Page 6

6

www.egemen.kz

1 қаңтар 2014 жыл

 Жұмыр Жер Жаңа жылдағы маңызды оқиғалардың бірі – Ауғанстан аумағынан халықаралық коалиция əскери күштерінің шығарылуы болғалы тұр. Соңғы мəліметтерге қарағанда, қазір Ауғанстандағы коалиция əскерінің құрамы 100 мың адамға жуық, соның 70 мыңдайы – АҚШ əскерилері. Осы əскер түгелімен Ауғанстан аумағынан əкетілсе, талибтер қайтадан күш алып, аймақтағы елдерге қатты қауіп төнеді деген əңгімелер жиі айтылады. Біз осы жəне басқа мəселелер жөнінде Парламент Мəжілісі Халықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің мүшесі, генерал-лейтенант Абай ТАСБОЛАТОВПЕН аз-кем əңгімелескен едік.

Ќауіпті ќоюлата берудіѕ ќажеті жоќ кеңес əскеріне қарсы соғыстарын ұзақ жылдар бойы жүргізіп келген. Осы моджахедтер 1992 жылы бірігіп, «Солтүстік альянсты» құрған. Содан Кабулды басып алып, Кеңес өкіметі отырғызып кеткен коммунистік бағыттағы Наджибулланы құлатып, орталық билікті қолдарына алды. Бірақ өзара алауыздық бұлардың билігін тұрақты ете алмады. Ахмад Шах пен Хекматияр арасындағы билік үшін күрес альянс күштерін əбден əлсіретті. Осы кезде елдің орталығы мен оңтүстігіндегі үлкен алқапта негізінен жергілікті пуштундардың өкілдерінен

жатпайтын барлық ескерткіш, балбал тас, мүсіндерді жою туралы бұйрық берді. Сөйтіп, Бамиан тауының бір шыңына ІІІ-ғасырда салынған Будданың алып ескерткіші жойылды. Бұл əлемдік маңызы бар зор ескерткіш болғандықтан, оған барлық прогрессивті адамзат қарсылық білдірді. – Алайда, коалиция күштері талибтердің осындай ұрда-жық қылықтарын тыю үшін енгізілген жоқ қой? – Əлбетте. Талибтер АҚШ-тағы 2001 жылдың 11 қыркүйегінде болған террорлық актінің ұйымдастырушысы

өндірілетін көрінеді. 2007 жылы 8 мың тонна апиын көкнəрі жиналып, рекордты көлемге жеткен. Ал елді талибтер басқарған уақытта бұл сан бірнеше есе аз болған, өйткені, олар халықаралық қоғамдастықтың қысымымен көкнəр өсіруді біршама азайтқан еді. – Талибтер демекші, кеңес əскері шығарылғаннан кейін елде орнаған біршама тыныштықты бұзып, бүкіл дүниежүзінің қарулы күштерін енгізуге жол ашқан осы қозғалыс туралы не айтар едіңіз? – Кеңес əскері шығарылғаннан кейін де бұл елде тыныштық діттеген межеде орнай қойған жоқ, керісінше, азамат соғысы қайтадан өрістеді. Елдің солтүстігінде, Өзбекстанмен жəне Тəжікстанмен шектесетін аймақта кеңес əскеріне қарсы əрекет еткен дала командирлері көбінесе өзбек пен тəжік ұлттарының өкілдері болған еді. Олар моджахедтер деп аталатын барлық жихадшыларды топтастырып,

тұратын талибтер қозғалысы бұл билікті мойындамай, Ауғанстанда Ислам мемлекетін құрамыз деген ұранмен соғыс жүргізе бастады. 1996 жылы олар Кабулды басып алып, «Солтүстік альянс» күштерін шекаралық аймаққа тықсырып тастады. Міне, осы талибтер барынша радикалды діни-экстремистік ұстанымдарымен дүниежүзі қоғамдастығының назарын өздеріне аударды. Өзі де ұзақ жылғы соғыстан ыңыршағы айналған Ауғанстанды бұл қозғалыс тіпті сорлатып тастады. Саналары соқыр фанатизмге тұмшаланған олар заманауи технология жетістіктерінің бəріне қарсы болды. Мəселен, телевизор көруге рұқсат бермеді, интернетті, компьютерді қолдануға, тіпті шахмат ойнауға да тыйым салды. Əйелдерге бала туу жəне үй шаруашылығымен айналысу міндетін ғана қалдырып, мектепте оқуын барынша шектеді. Ең қызығы 2001 жылғы оқиға болды. Талибтердің басшысы Омар молда елдегі Ислам құндылығына

ретінде айыпталған атышулы лаңкесші Усама бен Ладенді жасырғаны үшін айыпталды. «Лаңкесшіні ұстап беріңдер» деген талапты орындамаған соң, АҚШ өзінің одақтастарымен бірігіп, БҰҰның Қауіпсіздік Кеңесінің рұқсатымен Ауғанстан аумағына əскери күшпен басып кіргенін білесіздер. Бірақ, кейбір деректерге қарағанда, АҚШ Түркіменстаннан шығарылып, Ауғанстан, Пəкстан арқылы Үндістанға жеткізілуге тиісті газ құбырын талибтердің өз аумағынан өткізуден бас тартқаны үшін лаңкестік акцияны сылтауратып басып кірді дегенді айтады. Бірақ оның нақты дəлелі жоқ. Қазір Ауғанстан аумағында 49 елден жиналған коалиция күштері тұр. Соның ішінде посткеңестік елдер арасынан Грузия, Армения, Əзербайжан, Балтық республикалары, Украина өкілдері бар. АҚШ бастаған осы күштер 2001 жылдың қазан айында Ауғанстанға «Мызғымайтын бостандық» деген ұранмен лап қойған. Біз

Атар таңға ақ тілек

– Оныңыз рас, коалиция күштері əкетілсе аймақтағы елдерге, соның ішінде бізге де біршама алаңдаушылық туады. Өйткені, Ауғанстан аумағынан есірткі таралымы еселеп артуы мүмкін деген қауіп бар. Ал есірткі жүрген жерде қылмыстың өршитіні сөзсіз. БҰҰ-ның Есірткі жəне қылмыс жөніндегі басқармасының мəліметтеріне қарағанда, Ауғанстанға коалиция күштері енгізілгеннен кейін де есірткі өндірісі тоқтамаған. Демек, коалиция күштерінің де оны құрықтаудағы тиімділігі əлсіз болып отыр. Қазір əлемдегі барлық апиынның 90 пайызы Ауғанстанда

і с е г р і л Е н і с е м л і г ґ с н а ш а ќ еш

Зымыраған уақыт сынаптай сырғып, көзді ашып-жұмғанша бір жыл да өте шығыпты. Өткен жыл еліміз үшін де, сот жүйесі үшін де жарқын оқиғаларға, жетістіктерге толы жыл болды. Біз үшін ең үлкен жетістіктің бірі былтырғы қараша айында Қазақстан Судьялар одағының кезекті VІ съезінің өтуі болатын. Сот жүйесін одан əрі тиімді ете түсу мүмкіндіктерін талқылау мақсатымен өткен бұл құрылтайға Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қатысып, сот реформасын дамытуға бағытталған ұсыныс-пікірлері мен түйткілді мəселелерді атап көрсетті. Түйткілді мəселелер бойынша іс-шара бекітіліп, оның нақты орындалуы бақылауға алынды. Алысжақын шетелдерден көптеген меймандар қатысып, қазақстандық сот жүйесінің əлемдік талап деңгейіне сай дамып келе жатқанын, ал судьяларға қолдаудың Мемлекет басшысы деңгейінде жасалып отырғанын көздерімен көріп қайтты. Мұны да өткен жылдың

Қазақстан мəртебесінің бір сатыға биіктеуіне қосқан үлесі өзге жылдардан артықшылығы деуімізге саяды. Ал адамдар үшін Жаңа жыл – сиқырлы жəне армандардың орындалатын таңғажайып мерекесі емес пе? Сондықтан келе жатқан жыл біздің берекелі бірлігімізді, жарасымды татулығымызды, үйлесімді тұрақтылығымызды нықтай түсетін жыл болады деп сенейік. «Отан – қуат, отбасы – шуақ» дейді қазақ халқы. Осы бір шуақ шашқан отбасылық мереке баршаңызға бейбіт өмір, тыныштық жəне мол жақсылықтар əкелсін. Бірлігіміз нығая берсін. Барлық бастамалардың бағы жанып, жаңа реформаларға, жаңа тəжірибелерге, биік кəсіптік белестер мен асқар асуларға жетелесін! Ел іргесі аман болсын! Нұрғазы ƏБДІҚАНОВ, Ақмола облыстық сотының төрағасы.

сияқты елдер «Қауіпсіздікті қолдаудың халықаралық күштері» деген бұл əскерге əуе жолдарын пайдалануға рұқсат берді. Содан бергі 12 жылда коалиция күштері талибтерді толық құрта алмайақ қойды. Қазіргі Ауғанстан өкіметі бұрынғы «Солтүстік альянстың» негізінде құрылған. Осы өкімет халықаралық коалиция күштеріне сүйеніп, Ауғанстан мен Пəкстан шекарасындағы лагерьлерде естерін жинап алған талибтермен əлі күнге соғысып келеді. Қазіргі соғыс партизандық жəне лаңкесшіл сипат алған, алайда, талибтер тез арада күш жинап, тұрақты əскер құра алады деген қауіп бар. Өйткені, басқыншылардан жерімізді азат етейік деген жəне радикалды діни-экстремистік ұрандарды желдетіп, жергілікті халықты оңай көтеруге болады. Қазір Ауғанстан халқының 35 пайызы сауатсыз екендігі анықталып отыр. Қай күнде сауатсыз, білімсіз халық айғайшы ұрандардың құлы ғой. Сондықтан біздің Президентіміздің Ауғанстан халқын сауаттандыру жəне оларға кəсіби мамандар дайындау керек деген бастамасы өте дұрыс деп санаймын. – Осы уақытқа дейін соғысты жалғастыра алуына қарағанда, талибтерді де қолдайтын күштер бар-ау, сірə? – АҚШ-тың əскери барлау қызметі талибтерді қолдайды деп Пəкстан өкіметін айыптағаны бар. Алайда, нақты дəлел болмаған соң, ол сөз жүзінде қалды. Бірақ талибтер қатарында түрлі елдерден жиналған жанкештілердің, жиһад деген ұранға еруші діни-экстремистердің қатары сиремей отырғаны анықталған. Өзбекстандағы террористік Ислам қозғалысы өкілдерінің талибтер жағында соғысып жүргені туралы да хабарлар көп. Ауғанстанның қорғаныс министрі Абдул Рахим Вардактың айтуына қарағанда, 2009 жылы талибтер қатарында 4 мыңдай шетелдіктердің жүргені анықталған. – Қалай десек те, коалиция күштері шығарылған соң Ауғанстандағы соғыс оты өрши беретін сияқты ма, қалай? – Ондай қауіп бар, бірақ сол қауіпті тым жалаулатып, үркіте берушілік те жоқ емес. Бұл да біреулердің мүддесіне сай келетін секілді. Мен 2013 жылдың мамыр айында Мəжілістің Халықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төрағасы Мəулен Əшімбаев бастаған Қазақстанның парламенттік делегацияның құрамында Ауғанстанда болып қайттым. Қанша жыл соғыс болып жатса да Кабул біршама осы заманғы қала екен. Маған, əсіресе, ауған халқының өсім қарқыны ұнады. Қазір ауғанстандықтар 30 млн.-ға жетіп қалыпты. Бала көтеру жасындағы əрбір əйел кемінде 6 бала туып, өсіріп отыр. Біз ауған елінің бірқатар лауазымды адамдарымен кездесіп, келіссөздер жүргіздік. Бəрінің де Қазақстанмен ынтымақтастыққа құштар екендігі көрініп тұр. Бірқатар қайраткерлер, соның ішінде Ауғанстан Уолеси Жиргасының (Парламенттің төменгі палатасы) төрағасы Абдул Рауф Ибрагим коалиция күштері шығарылса да Ауғанстанның қарулы күштері өздеріндегі қауіпсіздікті қамтамасыз ете алатынын сенімді түрде айтты. Қорғаныс министрлігіндегі, қауіпсіздік кеңесіндегі кездесулерде де осындай сенімді естідік. Оның үстіне Ауғанстан қарулы күштерінің жеке құрамы қазір 300 мыңның үстіне шығып қалған екен. Талибтер қанша күшейсе де мұндай күш біріктіре алмайды. Ал НАТО негізгі күштерін əкеткенімен, 10-12 мыңдық күшті қалдыратынын өткен жазда ұйымның бас хатшысы А.Ф.Расмуссен жариялаған. Ендеше, осынша күш аттөбеліндей талибтерге қарсы тұра алмай ма? Сондықтан, коалиция күштерінің əкетілуінен анау айтқандай қауіп жоқ. Тек есірткі трафигін шектеуге үлкен көңіл бөлінуі керек дер едім жəне оның аймақта таралмауы үшін ШЫҰ-ның «Терроризмге қарсы күрестің аймақтық құрылымы» мен ҰҚШҰ батальондарының белсенді əрекеті керек. – Əңгімеңізге рахмет.

Жаңа жылдан не күтесіз?

Алда – биік асулар Міне, ескі жылды тарих еншісіне қалдырып, тағы бір жаңа жылдың парағын ашып отырмыз. Жылдар тоғысында тұрғанда «не бітірдік, алда қандай мақсаттар бар?» деген ой əркімнің көңілінде тұрады. Қасиетті Тəуелсіздігімізді алғалы уақыт қазақ елінің еншісіне жұмыс істеп жатқандай сезіледі. Қазір экономикамыз қарыштап дамып келеді. Үдемелі индустриялық-инновациялық бағдарлама шеңберінде жыл сайын қуатты жобалар өмірге жолдама алып жатады. Жыл аяғында Елбасымыз қатысқан телекөпірде еліміздің əр шалғайында іске қосылған талай өндірістер мен кəсіпорындарды тамашаладық. Нұрсұлтан Назарбаев алда атқарылар, экономиканы дамытуда назарға ұстар тұстарды ортаға салды. Жылқы жылында да еліміздің экономикасы серпінді дамитынына көзіміз жеткендей, көңілге қазірден-ақ қуаныш ұялағандай болады. Уақыт озған сайын жаһандану үдерісі үдей түскен кезде біз де бүкіл əлеммен бір кеменің үстіндегідей сезінеміз. Сондықтан əлем экономикасының тұрақтылығы Қазақстанға да ықпалды болады. Бұл орайда, жаңа жылда Елбасы саясатының жетістігі көрінуге тиіс деп ойлаймын. Елімізде «жасыл экономика» бағдарламасы тұжырымдалды. Бұл жаңа технологиялар, əдістер, еңбек өнімділігі мен жерасты байлығын үнемді тұтыну, оның сарқылуына, сол арқылы экологиялық теңдікті сақтау екені жұрттың барлығына аян, түсінікті болып отыр. 2017 жылы елімізде өтетін ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесінің тамашалары да осындай əлемдік өзекті бағытқа арналмақ. Жаңа жылда əлемдік деңгейдегі таңданарлық жаңа технологиялар экономиканың барлық салаларына енгізіле береріне кепілмін. Экономика мен əлеуметтік сала тонның ішкі бауындай үйлесімді болғанда, дамудың да жолы даңғыл. Оның ішіндегі белдісінің бірі – білім беру саласы дер едік. Қостанай мемлекеттік педагогика институтын

бітірген түлектердің біліктілік деңгейіне жұмыс берушілер жақсы баға беріп отыр. Бұл білім ордасының рейтингін көтеріп тастады. Алдағы жылы «Дипломмен – ауылға!» бағдарламасының орындалуы қарқын алады деп сенемін. Жас мамандар ауылға бет алғанда, олармен бірге мектептерге жаңа леп, жаңа күш барады. Бұл ауыл мектептері мен қаланың білім ошақтарындағы оқу сапасының теңесуіне жағдай жасайды. «Мен жастарға сенемін!» деген жоқ па еді Мағжан ақын?! Педагогикадағы кадрлар жасаруы мен жаңашылдығы білім сапасының көтерілуіне кепіл. Жаңа жылда осы бағытта көп жұмыстарды ойластырып отырмыз. Ауыл – біздің түп тамырымыз, ұлттық тəрбие мен ұлттық педагогиканың қайнар бастауы. Оны жаңғырту үшін елімізде, біздің облыста да көптеген бағдарламалар жүзеге асып келеді. Дегенмен, жылқы жылы ауылды газдандыру жəне ауызсу апару жұмыстары ауқымдырақ жүргізілсе, ауылдардың берекесі кіре түссе деген тілегім бар. Елдің қалаға ызғып көшуі азайса екен деймін. Жыл сайын облыс картасынан бірнеше ауыл сызылып тасталады. Бабалар мұрат еткен ұлан-байтақ жерде ақ шаңқан ауылдардың қонысы, қарасы көбейсе екен деймін. Жылқы жылы еліміздегі жақсы істер жалғасын тапса, ауыл көркейеді, экономика дамиды, білім сапасы көтеріле береді. Өйткені, өркенді елдің болашаққа бастар бағыты да осы емес пе? Жаңа жыл құтты, бейбіт, берекелі жыл болсын! Қуат БАЙМЫРЗАЕВ, Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры.

Əңгімелескен Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

аулы даталар Айтулы тұлғалар, ат

0 2 1 – в о л ў ќ с ы Тўрар Р

да жұмыс істейді. яси түбіндегі дала ың жазында ол Əулиеата са ғы да ар лд жы 8 1916 жылд Биыл 1937-193 лы лд ық қа қа рс ы қа ру ан өткеріп, тағдыр қуғын-сүргінді баст аш ар ыс та ры ны ң оя зы нд а от ар шы да ст ыр ад ы, со ны сы ым Ал та ла йы н ке ш ке н ық кө те рі лі ст і ұй ынады. 1916 жылы күзде айтқанда, 120 жылд бірқатарының, атап өтіледі. Тұрар Рыс- үшін қамауға ал енттегі мұғалімдер инсмерейтойлары атап Қожановтың, Бейім- Т.Рысқұлов Ташк седі. тү к құловтың, Сұлтанбе йфуллин жəне Ілияс титутына оқуға зі нд е ы ре во лю ци я ке хаСе лғ н ке жы 19 17 бет Майлин, Сə нд жөні е ың тақтан құлағаны Ры сқ ұл ов ан тш па Жансүгіров. рі ке ат Т. ға м қа йр ба ст ап , М ем ле ке т жə не қо лғы ұлт-азаттық ба р ал ға н сə тт ен тастап, елге оралан жы уы 16 оқ 19 і ег ов тт ұл тада - Ташкен Тұрар Рысқ лғы төңкеріске қаты ың басында Əулиеа қозғалысқа, 1917 жы ты облысының Тал- ды. 1917 жылд арының революциялық ст сушы тұлға. Ол Алма лы дүниеге келген. Тұрар «Қазақ жа стырды, 1918 жылы ол жы да 94 ым 18 ұй а » нд ң одағын ғар ауданы Меркідегі орысвд еп і тө ра ға сы ны 1907-1910 жылдары е, ал 1910-1914 Əу ли еа та оя зы Со атқарды. ебінд зметін VI қазақ бастауыш мект гі (қ аз ір гі Бі шк ек ) орынбасары қы қазанда Кеңестердің ра те ы ек лғ шп жы Пі 18 ы 19 е жы лд ар құ д н і АК с е -О щ ық учили сқ ұл ов Тү рк а у ы л ш а р у а ш ы л йін бау-бақшашы съ ез ін де Т. Ры ан ке йі н ол Тү р кі ст ан ке он н , не ді ен ре ірг кі мы на қ та у оқиды, біт 1914-1916 жылданы ң де нс ау лы қ са мамандығын алады. кіде жəне Ташкент Ре сп уб ли ка сы та ға йы нд ал ад ы. Ке йі ха лк ом ы бо лы п К ры Т.Рысқұлов Мер Ре сп уб ли ка сы ОА ні ре к Тү рк іс та н

ба са ры қы зм ет ін е тө ра ға сы ны ң ор ын жылы Тұрар Рыс19 тағайындалады. 19 жанындағы аштықК ОА ан іст рк Тү в ло құ ег і ТК Ор та лы қ нд ні жө су пе н кү ре ы ға ра сы, Ферғанадағ комиссиясының тө жөніндегі комиссия су басмашылармен күре ркістанды мекен етТү Ол ы. лд бо төрағасы ы қтың бірегей басшыс кен түркітілдес халы ркістан Компартиясы болады. 1920 жылы Тү ркістан АКСР ОАК Тү ОК-нің мүшесі жəне ады. ан йл са п лы бо ы ғас ра Тө н он да ға н кі та п, на мы ла қа Он ың қалалар шықты. ма а кітапша, 100-ден ас

Profile for Egemen

01012014  

0101201401012014

01012014  

0101201401012014

Profile for daulet
Advertisement