымен айналысты. Имантауда, 1907 жылғы революция қарсаңында 22 жел жəне 4 су диірмені жұмыс істеп тұрды. Қазақтың белгілі зиялылары татар медреселерінде білім алғандықтан, біздің халқымызға əрдайым қошемет-құрмет көрсетілді. Біздің тіліміз де, жырымыз да бір. Қазіргі сексеннен асқан жасымда ойын-тойымыздың бірлігін, құдажегжаттығымыздың мызғымауын тілеп отырамын. – Əр ұлттың мəдени, танымдық орталықтарының ашылуы бауырмалдық қатынастарды нығайтып, салт-дəстүрлердің жаңғыруына мүмкіндік жасады. Облысымыздағы татар этномəдени бірлестігі əр кез белсенділігімен танылып жүреді. Кез келген ұйымның құрылуы бүгіндері тəлімді тарихқа айналып барады. Осынысымен де құнды сияқты. – Иə, оның дұрыс. Бірлестігі мізді атақты жерлес ағамыз, «Парасат» орденінің

Ақтаудағы дүкен сөрелерінен «АқНек» атауындағы сүт өнімдерін жиі кездестіруге болады. Өтімді тауар тəрізді, сөрелерде көп тұрақтамайды. «Ақтаудың өзіндегі зауыттан өндіріледі екен, бастығы Зарета деген əйел адам көрінеді» деген əңгіме де «Ақ-Некпен» бірге тарап жатады. «Шетелдерден келген тағамдардың құрамына күдікпен қараймыз, өз елімізден, оның ішінде Ақтаудан шыққан өнім болса, сенімдірек екен», дейтіндер де жоқ емес. Қызығушылықпен осы əңгімелердің төркінін тани түсу үшін аталмыш өнім шығарушы орынды, оның басшысын іздестірдік. Ол «Ақ-Нек Маңғыстау» деп аталатын жауапкершілігі шектеулі серіктестігі екен де, басшысы Зарета Фаталиева екен. 1967 жылы Ресей елінде лезгин отбасында өмірге келген Зарета жоғары білімді маман, əрі технолог, əрі заңгер. Нарықтық экономиканың табалдырығын аттасымызбен өз бағытын дұрыс таңдап, бойында бар ұйымдастырушылық қабілетін іс басынан табылуға арнаған. Шаруасын шырқ үйірген іскер Зарета қазір тек «Ақ-Нек Маңғыстау» емес, «Ақ-Нан Маңғыстау» нан зауытын, «Берекет-Ф» қоғамдық тамақтандыру желісін басқарады. «АқНек Маңғыстауда» сүт, ірімшік, айран, құрт, жемістен дайындалған айран сынды бірнеше сүт өнімдерін өндірумен айналысса, нан зауыты қала тұрғындарын нан өнімдерімен мігірсіз қамтамасыз етуде. Сүт зауытынан жылына 450 тонна ақ дəм, нан зауытынан 360 тонна өнім тұтынушыға жол тартады. Ал «Берекет-Ф»-ның жөні бөлек. 1997 жылы өз қызметін бастаған ЖШС қазір біраз тəжірибе жинақтап үлгерді. Тамақтандыру қызметінде, кондитерлік жəне сүт өнімдерін шығаруда «Сəйкестік сертификатына» ие серіктестіктің қызметкерлері өз шеберліктерімен кез келген əріптестерімен тайталаса алады, яғни бəсекеге қабілетті. Сондай-ақ, жұмыстарына толықтай отандық өндіріс тауарларын, жергілікті еңбек ресурстарын пайдаланатындықтан, отандық қызметтерді ұсынушы ретінде де мақтаулы. Он жылдан астам уақыттан бері Маңғыстау облысының денсаулық сақтау саласы мекемелерін емдік тағамдармен қамтамасыз етіп келеді. Ал биыл

иеге рі, Татарстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, жазушы Ибрагим Салахов құрған болатын. Ол кісі сұлу Көкшесін жанындай жақсы көрді. Репрессияға ұшырап, «Колыма қасіреті» романын жазғандағы сағынышы жан сыздатса, «Көкшетау даласында» тарихи хикаятын оқығанда кеудеңізді туған жерге деген махаббат сезімдері кернейді. Сондайақ, бүгінгі күні қол жеткізген табыстарымызды Хəкім Малдыбаев, Рашид Ғайнуллин, Фарук Курмаев, Рауф Ақбердин, Ғазиза Закирова, Афзал Насыров, Флюра Бакаева, Аския Ахметшина, Рафаил Сами гуллин секілді белгілі азаматтардың есімдерімен байланыстырамыз. Олардың ұлт ынтымағын ұйыстырудағы еңбектері əрқашан жадымызда. Жас ұрпақ сол үлгі-өнегені заман талабына сай жаңғыртуда. – Қоғамдық бірлестіктің қарымды істеріне қысқаша шолу жасап шықсаңыз. – Бірлестігіміздегі «Ғалиябану», «Яшлек» əн-би ансамбльдері республикамызға кеңінен та нымал əрі шетелдік мəдени са парлар да Қазақстан даңқын шығарып жүр десем, артық айтқандық емес. Ардагерлер ұйымымен қатар, жастардың саяси пікірталас клубы белсенді

жұмыс істеуде. Аға буын ұлттық салт-дəстүр, ырым-жоралғылар, мəдени құндылықтар бағытында көп еңбектенсе, жастар жағы Қазақстан болашағының кірпіші болып қалануға тырысып жүр. Əсіресе, «Достық-Дружба» журналының тілшісі Ринат Дусумов, облыстық саламатты өмір салтын қалыптастыру орталығы директорының орынбасары Дана Жантемірова, «Жас ұрпақ» қозғалысының көшбасшысы Ильдар Абзалимов, Фарит Ахметов, Зарина Усманова, ұлттық спорт өнерінің жанашыры Ульфат Усманов бірлестік тарапынан қойылған тапсырмаларды тиянақты орындайтынымен риза етуде. Кеңес өкіметінің орыстандыру саясаты түркі халықтарының ішінде ең алдымен татарларды шарпығаны белгілі. Біз ұзақ жылдар ұлттық мейрамымыз – «Сабантойды» көңілдегідей етіп тойлай алмай жүрдік. Сол тойы мыз Ақмолада егемен діктің алғашқы жылында-ақ дүркіретіп өткізілді. Қазақстан Тəуелсіздігінің дəстүрлі мерекелік шараларының ауқымы кеңейіп, ел-жұрттың ризашылығын алудамыз. Оған Бурабай мен Степногор қаласындағы филиалдарымыз да

белсенділікпен қатысты. Сондай-ақ, татар этномəдени бірлестігі татар халқының өскелең сұраныстары мен мүддесін қанағаттандыру, ана тілінің өркендеуі, салт-дəстүр мен мəде ни құндылықтардың көркеюі бағытындағы жұмыстарды мақсаткерлікпен жүргізуде. Басты мақсатымыз – мемлекеттік жəне ұлттық мүдделер негізінде ұлтаралық қатынастарды дамыту, халықтар арасындағы достық пен бауырмалдықты нығайту. Біздің игі істеріміз жоғары бағаланып, Елбасы Н.Назарбаевтың Жарлығымен бірлестігіміз 2006 жылғы 8 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен марапатталды. – Фарук аға, сізді Көкшетауда білмейтін кісі жоқ. Өзіміз де еркелеп, «Ассалаумағалейкум, абзи, бабай!», деп амандасамыз. Ашық-жарқын, күлімсіреген көзіңізден бүкіл татар халқының қадір-қасиетін көргендей боламыз. – Шал адамды мақтағаның жаныма жағады. Жалпы, бұл – қазақ халқының бойындағы қымбат құндылық. Менің тамырларым көп. Бұл біздің тағдырымыздың сабақтастығында болса керек. Тағы

Заман талабына сай ќимылдайтын Зарета Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Ақтау қаласындағы ІІМ училищесінің тыңдаушыларын, Маңғыстау облысы ІІД бөлімшелерін, «МАЭК-Қазатомөнеркəсіп» ЖШС қызметкерлерін ыстық тамақпен қамтамасыз ете бастағандарына тура он жыл толыпты. Сонымен қатар, 2006

жылдан бері Қазақстан Республикасы ІІМ-ге қарасты 6656 əскери бөлімі жеке құрамын, Ақтаудағы Əскери-теңіз институты курсанттарын жəне еліміздің Қорғаныс министрлігінің Батыс аймақ бойынша əскери бөлімдері жеке құрамдарына ыстық тамақ ұйымдастыру да өз мойындарында. Жұмыстың жеңілі болмайды, өз тұтынушыларымен қоян-қолтық жұмыс

да қайталайын, қазақтың талай зиялылары Ғалия медресесінде, Қазан университетінде білім алды. Көкшетаудағы Науан Хазірет атындағы орталық мешіт татар көпесінің үйінде орналасқан. Біздің мақтан тұтатын, құрмет жасайтын байланыстарымыз толып жатыр. Осындай жарастығымыз ұзағынан болғай. Осыдан біраз жыл бұрын Ресей телеарнасы этномəдени бірлестігіміз жайлы менімен сұхбат жүргізді. Бүгінгі əңгімемді сондағы айтылған түйін-тұжырыммен аяқтасам деймін: «Біз, татар халқы өзіміздің Отанымыз Қазақ станда білім алуға, еңбек етуге, ті ліміз бен ділімізді сақтауға, қоғамдық өмірдің əр саласында өз деңгейімізді танытуға толыққанды мүмкіндігіміз бар. Осының бəрі үшін қазақтың дарқан даласы пен кең пейіліне ризамыз. Лайым солай болғай!» – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

КӨКШЕТАУ.

––––––––––– Cуретте: бірлестік жетекшісі Фарук БОГАПОВ жастар ортасында.

жасай білетін Зарета бəсекелесі көп тірлікте тапжылмаған бұл табандылық пен тұрақтылыққа өнімдерінің сапасы арқылы ғана қол жеткізіп келеді. Бүгінгі таңда 500ге жуық адамды жұмыс орнымен қамтып, кəсібін шыр айналдыра жүргізген Зарета Фаталиева қайырымдылық шараларынан тыс қалмайды. Жетім балалар, мүжəлсіз отбасылар, мүгедек жандар мен қараусыз қалған қарт кісілер мүмкіндігінше оның назарында. Бизнестің талабы – тоқтап қалмау. Нан түрлерін дайындап, сүт зауыты нан-сүт өнімдері толассыз тасымалданып, кондитер цехы жұмыс ырғағынан жаңылмаған, азық-түлікті тасымалдап-жеткізуге санитарлық талаптарға сай жабдықталған, санитарлық төлқұжаттарын «қалтасына басқан» арнайы көліктері зырлаған, яғни бүгінгі тірлігіне бесаспап басшы алдағы уақытта өндіріс көкжиегін кеңейтуді, қосымша жұмыс орындарын құруды межелеп отыр. Сүт жəне кондитер өнімдерінің жаңа дүкендер құрылысы жүруде. Болашақта нан-бөлке, макарон өнімдерін, шұжық жəне тұшпара дайындау цехтары ғимараттарын, сондай-ақ фермасы мен жайылымдары бар жылыжай кешені құрылысын салу жоспарда бар. «Берекет-Ф» ЖШС мен оның бас директорының еңбегі елеусіз емес. Бірнеше байқауларда жеңімпаз болып, топ жарды. Маңғыстау облысы бойынша «Өндіріс саласындағы жақсы кəсіпкер» атауын екі мəрте иеленсе, «Арзан жəне тəтті» номинациясының, «Отандық тауарлар жəне құрылыс» номинациясының жеңімпазы атанды. Отбасында екі бала тəрбиелеп отырған үлгілі ана, іргелі ұжымды ұйымшылдықпен ұйыта басқарған басшы, бизнестің тасын өрге домалатқан кəсіпкер, ұлттар достығына үлесін қосуды азаматтық парызым деп білетін Зарета Фаталиева үнемі ізденіс үстінде. Бізбен телефон арқылы ғана байланыса алған ол қазір шаруа бабымен Ресей елінде іссапарда жүр. Оны біз Тəуелсіз Қазақстандағы ел ырысын еселеуде ерлерден кем тер төкпей, ерен үлесін қосып жүрген қайратты қыздардың бірі деп білеміз. Бұл бағаға да ол еңбегі арқылы жетті. Маңғыстау облысы.

Бүгінгі таңда Алматы облысын 103 түрлі ұлт пен ұлыс мекендейді. Соның ішінде саны көп өзге ұлыстар мыналар: орыстар 303 мың 617, ұйғырлар 150 мың 820, түріктер 36 мың 677. 2014 жылдың 1 қаң та рында облыс бойынша 71 этномəдени бір лес тік тіркелсе, соның 23-і облыстық, ал 38 филиалы аудандық, 10 филиалы қалалық болып жұмыс жүргізуде. Алматы облыстық Қазақстан халқы Ассам блеясы құрамында этномəдени бірлестіктер ардагерлерінен құралған «Ұлағат» қариялар кеңесі жəне этномəдени бірлестіктер жастарынан тұратын «Бірлік» жастар ассоциациясы бар.

Ақмола облысы Ақмола облысы – ең көпэтносты жəне көпконфессиялы өңірлердің бірі. Мұнда 120-дан астам этн о с т а р м ен эт н ост ы қ топтардың өкілдері тұрады. Оның ішінде қазақтарды қоспағандағы айтарлықтай басым көпшілігі орыстар – 35,2, украиндар – 5, немістер – 3,6, татарлар 1,8 пайызды құрайды. Əрқилы ұлт өкілдері облыстың барлық аудандарын мекендейді. Облыста 44 этномəдени бірлестік тіркелген. Олардың қызметін Ақмола облы сы Қазақстан халқы Ассамблеясы хатшылығы жанындағы 10 жұмыс тобы үйлестіреді. Сондайақ, ғылыми-талдамалық жəне мемлекеттік тілді насихаттау орталықтары, аналар кеңесі, журналистер клубы, балалар мен жастар ұйымдарының ассоциациясы белсенділік танытуда. «Истоки» славьян мəдениағарту бірлестігі, татар этномəдени бірлестігі, «Вайнах» чешен-ингуш бірлестігі, поляк жəне неміс қоғамдық ұйымдары үлгілі қызметтерімен танымал.

Ақтөбе облысы Ақтөбе өңірінде 90-ға жуық ұлттардың өкілдері бір атаның баласындай тату-тəтті өмір сүруде. Мұнда қазір 807 800 адам тұрады, соның 79,5 пайызын қазақтар құрайды. 2012 жылдың басындағы ресми дерек бойынша облыс аумағында орыстар – 101 929, украиндар – 24 306, татарлар – 93 83, немістер – 5 532, молдавандар – 1 428, корейлер – 1 477, əзербайжандар – 1 058, башқұрттар – 769, болгарлар – 681, өзбектер – 894, армяндар 481 адам болған. Орыстар мен украиндардың дені облыс орталығында, Əйтеке би, Алға, Қарғалы, Қобда жəне Хромтау аудандарында тұрады. Татарлар Мəртөк, Хромтау жəне Мұғалжар аудандарында қоныстанған. Белорустардың басым бөлігі облыс орталығына табан тіреген. Мəртөк ауданында – 834, ал Қарғалы ауданында 834 неміс ұлтының өкілдері өмір сүруде. Алға ауданындағы Болгарка ауылында бұдан бір ғасырдай уақыт бұрын негізінен бірыңғай болгарлар түтін түтетіп, тіршілік кешкен. (Соңы 6-бетте).


БІР ЇЙДІЅ БАЛАСЫНДАЙМЫЗ! Ќазаќстан халќы Ассамблеясыныѕ мїшесі, Алматы облыстыќ ўйєыр этномəдени бірлестігініѕ тґрайымы Əсия АХМЕТОВА:

«ЎСТАНЫМЫМ – ЫНТЫМАЌТЫЅ ЎЙЫТЌЫСЫ БОЛУ» Татулықтың тірегіне айналған тұлғалар қашанда қарапайымдылығынан танбайды. Жетісу жерінде достық пен ынтымақтың ұйытқысы болып, осы өңірде тыныштық пен бірлікке бастап жүрген жандар баршылық. Солардың бірі – ел бірлігін ұлықтаған Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі, Алматы облыстық ұйғыр этномəдени бірлестігінің төрайымы Əсия АХМЕТОВАМЕН əңгімелескен едік.

– Əсия Тұрсынқызы, шығыс халықтарының ұлы мейрамы – əз Наурызға ілесе ұлыларын ұлықтаған, тарихын талайға таңғалдыра таныстырған, салт-дəстүрі мен əдет-ғұрпын сақтауға негіз қалаған Қазақстан халқы Ассамблеясының кезекті сессиясына жер-жерде үлкен дайындық жүруде. Бұл шарадан сіздер де шет қалмассыздар? – Əлбетте, қазақ – əсілі қашанда елдік пен бірлікті тəуелсіздіктің темірқазығына айналдыра білген халық. Сонысымен де шоқтығы биік. Жалпы, «Біздің ортақ Отанымыз – Қазақстанның қазіргідей қарыштап дамып отырғаны – елімізді мекендеуші барлық этностардың ынтымағы мен бірлігінің арқасы. Тəуелсіздігімізді тұғырлы ететін де, елімізді жаңа белестерге шығаратын да біздің осы қоғамдық татулығымыз. Бірліксіз ел тозады, бірлікті ел озады дейтін даналықтың шындығына бүгінде бəріміздің көзіміз жетіп отыр», деп Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев нақтылап бергені мəлім. Сол ұлағатты сөздің

5

www.egemen.kz

1 сəуір 2014 жыл

жарқын дəлелі бүгінде мемлекетімізде ұлттар достығы берік сақталып отыр. Иə, шынымен де, бұл – дос қуанып, дұшпан күйінетін біздің ең зор жетістігіміз. Тек бірлік бар жерде ғана толайым жетістік пен көңіл қуантар тіршілік бары етенеден белгілі. Елбасының Қазақстан халқына дəстүрлі Жолдауы əр азаматтың жеке жауапкершілігін – өзінің алдындағы, ұжым алдындағы, жұмыстағы, жауапкершілігін арттырады деп қабылдасақ, ол, бірінші кезекте, егемен еліміздің алдындағы жауапкершілігі деп түсіну керек. Тəуелсіздігіміздің тұғырлы болуына əр азамат өз үлесін қосуы үшін ең бірінші елжандылық болуы керек. Тек елін шын жүрегімен ұлықтайтын ерлер ғана нағыз патриотпын дей алады. – Еліміздегі тіл мəселесі туралы не айтасыз? – Қоғамдағы ұлтаралық келісім мен татулыққа ықпал ететін негізгі факторлардың бірі – тіл жағдайы. Кез келген халықтың ана тілі салтдəстүрін, əдет-ғұрпын, əдебиеті мен мəдениетін сақтауының негізі болып

табылады. Соған сəйкес, біздің елімізде тіл саясатына мемлекет тарапынан ерекше көңіл бөлініп отыр. Тіл саясаты Қазақстандағы ұлт саясатының маңызды тармақтарының бірі болып табылады. Қазақстан Республикасының бүгінгі таңда жүргізіп отырған тіл саясаты ең алдымен елдің əлеуметтіксаяси тұрақтылығына, қоғамдағы этносаралық келісімді нығайтуға бағытталған. – Адам құқығы қалай қорғалуда? – Қоғамды демократияландыруды

одан əрі тереңдету, құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғам қалыптастырудың басты проблемаларын шешу – кезек күттірмейтін мəселелердің бірі. Осы жағдайлардың барлығында да, ең алдымен, Қазақстан халқының біртұтастығының сақталуы, əр ұлттың өзінің жеке мүдделерімен қатар жалпыұлттық, мемлекеттік мүдделерді де естен шығармауы қажет. Елдегі ұлтаралық келісім мен жарастық мəселелеріне үлкен ықпалын тигізіп келе жатқан ұйымдарының бірі Қазақстан халқы Ассамблеясы болып табылады. Егемендік алған жылдардан бері қызмет атқарып келе жатқан осы қоғамдық институт халықтар мен ұлттардың біртұтастығын сақтауды қамтамасыз етудегі басты міндеттерді тиімді түрде шешіп келеді. Алматы облыстық Қазақстан халқы Ассамблеясы қашанда жаңалықтың жаршысы болып келеді. Соның бірі – аналар орталығының ашылып, отбасылық тəрбиені қолға алып, қоғамның барлық салаларын болашақ ұрпақ тəр биесіне жұмылдырғаны. Екінші мəселе – кадрларды дайындау. Білікті де білгір маман көптеген мəселелердің түйінін шешеді деп қабылдасақ, біздің Ассамблея мемлекеттік қызметке даярлау үшін арнайы курс ашып, əр этнос өкілінің жастарын мемлекеттік қызметке дайындауды қолға алды. Мемлекеттік қызмет басқармасымен бірлесіп

Ассамблеяныѕ депутаттыќ тобы:

семинарлар өткізіп, түсініктеме жұмыстары жүргізіліп, жастардың өз күшіне, біліміне сенуіне ықпал етіп қана қоймай, ең бастысы, Ата Заңымыздың біздің елде бұзылмай жоғары деңгейде орындалатынының дəлелі болып отыр. Əр адам білімді, білікті болса, жұмыс олардың өзін іздейтінін өмірдің өзі растауда. Қазақстан – жаңа саяси жəне əлеуметтік-экономикалық құрылымы қалыптасқан, дүниежүзі мойындаған Тəуелсіз мемлекет. Аса жоғары руханият пен ой-өріс үйлесім тапқан қазақстандықтардың күш-қайраты қоғам өмірін батыл да түбегейлі қайта құруда шешуші фактор болып табылады. – Бүгінгі қоғамдағы маңызды мəселе не? – Тəуелсіздік жолын таңдаған Қазақстан үшін сол тəуелсіздік пен егемендіктің, бостандық пен еріктіліктің негіздерін қалай отырып, оны одан əрі сақтап қалу өмірлік маңызды мəселе болып саналады. Барлық ұлттар мен ұлыстарды бір жерде тоғыстырған ортақ тарихи тағдыр олардың ортақ мұраттары мен құндылықтарының қалыптасуына да себепші болады. Біздің еліміздің жүргізіп отырған ұлт саясаты өзінің бағыт-бағдары бойынша демократиялық жəне келісім мен жасампаздық сипатымен ерекшеленіп келеді. Дүниежүзілік озық технология мен интеллектіге сүйенген саяси-экономикалық жəне əлеуметтік құрылыс қазақ халқымен бірге барлық қазақстандықтарды өркениетті өмірге жеткізетіндігі сөзсіз. Алдағы өтетін Қазақстан халқы Ассам блеясының кезекті сессиясы оның əрбір мүшесіне жауапкершілік жүктейді. Ол – еліңнің алдындағы азаматтық парызыңды абыроймен атқару. – Əңгімеңізге рахмет.

Алматы облысы.

Əңгімелескен Нұрбол ƏЛДІБАЕВ, «Егемен Қазақстан».

Партияаралыќ ынтымаќтастыќтыѕ їнќатысу алаѕы Партияаралық ынтымақтастық – этносаралық тұрақтылық пен қоғамдық келісімді нығайту жолында бірлесе жұмыс атқарудың маңызды тетіктерінің бірі. Қазақстан халқы Ассамблеясының Парламент Мəжілісіндегі депутаттық тобы кеңейтілген отырысын өткізіп, Ассамблея «Ақ жол» ҚДП жəне Қазақстан Халықтық коммунистік партиясы өкілдерімен Ынтымақтастық меморандумына қол қойды. Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының орынбасары Ералы Тоғжанов өз сөзінде: «Қазақстан халқы Ассамблеясының ХХ сессиясында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қоғамдық келісімге қатысты мемлекеттік саясаттың бағдарын нақты көрсетіп берді. Қоғамдық келісім конституциялық ұстаным болып табылады. Сондықтан, полиэтностық мемлекеттегі ұлттардың басын қосу, қабылданатын заңнамалық құжаттардың барлығын арнайы сараптамадан өткізу – басты жұмысымыз. Сонымен қатар, Қазақстанда тұратын этностық топтардың елімізге деген сүйіспеншілігін, патриотизмді дамыту бағыттары – негізгі міндеттердің бірі. ҚХАның 2020 жылға дейінгі кезеңге арналған стратегиялық даму тұжырымдамасында Ассамблеяның басты міндеті ретінде өз кезегінде барлық экономикалық жəне əлеуметтік мəселелердің шешілуіне кепілдік беретін, мемлекеттің тұрақты дамуын қамтамасыз ететін қоғамдық келісім екені көрсетілді», – деп атап өтті. Ал депутаттық топ жетекшісі Жұматай Əлиев осы уақытқа дейін атқарылған жұмыстарды қорытындылап, болашақ жоспарларды сөз етті. Бірлесе жұмыс атқарудың маңыздылығы мен өзектілігіне тоқталды. Жиын барысында Қазақстан халқы Ассамблеясы депутаттарға алғыс хат тапсырды. «Егемен-ақпарат».

ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫ АССАМБЛЕЯСЫ САРАПШЫЛАР КӨЗҚАРАСЫ

ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫ АССАМБЛЕЯСЫ МЫНА МІНДЕТТЕРДІ ТИІМДІ ШЕШІП КЕЛЕДІ ДЕП ЕСЕПТЕЙДІ Қоғамдағы толеранттылықты және этносаралық келісімді одан әрі нығайту үшін қолайлы жағдай қалыптастыру, этносаралық қарым-қатынас саласында мемлекеттік органдардың және азаматтық қоғам институттарының өзара тиімді іс-қимылдарын қамтамасыз ету

Халықтар бірлігін нығайту, қазақстандық қоғамның негізгі құндылықтары жөніндегі қоғамдық келісімді дамыту және қолдау

ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫ АССАМБЛЕЯСЫ ҚЫЗМЕТІНІҢ НЕГІЗГІ НӘТИЖЕЛЕРІ

ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫ АССАМБЛЕЯСЫ ЖАЛПЫҰЛТТЫҚ ЖҰМЫЛДЫРУШЫ СИПАТ АЛДЫ

Қоғамда экстремизм мен радикализм көріністеріне қарсы іс-қимыл жасауда мемлекеттік органдарға көмек көрсету

Қазақстан Республикасы Конституциясына негізделген саяси-құқықтық мәдениет қалыптастыру

Қазақстан халқының этностық мәдениетін, тілдерін және дәстүрлерін дамыту

Мемлекеттік этносаралық саясатты белгілеу және жүзеге асыруға ықпалы

Қазақстан патриотизмін қалыптастырудағы ықпалы

ҚОҒАМДЫҚ КЕЛІСІМ ЖӘНЕ ЭТНОСАРАЛЫҚ ТОЛЕРАНТТЫЛЫҚТЫҢ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ МОДЕЛІН ЖАСАУ ЖАЛПЫҚАЗАҚСТАНДЫҚ БІРІЗДІЛІКТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Ассамблеяның мақсаттары мен міндеттеріне қол жеткізу үшін этностық мәдени және басқа да қоғамдық бірлестіктердің күшжігерін біріктіруді қамтамасыз ету

НЕГІЗГІ БАҒЫТТАР БОЙЫНША ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫ АССАМБЛЕЯСЫ ҚЫЗМЕТІ ТИІМДІЛІГІНІҢ БАҒАСЫ (10 балдық шкала бойынша)

САРАПШЫЛАР ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫ АССАМБЛЕЯСЫ ЕЛДЕГІ ЭТНОСАРАЛЫҚ САЯСАТТЫ ІС ЖҮЗІНЕ АСЫРУДАҒЫ ЕҢ БАСТЫ ҚОҒАМДЫҚ ИНСТИТУТ БОЛЫП ТАБЫЛАДЫ ДЕП ЕСЕПТЕЙДІ

ПІКІРЛЕРІН БІЛДІРГЕН САРАПШЫЛАР ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫ АССАМБЛЕЯСЫ ӨЗІ ҚҰРЫЛҒАН КҮННЕН БАСТАП ҚАЗАҚСТАНДА ӨМІР СҮРЕТІН ЭТНОСТАР АРАСЫНДАҒЫ ТҰРАҚТЫЛЫҚ ПЕН КЕЛІСІМДІ НЫҒАЙТУДА ШЕШУШІ РӨЛ АТҚАРЫП КЕЛЕДІ ДЕП ЕСЕПТЕЙДІ

Қазақстанда мемлекеттік тілді және этностар тілдерін дамыту

Этносаралық салада өңірлік саясатты жетілдіру

Елде және шетелдерде этносаралық және конфессияаралық келісімнің қазақстандық моделін дамыту

Шетелдердегі қазақ диаспорасына ана тілін, мәдениетін және ұлттық дәстүрлерін дамыту мәселелерінде көмек көрсету, олардың тарихи отанымен байланысын нығайту

Этносаралық қарым-қатынас саласында келіспеушілік ахуалын болдырмауда, даулы және түсініспеушілік көзқарастарды реттеу жөніндегі нақты шараларды іс жүзіне асыру және осы реттегі ұсыныс-пікірлерді қалыптастыру, оларды шешу мәселелеріне атсалысу

Этностық мәдениеттің қоғамдық бірлестіктеріне методикалық ұйымдастырушылық және құқықтық көмек көрсету

Этносаралық және конфессияаралық келісімді қамтамасыз ету мәселелері бойынша халықаралық ұйымдармен және азаматтық қоғам институттарымен үйлесімді жұмыс жүргізу

Қазақстандағы басқа да этностардың тарихи отандарымен байланысын дамытуға ықпал ету

Қоғамдық саяси үдерістердің сараптамалық-жобалау бюросы әзірлеген


6

www.egemen.kz

Осындай тақырыптағы сұхбатымыз да дайын болды. Бірақ, бұл əңгімеге бір нəрсе жетпей, олқылау болып тұрған секілді көрінді. Шнайдерлердің анасын көріп, жүздесіп, сөйлескіміз келді. Сөйттік те, Тегістік қайдасың деп Шнайдерлер əулеті тұрып жатқан шалғайдағы алыс ауылға тарттық та кеттік. Қаланың у-шуынан алыстап, бір сергіп қалғандаймыз. Тегістіктен ары қарай Ресей шекарасы, өзіміздің Қарасуық ауылы басталады. Шағын ауылдағы үйінің ауласында бізді кəдімгі өзіміздің шешелеріміздей кең, мол гүлді көйлек, жеңсіз қызғылт камзол киген, басына орамал байлаған толықша келген жылы шырайлы, өңді апа қарсы алды. «Валентина Николаевна осы кісі, Володяның шешесі», – деп жатыр қасымызда жүрген ауыл əкімі Бақытгүл Қосарова. Біздің дауысымызды естіп, үйден көкшіл көзді ұзын бойлы екі қыз шығып, «төрлетіңіздер» деп қазақ тілінде амандық-саулық сұрасты. Екінші бір тұстан асыға жеткен жігіт ағасы көрінді: «Бұл – Володяның ағасы Александр, – деп таныстырды Бақытгүл, – мына жердегі орман шаруашылығында жұмыс жасайды». Александрдың да аман-сəлемі қазақ тілінде.

1 сəуір 2014 жыл

ауылға, қазақ халқына, тіліне деген бұл да бір құрметі, ризашылығы болар. – Шнайдерлер қазақ жеріне қалай келді екен? – Балалық шақ демекші, ауылдағы қазақ балаларымен бірге өстік. Көрші-қолаң, туыс-туған болып кеттік. Осы күнге дейін бір таңғалатыным, сол кездері баламыз ғой, енді ойнап жүріп төбелесіп қаласың дегендей, бірақ, бір-бірімізге сен неміссің, сен қазақсың деп көрмеппіз. Олар менің неміс ұлтының өкілі екенімді де білген жоқ. Кейін, 1987 жылы ҚазМУ-ге оқуға түсуге құжаттарымды тапсырайын десем, «сен группаңды шатастырып алыпсың» деп түріме қарап орыс бөліміне жібергені бар еді. Оқуға түскен соң, ауылға келіп осы жайды айттым достарыма. Бір атаның балаларындай өстік. Үйде кəдімгідей қазақша сөйлейтінбіз. Əжемнің қолында тəрбиелендім. Тегістік ауылына қайдан келгенімізді ержетіп, есейген соң барып, əке-шешемізден естіп білдік. Əжем тас-түйін, ештеңе айтпайтын. Ештеңе айтпауға, ауыз ашпауға өмірлік

денсаулығына кері əсер етіп, атамыз көп ұзамай қайтыс болыпты. – Əкеңіз Александр сонда жалғыз ұл емес пе екен? – Оны бəленбай жыл өткенде барып бір-ақ білдік қой. Əкем марқұмның өзі де ағалары болғанын білмеген сияқты. Əжеміз ешқашан айтпаған. Осы бертін келе, 2004 жылы ауылдық кеңесте жұмыс жасаған ақсақал үйіндегі бұрынғы ескі пешті жөндеп, от жағайын деген кезде, күл-қоқыстың арасынан бір паспорт шыға келеді. Қараса, менің атамның паспорты. НКВД-ның тас мөрі басылған: «осужден по статье 58» деген жазуына дейін бар. Отбасы жағдайы деген бөлігінде екі ұл баланың бірі – 38, бірі 40 жылы туған, үлкені Шнайдер Александр Андреевич, кішісі Шнайдер Владимир Андреевич деп жазылып тұр екен. Нағашы əжеміздің айтуынша, жолды көтере алмайды деп, кейбір балаларды тоқтаған стансалар маңында балалар үйлеріне тапсырыңдар деген бұйрық болған секілді. – Содан кейін іздестіріп көрдіңдер ме?

Əкеміз айтып кеткен ел мен жер ќымбат

– дейді Ертіс ґѕіріндегі Тегістік ауылыныѕ тумасы, неміс этносыныѕ ґкілі Владимир ШНАЙДЕР

– Апай, сəлеметсіз бе! –деп кішкентай қыз келіп сəлем берді. – Бұл – Əмина, Светлананың қызы, – деді Валентина Николаевна немересін құшағына алып. Біз Шнайдерлер əулетінің анасы Валентина Николаевнамен ұзақ əңгімелестік. Ауырлығы бүгінгі күнге де жүк болғандай өткенін, 2005 жылы кенеттен қайтыс болған отағасын еске алды. Қуғын-сүргін жəне соғыс жылдарының қиындықтарын көрген неміс отбасының тағдыры осы бір шағын ғана Тегістік атты қазақ ауылымен тікелей байланысты екенін жеткізді. –Тегістік – біздің атамекеніміз, қызым, мына өзің көріп отырған үй сонау 1958 жылдары салынды. Сол қара шаңырақты сақтап, осы күнге дейін тұрып жатырмыз. Немерелеріміз де бір кездері аталары өз қолымен тұрғызған үйге ойнап-күліп, келіп-кетеді. Шалым Александр Андреевич Шнайдер марқұм 1943 жылы осы ауылда туды, 2005 жылы осы ауыл зиратына жерледік. Қазақтар оны өте жақсы көрді, аралас-құралас жүрдік. Тегістікте бүкіл ғұмырымыз өтті. Александр, Владимир, Виктор, Елизавета, Анатолий, Раиса, Вячеслав, Валентина, Светлана бар, 9 бала өмірге келіп, оларды тəрбиелеп өсірдік. Бəрі де көршілеріміз айтатындай, түгел қазақ болып кеткен балалар ғой, тəрбиелері де солай, оқып-білім алғандары да қазақ тілінде, үйде де, түзде де қазақша сөйлеп өсті. Үш келінім бар, Ғалиябану, Жасия, Динара, күйеу балам Жанат. Осы үлкен əулеттің ұл-қыздарынан туған Виктория, Алминура, Елдана, Александр, Дина, Андрей, Томирис, Фатима, Əмина атты 9 немере-жиенім бар. Балаларым бəрі де өмірден өз орындарын тапты. Кенже қызым Света – аудан орталығындағы мектепте мұғалім. Володя бəрін өзіңе айтып бергені өткенді еске ала беру шешемізге оңай бола қоймас дегені шығар, –деп Валентина Николаевна үнсіз қалды. Шалғай ауылда өткен өмірдің қиындығын көрген, бала-шағасын, немерелерін қазақы тəрбиемен тəрбиелеп, қазақ тілінде оқытып, сөйлетіп, қазақ жерін атамекені еткен Шнайдерлердің аналары «Алтын алқа», «Күміс алқа» иегері Валентина Николаевна қандай құрметке болсын лайық, үлгі-өнеге тұтарлық ғибратты ғұмыр кешкен жан. Аудан, облыс көлеміндегі мереке-жиындарда марапаттар тізіміне алынып, құрмет көрсетіліп жатса, бəрі де орынды, асыл ана өмірі көпке үлгі-өнеге. *** Алыс ауылдан қалаға жеткен біз Валентина апамызды ұзақ үнсіз қалдырған Шнайдерлер əулетінің өткенін ары қарай жазу үшін Валентина Николаевна апамыздың ортаншы ұлы Владимир Шнайдермен кездесіп, əңгімемізді жалғастырдық: Владимир Александрович бұған дейін облыс орталығындағы Еуразия инновациялық университетінің студент жастармен жұмыс жəне оқу орнындағы тілдерді дамыту жөніндегі проректоры қызметін атқарды, қазір Астанада. – Қалай барып келдіңіз? Жол жаман дейсіз бе? Ауылдың жолына біз əбден үйренгенбіз, – деген Владимир əңгімесін жалғастырды. – Əлгі бір кез болды ғой, немістер, басқа да ұлт өкілдері асығыс өз елдеріне қарай көшіп жатқан, сол кезде қалжыңдап: «Біз не қарап отырмыз,

көшейік енді, немістердің бəрі кетіп жатыр», деп əкем марқұмды ашуландырып алатынбыз. Ол кісі ауылға əбден үйренген, ауылда туды, осы жерде еңбек етті. Сонда: «Əке-шешем осы ауылда жерленген, бұл атамекеніміз, сол кісілер аманаттаған ауыл – ел іші, ал енді Германия, Мермания деп қайдағы-жоқты айтпаңдар», деп бізге ұрысып тастайтын. «Өскен ортаға жетер жер жоқ, екінші рет бұлай айтқандарыңды естімейтін болайын», деген ескертумен əкей бəрімізді орнымызға қоятын. Тегістік – ертеректегі ауыл. Өзіңіз көргендей өмір сүріп жатыр. Өзім де ауылға жиі барып тұрамын. Туыс-туғандар, Шнайдерлер əулетімізбен түгеліміз осындамыз. Бір жаққа көшеміз-ау, басқа жақта жақсы өмір бар деген ойымыз да болған жоқ. Тегістік – төріміз. Кезінде дүркіреп тұрған ауыл еді, өкініштісі, қазір 50 үйлі отбасы қалды. – Владимир, балалық шақты қалай еске алар едің? – Кеңес өкіметі кезінде қалада тұратындарды айтпағанның өзінде, ауылдағы кейбір қазақ отбасыларының өзі балаларын орыс мектебіне берді. Ал біздер – ағам, інілерім, қарындастарым бəріміз қазақша оқыдық. Біздің Тегістік ауылында қазақ мектебі болды. Жоқ, қайтсем де орысша оқытамын, ертең нанын тауып жеу қиын болады деген басқалардың сөзіне ерсе, басқа ауылға көшсе де əкем бізді орыс мектебіне берер еді. Күнделікті өмірде менен: «Сен өзің Павлодардансың, солтүстік өңірде тудың, сонда қазақша қайдан білесің?» деп таңғала сұрап жатады. Солтүстік өңірде де ауылының атауын, тілін, болмысын сақтап қалған таза қазақы ауылдар бар. Ал қазақша қайдан білетінімді білгілерің келсе, біздің Тегістік ауылына келіңдер, деймін. Осындайда марқұм əкеміздің алда жақсы күндер келетінін білген бір көрегендігі болған екен-ау деп ойлаймын. Қиын кезде өздері бауыр басқан

ант бергендей. Ата-анамыздың айтуынша, олардың əке-шешелері депортацияның кезінде, 1941 жылы келген. Сол кездегі саясат нұсқауымен немістердің бəрін бір жерге шоғырландыруға қауіптеніп, оларды əрбір қазақ ауылына 20-30дан бөліп тастап кетіп отырған ғой. Менің аталарым Тегістікке алып келген 25 отбасының ішінде болыпты. Осы ауылда солардан тұрақтап қалған екі-ақ отбасы бар, бірі – Бишельдер, екіншісі – Шнайдерлер. Біздер өзі туыспыз да, өйт кені, Бишельдер нағашы апаларымыз болып келеді. Қалғандары соғыстан кейінгі жылдары жан-жаққа тарап кетті. Ал атамызды еңбек армиясына Қарағанды жаққа алып кетеді. Сол кезде əжеміздің аяғы ауыр екен. Əкеміз Александр 1943 жылы туыпты. – Ана жақтан келгенде балалары болған ба? – Əулетіміздің басынан өткен қуғынсүргін зұлматын есту бізге де оңай болған жоқ. Бұл күнде қазақ жерін Отаны көрген көптеген өзге ұлт өкілдерінің ұрпақтары жүр. Краснодар жақтан əжеміз бен атамыз Лида, Ольга, Сара, Роза атты қыз балаларымен келеді. Апаларымның айтуынша, суық желтоқсан айында жүк таситын, мал артатын вагондармен əкелген екен. Түнделетіп жолға алып шығыпты. Екі жарым ай вагондармен жолда болған. 1941 жылдың қысы. Мəскеу түбінде шайқас жүріп жатқан кез. Бомбалаудан əзер құтылған вагон толы 400-ден астам неміс отбасын Қазақстанға, Павлодарға əкеледі. Əуелі түрмеге қамайды да, содан кейін барып ауыл-ауылдарға бөледі. Біздер əкеміз отбасында жалғыз ұл деп жүрдік. Осы апаларымыздың көз алдында өстік. Бір апамыз бертін, осыдан екі жыл бұрын қайтты. Атамыз еңбек армиясынан Тегістікке 1946 жылы оралады. Əкем 7 жасқа келгенде қуғын-сүргін зобалаңы, еңбек армиясының ауыр азапты жұмысы

– Қалдырып кетті ме дейтініміз, нағашы əжеміздің айтуынша, бұл кісілер де əкелерінің тағдырын біле алмаған. Əкесін біледі, есінде, соғыс кезінде ол кісілерді еңбек армиясына алып кеткен ғой, ал əжелерімізді осы жаққа жіберген. Кейін əкелерің өлді деп айтқан. Əкелеріне балаларың өлді деген. 1976 жылы нағашы апамыз теледидар көріп отырғанда Мəскеуде депортацияға ұшыраған немістер жиналса керек, апамыз сол кезде залдан əкесін көреді. Айғайлауға шамасы келмей, талып қалады. Содан Мəскеуге хабарласып, əкелерін табады. Балаларың өлді деген соң, əкелері басқа отбасын құрған екен. Біз де, міне, осы күнге дейін əкеміздің ағаларының тағдырын, өлі-тірісін біле алмай жүрміз. Ойдан кетпейді. Бір үмітпен сұрастырып, іздестіріп те жүрміз. – Айтпақшы, паспорт табылған соң, не болды? – Əкем кенеттен қайтыс болды. Бұлай деп кім ойлаған? Əкем туғанда оған да Александр деп ат қояды. Кейін біз екі ұл бала – ағам екеуміз тетелес дүниеге келдік. Ағама Александр, маған Владимир деп ат қояды. Əкемнің ағаларының аттары қайталанады. Неге бұлай? деп ылғи да ойлаймын. Əлгі табылған паспортты көрсетпей-ақ қояйықшы, оны көрсету үшін əкемді алдын ала дайындап, жағдайды айтайық дедім. Өмірі ауырмаған зор денелі адам еді. Жиен ағам барып паспортты əкейдің қолына берген ғой... Əкем өсиет қалдырған жоқ. Тірісінде көз көріп, құлақ естіген бар қалдырған аманаты Тегістік – атамекеніміз, қазақ жерінде қалыңдар дегені. – Владимир, сен Германияда болдың ба? – Жоқ. Ешкім барған емес. Əкем марқұм айтқандай, қайдағы жоқты айтпаңыз (күліп). – Президент Əкімшілігінде, Ассамблея құрамында қызметте жүріп едіңіз. – Қазір Астанаға қайта оралдым...

– Қазақ тілін білгеніңіздің артықшылығы қандай? – Бүкіл өміріме айқын жол ашты. Қазақ тілінің грамматикасы мен фонетикасына қатысты 40-тан астам ғылыми еңбек жазыппын. Елбасының «тілді меңгеру үшін оған өзіңнің жүрегіңді ашуың керек» деп айтқаны бар. Тілді білгенімнің арқасында, өзіңіз айтқандай, екі жыл Президент Əкімшілігінде қызмет еттім. Біздің оқу орны Еуразия инновациялық университеті деп аталады. Яғни, басты бағыты əлемдік білім беру кеңістігіне белсенді ену арқылы инновациялық технологияларды əзірлеу жəне іске асыру, бизнеспен тығыз байланыс жасайтын жаңа бағыттағы жоғары оқу орны саналады. Өзім Алматыдағы ҚазМУ-дің филология факультетін бітірдім. Екіншіден, мемлекетті тану мемлекеттік тілді үйренуден, білуден басталады. Біздің міндет – студент жастарға қазақ тілінің болашақтарына қаншалықты қажеттігін түсіндіру. Түркітанудан лекция оқимын. Университет қабырғасында жүргенде білсін, ізденсін, өткен тарихты, түпкі, түбін танысын деп ойлайсың. Жастарға, өзге ұлт өкілдеріне айтарым, қазақ тілін білсең, өзің тұрып жатқан, нанын жеп отырған елдің салт-дəстүрін, тарихын білетін боласың. Қазақтың салт-дəстүрлері ғажап. Өзім осы салт-дəстүрлерді ұстанамын. Əкем бізді солай тəрбиеледі. Қазір мен де балаларыма осы тəрбиені беріп келемін. – Қазақ қызымен құрған шаңырағыңыз үбірлі-шүбірлі болсын. – Айтқаныңыз келсін. Жас күнімізден сүйіп қосылған жарым Ғалия – өзіміздің облыстағы Есілбай ауылының қызы. Өткені шежірелі қазақы ауылдардың бірі. ҚазМУ-де бірге оқыдық. Екеуміз де филология факультетін бітірдік. Екі қызымыз бар. Жоғары оқу орындарында оқиды. – Владимир, құдалар жағынан қарсылық болған жоқ па? – Неміске неге күйеуге шығасың деп пе? Біздің жақтан жоқ. Əкем қазақ ортасында, ауылда өскен адам деп айттым ғой. Ал қазір ең жақсы күйеу баламын (күліп). Бажаларым бар, туған-туыс, араласқұралас, бəріміз татумыз. – Түркітанудан сабақ беремін деп қалдыңыз. – Бұл бір жан дүниең рухтанатын рухани əлем. Студенттердің осы тақырыптағы лекцияны тыңдап, сабақтан қалмайтындары түркітануға деген құштарлық деп білемін. Өзім де студент кезден түркітануға ден қойдым. Өткен ата-баба өмірі, жалпы, Түркітану саласы студенттерді қатты қызықтыратынына қуанасың. Бұл – болашаққа үміт. Яғни, болашақта түркітанушы ғалымдар қатары көбейеді, біздің жолымызды жалғастырады деген сөз. – Владимир, атамекен деген сөзге қандай түсінік берер едіңіз? – Ұлы ұғым. Əкем көз алдыма келеді. Мен үшін атамекенім Тегістік ауы лы, мұнда атам, əжем, əкем жатыр. Атамеке нім, елім, жерім деп қадірлеген бір жан болса, əкемдей болар деп ойлаймын. Қазақ еліне, жеріне деген сүйспеншілігін, қиын күнде бауырға басқан халыққа деген ризашылығын өмірден озған соң да Тегістіктің топырағына сіңдіріп бірге ала кетті. Ал біздер əкем аманаттаған жолмен өз тағдырымыз бен болашағымызды қазақ жерімен байланыстырып, түп қазық етіп байланып қалдық. Əңгімелескен Фарида БЫҚАЙ, «Егемен Қазақстан».

Павлодар облысы.

ДЕРЕК пен дəйек (Соңы. Басы 4-бетте).

Қазір де облыс өңіріндегі болгарлардың тең жартысы жергілікті қазақтармен біте қайнасып, сонда тұрып жатыр, қаладағы болгарлар да сол ауылдан түлеп ұшқандар. Жалпы, өңірді мекендейтін осыншама ұлттар өзара араласып, ағайын-достығын нығайтты, тіпті бірбірімен қыз алысып, қыз берісіп, құдандалы болып кеткендері де баршылық. Елбасы бастамасымен құрылған Қазақстан халқы Ассамблеясы ұлтаралық татулық пен бірліктің, халықтардың өзара достықтың бұрыннан қ а лы п тасқ ан тұғ ы ры н бекіте түсті. Облыс орталығындағы Достық үйінде 18 этномəдени бірлестік жұмыс істейді. Кең де жарық еңселі облыстық Достық үйінен олардың əрқайсысына қажетті қондырғылармен жарақтандырылған кеңселік бөлмелер бөлінген. 300 орындық концерт, хореография жəне дайындық залдары, оқу сыныптары, лингофондық бөлме, конференц-зал, мұражай жəне кафе, дыбыс жазатын жəне бейне студия, басқа да орындар ұлттар достығына қызмет етеді. Осындағы барлық этномəдени бірлестіктердің көркемөнерпаздар ұжымдары, жас тар клубтары жоспарлы жұмыс жүргізеді. Этномəдени бірлестіктердің көркемөнерпаздары ұлттық киімдерін киіп сахнаға шығып, əндерін əуелетіп, билерін билегенде Ақтөбе аспаны алуан түрлі бояуға малынғандай əсерге бөлейді.

Атырау облысы Атырау облысында 20-ға жуық ұлттың өкілі тұрады. Оның ішіндегі саны көп этностар деп мыналарды айтуға болады: орыстар – 33,6 мың, корейлер – 2,9 мың, татар-башқұрттар – 2,3 мың, өзбектер – 1,1 мың. Сондай-ақ, өңірде 17 этномəдени бірлестік жұмыс жасайды. Оның ішінде «Тхоньил», «Иверия», «Татулық», «Довира», «Видергебурт», «Новруз» этномəдени бірлестіктері белсенділігімен танылып келеді.

Батыс Қазақстан облысы

Жамбыл облысының орталығы Тараз қаласындағы «Достық үйі» ынтымақ, бірлік ұясы іспетті. Мұнда осы өңірдегі 18 этномəдени бірлестік түрлі іс-шаралар өткізіп,

көптеген үлгілі істерге ұйытқы болуда. Мына суреттен Наурыз мерекесіндегі бірлігі мен тірлігі жарасқан түрлі ұлт өкілдерін көресіздер.

Орал өңірінде 80-нен астам ұлт пен ұлыстардың өкілдері тату-тəтті тұрмыс кешіп келеді. Мұның ішінде ірі этностық топтар дың қатарын орыстар мен украиндар жəне татарлар мен белорустар құрай ды. Облыс ассамблеясы құрамында 33 этномəдени бірлес тік жұмыс істейді. Оның 15-і əділет органдарында мемлекеттік тіркеуден өткі зілсе, қалғандары өңір аумағында шығармашылық ұжым ретінде құрылған. Сондай-ақ, мұндағы жоғары оқу орындары мен жалпы білім беретін мектептер жанында 25 достық клубы бар. Ақжайық аймағында мемлекеттік тілді игеруге ниет білдірген азаматтар үшін тегін оқу курстары жұмыс істейді. Бұған дейін өткізілген əлеуметтік сауалнамалар мұнда этносаралық жəне дін аралық қатынастар қалып ты екенін көрсетіп отыр. Ассамблея шеңберін де этномəдени бірлестіктердің топтастырушы рөлі жоғары. Толеранттық сананың дамуы тұрақты. Мемлекет пен азаматтық қоғам институттарының өзара қарым-қатынастарын бағалау оң сипатта.


Ќаладаєы этноауыл Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың ұлтаралық татулық пен этносаралық келісімге құрылған қамтымды саясаты шығыс өңірінде жан-жақты жүзеге асырылып келеді. Көп ұлтты еліміздің шығысында тағдыр талайы тоқайластырған түрлі ұлттар мен ұлыстар молынан шоғырланған. Олар өңірдің əлеуметтікэкономикалық дамуына сүбелі үлес қосып, қоғамның барлық саласында еңбек етуде. Сəйкесінше, мемлекет тарапынан ұлыстардың салт-дəстүрі мен əдет-ғұрпын дамытуға қолайлы жағдай жасалып отыр. Дəлел – Өскемендегі этноауыл. Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Қаланың қақ ортасынан, Ертіс өзенінің сол жағалауынан орын тепкен этноауыл соңғы жылдары облыс орталығының тұрғындары мен меймандары қыдырыстайтын мəдени демалыс орнына, халықаралық, республикалық жəне облыстық игілікті іс-шаралардың орталығына айналды. 105 ұлт пен ұлыстың өкілдері мекен етіп жатқан шығыс өңірінде достықтың туы əрдайым биік. Бір атаның балаларындай ортақ шаңырақ астында тату-тəтті ғұмыр кешкен шығысқазақстандықтардың бойындағы толеранттылық – тарихтың өзі қалыптастырған тамырлы қасиет. Өскемендегі этноауыл осынау қоғамдық үйлесімнің шағын моделі сияқты əсер қалдырады. Этноауыл – Қазақстанда тұңғыш рет жүзеге асырылған бірегей жобалардың санатында. Жалпы, Шығыс Қазақстан соңғы бесжылдықта елімізде игі идеялардың ту тігетін тұғырына, баянды бастамалар өңіріне айналды. Мемлекет басшысының қолдауымен ұлтаралық қарым-қатынасты дамытудың бірегей жобалары да осы өлкеден бастау алады. Мəселен, 1992 жылы Елбасының қатысуымен еліміздегі алғашқы Достық үйі Өскеменде ашылған болатын. Бұл тəжірибе оң нəтиже берген соң барлық өңірлерде Достық үйлері құрылды. Сол сияқты этноауыл жобасы да алғаш рет осыдан бес жыл бұрын шығыста салынды. Қазіргі кезде жапжасыл ландшафтты, гүлзарлары мен бау-бағы, өткен ғасырлардан ғибратты сыр шертетін ғимараттары көздің жауын алатын этносаябаққа табан тигізіп тұрып, оған дейін бұл аумақтың қандай мақсатта пайдаланғанын елестете де алмайсыз. Иə, бұл саябақ бірден бос алаңқайға тұрғызыла салған жоқ. Этносаябаққа келген кез келген мейман алып аркалы қақпадан кіреберісте саябақтың құрылыс барысындағы тарихымен фотошежіре арқылы таныса алады. Осыдан бес жыл

бұрын бұл аумақ тұрмыстық жəне құрылыс қалдықтары мен темір-бетон үйінділері шашылып жататын үлкен қоқыс алаңы болды дегенге көңіл шіркін сенбейді. Өскемендегі сəулеттік-этнографиялық жəне табиғи-ландшафтты қорық-мұражайының директоры Николай Зайцевтің айтуынша, этникалық ауылдың бірінші кезегі бар-жоғы 28 тəулік ішінде салыныпты. Бұл жұмыстың жедел жүргізілгеніне шетелдік қонақтардың өзі таңғалады. Себебі, көптеген елдерде құрылысқа арналған жер телімін бөлуге екі жыл уақыт жұмсалатын көрінеді. Этноауыл салу жөніндегі алғашқы идея Орынбор қаласында өткен Қазақстан мен Ресей арасындағы өңіраралық əріптестік жөніндегі алтыншы форумда туды. Құрылысты қызу жүргізуге өңірдің іс-тəжірибесі жеткілікті, табиғи қолайлылығы жағынан да мүмкіндіктері бар еді. Нəтижесінде екі ел арасындағы əріптестікті жетілдіре түсуге арналған келесі форум Өскеменде өтіп, үлкен жиында бірегей этноауыл салтанатты түрде ашылды. Этноауылдың тұсауын Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев кесті. Салтанатты жиында Елбасы алдында аталған ауылдың «тұрғындары» – өңірдегі ұлттық-мəдени бірлестіктердің өкілдері өз ұлттарының өнері мен мəдениетін паш етті. Олар өздерінің халық əндерін айтып, ұлттық билерін биледі. Бұл Елбасының ұйытқы болуымен қалыптасқан еліміздегі ұлтаралық татулықтың үйлесімділігін дəйектеген көңілді, жарқын күн болды. Осылайша, қысқа мерзім аралығында ауқымды жұмыс жүргізіліп, Қазақстандағы бірегей этноауыл салынды. Оның көшесінде ұлтаралық жəне дінаралық келісім мен түрлі ұлыстар арасындағы достық пен бейбітшіліктің ғасырлар бойы қалыптасқан берік жібі жарасымдылықпен көрініс тапты. Айталық, бұл көшеде қазақ, орыс, украин, ұйғыр, корей, татар, белорус, еврей, неміс, поляк, əзербайжан, чешен жəне армян ұлттарының қонысжайлары орналасқан. Үш үй кірпіштен, ағаш пен тастан қаланып, қазақ жəне орыс

қонысжайлары шаруашылық бөлігімен бірге бой көтерсе, қалған этностардың əрқайсысына екі үйден арналды. Жеті гектар аумақты қамтитын этноауылдағы əр қоныстар түрлі тарихи уақытты қамтыды. Мəселен, ХХ ғасырдың 30-жылдарындағы отырықшы қазақ қоны сы, көне ғасырлардағы Дəндібай жəне Ұлан

ауданының Күнгей қонысындағы тас үйлердің көшірмесі, ХІХ ғасырдың соңындағы орыс кеншілерінің үйі, ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы поляк, ұйғыр қоныстары мен сол ғасырдың орта шеніндегі татар, өзбек, армяндардың дəстүрлі үй-жайларының үлгісі өз заманымен бірге көшіп келіп, этноауылға орнай қалғандай болды. Қазақ қонысының Абайдың соңғы он жыл өмірін өткізген Жидебайдағы үйіне өте ұқсайтынын да байқау қиын емес. Мұндай этноауыл еліміздің бірдебір қаласы мен елді мекенінде əзірге салына қойған жоқ. Қазіргі уақытта онда грузин қонысының құрылысы жүргізіліп жатыр. Алдағы уақытта өзбек жəне қырғыз халқының дəстүрлі үйлерін салу жоспарланған. – Біздің ауылымызда барлық қоныстар мен ондағы заттар тарихи шындыққа сəйкес келеді. Ғимарат, аула, материалдар, тұрмыстық жабдықтар, тіпті сол ұлттың киіміне дейін əбден сараланып, тура өмірдегідей орналастырылды. Басым бөлігі – біз өмір сүріп отырған кезеңге дейін жеткен шынайы жəдігерлер. Тіпті, кейбір жəдігерлерге бір ғасыр, кейбіріне одан да артық уақыт болған. Бұл жəдігерлермен тарихқа, мəдениетке, дəстүрге қызығушылық білдіретін жерлестеріміз бен шығыс өңіріне келген меймандар жете таныса алады. Біз этноауылды көңіл көтеретін ойын-сауықтық бағытта емес, адамның жан дүниесін байытатын рухани орталық ретінде салдық. Сондай-ақ, мұнда мерекелер мен басқа да маңызды оқиғалар барысында ұлттық тағамдар əзірлеуді үйренуге жағдай жасалған. Этноауылдағы дəстүрлі музыка, поэзия, əдебиет мен сəндік-қолданбалы өнер үлгілері де қазақстандық қоғамды біріктіретін ұлттық салт-дəстүрлеріміздің айнасы бола алады, – дейді қорық-мұражай директоры Николай Зайцев. Этноауылға бүгінде алыс-жақын шетелдерден делегациялар, мəртебелі меймандар жиі келеді. Келеді де мұндағы ашық та мейірімді, достық бейілді білдіретін құрылымға қайран қалады. Əлбетте, олардың барлығы осынау ұлтаралық келісімнің бірегей моделін жоғары бағалайды. Этностық ауылдың өз алаңқайы бар. Оның ортасында қазақтың ақ шаңқан

киіз үйі іспетті жасалған мəжіліс залы орналасқан. Ортақ шаңырақтың символына айналған осы ғимаратта маңызды жиындар, келелі басқосулар өтіп тұрады. Мəселен, былтыр Абай үйі аталатын ақшаңқан киіз үйде «Алтай – түркі əлемінің алтын бесігі» халықаралық этнофестивалінің мəртебелі меймандары БАҚ өкілдерімен сұхбаттасты. Сондай-ақ, жазғы сахнада да жарқын кештер ұйымдастырылады. Аталған сахнада «Домбыра шертіп, сырнай ойна!» атты облыстық музыка байқауы үш мəрте өтті. Онда қобыздың сарыны да, домбыраның қоңыр үні де, баян мен сырнайдың сырбаз дауысы да түрлі ұлттардың əн мен жырынан шашу шашып, этносаябақты əдемі əн-күйге бөледі. Өткен жылы жазушы Оралхан Бөкейдің құрметіне арналған «Шығыс шынары» халықаралық жыр мүшəйрасы да үшінші мəрте осы сахнада шайырлардың басын қосты. Этноауыл базасында Қазақстан халқы Ассамблеясының сессиясы да ұйымдастырылды. Біз бірлі-екілі шараларды ғана айтып тұрмыз. Этноауылда өтіп жатқан жиындардың барлығын қамту мүмкін де емес. Тек бұл бірлестіктің ұлтаралық келісім үлгісін насихаттау орталығымен қатар түрлі мəдени шаралар орнына, сейіл алаңына айналғанын жеткізбекпіз. Соңдай-ақ, мұнда көрме залы, өткен ғасырдың ескерткіштері аллеясы, қайық стансасы, балаларға арналған ертегі əлемі, хайуанаттар бағы орналасқан. Саябақ аумағы əжептəуір ауқымды болғандықтан, қонақтар мен келушілерді доңғалақты пойыз тасымалдайды. Ең бастысы, этноауыл – жасыл табиғатқа мүлгіп тұрған ғажайып мүйіс. Мұнда өсімдіктің 500-ден астам түрі өсіріледі. Оның ішінде 300-ге жуығы сирек кездесетін өсімдіктерге жатады екен. Этноауылда қалалықтардың өзі байқай бермейтін опунция кактусы көктеп, орман құстары құйқылжытып əн салады. Осынау ұлт пен нəсілі үшін бөле-жармайтын шекарасыз аумаққа, табиғат пен адамзат арасындағы айрықша үйлесімге толы этноауылға жұртшылық та толассыз ағылады. Оларды саябақ жолдары бейбітшілік пен келісім мекеніне, достық көшесіне жетелей жөнеледі.

биыл чешен-ингуш халқының Қазақстанға күштеп көшірілгеніне жетпіс жыл толып отыр. Бұл кезде, əрине, қарапайым халық қилы жағдайларды бастан кешетіні табиғи жəйт. Соның бірі – біздің əулет еді. Сірə, мұны тарих қателігі деп қабылдағанымыз жөн секілді. Кейін, 1957 жылы КСРО құрамында чешен-ингуш автономиялы республикасы құрылған кезде Қазақстанға күштеп аударылған чешен-ингуштардың көпшілігі Қазақстанды өз Отаны

деп санап, осы құтты мекенде тұрақтап қалып қойды. Біз ұлтымызға үлкен сын болған тар жол, тайғақ кешу кезеңінде қазақ халқының кіршіксіз ақ пейілі мен көңілінің жəне шектен тыс қонақжайлығы мен меймандостығының арқасында

Жамбыл облысы Жамбыл облысын мекендейтін өзге ұлт өкілдерінің саны басындағы дерек бойынша 1 070 098 адам болса, оның 770 704-і жергілікті ұлт өкілдері. Орыстар да көп. Олардың саны – 117 610. Дүңг ен дер – 49 750; түріктер – 31 657; өзбектер – 26 091; күрдтер – 14 286; əзербайжандар – 11 723; корейлер – 9 535; татарлар – 9 126; қырғыздар – 8 874; немістер – 4 415; украиндар – 4 230; ұйғырлар – 2 659; чешендер – 2 259; гректер – 1 034. Басқа этностардың жалпы саны – 4 955. Облыс бойынша 2014 жылдың басында 18 этно мəдени бірлестік тіркелген. Олардың арасында «Жамбыл облыстық грек қоғамы», «Самшобло» грузин этномəдени бірлестігі» қоғамдық бірлестігі, «Жамбыл облыстық «Полонез» поляк мəдениет жəне тіл орталығы» бірлестігі бар.

Қостанай облысы

Қызылорда облысы

«Бізді саќтап ќалєан ќазаќ халќыныѕ аќ пейілі» Елбасының сарабдал саясатының арқасында елімізде ұлтаралық жарасым мен дінаралық татулық салтанат құрып келеді. Бұл ретте бұдан он тоғыз жыл бұрын Тұңғыш Президентіміз – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен өмірге келген қоғамдықсаяси институт – Қазақстан халқы Ассамблеясының қосып отырған үлесі қомақты. Иə, жоғарыда аталған қоғамдық құндылықтар сырт көз қызыға да, қызғана да қарайтын қазақстандық қоғам үлгісін қалыптастыруға негіз қалады. Ассамблея мүшесі Мұхтар Бокаевпен əңгіме осындай бағытта өрбіді.

ДЕРЕК пен дəйек

Қостанай облысында 99 ұлттың өкілі тұрады. Соның ішінде қазақтар барлық тұрғындардың 37 пайызын, орыстар 43, украиндар – 9,6 пайызын, немістер – 3,2, татарлар – 1,9, корейлер – 0,4 пайызын құрайды. Қостанай қаласында түрлі ұлт өкілдерінің 18 ұлттық-мəдени орталықтары жұмыс істейді. Сонымен қатар, облыста немістердің «Возрождение», чешендердің «Вайнах», армяндардың «Эребуни», татарлардың «Дослуқ», тəжіктер мен өзбектердің «Шарық», белорустардың «Крыница», қырғыздар дың «Асаба», «Республикалық корейлер қауымдастығының облыстық филиалы» атты ұлттық-мəдени орталықтары белсенді жұмыс істейді.

ӨСКЕМЕН.

Батыс Ќазаќстан облысындаєы «Вайнах» чешен-ингуш этномəдени бірлестігі аќсаќалдар алќасыныѕ тґраєасы Мўхтар БОКАЕВ:

– Мұхтар аға, сіздің ұлтыңыз чешен бола тұра, қазақша сөйлеп, қазақша ойлап қана қоймай, тіпті, қазақ тілінде өлең, əңгіме, повесть, роман жазып жүрген феноменіңіз бен тамаша қарым-қабілетіңіз бəрімізді таң-тамаша қалдырумен келеді. Мүмкін мұның сырын өзіңіз айтып берерсіз? – Бұл сұрағыңызға тікелей жауап қайтармас бұрын, сəл мұңдылау шегініс жасауға рұқсат ет, қарағым. Айтайын дегенім,

7

www.egemen.kz

1 сəуір 2014 жыл

ғана аман қалдық деп санаймын. Бұл 1944 жыл еді. Соғыс жүріп жатқан кез. Өзгесін айтпағанда, ішер тамақтың өзі қат. Өздері шықпа, жаным, шықпамен отырғанда аузындағысын біздер секілді тағдыр теперішіне ұшырағандарға жырып, бөліп беруді мұрат тұтқан əрі қашанда осы мəрт қасиетінен айнып көрмеген халық тек қазақ халқы екеніне мен əлдеқашан көзімді жеткізгенмін. Мұндай халықтың тілін неге үйренбеске? Мұның басты сыры осында. Елдегі тыныштық пен ауызбіршіліктің сақталуы біріншіден республиканың төл тұрғындарының осындай кеңпейілділігінің де нəтижесі деуге болады. Қашанда тату-тəтті тұрмысты мұрат тұтқан қазақ халқының көмегі мен қолдауының арқасында сол бір сүргінде чешен халқы Қазақстанда аяқтарынан тік тұрып кетті. Мұны еш ұмытуға болмайды. Тұтастай алғанда бүгінде

Қазақстанда тұратын əртүрлі этнос өкілдері өздерінің тарихын, салт-дəстүрлері мен халықтық қалпын сақтаулары үшін үлкен мүмкіндіктер мен конституциялық құқықтар беріліп отыр. Ең бастысы, қазіргі күні қазақстандықтар өзара келісім мен бірлікке қол жеткізіп отырғаны – мемлекеттілікті баянды, мəңгілік ел ететін басты фактор деп білеміз. Қазақстан халқы Ассамблеясының осы бағытта тындырып отырған ілкімді істеріне де көңіл тояды. Өзара достық пен татулықты ту еткен мұндай институттың қызметінен үйренуге ниет етіп жүрген таяу жəне алыс шетелдердегі мемлекеттік құрылымдардың мол екендігі де жоғарыдағыдай пікіріміздің бір дəлелі. – Мұхтар аға, Қазақстан халқы Ассамблеясының алдағы сəуір айында өткізілетін кезекті сессиясына арқау болатын басты мəселе – келісім мəдениеті тақырыбы екен. Бұған қатысты не дер едіңіз?

– Тек бір ғана келісім сөзінің түп-төркінінде тұтас бір зиялылық пен бекзаттық көріністері жатқандай көрінеді. Оған ешқандай өктемдік пен озбырлық жүрмейді. Тас бұлақтың суындай, сылдырап өңкей келісім демей ме, ұлы Абай. Келісім түсінігін бұдан асырып жеткізе алу, айта алу еш мүмкін емес. Осындай еш міні жоқ тамаша түсінікке мəдениет ұғымы келіп қосылғанда бұл тіркестің мəні мен мағынасы одан əрі ажарланып, одан əрі тереңдей түседі. Келісім мəдениеті дегеніміз, түйіп айтқанда, толеранттылық пен парасаттылықтың биік үлгісі мен шыңы деп білемін. Əңгімелескен Темір ҚҰСАЙЫН, «Егемен Қазақстан».

Батыс Қазақстан облысы, Бөрлі ауданы. ––––––––––––– Суретте: Мұхтар БОКАЕВ.

Қызылорда облысында 70-ке тарта ұлт пен ұлыстың өкілдері тұрады. Қолда бар деректер бойынша: орыстар – 15 839, корейлер – 8 120, татарлар – 1 742, түріктер – 1 511, өзбектер – 1 362, чешендер – 801, украиндар 393 адамды құрайды. Сондай-ақ, аймақта гректердің «Понтийцы», чешендердің «Вайнах», еврейлердің «Lew ami», немістердің «Wiedergeburt», «Қазақстанның орыс қауымдастығы», «Корейлер ассоциациясының Қызылорда облыстық филиалы», түрік, өзбек, татар, қырғыз жəне тағы басқа этностардың қоғамдық мəдени бірлестіктері жұмыс істейді. Өңірде ұлтаралық татулық пен толеранттылық сақталған. Əрбір ұлт пен ұлыстың өкіліне, олардың салт-дəстүріне, ділі мен дініне құрмет көрсетіледі.


8

www.egemen.kz

1 сəуір 2014 жыл

ДЕРЕК пен дəйек

Қазақ жерінде кіндік қаны тамған, қазақ елінде өсіп-өнген өзге ұлт өкілдері арасында қазақша еркін сөйлейтіндер жетерлік. Солардың бірі – Қазақстанның құрметті журналисі Регина ВАЛИШЕВА. Өңірдегі байырғы басылымның бірінен саналатын «Прикаспийская коммуна» газетінде отыз жылдан астам табан аудармастан жұмыс жасайтын əріптесіміз мұнайлы Атыраудың əлеуметтікэкономикалық өркендеуін əр қырынан көрсетуде талмай еңбектеніп келеді. Еңбегі жеміссіз емес, əсіресе, қазақстандық патриотизм тақырыбында жазған туындылары «Менің Отаным – Қазақстан!» деп аталған республикалық мəдени жобаның жүлдесін иеленді. Сонымен бірге, ол «Ажар» Қазақстанның іскер əйелдері ұлттық конкурсының иегері атанды. Өзі таңдаған кəсібіне адалдығынан айнымай, қаламын серік еткен қаламгер Регина Матиғоллақызы жергілікті жазушылардың шығармаларын орыс тіліне аударуға да уақыт тауып жүр. Сондай сəтті аудармасының бірі – жергілікті ақын Қадыр Жүсіптің «Аққу» əңгімесі өткен жылы жарық көрген «Айналайын, Атырау!» кітабына енгізілді. Қаламгерлігімен бірге жастар арасында отаншылдық сезімді қалыптастыруға, ұлтаралық татулық пен достықтың нығаюына айтулы үлесін қосып жүрген татар халқының өкілі Регина Матиғоллақызының қазақ əндерін өз ұлтының жауһарындай жақсы көретінін, тіпті, үйінде қазақша ыңылдап əн айтатынын көп ешкім білмейтін шығар. Қазақтың салт-дəстүрін, мəдениеті мен тарихын, əдебиеті мен тілін өз ұлтының құндылықтарындай құрметтейтін əріптесімізбен арадағы əңгімеміз төмендегіше өрбіді.

Маңғыстау облысы

Атырау облысындаєы «Татулыќ» татар-башќўрт этномəдени бірлестігініѕ мїшесі Регина ВАЛИШЕВА:

«Ќазаќстанныѕ ќуатты елге айналарына кəміл сенемін» – Регина Матиғоллақызы, сіз қазақстандық патриотизм тақырыбына көбірек қалам тербеп жүрсіз. Бұл тақырыпты таңдауыңыздың себебі неде? – Сұрағыңыздың астарын түсініп отырмын. Қазіргі қоғамдық формацияның өзгеруіне орай журналистердің дені экономикалық тақырыптарды, соның ішінде мұнай-газ өнеркəсібі, не саяси тақырыптарда талдамалық сараптамалар жазуға бет бұрды. Өйткені, бұл салалар бүгінгі жаһандану дəуірінде ең оқылымды тақырыптардың бірі делінетін пікір қалыптасып отыр. Алайда, қоғамдық өзгерістерді, жалпы, қай елдің де өркендеуін тек экономикамен байланыстыру үстірттеу болар еді. Экономиканың ырғақты дамуына оң əсер ететін басты фактор – ел ішіндегі саяси тұрақтылық. Демек, саяси тұрақтылығы қалыптасқан мемлекеттің өркен деуі де, келешегі де кемел боларына ешкімнің дауы жоқ. Міне, осы тұрғыдан айтқанда, біздің ортақ үйіміз – Қазақстандағы ұлтаралық достықты, саяси тұрақтылықты одан əрі бекіте түсу үшін əрине, қазақстандық патриотизмді кеңінен насихаттау қажет. Бұған өзін Қазақстанның шынайы патриотымын деп санайтын əр азамат атсалысуы керек деп ойлаймын. Менің əке-шешем де, өзім де қазақтың жерінде туып-өстік, өркен жайдық. Қазақ халқының кең даласындай дархан көңілінен молынан сусындадық. Туған бауырыңнан да ыстық көрінетін тамаша достар таптық. Осы елде көп жылғы еңбегімнің зейнетін көріп келемін. Еліміз тəуелсіздік алғаннан кейін Қазақстандағы əр ұлттың өкілі ұлттық құндылықтарын жаңғыртуға, кейінгі ұрпағына насихаттауына кеңінен жол ашылды. Демек, біз – қазақ стандықтар қазақстандық

патриотизмді қалыптастырудың белсенді атсалысушысы болуымыз қажет. Біріншіден, бұл тақырыпты таңдауыма осы фактор себеп болса, екіншіден, мұны өзімнің журналистік қалауым деп те айтуға болады. Ал ең басты себебіне тоқталсам, біздің Қазақстанымыз – мемле кеттік рəміздері, Конституциясы бар, өзіндік даму жолын таңдаған тəуелсіз ел. Біздің жəне бір ерекшелігіміз, əлемнің өзге бірде-бір мемлекетінде бұрынсоңды кездеспеген, елімізде тұр а тын барша ұлттың бəрін бір шаңырақтың астына біріктірген Қа зақ стан халқы Ассамблеясы бар. Тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевпен Ассамблеяның V жəне VI сессиялары на қатысқанымда кездестім. Ел басының басты ұстанымы – Қазақстандағы ұлтаралық татулық пен достықты сақтау. Сол кездесулерден кейін елдегі ішкі тұрақтылықты бұрынғыдан берік бекіте түсе тін татулық пен достықты сақтау, қазақстандық патриотизмді қалыптастыру тек Мемлекет басшысының ғана емес, барша қазақстандықтардың азаматтық парызы болуы керек деген ойға бекіндім. – Сіздің таңдауыңызбен Атыраудағы татар-башқұрт этномəдени бірлестігі «Татулық» деп аталыпты. Сол рас па? – Қазақ пен татар халықтарының тілінде де, салт-дəстүрінде де бірбіріне ұқсастық өте көп. Екі халық та бір-бірінің сөзін жақсы түсінеді. Тіпті, кейбір сөздердің бір-екі əрпіндегі айырмашылығы болмаса, негізінен мағынасы екі халықтың ұғымында бір сөзді білдіреді. Осындай ұқсастықты «Татулық» сөзінен де анық аңғарамыз. Бұл –ұлы достық, береке, бірлік деген сөздердің баламасы. Жалпы, татулық сөзінің айтылуы, жазылуы ғана басқа болғанымен, барлық

ұлт та осынау құндылығы жоғары бір ауыз сөзді қадір тұтары анық. Өйткені, адамзат үшін татулықтан, бейбіт өмірден асқан ешқандай құндылық жоқ. Қазақ халқы секілді татарлар да татулықтың қадірін жете сезінеді. Əр отбасында, өздері ауасын жұтып, су ішіп отырған елдің мемлекет құраушы ұлты мен біте қайнасқан туған Отанында татулықтың қаймағы бұзылмағанын қалайды. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқы Ассамблеясын құру туралы Жарлығы шыққаннан кейін өңірлерде əр ұлттың этномəдени бірлестіктері жұмыс жасай бастады. Атырау облысында тұратын татар халқының өкілдері де жиналып, этномəдени бір лестік құру арқылы ұлттық құндылықтарымызды жаңғырту тұрғысында ақылдастық. Мəселе бірлестіктің атауына келгенде əртүрлі нұсқалар айтылды. Мен де өз ойымды білдіріп, «Татулық» сөзінің мағынасы мен мəнін тарқата айтып бердім. Елді бірлікке, берекеге шақырар ұсынысымды бірлестіктің алғашқы жетекшілігіне сайланған Халит Жамалитдинов бастап, өзгелері қызу қолдады. – Сіздің қазақша тəп-тəуір сөйлейтініңізді байқап отырмын. Қазақшаны қашан, қалай үйреніп жүрсіз? – Шынымды айтсам, қазақ тілін үйренуіме, өзімнің ана тіліме өте ұқсас мемлекеттік тілде сөйлеуіме əке-шешемнің ықпалы өте зор болды. Əкем Матиғолла Хуснутдинов бір əке-шешеден тараған төрт баланың ең кенжесі екен. Үш ағасы бірдей соғысқа аттанып, он үш жасында Гурьевтегі (қазіргі Атырау) машина жасау зауытына жұмысқа орналасқан. Жұмысты жанын сала атқаратын еңбекқор əкем он бес жасында «Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі үшін»

медалімен марапатталған. Соғыс жылдарындағы ауыртпалық денсаулығына кері əсерін тигізіп, 57 жасында өмірден өтіп кетті. Өмірден өткенге дейін соғыстан оралмаған үш ағасының бір дерегін біле алмағанына өкінетін. Кейін елімізде соғыстан оралмаған, не хабар-ошарсыз кеткен жауынгерлер туралы шыққан «Боздақтар» кітабынан əкемнің үш ағасының үлкені Ленинград түбінде, екіншісі – Мамай қорғанында, үшіншісі Смоленск маңында қаза тапқаны жайындағы дерекке қанықтық. Ал шешем – Ұрхия Фахрутдинова жоғары білімді педагог болатын. Шешем 17 жасында Мақат ауданындағы Байшонас деген ауылға жолдамамен мұғалімдік жұмысқа жіберіліпті. Сол ауылға жүк машинасымен барған екен. Жаз айы болса керек, күн өте ыстық болыпты. Сонда жүк машинасындағы қазақ əйелдері менің шешемді өздерінің орамалымен күннің ыстығынан қорғаштап, қамқорлық танытқан ғой. Шешем көзі тірісінде байшонастық қазақ əйелдерінің сол қамқорлығын ерекше қимастықпен ұдайы еске алып отырушы еді. Бір қызығы, əкемнің де, шешем нің де ұлты татар болғанымен, отбасында бір-бірімен таза қазақша сөйлесетініне талай рет куə болғанбыз. Бұл олардың жастайынан қазақтардың арасында өскеннен, дархан даладай кең пейілді ұлт өкілдерінің қамқорлығын көп көргеннен кейінгі сыйластығы, құрметі шығар деп ойлаймын. Бала күнімізде əкешешемнен алғаш рет «Сол кісінің көңілін таптым ба?», «Кісінің көңілі қалмасын!» деген нағыз қазақша сөздерді естідім. Кейін шешем «Айналайын, адамды ренжітпе», «Кісіні ешқашан қорлама» деген сөздерді құлағымызға қазақша құйып отыратын.

Шешем Татарстанға туысқандарына барғанда, елге оралуға асығатын. Бірде былай деп келді: «Қандыағаш стансасына келгенше ұйқым келмеді. Стансадан басында ақ орамалы бар қазақ əйелін көрген соң көңілім жайланып сала берді. Еліме аман жеткен екенмін ғой деп, ой, бір рахаттанғаным-ай. Туған жердің қадіріне не жетеді, содан Гурьевке жеткенше, алаңсыз ұйықтадым». Біздің дастарқанымыздан бауыр сақ үзілмейтін, қазақша ет асылатын. Осының бəрі қазақ халқының салт-дəстүрін, тарихы мен əдебиетін, мəдениеті мен өнерін терең білуіме, қазақша тəптəуір сөйлеуіме оң əсер еткенін жасырғым келмейді. Өсе келе əкешешемнің қазақша айтқан осы сөздерін сағынатын, жиі еске алатын болдым. Білесің бе, мен бұл күндері үй де жүргенде қазақ композиторларының əндерін сүйіп тыңдау ды əдетке айналдырып алдым. Əсіресе, қазақ вальсінің королі – Шəмші Қалдаяқовтың «Ақ бантик», «Ақерке-Ақжайық», «Ақмаңдайлым», «Ана туралы жыр» əндерін тыңдағанды ерекше жақсы көремін. Тіпті, ұялы телефоныма қоңырау шалынғанда Шəмші ағаның «Ақерке-Ақжайық» əні төгіліп тұрады. Күніне ұялы телефоныма бірнеше қоңырау түссе, сонша рет «Ақерке-Ақжайықты» тыңдаймын. Татар халқының əндерімен бірге қазақша əуендерді тыңдаған сайын бойыма ерекше қуат біткендей, бір рахат күйді бастан кешемін. Басқаша айтқанда, мен қазақтың жанын бір кісідей түсіне аламын. Бұл өз халқымның өнеріне, салт-дəстүріне, тарихы мен əдебиетіне енжар қараймын, құрметтемеймін деген пікірім емес. – Қазақстандағы сан ұлт өкілдерінің басты байлығы ретінде нені айтар едіңіз?

– Байыбына барған жанға байлық дегеннің ұғымы терең ғой. Біреулердің қазіргі нарықтық экономика кезеңінде алдымен материалдық байлықты бірінші кезекке қойып, соған қол жеткізу үшін жанталасып жататынын түсінуге болатын шығар. Бұл ретте өз заманының ұлы ойшылы Сервантестің «Байлық – байлыққа ие болуда емес, оны жарата білуде» де геніндей, біздің еліміз толағай табыс түсірер табиғи байлыққа кенде емес. Дегенмен, əр қазақстандықтың, əсіресе, ел жастарының жаһандану дəуірінде жұтылып кетпеуі үшін ұлттық құндылықтарды бойына терең сіңіріп, рухани байлықты молынан жиғанын қалар едім. Өйткені, ұлттық құндылығын қадірлей білетін, кейінгі ұрпағына аманаттай алатын ұлт қана мəңгілік бола алады. Қазақстандықтардың басты байлығы – еліміздің тəуелсіздігі, ұлттар арасындағы мызғымас достық! Мен өзімнің Отаным – тəуелсіз Қазақстанымды, экономи калық өркендеу жолындағы жетістіктерін əрдайым мақтан тұтамын. Бізде ұлтаралық татулық бар, экономикалық өркендеу бар, енді біздің алдымызда бір ғана мақсат тұруы керек. Ол – тəуелсіз Қазақстанды қуатты елге айналдыру. Бұл үшін əрине, еліміз бүгінгі экономикалық жетістігін алда да жетілдіре түсіп, сөйтіп, əлемдегі ең қуатты мемлекеттердің алдыңғы легінде болуы тиіс. Осы орайда Тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың барша қазақстандықтардың бар арманмақсатын бір арнаға тоғыстырып, тəуелсіз Қазақстанды бəсекеге қабілетті 30 елдің біріне айналдыру жолындағы ізгілікті ісінің жемісті боларына, тек экономикалық ілгерілеумен шектеліп қалмай, ішкі саяси тұрақтылықты, ұлтаралық татулықты бүгінгі қалпында сақтайтынымызға, əлемдік сынқатерлерге батыл тойтарыс беріп, тəуелсіз Қазақстанымыздың қуатты елге айналарына кəміл сенемін. Əңгімелескен Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Атырау облысы.

Маңғыстау облыс тық Статистика департаменті мəліметінің бойынша 2013 жылдың 1 желтоқсанына дейін облыста жалпы тұрғындар саны 585 653 адам болған, оның ішінде Ақтау қаласының тұрғындары 181 547 адам. 2013 жылғы 1 қыркүйек пен 1 желтоқсан аралығында халық санының өсімі 0,9 пайызды құраған. Аймақтағы аудан, қалалар арасынан Мұнайлы ауданы халық санының өсімі жағынан алдыңғы орында. Ал Маңғыстау облысындағы саны көп өзге ұлт өкілдерін айтар болсақ, олар мыналар: орыстар – 39 мың 528, əзербайжандар – 5 мың 326, украиндар – 2 мың 135, өзбектер – 1 мың 924, лезгиндер – 1 мың 912, татарлар – 1 мың 724, қарақалпақтар – 1 мың 501, армяндар – 1 мың 069. Маңғыстау облысында 20 этномəдени бірлестік жұмыс жасайды. Жуырда Маңғыстауда украин халқының ұлы ақыны Тарас Шевченконың 200 жылдығына арналған ісшаралар кең көлемде аталып өтілді.

Солтүстік Қазақстан облысы

Солтүстік Қа зақ стан облысында Қазақстан Респуб ликасы халқы ның 3,3 пайызы тұрады. Олардың ішінде: қазақтар – 197 495, орыстар – 292 450, украиндар – 27 549, немістер – 20 658, поляктар – 13 331, татарлар – 12 700, белорустер – 6 339, əзербайжандар – 1 576, армяндар – 1 317, чуваштар – 808, чешендер – 636, ингуштар – 769, башқұрттар – 741, латыштар, литвандар – 674, басқа этностар – 6 455. Қазақстан халқы Ассамблеясы ұлтаралық қарым-қатынастарды үйлестіретін беделді қоғамдық институт саналса, оның облыстық бөлімшесі жанында «Қазақ тілі», «Лад», «Дуслык», «Видергебурт», «Вайнах», «Кентрон», «Радзіма», «Urpak», «Бохтар», «МанасПетропавл», «Світанок», «»Түрік мəдениеті», «Коперник» секілді 22 этномəдени бірлестік жұмыс істеп, ұлттық дəстүрлер мен мəдениетті дамытуға, туған тілін зерделеуге, өзара достық пен бірлікті қамтамасыз етуге ұйытқы болып келеді. Ұлттық өркендеу мектебінде 8 этностың 200-ден астам балалары ана тілінде оқып, білім алады.

Дамуєа бірліктен басќа жол жоќ Қалқаман ЖАҚЫП,

облыстық Қазақстан халқы Ассамблеясы ғылымисараптау кеңесінің мүшесі, А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің профессоры.

ПЕТРОПАВЛ. Жыл сайын мұнда бұқаралық халық мерекелері Наурыз, Масленица, Рождество, Сабантойды бірлесіп атап өту дəстүрге айналған. Бұдан басқа, осы өңірді қоныстанған барлық халықтың салттары мен дəстүрлеріне де қатысты іс-шаралар кең көлемде атап өтіледі. Мəдениет үйлері, мектептер, кітапханалар, мұражайлар негізінде 103 аудандық, ауылдық ұлттық бірлестіктер құрылған. «Бірлік» жастар қоғамы 11 ұйымның басын қосып отыр. Қаладағы Тəуелсіздік алаңындағы Абай мен Пушкиннің қатар

тұрған ескерткіші, тарихи-өлкетану мұражайының қабырғасындағы Шоқан Уəлиханов пен Федор Достоевскийдің барьлефі қазақ жəне орыс халықтары достығының символына айналған. Əр ұлт өкілдері Александр Винокуров, Владислав Поляков, Дмитрий Бабенко, Ақан Баймағанбетов, Маргарита Мұқашева, Дариға Шəкімова, Роман Креч, Виктор Сайко секілді саңлақ спортшылар Солтүстік Қазақстан облысының мақтаныштары саналады. Солтүстік Қазақстан облысы.

Қазақстан тəуелсіздігін енді алған кезде алдымен мəн берілетін өзекті мəселелерге басымдық берілгені аян. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қазақтың кең даласын жайлаған түрлі ұлттар өкілдерінің арасындағы татулық пен бірлікті, түсіністікті нығайтуды өзекті мəселе етіп алды. Бұл тегін емес еді. Жалпы мемлекетті дамыту реформаларын қолға алғанда ең керегі сол қоғамда өмір сүріп отырған ұлттар өкілдерінің тыныштығы, бірлігі, түсіністігі болып табылады. Аталарымыз: «Бір күн ұрыс болған үйдің қырық күн берекесі кетеді» деген емес пе? Ынтымақ бар жерде мемлекетте көп жақсы істер атқарылатынын, экономиканың, əлеуметтік саланың қалыпты дамитындығын біздің тəуелсіз еліміздің тарихы паш етіп отыр. Қазақстан өзінің тарихында көп ұлт өкілдері мекендеген ел болып қалыптасты. Сондықтан қоғамда түрлі ұлт өкілдерінің сыйластығын,

түсіністігін сақтау үшін бір күш қажет болды. Ол – Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен құрылған Қазақстан халқы Ассамблеясы болатын. Əлемдегі оқиғаларға қарап отырып, Елбасының бұл саясатының өміршең əрі өзекті екеніне көз жеткіземіз. Қазақстан халқы Ассамблеясының өз ерекшелігі бар. Оның төрағасы Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың өзі болып табылады. Ұйым мемлекет тарапынан қолдау тауып отыр. Екіншіден, этномəдени бірлестіктер жоғарыдан, биліктің айтуымен емес, төменнен қолдау тауып, əр ұлт өкілдері өздерінің ынта-ықыласымен құрып жатыр. Парламент Мəжілісіндегі 107 депутаттың 9-ы Қазақстан халқы Ассамблеясынан барды. Олар Қазақстандағы барлық ұлттар өкілдерінің мүддесін қорғайды, елдің бірлігін ойлайды. Қостанай облысының орта лығында 18 этномəдени орталықтар жұмыс істейді. Ал облыстың өзге аудандары мен қалаларында тағы да 60 осындай ұйымдар бар. Олардың барлығы да өздерінің тілін, дəстүрін, мəдениетін сақтау үшін жүргізетін шараларды өткізгенде мемлекеттен қаржылай қолдау

табады. Біз ғылыми-сараптау тобының мүшелері аудандар мен қалаларға жиі шығып, этномəдени орталықтар жұмысымен танысамыз, тұрғындармен кездесеміз. Жақында А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінде де студенттер ассамблеясы құрылды. Онда 7 ұлттың өкілі бас қосады. Олар құрған этномəдени бірлестік қызықты шараларды бастап та кетті. Мақсаты – қазақстандық патриотизмді насихаттау, елдің дамуына үлес қосу. ҚОСТАНАЙ.


9

www.egemen.kz

1 сəуір 2014 жыл

«Ґзім дегенге ґзегін жўлып беретін ќазаќ мінезіне куəмін»

Бірлігіміз жарасќан, берекеміз бел асќан

– дейді неміс ќариясы Гарри ШУМАХЕР Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Бұл ширақ қимылды кісіні қарағандылықтардың біразы біледі. Əсіресе, үлкендерге аса танымал. Кездесе қалған жүзтаныстар амандық-саулықты əдетте «Ғареке, үйден таптырмайсыз, ылғи көшеде жүресіз. Жетпістің жетеуі тыным тауып отырар шақ қой» деп қалжыңнан бастаса «Бізде немістерде сендердей қарын сипап жатар жай жоқ. «Уақыттың бос өткені, өмірдің бос кеткені» деген өздерінде сөз бардай уақыт тəртібіне үйренген жұртпыз. Маған бірер күн еріп көр, қалай ширатар екенмін», деп қағытпай қалмайды. Өңі болмаса, бар болмысы кəдімгі қандасымыз дерлік қарттың қашанғы қалпы осы. Жиын-мəжілістерге, түрлі кездесулерге асығып бара жатады. Бөлісер ойы да, айтар ақылы да қазыналы жанға тəн, тіліміздің майын тамыза сөйлеуіне əр орта ынтық. Сондайда мұның сырын сұраушыларға шертілетіндей тосыннан басына түскен қиын тағдыр маңдайына жазылыпты. Балдырған кезінде, небəрі төрт жасында-ақ сталиндік «шаш ал десе бас алатын» қатал заман қуғынсүргініне ұшырауы бүгінгі ұрпаққа сенгісіз оқиға болғанымен, тарихтың шындығы солай болған. Алдымен, 37-ші жылдың аласапыранында əкесі түн ішінде тұтқындалып, соғыс өрті бұрқ еткенде Украинаның түкпіріндегі хутордағы бір топ неміс отбасы кенеттен жер аударылып, алды он алты, арты төрттегі бес баланы жетектеген анасымен бірге егер қазақ ауылына тап болмағанда, өмірлері қалай қалыптасары болжаусыздығын Гарри Шумахер ақсақал əрдайым көңілі тебіренбей айта алмайды. Харьковтан Қарағандыға дейінгі ұзақ

та азапты жолда ашыққан, торыққан, құр сүлдерлері сүйретіліп келген топты жанның қасіреті мұнымен де шектелмегенін еске алу онсыз да ауыр оған. Бұрын-соңды естіпбілмеген мүлдем бейтаныс Шет ауданына жеткізілген беттерінде іле шешесі Амалия Юлисовна ересек екі ұлымен алыстағы еңбек армиясына жұмысқа жегіледі. Осындай қапалы шақта анасынан аяусыз ажыратылған 8 бен 4 жас аралығындағы балаларға кім қамқор болады, жетімсіреген жеткіншектер қалай күн көреді – тағы айдап əкетушілер оған ойланып жатпаған. Пана тапқандарына аз күн болғанда қатыгездік алдарынан қайта шыққан бір ұл мен қыздың ана-ағадан тірідей айырылуы Еңбекшіл ауылы тұрғындарының жанын түршіктіреді. Гарридің кішкентай болса да есінде сақталыпты, қоса жанары жасқа толы бір əйелдің құшағына қысып, бауырына басқаны. Анасы еңбек армиясынан оралғанға дейінгі бес жыл бойында өз балаларынан кем қылмай өсірген, екінші шешесіндей болған Гауһар Садуақасованың аналық мейірі мен пейілі еш алаңсыз жетілдіріп, есейтеді. – Сол кезде бар болғаны 4 жастағы менен сəл ересектеу əпкем Анитаның айтуы бойынша екеуімізді Мұсатай Садуақасов пен Құланбек Баубеков деген кісілердің отбасылары қолдарына алыпты. Еміс-еміс есімде, соғыс уақыты ғой. Ауылдағылардың да жағдайы ауыр екенін сеземін. Асырап алушылардың арқасында ес жиып, қара домалақтардың бірі болып кеткен маған қай үйге барсам да көңіл бөлек. Алдарындағы өздеріне де жетімсіз дəмнен бөліп береді. Басымнан сипайды, арқамнан қағады. Іштей бір жанашырлықтары көзіме жас үйіреді. «Жылама, ертең-ақ дəу жігіт боласың» дейді үлкендер. Анам мен ағаларым Виктор, Яша еңбек армиясынан босаған беттерінде Анита екеуімізді тауып алды. Аман-есен басымыз қосылғанға қуанған ауыл бос қалған шағын

қоржын үйді дереу тазалап, жөндеп берді. Сөйтіп, ел қатарына қосылып кеттік, – деп еске алады өміріндегі қиын да тəтті күндер туралы Гарри Яковлевич. Еңбекшілдегі бастауыш мектепте қазақша оқудан бастап, одан аудан орталығы АқсуАюлыға қоныс аударғандарында да солайша жалғастырған ол онда кейінде өңірдің айтулы азаматтары қатарына көтерілген облыстық мəслихаттың бұрынғы хатшысы Қасымбек Медиев, академик Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің ректоры болған марқұм Жамбыл Ақылбаевпен бір сыныпта оқуын мақтан тұтады. Жасынан өмір тауқыметін бастан кешкен жігіт өз бетінше тырмысып, отбасына қолғанат ретінде де арпалыса жүріп білім ұштауға ұмтылады. Алматы есеп-кредит техникумына оқуға түсіп, мамандық алған соң өскен ортасына қайтып оралады. Мемлекеттік банк жүйесінде қызмет етуінен қол үзбей Алматы халық шаруашылығы институтын сырттай бітірумен қатар, Жоғары партия мектебінің де түлегі болады. Əртүрлі лауазымды қызметтердегі міндетіне адалдығы, үлкен адамгершілік жүрегі, өзін қазақтың бір баласындай көруі абыройын асырып, беделін биіктеткен қасиеті. Абырой-бедел демекші, Елбасының бірде Қарағандыға келген сапарында Ғарекеңді сөзге тартып, тілдескені есімізде. Абыз ақсақалдарша өз ойын мақалдап-мəтелдеп мəнерлеп жеткізе келіп, халқымыздың ежелден қанға сіңісті мейірбандық, кеңпейілділік жаратылысын жаңаша жаңғыртушы еліміздің бірлік пен бауырмалдық аясына бөленудегі еңбегіне шынайы ризалығын білдірген еді. – Басымызға күн туғанда пана болған елге, жерге ақ алғысымыз шексіз. Адам баласын нəсіліне, дініне қарап бөлу жат, өзім дегенге өзегін жұлып берерлік қазақ халқының

Қазақстан корейлерінің 30 пайызы дерлік асқар Алатау баурайындағы ару қалада тұрады. Биыл Алматы корейлері орталығы өзінің 25 жылдығын атап өтуде. Ол Қазақстанның барлық этностарына толыққанды өмір сүру мүмкіндігін сыйлаған біздің еліміздің тəуелсіздігімен қатар құрылып, қатарласа дамып келеді.

Бронислав ШИН,

ҚХА мүшесі, Алматыдағы корей ұлттық орталығының төрағасы, Алматы қалалық мəслихатының депутаты.

осы бір ғажайып мінезіне ғұмыр бойы куə болып келемін. Біздің облысымыздың өзінде жүзден астам ұлт пен ұлыстың басы қосылып, қолтықтасып өмірлерін көркейтіп отыр. Қазақта «Ақылды басшы алдырмас» деген сөз бар емес пе. Тұңғыш Президентіміз Н.Ə. Назарбаевтың ұлттар арасындағы келісім мен түсіністікті үйлестірудегі кемеңгерлік саясаты арқасында бағымыз жануын қалайша ерекше айтпассың. Барлық елдерге үлгі бола түссе екен дейміз, – дейді Гарри Яковлевич. Ақсақалмен Наурыз мерекесі дастарқанында дəмдес болып қалып едік. Қайтарында бірнеше түйір құртты қалап ала кетті. «Жанымызды сақтаған да, барымызды бөлісіп жеген де, бауырластыққа үйірген де осы құрт еді. Алдыма келгенде ауылым еске түседі, əке орнына əке болған, шешемді жоқтатпаған жандар түске кіреді», деді. Неге екенін түсіндік. ҚАРАҒАНДЫ.

Қазір біз алдағы 18 сəуірде «2050» Стратегиясы – əлем мəдениеті, руханият жəне келісім» деген ұранмен өтетін Қазақстан халқы Ассамблеясының XXI сессиясына үлкен жауапкершілікпен дайындалудамыз. Біздің міндет – əрқайсымыз өз орнымызда қоғамымыздың бірлігін одан əрі нығайтуға нақты үлес қосу. Келесі жылы Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл толады. Алыс-жақынға танымал бұл ұйым абыройлы асу-белестерден сүрінбей өтті. Баршамыз тарихтың тұтастай тегеурінді қадамынан көріп отырғанымыздай, біздің тұрақты дамуымыз, ең бастысы – мына беймаза əлемдегі берекелі де баянды тыныштығымыз этносаралық қатынастарды үйлестіру орайындағы осынау институттың маңыздылығын айғақтай түсуде. Ал бұл береке-бірлікті жан-жақты нығайтып, дамыта беруіміз керектігін біз жақсы түсінеміз.

Қазақстанда 130-дан аса ұлт бар. Солардың 60-тан астамы, соның ішінде корейлер де байырғы қазақ жеріне зорлық-зомбылықпен жер аударылған болатын. Біз сол бір қиын-қыстау жылдарда əкелеріміз бен аталарымыз қазақ халқының қолдауы мен көмегінің, шапағаты мен мейірімінің арқасында жан сақтағанын, шынайы достық-бірліктің сол кезде өркен жайғанын əсте ұмытпаймыз. Қазір біздің отбасыларымыздың да көпұлтты болып келетіні үйреншікті жайға айналды. Айталық, менің өзімнің немерелерім – қазақ. Қазақпен қаны қосылған корейлер жетерлік. Басқа ұлттар тарапынан да осындай үрдісті молынан байқаймын. Осының өзі-ақ жарасымды бірлігімізді, берекелі тірлігімізді көрсетпей ме? Ендеше, осындай достығымызды, бірлігіміз бен татулығымызды көздің қарашығындай сақтауға тиіспіз. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың алға қойған стратегиялық мақсаттарын табысты орындаудың кепілі де осы айтылғандар екені күмəнсіз. АЛМАТЫ.


10

www.egemen.kz

1 сəуір 2014 жыл

ДЕРЕК пен дəйек Шығыс Қазақстан облысы

Достыќ дастарќаны Биыл шығыс өңірінде жеті күн тойланған Ұлыстың ұлы күніне түрлі ұлт пен ұлыс өкілдері де белсене қатысып, қазақстандық бауырмалдықтың жоғары үлгісін көрсетті. Мəселен, күн мен түн теңелген ұлық мерекеде облыстық Достық үйінің алаңында «Достық дастарқаны» атты мерекелік шара ұйымдастырылды. Атаулы іс-шараға өңірдегі он екі этномəдени бірлестіктердің өкілдері қатысты. Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Музыкалық-поэзиялық қойылыммен ашылған мерекелік бағдарлама əр этномəдени орталықтың ұлттық тағамдары қойылған ақ дастарқанның жайылуымен жəне түрлі ұлт өкілдерінің бір-бірін Наурыз мерекесімен құттықтауымен ерекшеленді. Достық дастарқанында қазақтың қызыл бауырсағы мен құртірімшігі, наурыз көжесінен бастап, орыс бəліші, украин наны, ұйғыр лағманы, корей салаты сынды ұлттық мақтанышқа айналған ас түрлері қойылды. «Қазақстан – біздің ортақ үйіміз» ұстанымын ту еткен мерекелік дастарқаннан дəм татқан өскемендіктер атаулы шараға белсенді түрде қатысып,

əр ұлттың əнін айтып, биін биледі. Түрлі ұлттық ойындар ойналды. Сондай-ақ, əзербайжан ұлттықмəдени орталығы да Достық үйінде Наурыз мейрамын ерекше атап өтті. Дəстүр бойынша сахнаға ұлттық киімдегі əзербайжан қызы жасыл бидай өскінін алып шықты. Ал «КВАНСОН» колледжі мен корей этномəдени бірлестігі Наурыз мерекесінде қазақ халқының салтдəстүріне, əдет-ғұрпына құрмет көрсетіп, қазақтың халық əндерін шырқады. Аталған шараға өңір басшыларымен бірге, Достық үйінің директоры Эльдар Төлеубеков, облыстық Қазақстан халқы Ассамблеясы хатшылығының меңгерушісі Еркімбек Аязбаев қатысып, барша түркі халықтарына ортақ мерекемен құттықтады. ӨСКЕМЕН.

Татулыќтыѕ мекені Галия ГИЗАТУЛЛИНА, Қызылорда облыстық татар этномəдени бірлестігінің төрайымы.

Қазақстан – халықтар достығының мекені. Бұл – құр сөз, бос пафос не жай əншейін мақтау емес. 130-дан астам ұлт пен ұлыстың өкілі тату-тəтті тіршілік кешіп, бейбіт өмір сүріп жатыр. Тілі, діні, ділі, салтдəстүрі мен əдет-ғұрпы сақталып, оның өсіп-өркендеуіне жағдай жасалып отыр. Мұның бəрі ең алдымен Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың сындарлы саясаты мен көреген көшбасшылығының арқасында іске асқан дүние. Тəуелсіздіктің алғашқы жылдарында елімізде Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылды. Бұл əлемнің ешбір мемлекетінде жоқ құрылым еді. Алғашында мұндай институттың құрылғанына күмəнмен қарағандар болды. Дегенмен, уақыт-ағзам Қазақстан халқы Ассамблеясының ұлттар арасындағы татулық пен достықты сақтауда таптырмас құрал екеніне көз жеткізді. Бүгінде əлемнің кейбір мемлекеттері Қазақстанның бастамасымен өмірге келіп, жүзеге асқан осы əдісті өз елдерінде пайдаланып жатыр. Осының өзінен-ақ біздің елдің дұрыс бағытта дамып келе жатқанын байқауға болады. Осы сəуір айында Қазақстан халқы Ассамблеясының кезекті ХХІ сессиясы өтеді. Расы керек, ұлттар арасындағы емес, қарапайым адамдар ортасында да келісім, ынтымақтастық мəдениеті болуы керек. Бір-бірінің бетінен алып, жағасына жармаспай, бейбіт түрде диалог құрудың өзі үлкен мəдениеттілікті қажет етеді. Қоғамдағы əрбір пікірді тыңдап, жол-жоралғысына төзімділік танытып, ұстанымына толеранттылықпен қарау да адамдықтың бір көрінісі. Шүкір дейік, бұл тұрғыда Қазақстан халқының арасында түсіністік бар. Осы жолымыздан айнымай, салған сүрлеуімізді даңғылға айналдыру басты міндеттеріміздің бірі. Көреген көшбасшымыз, бірлігі жарасқан халқымыз барда алауыздықтың ауылы бізден алыс болатынына сенемін. Сондықтан Қазақстан атты ортақ үйіміздің шаңырағын шайқалтпау үшін əрбір ұлттың өкілі аянбай жұмыс істей береді деп ойлаймын. ҚЫЗЫЛОРДА.

Жақында ғана мектеп оқушылары арасындағы облыстық «Абай оқулары» байқауында Қостанай ауданының Алтын дала ауылындағы Красный Октябрь орта мектебінің 10-сынып оқушысы Татьяна Ситникова Абай-Шəкəрім өлеңдерін көркемдеп оқудан бірінші орынды жеңіп алды. Ол Абайдың 200 өлеңін, Шəкəрімнің 50 өлеңін жаттаған, қазылар алқасы атаған кез келген өлеңді мүдірмей айтып берді. Жыл сайын өтетін бұл байқау балалардың қабілетіне, дарынына, еңбекқорлығына нағыз сынақ десе болады. Қолдарындағы желісіз телефон, үйіне келсе компьютер алаңдататын бүгінгі уақытта баланың Абай өлеңіне ықылас қойып жаттауы оңай шаруа емес.

Абай ґлеѕдері байќауында топ жарєан Татьяна Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

– Өлең жаттау балалардың қабілетіне де, еңбекқорлығына да байланысты. Өйткені, сабақты жақсы оқитын балалардың өзі өлеңді тез əрі көп жаттай алмайды. Он емес, жиырма емес, жүз-екі жүз өлең жаттау оқушының есте сақтау қабілетінің мықты екенін көрсетеді. Ал ынтаықылас бəрінен де жоғары тұрады, – дейді Таняның ұстазы, қазақ тілі мен əдебиеті пəнінің мұғалімі Жұмабике Нұрсейітова. Таняның бойында ұстазы айтқан қасиеттердің барлығы да табылады. Өзі жақсы оқиды, есте сақтау қабілеті ұстазын сүйсінтіп келеді. Ол бір жаттаған шумағын ұмытпайды. Ең бастысы, Таня өлеңді түсініп жаттайды. – Байқауға қатысқан жиырмадан аса оқушының арасынан Татьяна Ситникова ерекшеленіп тұрды. Абай мен Шəкəрімнің 250 өлеңін жаттау аз еңбек емес. Мұнан да көп өлең жаттаған балалар болды. Бірақ, олардың біразы көркемдеп оқудан сүрінсе, сөзінен қателессе, ұмытып қалса, басым көпшілігінің жаттаған өлеңінің мазмұны туралы хабары аз. Мысалы, Абайдың Əбдірахман қайтқанда жазған өлеңін оқып тұрған балаға сұрақ қойсақ, Əбдірахманның кім екенін білмейді. Абайдың аударма өлеңдері туралы сұраққа да ақынның өз өлеңі деп қате жауап берді. Бала түсінбей жаттаған соң, оны ертең тез ұмытады ғой. Ал Таня өлеңді

мəнерлеп оқығанда дауысы да əдемі, сөзді де анық айтады, қысқасы, жандырып жібереді. Екіншіден, Абай, Шəкəрім шығармаларын жақсы білетіндігі қуантты, сұрақтардың барлығына еркін жауап берді, – дейді қазылар алқасының төрағасы ақын Ақылбек Шаяхмет. Алтын дала ауылында бірнеше ұлттың өкілі тұрады. Дегенмен, қазақ мектебіне сұраныс үлкен болған соң, 2001 жылы осындағы бұрынғы орыс мектебі қазақ мектебіне айналды. Ал осы ауылда туып-өскен Татьянаның ата-анасы Марина мен Виктор Ситниковтер тұңғышы Кристинаны қазақ мектебіне берді. Оның соңынан ерген қалған бес баласы да қазақ мектебіне барды. – Біз туған ауылымыздан қайда барамыз? Көшу ойда болған жоқ. Балаларымыз білім алса болмай ма? Өзіміз қазақ тілін білмесек те, баланы қазақша оқытуға тəуекел еттік. Қазір өкінбейміз, қайта қуанамыз. Біздің балаларымыз орыс тілін ұмытпайды, ал мемлекеттік тілді білуі олардың артықшылығы болып саналады, – дейді Марина Лаптева. – Ситниковтер көпбалалы əрі тату-тəтті отбасы, өздері адамгершілігі мол, жақсы жандар. Марина балалардың сабағын өте жақсы қадағалайды. Өздері қазақ тілінде сөйлей алмаса да, еркін түсінеді. Татьяна үй тапсырмасын орындамай келген емес, өлеңді негізінен үйінде жаттайды, мен мектепке келген соң тексеріп, дұрыстап отырамын, – дейді ұстазы Жұмабике. «Абай оқуларына» Ситниковтердің

үлкен қызы Кристина да қатысқан екен. Ол облыстық байқаудан бірінші жүлдені жеңіп алып, республикаға дейін барған. 9-сыныптан кейін колледжді бітіріп, қазір отбасын құрды. Оның қоржынында Абайдың 100 өлеңі болыпты. – Абайдың өлеңдерін балалардың үлкені жаттағанда кішісі үйреніп алады. Татьянаны əдебиет пəніне осылай үйір еткен Кристинам еді. Ол жаттағанда Татьяна да соған еріп жаттап жүретін. Қазір кіші қызым да Абайдың бірнеше өлеңдерін жатқа біледі, Татьяна жаттағанда естіп отырады ғой, – дейді Марина. Татьяна қазірден-ақ өзінің болашақ мамандығын таңдап қойыпты. Ол мектепті бітірген соң қай жоғары оқу орнына, филология

факультетіне түсуді ойлап отыр. Сол үшін ұстазынан ғылыми жұмыс беруді де сұрап жүр екен. – Мені оның бала қиялы да сүйсінтеді. Баланың армандағаны қандай жақсы қасиет десеңші. Маған «Апай, Абайдың зерттелмеген өлеңі қалды ма екен? Ғылыммен айналысып, Абайды зерттегім келеді», дейді. Мен Өскеменде семинарда болған кезімде белгілі ұстаз Қанипа Бітібаеваның Кəмен Оразалин шығармаларындағы Абай образы туралы балаларға ғылыми еңбек жаздыруға болады деген ұсынысын сыныпта əңгімелеп айтқан едім. Татьяна сол тақырыпты зерттеуге құлшынып жүр, – дейді Жұмабике. Биыл «Абай оқуларына» Тать яна үшінші жыл қатысқан екен. Алғашқы жылы 50 өлеңмен қатысыпты, екінші жылы жаттаған өлеңін 60-қа жеткізген. Үшінші жылы намысқа тырысып, 250 өлең жаттаған. Байқау қорытындысында Татьяна Ситникованың бірінші орын алғаны туралы хабарлағанда ұстаз бен шəкірттің қуанышын көрсеңіз. Татьяна сахнада тұрып, Абайдың «Есіңде бар ма жас күнің» деген шығармасын саңқылдап оқи жөнелді. Жүзінде «Алпыс екі айлалы түлкі алғандай» мақтаныш иірімі де жоқ емес. Сахнадан түсті де ұстазына қарай жүгірді. Ал ұстазы жалғыз емес еді. Көпшіліктің ішінде мектеп директоры Марат Мұхамеджанов та отырған еді. Бəйгеге сəйгүлігін қосқандай, бір баланың соңында ұстаздарының қосарланып жүруі де жарасымды көрініс болатын. – Менің арманым – Абайды игеру. Оның шығармаларын оқи беремін. Алдағы уақытта жоғары оқу орнына түссем, ғылыммен айналыссам, сосын Абайдың туған жерін, кесенесін көрсем деген арманым бар, – дейді Татьяна. Таза жүректің арманы алдамайды. «Əке – балаға сыншы» дегендей, ұстаз да баланың тамыршысы емес пе? Жұмабике апайы шəкіртінің достыққа адал, еңбекқор, бір сөзді, əр іске ыждағатты екенін де айтып үлгерді. Бəлкім, періштедей қызды поэзия пайғамбарының желепжебеуі ме екен бұл. ҚОСТАНАЙ.

Қазіргі таңда Шығыс Қазақстан облысында 105 ұлт пен ұлыс өкілдері тұрады. Өңірде қазақ ұлтынан кейін орыс жəне татар ұлтының өкілдері көптеп шоғырланған. Облыстағы орыс диаспорасы – 568 мың, татар – 17 700, неміс 14 мың адамды құрайды. Ал басқа ұлт өкілдерінің саны – 4 жарым мың. 1992 жылы Ел басы Нұрсұлтан Назарбаевтың қаты суымен Достық үйі елімізде ең алға ш р е т Ш ы ғ ы с Қазақстан облы сының орталығында ашыл ды. Бүгінде аймақтағы қалалар мен аудан дарда 9 Дос тық үйі түр лі ұлт пен ұлыстар өкіл дерінің береке-бірлігіне ұйытқы болып отыр. Шығыс Қазақстан облысы Қазақстан халқы Ассамблеясының төрағасы – облыс əкімі Бердібек Сапарбаев. Ассамблея жанынан ғылыми-сараптамалық топ құрылған. 2009 жылдан бастап «Ассамблея жаршысы» газеті қазақ жəне орыс тілдерінде жарық көріп келеді. 2013 жылы Семейде «Жидепулат татарлары» газеті татар тілінде шыға бастады. Қазақстандағы ұлтаралық келісімнің бірегей жобасына айналған Өскемендегі этноауыл 2010 жылы пайдалануға берілді. Онда көрнекі ұлттық жəдігерлермен қамтамасыз етілген 13 ұлт өкілдерінің үй-жайы, жазғы амфитеатр, сахна жəне 120 адамға арналған қазақтың ақшаңқан киіз үйі орналасқан. Қазақстан халқы Ассамблеясының ұйымда с тыруымен дəстүрлі ғылыми-тəжірибелік конференциялар өтіп келеді. Мысалы, Қазақстан мен шекаралас аймақтардың этнодемографиялық даму үрдістері жөніндегі конференция он үш рет, «Орыс тілі – Тəуелсіз Қазақстанда» ғылыми-сараптамалық конференциясы төрт мəрте өтті. Сондайақ, биыл «G-Global» жобасы бойынша түрлі ұлт өкіл дерінің қатысуымен елімізде тұңғыш рет ғылыми конференция ұйымдастырылды. Аймақта белорус, украин, əзербайжан, грузин, ұйғыр, еврей, татар, поляк ұлттық-мəдени орталықтары жəне корейлер ассоциациясы, немістің «Видергебурт», армянның «Арарат», чешен-ингуштың «Вайнах», орысказактардың «ЖоғарғыЕртіс», «ЛАД» рес публикалық славян қозғалысы» қоғамдық бірлестіктері мен «Ынтымақ-Содружество» жас тар ұйымы қызмет етеді. Əр этноорталықта əн, би, қолөнер жəне тағы басқа салалар бойынша шығармашылық ұжымдар құрылған. Мəдениет пен тілдерді түлету мектебінде 14 ұлттың тілі оқытылады. Өңірде «Қазақ стан халқы Ассамблеясының даму тұжырым дамасы-2020» бағдарламасы қабылданған.


www.egemen.kz

1 сəуір 2014 жыл

 Зерде

 Өнер

«Ар ұялар іс қылмас ақыл зерек», дейтін Абай адамгершілікті сократтық деңгейде байыптаған. Ғажап! «Зерек ақыл» – демек, бұл терең ақыл, өте жоғары нұсқада дамыған ақыл. Ондай деңгейге жете ақыл-ой қалыптастырған адам «Ар ұялар істен» іргесін аулақ салмақ. ...Бұған керісінше қанша дəлел тапқанымызбен, оның бірде-бірі Ар мен Ақылдың өте байланысты деңгейде болатынын ешбір жоққа шығара алмайды. Сондықтан бұл заманның адамынан да талап етілетін қорытынды-түйін біреу ғана: Арлы адам – ақылды Адам». Бұл – ірі публицист, дарынды философ Жомарт Əбдіхалықтың көзі тірісінде жарыққа шыққанын көре алмай кеткен «101 толғам, 1001 түйін» атты пəлсапалық еңбегінің бір толғамы.

Парасатќа іѕкəрлік Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

О, опасыз дүние-ай, десеңізші! Ол «101 толғам, 1001 түйін» атты еңбегін бір-бірімен ажырағысыз тоғысып, өрімдесе ұштасқан үш арқау, жеті желі, жиырма бір түйінге бөліпті. Болмыстан басталып, Тіршілікке жалғасқан осы үш арқау, жеті желі «Ғұмыр» атты он жетінші түйінмен аяқталмай тоқтапты... Сол бір «Ғұмыр» атты тарауды түйіндеуге зерделі ойдың зергері, сұңғыла қаламгер Жомарт Əбдіхалықтың ғұмыры жетпеді?! «Сенімді шыңдап, сынау үшін Таным мəселесіне мықтап мойын бұрып, əуел бастан соны нықтап, мығымдай беру керек. Сеніміңді Шарболаттай шымыр, серпінді ету – ұзақ жол, үздіксіз еңбек, тынымсыз ізденіс пен талпыныстың жемісі. Ол жемістің кəдеге жарап, жарамайтын кездері де аз болмайды. Дегенмен, Ақиқатты əйгілеген шынайы Сенімнің жемісі – өлшеусіз игілік». Бұл – Жомарт Əбдіхалықтың «Шарболаттай сенім» атты кітабында айтқан оқырманға уəжі, ал өзі мағыналы ғұмырында бұлжымас қағидаға айналдырған – Темірқазығы. Замана толқындарында қайықша тербелген жұмыр басты пенде мына болжаусыз өмір, тұрлаусыз уақыт ағымында өзінің ертеңгі күніне тиянақ болар Сенім іздеп, өз болмысының мəні мен қоршаған ортадағы халін айқындау мақсатындағы санасын сандалтқан сансыз сұрақтарға жауап іздеп, шарқ ұрады. Таным құпияларының қатпарларын кезіп, саналы болмыстың сансыз сұрақтарына жауап іздейтін өмірлік ілім философия болса, ықылым заманнан бергі ақыл-ойдың озық өкілдері адам атаулыға өмір сүру өнерін ұқтырумен келеді. Ал осы бір өмірлік ілімнің қазақ топырағындағы қабырғалы өкілдерінің бірі Жомарт Əбдіхалық болғандығы даусыз. Ол барлық саналы ғұмырында əлемдік философияның мол мұраларын жалықпай зерде леп, құныға зерттеп, осы іңкəрлік ізденісінің жемісін қазақ жұртшылығының игілігіне жаратуды мақсат тұтты. Оған Жомарт Əбдіхалықтың тікелей бастамасымен жарыққа шыққан «Ой-қазына антологиясының» алғашқы томы дəлел. Ұлы ойшылдардың қатпар-қатпар асыл қазыналарының құлпын ашып, адамзат ақыл-ойының кəусарларынан қазақ оқырмандарын сусындатуды ол үнемі армандайтын. Ақыры осы арманының жемісі ретінде əлем философиясының үздік өкілдерінің шығармалары жинақталған жүз томдық антология құрастырудың жобасын жасады. Оның алғашқы томын құрастырып, баспаға əзірлеп, редакторлық жасап, жарыққа шығарды. Осы кітап жарыққа шыққанда қоғам қайраткері, ақын марқұм Кəкімбек Салықов «Ой-қазына антологиясы» теңдесі жоқ ұлы еңбек, бұл мəдени-рухани өміріміздегі маңызды құбылыс, əлемдік философияны қазақ қауымына жеткізу жолындағы алғашқы тума, тұңғыш қарлығаш», – деп ой түйіндеген еді. Жалпы, жиырма жеті жыл бір ұжымда еңбек етіп, бірге жүргенде менің түйсігіме темірдей орныққан бір пайым, Жөкең – Жомарт Əбдіхалық қырық жылдан асқан қаламгерлік еңбек жолында адамның өмірге деген көзқарасының байсалды, болашаққа деген сенімінің шымыр болуын жалықпай жазып, жанында жүргендерге ерінбей үйретіп кетті. Жарық дүниедегі соңғы сəтіне дейін пенделіктен биік осынау асыл қасиетіне адалдығынан айнымады. «...Енді Кімге? Неге? Сенетініңді тиянақта. Ештеңеге сенбеу – ол адамгершілік емес. Өзіңді бірдеңеге зорлап, күштеп сендіруге жəне болмайды. Тек сенуге лайық тиянақ тапқанда ғана Сенім жаныңа ұялап, жігеріңді жани бастайды. Содан соң барып уайым-қайғы ке ми бермек,

11

қажыр-қайрат үдей бермек... Міне, Тағдыр, міне, Жол!» деп ой түйетін Жомарт Əбдіхалық. Енді бірде: «Ойлау – акт, құрал, əдіс, ал «ақиқат» дегеніміз – сол арқылы жеткен нəтиже. Оның өзі əр адам үшін алуан түрлі сипатта болатынын аңдаймыз...» десе, тағы бірде: «Мəжбүрлікке көніп, не оны «жеңген» тəрізді болып қана өзіңді «Бақытты» сезінесің. Бəрібір Тіршілік талабына тəуелдісің. Басқаша ойлаудың бəрі – иллюзия», деп шындықты шынайы түрде ашып береді. Жомарт Əбдіхалық саналы ғұмырында табанды ізденіспен жинаған энциклопедиялық білімін бойындағы табиғи парасаттылық пайымымен ұштастырып, қоғам болмысына сындарлы сын айтатын сұңғыла ойшылдық биікке көтерілді. Ұзақ жылдар өрісінде сұхбаттас болған сансыз сəттердегі айтылған ойлар, риясыз көңілден шыққан ағалық ақыл-парасат оның ойлау жүйесінің планеталық деңгейге дейін көтерілгеніне тəнті ететін. Басқабасқа, Жомартпен жарты сағат ашық дидарласқан жан оның адамзат, ұлт, ел болашағын ойлап ширыққан жан күйзелісін сезініп, түйсік тұңғиығының тылсымын түсінгендей болар еді: «...жан жүрегімізді күйзелтіп бара жатқан адамгершілік эрозиясына қарсы бүкілқоғамдық, бүкіладамзаттық үніміз əзірге өте саябыр. Жағдайдың асқынғаны сондай, жанкешті лаңкестік, атып-асу... үйреншікті болып барады. Бұл – нағыз апаттың басы, құлдыраудың айғағы», деп ышқынады Жомарт жанайқайы. «Адамгершілік эрозиясынан» елін қорғап, ұлтын сақтандыру жолын жанкештілікпен іздейді. Əттең?!. Селт еткен сезім аз, сананы сыздатып, əрекетке бастар түйсік керең. Қазақ топырағында, Алматы ауқымында айқындалған философиялық орта Жомарт Əбдіхалықтың тұғырлы тұжырымдарына тосырқай қарады. Тол ғамы тосын, түйіні тұңғиық фило софиялық трактаттарын елеусіздеу қабылдап, шынайы назардан тыс қалдырды. Ғылыми атағы жоқ, философиялық еңбектері кеңінен танылмаған деген желеумен шектеді. Ақиқатында атағынан ат үркетін академиктердің түсінуі қиын, тұжырымы тоқсан том-том кітаптарына, кемел ойдың жауһарларын түзген Жомарт Əбдіхалықтың «101 толғам, 1001 түйін» атты жалғыз-ақ еңбегі пара-пар келді. Ендеше, талғамы күмəн ді том-том кітап шығарып, танылмаған Жомарт кінəлі емес, қазақ философиясының көкжиегіне түйдектүйдек ойларын қалдырған тұлғаны танымаған, тани алмаған қоғам кінəлі. Бұл туралы қазақтың ғұлама ғалымы, қабырғалы қайраткері марқұм Ақселеу Сейдімбек былай дейді: «Жомарт Əбдіхалықтың ең бір құныға ден қойып, құмарта көңіл бөліп, барша саналы ғұмырын арнап келе жатқан саласы – философия. Мұны жай ғана «даналыққа іңкəрлік» («philo-sophos») деуге болмас, ол үшін философия – өмір-тіршіліктің барлық түйінін түсінуге мүмкіндік беретін құдірет. Жомарт Əбдіхалық – осындай санаттағы кəнігі философ. Бұл жерде мəселе, том-том трактаттар жазып, əлдебір проблеманың түйінін шешкенсіп, одан атақ-лауазымға қол жеткізуде емес. Гəп – өмір туралы тегеурінді таным қалыптастырып, ақиқат шындықтың жолына қол тигізуде болса керек». Қалай болғанда да, Жомарт Əбдіхалықтың танымдық өресі терең, философиялық трактаттары тастүйін, аз да болса жазып қалдырған еңбектерінің ғылымдық маңызы өлшеусіз. Оның дүние тануы тұрғысынан айтқан ойларын, мазмұны терең философиялық тұжырымдарын ұрпақ игілігіне айналдырып, жоғары оқу орындарында дəріс берілсе. Жомарт Əбдіхалықтың қалдырған мұрасы қазақ философиялық ғылымы үшін

таптырмас құнды қазына екені анық. Осы қазынаны болашақ игілігіне жарату – бүгінгі философия ғылымының басы -қасында жүрген азаматтардың парызы. Өмірінің соңғы жиырма жылдан астам уақыт бедерінде Жомарт Əбдіхалық Ақмола облыстық «Арқа ажары» газетінің басшылық қызметінде болды. Газет тағдыры да адам тағдыры сияқты небір аумалытөкпелі кезеңдерді бастан кешіреді екен. Жомарт Əбдіхалық бас редактор болып тұрған сонау тоқсаныншы жылдары «Арқа ажары» газетінің талайына күрделі сын, үлкен ауыртпашылықтар тап келді. Міне, осы кезеңде бас редактор басылымның идеялық, танымдық мазмұнын тереңдету, тақырып аясын тəуелсіз ел мүддесімен қабыстыру, көркемдік безендірілу сипатын

оқырман талғамына сай ету мақсатына күш салып, газеттің өз беделін өзі көтеруі арқылы таралымын арттыруға қол жеткізді. Қаржы тапшылығы жағдайында «Арқа ажарын» бүкіл облыстық газеттердің ішінде пішінін де, сипатын да өзгертпеген бірденбір қос бояумен шығатын басылым ретінде сақтап қалды. Сол бір кезеңдегі Ахаң – Ақселеу Сейдімбектің бағасына жүгінетін болсақ, «Арқа ажары» газеті көп шілік қолды бұқаралық сипатымен, байсалды да орнықты мазмұнымен ел өмірінің айнасына айналған республикадағы көрнекті басылымдардың бірі екенін атап өткен лəзім. Халық бұл газетке сенеді, бұл газетті өздеріне тірек тұтады». Турашыл ғалым ақиқатты тап басқан. Қазақ мектептерінің қатарын көбейту, қазақ тілінің мəртебесін өсіру, неміс автономиясы деген сұрқия идеяға тосқауыл қою, Арқада ақындар айтысын жандандыру, Ақмола атауының қайтарылуы сияқты елдік бастамаларға ұйытқы болып, ұлттық ұстанымдағы істерді жүзеге асыру «Арқа ажары» газетінің орныққан дəстүрі еді. Целиноград қалалық партия комитетінің бюро мүшесі бола жүріп, алғаш қалалық қазақ басылымы – «Астана ақшамы» («Ақмола ақшамы») газетінің негізін қалаған Жомарт Əбдіхалық болғанына да куəміз. Табиғи парасаттылығына ұшантеңіз білімінің кеңдігі қосылған Жомарт Əбдіхалық өз ортасының рухани ырысы, ой бөлісер қазынасы еді. Арқа өңірінде оның салиқалы пікірі мен азаматтық ақылына жүгінбеген адам кемде-кем. Осы ретте айта кетер бір мəселе, кейбіреулер жел беріп жүрген «астана көшірілер қарсаңда, одан бұрынырақта да Ақмолаға (Целиноград) келген ақынжазушылар мен ғалымдар атбасын тірейтін қазақи зиялы орта таба алмай қайтады мыс», деген желеудің шындықпен қабыспайтындығы. Қай кезеңде де Ақмолаға жолы түскен зиялы қауым өкілдері өңірдегі қазақ баспасөзінің қарашаңырағы – «Арқа ажарына» бас сұғып, Жомарт Əбдіхалықпен жүздеспей кеткен емес. Оның ағалық ақыл-кеңесі мен кəсіби шеберлігінің шапағатын көрген журналист əріптестері де жетерлік... Міне, сəуір айы ның алғашқы жұлдызы да та бал дырық аттады. «Самар қанның көк тасын еріткен» ару көктем қытымыр қыстың соңғы тоңын жібітіп, тіршілік атаулыны тағы да түрлендіре түспек. Сəуірдің бірінші жұлдызында Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты, белгілі публицист, көрнекті философ Жомарт Əбдіхалық жетпісінші көктемін қарсы алар еді. Жазмышқа не дауа?! 2004 жылғы қаралы 28 қазан күнгі таңертеңгі сағат 9.00-де «Арқа ажарына» жай түскендей болады. «Жомарт Əбдіхалық жол апатына ұшырады» деген суық хабар жетіп, найзағай оты жүрегімізді шарпып өтті. Ғасырға жуық Арқаның шежіресін жасаған қарашаңырақ қайғыдан қайысып кетті. Сəкен салған сара соқпақтың ізгілігін лайықты жалғастырып келе жатқан Жомарт жолы кілт мүдірді, күрт үзілді... «Көзден кетсе, көңілден де кетеді», – дейді көпшілік. Күмəнім көп?! Жомарт Сафиұлының өмірден озғанына да он жыл болды. Біраз су ақты, біршама өзгерістер өтті. Бірақ Жөкеңнің – Жомарт Əбдіхалықтың жайсаң да маңғаз бейнесі көзден көмескіленіп, көңілден кетер емес. Қайта зерделі ой зергерінің тұлғалы қасиеттері зорайып, «Ой-қазына антологиясы», «Шарболат сенім», «101 толғам, 1001 түйін» атты еңбектеріндегі қазыналы қырлары айшықталып, парасатты болмыстың жаңа бір ғұмыры ашылғандай...

Ќазаќ ќызы ќайран ќалдырды

«Астана Опера» мемлекеттік опера жəне балет театрының жетекші солисі Əйгерім Бекетаеваға Будапешт пен Лондон биігін бағындыру мүмкіндігі туып тұр.

Ресейдің халық əртісі Борис Эйфманның бұл таңдауы негізсіз деп айта алмайсыз. Елордалық өнер ордасы жақында Мария театрына гастрольдік сапармен барып қайтқан болатын. СанктПетербург мемлекеттік академиялық балет театры директорының көзіне қазақтың қағылез қара қызы шоқтай басыла кетті. Əйгерімнің сахнада жаны үзіліп кетіп бара жатқан аққудың бейнесін сомдаудағы керемет шеберлігіне тəнті болған режиссер жас қыздың шығар биігі мұнан да жоғары боларын іштей мойындап қойды. Не нəрсені де өте мұқият тексеріп, зерттеп барып қана ішкі ойымен бөлісетін кəнігі маман астаналық аққудың кəсіби деңгейіне өте жоғары баға берді. Мұның дəлелі – оны өз труппасына қосып, сəуір айының алғашқы күндері Будапештте, ал 15-і мен 19-ы аралығында Лондонда, «Колизей» театрында өтетін гастрольдік сапарға дəл осы жұлдызбен баратынын жария етті. Ресейдің халық əртісінің бұл ұсынысын елордалық өнерпаз қуана құп алды. Еске сала кететін болсақ, Б.Эйфман бұған дейін «Астана Опера» театрында «Роден» балетін сахналаған болатын. Ал нəзік те көркем қыз Камилла Клодельдің бейнесін сомдауымен көрермен сүйіспеншілігіне ие болғаны өз алдына бөлек əсерге бөлейді. Будапешт пен Лондон сапарына қайта оралсақ, жас əртіс еуропалық сахналарда да осы рөлді орындамақ. Бұл əрине, оңай олжа емес. Себебі, аталмыш балеттің хореографиясы əдеттегі классикалық шығармаға қарағанда өте күрделі əрі өзіндік ерекшелігі тағы бар. Мұндағы басты кейіпкер адамның денесі жəне оның мүмкіндіктері болып

табылады. Жетекші солистке сондықтан өте жоғары жауапкершілік жүктеліп отыр. Біріншіден, бұл «Роден» балетінің Лондондағы тұсаукесері десек, екіншіден, Борис Эйфман өз труппасына басқа театрдан бірде-бір əртісті тартқан емес, мұндай таңдаудың қазақ қызына түсуі жай кездейсоқтық деу де жаңсақ пікір. Жас театрдың балет труппасын, оның ішіндегі əсіресе, Əйгерім Бекетаева сияқты жарық жұлдыздарды ресейлік майталман əлдеқашан мойындап қойған десек, міне, осы ой шындықпен жанасатын пікір.

Ə.Бекетаева туралы нақтылай кетсек, ол – Алматыдағы А.В.Селезнев атындағы хореографиялық училищенің түлегі. 2012 жылы Варнадағы (Болгария) балет əртістерінің, бір жылдан соң Рудольф Нуриев атындағы балет əртістерінің халықаралық конкурстарының лауреаты жəне балет əртістері мен хореографтарының XII халықаралық конкурсының (Мəскеу) дипломанты. Балерина өзі үшін жаңа эйфмандық жанрды ашқанын жəне бүгінгі таңда алдына қойған мақсатқа жету жолында аянбай тер төгіп жүргенін айтады. Осы ретте, өзінің біраз жетістікке қол жеткізе алғанын да жасырмайды. «Мен өз кейіпкерімнің қандай сезім-күйде, эмоциялық жағдайда болғанын дəлме-дəл жеткізу үшін ол жайлы көптеген кітаптар оқып, фильмдер көрдім. Өте көп жұмыс жасалды, маған дейін бұл рөлді ойнағандар сахнадағы сезімді мүлтіксіз жеткізіп, сондағы атмосфераны ұғындыра алу үшін тіпті, жүйке ауруларын емдейтін ауруханаларға дейін бас сұғуға тура келгенін айтты», – дейді ол. Əйгерім арада біраз жылдар өткенде оның Камилласы да адам танымастай болып өзгеріп шығарына имандай сенеді. Балет труппасының көркемдік жетекшісі Тұрсынбек Нұрқалиев «Астана Опера» театрының солистері өзге елге барып өнер көрсетуге кəсіби жағынан өте жоғары деңгейге жеткенін тілге тиек еткен еді. Бұл байлам елордалық жас театр аты мен заты жағынан əлемдік театрлармен салыстырғанда кем түспейді деген сөзді еш қымсынбай айта жүруімізге итермелей түседі. Жетіқара ҚОҢЫР.

 Айбын

Жўлдызы жанєандар – болашаќ сардарлар Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

Жуырда Білім жəне ғылым министрлігінің «Дарын» республикалық ғылыми-практикалық орталығы Қорғаныс министрлігінің Əскери білім жəне ғылым департаментімен бірлесіп 11 сынып оқушыларының арасында тұңғыш рет «Сардар» республикалық кешенді олимпиадасын өткізді. Олимпиада елордадағы генерал С.Нұрмағанбетов атындағы «Жас ұлан» республикалық мектебінің аясында ұйымдастырылды. Байқау екі кезеңде өтті. Алғашқы теориялық сатыда оқушылардың білімі математика, физика, орыс тілі, қазақ тілі, алғашқы əскери дайындық жəне денешынықтыру пəндері бойынша тестіленіп, сарапқа салынды. Осы сынақта жеңімпаз деп танылған балалар екінші кезеңге өтті. Екінші тəжірибелік сатыда балалар нормативтерді, АК-74 автоматын ішінара бөлшектеу жəне жинақтау процестерін орындап, 3000 метрге, 100 метрге жүгіріп, тартылып өздерінің алғашқы əскери дайындық, денешынықтыру пəндері бойынша шамашарықтарын көрсетті. Атап өтерлігі, олимпиаданың «Жас ұлан» мектебінде ұйымдастырылған республикалық екінші қорытынды кезеңіне еліміздің

барлық өңірлерінен, Алматы жəне Астана қалаларынан, республикалық əскери мектептерден бірінші кезеңде жеңімпаз атанған 62 оқушы мен олардың əскери дайындық пəндерінің мұғалімдері қатысты. Олимпиада аясында Мемлекеттік басқару академи ясын да ал ғ ашқы əскери дайындық пəнінің мұғалімдеріне «Мемлекеттік тілде саптық дайындық сабағын өткізу əдістемесі» атты арнайы семинар өткізілді. Сонымен қатар, олимпиада қатысушыларына Тұңғыш Президент мұражайына, «Астана Бəйтерек» монументіне, 68665-ші əскери бөліміне саяхат ұйымдастырылып, «Мега Астана» кинотеатрында əскери фильм көрсетілді. «Сардар» республикалық кешенді олимпиадасының барлық қатысушыларына сертификаттар мен естелік сыйлықтар берілді. Олимпиаданың жабылу рəсіміне оқушыларды құттықтап марапаттау үшін Мəжіліс депутаттары генерал-лейтенант Б.Ертаев, генерал-лейтенант А.Тасболатов, Қазақстан Қарулы Күштерінің ардагері, генерал-майор Г.Носоновский, Қорғаныс министрінің орынбасары Б.Əбдірайым, Білім жəне ғылым вице-министрі Е.Иманғалиев жəне осы олимпиаданың негізгі демеушісі «Ұлттық Қазақстан инжиниринг компаниясы» басқарма бастығының

орынбасары Қ. Тілебалдинов қатысты. Бəйге бес күнге созылды. Осы күндерде қазылар алқасының шешімімен жеңімпаздар мен жүлдегерлер, аталымдар бойынша дипломдар мен грамоталардың иегерлері анықталды. Сонымен, «Сардар» республикалық кешенді олимпиадасында қазылар алқасының шешімімен «Арыстан» мамандандырылған лицейінің оқушысы Нұрбек Рысқожаев бас жүлдеге ие болса, «Жас ұлан» республикалық мектебінен Айбек Құрманғалиев, Бернар Ережеп, «Арыстан» мамандандырылған лицейінен Айбек Керімбек бірінші дəрежелі дипломға лайық деп табылды. Өскемен қаласындағы «Жас ұлан» мамандандырылған ерлер лицей-интернатынан Нəдірбек Нұрлыбеков, «Жас ұлан» республикалық мектебінен Абылай Биқожа, «Арыстан» мамандандырылған лицейінен Шынболат Қайырбеков екінші дəрежелі дипломдармен марапатталды. Ал, үшінші дəрежелі дипломдар еліміздің əр өңіріндегі білім ордаларынан келген Ұлан Сабырқұлов, Асқар Ахметов, Жанболат Игібаев, Наурызбай Серікбаев, Асқар Балташев, Телжан Əскержанов сынды мықты оқушыларға табысталса, «Ең жүйрік» аталымында Əнуар Құрманғалиев, Олжас Едік, «Ең күшті» аталымында Бектөре Смəділ, «Ең төзімді» аталымы бойынша Жақсылық Тасболат жеңіске жетті.

 Оқыс оқиға

Кґкпекті кəрін кґрсетті Бұрнағы күні түнде Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы Көкпекті су қоймасындағы плотинаның жырылып кетуіне байланысты Көкпекті ауылын топан су басып қалды. Жоғарыдан көп ағын судың келіп құйылуы мен шлюз камерасының өткізу қабілетінің нашарлығы салдарынан тасқынның плотинадан асып түсу ықтималдылығы 18 сағат 30 минутта байқалды. Осыған байланысты Көкпекті ауылының өзен жағалауына орналасқан 70 үйі мен Қарағанды қаласына қарасты Сортировка елді мекенінің 30 үйіне жағдай хабарланып, тұрғындарды басқа жаққа көшіру орын алып қалуы мүмкін екені ескертілді. Тұрғындардың көшірілетіні туралы ақпар Көкпекті жəне Нұра өзендері жағалауларында тұратын тұрғындардың барлығына жеткізілді. Ол үйме-үй аралап шығу тəртібімен жүргізілді. Алайда, жағдай ойлағаннан да тез өріс алып кетті, 31 наурыз күні түнгі 1 сағат 30 минутта су плотинаның ернеуінен асып кетті. Нəтижесінде Көкпекті ауылында 810 адамы бар 100 үйге тасқын су лап қойды. Судың деңгейі бірден 1,5-1,8 метрге жетті. Түнгі 2 сағат 45 минуттан кейін ғана кенттегі судың деңгейі қайта бастады.

Төтенше жағдайды жою мен су басқан жерлердегі тұрғындарды көшіруге Төтенше жағдайлар министрлігінің құрамында 124 адамы мен 15 жоғары өтімді техника бірлігі бар азаматтық қорғаныс полкі, медициналық апат бөлімшелері, құтқарушылары тартылды. Жүргізілген жұмыстардың нəтижесінде Көкпекті кентінің 125 адамы құтқарылды. Құтқару жұмыстары барысында қаза тапқан 5 адамның денелері табылды. Медициналық пунктке 9 адам көмек сұрап келсе, олардың 6-уы шұғыл ауруханаға жатқызылды. Кеше таңертең оқиға болған жерге Төтенше жағдайлар министрі Владимир Божко ұшып келді. Жағдайды 7 бағытта зерттеу мақсатында төтенше жағдайлар, ішкі істер органдары, əкімдіктер, денсаулық сақтау саласы қызметкерлерінен құралған 7 топ құрылып, жұмыс жасауда. Қазіргі таңда төтенше жағдайлар қызметі құтқару жұмыстарын жалғастырып жатыр. Орын алған оқиғаға байланысты қылмыстық іс қозғалды. ҚАРАҒАНДЫ.


12

www.egemen.kz

1 сəуір 2014 жыл

 Өнеге

Шаѕыраќтыѕ шуаєы Ана. Осы бір ауыз сөздің астарында құдіретке толы қаншама мағына жатыр десеңізші?! Өмірдің гүлі, жүректің жыры болған, тіршіліктің тірегіне, əр отбасының шуағына айналған, бəріміз үшін ардақты да асыл жан. Ол – ана. Анадан ардақты, одан құрметті де қасиетті адам жоқ. «Өмірдегі бар жақсылық күннің нұрынан, ананың ақ сүтінен жаралған», дейтін даналық сөз де сол үшін айтылған. Бұл енді адамзатпен бірге жасасып келе жатқан ақиқат. Күмісбек ЕРБАЕВ, журналист.

Көздеріне мейірім, жүрегіне жылылық тұнған асыл ана, ел анасы Қаншайым Исаева апаны көрген сайын сана-сезімім осы бір ой өрімдерін тағы бір дəлелдей түскендей болады. Ақ жаулығы бейнебір ақша бұлттай, нұрға малынған жүзінен мейірімділік ескен əжеймен əңгімелесудің өзі мен үшін үлкен мəртебе, зор құрмет дер едім. Тағдыр таразысында, басынан қиыншылық арылмайтын тұстарға жиі ұшырасқан қарт əже өзінің өмір тарихын тереңнен сөз етіп қозғады. «Біз, сонау қазақ халқының басына зобалаң туған жылдары дүниеге келген жандар, қиыншылықты көп көрдік қой. Балалық шақтың бал дəмін татпадық. Еңбекке ерте араласып, ерте есейдік. Аштықты да, сұм соғысты да көрдік. Жастық шағымызда тағдырдың ауыр жүгін арқалай білдік. Несін айтайын, қарағым, қиыншылық қыспаққа алған заман еді ғой ол кезеңдер. Соған мойымай, төзе білдік. Оңаша отырғанда сан алуан ойға берілесің. Мына бейбіт заманға, бала-шағаның амандығына шүкіршілік етемін. Біз бала кезімізде Жиделі ауылында тұрдық. 1940 жылы жеті жылдық мектепті бітірдім. Соғыс басталған жылдары кəріжасқа қарамай бірдей колхоздағы еңбекке қызу араластық. Масақ теру, шөп шабу, мал бағу дейсің бе, не керек əйтеуір, бізден артылатын шаруа болған жоқ. «Бəрі де майдан үшін, бəрі де Жеңіс үшін» деген ұранды ту еттік қой. 1942 жылы отбасы жағдайына байланысты аудан орталығы Бақанас ауылына көшіп келдік. Сол жылдан бастап 1947 жылға дейін аудандық редакцияда есепші болып қызмет еттім. Оныншы класты кешкі мектепте оқып аяқтадым. Ол уақытта еңбекпен қатар, білімге деген құл шынысымыз да ерекше зор еді. Əрқашанда білуге, үйренуге

талпынатынбыз. Соған қалай да уақыт табуға тырысатын едік. Кейіннен сауда техникумына сырттай оқуға түсіп, тəмамдадым. 1948 жылдан бастап, 1980 жылға дейін, яғни зейнеткерлікке шыққанға дейін сауда саласында еңбек еттім. Соғыс жылдары халықтың əл-ауқаты өте нашар болды. Азық-түлік тапшы еді. Жан басына шаққанда 200 грамнан ғана нан берілетін. Ауылымыз суға тапшы еді. Ал, ылғал көзі болмаған соң көкөніс қайдан өссін?! Сол жылдары ауданға Дем ченко деген ғалым келіп, Бақанастан академиялық бақты ашып, көшелерге ағаш ектіруді қолға алған еді. Содан бастап, аудан орталығының көркі кіріп, жасыл желекке орана бастады. Егілген ағаштарды құдықтан су тасып, қолдан суардық. Бұл қазіргі Д.А.Қонаев атындағы көше еді. Қазіргі өсіп тұрған жасыл желекке қарап, сол бір жылдары төккен теріміздің босқа кетпегеніне қуанамын. Қазіргі қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заманда халықтың ішкені алдында, ішпегені артында. Елбасымыз Н.Ə.Назарбаев халықтың бағына туған тұлға ғой. Тəуелсіз еліміз күннен-күнге дамып, Қазақстан өзге елдерден көш бойы озық тұрған мемлекет болды. Аспанымыз ашық, балашағамыз аман, бауырымыз бүтін. Отбасының алтын діңгегі – ана үшін бұдан асқан бақыт болар ма, сірə?!» деп əжей əңгімесін аяқтады. Өмірі еңбекпен өрнектелген əңгіме кейіпкерінің туған жерге қосқан үлесі ескерусіз қалған емес. Бірнеше мемлекеттік марапаттар, Құрмет грамоталары мен Алғыс хаттар алған жан. Еңбек етіп жүрген жылдары ауылдық, аудандық кеңеске депутат болып сайланды. Халқының құрметіне бөленді. Қаншайым əже мен құдай қосқан қосағы Сейіткемел Смағұлов екеуі ұрпақ сүйіп, бала тəр биелеп, өсіріп, ержеткізіп, отбасы, ошақ қасы бақытын да

сезінді. Кіндігінен тараған төрт баласы бүгінде ел игілігіне қызмет етіп жүрген жандар. Үлкен қызы Мереке дəрігер болса, Гүлнары ұстаздық мамандығын серік еткен жан. Ал, ұлы Сайран аудан əкімінің орынбасары болып қызмет етуде. Ерланы жүргізуші. Төрт баладан 10 немере, 25 шөбере сүйіп отырған ардақты əжені мен тамырын тереңге тартып, жапырағын жайған бəйтерекке теңедім. Қаншайым апайдың тұлғасы менің көз алдыма жүрегі мейірімге қаншалықты толы болса, бойына соншалықты қажырқайраттылықты жиған, аялы алақанымен бесік тербетіп, бар мейірін айналасына шуақ етіп сепкен ел анасының бейнесін əкелді. Ағайын татулығынан бастап, бүкіл елдің береке-бірлігіне, жарасымды тірлігіне алтын қазық болған аналардың отбасындағы, бала тəрбиесі мен жалпы өмірдегі белсенді еңбегі, іс-əрекеті ғибратқа толы. Егер ер еліне, туып-өскен жеріне, отбасы, Отанына адал болса, ол ана сүтімен дарыған қасиеттің көрінісі. Өмірде жақсылық алға озып, жамандық жоғалып жатса, бұл да мейірім мен шапағаттың артқандығы. Адамдардың бір-біріне деген пейіл-ниет, ықылас-тілектері жарасым тапса ізгіліктің салтанат құрғаны. Ал мынау қысқа ғұмырда ана мейірімінен, ана жүрегінен, аялы алақаны мен нұрлы жүзінен ыстық, одан құдіретті нəрсе болмаса керек. Бүгінгі тəуелсіз еліміздің еркін ұрпағын тəрбиелеуде де аналарымыз осы биіктерден төмендемегеніне, атабаба дəстүріне адал екеніне əркез қуанамыз. Алматы облысы, Балқаш ауданы, Бақанас ауылы.

 Ғылым жəне тағылым

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 16 сəуірде 11.00-де www.gosreestr.kz. Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды Республикалық меншіктегі нысандарды сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукционға мына республикалық меншіктегі нысандар қойылады: 1. Ваз 21214 автокөлігі, тіркеу нөмірі 027РК04, 2008 жылы шығарылған, теңгерім иесі – «Ақтөбе облысының прокуратурасы» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Қарауылкелді кенті, Құрманғазы көшесі, 40. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 35 000 теңге. Кепілді жарна – 5 250 теңге. 2. Газ 3102-121 автокөлігі, тіркеу нөмірі 026РК04, 2007 жылы шығарылған, теңгерім иесі – «Ақтөбе облысының прокуратурасы» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе облысы, Темір ауданы, Шұбарқұдық кенті, Байғанин көшесі, 4. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 38 000 теңге. Кепілді жарна – 5 700 теңге. 3. Ваз 21214 автокөлігі, тіркеу нөмірі 031РК04, 2008 жылы шығарылған, теңгерім иесі – «Ақтөбе облысының прокуратурасы» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Шалқар қаласы, Е. Көтібарұлы көшесі, 56. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 35 000 теңге. Кепілді жарна – 5 250 теңге. Сауда-саттықтың ағылшын əдісін қолдана отырып аукцион өткізу кезінде жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы алғашқы бағаға тең. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне электрондық аукцион басталғанға дейін қырық сегіз сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарна «Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік шотына төленеді: KZ160705012170166006, БСК KKMFKZ2A, БСН 120340000827, «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті» ММ банкіне, КБе11, КНП-171. Назар аударыңыз! Сатушының электрондық өтінімді қабылдауын бас тартуы үшін қатысушының жарнамада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ жеке жəне заңды тұлғаның электрондық өтінімі мен құжаттарын қарау мерзімі аяқталғанға дейін сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сатушы шотына түспеуі негіз болып табылады. Департаменттің депозиттік шотына кепілді жарнаның уақтылы түсу мақсатында өтініштерді қабылдау аяқталғанға дейін үш күн кешіктірмей төлеуге кеңес береміз. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды:

1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып Тізілімнің вебпорталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталында енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелерін қоса бере отырып, электрондық аукционға қатысуға нысан бойынша қатысушының ЭЦҚ қойылған (сканерленген) электрондық өтінімді (бұдан əрі – электрондық өтінім) Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен саудасаттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі:

Алдағы тендер туралы хабарландыру

Республиканское государственное казенное предприятие «Научный центр педиатрии и детской хирургии» МЗ РК, 050040, г. Алматы, пр. Аль-Фараби, 146, объявляет о проведении открытого тендера по закупкам лекарственных средств на общую сумму 135 710 000,00 (сто тридцать пять миллионов семьсот десять тысяч) тенге 00 тиын: лот №1 – Вориконазол, лот №2 – Вориконазол, лот №3 – Пэгасапарагиназа, лот №4 – Микафунгин. Полный объем товаров, количество, сроки поставки, сумма и подробная спецификация представлена в тендерной документации. Товар должен быть доставлен до 31 декабря 2014 года согласно тендерной документации по адресу: 050040, г. Алматы, пр. Аль-Фараби, 146. К тендеру допускаются все потенциальные поставщики, отвечающие квалификационным требованиям, указанным в пп. 8-9 Правил организации и проведения закупа лекарственных средств, профилактических (иммунобиологических, диагностических, дезинфицирующих) препаратов, изделий медицинского назначения и медицинской техники, фармацевтических услуг по оказанию гарантированного объема бесплатной медицинской помощи, утвержденных постановлением Правительства Республики Казахстан от 30 октября 2009 года №1729. Пакет тендерной документации можно получить в срок до 21 апреля 2014 г. включительно по следующему адресу: 050040, г. Алматы, пр. Аль-Фариби, 146, центральный вход, Управление правового обеспечения и госзакупок с 9 ч. 00 мин. до 13 ч.00 мин. Окончательный срок представления тендерных заявок до 09 ч. 00 мин. 22 апреля 2014 г. Конверты с тендерными заявками будут вскрываться в 11 ч. 00 мин. 22 апреля 2014 г. по следующему адресу: г. Алматы, пр. Аль-Фариби, 146, конференц-зал. Потенциальные поставщики могут присутствовать при вскрытии конвертов с тендерными заявками. Дополнительную информацию и справку можно получить по телефону: 8-7272-299-27-86.

«АППАҚ» ЖШС, мекенжайы: Алматы қаласы, Тимирязев көшесі, 42-үй, «ЭкспоСити» кеңсе орталығы, 15/109-павильон, umts@appak.kz электронды пошта, ашық тендер тəсілімен ұзақ мерзімді сатып алуды өткізу туралы хабарлайды, Лот №1 Лавсанды-мақта маталы костюм (ИТЖ-ға арналған). Лот №2 Лавсанды-мақта маталы костюм (ЖЛТ-ға арналған). Лот №3 ИТЖ-ға арналған қыстық костюм. Лот №4 Жұмысшылардың қыстық костюмі. Лот №5 ANT 200 респираторы. Тендер тек отандық тауар өндірушілер арасында өтеді. Тауар жеткізу орны: 161003, Оңтүстік Қазақстан облысы, Созақ ауданы, Қыземшек ауылы, «АППАҚ» ЖШС кен орны. Тауардың атауы, көлемі, жеткізу мерзімі бар қосымша ақпаратты тендерлік құжаттамадан алуға болады. Тендерге қатысуға өтінім 02.05.2014 ж. сағат 10.00-ге дейін мына мекенжайда қабылданады: Алматы қаласы, Тимирязев көшесі, 42-үй, «Экспо-Сити» кеңсе орталығы, 15/109-павильон, 1-қабат, байланыс телефондары: 727 2 59 90 74; 2 58 50 81. Конверттерді ашу бойынша тендер комиссиясының отырысы 02.05.2014 ж. сағат 10.30-да болады. Тендерлік құжаттаманы Аппак веб-сайтынан немесе umts@appak.kz поштасына жазбаша өтініші арқылы электронды поштадан алуға болады.

ТОО «АППАК», расположенное по адресу: 050057, г. Алматы, ул. Тимирязева, 42, офисный центр «Экспо-Сити», павильон 15/109, эл. почта - umts@appak.kz, объявляет о проведении долгосрочных закупок способом открытого тендера Лот №1 Костюм лавсаново-хлопковый (для ИТР), Лот №2 Костюм лавсаново-хлопковый (Vip), Лот №3 Костюм зимний ИТР, Лот №4 Костюм зимний для рабочих, Лот №5 Респиратор ANT 200. Тендер проводится только среди отечественных товаропроизводителей закупаемых товаров. Место поставки товара: 161003, РК, ЮКО, Сузакский район, пос. Кыземшек, рудник ТОО «АППАК». Наименование, а также требуемые объем, место и сроки поставки товаров - содержится в тендерной документации. Заявка на участие в тендере принимаются до 10.00 часов 02.05.2014 года по адресу: г. Алматы, ул. Тимирязева, 42, офисный центр «Экспо-Сити», павильон 15/109, 1-этаж, телефон: 727 2 59 90 74; 2 58 50 81. Заседание тендерной комиссии по вскрытию конвертов состоится в 10.30 часов 02.05.2014 года. Тендерную документацию можно скачать на веб-сайте Аппак или получить по электронной почте, обратившись письменно на адрес umts@appak.kz».

Хабарландыру

Қазақ Ұлттық аграрлық университетінде Жапонияның Қазақстандағы елшісі Масаеси Камохара мырзамен оқу орнының оқытушы-профессорлық құрамының кездесуі өтті. Басқосудан соң елші университеттегі ҚазақстанЖапония инновациялық орталығының жұмысымен танысып, бірқатар бірлескен ғылыми жобалар жайын талқылады. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Қазақстанның болашақта Бүкілəлемдік сауда ұйымына кіруі көптеген елдердің ауылшаруашылық өнімдерінің елімізге кіруіне жол ашады. Алайда, оның барлығы да халықаралық жəне ұлттық стандартқа сай ма? Бұл күрделі мəселе. Сондықтан елімізде сыртқа шығарылатын немесе ішке кіретін өнімдер болсын, олардың бəрінің сапасын тексеретін орталық міндетті түрде болуы керек. Қазақстан-Жапония инновациялық орталығы осыған қадам жасап отыр. Оның тағы да бір

ерекшелігі, ол мұндағы барлық заманауи ғылыми аспаптар мен жоғары білікті мамандардың шоғырлануы. Бүгінде ғылыми зертханалар көп, бірақ олардың көпшілігі тек белгілі бір бағытта ғана зерттеулер жүргізе алады. Толықтай кешенді зерттеу жүргізу, сапалы жəне жоғары дəлдікпен нəтижелер алу, осылардың барлығы бүгінде осы орталықта үйлесім тапқан. Орталық құрамында жұ мыс істейтін инженерлік бейін дегі «Электронды микроско пия» зертханасы, «Азық-түлік жəне экологиялық қауіп сіз дік» зертханасы, «Су сапасын бағалау» зертханасы, « О қ у - ғ ы л ы м и -

диагностикалық» зерт ханасы біріктірілген. Ондағы мамандар бүгінде зерттеулерін кең шеңберде жүргізуде. Сарапшылар негізінен табиғи жайылымдарда, ауада, бидай сынамаларында, жеміскөкөніс өнімдерінде металл қалдықтарының мөлшерін, соның ішінде адамдар үшін улы қорғасын, кадмий, сынап сияқты барлығы 30дан асатын элементтерді анықтауға арналған. Орталықтың кадрлық əлеуеті ғылым мен тəжірибе мəселелерін шешуге жеткілікті. Əсіресе, нано-биотехнология бағытында, тағам қауіпсіздігі мен қоршаған ортаны қорғау саласында. Бүгінде орталықта жүргізілген зерттеулердің нəтижелері импакт-факторы жоғары шетелдік басылымдарда жарық көруде. АЛМАТЫ. ––––––––––––––––

Суретті түсірген Берсінбек СƏРСЕНОВ.

Объявление о предстоящем тендере

ҚР ДСМ «Педиатрия жəне бала хирургиясы ғылыми орталығы» РМҚК, 050040, Алматы қаласы, əл-Фараби даңғылы, 146, жалпы сомасы 135 710 000,00 (бір жүз отыз бес миллион жеті жүз он мың) теңге 00 тиынға дəрілік заттарды сатып алу бойынша ашық тендер өткізілетіні туралы хабарлайды: лот №1 – Вориконазол, лот №2 – Вориконазол, лот №3 – Пэгасапарагиназа, лот №4 – Микафунгин. Тауардың толық көлемі, саны, жеткізу мерзімі, сомасы жəне нақты сипаттамалары тендерлік құжаттамаларда көрсетілген. Тауар 2014 жылдың 31 желтоқсанына дейін тендерлік құжаттамаларға сəйкес көрсетілген мекенжайға жеткізілуі тиіс: 050040, Алматы қаласы, əл-Фараби даңғылы, 146. Тендерге Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 қазандағы № 1729 қаулысымен бекітілген, Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін көрсету бойынша дəрілік заттарды, профилактикалық (иммунобиологиялық, диагностикалық, дезинфекциялық) препараттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканы, фармацевтикалық қызметтерді сатып алуды ұйымдастыру жəне өткізу ережесінің 8-9 тармақшаларында көрсетілген, біліктілік талаптарына жауап беретін барлық əлеуетті жеткізушілер қатыса алады. Тендерлік құжаттамалар пакетін 2014 жылдың 21 сəуіріне дейін қоса, мына мекенжайдан алуға болады: 050040, Алматы қаласы, əл-Фараби даңғылы, 146, ортаңғы кіреберіс, Мемлекеттік сатып алу жəне құқықтық қамтамасыз ету басқармасы, сағат 9.00-ден 13.00-ге дейін. Тендерлік өтінім тапсырудың соңғы мерзімі 2014 жылдың 22 сəуір күні сағат 09.00-ге дейін. Тендерлік өтінім салынған конверттер 2014 жылдың 22 сəуір күні сағат 11.00-де мына мекенжайда ашылады: Алматы қаласы, əл-Фараби даңғылы, 146, конференц-зал. Əлеуетті жеткізушілер тендерлік өтінімдер салынған конвертті ашу кезінде қатысуына болады. Қосымша ақпарат жəне анықтама алу телефоны: 8-727-299-27-86.

Ақтөбе қ., 312-атқышқар дивизиясы даңғылы, 42 «ж» мекенжайында орналасқан «Ақтөбе мұнай жабдықтары зауыты» АҚ бас директоры акционерлердің жалпы жиналысын шақырады, күн тəртібі: 1. Директорлар кеңесінің жаңа құрамын сайлау. 2. Директорлар кеңесінің комитеттерінің сайлаған кезіндегі қоғамның жарғысына өзгерістер енгізу. Жиналыс 2014 жылғы 29 сəуірде жергілікті уақыт бойынша сағат 10.00-де мына мекенжайда өтеді: Ақтөбе қ., 312-атқыштар дивизиясы даңғылы, 42 «ж». Жиналым болмаған жағдайда жиналыс 2014 жылғы 30 сəуірде сол уақытқа көшіріледі.

Жоба жəне нəтиже

1) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиыр ма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі Қағидада белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы баға сын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады; 2) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі Қағидада белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растайтын болса бастапқы баға белгіленген қадамға арттады. Жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісі мен электрондық аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы бағаны ұлғайтудың кемінде екі қадамына өскен жағдайында ғана жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып танылады. Ақтөбе қаласы, Ш.Қалдаяқов көшесі, 33 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте электрондық аукционның жеңімпазы салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып көрсетілген құжаттардың көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr. kz сайтынан жəне 8 (7132) 54-44-54 телефоны арқылы алуға болады:.

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ (050000, Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www. kazrail.kz) Аспаптарды кешенді айырбастау қызметтерін сатып алу жөнінде 2014 жылғы 28 наурызда сағат 10.30-да Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26 мекенжайында өткізілген ашық тендер болмады деп танылғандығы туралы хабарлайды.

Хабарландыру

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ (050000, Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www. kazrail.kz) Өлшеу аспаптарын тексеру, жөндеу қызметтерін сатып алу жөнінде 2014 жылғы 28 наурызда сағат 11.00-де Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26 мекенжайында өткізілген ашық тендер болмады деп танылғандығы туралы хабарлайды.

ХАБАРЛАНДЫРУ

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ, орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118 концессия шарты бойынша теміржол көлігінің нысандарымен теміржол жолдарын пайдалануға беру жөнінде қызметтерді көрсетуге «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ қызметі туралы 2013 жылғы жылдық есепті тындауға мүдделі тұлғаларды шақырады. Тыңдау 2014 жылғы 23 сəуірде сағат 11.00-де мына мекенжайда болады; Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-ci, 26. Анықтама үшін телефон: Алматы қаласында - 8 (727) 338 48 29, 338 47 70 (119), Өскемен қаласында - 8 (7232) 54-49-02, факс 8 (7232) 70-27-25. Құрметті Компания клиенттері! «KazMicroFinance» МКҰ» ЖШС Астана қаласындағы филиал мекенжайының өзгергенін хабарлайды. Абай даңғылы, 63-үй, ВП-17 мекенжайынан Абай даңғылы, №75-үй мекенжайына (Күлтөбе көшесінің қиылысы) ауыстырылды.

Уважаемые клиенты Компании! ТОО «МКО «KazMicroFinance» филиал в г. Астана сообщает Вам о смене адреса филиала в г. Астана с пр. Абая, д.63, ВП-17 на пр. Абая, дом №75 пересечение улицы Култобе. «Комарова Г.М.» ЖК «Шерубай-Нұра су қоймасының пайдалы сыйымдылығын жобалық мөлшеріне дейін ұлғайту» ТЭН-ге «Қоршаған ортаға əсер етуінің алдын ала бағалау (ҚОҚƏ алдын ала бағалау)» əзірлемесіне кірісті. Экология мəселесі бойынша хабарласу телефоны: 8 (727) 301 71 39.

Генеральный директор АО «Актюбинский завод нефтяного оборудования» расположенного по адресу: г. Актобе, пр. 312-стрелковой дивизии, 42 ж, объявляет о созыве общего собрания акционеров с повесткой дня: 1. Об избрании нового состава Совета директоров. 2. О внесении изменений в устав общества в части избрания комитетов при Совете директоров. Собрание состоится 29 апреля 2014 г. в 10 часов 00 минут местного времени по адресу: г. Актобе, пр. 312-стрелковой дивизии, 42 ж. При отсутствии кворума собрание переносится на тоже время 30 апреля 2014 г.

«Ақтөбе халықаралық əуежайы» АҚ қоғамның 2013 жылғы қызметі туралы жыл сайынғы есеп бойынша тыңдауды өткізу жөнінде тұтынушыларға жəне өзге мүдделі тұлғаларға хабарлайды. «Ақтөбе халықаралық əуежайы» АҚ-тың орналасқан жері: Ақтөбе қ., авиақалашық. Тыңдау 2014 жылғы 23 сəуірде жергілікті уақытпен сағат 14.00де қоғамның əкімшілік ғимаратында болады. Реттелетін қызметтер түрі: əуе кемелерінің ұшуын жəне қонуын қамтамасыз ету, авиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, əуе кемесінің нормативтен жоғары тұруына тұрақ беру, базалық əуеайлақта əуе кемесінің тұруына тұрақ орнын беру, электр энергиясын беру жəне бөлу.

Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті генерал-майор Ерлік Серікбайұлы Тайжановқа əкесі Серікбай Тайжанұлы ТАЙЖАНОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Кəсіподақтарының федерациясы жəне оның мүше ұйымдары Кəсіподақтар федерациясы төрағасының орынбасары Қайрат Якудаұлы Амандықовқа анасы Пернегүл ТƏҢІРБЕРГЕНҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі Жер ресурстарын басқару комитетінің «Қазгеодезия» республикалық мемлекеттік қазыналық кəсіпорны «Шығысгеодезия» филиалының ұжымы «Қазгеодезия» РМҚК бас бухгалтері Ботагөз Серікқызы ДАНИЯРОВАНЫҢ мезгілсіз өмірден өтуіне байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Халел Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің ұжымы қоғам қайраткері, көрнекті жазушы, аудармашы-драматург Роллан Шəкенұлы Сейсенбаевқа інісі Асқар Шəкенұлы СЕЙСЕНБАЕВТЫҢ мезгілсіз дүниеден озуына байланысты отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «ВИП Системы» ЖШС бас директор Бағдат Балтағұлұлы Əбдіқұловқа жəне оның туысқандары мен жақындарына əкелері Балтағұл ƏБДІҚҰЛҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ұжымы журналистика жəне саясаттану факультетінің деканы, профессор Қайрат Саққа ағасы Қалиулла САҚТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті журналистика жəне саясаттану факультетінің ұжымы факультет деканы, филология ғылымдарының кандидаты, профессор Қайрат Саққа ағасы Қалиулла САҚТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


13

www.egemen.kz

1 сəуір 2014 жыл

Ердоєан партиясыныѕ жеѕісі

Түркия премьер-министрі Режеп Тайып Ердоған өзінің Əділет жəне даму партиясы елдегі өткен жергілікті сайлауларда жеңіске жеткенін жария етті. Бұған қоса, ол жақтастарына қарата айтқан сөзінде қарсыластары өзінің атағына кір келтіріп, намысын аяқасты еткілері келгендері үшін «сазайларын тартатынын» мəлімдеді. Яғни, үкімет басшысы қарсыластарын биліктен аластатпақ.

Сайлау бюллетеньдерін ресми есептеу əлі аяқталған жоқ. Дегенмен, бюллетеньдердің 85 пайызы тексерілгеннен кейін Ердоған партиясының айқын басымдықпен жеңіске жеткені мəлім болып отыр. Оның қарсыласы – Халықтық-республикалық партия екінші орынға тұрақтанатын сыңайлы. Еске сала кетсек, Түркиядағы сайлауалды науқаны үлкен жемқорлық жанжалдар аясында өткені белгілі. Соған қарамастан, халық тағы да Ердоғанға сенім артуда. Ол Түркия премьерминистрі орынтағында 11 жылдан астам уақыттан бері отыр.

Ультраоѕшылдардыѕ табысы

Көсемі президент Франсуа Олланд болып табылатын Францияның Социалистік партиясы елде өтіп жатқан муниципалды сайлаулардың екінші турында жеңіліс тапты. Социалистер шамамен 40,5 пайыз дауыс жинаған. Көш басына «Халықтық қозғалыс үшін одақ» партиясының либералконсерваторлары шығып кеткен. Оларды сайлаушылардың 46 пайызы қолдап, өз дауыстарын берген.

Əлеуметтік сауалдамаларға сүйенер болсақ, отставкаға кетуі ытимал əрі танымалдылығы жағынан ең төмен үкімет мүшелері премьерминистр Жан-Марк Эро, сыртқы істер министрі Лоран Фабиус жəне ішкі істер министрі Мануэль Вальс болып отыр. Муниципалды сайлаудағы жалпы жеңіліске қарамастан, Парижде Социалистік партия озып шықты. Сөйтіп, ел астанасында Анн Идальго жеңіске жетіп, Париж тарихында алғашқы əйел мэр атанды. Бұған дейін ол қазіргі мэр Бертран Деланоэнің орынбасары болған еді. Ал бүгінде елде Франсуа Олланд рейтингінің төмендегені анық байқалады.

Ќос Корея бір-біріне оќ атты Кеше Солтүстік жəне Оңтүстік Корея елдері теңіз шекарасы ауданында бір-біріне артиллериядан оқ жұмсады. Бұған дейін КХДР оңтүстік көршілерін Сары теңізде жаттығулар өткізу ниеті бар екенінен құлағдар еткен екен. Оңтүстік Корея қорғаныс министрлігі өкілдерінің сөздеріне қарағанда, солтүстіккореялық снарядтардың бір бөлігі теңіз шекарасының оңтүстіккореялық жағына құлаған. Содан кейін Оңтүстік Корея тарапы артиллериялық қарудан жауап оқ атуға шешім қабылдаған. Снарядтармен «алмасулар» Оңтүстік Кореяның Пэннендо аралына жақын маңда орын алған. Аралда тұрғындардың қауіпсіз жерлерге эвакуациясы жарияланса, зардап шеккендер туралы нақты ештеңе айтылмайды. Жыл басынан бері КХДР бірқатар зымырандық сынақтарды жүзеге асырғаны белгілі. Наурыз айының соңында орта қашықтықтағы екі баллистикалық зымыран ұшырылды. Бұл əрекет БҰҰ тарапынан жазғырылған да болатын.

Қысқа қайырып айтқанда:

Пəкістан соты елдің бұрынғы президенті Первез Мушаррафты мемлекетке сатқындық жасады деп айыптады. Ол 2007 жылы, яғни президент болып тұрған кезінде ел аумағында төтенше жағдайлар енгізіп, өзінің өкілеттілігін айтарлықтай арттырған болатын. Оған осы əрекеті айып болып тағылып отыр. Енді Мушарраф, ел заңнамасына сəйкес, өлім немесе өмірбақи түрмеде отыру жазасына кесілуі тиіс. Ол Пəкістанды 1999-2008 жылдар аралығында басқарған болатын. Ресейлік кəсіпкер Михаил Ходорковский Швейцарияда тұруға ресми рұқсат алды. Рұқсат қағазы 27 наурызда берілген. Ол Санкт-Галлен кантонында тұруды қалапты. Өйткені, зайыбы мен балалары сонда тұрып жатыр екен. Сонымен қатар, аталған кантонда салық режімі оңтайлы көрінеді. Кəсіпкер Еуропаға түрмеден шығарылысымен жедел ұшып кеткен болатын. Енді ол Ресейге оралғысы жоқ екенін де мəлімдеп үлгеріпті. Ходорковскийдің екі қылмыстық іс бойынша кінəлі деп танылып, 10 жыл түрмеде отырып шыққаны белгілі.

Кґз жўмєандар саны 20-дан асты

Вашингтонда лай көшкінінен қаза тапқандар саны, ресми дерек бойынша, 21 адамға жеткен. Бұл туралы өңірлік жедел қызмет өкілдеріне сілтеме жасай отырып хабарланды. Бұған дейін қаза тапқандар саны 18 адам делініп келген болатын. Жедел қызметтегілердің сөзіне қарағанда, жақын арада қаза тапқандардың ресми тізімі тағы 4 адаммен толығуы ықтимал.

Оқиға болған жерде жұмыс істеп жатқан құтқарушылар 4 адамның мəйітін тапқан. Олар сараптамаға жіберіліпті. Ал көшкін салдарынан із-түзсіз жоғалып кеткендер қатарын 30 адам толықтырып отыр. Əуелде олардың саны 170 делінген еді. Бірақ кейін мұның тым асыра айтылған сан екені анықталды. Нөсер жаңбыр туындатқан лай көшкіні 22 наурыз күні Сиэтл қаласының солтүстік-шығысынан 88 шақырым жердегі Осо елді мекенінде орын алған еді.

Мысырда президент сайлауы ґтеді Египеттің орталық сайлау комиссиясы алдағы президент сайлауының ресми күнін белгіледі. Сөйтіп, елдегі ең жоғары лауазымға сайлау 2014 жылдың 26 жəне 27 мамырында өтетін болды. Қажет болған жағдайда сайлаудың екінші кезеңі 16 жəне 17 маусымда өткізілмек. Ал дауыс берулердің қорытындысы сайлау өткен соң 10 күннен кешіктірілмей ресми түрде жария етілуі тиіс.

Үміткерлерді тіркеу үдерісі кеше басталып кетті жəне ол 20 сəуірге дейін жалғасады. Сайлау науқаны ресми түрде 3 наурызда басталса, сайлауға үш күн қалғанда мəресіне жететін болады. Мысырдың бұрынғы президенті Мохаммед Мурси тағынан өткен жылғы шілде айының басында елдегі жаппай наразылық шерулерінен соң тайдырылған еді. Ал ол сол оқиғадан бір жыл бұрын ел тарихында бүкіл халық болып сайлаған алғашқы мемлекет басшысы болған-тын. Бүгінде Мурси бірнеше бап бойынша қылмысты деп танылып отыр. Адли Мансұр қазіргі кезде Мысырдың уақытша президенті болып табылады.

Пара алды деп айыпталып отыр

Сот Израильдің бұрынғы премьер-министрі Эхуд Ольмертке Holyland құрылыс компаниясының ісі бойынша жемқорлыққа бой алдырды деп кінə тақты. Бұл іс бойынша тағы да 9 адам айыпталып отыр. Олардың ішінде Ольмерттің бұрынғы кеңесшісі Шула Закен, Иерусалимнің бұрынғы мэрі Ури Луполянский жəне басқалар бар. Тағы үш адам ақтап алыныпты.

Тергеу мəлімдеп отырғанындай, Ольмерт Иерусалим мэрі болып тұрған кезінде құрылыс жобаларын қолдағаны үшін пара алып келіпті. Бірақ бұрынғы премьер-министр өзінің кінəсіздігін айтып, ақталуда көрінеді. Жалпы, аталған құрылыс компаниясына қатысты бұл іс Израиль тарихындағы аса ірі жемқорлық жанжалдардың бірі болып отыр. Жəне де бұл жемқорлыққа бой алдырды деген тұрғыдағы Ольмертке қатысты алғашқы іс емес. 2008 жылы ол жемқорлық жанжалға байланысты үкімет басшысы лауазымымен қоштасуға мəжбүр болған еді. Интернет материалдары негізінде əзірленді.

1

сəуір – Кїлкі кїні

CӨЗ СОЙЫЛ ƏЗІЛ - ОСПАЌ, СЫН - СЫЌАЌ

Ашќараќ «бала»

Кґѕілім ќатты алаѕдар, Кредит деген «балам» бар. Ґзгеден ол басќараќ, Ґмірі тоймас, ашќараќ. Басќа балам əн десе, Ол «вкусым басќа» дейді. Барлыќ бала нан жесе, Бўл бəле тек аќша жейді. Дўшпандай бір ґшіккен, Есептіѕ бəрін біледі. Уəдеден бір кїн кешіксеѕ, «Учетчикке» іледі.

«Əкеѕді сыйла, шешеѕді, Перзенттік ќалќам жолды біл». Десем де бəле жібімейді, Тасжїрек «бала» болды бўл. Ашќараќ итке тўтылам, Ќалайша одан ќўтылам, Їй-жайымды сатсам ба? Мылтыќ алып атсам ба? «Давай аќша, аќша» деп, Соѕымнан ќалмай їреді ит. «Нервті» əбден шайќады, Атаѕа нəлет кредит!

«Долларым»

Шет жїрсем – саєынарым, Жабыќсам – шаєынарым. Долларым, бір ґзіѕсіѕ – Табынарым. Ќайырмасы: Долларым, шалќып кїлсеѕ, Алдымда ўзаќ жїрсеѕ – Жїрегім жыр толєайды, Кґѕілім ортаймайды, Доллары бар адамдар, Ешќашан ќартаймайды. Фирмада сўѕќарыѕмын, Биржада шырќарыѕмын, Бизнеске ґзіѕ ќосќан, Тўлпарыѕмын. Ќайырмасы: Долларым, шалќып кїлсеѕ, Алдымда ўзаќ жїрсеѕ –

Жїрегім жыр толєайды, Кґѕілім ортаймайды, Ќарызы бар адамдар, Ешќашан ќайтармайды. Ќорєаным ґзіѕ деймін, Жан дауа сґзіѕ деймін, Долларым сені ойласам, Кґз ілмеймін... Ќайырмасы: Долларым шалќып кїлсеѕ, Алдымда ўзаќ жїрсеѕ – Жїрегім жыр толєайды, Кґѕілім ортаймайды, Аќшасы бар адамдар, Тїнімен карта ойнайды. Орынбасар ӘЛЖІК. ҚЫЗЫЛОРДА.

Сўраєына орай жауабы

Жазушылар Əбдiкəрiм Ахметов пен Қабдiкəрiм Ыдырысов бiраз жыл қызметтес болды. Қабекең Жазушылар одағының үшiншi хатшысы да, Əбекең «Жазушы» баспасының поэзия редакциясында редактор. – Осы Қабдiкəрiмнiң Əбдiкəрiмнен несi артық? – дейтiн көрiнедi жiгiттердiң бiрi əдейi жұрт не дер екен деп қуланып. Сонда жазушылардың бiрi: – Қабдiкəрiмнің Əбдiкəрiмнен «Қ»-сы артық, – деп жауап берiптi.

Ґкiнiш

Жазушылар одағында талантты ақын Өтежан Нұрғалиевтiң шығармашылық есебi тыңдалып, əртүрлi пiкiр айтылды. Əрине, əсiресе көре алмайтындар мен Өтағаңды ұната қоймайтындар керi сөйлеп, керенау пiкiрлер айтады. Сонда Қуағаң – Қуандық Шаңғытбаев кеш соңында Тахаңа – Тахауи Ахтановқа əзiлдеп: – Əй, Тахауи-ай, Өтежанды ауылда трəктiрiс болып жүрген жерiнен «сенен керемет ақын шығады» деп Алматыға алдырған өзің едiң, обалына қалдың ғой ендi, сол қалпымен жүре бергенiнде бұл қазiр

бригадир болып жүретiн едi, – дейдi.

«Тайсатќанныѕ» тапќырлыєы

«Жалын» баспасында iстеп жүрген кезiмде бiздiң редакцияға Алматының маңында тұратын,

Жар мен шар

Бір топ жігіттер бильярд ойнап жатқанда ақын Темірше Сарыбаев домалап келе жатқан шарды өбектеп: – Келе ғой, жаным, кіре ғой, жаным, – дейтін көрінеді. Сонда Исраил Сапарбаев: – Сен шарды жарды аймалағандай аймалайды екенсің, – депті.

Немістердіѕ əділдігі

өлең жазатын бiр жiгiт жиi келетiн. Бiздiң жiгiттер одан соғымға тай сатып алыпты да, онысы арық болып шығыпты. Бiрде жаңағы жiгiт келгенде Қастек Баянбаев: – Алдап-сулап тай сатқан, Сақта, құдай, найсаптан! – дейдi. Сонда анау ойланбастан: – Көрмей-бiлмей алдың ба, Бұл шатқаның қай шатқан?! – деп шығып кетіптi.

Кїмəн

Тоқаш Бердияров өзi онша ұната бермейтiн бiр танысы қайтыс болып жерлегелi жатқанда қолын артына ұстап ерсiлi-қарсылы жүрiп: – Мынадан Мұқағалиға сəлем айтып жiберсем, айтар ма екен, айтпас па екен? – дейдi.

Қасым ағамыз соғыста жүргенде жаудың оғы кепкен нандарына тиіп, қақ бөліпті. Сонда Қасекең: – Неміс деген халық əділ болады екен ғой, біз таласады деді ме екен, бір тілім нанымызды қақ бөліп берді ғой, – депті.

Арыстан мен Тўрымтай

Ибрагим оқу бітіріп ауылда қызмет істеп жүргенде бір-екі рет үйіне масаңдау келсе керек. Соны аңғарған əкесі Ағытай: – Осы сен неге ішсең бұлғақтап қаласың? – депті. Сонда əкесінің де бір кездері қызғанын көрген Ибрагим ағамыз: – Арыстандай Ағытайды шайқалтқан арақ тұрымтайдай мені қайтсін! – депті. Серікбай ОСПАНҰЛЫ.

ҚОСТАНАЙ.

 Адам болған соң жер басып, асып-тасып, жан-жағыңа мейірiм шуағын шашып, шатыңды шатынатпай, көңiлiңдi көлеңке баспай, көңiлдi жүргенге не жетсiн! Тротуарды тырп-тырп басып келе жатыр едiм, ортасынан тiлiп жiберсе екi адам болып шыға келетiн еңгезердей еркек алдымнан шыға келдi. – Бұл жермен жүрмеңiз! – дедi ол салған жерден. – Е, жер астында алты жүз ал-

қадамдар санын азайтсам, аз төлеймiн ғой? – Өзiңiз бiлесiз. Мен керi шегiндiм де секiрiпсекiрiп, жəй жүрiс қадамының жартысына ғана төлеп құтылдым. Содан, емiн-еркiн демалайыншы деп ойлап, саябаққа келейiн. Мұнда небiр кафе, құмар ойынханалар салынып тасталған екен! Адамдар демалатын жердi де бизнеске айналдырыпты! Бiр кезде бiреу келдi.

ЕНДІ НЕ ІСТЕУГЕ БОЛАДЫ?

басты жатыр ма? – Жоқ, тротуар менiң жеке меншiгiм. Анау жерге дейiн гос актiм бар. Пожалыста, əр қадамыңызға қырық теңге төлеп жүре берiңiз. – Өй, сен кiмсiң? – «Жол жиегi» ЖШС қызметкерiмiн. – Атың кiм? – Жолдыбай. – Жолдыбай болмақ түгiлi, Асфальтбай болсаң да ары тұр! – Əр қадамыңызға қырық теңге! – Өй, құрып кетшi, əрi! – дедiм де, аялдамаға келдiм. Сөйтсем, мұнда автобус күтiп тұрғандар қораз сияқтанып, бiр аяқпен тұр бəрi. «Бұларға не болған?» – деп ойланып үлгергенiмше, бiр əйел жетiп келдi. – Мұнда тұрыңыз, бұл жер менiкi! Гос актiм бар! Мына жерлер платный! Бiр аяқтап тұрсаңыз отыз теңге, екi аяқпен тұрсаңыз алпыс теңге! – Сұмдық қой бұл! Қала əкiмi, жерком осындай сұмдыққа барған ба? Ақша бiтсе жекешелендiрiп, жер бiткендi сата беру керек пе? – Айқайламаңыз, – дедi əлгi əйел, – əне, бiр аяғы жоқ ақсақал да тұр ғой! Оларға «лгот» бар, жиырма тоғыз теңге төледi! Қайран алпауыттар-ай, қайран шенеунiктер-ай, аман болыңдар, əйтеуiр! Халықтың қамын қашан ойлайды екенсiңдер осы! Көшенiң арғы бетiне өтiп, келесi жол жиегiмен жын қаққандай, екi көзiмнен қан аққандай аласұрып келе жатыр едiм, бiр кiсi жетiп келiп: – Əр қадамыңыз қырық бiр теңге! – дедi. – Сiзде ұят бар ма? – Бар. Еңбектеп жүрсем ше? – деп, жата қалып еңбектей берiп едiм, желкемнен бүрiп ұстап алған анау: – Еңбектегенiңе екi жүз теңге! – дедi. – Солай ма? Маған жер басып жүруге болмайды екен ғой! Алла тағала маған жер басып жүрудi сыйлаған. Оны да көп көрдiңдер ме? Осы қалада сатылмаған жер қалды ма өзi? Былай, iнiшек, менiң қадамым үлкен. Секiрiп-секiрiп

– Сiз неғып тұрсыз? – Демалып. – Демалуға болмайды. – Неге? – Бұл жердiң ауасы жекешеленген. Мiне, мемлекеттiк актiсi де бар. – Сонда немене, ауа жұтпай тұншығып өлуiм керек пе? – Онда шаруам жоқ. – Ауа жұтқаныңызға жетпiс теңге. – Мен ауа жұтып тұрғаным жоқ. – Қалай? – Солай. Мен мүлде ауа жұтпаймын. Қаланың сасық ауасы дəрi ме маған? – Қалай тiрi жүрсiз, егер ауа жұтпасаңыз? – Кеше тауға барып, таза ауа көп жұтып, өкпемдi толтырып, «заправка» жасап алғанмын. – Ондай əзiлiңiз өзiңiзге! Кетiңiз бұл жерден! Салым суға кетiп, саябақтан шығып, көше жиегiндегi ағашқа сүйенiп тұр едiм, бiр шал шалқасынан түсердей баж ете қалды. – Е, не боп қалды? – деп сұрадым мен. – Ол ағашқа сүйкенуге болмайды! Ағаш менiкi! Жекешеленген! Құдайым-ау, мынау заман не болып кеттi өзi? Жер басып жүруге болмайды, ойнап-күлуге болмайды, қалай өмiр сүремiз? Ендi бiз құс емеспiз ғой, ұшып жүретiн? Үй жаққа келсем, көршiлерiм көп қабатты үйлерiне, терезелерi арқылы арқан тартысып, амалдап кiрiп жатыр екен! Бiр оңбаған подъезге кiре берiс жерге мемлекеттiк акт алып үлгерiптi. Ендi қайттiк? Мен сегiзiншi қабатта тұратын едiм. Балконда тұрған əйелiме айқайладым: – Ендiгi жылға дейiн көшеге шықпаңдар! Мен саты iздеуге кеттiм! – дедiм. Басқа не дейiн. Адам болған соң, өз Отаныңда жер басып жүргенге не жетсiн! Мұхтар ШЕРІМ. ШЫМКЕНТ.

– «Мықтының арты диірмен тартады» – деген сөз бар еді... – Ол баяғыда айтылып ескіріп, есі кетіп қалған тіркес. Қазіргісі «жемқорлардың жемсауы жеті қат жер астындағы мұнайды құбырсыз-ақ сорып алады». * * * – Бастығыңыздың қызметі дүркіреп тұрғанда барлық жақсы сөзіңізді сол кісіге арнап едіңіз, қызметінен ұшып кеткенде неге жамандай бастадыңыз? – Ол кезде оны айтуға бізде уақыт болды ма?.. * * * – Күнделікті тұтынатын тауарлардың бағасы тағы қымбаттады. Сонда арзан бірдеңе қалды ма? – Уəде жəне біз, демалып жүрген ауа мен су тегін. Соған тəубе деңіз. Егер ауа сатулы болса көрер едім қалай-қалай дем шығарғаныңды. * * * – Уақыт шауып өтіп бара жатқан арғымаққа ұқсайды. Мықтылар жалына жармасып мініп кетеді. – Бəсе, екеуміз ырғалып-жырғалып оған міне алмай қалып, тезегін теріп жүретініміз содан екен-ау. * * * – Кедейдің асқазанынан байдікі өте мықты дейді. – Болса болар. Олардың кейде тау етегін тоғайымен, салынып жатқан үйлерді нобайымен жұтып жіберетіні бар. * * * – Пара алатын кезде сіздің алақаныңыз қыши ма, əлде оң қабағыңыз тарта ма? – Қалта телефоным əлсін-əлсін қоңыраулатып, құлағыма жағымды үн əкеледі.

ЖАУАБЫ ҚИЫН СҰРАҚ Көрші келіншек Шəрипа Мергенбайға келіп: – Осы бар ғой, Меке, сіз арақ ішпейсіз, ə? – деді. – Енді оның не керегі бар... – Ал менің Əзімім неге ішеді? – Енді оны өзінен сұрау керек емес пе? – Оның айтатыны маған белгілі. Мың рет естігем. Маған сіздің айтқаныңыз керек, ол неге ішеді? – Менің əйелім басқаға барып осындай əңгіме айтатын болса, мен ішпек түгілі асылып өліп қалатын шығармын. Ал Əзімнің неге ішетінін білмедім... – депті Мергенбай. ҮМІТІҢДІ ҮЗБЕ Жарас туысы таусыла сөйледі. – Орысқа үйлендім – ауылға жақпады, мұсылман біреу табылмады ма деді – ажырастым; грузинкаға үйлендім, оған қазақтар жақпады – ажырастым; неміске

есіне Гоголь кґшруєа а б ќалай ен?.. болады ек

Жүніс ҚОҚЫШҰЛЫ.

Алматы облысы.

КҮНƏҢДІ ҚҰДАЙҒА ЖАППА – Барлық нəрсе құдайдың дегенімен болады. Тіпті менің əрекеттерімді де менің қалауым бойынша жасылды деуге келмес, – деп насихат айтқан құрдас молда Мамытбекті Мергенбай одан əрі сөйлетеді. – Қой, айналайын, өзіңнің ақымақтығыңды құдайға жаппа! – деді Мекең. – Кеше құдайды ғайбаттаған парторг болып, бүгін молдаға айналған екіжүзділігіңе құдай кінəлі болмас, күнəңді өзің көтер.

 Əзілің жарасса...

«Вокруг смеха» журналынан алынды.

Əлем жаѕалыќтары

 Сұрақ-жауап

ШАРАЙНА

үйлендім, Германияға кетеміз деді, елден қайтіп кетейін дедім – ажырастым; қазаққа үйлендім, ол өзіме жақпады – ажырастым. Енді маған не дейсіз, Меке-ау?! – Не деуші едім, көп этносты республикамызда əлі де біраз халық бар ғой, аман болсаң, тағы да үйленерсің, – деді Мергенбай.

ҚУАТТЫ ПАЙДАЛАНҒАН ЖӨН – Бір тілім нанның қуаты бір шақырым жүгіруге жетеді екен, – деді Қыдырəлі інісі. – Мұны Жəмилə жеңешеңе айтсаң төрт тілім нан жегізіп, Ахмет көкеңді күнде базарға жұмсап жүгіртер еді, – депті сонда Мергенбай құрдасын өз əңгімесіне араластырып. – Олардың үйі мен базардың арасы екі шақырым. ДҰРЫС ПЕН БҰРЫС – Меке аға, мен арақты тастадым. – Дұрыс қой. – Меке аға, мен темекіні де тастадым. – Енді бұл өте дұрыс. – Енді бұл тастауды аяғына дейін жеткізгім келіп тұр, – деді Кəдек. – Əйелді де тастаймын-ау. – Ал енді мұныңды дұрыс деуге менің аузым бармай тұр, – депті Мергенбай. – Дұрыс пен бұрыстың араласқаны жөн болар.

Емханада: – Ґліп бара жатырмын, кґмектесіѕізші, дəрігер... – Ќайда жўмыс істейсіз? – Кґмектесіѕізші... – Жўмыс орныѕызды айтсаѕызшы енді. – Ол соншалыќты маѕызды ма? – Əрине, сіздіѕ ќандай жўмыс істейтініѕізге ќарап диагноз ќоямыз єой. * * * Дəрігер науќасќа: – Сіздіѕ ќўрттаєан тістеріѕізді емдеу їшін, мына алтын тісіѕізді жўлу керек. – Неге? – Енді, емніѕ аќшасын кім тґлейді? * * * – Дəрігер, мен ќанша мазасын алып, тынымсыз сґйлей берсем де, кїйеуім їндемей отыра береді. Мїмкін, ол ауру шыєар? – Ол – ауру емес, талант! * * * Дəрігер əйелге: – Сіздіѕ кїйеуіѕізге тыныштыќ керек. Мына ўйыќтататын дəрілерді алыѕыз. – Мўны оєан жатар алдында беремін бе? – Жоќ, бўл дəрілер сізге арналєан, кїнде таѕертеѕ ішесіз...

Мамадияр ЖАҚЫП.

АЛМАТЫ.

Мїйісті жїргізетін Берік САДЫР


14

www.egemen.kz

1 сəуір 2014 жыл

Ќазаќстан: алуан ќырлы аќ алмас

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 7 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №278 ek

Profile for Egemen

01042014  

0104201401042014

01042014  

0104201401042014

Profile for daulet
Advertisement