Page 1

N

N – znak kszta=tem podobny jest do litery M; ma=a litera N ]n\ jest podobna do ma=ej M ]m\ i d{wi"ki te przechodz' jedne w drugie, lub uzupe=niaj' si", np. mnie. NM ˚MN Istanbu= – Istambu= Nikolas – Miko=aj nes – ros. mys n"ka: – m"ka nied{wied{ – miedwied s•p=on•ka, za•p=on, p=onie ˘ p=omie< NJ >redniow. ang. seken, sechen – szukaj, UE s=aw.-wo=. tyj – pol. ten, YE s=aw. b=a/en(nyj ]b=ogos=awiony\ ˘ staropol. B=a/ej staropol. nen – pol. niej

N^Y^M anglosas. secan ˘ >redniow. ang. seken, sechen ˘ ang. seek – pol. szukaj, UE anglosas. d≤g ˘ >redniow. ang. dai dei ˘ ang. day – ros. de<, staropol. dzen, tego dnya ˘ dzie< starofranc.->redniow. ang. uncle ˘ staropol. ujek, wo=. uj, ˘ wujek ˘ wuj niem. hain – staropol. gay ]gaj\ niem. leim – staropol. kley, kleg Hebron ˘ pol. hebrajski, OA w Ss 1953& has=o jest nale/y czyta: dzupecz ¢nen ney ]niej\ Epifania dzyen dzyey ]dziej\ dzie< den dei ˘ ang. day kitajka kythanka kythayka kl': clanl clanyl ko>cielny kosczyellyym `ellnym s'dno saydno sandno n – symbol zaprzeczenia. Stan w dniu 6 lipca 2017. ci"cie; dalsza cz">: w postaci jednego has=a bo wymaga dopracowania, w tym uzupe=nienia o s=ownictwo staropolskie. b"dzie w wersji ostatecznej S=ownika.

x niedorozw[j 1. stan niedostatecznego rozwoju umys=owego, psychicznego, lub fizycznego, 2. niezupe=ne ukszta=towanie si" czego, np. jakiego> narz'du, tkanki; niedokszta=cenie. Stan fizyczny i umys=owy – ludzie rodz' si" >lepi, g=usi, niemi, i z r[/nymi powik=aniami fizycznymi, obarczeni mongolizmem i chorobami lub sk=onno>ciami do nich kt[re ko<cz' /ycie w m=odym wieku. Gdy zdarzy si", /e fizycznie s' dokszta=ceni – umys=owo zatrzymuj' si" w rozwoju swej osobowo>ci& • do lat 5-ciu – ˚sepleni', wada wymowy, z pogranicza fizycznej; mow', dziecko fizycznie doros=e, • do lat 10-ciu – nie>miali, wstydliwi; nadal dziecinni, nie posiadaj'cy wewn"trznego wzmocnienia, cecha wielu panien, ˚nie>mia=y, • lat 10–12 – homoseksuali>ci; swobodnie czuj' si" w obr"bie w=asnej p=ci, z ni' obcuj', duchowo, i – nast"pnie – fizycznie, wyobra/enia tego wieku propagowane s' przez kler, ˚pederastia; cech' niedostatek wra/liwo>ci – okrucie<stwem potrafi' obdziela: otoczenie, z podrostkami wsp[=/yj' lub pr[buj' wsp[=/y:, i rysunki kreskowe w upodobaniach, brak w nich g="bi, w rozumowaniu uproszczenia swego wieku& B[g za dobre wynagradza, za z=e – karze, • lat 16–18 – stare panny i kawalery; do ko<ca /ycia dobieraj' si" i dobra: si" nie mog', idea=u szukaj', przy tym, sami obarczeni na=ogami, pop"dliwi, opryskliwi, nerwowi, itp., zdaje im si", /e nadaj' si", • lat 18–23 – narodowcy, patrioci; uczestnicz' w wojnach, a w czasie pokoju kibicuj' swoim dru/ynom narodowym w zmaganiach sportowych, np. w meczech pi=ki no/nej, siatk[wki, koszyk[wki, zawodach olimpijskich, itp. Znakomita wi"kszo>: ludzi na tym etapie sw[j rozw[j ko<czy; gdy tak, powszechnie przyj"=o si" uwa/a: za w pe=ni doros=ych. Nic tu pigu=ki i terapia nie pomog' – stan uwarunkowany genetycznie i biologicznie. Jednostki jedynie osi'gaj' nast"pn' faz" rozwoju – bycia cz=owiekiem, i one s' w pe=ni doros=e, rozwini"te. Oko=o 40@ kobiet nie ma rozwini"tego poci'gu seksualnego. Wchodz' jednak w zwi'zki ma=/e<skie bo taki jest model spo=ecze<stwa; w dawnych czasach wydawane przez rodzic[w, ˚swat. Maj' potomstwo, z uczuciem /e co> wielce niesprawiedliwego dzieje si" im ze strony m"/czyzn i rodzic[w. Niekt[re za> s' chodz'cymi pu=apkami – by m"/czyzna zap=odni= je

i p=aci= alimenty na dziecko. Jak niekt[re zwierz"ta, np. nied{wiedzie – spotykaj' si" na okres rui, po czym rozchodz' si". Matki wychowuj' swe potomstwo bez kontaktu dziecka z ojcem – nie zamierzaj' /y: z nim w zwi'zku ani z nikim innym, gdy dziecko potrzebuje oboje rodzic[w, nabywa wiedzy od nich. Inne wol' /y: w haremach; s=aby instynkt p=ciowy – seksualny kontakt z m"/czyzn' wystarcza im na jaki> czas. Po wszystkich odrzutach, z r[/nych przyczyn, jedynie oko=o 20@ populacji jest w pe=ni rozwini"ta i zwi'zki te s' dozgonne, gdy dobrane, potomstwo w=a>ciwie przygotowane do /ycia. Zwi'zki “ma=/e<skie” homoseksualist[w. ?ycie sk=ada si" z aspektu cielesnego i duchowego. Je/eli osoby s' fizycznie w pe=ni rozwini"te, lecz nadal zakalcem emocjonalnym, to powstaje pytanie, czy powinny posiada: status osoby pe=nosprawnej, doros=ej do zawarcia zwi'zku ma=/e<skiego. Jest to dylemat budz'cy kontrowersje po religijnej stronie zmaga<, i budzi: b"dzie do ko<ca, pomijaj'c ju/ fundamentalne zagadnienie prokreacji. Je/eli status spo=eczny «ma=/onka» ma poprawi: ich samopoczucie w spo=ecze<stwie, tym samym – poprawi: ich produkcyjno>:, wk=ad, to legalizacja takich zwi'zk[w jest cen' do zap=acenia. Zbyt wielu ich w spo=ecze<stwie by do spo=u z cz">ci' religijnych, lecz popuszczaj'cych, nie przeg=osowa: legalizacji na swoj' stron". Argumenty homoseksualist[w, zmierzaj'ce do legalizacji ich zwi'zk[w, zawieraj' doz" manipulacji faktami, obliczone na niewiedz" spo=ecze<stwa. I nie pierwszy to wypadek – tak komuni>ci doszli do w=adzy, kr"tymi drogami; czas ukaza= prawd". W tym, gdy ludzie nie s' r[wni sobie, pod ka/dym wzgl"dem, fizycznym i intelektualnym – g=osili “r[wno>: dla wszystkich”. Tak i tu – niech wszyscy maj' prawo do zawarcia zwi'zku. R[wno>ci dla wszystkich domagaj' si" demagodzy maj'cy na uwadze sw[j osobisty cel, gdy nie kwalifikuj' si" do osi'gni"cia go normaln' drog'; lenie z natury ]skazani na n"dz"\ – socjalizm wymy>lili i wprowadzili do /ycia. Kolejna bariera – postawiona przez naszych przodk[w – obalona, wyobra/enia o modelu ma=/e<stwa tym razem, jako m'/ i /ona – unia obu p=ci. Nale/y mie: na uwadze, /e nawet jednostki obarczone widocznymi brakami s' w stanie wnie>: wybitne warto>ci do naszego spo=ecze<stwa bo posiadaj' zdolno>ci kt[rych przeci"tni,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


zwykli, nie posiadaj'. Matka-natura jest bowiem taka, /e jak w jednym miejscu uj"=a – to w drugim doda=a; tak cz"sto bywa.

O

O – charakterystyczny kszta=t znaku, m[g=by by: baz' dla kilku innych, symbol otwartych ust, i pe=no>ci, kszta=t ko=a. jab=ko – jab=ka, zaprosi: – zaprasza:, og=osi: – og=asza:, tak i zgadza: si", zgania:, i inne. Gdy A jest& ¶ liczb' mnog', wielokrotno>ci', • przyrostkiem nieokre>lonym, odpowiednikiem ang. A ]a dog\, to O jest& ¶ liczb' jeden, jedn' sztuk' czego, pojedy<cz' rzecz', przedmiotem, • przyrostkiem okre>lonym, ten, ta, to, tego, tym, i inne, odpowiednikiem ang. THE ]the dog\& bo ¯ albowiem ¯ ]al\b•o]wiem\, alb ]dla\ % owiem ]tego\ ˘ dlatego. o•krutny – ang. cru•el ]el – arab. the, tak•o, tak•owy; tak/e& o` ^ z rodu\. Du/e O podobne do Q, G, lecz sp[=g=oski Q, G nie przechodz' w samog=oski, w tym O nie przechodzi w Q ]Q jest zdecydowanie {le – bo p[{no – dobranym i dostawionym znakiem\. Ma=a litera O ]o\ jest baz' dla ma=ej E ]e\ i d{wi"ki te przechodz' jedne w drugie, najcz">ciej jednak& OAEIYU. Tak/e, w j"zykach europejskich O ]o\ przechodzi w U ]u\, przez co Polacy utrwalili w znaku Ø ][\, z dobrym rezultatem, lecz nie do perfekcji – by=a to pr[ba uchwycenia rzeczy ma=o uchwytnej, uj"cia jej w regu=". Zdzis=aw Stieber, 1979, wysnu= „/e w systemie pras=owia<skim, a/ do epoki wyra{nego rozpadu jedno>ci j"zykowej, nie by=o samog=oski d=ugiej ani kr[tkiej o barwie o. Pogl'd ten, wyra/ony ju/ dawno, by= jednak d=ugo ignorowany. Dzi> podziela go ju/ ca=a grupa powa/nych j"zykoznawc[w ]Vaillant, V. Georgijev, Bidwell, Shevelov, Mareß i inni\. str. 18. Pocz'tkowo nie wierzy=em, lecz – uzbrojony w uwag" – obserwowa=em zmiany, i – po wszystkim – sk=onny jestem zgodzi: si" ze Stieberem tak/e. Powa/nie, cho: z powag' u mnie {le bo lubi" /artowa:, wi"c do powa/nych ]czyt. nad"tych\ nie zaliczam si"; wyk=adzina – /ona wyk=adowcy, jak s"dzia ˘ s"dzina. D{wi"k i litera A jest niewsp[=miernie cz">ciej u/ywana, a O w wielu wypadkach jest dostawione wzgl"dnie p[{no, st'd i pozosta=o>ci form E, np. • cze=o ˘ czo=o, lecz nadal czelny i bezczelny, naczelnik, • staronord. syster ]siostra\ ˘ >redniow. ang. sister ˘ staroros. siestra ˘ pol. siostra, Y ˘ I ˘ IE ˘ IO, • ang. toddler – staroros. czad,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

x • cisel ˘ cie>la ˘ cios ]uderzenie\, • wie> ˘ wiejski ˘ wioska, • wies % sna ˘ wiesna ˘ wiosna, • S=awianie ˘ pol. S=owianie, lecz ros. S=awianie, ang. Slavic, nie od s=owa lecz od s=awa ]wiara\, wiele imion z przyrostkiem `s=aw, np. Stanis=aw, Miros=aw, nie ma imion `s=ow, gdy S=awianie ^ Wierni ]pobo/ni\ ˘ Ko>ci[= Prawo•s=awny(wierny, gr. logos ˘ s=owo ]wiara\ ˘ daj" s=owo, }przyjmuj"| na s=owo ]na wiar"\, «s=owo» jest wi"c s=owem nowym, • nie ma czasownik[w ko<cz'cych si" na `o:, s' na `a:, `e:, `i:, `y:, `u:. • wojewoda Warsz, pisany Worsz, bo O czytano jako A ˘ Warszawa, • lit. Alytus ˘ Olita, • lit. Ariolaga ˘ Ojrago=a, • lit. AlsedΩai ˘ Olsady, • niem. Allenstein ˘ Olsztyn, i inne, • Latvia ˘ +otwa, • =ada ]woda\, niem. wasser, ang. water }=ote&| ˘ z % =ada ˘ z=oto ˘ ros. zo=oto, ang. gold ¯ geld, • ros. ras % skaz ˘ rasskaz ]opowiadanie; kaz ^ m[wi:\ ˘ pol. rozkaz, s=aw.-ros. sie=o ]wie>\ ˘ pol. osiedle, osiedli: si" ˘ osiod=a: ˘ siod=o, • >redniow. bra< ˘ bro<, obrona, • mag ˘ m[c, A ^ Ø ˘ pomaga: ˘ pomoc(nik, pom[c ˘ moc, • kraj, skraj ]brzeg\, kraja: ˘ kroi:. OOOA pospolite, og[lnoeurop. starofranc., anglosas. i >redniow. ang. sabat ˘ pol. sobota anglosas. hoc ˘ >redniow. ang. hook, hok, pokr. hake, prawdop. ¯ staronord. haki ]hak\ – pol. hak anglosas. clath ]sukno\ ˘ >redniow. ang. i ang. cloth, i staropol. clach anglosas. god ]dobrze\ ˘ >redniow. ang. gode ˘ ang. good anglosas. flod ]pow[d{\ ˘ >redniow. ang. flode ˘ flood } fl˙d | anglosas. blod ]krew\ ˘ >redniow. ang. blod, blode ˘ ang. blood } bl˙d |, anglosas. i >redniow. ang. sot ˘ ang. soot ˘ staropol. sadze ˘ sadza krew – krwotok – krwawi: staroros. Owary – Awary, plemi" mazur. os=ada – os=oda staropol. dalit – staropol. dolet kropla – wkraplacz OE bezpo>rednio, tak/e ˚E ole<jele<, ozerojezioro omelajemio=a ose<jesie<, tok ˘ toczy:ciec staroros. sz=em – staropol. sz=om staroros. snocha – staropol. snecha o=e=& Swiatopo=kÍwi"tope=k =ob=eb, cze=oczo=o czogoczego, cho=mche=m pcze=apszczo=a, poso=pose= po=nope=no, pope=popi[= czlencz=on, plenplon


x okek& AdamokAdamek poczatokpocz'tek zamokzamek, piesokpiasek napitoknapitek, kusokk"sek owew& Narow’Narew krow’krew, morkow’marchew orer& gerbortHerbert omem& potompotem oses& doskadeska podoszwapodeszwa edod& lebedalebioda sreda>roda ieio& wiesnawiosna tesaticiosa:, szpionszpieg wszystkie `ogo `iego, =ac. duo ]dwa\ – ang. duel ]pojed.\ nord. oddi % en ˘ ros. odin – jeden nord. helga ]>wi"ta\ – ros. Olga ang. swell – swollen staroniem. wy/yn danson ]taniec\ – >redniow. ang. dansen niem. geld ]/[=ty\ – anglosas. i ang. gold ]z=oto, z=oty\ holend. hennep – pol. konop; hemp dodatkowo& HK, MN starofranc. honeur – >redniow. ang. honour >redniow. ang. i ang. other – staroros. eter ]inny\ staroros. wiersta – wzrost staroros. /e=w – /[=w ros. echidna ]/mija\ – ochyd-a(na ]wstr"t(na\, zapewne tak podst"pnej o kobiecie ros. /e=ud – /o='d{ ros. osiotr – pol. jesiotr =o/e – le/e:, legowisko, G? pierze, piero – pi[ro staropol. steska: ¯ ros. toska staropol. ochtowa: – echtowa: staropol. B'bol – B'bel staropol. Jutrzonka – Jutrzenka staropol. Kubok – Kubek staropol. Orzo= – Orze= staropol. Szymberski – Szymborski staropol. Zozula – Zezula pol. gromad-a(nie – gremialnie ciosa: – cie>la wi"cej ˚nr 002. C. b. OU w innych j"zykach& arab. Jusef, ang. pisownia arab. brzmienia& Yousef, arab. quran ˘ Koran, hebr. josef ˘ gr. Ioseph ˘ =ac. Josephus, Joseph, ital. Giuseppe, hiszp. Jose, pol. J[zef, ang. Joseph, niem. Josef. arab. Muhammad, Mohammed – pol. Mahomet arab. muslim – ang. Moslem hebr. bachur – pol. bachor liczne gr. `os ˘ =ac. `us& gr. helkos ˘ =ac. ulcus, ulceris gr. tornos – =ac. turnus, gr. lotos – ang. lotus, gr. obelos – ang. obelus gr. andros ˘ ang. androus gr. Leon ˘ ang. Leo, niem. leu

gr. Saloniki ˘ s=aw. Solu< gr. korone ˘ =ac. corona, s=aw. koruna, pol. korona gr. oinos – wino O^U^W =ac. must ˘ niem. most ˘ pol. moszcz =ac. sufficient ˘ sowicie =ac. marmor – pol. marmur =ac. lora – pol. lura =ac. cupula, ital. i ang. cupola – pol. kopu=a =ac. tofus, tufus ˘ pol. tuf =ac. russus ]rudy\ ˘ franc. roux }rus| ˘ ¢celt.-norm. russ ˘ ang. Russell ]rudzielec\ ˘ s=aw. Russ, Rosja ]podanie o Warego-Russach\ =ac. culminatus ˘ niem. kulm, s=aw. cho=m, pol. che=m ]wzg[rze\ =ac. cortina – starofranc. i >redniow. ang. cortine, ang. curtain, pol. kurtyna =ac. cuper ] ¯ gr. Kyprios\, cuprum ˘ staropol. koper % was ]s[l kwasu\ ˘ koperwas >redniow. =ac. brundium – ital. bronzo ital. soffitto ˘ pol. sufit ital. mostarda – ang. mustard, pol. musztarda starofranc. bote ˘ pol. but starofranc. rote – ang. route starofranc. cosin, cusin ˘ ang. cousin, pol. kuzyn starofranc. falcun – ang. falcon starofranc. honur – Am.-Eng. honor ]Brit.-Eng. honour\ franc. tunnel – ros. tonnel franc. monture ]oprawa\ niem. montur – mundur staronord. torf ˘ ang. turf staronord. Northmanthr ˘ s=aw. Urmane staronord. klumba – ang. clump, pol. klomb staronord. Jotar, Jotland – Juty, Jutland anglosas. lufu, >redniow. ang. luve, love ˘ ang. love anglosas. hroc – pol. kruk anglosas. hat ]gor'cy, gor'co, pal'cy\ ˘ >redniow. ang. hoot ]hot\ – mo/e i w zwi'zku pol. huta ¯ staroniem. hutta ]ku{nia\ hoot, hot % uta ]wielce, wielki\, anglosas. no – s=aw.-ros. nu, pol. no ]no jak, no co\ anglosas. tunne ˘ >redniowiecz. ang. tunne, tonne ˘ ang. ton, franc. tonne, pol. tona anglosas. cnotta – skand. knut anglosas. god – niem. gut, ang. good, pol. godnie >redniow. ang. boren, borien ˘ ang. bore ]1. wierci:, 2. wiert=o, >wider\ ˘ pol bor, burza ]zawie rucha, te/ wojenna, rozruchy\

>redniow. ang. stoffe ˘ ang. stuff >redniow. ang. commun – ang. common >redniow. ang. bule ]byk\ – >redniow. ang. bole >redniow. ang. curt – cort ¯ =ac. cors, cortis, ang. God – szw. Gud ang. tomb }tumb|, womb }=um|, to }tu|, itp. ang. bottle, szw. butelj – pol. butel(ka, ros. buty=ka ang. murder – pol. mord owa:(erstwo dun. ko ]krowa\ – staroang. cu >redniow. holend. pompe ˘ >redniow. ang. pompe, pumpe ˘ ang. pump, pol. pompa niem. Karl ˘ gr. Carl, Karl, =ac. Carolus, ital. Carlo, hiszp. Carlos, holend. Karel, ang.-franc. Charles, pol. Karol, wo=. korol ^ pol. kr[l niem.ang. ‘m=ody» ¢ung ]jung, young\  ‘wuj(ek» ¢onk ]onkel, uncle\& ungunconconk tur. su=tan ˘ pol. nazwisko So=tan peruw. kuka – hiszp. coca niem. das burdell – franc. bordel niem. grobian – pol. grubianin niem. lot – pol. lut, niem. los – pol. luz niem. lunte – pol. lont, niem. rost – ang. rust ]rdza\, niem. rot ]rudy\ – celt. russ, niem. schrot – pol. >rut, niem. schlosser – pol. >lusarz >redniow. s=aw.-lit., anglosaskiego pochodzenia& Dowmund – Dowmont, Narymund – Narymont, Romund – Romont s=aw. toziemiec – pol. tuziemiec, s=aw. ubrusiec – pol. obrus s=aw. k, ko ]do\ ˘ pol. ku ros. topa: – pol. tupa: ros. oku< – pol. oko< ]gat. ryby\ wo=. chorugow – s=aw. chorogow wo=. kanun – pol. kanon po=k ˘ pu=k, wo=. skora – pol. sk[ra, skura wo=. Ocho/e – pol. Uchanie wo=. uk=ad ]ob=o/enie podatkiem\ – pol. ok=ad staropol. s=u< – s=o<, s=u<ce – s=o<ce staropol. chlustanie – ch=ostanie staropol. kopka – kupka, wzg[rek pol. makotra lub makutra pol. pieron – pol. piorun rz. Strom – pol. strum]ie<\ staropol. abur – ebor, ebur, AE i wiele innych w ten spos[b, bo naprzemian, bez=adnie. znak O wyda= U, lub odwrotnie; pierwotnie pisano dwa d{wi"ki jednym

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x znakiem, a wymawiano dwojako, i st'd niejednorodno>: zapis[w na olbrzymim obszarze kontynentu, zamieszanie, gdy w ko<cu je rozdzielono, przypisuj'c jeden d{wi"k jednemu znakowi, ale kt[ry kt[remu$ ˚U Stan w dniu 6 lipca 2017. ci"cie; dalsza cz">: wymaga dopracowania, w tym uzupe=nienia o s=ownictwo staropolskie. b"dzie w wersji ostatecznej S=ownika.

od s=owo wskazuj'ce na& I. pochodzenie, lub II. po=o/enie rzeczy, III. czas ]dla form czasownikowych\. I. pochodzenie& 1. oddzielenie ˘ odej>: od drzwi, od='czy: od grupy, odbi: od brzegu, 2. {r[d=o ˘ list od matki, 3. cz">: ˘ drzwi od szafy, dziurka od klucza, guzik od p=aszcza, 4. wy='czenie, wyodr"bnienie, uwolnienie, zabezpieczenie, ochrona przed czym ˘ zwolniony od op=aty, podatku, ubezpieczenie od ognia, proszek od b[lu g=owy, 5. wymiar >wiadcze< lub jednostk" obrachunkow' ˘ p=aca od sztuki, od wiersza, od tony, od metra sze>ciennego, 6. zaw[d, profesja, specjalno>: ˘ lekarz od chor[b zaka{nych, 7. por[wnanie ˘ nie gorzej od innych, wyr[/ni: si" od pozosta=ych, 8. przyr[wnanie do ` ˘ wyzywa: kogo> od leni, nawymy>la: od z=odziei, II. po=o/enie& mieszkanie od frontu }budynku|, od strony, np. lasu, przed `, za ` s` ]od`\ ˘ sub` ]pod`\, sup` ]nad`\ ˘ =ac. supportare ˘ ang. support ]podparcie\. III. w formach czasownikowych& 1. czas ˘ czekam od godziny, zaczn" od jutra, znamy si" od dziecka, 2. kierunek ruchu ˘ }ch=[d| ci'gnie od okna, 3. przyczyna ˘ g=owa p"ka od wysi=ku. ang. «to», TD, s=owotw. baz' «do», to  ot ˘ do  od ]koncepcji 022\; pokr. po ]koncepcji s=owotw. 023\, anglosas. from, fram ˘ >redniow. ang. i ang. from, I. a ponit of departure for motion, duration, distance, action, etc., czyli punkt

wyj>cia dla ruchu ]rozpocz"cia ruchu\, czasu trwania, odleg=o>ci, akcji, 1. beginning at ˘ he walked from the door, 2. starting with ˘ I stayed from three to six, 3. out of or coming out of ˘ he took a comb from his pocket, 4. with ]a person or thing\ ˘ the maker, sender, speaker, etc, II. distance, absence, removal, obstruction, exclusion, prevention, freedom, etc., czyli odleg=o>:, nieobecno>:, wy='czenie, zapobieganie, wolno>:, itp. 1. at a place not near to, out of contact with ˘ keep away from me, he is far from home, 2. out of the whole of; out of unity or alliance with ˘ take two from four, 3. out of the possibility or use of ˘ kept me from going, 4. out of the possession or control of ˘ they released him from jail, III. difference, distinction, etc., as not being like ˘ he didn’t know me from Adam, IV. reason, cause, motive, etc., by reason of, caused by ˘ he trembled from fear. ros. iz-iz, ot-ot, po-po, s-s; • is-is ˘ izvnutri ]from within\, izvne ]from without\, • ot-ot ˘ ots[da-o ]from hence\, ottuda ]from thence\,

ot vremeni do vremeni ]from time to time\, • o-o, ob-ob ]on account of\, • s-s ˘ so vremeni ]since\, s dectva ]from a child\, sverxu ]from above\, snizu ]from beneth\. ¢od~ nieparzysty. s=aw. odin odin ¯ oddi % n ]liczba, numer\, ang. one. staronord. oddi ˘ odda` >redniow. ang. odde, ang. odd ]nieparzysty, dodatkowy, ponad norm", z ok=adem\. od~ w przedrostkach& 1. skr[t od odj':, 2. w przeciwn' stron"; do wyj'tku& odchudzi: ]powinno by: odt=u>ci:\, 3. za i przeciw, te same i przeciwne znaczenia; olbrzymi zas[b s=[w, 4. re ^ od ^ po =ac. repetere ]powt[rzenie\, 5. w; othast; ]w cz">ci\, 6. za`, po`, 7. bez& od(bez-ludzie. ˚nr 030 – powi'zania mi"dzy przedrostkami, i nr 475 – znaczenia przedrostk[w. ¢odalati podo=a:, zwyci"/y:, g[r" wzi':, ros. odol≠vat;-odolewat,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

wo=. nie odoleszi ]nie podo=asz\, ang. to prevail. Latopis 1116 odalati-odalati. †odarzy: obdarzy:. odbi: ˚bi:. odbiec ˚biec. odbiera: ¯ od(e` % bra: ]j':, chwyta:, ima:\. ˚bra:. wo=. 1289 ønimaxæ-otnimachu. †odbie/a: pozostawi:. ¯ od` % bie/a: ¯ biec, bieg, G?. ang. to leave behind, ros. ostavit; za sobojostawit za soboj. odbudowa: ˚budowa:. †odby:, otby: dokona:, zaniecha:, pozby: si". ˚by:. ang. execute; abandon, get rid of, ros. ispoln-qt;/it;, poki-dat;/nut;, ostav-lqt;/it;. odbytnica ¯ odprowadzenie. ¯ od` % byt ]praw, prow\, jelito proste stanowi'ce zako<czenie jelita grubego. ˚i>: ]od•bytnica – od•chody\. staropol. transyt. odchody ka= i mocz. ¯ od` % ch[d ¯ i>:. odchodzi: ˚chodzi:. odchorowa: ˚chorowa:. odchowa: ˚chowa:. odchyli: ]si"\ ˚chyli: ]si"\. odci': ˚ci':. odci'gn': ˚ci'gn': ]si"\. odci'/y: ˚ci'/y:. odciec ˚ciec. odcinek cz">: wi"kszej ca=o>ci. ¯ od` % cinek ¯ ci': ]siec, r'ba:\. =ac. secare ]ci':\ ˘ sectus ˘ cutter ]przyrz'd do krajania, przecinak\ ˘ p[{no=ac. i ang. sector, ]kuponu\ coupon, ]ko=a\ segment, ros. sektor-sektor. odciska: ˚ciska:. odcisn': ˚cisn':. odczeka: ˚czeka:. odczepi: ˚czepi:. odczu: ˚czu:. odczynia: ˚czyna:. odczy>ci: przywr[ci: poprzedni stan poprzez usuni"cie kurzu, brudu. s=owotw. pokr. od>wie/y:. mSjp 1969& “mas=o ma>lane” – uczyni: ponownie czystym, od>wie/y: przez oczyszczenie, oczy>ci:. †odczy>: odczyta:. ¯ od` % czy>: ¯ s=aw. cztie<je. =ac. legere ]czyta:\ ˘ lectura, >redniow. ang. letture ]akt czytania\, ang. lecture ]1.a. informacyjna mowa przed zebranymi, klas', itp., i zwykle przygotowana, 1.b. tekst takiej mowy, 2. d=ugie zrz"dzenie\, w S=owniku T. Grzebieniowskiego& read over ]ponownie czyta:\,


x ros. ]wyg=asza: odczyt\ hitat; lekcii, prepodavat;, ]s=ucha: odczytu\ sluwat; lekcii. odczyta: ˚czyta:. odda: ˚da:. oddzia= ¯ od` % dzia=. ros. otdel. oddzieli: odseparowa:, od='czy:. ¯ od` ]czas\ % dzieli: ¯ dzia= ]cz">:\. staropol. oddzieli: – sp=aci:, wyposa/y: ]$\. ang. separate, ros. raz/ot-dielit;raz(ot-dielit. ˚dzieli:. oddzwoni: ¯ od` % dzwon. odebra: ˚bra:. odedrze: ˚drze:. odegna: ˚gna:. odegra: ˚gra:. odegrza: ˚grza:. ¢odelga ulga. ¯ od(e` % legcze. ros. legkπj-legkij, legok=-legok.

†odejmowa: si" komu> broni: si". ang. defend, ros. za]i-]at;/tit;. odej>: oddali: si" od miejsca. ¯ od(e` % j>: ¯ i>: ¯ s=aw.-ros. itti. staropol. ody: ]odej>:\.$ ang. go away, leave, withdraw, ros. uxodit;-uchodit. odemkn': ˚mkn':. odepcha: ˚pcha:. odepra: ˚pra:. odeprze: ˚prze:. oderwa: ]si"\ ˚rwa: ]si"\. odes=a: ˚s=a:. odespa: ˚spa:. odetchn': ˚tchn':. odezwa: ]si"\ powiedzie: co>, zabra: g=os, zagadn': kogo, dos=. odd{wi"k. ¯ od(e` % zwa: ¯ zwuk ]d{wi"k\. staropol. odezwa: – odwo=a:, oddali: ]$\. =ac. re` ]od`\ % spondere ]zastawia:, gwarantowa:, >lubowa:\ ˘ respondere, starofranc. respondre, >redniow. ang. responden, ang. respond, ros. sootvetstvovat;, ot-ve]at/veti;. odgarn': ˚garn':. odgi': ˚gi':. odg=os ˚g=osi:. d{wi"k towarzysz'cy czemu, jakiej czynno>ci; brzmienie czego; ˚echo. ¯ od` ]pochodzenie od czego, wydzielanie przez co\ % g=os ]d{wi"k\. staropol. og=os ]echo\. gr. eche, echos ]d{wi"k, g=os\ ˘ echo ˘ =ac. echo ˘ franc. echo ˘ ang. echo, ros. otglosok-otg=osok. odgoni: ˚goni:. odgrabi: ˚grabi:. odgrodzi: ˚grodzi:.

odgry{: ]si"\ ¯ za` % ˚gry{:. odgrzeba: ˚grzeba:. odj': ¯ od` % j':, od ^ u ubawi: ]doda: – przybawi:; bawi: – j':\, uj':, zmniejszy:, potr'ci:, odliczy:. staropol. odj': – obroni:, oprze:, uwolni:, odebra: ]$\. staropol. odjima: – odbiera:, o duszy& broni: jej ]$\. ¯ od` ]u`\ % j': ]wzi':\, franc. soustraire, =ac. sub` ]pod`\ % trahere ]ci'gn':\ ˘ subtrehere ˘ subtractus, ang. subtract, ros. skidyvat;-skidywat, sbav-lqt;/it;-sbaw-ljat(it. odjecha: ˚jecha:. wo=. 1289 ne mogou ø rati svoei øexati ]nie mog" od swych woj[w odjecha:\.

odkaz ros. otkaz.

odkaza: odklei: odk=ada:

˚kaza:. ˚klei:. ˚k=ada:. 1. fizycznie& odsuwa: na bok, 2. w przeno>ni& op[{nia:, przesuwa: wykonanie na p[{niej, w czasie przysz=ym. staropol. odk=ada: – odsuwa:, zw=[czy:. ¯ od` % k=ada: ]=o/y:\. starofranc. de` ]z`\ % laier ]opu>ci:, do(puszcza:\ ˘ delaier, >redniow. ang. delayen, delaien, ang. to delay, ros. zader'-at;/yvat;. odkocha: si" ˚kocha:. odkopa: ˚kopa:. odkr"ci: ˚kr"ci:. odkroi: ˚kroi:. odkry: ˚kry:. odkupi: ˚kupi:. odla: ˚la:. odlecie: ˚lecie:. odlepi: ˚lepi:. odlew 1. ci"cie praw' r"k' od lewa do prawa ]od•lew\, 2. odcisk /eliwny, wyj"ty z formy ¯ lanie ]wype=nianie formy\ ¯ la:. odliczanie ¯ od` % liczy:; w j. s=aw.-pol. idzie wg parzystych i nieparzystych& • odin, jeden ¯ oddi ]nieparzyste\ % n ]numer, liczba\, • dwa ¯ para, w odliczaniu parzyste& 2, 4, 6, 8, • trzy, s=aw. tri ¯ =ac. tres, i anglosas.-niem. thrie, thri, thre, • cztery ¯ dwie pary ]czety\ ¯ czeta ]para\, • pi": ¯ pi"d{ ]nieparzysta\, pi"ta ˘ pi"tna>cie, p"cina, • sze>:, siedem ¯ niem. sechs, sieben, • osiem ¯ o ]dope=nienie\ % s=aw.

siem, pol. siedem, czyli dope=nienie siedmiu, • dzie-wi":(si": ¯ dziesi"cina ]system podatkowy\ ¯ desmo ]prawo\ % si": ¯ sie: ¯ set, sat ]ustan-awia:( (owione\, ustanowione prawem ]t=um. od ty=u\. od=ama: ˚=ama:. od='czy: ˚='czy:. od=o/y: ˚=o/y:. odmalowa: ˚malowa:. odmarzn': ˚marzn': }r-z|. odmiana inna forma, gatunek, rodzaj. in•ny ^ odmien•ny ¯ od imienia. staropol. odmienno>: ]zmienno>:\. odmienny ]zmienny\, =ac. varietas, franc. variete, ang. ]r[/norodno>:\ variety ]stan lub jako>: r[/na lub zr[/nicowana\, ]odmienia:\ change, alter, ros. razlihnost;-razlicznost. odmieni: ˚mieni:. odmierzy: ˚mierzy:. †odmiot odrzucenie, odmowa ]$\. ¯ od` % miot ]rzut, cisk, strza=, kid\ =ac. re` ]od`\ % jacere ]rzuca:\ ˘ reicere, rejicere ]odrzuca:\ ˘ rejectus, franc. rejeter, refuser, repousser, ang. rejection, refuse, ros. ottalkivanie-otta=kiwanie, otverganie-otwierganie, ne prinqte-nie prinjate. odmoczy: ˚moczy:. odmowa odrzucenie jakiej> oferty, propozycji, pro>by, negatywna odpowied{. ¯ od` ]w przeciwn' stron"\ % mowa. staropol. ˚odmiot ]odmowa\. staropol. odmowa ]odpowied{\, ang. ]odrzucenie\ rejection, †Old Polish reply ]odpowied{\. odm[wi: ˚mowa. odmrozi: ˚mrozi:. odmy: ˚my:. odmyka: ˚myka:. †odmy>le: postanowi:, przemy>le:. ¯ od` ]ob`\ % my>le:. =ac. de` ]z`\ % cidere ]ci':\, franc. decider, ang. decide, ros. rew-at;/it;-resz-at(it. odnie>: ˚nie>:; 1. dostarczy: co na miejsce z kt[rego zosta=o wzi"te, zabrane, 2. osi'gn': co w wyniku wysi=k[w, 3. do>wiadczy:, dozna: czego, 4. dowi'za: co do czego ˘ w odniesieniu do danej epoki. staropol. odnie>: ]osi'gn':, zyska:, otrzyma:, wsk[ra:\. ang. ]zwr[ci:\ bring back, ]wynik wysi=ku\ succeed, ]do>wiadczy:, dozna:\ experience, ros. uspe-vat;/t;-uspie•wat(t, udah-a/nyj-udacz-a(nyj.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x ¢odnima:

i kon≠ ønimaxæ ]i konie odbieraj'\.

¢odnoradka wierzchnia, jednostronna odzie/. staroros. odnorqdka-odnoradka, ros. verxnqq odnoobrotnaq ode'da. odnosi: si" w zwi'zku by:, dos=. dotyczy:& tycz ]d[=\  czyt, nos ]g[ra\ ˘ do•tyczy:  od•nosi: si", po•tyka: si", u•tyka:  Kampi•nos. odno>nik znak graficzny w tek>cie w postaci gwiazdki, litery, lub cyfry, odsy=aj'cy czytelnika do przypiska opatrzonego takim zamym znakiem; odsy=acz. ang. cross referrence. odnotowa: ˚notowa:. odnowi: ˚nowi:. ¢odoble: utwierdzi:, utwardzi:, uczyni: okrutnym. Latopis 1116 odob;l≠t;odoblet. ¢odoleti podo=a:, ang. to prevail, ˚odalati. wo=. odolewi-odoleszi ]zdo=asz\. odor =ac., fetor, smr[d, ros. von;. odora: ˚ora:.

odpada

naha iznemogati i opada emou mœso vse s borody

wo=. 1289

]nacz'= chorowa: i ‘opada’ – odpada=y jemu mi">nie z brody\. odpali: ˚pali:. odparzy: ˚parzy:. odpa>: ˚pa>: ¯ pada:. odp"dzi: ˚p"dzi:. odpi': ˚pi': ]si"\. odpina: ˚pina:. odpis ˚pisa:. s=aw. spisok ]spisek\ ˘ od ^ ok ]ek\, OE ˘ do ^ ko ]ku\. odp=aci: ˚p=aci:. odp=yn': ˚p=ywa:.

odpocz-ynek(ywa:(': przerwa w zaj"ciach dla nabrania si= do dalszej pracy. ¯ od` % poczyna: ]bra: si" za co, ima: si" czego\. s=owotw. pokr. stan spoczynku. staropol. odpoczynienie – odpoczynek. ang. ]w zaj"ciach\ break, ]og[lnie\ relax, ros. prome'utok-promie/utok, pereryv-piereryw, prer-yvat;/vat;,

otdyx-at;/nut; ros. pohin ]pocz'tek\ ¯ czyn wo=. 1289 stawa na noh opohivati sob≠stasza na nocz opocziwati sobie.

†odpowiadanie pogr[/ki.

franc. menace ]gro{ba\, anglosas. threat, >redniow. ang. threte, ang. threat, menace ]gro{ba\, ros. ugroza-ugroza, po/grozit; (komu hem), po/strawat; (kogo hem). odpowiedni w=a>ciwy, stosowny, nale/yty. staropol. naczesny. =ac. appropriare, appropriatus, franc. propre, approprie, ang. appropriate, timely, compatible ]daj'cy pogodzi: si", zgodny\, ros. sootvetstvennyjsootwietstwiennyj. odpowiedzie: ˚powiedzie:. odp[r przeciwstawienie si" komu, czemu, fizyczne, moralne, s=owne. ¯ od` ]w przeciwn' stron"\ % p[r ¯ parcie ]nacisk\. ang. ]atak\ repel, ]zarzut, argument\ refute, ]atak s=owny, oskar/enie\ retort, ros. ott-alkivat;/olknut;, otra-'at;/zit;, oproverg-at;/nut;, ]zarzut\ otkaz-yvat;/at;, soprotivlenie ]sprzeciw\. odpracowa: ˚pracowa:.

ang. pointed toward left side. †odprawowa: za=atwi:, zaspokoi: potrzeby; przyjmowa: kogo. anglosas. handle, pokr. holend. handel, >redniow. ang. handel, ang. handle, ros. upravlqt;-uprawljat, obxodit;sq (s kem). †odprosi: uprosi:, przeprosi:. ang. excuse; beg, ros. izvenit;-izwienit, prosit;-prosit. odprowadzi: ˚prowadzi:. odpuka: ˚puka:. odpuszczenie ˚pu>ci:; ¯ od` ]z\ % pu>ci: ]wolni:\, odwr. dopust ¯ do % pust. wo=. 1289 propov≠dati pl≠-

odprawa

]gdy potem Lew ‘odpuszczen by=’ – zwolniony przez Tatar[w, ju/ na W"gierskiej ziemi, wr[ci= do domu – do W=odzimierza Wo=.\. ¢odpu>ci: ˚odprawi:. odpyta: ˚pyta:. odra med. odra, choroba zaka{na przewa/nie wieku dzieci"cego, po='czona z wysypk'. starofranc. la rougeole, >redniow. ang. maseles, ang. measles, ros. kor;-kor. odradzi: ˚radzi:. odratowa: ˚ratowa:. †odraz odbicie. ¯ od` ]w przeciwn' stron"\ % raz ]bicie, cios\. s=owotw. pokr. wra/enie ˘ odbi=o si" co na kim. ang. ]w lustrze i przen.\ reflection, ros. otra'enie-otra/enie. †odrazi: odbi:, odeprze:, odtr'ci:, odci'gn':. ˚odraz i odp[r. odr'ba: ˚r'ba:. ¢odrina ]s=aw.\ izba, sypialnia, dos=. na spanie ¯ odr-i % na; id'c od ty=u, jak staropol. czegodla ]dlaczego\, koncepcji 023, ¯ odr= ]=o/e, legowisko, kanapa, franc. le lit, la couche, ang. couch, bed, niem. bett, lager\ % na. s=owo u/yte w Latopisie 1110–1116 i Powie>ci wrem. let 1118 r., przy zem>cie Olgi nad Drewlanami 6454 r. ]ok. 946 r.\. Latopis 1116. odrina 6454.

1. instrukcja, wytyczne zwierzchnika ]kierownika, oficera\ og[=owi zebranych dla tego celu, 2. formalno>ci zwi'zane z wyjazdem os[b lub wysy=k' towar[w, odp=yni"ciem statku lub odlotem samolotu, 3. jednorazowa wyp=ata pracownikowi przy opuszczeniu miejsca pracy na sta=e. ¯ od` % prawo ]za(rozpo-rz'dzenie\. staropol. odprawa – za=atwienie ]$\. hiszp. despachar ital. disspaciare, ang. dispatch, ros. otpravlenie-otprawlenie. odprawi: ¯ od` % prawi: ]by:\. nabo/e<stwo odprawione ]odbyte\. wo=. 1289 Volodim≠r= 'e

ørœdi k memou l[di dobrya ]Wo=dimier wi"c ‘odrz"dowa=’ – odprawi= do niego ludzi ‘dobrych’ – walecznych\, prawo ^ rz'd.

i porty dorogymi. i iny dary mnogy v=da emou i tako øpousti so hest;[ ]i ‘portami’ – pasami do miecza drogimi, i innymi darami mnogimi i tak ‘odpu>ci=’ – odprawi= w podr[/ z honorem\. †odprawi: si" rozprawi: si", doko<czy:, odby:. ang. finish, ros. o/konhit;-o(konczit. †odprawny od prawej ku lewej stronie id'cy, w lewo zwr[cony. ¯ od` ]z`\ % prawa }strona cia=a|.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

œnikom øpou]enie i sl≠pym= prozrenπe ]przepowiada: Pleianikom odpuszczenie i >lepym ‘prozrenie’ – przejrzenie\, Pleianik ¯ Pleiady ¯ gr. mit. Pleiades ]siedem c[rek Atlasu i Pleione usadowionych przez Zeusa mi"dzy gwiazdami\,

posem 'e Lev= øpou]en= bys vwed v= Ougor;skou[ zeml[. pri≠xa domov;


x wg Rosjan 1903& opohival;nq, 'iloj pokoj ]komnata\, wg Rosjan 1988& stroenie, izba, xlev ]budynek, chata, izba, chlew\, wg Swo 1980, odryna ]bia=orus.\ – budynek w kt[rym si" przechowuje siano; szopa, stodo=a. ang. building, construction; living room, sty, pigsty. odrobi: ˚robi:. odrobina okruch; drob•i:  krusz•y:. ˚ruch. Odrodzenie – temat z g="bi'; wg mSjp 1969& «prze=omowy okres w kulturze, nauce i sztuce przypadaj'cy w zach. i >rodk. Europie g=[wnie na w. XV i XVI, znamienny laicyzacj' kultury, wielkim rozwojem nauki, techniki, rozkwitem sztuki, powstaniem literatury narodowej oraz nawi'zywaniem do kultury staro/ytnej; renesans» W pozytywach, tj. jednostronnie troch". W sprawach j"zykowych& • sko<czono z prostymi opisami zagadnie< i tytu=[w publikacji – prac i ksi'/ek. Na d=ugo>: tytu=u – Macieja Stryjkowskiego Kronika, 1582& Kt[ra przedtym nigdy >wiat=a nie widzia=a Kronika Polska, Litewska, ?modzka i wszystkiey Rusi Kiiowskiey, Moskiewskey, Siewierskiey, Wo=hi<skiey, Podolskiey, Podg[rskiey, Podlaskiey etc. I rozmaite przypadki woienne y domowe, Pruskich, Mazowieckich, Pomorskich y inszych krain Kr[lestwu Polskiemu y wielkiemu Xi"stwu Litewskiemu przleg=ych, wed=ug istotnego y gruntownego zniesienia pewnych dowod[w z rozmaitych historikow y autorow postronnych y domowych, y Kiiowskich, Moskiewskich, S=awia<skich, Liflandzkich Pruskich starych dot'd ciemno-chmurn' noc' zakrytych kronik y latopiszcz[w Ruskich, Litewskich, y D=ugosza oyca dziej[w Polskich z inszymi, z wielk' pilno>ci' y w"z=owat' prac' ]osobliwie oko=o dziej[w Litewskich i Ruskich od /adnego przedtem niekuszonych\ przez Macieia Osostewiciusa Stryikowskiego dostatecznie napisana, z=o/ona i na pierwsze >wiat=o z wybadaniem prawdziwie dowodney starodawno>ci w=asnym wynalezieniem, przewa/nym dochcipem y nak=adem nowo wyd{wigniona, przez wszytki staro/ytne wieki a/ do dnia dzisiejszego roku 1582. A naprz[d wszystkich ile ich kolwiek iest ludzkich na >wiecie narod[w gruntowne wywody. Oto smak Odrodzenia# Gadatliwo>:, po tym pozna:, m.in. podr[bki, w tym tzw. Pouczenia W=adimira Monomacha, ok. 1500 w='czone w tre>: latopisu pod 1097, “bez to=ku” ]bez logiki\ przy tym, bo rozrywaj'ce uprzednio dokonany zapis. • zmieniono zasady zapisu d{wi"k[w,

s=owo czegodla sta=o si" dlaczego, i szereg innych, w ten spos[b& mi=y Bogu ˘ Bogumi=, gr. doron ˘ dar Boga ˘ Bo/ydar, woda Warsza ˘ Warszawa; dzi> trzeba t=umaczy: je od ty=u, by doj>: znacze<, w tym s=aw.-ros. po=k ]huf\ ¯ po= ]p[=, po=owa\ % k ]na, do\. • zmieniono logik" zda<, powoduj'c' zamieszanie, np. M. Stryjkowskiego, 1582, /e roku 1298 „Tego roku Ry/anie oblegli Nowy M=yn zaj"ty przez Krzy/ak[w gdzie wielu ich poton"=o.” Ry/an ]o kt[rych mowa\, czy Krzy/ak[w ]przy kt[rych «uton"=o»\$ ok. 1680& „Wito=t lokothet ziemi Mo=dawskiej ksi"g" t" ukrad= by= u otca namiestnika uste:kogo na mieste Krosnik”. U kogo$ Ojciec–namiestnik– Stecki; u ojca o kt[rym mowa, czy u namiestnika miasta Krosnik$ Chaos my>li po wiekach re/ymu w sk=adni zda<, a ten pod wp=ywem >redniow. j. angielskiego. Nale/y rozumie:& u ojca Steckiego, namiestnika miasta Kro>nik ]Stecki by= namiestnikiem w Kro>niku, u jego ojca ukradziono ksi"g" t"\. D=u/yzny j"zykowe powoduj' zamieszanie, do>: cz"sto. My>l Odrodzenia& zjazd uwagi z podmiotu ]1\ na w'tek uboczny, dalszy, rzecz podrz"dn', wyja>nienie ]2\, a potem my>lowy powr[t do podmiotu ]3\, i przez to ko<cowa cz">: zdania ]3\ nie wiadomo czego dotyczy& podmiotu ]1\, czy wyja>nienia ]2\, po kt[rym 3 nast"puje. • od form czasu ‘przesz=ego» ]rode ˘ Aszerade n(Dwin'\ powstawa=y czasowniki czasu tera{niejszego ]ride\, od «odmian przez przypadki, deklinacj"» – formy mianownik[w, a od «zdrobnie<» – podstawy s=owotw[rcze, dzi> u/ywane ]wujek ˘ wuj\. • zacz"to tworzy: legendy. O ubieg=ej rzeczywisto>ci zapomniano ju/, a na wzrost my>li by=o za wcze>nie. Zwa=em ten okres Wiekiem Legend, bajek o Lechu, Czechu i Rusie, Krak[w – od Krakusa, i szereg innych. Och, ile to ja si" bajek naczyta=em, powsta=ych w Odrodzeniu, m.in. Kronika Litewska z ok. 1480, o staro/. Rzymianach z czas[w Nerona, p=yn'cych do Litwy, dok=adniej – na ?mud{, statkiem, wok[= Europy, zawarta w licznych «spisokach», tre>ci taniej, naiwnej. • Jesieni' 1582 zmieniono kalendarz, w Watykanie, przechodz'c z julia<skiego na gregoria<ski, dzi> u/ywany; w Polsce od 1586. • W 1711, w Rosji, car Piotr I wprowadzi= reform" cyrylicy, usuwaj'c z niej szereg znak[w. • W Odrodzeniu zarzucono resztki systemu nadawania nazw osobowych i ju/ “dowcipny” ]czyt. m'dry\ Maciej Stryjkowski, 1582, rodem ze Strykowa N od +odzi ]st'd nazwisko\ dodawa=

litewskim kunigasom XIII wieku patronimiczne, ruskie ko<c[wki `wicz, kt[rych Litwa nie u/ywa=a. Poga<ski system, zarzucony 1350–1450, zosta= w Odrodzeniu ca=kowicie zatarty. • W sprawach j"zykowych i rozpowszechniania dzie=, w latach 1500 – 1600 wprowadzono zasadnicze zmiany, tak, /e dzi> wymagane jest przygotowanie do zajmowania si" pi>miennictwem wiek[w poprzedzaj'cych, by nie pope=ni: du/ego b="du, i w=a>ciwym zrozumieniem u/ytych w[wczas termin[w, jak «wielki» kt[ry nie by= wielkim swym zasi"giem, rozmiarem, powa/aniem, lecz «starym», «biel» by=a nie tylko kolorem, tak/e «niskim» ]po=/eniem, wzrostem, w przypadku wody – p=ytk'\, nawet Boles=aw Krzywousty, 1107–†1138, nie mia= zdeformowanych ust; ?mud{ ¯ dun. smuds ]b=ota\, pokr. >redniow. ang. i ang. mud ]b=oto\, nie «krajem niskim», a Litwa ]okolice Lidy\ – Auksztot' ]wy/szy grunt w okolicach Wielony nad dolnym Niemnem\, czyli «krajem wy/szym». Do czas[w Odrodzenia, szczeg[lnie w Íredniowieczu& • podpisywano si" w odwrotnej kolejno>ci do naszych wyobra/e< – najm=odsi widniej' na pocz'tku list, • tak i cz">ci kronik – “najm=odsze” czyli naj>wie/szej daty, najp[{niej dopisane, na pocz'tku latopis[w, • tytu=y stawiano na ko<cu, np. Dani=o knia{, gdy dzi> knia{ Dani=o, • przydomki i przezwiska stawiano na pocz'tku, st'd kilka os[b znanych jest pod nimi, nie pod nadanymi, • ludzie nosili brzydko brzmi'ce imiona, by unika: cech kt[rymi ich okre>lano, • Rajgr[d zwano grodem Raj, • tak i inne nazwy, znaczenia ich przez czytanie wspak, np. Warszawa ¯ woda Warsza; p[=nocne granice Bia=orusi zwano Rusi' Czarn' ]w rzeczy samej, zaledwie Ru> Wy/ynna, nie Wysoka\, • podstawa wyrazu i jego pochodna, lecz powstawa=y na opak, wiele z nich, od pochodnej powstawa=a podstawa, zwykle przez skr[cenie jej, >ci'gni"cie, ograniczenie r[/nych form do jednej, wsp[lnej im wszystkim, niejako rdzenia, • w Íredniowieczu op=ata za sprzedany towar, bo wr"czona sprzedaj'cemu, dzi> op=ata za kupiony towar, bo nabyty. W Odrodzeniu wszystko to zmieni=o kierunek o 180° – sposoby, zwyczaje, i st'd dzisiejsze wyobra/enia, zrozumienie. Od b="d[w w publikacjach roi si" wi"c – wyk=adnik kto na ile ma przygotowania do zajmowania si" tematem Íredniowiecza, poprzedzaj'cego rewolucj" j"zykow', zwan' Odrodzeniem. franc. renassaince ¯ renaitre, ang. renaissance; rebirth, revival, renascence, ros. renessans-renesans, vozro'denie-wozro/denie.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x odrodzi: ]si"\ odrosn': odrysowa: odrzec

˚rodzi: ]si"\. ˚rosn':. ˚rysowa:. ˚rzec; odpowiedzie: ¯ od` ]w przeciwn' stron"\ % rzec. staropol. odrzec – odm[wi:, nie zgodzi: si". ang. to answer, †Old Polish deny, ros. otvetit;-otwietit. odrzeza: ˚rzeza:. odrzuci: ˚rzuci:. †odrzwia obudowa otworu wej>ciowego do kt[rej przymocowywano drzwi, framuga; odrzwia ¯ drzwi. odsetki ¯ od % setka ¯ sto. odsia: ˚sia:.

†odsichmiast, otsichmiast od tej pory(chwili, od tego czasu, odt'd. odsiec ˚siec. odskoczy: ˚skoczy:. ods=oni: ˚s=oni:. ods=ucha: ˚s=ucha:. ods=u/y: ˚s=u/y:. odsta: ˚sta: ]si"\. odstawi: ˚stawi: ]si"\. odst'pi: ˚st'pi:; 1. odej>: od czego, 2. odej>: od czego na czyj' rzecz, zrzec si" praw do czego, 3. wycofa: si", zrezygnowa:. ¯ od` ]w przeciwn' stron"\ % st'pi: ¯ stupat, U ˘ Å, ´, ¯ step ]krok\. staropol. odst"pi: – odst'pi:, odej>:, rozej>: si" ]$\. ang. resign, desist, ros. otkaz-yvat;sq/at;sq, otrehit;-otreczit. odstraszy: ˚straszy:. odstrzeli: ˚strzeli:. odstuka: ˚stuka:. odsun': ˚sun':. odsypa: ˚sypa:. odszed= ˚szed=. odszuka: ˚szuka:. od>piewa: ˚>piewa:. odtoczy: ˚toczy:. odtr'bi: ˚tr'bi:. odtr'ci: ˚tr'ci:. odtworzy: ˚tworzy:. ¢odwa ledwo. ros. edwa, ang. hardly, scarcely. Latopis 1116 odva-odwa, odwaga od-waga(chylenie. ˘ wahad=o, GH. waga ]rozs'dek, os'd\. hiszp. bravo ]dzielny\, ang. bravado, ros. otvaga-otwaga. odwali: ˚wali:. odwar >wie/y wyci'g wodny. ¯ od` % war ¯ warzy: ]gotowa: na ogniu, w pojemniku, garnku\. †odwa/a: nara/a:. ¯ odwaga. ang. endanger, imperil, ros. podverg-at;/nut;

opasnostipodwierg•at(nut opasnosti.

odwa/nik wycechowany ci"/arek metalowy u/ywany przy wadze do okre>lenia masy. ¯ od` % waga % `nik. odwdzi"czy: ]si"\ ˚wdzi"czy:. odwet rewan/, odp=ata. pokr. zemsta. odwi'za: ˚wi'za:. odwierci: ˚wierci:. odwie>: ˚wie>:. odwie{: ˚wie{:. odwija: ˚wija: odwik=a: ˚wik=a:. odwil/ ¯ wilgo•:(tno>:. odwlec ˚wlec. odwleka: od` ]przeciw\ % `. niem. liegen ]lega:\, >redniow. du<ski. lakke ]wolno i>:\ ˘ ang. lag ]zwleka:, op[{nia: si"\ ˘ pol. 1. ty=, ostatek, 2. zwleka:, op[{nia: si" ˘ z•wleka:, za•lega: – o•ci'ga: si", na•wleka: – na•ci'ga:, na(ob•leka: ]BW\, ˚leg nr 465. odw=ok tylni odcinek cia=a stawonog[w. >redniow. du<ski. lakke ]wolno i>:\ ˘ ang. lag ]zwleka:, op[{nia: si"\ ˘ pol. 1. ty=, ostatek, 2. zwleka:, op[{nia: si" ˘ z•wleka:, za•lega: – o•ci'ga: si", na•wleka: – na•ci'ga:, na(ob•leka: ]BW\, ˚leg nr 465. †odw=oka zw=oka. ¯ od` % wlec ]ci'gn':\. starofranc. delaier, >redniow. ang. delayen, delaien, ang. delay, ros. zader'ka-zadier/ka. †odwod oczyszczenie, usprawiedliwienie. =ac. ex` ]z\% causa ]oskar/enie, pow[d\ ˘ excusare, starofranc. excuser, >redniow. ang. excusen, ang. cleanse, excuse, ros. ohi]-at;/it;. odwodni: ˚wodni:. odwodzi: od` ]przeciw, w stron" przeciwn'\ % wodzi: ¯ wie>:. odwo=a: ˚wo=a:. odwr-[ci:(aca: ]si"\ ˚wr[ci:; 1. zmieni: kierunek na przeciwny, zawr[ci:, 2. przewr[ci: kartk" na przeciwn' stron". ¯ od` ]przeciw, prze`\ % wr[:, wrotny. s=owotw. pokr. ˚przeciwnik. ang. to turn back, ros. vozvra-]at;sq/tit;sq. †ody: ˚odej>:. ¯ od` ]w przeciwn' stron"\ % y: ¯ i>: ¯ s=aw.-ros. itti. ang. go away, ros. uxodit;-uchodit. odyniec pojedynek. ¯ s=aw. odin ]jeden\, samotny, stary dzik samiec. Latopis 1116 edinec;-ediniec

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

]odyniec\, dziki kaban. odzew odd{wi"k. ¯ zew ¯ zwuk ]d{wi"k\. odzia: si" ¯ o` % ˚dzia:. ubra: si". †odzier/e: otrzyma:, zwyci"/y:. ¯ o` % dzier/e: ¯ s=aw.-ros. anglo-franc. receivre, starofranc. reveivre, >redniow. ang. receiven, ang. receive, ros. poluh-at;/it;, prin-imat;/qt;. odzie-/(wa:(nie ubranie. ˚da: ]bi:\ ˘ o•dzienie ]o•bicie\. cie/ ]kwas ^ k=ad ^ =o/; przy•k=ad ^ przy•=o/enie\ ˘ dzie/a ˘ o•dzie/ ]w•k=ad\, wk=ada: co na siebie, w=o/y: odzie/ na siebie ]palto, swetr\, u•branie – o•dzienie ^ wk=ad ˘ na•dzienie – farsz, wk=ad. staropol. dzianica, dzienica – przykrycie, opona. franc. accountrements, ang. accounterments ]1. osobista odzie/& ubranie, sukienki, 2. wyposa/enie /o=nierza z wyj'tkiem odzie/y i broni\, ros. dospexi-dospiechi, wo=. 1289 prosœ]im= podaa. nagy≥ ád≠va≥ ]prosz'cym podaj'c, nagich odziewaj'c\. odzwyczai: ˚zwyczai:. odzyska: ˚zyska:. odzywa: si" sporadycznie wyrzuca: s=owa z siebie. ˚odezwa: ]si"\. ¯ od` ]w przeciwn' stron"\ % zwa: ¯ zwuk ]d{wi"k\. staropol. odzywa: – wzywa:, odwo=ywa: ]$\. =ac. replicare, starofranc. replier, >redniow. ang. replyen, ang. reply, ros. otveh-at;/it;. od/egna: si" ˚/egna:. od/y: ˚/y:. od/ywi: ˚/ywi:.


okup-acja(ant(owa: 1. czasowe zaj"cie obcego terytorium przy u/yciu si=y zbrojnej i wykonywanie na nim w=adzy administracyjnej; w mSjp 1969 wi"cej& ...do chwili zawarcia uk=adu pokojowego; czas trwania tego stanu }nie zawsze okupacja ko<czy si" zawarciem uk=adu pokojowego, J.D.|, 2. praw. wszelkie czasowe, nie oparte na ustawie obj"cie czego w posiadanie. O okupacji niemieckiej Polski, 1939 –1945, cz"sto i szeroko. O okupacji polskiej ziem Zachodniej Ukrainy ]1919–1939, poza R[wne i Lw[w\, litewskich ]1920–1939, po Wilno, omal do Dwiny\ – cisza – nie chc' Polacy przyj': do wiadomo>ci. Zaolzie, 1938, to nast"pny wypadek polskiego apetytu – okupacji ziem przyleg=ych, o ludno>ci mieszanej. Granica po Druskiewniki ]N od Wilna\, omal po Daugavpils n(Dwin', Dryss", Dzisn", Rak[w ]na Bia=orusi, 33 km W od Mi<ska\, Korec ]na Ukrainie, 67 km E od R[wnego\, i Podwo=oczyska ]40 km E od Tarnopola\. Okupant[w mordowali narodowcy, swoimi r"kami lub po>rednio. Rosjanie wy=apali polsk' administracj" Zach. Ukrainy, w lutym 1940, wywie{li w g='b Rosji i tam wystrzelali, w maju 1940, Ukrai<cy mordowali pozosta=ych, 1943, a resztki repatriowano do Polski, 1944, w obecnych jej granicach. Na Litwie za>, Litwini wsp[=pracowali z Niemcami, i ci wystrzelali /yd[w, Polak[w, i Rosjan, w Ponarach, w pobli/u Wilna, lipiec 1941–lipiec 1944, w dziesi'tkach tysi"cy. Polacy za=amuj' r"ce& “Tylko dlatego /e byli>my Polakami.” Nie tylko dlatego – okupantami tak/e; fa=sz zadany, p[= prawdy, sedno omini"te. Smutne, ale tacy Polacy s' – nie wszyscy; t"pe g=owy, fa=szywi i pobo/ni ]˚rota\, dlatego gin', w tysi'cach i dziesi'tkach tysi"cy. W artykule pt. Tylko dlatego /e byli>my Polakami, o wystrzelaniu tysi"cy Polak[w w Ponarach, 1941–1944& „Szczególna gorliwość Litwinów - budujących chore wizje "wielkiej Litwy" pod parasolem "tysiącletniej Rzeszy" - w mordowaniu Polaków wynikała z antypolskiej propagandy nacjonalistycznej, wspieranej umiejętnie przez Niemców.” «wielki» ^ ‘stary», wielkiej dotyczy starej, znaczeniem pasuje do «tysi'cletniej Rzeszy»; Litwini w=a>ciwie rozumieli. Niestety, Polacy, kt[ry okroili Litw" z ziem, i akt ten maj' zakodowany w potylicy, najwyra{niej,

rozumieli – b="dnie – apetyt terytorialny przysz=ej Litwy, wiedz'c przy tym ju/ co sta=o si" z Rzesz', z ekspansj' Rzeszy na Wsch[d; ='cz'c litewskich nacjonalist[w z przekl"t'. O tym ostatnim to wiemy, o tym za>, /e wielki ^ stary, zapomnieli>my, i st'd b='d przeniesienia wielko>ci ]wielkiej Litwy\ na olbrzymi zasi"g ziem. Niemcy nie musieli posiada: umij"tno>ci by wytyka: Litwinom czego Polacy dokonali i co oni tu robi'; «umij"tno>:» sugeruje potencjaln' manipulacj". Gdy u/yte w niestosownych okoliczno>ciach, szczeg. w oskar/eniu – ma za zadanie podwa/y: pozycj", stanowisko, racj" strony przeciwnej. Wed=ug mej wiedzy& • Niemcy – nar[d z rodziny germa<skiej, hist. z Bliskiego Wschodu, • Polacy i Rosjanie – ze s=awia<skiej, hist. znad Morza Chwaliskiego, dzi> zwanego Kaspijskim, • Litwini, +otysze, Prusacy – z greko-ormia<skiej, hist. z Kaukazu. Wszyscy mow' r[/ni sobie. Ch"ci Litwy zagarni"cia ziem etnicznie obcych s' jak Polski, Rosji, Niemiec, i st'd okupacje, do czasu likwidacji okupant[w wszystkimi dost"pnymi metodami, cz"sto z broni palnej, ˚powstanie. =ac. occupatio; =ac. occupare ˘ starofranc. occuper ˘ >redniow. ang. occupien ˘ occupy; ang. occupation ]okupacja\, occupant ]okupant\, occupy ]okupowa:\, ros. ovladenie-ow=adenie ]okupacja\, vladec-w=adec ]okupant\, zanimat;-zanimat; zavladet;zaw=adet ]okupowa:\.

Ø

x

Ø – znak kszta=tem omal identyczny do O w ma=ej i du/ej literze. Jakob Parkosz z ?urawicy, rektor UJ 1439–1441, wprowadzi= polskie znaki do =aci<skiego alfabetu. W>r[d nich nie by=o jednak znaku Ø, wprowadzony – najwyra{niej – znacznie p[{niej. Kszta=t znaku tak przyj"ty, bo niekt[re znaki o czytane by=y dwojako& raz jako d{wi"k pisany dzisiaj przez O, a raz jako U& znak O ^ d{wi"k O, U. Dla odr[/nienia O od U, tam, gdzie O czytano }U| – wprowadzono znak Ø ^ U, przez to Ø zwie si" «U kreskowanym», lub «U zamkni"tym», gdy U – «U otwartym» lub «U zwyk=ym». By=a to pr[ba uchwycenia w regu=" rzeczy nieuchwytnej, bo og[lnoeuropejskiej tendencji czytania O jako U, w ka/dym j"zyku, w r[/nych miejscach, przez to polska zasada ma wyj'tki trudne do wyt=umaczenia ]wyj'tki do wyj'tk[w\. Brzmi ona& Ø pisze si" tam, gdzie wyraz odmienia si" na O. Na pami'tk" pochodzenia od j. s=awia<skiego, gdzie s=owa te zapisywane by=y przez O, i do dzi> tak w j. ros. – bezpo>rednio pochodz'cym od j. s=awia<skiego ]kt[ry – jak gotycki – nie przetrwa= w swej pierwotnej formie do naszych czas[w, oba rozpad=y si"\. Zgodne s=aw.-ros. O – j. pol. Ø& vorobej ˘ wr[bel, boj ˘ b[j, bol; ˘ b[l, bor= ˘ b[r, mor= ˘ m[r, vtor-it;/a/oj ˘ wt[r, gora ˘ g[ra, itp., lecz sprzeczne z& borozda ˘ bruzda polk ˘ pu=k, korha ˘ kurcz, ko'a, wkura ˘ sk[ra, kolot; ˘ staropol. klocz ˘ k=u:, ang. boot ˘ but; bull ˘ w[=, holend. bui ]atak\ ˘ b[j og[rek – flam.-holend. ogurken ]$\, szw. gurka, ros. ogurec-ogurec drut, staropol. dr[t – w=a>ciwie, bo dr[t ]gi"tki\, s=owotw. pokr. dratwa, Ø ^ A, gdy drut – pokrewie<stwo zatarte. Z zasad' nie jest dok=adnie tak, jak chcieliby>my problem dzi> widzie:; wyr[wnali>my do regu=y, dla wygody operowania, nie bacz'c na pochodzenie s=[w; przy tym, niemal zapomnieli>my, /e Ø wymawiali>my niegdy> jako A i przez to& gr[bgrabarz, wr[ci:wraca:, dzi[bdziaba:, str[/stra/, wt[rpowtarza:, l[d ]led\blady, z(bledn':, r[/nica raznica, itd., `[= ]og[=\ ¯ ang. all ]wszystek, ca=y,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


ca=kowity, ka/dy, wszelki\. Z powodu j. =aci<skiego, zapomnieli>my po cz">ci pochodzenia polskich s=[w, co u=atwi=o przej>cie na zasady rz'dz'ce nimi zwi'zane z zamian' d{wi"k[w, dzieleniem na sylaby, itp., nie dok=adnie tak, jak one powstawa=y – by=y ='czone, i oryginalnymi pisowniami ]przenoszenie wyraz[w nie dzielone po ich ='czeniach\. Skutek& do dzi> nie bardzo wiadomo kt[re wyrazy sk'd by=y wzi"te i j"zyk nie jest do ko<ca opisany, np. dlaczego ang. London pisane jest Londyn$ Uk=on zasad' O ˘ Ø w stron" j. s=awia<skiego& • uk=on nie wyczerpa= pisowni przez O w j. s=awia<skim, • zupe=nie zignorowa= pochodzenie s=[w z innych j"zyk[w, tak/e pisanych przez O, a wymawianych przez U, przez to • regu=a ma wyj'tki, a do tych/e wyj'tk[w – dalsze wyj'tki o kt[rych si" ju/ nie pisze; w sumie – obejmuje mniejszy zakres s=[w ni/ powszechne mniemania, oparte na wiedzy wyk=adanej w szko=ach i podr"cznikach. Znak «U kreskowanego» ][\ mo/e by: zaczerpni"ty ze skand. «ø», w transliteracji O, ˚højde. ØUOA nagminne, cz"ste, w[= – wa=ach ob[z – baza pr[chno – ros. prach ØEO cz"ste ]OE ˚O\, prz[d – przedni, w>r[d – >redni, wrz[d – wredny r[w ]d[=\ – rew ]g[ra\ ˘ k•rew ko>ci[= – ko>cielny ang. brow ]brew, czo=o\ – brew [w, owa, owo ten, ta, to, te w•[w•czas – w•te•dy, w•ten•czas ]te ^ [w; czas ^ dy\. [wczesny w[wczas istniej'cy, ¯ [w % czesny ¯ czas.

P

P – znak kszta=tem podobny jest do kilku innych, w tym& B, D, R, F; ph ^ f. ma=a litera P ]p\ jest zwierciadlanym odbiciem ma=ej B ]b\, D ]d\ i d{wi"ki B, P przechodz' jedne w drugie, cz"sto nawet z tak ma=' r[/nic', /e s' powodem b="d[w& chlepchleb. P symbolem pr'cia, V – waginy. p ¯ plural ]liczba mnoga\ ^ wielo`, np. p•=ot ^ wielo•=at, =ot ^ =at OA, p•szczo=a(cze=a, p•tak.

PB =ac. oblata – op=atek =ac. bruscus – opryskliwy =ac. planca – pol. blank, blanki hiszp. bomba – pompe ]pompa\ nord. slapr, got. slepan – s=abn': niem. herab – harap niem. propst – proboszcz niem. urlaub – urlop niem. sprechen – bruch ]brzuch\ ˘ szcze•bruch ]garn•ek, miesz•ek\ staropol. buklerz – puklerz pol. top[r – pers. tabar papra: ]si"\ – babra: ]si"\ pch=a – ros. b=ocha pryska: – bryzga:

PF pers. sarapan – pol. sarafan =ac. Fabian – pol. Pabian =ac. pavo – niem. pfau ]paw\ =ac. pisc ]ryba\ – anglosas. fisc staronord. gipt, gift – >redniow. ang. giefan ˘ ang. gift ]dar\ staronord. raptr ]k=oda, kloc\ – >redniow. ang. rafte, ang. raft franc. afrappe – franc. agraffe franc. peur – ang. fear ]boja{<\ Pilipino ^ Filipino ¯ Philippines ang. platform – flat form ang. fast – pol. post, OA ang. clip ]obcina:, strzyc; obci"cie\ – cliff ]urwisko, stroma >ciana skalna\ anglosas. sape – niem. seife anglosas. scip, niem. schiff – >redniow. ang. schippe, ang. ship anglosas. finc ]zi"ba\, ang. finch, niem. fink – franc. pinson anglosas. sl≤p, >redniow. ang. slep – niem. schlaf ]spa:\ >redniow. ang. i ang. open – pokr. niem. offen ]otwarty, odkryty; szczery\ >redniow. ang. coupare, ang. cooper ]bednarz\ – niem. küfer niem. stäupen – staufen ros. upowanie – pol. ufno>: staropol. /uffka – zupka, ?Z

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

x Stan w dniu 6 lipca 2017. ci"cie; dalsza cz">: w postaci kilku hase= bo wymaga dopracowania, w tym uzupe=nienia o s=ownictwo staropolskie. b"dzie w wersji ostatecznej S=ownika.

pan(i(na(ienka(owa:(oszy: si" dos=. rz'd]ca\, w=adca ]¯ w•=ad ^ po •rz'dek\ ˘ pa<stwo ]rz'd\, o•panowa: ]za•w=adn':, wzi': pod kontrol"\. pan ^ stan ]rz'd(ca i s'd, s"dzia w jednej osobie, w=adza, prawo\ ˘ stanowisko ]pozycja, os'd\, stanowi: ]rozstrzyga:, decydowa:\, ros. sverstan-swierstan – przy•prawiony( (rz'dzony, ros. rewit;-reszit – po•stanowi:, ¯ niem. reich – pa<stwo ¯ pan, sub•standard – pod•rz"dny. ˚wojewoda ^ rz'dca ^ pan. ¯ dominus ]pan, mistrz\ ˘ dominari ]rz'dzi:\ ˘ dominatus ]panowa:\. 1. m"/czyzna, 2. forma grzeczno>ciowa, 3. ten, kto ma w=adz" nad kim lub czym, w=adca, 4. m"/czyzna stoj'cy na czele domu, rodziny; gospodarz, chlebodawca, 5. bogacz, daw. arystokrata, 6. uczn. nauczyciel, 7. B[g ˘ Pan B[g. staropol. pana: ]panowa:, rz'dzi:\, pani stara ]ochmistrzyni\, panic ]pan m=ody, panicz\, panna ]dziewczyna, dziewica; niewinny m=odzieniec\, panosza ]giermek, s=uga\. =ac. dominus ]mistrz\ ˘ dominari ]rz'dzi:\ ˘ dominatus ]sprawowa: w=adz" nadrz"dn' si='\, ang. ]tytu= grzeczno>ciowy\ Mister, ]skr[tem\ Mr., ]panienka, kochanka\ mistress, ]panowa:, g[rowa:, przewa/a:, g[r" bra:, w=adz' by:\ domina-te(nt, rule, reign. ˚stan. ]B[g\ God, the Lord, ros. ]m"/czyzna\ mu'hina, ]w=adza\ vladenie-w=adenie, ]b[g\ Gospod;-Gospod(i.


x partyku=a nieodmienna cz">: mowy spe=niaj'ca w zdaniu rol" wyrazu pomocniczego, zabarwiaj'ca znaczeniowo lub uczuciowo inne wyrazy, przez podkre>lenie, wzmacnianie, os'd, np. no, tak, /e, by, /eby, ju/, jeszcze, w=a>nie, wcale, owszem, nic, och. partyku=a wzmacniaj'ca – nacisk, w przypadku «tak»& • no tak – pozytyw, potakni"cie, • nie tak, tak nie – negatyw, przeczenie. nieodmienne czy ¯ ty – forma zwracania si" do innej osoby, z zapytaniem. inne, nieodmienne – r[/norodno>: w ich opisie& za>, cho:, lub, albo, b'd{ – opisane «sp[jnikiem», b'd{ ]co b'd{\ – ‘partyku='», pr[cz – «przyimkiem», tam, tu, tutaj, tylko – «wyrazem», dok'd – ‘zaimkiem», dot'd, pot'd, sk'd, st'd, li, tylko – bez przypisanej formy gramatycznej. partyku=a jako nieodmienna cz">: mowy ma ograniczony zasi"g, bo istniej' inne s=owa, r[wnie nieodmienne, kt[re partyku=ami jednak nie s'. je/eli regu=a ma mie: zbyt szeroki margines wyj'tk[w, r[/norodnych przy tym, to nale/y odej>: od przyj"cia jej i stosowania, bo nie wiadomo kt[rego wyj'tku s=owo mo/e dotyczy:. albo wszystkie te s=owa opisa: partyku=', nie tworz'c dalszych podzia=[w, co> w czym Polacy lubuj' si", to st'd. =ac. particula ]cz'stka\ ¯ pars, partis; starofranc. particul]e\, >redniow. ang. partycle ˘ ang. particle ]1. ..., 2. ..., 3. w gramatyce& a. kr[tka i nieodmienna cz">: mowy, jak rodzajnik, przedimek, przyimek, sp[jnik, lub wykrzyknik, b. przedrostek lub przyrostek, 4. ..., 5. ...\, ros. hastica-czastica.

po~ ˚nr 030 – powi'zania mi"dzy przedrostkami, i nr 478 – znaczenia przedrostk[w. przyimek wskazuj'cy& 1. miejsce ]przestrze<, teren\& po okolicy, po niebie, po g=owie, po wierzchu, po tej stronie, 2. dot'd, do tej granicy, a/ do, poza& po brzegi 3. zgodnie z, wzd=u/, r[wnolegle do& po prostej, 4. spos[b& po sztuce 5. up=yw czasu& po godzinie, po dniach wielu, 6. za& po chleb ]za chlebem\ 7. od& po ojcu ]od ojca\ 8. na podstawie& po zachowaniu, po li>ciach †po grzechu niestety. †po lekku powoli, zwolna. pobia=a ¯ po` % bia=. pobi: ¯ po` % ˚bi:. pobiec ¯ po` % ˚biec. ¢pobieda pokr.& zwyci"stwo. ros. pob≠da. pobieli: ¯ po` % bieli: ¯ biel. pobiera: ¯ po ^ za, % bra:. pobie/ny ¯ po` % ˚biec, bieg. powierzchowny, szybkie przej>cie. poblask ¯ po ^ od, % blask. pobli-ski(/e ¯ po` % bli/e. †pob=a{ni: ¯ po` % b=azen. og=upi:, zepsu:. pob=a/-a:(liwy ¯ po` % b=achy. pobocz-e(ny ¯ po ^ u ^ z, % bok. staropol. pobocz ]obok\, poboczny ]przyboczny\. ]$\ pobojowisko ¯ po` % boju ¯ b[j. staropol. pob[j – pobojowisko, ¯ po` ]by=e ˘ by=e miejsce\ % b[j ang. battlefield. pobole: ¯ po` % ˚bole:. poborca ¯ po` % ˚bra:. poborowy ¯ pob[r; ¯ po ^ na, % bra:.

pobory nagroda ¯ na % groda ]p=ot, bor\ ˘ po•bor•y, p=at•no>:, za•p=ata, za•boro•le ]za•parkanie, za•groda, zap=ocie\; na•groda  za•groda ˚nr 002.A. pobo/n-y(i> ¯ po` ]zgodny z\ % Bogiem ]ksi"dzem maj'cym Boga w gar>ci, wydaj'cym wyroki czy kto> jest pobo/ny, czy te/ nie; B[g przez niego przemawia\; gorliwie regilijny. staroros. so[z=-sojuz ˘ ros. so[z-sojuz ]zwi'zek\ % ros. sovetovat;-sowietowa: ]radzi:\ ˘ So[z Sovetskix

Socqlistiheskix Respublik, SSSR-SSSR, w skr[cie zwanym Sovetskij So[z-Sowietskij Sojuz ]Zwi'zek Radziecki, ZSRR\. “S'siad zza miedzy” omal dos=ownie.

Ale oczy pobo/nych zwr[cone s' na Zach[d Europy – na Watykan i odleg=' Angli", a tu przymiotnikowej formy ‘radzi:» nie ma a/ tak bliskiej jak na linii rosyjsko-polskiej. Przet=umaczono wi"c na «Soviet Union». Za nimi pobo/ni, t=umacz'c z kolei angielsk' form" na j"zyk polski& union ^ zwi'zek, wi"c Soviet Union ^ Zwi'zek Sowiecki; «sowietowa:» ju/ nie zdo=ali. Nie mo/e by: Zwi'zku Radzieckiego# T=umacz' dooko=a, okr"/n' drog' – z j. angielskiego, jakby nie mogli bezpo>rednio – z rosyjskiego daj'cym >cis=y odpowiednik polski. A Maciej Orzeszko zastosowa= skr[t ZSRS, rozumiem /e RS to Republik Sowieckich, w d=ugim i wielce pouczaj'cym artykule pt. “28 pa{dziernika 1939 r. – wkroczenie wojsk litewskich do Wilna. Litewska okupacja Wile<szczyzny 1939-40”, zamieszczonego na Internecie Listopada 13, 2015, o godz. 21&54, w internetowej gazecie o nazwie Blogpublika.com. Z =atwo>ci' m[g=bym autorowi przypisa: tytu= specjalisty czy te/ znawcy tematu. Niedouczeni, my>li kr[tkiej ]B[g za dobre wynagradza, a za z=e karze\, i po tym ich pozna:. Inaczej nie byliby pobo/nymi. Wyzwiska& Sowieci, Moskale – cech' pobo/nych, po tym te/ grzesznik[w tych pozna:... posp[lstwo my>lowe. Lecz niczym to jest, blednie, z grzechami pope=nianymi przez cz=onk[w kleru, wiod'cych swych wiernych w kierunku piek=a, ˚pederastia. Tak# piek=o ich za to czeka. Zarabiaj' na z=o – przy='czaj'c s'siednie ziemie do Polski, etnicznie r[/ne, gdy nadarzy si" okazja, a nast"pnie za=amuj' r"ce do Boga, /e ich rozbiory kraju spotykaj', 1772–1793–1795, czy “Katy<”, 1940, bo ka{< je<c[w w trzech g=[wnych obozach, i dziesi'tki innych, pomniejszych, dzi> nieznanych. Z nich znany jest og[lnie Katy<, przez to sta= si" symbolem wszystkich miejsc strace<. I nie wiedz' dlaczego to doznaj' krzywd, i nie wyt=umaczysz – niewinni byli>my, wymordowali nas tylko dlatego, /e byli>my Polakami. Blisko st'd /e oprawcom litera P nie podoba=a si", albo sk=ad liter w wyrazie Polska. Polacy – nar[d, og[lnie, pobo/nych. Pokr[j pobo/nych, horyzonty my>lowe, wiedza, chwyty& • trzej kr[lowie, w"druj'cy w pojedynk", przybyli na urodziny Jezusa, wiedzeni Gwiazd' Betlejemsk'; protestanci, bardziej wstrzemi"{liwi, uczynili m"drc[w z przygodnych kupc[w, a Polacy – kr[li, w"druj'cych przez pustyni" w pojedynk", i st'd maj' >wi"to Trzech Kr[li, 6 stycznia

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x ka/dego roku, dzi> og[lnokrajowe; ba=wochwalcy z natury – pos'g mu wystawili, wysoko>ci 33 metr[w, w Íwiebodzinie ]zako<czony 6 listopada 2010\, wi"cej ˚S=awianin, • Herod, namiestnik narzucony ?ydom przez Rzymian-okupant[w – kr[lem /yd[w, • trzej kupcy kt[rzy trafili do stajenki w dni po narodzeniu Jezusa – trzema ˚kr[lami w"druj'cymi w pojedynk" przez bezludzie, Jezus – kr[lem Polski, Maria, matka boska – kr[low' Polski, Herod, namiestnik ustanowiony przez okupant[w – kr[lem Izraelit[w ]kr[l[w polskiemu klerowi najbardziej potrzeba, bo ci budowali im ko>cio=y, z urz"du, a kler g=osi= gminowi, /e w=adza od Boga pochodzi, i czas[w gdy sami choroby leczyli modlitwami\, • Jezus zmartwychwsta= i wzbi= si" w niebiosa w swej odzie/y, czyt. wyszed= w przestrze< pozaziemsk', do BogaOjca; im wy/ej od ziemi – tym cieplej, do raju wi"c poszed=, • tylko przez siln' wiar" w Jezusa do zbawienia i /ycia wiecznego. A co z lud{mi z czas[w przedchrystusowych – prorocy byli, z Palestyny je/d/ono po ca=ym >wiecie ]czyt. Globie, gdzie o tym zapisy$\, kt[ry/ to prorok wymieni= Jezusa z imienia$ czyli nowa historia >wiata, rozpowszechniana przez “duchownych” ]ksi"/y i pastor[w\, w kr"gach wiernych... wy='cznie wiernych, i wy='cznie dla nich, • gdy odkryto zwoje papirusowe w jaskiniach Qumran ]Dead Sea Scrolls\, 1947 – okrzykn"li ewangeli' Tomasza, nie wiedz'c jeszcze co w nich jest, • obecnie, w lipcu 2016, oddali w USA replik" Arki Noego, w niej Noe p=ywa= z dinozaurami. “Akr Encounter” do ogl'dania w Williamstown, Kentucky. pob-[r(ra:(ranie ¯ po` ^ na, % bra:. pobra: ¯ po` % ˚bra:.

pobrat-a: si"(ymstwo

¯ po` % z, % brat.

pobrudzi: ¯ po` % ˚brudzi:. †pobrusi: ¯ brus ]tarcie\. pomle:. pobrze/-e(ny ¯ po` ^ u, % brzeg. pobrzmiewa: ¯ po` % brzmie:. pobud-ka(liwo>:(liwy ¯ po ^ o ^ roz, % budzi:. staropol. pobudzi: ]zach"ci:, wzbudzi:, rozdra/ni:\, =ac. in` ]po`\ % pellere ]p"d\ ˘ impellere ˘ impulsus, franc. impulsion, ang. ]pobudka\ impulse, stimulus, ]pobudliwy\ excitable, ]pobudliwo>:\ excitability, ros. impul;s-impuls, tolhok-to=czok. pobudowa: ¯ po` % ˚budowa:.

pobudzi: ¯ po` % ˚budzi:. poby: ¯ po` % ˚by:. pobyt ¯ po` ]czas\ % byt ]/yt\. zatrzymanie si" w miejscowo>ci na czas jaki>, sp"dzenie cz">ci /ycia w niej. mSjp 1969& «znajdowanie si", bycie gdzie, przebywanie, bytno>:». czyli “mas=o ma>lane”. staropol. pobydlenie – pobyt ]$\, ¯ byd=o ]/ywotne\, ang. sojourn, stay, ]miejsce sta=ego pobytu\ residence, ros. prebyvanie-prebywanie. poca=-owa:(unek ˚ca=owa:. ¯ po` % ca=us. †pocestny podr[/ny, w"drowiec. pochewka ¯ po` % chowa: ]kry:\.

pochleb-ca(ny(ia:(stwo ¯ po` ]za\ % chleb]em\. wyra/a: si" w dobrych s=owach o kim w nadziei na otrzymanie “chleba” ]dla korzy>ci\. wychwala: zbyt wiele, nieprawdziwie lub nieszczerze. staropol. pochlebnik – pochlebca. starofranc. flater, >redniow. ang. flateren, ang. flatter(er ]pochleb-ia:(ca\, ros. lstit;-lstit ]schlebia:\, l;stec-lstiec, l;stitel;. poch=ania-cz(: ¯ po` % ch=on':. pochmurny ¯ po ^ za, % chmura. zaci'gni"ty chmurami, zachmurzony. pochodnia ¯ po` % ch[d. smolne =uczywo lub osadzone na szczapie skr"cone paku=y, szmaty nasycone smo=' u/ywane dawniej do o>wietlania. nazwa – najwyra{niej – od noszenia go w r"kach, wieczorem lub noc'. przeno>ne {r[d=o >wiat=a.

pochod-ny(na(zenie(zi: ¯ po ^ od, % chodz'cy, id'cy od `. ˚chodzi:. staropol. pochodny – ra{ny ]$\, pochodzi: – 1. wy(za•chodzi:, 2. zmi"kczy:, 3. pokona: ]$\ pochodzisty – spadzisty, pochy=y, pochylony ]$\, pochodzony – zu/yty, wytarty ]$\. ang. ]pochodny\ derivative, ]pochodzenie\, origin, descent, extraction, ros. proizvodit;-proizwodit, izvlekat;-izwlekat, nahalo-nacza=o, proisxo'denieproischo/dienie, sxodit;-schodit, sojti-sojti. pochop(ny ¯ po` % chop ]impuls, rwa: si", z zapa=em\. ˚pobudka staropol. pochop ]p"d, ochota, pocz'tek\, staropol. pochopnie ]nagle, bystro\, ang. eager(ness, hast-en(iness, ros. pylkij-py=kij, userdnyj-

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

usierdnyj, revnostnyjrewnostnyj, skoryj-skoryj. †pochopi: porwa:, ˘ pochopnie ]porywczo\. pochowa: ¯ po ^ za ^ u, % chowa: ]kry:\. ˚chowa:. poch[d ¯ po` % ch[d. marsz t=umu, kroczenie t=umu. †pochrona sk=ad, schowek. ¢pochuchanie o>mieszenie. staroros. poxyxanie-pochuchanie, ros. osmeqnie-osmiejanie, ang. derision, mockery, scoffing. pochwa podchwyt, ¢utrzym, uj"cie. ¯ po]d\ % chwa]tat’\, pod ^ u. pochwyci: – utrzyma:, uj':. 1. pochwa na miecz, strza=y, 2. organ rodny kobiety. pochwa-=a(li:(la:(lny ˚chwali:. ¯ po` % chwa=a ]uznanie, rozg=os\. pochwyci: ¯ po ^ u ^ za, % chwyt ]j"cie\. z=apa: co. ˚chwyci:. staropol. pochwaci – pochwyci:, staropol. pofacenie – pochwycenie. =ac. capere ]bra:\ ˘ captare ]pr[bowa: uprowadzi:\ ˘ p[{no=ac. capitare, staronorm. Francji. cacher, cachier, >redniow. ang. catchen, cachen, ang. to catch, ros. ]z=apa:\ dobyha-dobycza, ]uchwyci:, >cisn':, mocno obj':\, zaxvat-zachwat. ˚ob=[w, poimat. pochyli: ]si"\ ¯ po ^ na ^ s, % chy= ]zgi"cie, sk=on ku do=owi\. ˚chyli:. pochy=-y(o>: ¯ po` % chy= ]ukos\. uko>ne po=o/enie czego wzgl"dem poziomu. ang. inclined plane ]pochylnia\, ros. naklon-nak=on ]sk=on\.

pochwal-ny(a:(i: ]si"\ wyra/aj'cy lub zawieraj'cy pochwa='. pochwala: – aprobowa:, wyra/a: si" z uznaniem, wydawa: pozytywn' opini". staropol. pochwalony – pochwalny, chwa=y godny ]$\ =ac. pretium ]wart, cena\, pretiare, starofranc. preiser, preisier, >redniow. ang. preisen, ang. praise, ros. vosxvalenie-woschwalenie. †pochwist silny, >wiszcz'cy wiatr. †pochyba w'tpienie, w'tpliwo>:. ¯ po` % chyba. =ac. dubitare, starofranc. douter, >redniow. ang. douten, ang. doubt(ful, ros. somn-enie/itel;nyjsomn•ienie(itielnyj. ¢pociasek narz"dzie do wygarniania /aru z pieca. staropol. pociask. †pociasowa: obciosywa:, poprawi:. poci': ¯ po ^ na, % ci':. ˚ci':. poci'gn': po`% ˚ci'gn':. pociec po`% ˚ciec.

po(u-ciecha, nacieszy: ]si"\,

po ^ u ^ na.


staropol. pocieszny – radosny, przynosz'cy ulg", pociech". ]$ =ac. com` ]z`\ % solari ]pociesza:\ ˘ consolari ˘ starofranc. consoler, ang. console ]podpora; przynosz'ca ulg", rado>: komu, szczeg[lnie podczas jakiej straty lub zawodu\, ros. utew-at;/it;-utiesz-at(it.

poci'g(a:(aj'cy(n':(ni"cie(owy ¯ po` % ci'g ¯ niem. zug, U ˘ Å, ´. atrakcja ]po(przy•ci'g(anie\ ¯ trakt. =ac. ad % trahere ]ci'gn':\ ˘ attrahere ˘ attractus ˘ ang. attract(ion. lej•ce – cug•le, lej ^ cug ]ci'g\, ko•lej ^ po•ci'g, na(po•p"d, ruch, p"d ^ ci'g ^ lej]ce\, ]ko\lej ^ rz'd ˘ po kolei ^ porz'dek, rz"dem, po ]wzd=u/\ % ci'g ]trakt\. wo=. 1289 potœgn≠te -potjagniete ]poci'gnijcie\. †poci'/ony wychowany. ]$\ poci: si" ¯ pot. pot nadmiernie wydziela:. pociecha ¯ po ^ u, % ciecha. staropol. uciesznica – pocieszycielka. ]$\, ucieszny – 1. pocieszaj'cy, radosny, 2. rozkoszny, przyjemny. ]$\ po ciemku ¯ po` ]w\ % ciemno>:. w ciemno>ci, mroku, bez >wiat=a. pociemnie: ¯ po` % ciemno>:. pociera: ¯ po`% ˚ciera:. ¯ po ^ o, % ciera: ¯ trze:. pocierpie: ¯ po`% ˚cierpie:. pocieszy: ¯ po`% ˚cieszy:

pociesz-a:(ny(yciel(y: ]si"\ ¯ po ^ u, % ciecha. ˚po(u-ciecha. poci"giel ¯ po ^ na, % ci'g. pasek rzemienny s=u/'cy szewcowi do przytrzymywania buta podczas roboty. pociotek ¯ po` ]od\ % ciotka. daleki krewny.

†pocirpka, kocirpka, trzemcha czeremcha, ˚kocierpka.

pocisk ¯ po` % cisk ]rzut\. przy•tu=•a – przy•cisk•a ]tul, tu= ^ cisk ^ strza=\ ˘ po•cisk – strza=•a. pociska: ¯ po`% ˚ciska:. po co ¯ po % co. w jakim celu, z jakiej racji. ¢poczasza pocz'=, ¯ poczatok wo=. 1289 poha-pocza ]pocz'=\, nahawa-naczasza ]pocz"li\, pohawa-poczasza ]pocz"li\, ¯ pohatok=-poczatok. †pocz': ¯ po` ]pocz'tek\ % czyn. ˚pocz':. staropol. pocz':. za(na(po(rozpo(wsz•cz':.

pocz't-ek(kowy(kuj'cy ¯ po ^ za ^ roz, % czyn. pierwsze stadium, okres czego, wej>cie w faz" istnienia, ukazania si", wst"p, start. mSjp 1969& «to, od czego si" co> zaczyna; rozpocz"cie czego, rozpocz"cie si" czego».

x poczciw-y(ie(iec(ina(o>: ¯ po` % cze>:. czci godny, zacny, dos=. po/'dany ¯ czcziwy ]/'dny\ ¯ wo=. tszcziwi ]/'dni\, pokr. uczciwy ]rzetelny\, po` ^ u` ˘ po•czciwy ^ u•czciwy. staropol. poczci: – cze>: okaza:. ]$\ poczciwie – ]uczciwie, nale/ycie. ]$\, poczciwo>:, poczliwo>: – 1. cze>:, honor, ho=d, powa/anie, dobre imi", szacunek, 2. niewinno>:, dziewictwo. ]$\, poczciwy – 1. zacny, godny, dobroduszny, 2. czci godny, szacunku, 3. zaszczytny, chlubny, 4. uczciwy, 5. skromny. ]$\ staropol. poczesno>: – cze>:, powa/anie, szacunek, honor. ]$\ poczesny – 1. czcigodny, powa/any, szanowany, znakomity, zacny, 2. skromny, 3. czysty, dziewiczy. ]$\ =ac. honorare ˘ honorabilis ˘ starofranc. honorable, >redniow. ang. honourable, ang. honorable ]czcigodny, szanowny, honorowy, prawy\, ros. hestnyj-czestnyj, pohtennyj-pocztiennyj. poczeka-:(lnia(ni ˚czeka:. ¯ po ^ za, % czeka:.

poczekanie, na poczekaniu

¯ po` ]w czasie\ % czekania.

po czemu po ile, w jakiej cenie$ poczerni: ¯ po ^ za, % czarno.

˚czerni:.

†poczesna pocz"stunek, pr[bka. ¯ po` % cz">: ]cz'stka\. =ac. trahere ]ci'gn':\ ˘ tractare ]za=atwia: sprawy\ ˘ starofranc. traitier ˘ >redniow. ang. treten ˘ ang. treat, ros. ugo]enie-ugoszczenie. poczesn-y(o>: ¯ po` % cze>:. zaszczytny, okaza=y, wa/ny. ˚poczciwy. poczet ¯ po` % czet ¯ czeta ]para\, hët-cziot ]parzysta liczba\, shëtscziot ]konto, rachunek, obliczenie, koszt\. og[lnego znaczenia liczby. 1. zesp[= os[b, cz"sto licz'cych si", znacznych, honorowych, 2. hist. oddzia= /o=nierzy, 3. daw. obrachunek, rachuba, 4. zaliczka ˘ zap=ata na poczet. staropol. poczet – 1. >wita, orszak rycerski, 2. rachunek, liczba. ]$\, franc. en` ]`\ % tour ]okr"/ny\ ˘ entourer ]otoczenie\, ang. entourage ]1. otoczenie, >rodowisko, 2. grupa stowarzyszonych lub bior'cych udzia=; orszak, >wita\, retinue ]orszak, >wita\, ros. svita-swita. pocz-"cie(yna: ¯ po` ^ za, % czyn. pocz'tek, ˚poczasza, t'd, t't.

†pocz": naczynie kuchenne. pocz"st-owa:(unek ¯ po` % cz"stowa: ]da: na pr[b"\. ugo>ci:, uraczy:, podj': kogo czym. poczkaj skr[t ¯ poczekaj. †poczliwo>: ˚poczciwy. †poczpu=a cios, uderzenie. anglosas. strican, >redniow. ang. striken, ang. strike, ros. udar-qt;/it;-udar•jat(it, pro/bit;-pro(bit

poczt-a(ylion(owiec([wka instytucja pa<stwowa zajmuj'ca si" przewo/eniem i dostarczaniem korespondencji i przesy=ek; plac[wka tej instytucji; jej budynek, w kt[rym mie>ci si". staropol. poczta ]dar, danina, ofiara\. ang. post office, ros. pohta-poczta. `lion ¯ skr. franc. liaison ]='czno>:\ ¯ =ac. ligatio ¯ ligare ]zobowi'zanie, wi'za:, przywi'zywa:\.

`lion ^ `owiec. poczu-cie(:(wa: ]si"\ ˚czu:; ¯ po ^ u, % czucie. ˚czu:. staropol. poczu: – pos=ysze:, spostrzec, zrozumie: ]$\. ang. feeling, sense, ros. hustvovat;-czustwowat. †poczwa maszkara. poczwar-a(ny potw[r, czwara ¯ tw[r, Ø ^ A, T ˘ Cz. poczwarka larwa. czwar ¯ tw[r, TCz, AØ, s=owotw. pokr. potw[r. poczw[rny ¯ po` ]ile razy\ % cztery. poczu-:(wa: ]si"\ ¯ po` % czu:. mie: >wiadomo>:, odbiera: zmys=ami dotyku, powonienia, smaku. poczyn-a:(i: ˚czyna:. ¯ po` ]pocz'tek\ % czyn ¯ s=aw. pohin ]pocz'tek\, øhinit; ]robi:, tworzy:, produkowa:, wykonywa:\. dos=. tworzy: ˘ =ac. re` ^ pol. od` ˘ re•kreacja ]od(wy•poczynek\.

¢poczywa: od(s•poczywa: ¯ od % po, % czyna:.

poczyta: przypisa: co komu. staropol. poczyta: ]po(za-liczy:\. ¯ po` % czyta:. ˚czyta:. =ac. ad` ]do`\ % tribuere ]przydziela:, przypisywa:\ ˘ attributus, franc. attribuer, ang. to attribute, ros. pripis-yvat;/at;. poczytaln-y(o>: ¯ po` % czyta:. w pe=ni w=adz umys=owych; zdolno>: rozpoznawania znaczenia czyn[w i kierowania swym post"powaniem. ang. accountable ]odpowiedzialny\, conscious ]>wiadomy, przytomny\, ros. otvetstvennyj-otwietstwiennyj, othëtnyj-otcziotnyj, soznatel;nyj-soznatielnyj. poczytny ¯ po` % czyta:. maj'cy licznych czytelnik[w. †po: p[j>:. ˚i>:.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x †po:wirdzi: umocni:. ¯ po` ]u`\ % twierd ]¢tward(y\, ¯ s=aw.-ros. tverdynq-twierdynia ]twierdza, forteca\ ¯ tvërdyj. ang. fortify, ros. ukrepl-qt;/it;, podkrepl-qt;/it;. pod u, ko=o, w pobli/u, przy, obok. wo=. 1289 pod=-pod. pod~ ang. under` podn[/e, podstawa, itp.

¢pod~ 1. }arch. pol.| sam, samo. u/ywane w poleceniach& podnie>, podstaw, podrzu:, podskocz, podaj, podbiegnij, itp. – wszystkie wykonaj samemu, zupe=nie zapomniane przez rodak[w, co przedrostek ten oznacza, cho: u/ywany na codzie<, tego znaczenia nie ma wi"c w /adnym s=owniku ]#\, pod ^ przed, % miot ]sam, jeden\, rzeczownik ¯ rzeczow ]rzeczy\ % nik ]sam, jeden\; miot ^ nik ^ jeden, cz">ci mowy& rzeczownik, czasownik, cz">ci zdania& podmiot, orzeczenie; podpis – autograf ]pod ^ auto ^ sam, pis ^ graf\, Podlasie – sama ziemia pokryta lasem ]dos=. sam las\, 2. skr[cone do ˚po` ^ u`, s` ]od`\ ˘ sub` ]pod`\ ˘ support ]podparcie\, PB, 3. prze` ˘ s=aw. predali – podda:, 4. poni/ej, od do=u ]pod sto=em, w przeciwie<stwie do na – powy/ej, NP ˘ pion\, 5. troch", cz">ciowo. pod` przyk=ady 1. poni/ej ˘ pod•brzusze(glebie( (wozie(sufitka, 2. od spodu ˘ pod•gry{:(kowa( (zelowa:(si'k, 3. do g[ry ˘ pod•rzuci:(sadzi:, 4. w pobli/u ˘ pod•zamcze(g[rski( (biegunowy, 5. skrycie ˘ pod•patrzy:(pyta:( (st"p(s=ucha:, 6. zast"pca ˘ pod•czaszy(s"dek 7. troch" ˘ pod•karmi:(rosn':( (upa>:(skuba:, 8. niepe=nie ˘ pod•ci>nienie, 9. cz">: sk=adowa ˘ pod•zesp[=( (grupa(tytu=. ˚nr 030 – powi'zania mi"dzy przedrostkami, i nr 479 – znaczenia przedrostk[w. †pod~ urz"dnicy dworscy, zarz'dzaj'cy, w obowi'zku& • podcz•aszy(asze(esze(eszy – pieczy nad piwnic' panuj'cego, • podkomorz•y(e – maj'tkiem i dochodami panuj'cego, • pod=ow•cy(cze – kieruj'cy =owami dworskimi, • pods"dek – urz"dnik w s'dzie

ziemskim, zast"pca s"dziego, • podskarbi – skarbcem }˚pod` ^ sam, jeden, J.D.| • podstaro>ci – zast"pca starosty, }˚pod` ^ sam, J.D.| • podstoli – dogl'daj'cy sto=u panuj'cego }˚pod` ^ sam, J.D.|, • podwojski – wo{ny s'dowy, ni/szy urz"dnik. poda: ¯ po` % da: ]kaza:\. ˚da:. przekaza: ˘ podanie ]przekaz\. †poda: si" 1. rzuca: si", 2. dogadza:, 3. poleca:, 4. przekaza:, skaza:. podagrycznik Aegopodium, ro>lina z rodziny baldaszkowatych, o bia=ych kwiatach zebranych w baldachy, stosowana w lecznictwie. podaj'cy si" za kogo> innego. p[{no=ac. impostor, franc. imposteur, ang. impostor, ros. obman]ik-obmanszczik. podajnica przednia, obrotowa cz">: wozu podaj'ca si" zwrotom dyszla. ¯ po` % daj ¯ da: % nica. staropol. wyerczyoch – wiercioch; staropol. cz ^ : ^ ci`. podajnik ¯ po` % dawa:. urz'dzenie mechaniczne do podawania czego. poda-nie(wa: ¯ po` % da:, dawa:. przekaz& w formie pisemnej, s=ownej ]opowie>:\, rzeczowej ]pi=ki w grze\. wg mSjp 1969& 1. rzeczownik od czasownika poda:, 2. pismo skierowane do w=adz z pro>b' o co>, 3. opowie>:, kt[rej tre>: stanowi jakie> zdarzenie zwi'zane z danym rejonem, oparte zwykle na legendzie, przekaz, 4. sport. w grach sportowych wprowadzenie pi=ki do gry lub skierowanie jej do gracza tej samej dru/yny. †podal daleko ˘ opo % dal ˘ opodal. podar-ek(unek(owa: ¯ po` % dar. prezent. †podarza: si" obdarowywa: si", dos=. podarki wymienia: mi"dzy sob'. ang. gift exchange, present, ros. otmen podarkamiotmien podarkami.

podat-ek(kowy(nik ¯ po` % dat ¯ da: % ek. cz">: dochodu, zbior[w >ci'gana od mieszka<c[w na cele spo=eczne; akcyza, przymusowe, bezzwrotne >wiadczenie nak=adane przez pa<stwo na obywateli. =ac. accisia, ang. imposition, duty; =ac. taxare ]dotyka:\ ˘ starofranc. taxer ˘ >redniow. ang. taxen ˘ ang. tax, ros. nalog-na=og ¯ na` % log-=og ¯ le'at;-le/e:. poda-tny(wa: si" ¯ po` % dawa:. sk=onny.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

†podawanie zalecanie, protegowanie. >redniow. =ac. recommendatio, >redniow. ang. recomendacion, ang. recommendation, ros. rekomendaciq. podawarka ¯ po` % dawa: % rka. urz'dzenie s=u/'ce do przenoszenia =adunku na >rodki transportowe. podawczy ¯ po` % dawa:. dziennik korespondencyjny do zapisywania korespondencji wchodz'cej i wychodz'cej w biurach, instytucjach. poda/ ¯ po ^ prze, % dawa:. oferowanie towar[w na sprzeda/, ilo>: pewnego towaru znajduj'ca si" w danej chwili na rynku. po•da/, sprze•da/ ¯ da:. pod'/a: ¯ po` % d'/y:. i>:, jecha: w jakim> kierunku, udawa: si" dok'd, kierowa: si", >pieszy: z pomoc'. s=owotw. pokr. ci'/y:. podbarwia: ¯ pod` % bawra. lekko, troch" zabarwia:. podbawi: ˚bawi:. podbia= ¯ pod ]od spodu\ % biel. Tusilago farfara, ro>lina zielona z rodziny z=o/onych. podbicie ¯ pod % bicie, ˚bi:. przymocowane do czego od spodu lub od wewn'trz; w przypadku ubrania – podszycie. ang. line, provide a lining, ros. vykladyvat; -wyk=adywat, vylo'it; (hem)-wy=o/yt ]czem\, podbicie cz">: ko<skiej stopy mi"dzy kopytem a p"cin' – obro>ni"t' kostk' =apy. =ac. pascere ]pa>:\ ˘ pastor ]pastuch\ ˘ pastorius ]pastuchowy\ ˘ pastoria ]=a<cuch, postronek\ ˘ pasture ]postronek dla byd=a\ ˘ starofranc. pasturon, >redniow. ang. pastron, ang. pastern, ros. putovaq kost;putowaja kost ]ko>: p"towa\. podbi: ¯ pod % bi: ¯ uderzenie. 1. zawojowa:, zaw=adn':, zdoby: kraj or"/em, 2. uderzy: pi=k" z do=u, uszkodzi: =ap" konia od spodu, o grud", kamienie, komu – oko, w licytacji – podnie>: cen", 3. przymocowa: co do czego od spodu. podbie-c(ga: ¯ pod ]troch"\ % ˚bieg. biegiem kr[tki odcinek drogi. podbieg ¯ pod` ]troch"\ % bieg. podbiegunowy ¯ pod % biegun. w=a>ciwy terenom bliskim bieguna. podbiera-:(cz(k ¯ pod(e` % bra:. 1. osoba podbieraj'ca zbo/e przy koszeniu, 2. maszyna rolnicza do ustawiania kopic siana.


x podbiera: ¯ pod` ]troch"\ % bra:.

podchwy-ci:(t(tliwy

1. zabiera: cz">ciowo, po trochu, po kawa=ku, cz"sto ukradkiem, 2. bra:, zagarnia: od spodu, 3. pod siebie. podbierak ¯ pod ]od do=u\ % bra:. rodzaj kosza, sieci, przyrz'd do podbierania ryb. ˚wi"cierz. podbijak ¯ pod ]od do=u\ % bijak. kij do podbijania pi=ki w grze w palanta. podbitka ¯ pod ]od spodu\ % bi:. szalowanie na belkach sufitu przygotowane do tynkowania. podb[j ¯ pod` % b[j ¯ bitwa. zdobycie, opanowanie cudzych ziem or"/em, przemoc'. podbramkowy ¯ pod ]blisko, tu/ przy, opodal\ % bramka. podbr[dek ¯ pod ]dolna cz">:\ % broda. cz">: twarzy pod szcz"k', podgardle. staropol. podgard=ek – podbr[dek ¯ pod` ]przy`\ % gardle ¯ gard=o. anglosas. cin, pokr. niem. kinn, goth. kinnus ]podbr[dek\, >redniow. ang. chin, ang. chin, ros. podborodok-podborodok. podbrzusze ¯ pod ]poni/ej\ % brzuch. podbudowa(: ¯ pod` ]pon/ej\ % budowa ]np. teoria, decyzja\. wzmocnienie, uzasadnienie jej. ˚budowa:. podburza: ¯ pod` ]troch"\ % burzy: ¯ burza. do burzy namawia:, buntu, oporu, sprzeciwu. ˚burzy:. ¢podchib ˚podochib. staroros. pod=xib;-podochib, pod=xibnii-podochibnii, pod=xybnyj-podochybnyj. podchmieli: ¯ pod ]troch"\ % chmiel ]alkohol z chmielu p"dzony, piwo\; podpity, odurzony lekko alkoholem. podchodzi: ¯ pod` ]blisko, zbli/a si", lub z do=u\ % ch[d. ˚chodzi:. 1. wie> podchodzi pod las, samolot podchodzi do l'dowania, 2. kto> pochodzi pod szczyt g[ry, woda w rzece podchodzi pod szczyt wa=[w, 3. podchodzi: ukradkiem, cichaczem, zwykle dla zaskoczenia, napa>ci, podchor'/-y([wka ¯ pod` % chor'/y ¯ chor'giew, G? 1. ucze< szko=y oficerskiej, 2. hist. w wojsku Polski przedrozbiorowej& zast"pca chor'/ego kt[ry nosi= chor'giew, tak/e urz"dnik nadworny lub ziemski.

¯ pod` % chwyt ]j"cie\, ˚chwyci:. od spodu, podst"pnie. podci': ¯ pod` % ci':. wo=. 1289 i potœ kon; po∂ nim-i potja ko< pod nim ]i podci'= konia pod nim\, po∂tœ-podtja ]podci'=\. podci'g ¯ pod ^ na, % ci'g. podci'gn': ¯ pod ^ nad, % ci'g. ˚ci'gn': podciec ˚ciec. podcienie ¯ pod ^ przy, % cie<. otwarte pomieszczenie w przyziemnym budynku, wsparte na s=upach, filarach lub kolumnach, usytuowane wzd=u/ jednej ze >cian budynku lub otaczaj'ce go dooko=a. podciera: ¯ pod`% ˚ciera:. podcina: ¯ pod` ]troch"\ % ci':. podcios ¯ pod ^ za, % cios. g[rn. wyr'b wykonany r"cznie kilofem.

podchowa: ¯ pod` ]cz">ciowo\ % chowa:. wychowa:, wyhodowa: kogo, co, do pewnego wieku.

podch[d ¯ pod` ]ukradkiem, skrycie\ % ch[d.

podci>nienie ¯ pod` ]niepe=ne\ % ci>nienie.

podczas w czasie, w[wczas.

¯ pod ^ w ^ w [w, % czas.

†podczasem czasem, niekiedy. ]$\ ang. sometime,

nekogda-niekogda, kogda-to-kogda-to.

ros.

†podczaszy urz"dnik sprawuj'cy piecz" nad piwnic' panuj'cego; maj'cy kosztowa: wino przed nalaniem go kr[lowi wina do czaszy, zast"pca cze>nika. podczepi: po`% ˚czepi:. podczerni: po`% ˚czerni:. ¯ pod` ]troch"\ % czer<. podczerwony ¯ pod` ]mniej ni/\ % czerwie<. >wiat=o niewidzialne dla ludzkiego oka, le/'ce za czerwonym ko<cem widma, o d=ugo>ci fali wi"kszej ni/ d=ugo>: >wiat=a czerwonego. †podczos m=ode p"dy kapusty. podczy>ci: p o d ` % ˚ c z y > c i : . podda: ]si"\ pod`% ˚da:. ¯ pod ^ od, % da: si" ]kaza:\. 1. z=o/y: bro< w wyniku przegranej, 2. podsun': my>l, 3. pod ^ od do=u, ˘ podda: worek na plecy. wo=. 1289 vdawasœ-wdaszasja ]poddali si"\.

podda-ny(<czy(<stwo ¯ pod ^ od ^ przy, % dany. podporz'dkowany, podrz"dny, umiejscowiony poni/ej innego stopnia, w=adzy, wa/no>ci; drugorz"dny. =ac. sub ]pod\ % ordinare ]porz'dek\ ˘ subordinare ˘ subordinatus ˘ franc. inferieur]e\, subordonne]e\, ang. subordinate, ros. podnahal;nyj, podhinënnyj-podczinionnyj.

poddarty

¯ pod ^ nad ^ troch", % drze:. poddasze ¯ pod` % dach. cz">: budynku bezpo>rednio pod dachem, strych. podd{wi"kowy ¯ pod` ]mniej\ % d{wi"k. o pr"dko>ci mniejszej od d{wi"ku. podegna: ¯ pode` % ˚gna:.

podejrz-any(enie(ewa:(liwy ¯ pod(e % jrze: ]patrze:, spogl'da:\ ˘ wej(spoj•rzenie. =ac. sub` ]pod(e`\ % spicere ]patrze:, jrze:, gl'da:\ ˘ =ac. suspicere ˘ suspectus, franc. suspecter, ang. susp-ect(icion(icious; p[{no=ac. suspectio, starofranc. suspe∂on, anglofranc. suspecioun, >redniow. ang. suspecion, ang. suspicion ]podejrzenie\, ros. podezrenie-podozrenie. =ac. specere ˘ `spect-io(us ˘ inspectio ]inspekcja, przegl'd, wejrzenie\, prospectus, i inne. podejrze: ¯ pode % jrze:. ˚jrze:. podgl'dn':. jrze: ^ gl'da: ˘ spo(przy•jrze: ^ spo(przy•gl'da:. podej>cie ¯ pode` % ˚j>:. ¯ pode ]od do=u; skrycie\ % j>cie ¯ i>:. 1. droga pod g[r", 2. podst"p, fortel, oszustwo. podepcha: ¯ pode` % ˚pcha:.

podeprze: ¯ pode ]od do=u\ % prze: ¯ parcie.

podepta: po`% ˚depta:; ¯ po` ]czas dok.\ % depta:.

poderwa: ]si"\ ˚rwa: ]si"\. ¯ pode ]od do=u, nade, troch"\ % rwa:.

poder/n': ¯ pode ]prze\ % r/n':. podeschn': ¯ pode ]troch"\ % schn':. ˚schn':.

podes=a: ¯ pode` ]nade, na, po\ % s=a:.

podest ¯ niem. podest ¯ =ac. podium. ]stopie<. podstawa\. 1. pozioma p=aszczyzna mi"dzy kondygnacjami schod[w, 2. podwy/szenie dla m[wcy. podesta ¯ =ac. podestas ]w=adza\. w=adza, burmistrz w wielu >redniow. miastach w=oskich. podesz=y ¯ pode` ]troch", prze\ % sz=y ]przesz=y\ ¯ i>:. podeszwa ¯ pode` ]pod\ % szw ¯ szew(c. pod szwem. podetap ¯ pod` ]cz">:\ % etap. odcinek etapu. podetrze: ¯ pode` % ˚trze:. †podgaje le>niczy.

podgardl-e(any ¯ pod` ]przy, poni/ej\ % gard=o.

†podgard=ek podbr[dek. podgarlica ¯ pod` % garlica. podgarn': ¯ pod` ]troch"\ % garn':. ˚garn':.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x podgatunek

¯ pod` ]cz">:\ % gatunek.

podgi': ¯ pod` ]troch"\ % gi':. podgl'da: ¯ pod`% ˚gl'da:. ¯ pod` ]skrycie\ % gl'd ]jrzenie\. podglebie ¯ pod` ]poni/ej\ % gleba. warstwa ziemi le/'ca pod gleb' w=a>ciw'. podgoli: ¯ pod` ]troch", cz">ciowo\ % goli:. podgon ¯ pod` % goni: ]p"dzi:\. domieszka gatunk[w drzew szybko rosn'cych , wprowadzana dla pobudzenia gatunk[w g=[wnych do szybkiego wzrostu. podgoni: ¯ pod` ]troch"\ % ˚goni:. podgor'czkowy ¯ pod` ]blisko, nieco poni/ej\ % gor'czka. podgorza=ka ¯ pod` % gorza=ka. zool. Nyroca nyroca, dzika kaczka. podgotowi: pod`% ˚gotowa:. podg[rski ¯ pod` ]w pobli/u\ % g[r, ¯ g[ra. podg[rze ¯ pod` ]wzd=u/\ % g[r, ¯ g[ra. teren u podn[/a g[r. franc. cote, penchant, pente de montagne, ros. kosogor=-kosogor. podgrodzie ¯ pod` ]wzd=u/\ % gr[d. osada wzd=u/ grodu, przy grodzie.

podgromada ¯ pod` ]cz">:\ % gromada. jednostka w obr"bie gromady. podgrupa ¯ pod` ]cz">:\ % grupa.

podgry{:

¯ pod` ]od spodu\ % gry{:.

podgrz-a:(ewacz(ewalnia ¯ pod` ]troch", za`, o`\ % ˚grza:.

podgrzybek ¯ pod` % grzyb % ek. bot. Boletus scaber, jadalny grzyb kapeluszowy podhala<ski ¯ Podhale ¯ pod` ]wzd=u/, przy, obok, u\ % hala. podium ¯ gr. podion ]wzniesienie\. podjadek ¯ pod` ]od spodu\ % jada: ¯ ˚je>:. turku: podjadek. ukr. chruszcz, ang. cockchafer, franc. le tenebrion. podjazd(owy ¯ pod` ]blisko, przy, obok; skrycie\ % jazda. podj': ]si"\ ¯ pod` % ˚j':. ¯ pod` ]za\ % j': ]chwyci:\. podje-cha:(/dza: ˚jecha:. ¯ pod` ]zbli/y: si"\ % jecha: ¯ jazda. podje>: ¯ pod` ]troch"\ % ˚je>:.

podjudza: ¯ pod` ]1. troch", 2. skrycie\ % judzi:.

podkancelerzy ¯ pod` ]1. zast"pca, 2. sam, jeden\ % kancelerz. podkarmi: ¯ pod` % ˚karmi:. ¯ pod` ]troch"\ % karma ]/ywno>:\. podkasa-:(ny ¯ pod` ]z do=u do g[ry\ % kasa: ]toczy:, win':\ ¯ katula:. zatoczy:, podwin': ]nogawki, r"kawy\.

podklasa podklei:

¯ pod` ]cz">:\ % klasa.

¯ pod` ]od spodu\ % klei:. ˚klei:. ¢podk=ada potnik pod siod=em. Latopis 1116 podk=adapodk=ada. podk=ad(a:(ka pod=o/e. ¯ pod` % k=ad. ˚k=ada:. k=ad ^ =o/e ˘ =o/ ]k=am(stwo\. za•k=ad ^ za•=o/enie, przy•k=ad ^ przy•=o/enie, wy•k=ad ^ wy•=o/enie. s=aw. k=adiszcze ]cmentarz\. podkochiwa: si" ¯ pod` ]troch", skrycie\ % kocha: si". ˚kocha:. podkolan ¯ pod` % kolano. bot. Platanthera, ro>liny z rodziny storczykowatych; chronione. podkolan[wka ¯ pod` % kolano. d=ugie skarpety si"gaj'ce pod kolano. podkomendny ¯ pod` % komenda. podkomorzy ¯ pod` ]1. zast"pca, 2. sam, jeden\ % komornik ]zarz'dzaj'cy dworem ksi"cia oraz gospodark' w dobrach w=adcy; p[{niej urz"dnik ziemski rozstrzygaj'cy spory graniczne\.

podkop(a: ]si"\ ¯ pod` % kop. ˚kopa:.

podkoszulek ¯ pod` % koszula. podkow-a(iak ¯ pod` ]od spodu\ % kowa: ]ku:\. p[=koliste okucie przybijane koniom do kopyt dla ich ochrony przed >cieraniem i przed >lizganiem si". hufnal, gw[{d{ do przybijania podk[w. podkozio=ek ¯ pod` % kozio=. w Wielkopolsce& zabawa urz'dzana w ostatni wtorek karnawa=u. podk[wka ˚podkowa.

podkrada: ]si"\ ¯ pod` ]troch"; skrycie, chy=kiem\ % skrada:. ˚kra>:.

podkre>l-enie(i: ¯ pod` ]poni/ej\ % ˚kre>li:. 1. przeci'gn': kresk", zwykle pod wyrazem w tek>cie, st'd 2. po=o/y: akcent na ten wyraz. mSjp 1969& «... ]najcz">ciej jakie> s=owo czy zdanie w tek>cie\». Raczej wyraz; s=owo jest m[wionym elementem zdania, d{wi"kiem, wyraz – s=owem odci>ni"tym na papierze, ¯ wy % raz.

podkr"ci: ¯ pod` ]troch"\ % ˚kr"ci:.

†podkr[le namiestnik kr[la. podku: ¯ pod` ]od spodu\ % ku:. podkuli: ¯ pod` % kula ]zgi"cie\.

˚kuli:. podkupi: ˚kupi:. ¯ pod` ]skrycie, prze`\ % kupi:. podkusi: ˚kusi:. †podla, pola ˚podle. ]$\

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

podla: ˚la:. ¯ pod` ]troch"\ % la:.

†podle 1. blisko, obok, przy, tu/, w pobli/u, 2. wed=ug. ¯ dlina ]d=ugo>:\. staropol. podla, pola – 1. obok, w pobli/u, 2. zgodnie z czym>. ]$\ =ac. ad` ]do\ % cord, cordis ]serce\ ˘ p[{no=ac. accordare, starofranc. acorder, >redniow. ang. acorden, ang. ]wed=ug\ accord ]zgoda\ ˘ according ]zgodnie z `\; ]blisko\ nearby, ros. ]zgodnie\ soglasno-sog=asno, ]wed=ug\ podle-podle ¯ dlina, ]blisko\ okolo-oko=o, blizkoblizko, ]prawie\ pohti-poczti, edva-jedwa ]ledwo\, hut;-czut. podle(c ¯ pod=y ¯ pad=y ]moralnie\. podlec ¯ pod` % lega:. podlecie: ˚lecie:. ¯ pod` ]troch"\ % lata:. podleczy: ¯ pod` ]cz">ciowo, troch"\ % leczy:. ˚leczy:. podleg-a:(=y ˚lega:. ¯ pod ^ u ^ za ^ na % lega: ¯ le/e:. zale/e:; pod(u(za(na-lega:(le/e:. podlepi: ¯ pod` % ˚lepi:. podlewa: ¯ pod` % ˚la:. podle{: ¯ pod` % ˚le{:. podliczy: ¯ pod ^ ob, % ˚liczy:. podliza: ¯ pod` % ˚liza:. pozyska: =askawo>:, przychylno>:, pochlebstwami. ˚zgadza: czemu>. anglosas. creopan, >redniow. ang. crepen, ang. creep ]slang – podlizywa: si"\ ˘ creeper ]pot. lizus\. podlodnik ¯ pod` ]poni/ej\ % l[d. przyrz'd do =owienia ryb pod lodem. podlotek ¯ pod` ]niepe=nie, cz">ciowo\ % 1. lata ¯ lat ]rok\ lub 2. lata: ˘ pod` ]sam\ % lataj'cy. ma=olatek, m=ody, /[=todzi[b. pod=ama: ¯ pod` % ˚=ama:. pod=apa: ¯ pod` % ˚=apa:. pod='czy: ¯ pod ^ do, % ˚='czy:. pod=o-ga(/e G? dos=. podk=ad. pod•=o/e ^ pod•k=ad =o/e ^ k=ad, ˚podk=ad. ros. pol. pod=o/y: ¯ pod` % ˚=o/y:. pod=-o>:(y u(pad=y ]moralnie\ OA. nikczemnik, =ajdak, ang. villain, scoundrel. pod=ug ¯ po ^ we, % d=ug ]zgodnie z, r[wnolegle\ ¯ s=aw. dlina.

pod=u/n-ica(ny ¯ po` ]przylega: do `\ % d=u/nica. belka pod=u/na, wzmacniaj'ca lub podtrzymuj'ca co. †pod=y prosty, pospolity, z=y. >redniow. ang. comuner, ang. commoner ]cz=owiek nieszla-


x chetny, cz=onek pos[lstwa\, ros. helovek nedvorqnskogo proisxo'deniq. pod=y ¯ u(pad=y ¯ pa>: ]moralnie\. nikczemnik, =ajdak, ang. villain, scoundrel, vice. podmajstrzy ¯ pod` % majster. podmaka: ¯ pod` % mocz.

podmalowa: ¯ pod` ]troch"\ % malowa:.

podmal[wka ¯ pod` % ˚malowa:. w malarstwie olejnym i temperowym& jednolita warstwa farby na=o/ona na pod=o/e obrazu, zapobiegaj'ca sp"kaniu farby i nadaj'ca okre>lon' tonacj" barwn'. podmiata: ¯ pod` ]troch", cz">ciowo\ % miata: ¯ miota:, miot=a. ˚mie>:. staropol. podmiata: – podrzuca:, podsuwa:. podmiejski ¯ pod ^ za ]w pobli/u, przy, obok\ % miasto. podmieni: ¯ pod` % ˚mieni:. podmie>: ¯ pod` % ˚mie>:. ¯ pod` ]za\, % miata: ¯ s=aw. mieta: ]rzuca:\. podminowa: ˚minowa:. ¯ pod` ]od do=u, pod co\ % mina ]=adunek wybuchowy\.

podmiot(owy ¯ pod` ]przed\, % miot ]sam, jeden\; rzeczownik ¯ rzeczow ]rzeczy\ % nik ]sam, jeden\; miot ^ nik. ang. subject ¯ =ac. subjectus ¯ sub ]pod\ % jacere ]miota:, rzuca:, ciska:\, ˚miot. podmoczy: ¯ pod` % ˚moczy:. podmok=y ¯ pod` ]troch", cz">ciowo\ % mocz(y:, mokrad=o. podmorski ¯ pod` % morze. podm[wi: ¯ pod ^ na, % ˚m[wi:. podmuch ¯ po` ]chwila\ % dmuch. powiew, chwilowy p"d powietrza.

podmur-owa:([wka ¯ pod` ]poni/ej\ % mur. ˚murowa:.

podmy: ¯ pod` ]troch"\ % ˚my:. podnaj': ¯ pod` % naj':. podnajem(ca ¯ pod` % najem. †podniebie 1. pu=ap, 2. namiot. podnieb-ienie(ny ¯ pod` % niebo. staropol. podniebienie – 1. pu=ap, sklepienie, 2. pomieszczenie w g[rnej cz">ci budynku, 3. g[rna cz">: jamy ustnej.

podnieci: ]si"\ ¯ pod ^ za, % nieci: ]pali:\.

podnie-sienie(>: ¯ pod` % nie>:. ˚nie>:, nos. son ]sen\ – nos, spa ]g[ra\ ˘ pod•nosi:, spa•da:, spa:. wo=. 1289 po∂nœti-podnjati ]podnie>:\ koncepcji nie>:chwyci:.

podnie>:

¯ pod` ]od do=u do g[ry\ % ˚nie>:.

podnieta ¯ pod ^ za, % nieci: ]pali:\.

podn-ios=y(osi:(o>nik(o>ny ¯ pod ^ wz, % nie>:. son ]sen\ – nos, spa ]g[ra\ ˘ pod•nosi:, spa•da:, spa:; pod•nosi: – pod•trzymywa:. ˚nos. podniszczy: ˚niszczy:. podn[/e ¯ pod` % n[/e ¯ noga. wo=. 1289 podno'ky-podno/ky, podno';kami-podno/kami ]podn[/em\. †podoba 1. podobizna ˘ figura, posta:, kszta=t, 2. mo/liwo>: ˘ podobno ]mo/liwie\. podobie<stwo – prawdopodobie<stwo, rodzaj, przypowie>:, podobno – mo/e, prawdopodobnie, zapewne, podobny, podobien – prawdopodobny, stosowny, odpowiedni, ang. ]podobizna\ likeness, ]prawdop.\ probably, maybe, ros. ]podobizna\ sxodstvo, podobie-podobie, ]by: mo/e\ mo'et-byt;.

podoba: ]si"\ ¯ po % doba: ¯ dobrze. ˚podoba: ]si"\. podoba: ]si"\ ¯ przy•podoba: ]si"\, u•podoba: sobie ]u•patrzy:\. wo=. 1289 podobaet;-podobajet ]podoba, godzi si"\; staropol., u(przy(s-podoba:.

podobi-e<stwo(zna ¯ pod` % ob ]osoba, sam\.

podobno ¯ po•no:  po•dobno ¯ doba ¯ dobawienie nocy do dnia; jak zdaje si", jak s=ycha:, jak m[wi'. podobny ¯ pod ^ nad, % obny ]samy\ ¯ ob ]sam\ ˘ os•obny, osoba, sam ]osobi>cie\, taki sam ]ang. the same\. zbli/ony wygl'dem, maj'cy pewne cechy zbie/ne, identyczne z czym, z kim, przypominaj'cy kogo. wo=. 1289 podoben=-podobien ]podobny\, podobna-podobna ]podobnego\, podobnyipodobnyi ]podobny\. ¢podobstwo por[wnanie, upodobnienie. staroros. podobstvo-podobstwo, ros. sravnenie, upodoblenie. ang. comparison, equalization. ¢podochib $ staroros. pod=xib;-podochib, pod=xibnii-podochibnii, pod=xybnyj-podochybnyj. podochoci: ¯ pod` % ochota.

pododdzia= ¯ pod` ]cz">:\ % oddzia= ¯ dzieli:.

podoficer ¯ pod` ]poni/ej\ % oficer. podogonie ¯ pod` ]poni/ej\ % ogon. w'ski pas uprz"/y z rzemienia.

podokiennik ¯ pod` % okno.

gzyms pod oknem. †podole ¯ po ]pa, OA\ % d[=. staropol. podole – dolina, nizina. podo=a: ¯ po % do="ga. ˚do=a:. da: rad", poradzi: sobie ]ze stopniem trudno>ci i doz' wysi=ku\. po•do=a: – po•wali:, d[= ^ wa= ^ ziemia ˘ dolina. Latopis 1116 odalati-odalati. podo=ek ¯ po % do=ek ¯ d[=. wkl"s=o>: lub wg="bienie tworz'ce si" w sukni lub fartuchu przy unoszeniu brzeg[w. staropol. podo=ek – brzeg sukni, lam[wka. podomka ¯ po % domu ¯ dom. podopieczny ¯ pod` % opieka. podor"dzie ¯ pod` % or"dzie. w pogotowiu, na zawo=anie, pod r"k'. podora: ¯ pod` % ˚ora:. podorywka ¯ pod` ]troch"\ % ora:. pod[wczas ¯ pod` ]w\, % [wczas.

podpal-acz(any(i:(=ka ¯ pod` ]za\ % pali:. ˚pali:.

podparcie ¯ pod` ]od do=u\, % parcie.

podpas-a:(ka ˚pasa:. ¯ pod` ]prze\ % pas.

†podpa>: uchwyci: si" czego>, dopa>:.

¢podpast skr[t ¯ podpadsze – podkra>: si". Latopis 1116 podpast;-podpast. podpa>: ¯ pod` ]troch", u`\ % pa>:. straci: w oczach wskutek czego> przykrego. podpatrzy: ˚patrzy:. ¯ pod` ]ukradkiem\ % patrze: ¯ patry ]oczy\ ¯ pa ]para\ % try ]oko\. podp"dzi: ¯ pod` % ˚p"dzi:. podpi-':(nka ¯ pod` ]przy\ % pi':. ˚pi':, pina:. podpi: si" ¯ pod` % ˚pi:. podpiera: ¯ pod` % parcie. ˚prze:. podpis(a: ]si"\ ¯ pod` % ˚pisa:. t=um. auto ]samo\ % graph ]pis\. podpity ¯ pod` ]troch"\ % pity ¯ pi:. podpiwniczenie ¯ pod` % piwnica. piwnica pod budynkiem. podp=yn': ¯ pod` ]zbli/y: si" ¯ blisko\ % p=yn':. ˚p=yn': i p=ywa:. †podpom[c wspom[c, wesprze:. ¯ pod` ]do`\ % pom[c ¯ moc. podpora ¯ pod` ]poni/ej\ % parcie. gr. spathe ˘ zdrobn. =ac. spatula ]szpadel, no/opodobne narz"dzie z szerokim, p=askim i gi"tkim ostrzem, u/ywane do rozrzucania lub mieszania jad=a, farby, itp.\ ˘ spalla ]rami"\ ˘ spaliera ]ws(o-parcie dla ramion\, ang. espalier ]podp[rka do wysokich ro>lin w ogrodzie\, ros. wpalernik-szpalernik, wpalery-szpalery.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x podporucznik podw=adny. ˚porucznik.

podporz'dkowa: ]si"\ ¯ pod` ]przy\ % porz'dek ]=ad, w=adza\. podpowiada: ¯ pod` ]troch"\ % % powiada: ]m[wi:\. ˚powiedzie:. podp[r(ka ¯ pod` ]poni/ej\ % parcie. podprawia: ¯ pod` ]za\ % prawia:. podprowadzi: ¯ pod` ]w pobli/e\. % ˚prowadzi: ¯ pro` ]za\ % wodza. podpu=kownik ¯ pod` ]poni/ej\ % pu=kownik. podpunkt ¯ pod` ]poni/ej\ % punkt. podpuszczka ¯ pod` % puszczka. enzym w soku /o='dkowym, powoduj'cy >cinanie si" i rozk=ad bia=ka zawartego w mleku. podpu>ci: ˚pu>ci:. podpyta: ¯ pod` ]skrycie\ % pyta:. podrapa: ¯ po ^ za, % ˚drapa:. †podrapi: zagrabi:, zrabowa:.

podratowa: ¯ pod` ]troch"\ % ˚ratowa:.

¢podra/anie imitacja, na>miewanie si", nabijanie si", przedrze{-nianie. staroros. podra'aniepodra/anie, ros. upodoblenie>

nasmewka, poruganie> peredraznivanie, ang. comparison, mockery, derision, scoffing, jeering; insult, abuse, mimicing. podra/ni-:(enie ¯ po ]po(za•cz':\ % dra/ni:, ˚dra/ni:, podra/anie. podr'ba: ˚r'ba:. podreperowa: ¯ pod` ]troch"\ reperowa: ¯ re % pair ]para\. podr"cz-nik(ny ¯ pod` ]ko=o\ % r"cznik ¯ r"ka % nik. 1. podrobi: ¯ pod` ]skrycie, nieuczciwie, ukradkiem\ % robi: ]wykona:\. 2. podrobi: ¯ po ]dok.\ % drobnica. podzieli: na drobne cz">ci, okruchy. podroby ¯ po % drobnica. narz'dy wewn"trzne zwierz't rze{nych nadaj'ce si" do spo/ycia. †podros=o>: doros=o>:, dojrza=o>:. =ac. maturitas ˘ starofranc. i >redniow. ang. matutite, ang. maturity, ros. zrelost;-zrie=ost, spelost;-spie=ost. podros-tek(t(n': ˚rosn':. ¯ pod` ]nie w pe=ni\ % rost ]wzros=y\. podrozdzia= ¯ pod` ]cz">:\ % rozdzia=. cz">: rozdzia=u. podro/e: ¯ po` ]dok.\ % drogo. †podro/y: sprzyja:, przys=ug" wy>wiadczy: ]$\. ang. making favor, ros. blagopriqtstvovat; (komu)-b=agoprijatstwowat ]komu\.

podr[wnikowy ¯ pod` ]ko=o, pobli/e\ % r[wnik.

podr[/(niczy(nik(ny(owa:

¯ po % droga.

¢podrucznik pod-dany(w=adny. ¯ pod` % rucznik ¯ ruka ]r"ka\. staroros. podruhnik-podrucznik, ¯ podruhiti-podrucziti, ros. podhinit;-podczinit, ang. submissed, subjected, subservienced. podryg ¯ po` % dryg, drgni"cie. podryw(acz(ka ¯ pod]e\` % rwanie. podrze: ¯ po` % darcie. ˚drze:. podrz"dny ¯ pod` ]mniej ni/\ % rz'd. podrzu-ci:(t(ek ¯ pod` % ˚rzuci:. †podsadek ch=op bezrolny, feudalnie zale/ny. podsadka ¯ pod` % sadzi: ¯ sad. podsadzi: ¯ pod` % sadzi: ¯ sad. podsadzka(rz ¯ pod` % sadzka. pods'dny ¯ pod` % s'd. podscenie ¯ pod` % scena. podsekretarz ¯ pod` % sekretarz. †pods"dek urz"dnik w s'dzie ziemskim. podsi'k(owy ¯ pod` % ˚si'kn':. podsi'>: ¯ pod` % ˚si'>:. podsienie ¯ pod` ]blisko, przy, u, obok, ko=o\ % sie<. s=owotw. poch. podcienie. sie< – cie<. podsiew ¯ pod` % siew. podsi"bierny ¯ pod` % si" % bra:. podsi"bitka ¯ pod` % si" % bi:.

podskarbi ¯ pod` ]1. ni/ej, 2. sam, jeden\ % skarb.

podsko-k(czy: ¯ pod` % ˚skoczy:, ¯ skok.

podsk[rny ¯ pod` ]za\ % sk[ra. podskuba: ¯ pod` ]troch"\ % skuba:. pods=uch(a: ¯ pod` % ˚s=ucha:;

¯ pod` ]skrycie\ % s=uch.

podsmali: ¯ pod % ˚smali:. podsma/y: ¯ pod` % ˚sma/y:. podstacja ¯ pod` % stacja. podstaw-a(i:(ka(owy(ek ˚stawi:. za•sada ^ u(pod•stawa ˘ staw ^ sadzawka; staw ^ miano ˘ podstawa ^ mianownik. pod•sta•wa – po•stu•ment. podstawek ¯ pod` % stawa. podstemplowa: ¯ pod` % stempel. podst"p(ny(nie ¯ pod` % st'pa:. podstoli ¯ pod` ]1. poni/ej, 2. sam, jeden\ % stolnik. ¢podstregtat zazgrzyta:, ros. zaskre/etat. Latopis 1116 podstregtat;podstregtat. podstrunnik ¯ pod` % struna. podstrzeli: ¯ pod % ˚strzeli:. podstrzy-c(ga: ¯ pod` ]troch", niepe=nie\ % strzyc. podsufitka ¯ pod` ]poni/ej\ % sufit. podsumowa-nie(: ¯ pod` % suma. podsun': ¯ pod` ]przy\ % sun':. podsuszy: ¯ pod` % ˚suszy:.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

podsuwnica ¯ pod` % suw. podsyca: ¯ pod` ]wzmacnia:\ % `. podsypka ¯ pod` % ˚sypa: ¯ syp. podszed= ¯ pod` % szed=. ˚szed=. podszep-t(n': ¯ pod` ]skrycie\ % szept.

podszewka ¯ pod` % szycie. podszkoli: ¯ pod` % szkoli:. podszybie ¯ pod` ]obok\ % szyb. podszy-cie(: ¯ pod` ]sp[d\ % szycie. podszyt ¯ pod` ]pni/ej\ % szyt. pod>ci-eli:(e=a:([=ka ¯ pod` % `. pod>mietanie ¯ pod` % >mietana. pod>miewa: si" ¯ pod` ]skrycie, na`\ % >miech.

pod>piewywa: ˚>piewa:. pod>wiadom-ie(y(o>: ¯ pod` % `. pod>wietli: ¯ pod` % ˚>wietli:. podtatusia=y ¯ pod` ]troch"\ % tatu>. podtekst ¯ pod` ]skryty\ % tekst. podtlenek ¯ pod` ]mniej ni/\ % tlen. podtoczy: ¯ pod` % ˚toczy: ]si"\. podtopi: ¯ pod` % topi:. ˚topi:. podtorze ¯ pod` ]podk=ad\ % tor. podtrzyma: ¯ pod` ]u\ % trzyma:. ¢podtykat pod/ega:, prowokowa:, namawia:, ros. podstrekat. Latopis 1116 podtykat;podtykat. podtyp ¯ pod` ]podrz"dny\ % typ. podtytu= ¯ pod` ]podrz"dny\ % tytu=. poduczy: si" ¯ pod` ]troch"\ % `. podudzie ¯ pod` ]poni/ej\ % udo. podupada: ¯ pod` ]troch"\ % upadek. poduszcz-ony(a: podszczuty. ok. 1816, o zwi'zku Zygmunta Augusta †1572 z Barbar' z Radziwi==[w, /on' po Gastoldzie Woiewodzie Trockim, kt[r' ieszcze za /ycia oyca taiemnie za>lubi= „Powsta=a na seymie niezmierna wrzawa przeciw ma=/e<stwu temu, naygwa=towniejszym iey dow[dc' by= Piotr Kmita, Woiewoda Krakowski, poduszczony od Bony matki kr[lewskiey.” poduszk-a(owiec zag=[wek. kusz'ce& pod uszy, ale ¯ po % dusz % ka ¯ dut; ]d':\, na•d"ta(dmuchana. ukr.-ros. poduwka. podwala: ¯ pod` % ˚wali:. †podwale podstawa, fundament. staropol. podwale, podwa=. podwal-e(ina ¯ pod` ]przy\ % wa=. podwa/a: ¯ pod` ]od spodu\ % waga. podwia: ¯ pod` ]troch"\ % wiew.

podwi'z-a:(ka ¯ pod` ]przy, u\ % wi'za:. ˚wi'za:.

podwieczorek ¯ pod` ]przed\ % `. podwie-si:(szka

¯ pod` ]od spodu\ % ˚wiesi:.

podwie>: ¯ pod` % ˚wie>:. podwie{:

¯ pod` ]zbli/y:\ % ˚wie{:.

podwija: ¯ pod` % ˚wija:.


x †podwika 1. chusta, 2. sp[dnica, 3. kobieta.

podwin':

¯ pod` ]w g[r"\ % win':. podw=adny ¯ pod` ]poni/ej\ % w=adza. podw=osie ¯ pod` % w=os. podwoda ¯ pod` % w[d. podwodny ¯ pod` % woda. znajduj'cy si" pod zwierciad=em, powierzchni' wody. mSjp 1969& znajduj'cy si" pod wod'; istniej'cy, /yj'cy, dzia=aj'cy pod wod'. }pod zwierciad=em wody; pod wod' jest dno, J.D.|. podwodzi: ¯ pod` % wodzi:. podw-oi:(aja: ]si"\ ¯ po ]ile razy\ % dwa. s=owotw. pokr. podw[jny. podwoje ¯ po` % dwoje. okaza=e, podw[jne drzwi. pokr. podwal-e(iny. podwozie ¯ pod` ]u spodu\ % w[z. †podw[j obudowa otworu wej>ciowego, tzw. odrzwia, do kt[rych przymocowywano drzwi. podw[jny ¯ po` % dwa. podw[r-ko(ze(zowy ogrodzony plac przy domu, w>r[d zabudowa< stanowi'cych pewn' ca=o>:. ¯ pod` ]przy, u\ % dw[r ]zabudowania\. e ^ ko ^ do ]do dworu\. podwy/ka ¯ pod` ]troch"\ % wy/ej ¯ wysoki ]ros=y\. podwy/sz-y:(enie ¯ pod` ]troch"\ % wy/szy ¯ wysoki ]ros=y\. ˚wy/szy:. podnie->:(sienie. †pody: podej>:. ]$\ ˚i>:. podyktowa: ¯ po` % dyktowa:. podymne ¯ po` ]od\ % dym ]chata\. podzamcze ¯ pod` ]przy, obok, w pobli/u, u\ % zamek. podzelowa: ¯ pod` ]od spodu\ % zel[wka. podzesp[= ¯ pod` % zesp[=. podzia: ¯ po ]za\ % dzia: ]traci:\. ˚dzia:.

podzia=(ka(owy, podziel-i: ]si"\(nia(ny ¯ po % dzieli: ¯ dzia=. ˚dzieli:. wo=. 1289 pod≠l=-podie= ]podzia=\. podziem-ie(ny ¯ pod` % ziemia. podzi"bi: ¯ pod` % ˚zi"bi:. podzi"kowa-:(nie ¯ po` % dzi"ki.

podziw(ia: u•rok ^ po•dziw ^ za•chwyt(j"cie, u ^ po ^ za, po•dziw – =ac. ad•mirari ¯ ad ]w\ % mirari ]cud, dziwo\. staropol. podziwowa: si" – dziwi: si", przypatrywa: si" ]$\. podzwonne ¯ po` % dzwon ¯ zwuk.

podzwrotnik(owy

¯ pod` ]blisko, u`\ % zwrotnik.

pod/ebrze ¯ pod` ]poni/ej\ % /ebro. pod/egacz ¯ pod` % /ec ¯ /ga: ]pali: ogniem\.

poet-a(ycki(yczny(yka(yzowa: poe-zja(mat ¯ autor dzie= literackich, pisanych wierszem. Poeta – s=owo obce, swojskie za> – wierszokleta. My>li kleci i w mowy kwiecie plecie, rymem ozdabiaj'c je. Ale strz"py niekt[rych wierszy z dzieci<stwa do dzi> pami"tam, nie wiem ju/ autorstwa kogo; 60 lat up=ywa, np. ...Pan kotek by= chory i le/a= w =[/eczku. I przyszed= pan dokt[r& Jak si" masz koteczku$ ...Przechodzi=e> odr"$ Smyk wytrzeczy= oczy modre, po czym odpowiedzia= kr[tko& Odr" przep=yn'=em =[dk'. ...Na ulicy le/y le<, nic nie robi ca=y dzie<. Tak/e, wy>mienity wiersz pt. Pan Twardowski, b=yskotliwo>: my>li, jej polot, >wietny humor. Jan Brzechwa ]1898–1966\, Julian Tuwim ]1894 – 1953\ odcisn"li trwa=e pi"tno na mym dzieci<stwie. Zdecydowanie nie zas=uguj' na uszczypliwe okre>lenie – wr"cz przeciwnie. gr. poietes ¯ poiein ]czyni:, robi:\ =ac. poeta ˘ starofranc. i >redniow. ang. poete ˘ ang. poet. †pofacenie pochwycenie. ˚pochwyci:. pogada: ¯ po` % ˚gada:. pogadanka ¯ po` ]troch"\ % gada:. popularny wyk=ad na jaki> temat. pogania-:(cz ¯ po` ]na\ % goni:.

poga-nie(nin(<stwo ¯ =ac. paganus ]wie>niak\. staropol. pogani: ]zgani:\. poga<stwo ]poganie\, staropol. poha<stwo ]poga<stwo\, =ac. paganus ]wie>niak, “niezorganizowany” tj. nie /o=nierz, st'd w>r[d pierwszych chrze>cijan zwani byli przeciwie<stwem “/o=nierzy”\. franc. paπen, paganisme, >redniow. ang. pagan, ang. pagan(s(ism(dom(ish, ros. qzyh-nik/nica/eskij/ estvo-jazycz(nik(nica(eskij(estwo. wo=. 1289 poganye-poganye ]poganie\, na poganya-na poganya ]na pogan\, pogan;stv≠poga<stwie, pogan;stvo -poga<stwo, staroros. poganyj-poganyj, ros. qzyhnik-jazycznik ¯ jazyk ]j"zyk, mowa, bo chrze>cijanie umieli tak/e pismem pos=ugiwa: si"\, ang. heathen, pagan. ¢poganskij poga<ski. w Boga nie wierz'cy. staroros. poganskij-poganskij,

ros. qzyheskij, ang. pagan.

besovskij,

pogard-a(liwy(za: ¯ po` % gardzi:. pogasi: ¯ po` % ˚gasi:. pogaw"dka ¯ po` % gaw"da. pogazowy ¯ po` % gaz. †pog"bek policzek, uderzenie w twarz ˘ idiom& da: komu po g"bie. ang. slap in the face, ros. po]ëhina-poszczioczina. pogibel ¯ po` % s=aw. traci:, ¯ gibnut; ]przepada:, zosta: zruinowanym, straconym\ ˘ s=aw. pogibel; ]ruina, zniszczenie\ i pol. “na pohybel#” wo=. i bys radost; velika.

o pogibeli pogan;skoi. i s=''e domy ix= i pl≠nqwe sela ix. Ipat. ltps pod 1256. ¢pogin"li ¯ po` ]czas dok.\ % gin':. wo=. 1289 pogybowa-pogybosza ] pogin"li\. pogl'd(owy ¯ po` % gl'd ]jrzenie\. spos[b zapatrywania, punkt widzenia; pogl'dowy – polegaj'cy na bezpo>redniej obserwacji wzrokowej; bezpo>redni pokaz. pog=aska: ¯ po` % g=aska:. pog="bia-rka(: ]si"\ ¯ po` % g="bia. statek s=u/'cy do pog="biania rzek, basen[w portowych, itp. przez czerpanie gruntu z dna za pomoc' czerpak[w lub urz'dze< ss'cych; bagier, bagrownica, draga. ang. dredge ]urz'dzenie sk=adaj'ce si" z sieci zamocowanej do ramy, ci'gnione r[wnolegle do dna rzeki, zatoki, itp. w celu po=owu skorupiak[w\. ang. a dredging machine ]1. poszukiwa: co “dred/em” – drag', 2. powi"ksza: lub czy>ci: np. rzek", kana=, basen portowy\, ros. zemleherpatel;naq mawina-ziemleczerpatelnaja maszina. †pog=oda: pogry{:, ogry{:. pog=os(ka ¯ po` ]od\ % g=os. plotka, jak g=osz' wie>ci. ˚g=osi:. po-g=owie(g=[wne ¯ po` % g=owa. stan liczebny zwierz't. podatek od “g=owy” ]osoby\. staropol. pog=owek ]uderzenie w g=ow"\, pog=owie ]1. osoba, jednostka ludzka, 2. jednostka zwierz"ca\, pog=[wne ]podatek obliczany od g=owy, lecz nie od g=owy do st[p...\. †pog=yta: po=yka:, po/era:. pogna: ¯ po` % ˚gna:. pogniewa: ]si"\ ¯ po` ]czas niedok.\ % gniew. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. pogod-a(owy sprzyjaj'ce warunki atmosferyczne& s=oneczna, ciep=a pora, dzi>& ca=okszta=t zjawisk fizycznych wyst"puj'cych w atmosferze, czyli plucha do pogody nale/y tak/e.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x wypogodzi: czo=o – rozchmurzy: je, niebo wypogodzi=o si". ¯ po` ]o, na\ % goda ]dobrze; pad, lot\ ˘ po•goda – o•pad – na•pad(lot. staropol. pogoda – sposobno>:, chwila sprzyjaj'ca, okazja ¯ po` ]do`\ % goda ¯ godna. anglosas. i >redniow. ang. weder, pokr. niem. wetter ]powietrze; pogoda\ ˘ ang. weather ˘ s=aw. veterweter }wietier| ]wiatr; E ˘ IE\. niem. wetter, ]powietrze; pogoda\ s=owotw. pokr. wet, >redniow. ang. wet, wete, anglosas. w≤t ]mokry, d/d/ysty\, baz' water, w≤ter ]woda\. pogodzi: ]si"\ ¯ po` ]z, u\ % goda. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. staropol. pogodzi: ]pom[c, zaradzi:, sposobno>: da:, dogodzi:\. =ac. reconciliare, starofranc. reconciler, >redniow. ang. reconcilen, ang. reconcile, ros. primir-qt;/it;primir-jat(it. pogo-<(ni: pop"d, z p"dem ¯ po` ]do, u\ % ˚goni:(p"dzi: go< ^ p"d ^ ko<. herb Litwy& Pogo< – je{dziec z tarcz' na koniu. wy•gon – wy•p"d. p"dzi: bimber – samogon, goni si" ]o pop"dzie >wini\, gonitwa ]turniej rycerski z jazd' na koniach\ ˚po(za-/egna:, zgon. pogorszy: ]si"\ ¯ po` % gorszy. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. pogorzel-ec(isko ¯ po` % gore ]p=onie ogniem wysokim, intensywnym\. pogotowie ¯ po` ]przy\ % gotowanie. mSjp 1969& 1. «stan gotowo>ci do dzia=ania, nale/yte przygotowanie do czego», 2. «instytucja udzielaj'ca dora{nej pomocy; pogotowie ratunkowe». staropol. pogotowie ]w gotowo>ci\. ang. readiness, ros. gotovnost;-gotownost.

†pogotowiu, pogotowie 1. tym bardziej, r[wnie/, tak/e, 2. z kolei, 3. na dodatek. pog[rze ¯ po` ]wzd=u/\ % g[r. pogranicz-e(ny ¯ po` ]wzd=u/\ % granica.

pogr'/-a:(y: ]si"\ ¯ po` % gr'/a: ]zanurza:\.

¢pogreb ciemnica. Latopis 1116

pogreb=-pogreb.

pogrobowiec ¯ po` % gr[b. dziecko urodzone po >mierci ojca.

pogrom ¯ po` % gromi: ¯ grom. druzgoc'ca kl"ska wskutek zadania ciosu jak piorunem, ˚grom. pogrozi: ¯ po` % ˚grozi:. pogr[/ka ¯ po` % grozi: ¯ gro{ba. pogry{: ¯ po` ]u\ % ˚gry{:. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. pogrza: ¯ po` % ˚grza:. pogrzeb(a: ¯ po` ]za\ % grzeb ]kop\.

pogrzeba: – bezok. czasu niedok., ˚nr 055. pogrzebacz ¯ po` % grzeba:. narz"dzie s=u/'ce do poprawiania ognia w palenisku lub usuwania zpalonych cz">ci; o/[g, grzebak. ˚kosior. †pogrze>: pogrzeba:. ˚pokopa:. „Nie rzucim ziemi sk'd nasz r[d. Nie damy pogrze>: mowy. ... itd.”, z Roty ]1908\ – Marii Konopnickiej, ˚rota. anglosas. byrgan, pokr. anglosas. beorgan i niem. bergen ]zachowa:, ukry:, ocali:\, >redniow. ang. buryen, birien, berien, ang. bury, ros. xronit;-chronit, pogre-bat;/sti-pogre-bat(sti. pogubi: ¯ po` % ˚gubi:. pogwa=ci: ¯ po` ]z\ % gwa=ci:. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. pogwar(ka ¯ po` % gwara ]mowa\. niejasny szmer g=os[w. rozmowa, rozm[wka, pogaw"dka. pohamowa: ¯ po` ]za\ % hamowa:. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. †poha<stwo poga<stwo. ˚poganie. †pohodle wygoda, korzy>:. poi-:(d=o pi:, wch=ania: na(o-p[j; wpoi: – wch=on':, na(u(o-poi:, na(u-pawa: ]si"\. ¢poimat poj':, ˚pochwyci:, ¯ po` % imat ]j':, chwyci:\. staroros. poimat;-poimat, ros. pojmat;, arestovat;, ang. to catch, to size, to capture. poinformowa: ]si"\ ¯ po` % info. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. pointa }puenta| ¯ franc. pointe ]ostre zako<czenie\. dowcipne, celne i zaskakuj'ce sformu=owanie, uwydatniaj'ce sens wypowiedzi, stanowi'ce ko<cowy efekt. pointer ¯ wy/e= angielski o kr[tkiej sier>ci barwy bia=ej, w /[=te, br'zowe, lub czarne =aty, u/ywany do polowania. poja>ni-e:(: ¯ po` ]roz\ % jasno>:. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. ¢pojati, prijati wzi':, przyj':; przej':, przechwyci:, zdoby: si='. staroros. poqti-pojati, priqti-prijati, ros. vzqt;-zjat, ang. to take, to capture, to conquer. pojawi: ]si"\ ¯ po` ]z\ % jawa bezok. czasu niedok., ˚nr 055. pojazd ¯ po` % jazda, ˚jecha:. ka/dy wynalazek, >rodek s=u/'cy do poruszania si" na znaczn' odleg=o>:, ko=ami, g'sienicami, lub p=ozami, po gruncie lub szynach; gdy w wodzie lub powietrzu – statek. wg mSjp 1969& ka/dy >rodek lokomocji przystosowany do poruszania si" na ko=ach, g'sienicach, lub p=ozach.... Lokomocja jest poruszaniem si", prze-

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

noszeniem si" z miejsca na miejsce, jedynie obcym s=owem; “mas=o ma>lane”. Do pojazd[w nale/'& rowery, motocykle, auta zwane te/ wozami, traktory i inne pojazdy g'sienicowe, silnikami nap"dzane, wozy konne i powozy. poj': ¯ po` ]u, za\ % j': ]chwyci:\ ¯ j"cie ]chwyt\ ¯ uk ˘ nauka ]po-j"cie(jmowanie, zrozumienie\, ruka ]r"ka\. ˚pojmowa: ]>redniow. ang. henten ¯ hand ^ r"ka\. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. wo=. 1289 izoimawa-izoimasza ]pojmali, wychwycili\, poimawepoimasze ]pojmali\, pon≥tiponjati ]poj':\, poœ-poja ]poj'=\. pojecha: ¯ po` ]czas\ % ˚jecha:. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. wo=. 1289 po≠xa-pojecha ]pojecha=\, poe∂-pojed ]pojed{\.

pojedna-wczy(: ]si"\ ¯ po` % jedno>:. ˚jedna:. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. pojedyncz-y(o samotnie. ¯ po % jednym ¯ jeden, sam. s=owotw. pokr. odyniec ¯ odin. pojedynek ¯ po` % jednym. staropol. monomachija ]pojedynek\. hybryda, ¯ =ac. mono` ]jedno`\ % mach ]r"ka\. ]$\ mazur. na poedinke ]na pojedynku\. w turnieju rycerskim& gonitwa, wo=. izgon. ang. duel ¯ staro=ac. duellum ]=ac. bellum wojna walka\ ¯ duo ]dw[ch\. pojedynka strzelba o jednej lufie, jednorurka, w przeciwie<stwie do popularnej dubelt[wki – dwururki. pojemn-o>:(ik(y ¯ po` % j':. 1. obj"to>: ¯ j':, 2. zas[b ]s=[w\. ˚czyn pokr. j': ˘ na•czyn•ie ^ po•jem•nik; z•bior•nik ˘ j': si" ^ bra: si" za co, do czynu, chwyta: si" ]roboty\, po ^ na. poje>: ¯ po` % je>:.

poj"-cie(ciowy(tny ¯ po` ]u, za, na\ % j': ]chwyt\ ¯ uk. 1. my>l, po(za•mys=, 2. pogl'd, zrozumienie, wiedza ˘ nie ma poj"cia ]nauki, wiedzy\ ¯ po` ]na\ % j"cie ]uka\, nie do poj"cia ]wykraczaj'ce zrozumienie, wyobra/enie\, 3. poj"tny ]ch=onny umys=, pojemny\, 4. termin ]wyraz o >ci>le ustalonym znaczeniu\, np. poj"cie Boga jest {le rozumiane ^ termin Boga. po•j': – po•chwyci:, po` ]na\ % j"cie ]uka\ ˘ nauka, ruka ]r"ka\, pojas ]pas\ ¯ po` ]pod\ % jas ]chwyt\.

pojmowa: my>lowo chwyta:. ˘ nie ma poj"cia ]nie chwyta, nie pojmuje, nie ma wiedzy w temacie, dziedzinie, nauki, nie kontaktuje, nie rozumie istoty zagadnienia\,


x zwalczane czasem jako nieliterackie, przez o>wieconych lecz nadal niedouczonych. ¯ po` ]u, za\ % j': ]chwyta:\. ˚poj':. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. anglosas. hentan ¯ hand ]r"ka\, >redniow. ang. henten, ang. hent ]1. chwyta:, pojmowa:, 2. pojmowanie, 3. co> przysz=o na my>l; pomys=, koncepcja; plan, zamiar, wola, cel, ang. something grasped in the mind; conception; purpose\, ros. ponqtie-ponjatie ]1. zrozumienie, 2. pomys=, poj"cie, wyobra/enie; my>l, pogl'd; zamiar; kaprys, ang. understanding, comprehension; idea, notion\ ¯ po-po % nqt;-njat. pojnik ¯ poi: ¯ pi:. naczynie z wod' dla ptak[w, zak=adane w lesie w czasie suszy. pojutrze za dwa dni. po` ]za\ % jutro ]nast"pny dzie<\ ¯ utro ]rano\. pokala: si" zha<bi:, skompromitowa:, zbeszcze>ci:. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. ¯ po` % ka= ]brud\. staropol. pokala: – pobrudzi:, splami:, zbeszcze>ci:. staropol. pokalanie – grzech, zmaza. pokarm(i:(owy ¯ po` % karma. ˚karmi:. jad=o, /arcie. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. staropol. pokarm ]O rozmaytych rodzayoch pokarmu, 1526 r.\.

pokaz(owy([wka(ywa:(a: ]si"\ ¯ po` ]u, ws\ % kaza: ]jawi:\. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. wo=. 1289 pokaza-pokaza ]pokaza=\. †pokazi: popsu:, zmarnowa:, zniweczy:. =ac. vastare, anglofranc. i staronorm. Francji. waster, starofranc. gaster, guaster, >redniow. ang. wasten, ang. waste, ros. opustow-at;/it;. poka{ny ¯ po` ]o\ % kaz. okaza=y; do>: du/y, spory, znaczny. pok'd ¯ po` % k'd. p[ki, dop[ki. pok'tnik ¯ Blaps mortisaga, chrz'szcz z rodziny czarnuchowatych; /yje w zabudowaniach ludzkich. pok'tny skryty, nielegalny. po` % k't ]z dala od centrum w=adzy, prawa, >rodka pomieszczenia\. poker ¯ ang. poker; rodzaj hazardowej gry w karty. †poki dok'd, pok'd. ang. as long as, while; till, untill, ros. poka-poka. †pokie= guz, zwykle ozdobny. †pokiwa: pok=u:, podzioba:. ¢poklap zgi"ty. staroros. poklqp-poklap, ros. sognutyj, iskryvlennyj. ang. bent, twisted, distorted. poklask uznanie publiczne;

pochwa=a, aplauz. ¯ po` % klask(a:. †pokl"kn': ukl"kn':. ˚kl"ka:. niem. knie ]kolano\, anglosas. cneow ]kolano\ ˘ cneowlian ]kl"kn':\, >redniow. ang. knelen, ang. kneel, ros. preklon-qt;/it; koleni, stoqt; na kolenqx.

pok=ad(owy(a: si" ¯ po` % k=ad ]=o/, leg, s(k=on\. w miar" pozioma, p=aska warstwa czego zalegaj'ca pewn' przestrze<. pok=ada: si" ze >miechu – zwykle z przesad'& tak g=o>no i mocno, /e cia=o k=ania si". staropol. pok=ad – ofiara, skarb. ]$\ pok=ada: ¯ po` % ˚k=ada:. pok=a>: ]si"\ ¯ po` % k=a>: ]=o/y:\. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. ¢pok=oni: ]si"\ uk=oni:. ¯ po` ]u, s\ % ˚k=oni: ¯ k=ania:. bezok. czasu niedok., ˚nr 055. wo=. 1289 pokloniti-pok=oniti. poklonie-pok=onie ]pok=oni\, poklonisœ-pok=onisja ]pok=oni: si"\, poklonitasœ-pok=onitasja ] pok=oni: si"\.

pokocha: ¯ po` % ˚kocha:. †pokoj(ny 1. spok[j, 2. szcz">cie pomy>lno>:. ang. peace; luck, ros. mir-mir, tiwina-tiszina, spokojstvie-spokojstwie, shastie-sczastie udaha-udacza. pokolenie dos=. poziom. ¯ po` ]przy, obok, wzd=u/\ % kolenie ¯ ko ]do\ % len ]ziemia\. s=owotw. pokr. kolano. mSjp 1969& 1. «potomstwo tych samych rodzic[w» 2. «og[= ludzi urodzonych i /yj'cych w tej samej epoce». =ac. genratus ˘ generatio ˘ ang. generation ]akt lub proses wydawania potomstwa\ s=aw. stepen;-stopie<, koleno-koleno.

pokona: ¯ po` % kona:. †pokopa: zakopa:, pogrzeba:, ukry:. ¯ po` ]za`\ % kopa:. ˚pogrze>:. s=owotw. pokr. kopa(lnia  kopiec, gr[b, grob  grobla ]nasyp\. ang. bury, ros. xronit-chronit, pogre-bat;/sti-pogre-bat(sti.

pokora ¯ po` % kora ]wzd=u/\. wo=. 1289 pokorenie-pokorenie ˘ pokornago-pokornago ]pokorz'cego\. pokorny umartwiaj'cy dusz" i swoje “ja”, =agodny w wyniku i inne. mSjp 1969& 1. «przejawiaj'cy pokor", nacechowany pokor', odczuwaj'cy pokor"; potulny, uleg=y, uni/ony, skromny, cichy», 2. «b"d'cy wyrazem czyjej> pokory, wykonywany z pokor'».

“mas=o ma>lane”. staropol. pokorny – =a(z-godny. ]$\ ¯ po` ]u`\ % korzy: si" ]k=ania: si", ulega:, zwykle pod naciskiem kleru\ ¯ pokora ]stan psychiczny wywo=any >wiadomo>ci' swej marno>ci, ni/szo>ci, zwykle pod wp=ywem nawo=ywania kleru by kaja: si" Bogu za pope=nione grzechy, /a=owania za nie, st'd m.in. =agodno>:\ ¯ kora ]wzd=u/, zgodnie\, s=owotw. pokr. przekora ]w poprzek\ i korabl ]okr"t\. =ac. humilis ]niski, uni/ony, ma=y, drobny, niegodny\, pokr. humus ]ziemia\, starofranc., >redniow. ang. i ang. humble, ros. pokornyj-pokornyj, smirennyj-smirennyj ¯ s % mir. pokos pokot, TS pokosnyj wiatr – k=ad'cy ]/agle\, do>: silny. ¢pokosnyj dogodny, pomy>lny. staroros. pokosnyj-pokosnyj, ros. poputnyj-poputnyj, ang. fair, favourable ]of wind\. pokost cienka substancja b=onotw[rcza. podst. s=owotw[rcz' ko>:, kost ]krzyw, kryw\ ˘ po•kost ^ po•krycie. pokot pokos. pok[j sytuacja w kt[rej pa<stwo, nar[d, nie jest w stanie wojny. ¯ po` ]za`, u`\ % koi: ]leczy:, goi:\. s=owotw. poch. ˚spok[j ]cisza\. =ac. pax, starofranc. pais ˘ franc. la paix, >redniow. ang. pais, pees, ang. peace, staroros. mir=-mir. wo=. 1289 poko≥-pokoja ]spokoju\, pokoœ-pokoja ]s(pokoju\.

pokpi: ¯ po` % ˚kpi:. pokre>li: ¯ po` % ˚kre>li:. pokroi: ¯ po` % ˚kroi:. pokr[tce ¯ po` ]przyimek\ % kr[tce ¯ kr[tki.

†pokryctwo, pokrycstwo ob=uda, zak=amanie, hipokryzja. ]$\ ¯ gr. hypokrisis.

pokry: ¯ po` % ˚kry:. †pokryta hipokryta, ob=udnik, zak=amany. gr. hypokrites. ˚przykrywiec ]hipokryta\. po ^ przy ˘ po(przy-krywka, jakkolwiek kry: ¯ gr. kryptein. pokryty po % kry: ¯ gr. krypte ¯ kryptos ]ukryty\ ¯ kryptein ]kry:\. staropol. pokry: ]ukry:\, ang. hidden, ]metalem\ coated, ros. skrytyj-skrytyj. wo=. 1289 pokryt=-pokryt ]pokryty\, pokryt≠-pokryte ]pokryty\.

pokrzykiwa: ¯ po` % ˚krzecze:. pokrzywa parz'ce ziele, chwast. krzywa ¯ parzy: ¯ para. po•krzywa – ¢kro•piwa ˘ kropiwnyj

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x ]konop-iany(ny, z konopi wykonany\. Kropiwnica ]wielka piwnica\, Kropiwnicki – rz. Koprzywnica. s=owotw. pokr. konop, swym wygl'dem, a genez' przestawienie& po•kr•ywa – kr•op•iwa ]konop\, jak k•rop•iwnica – k•opr•ywnica. †pokup op=ata, odszkodowanie. s=owotw. pokr. okup. ang. charge; idemnity, compensation, ros. shët-scziot, cena-cena, voznagra'deniewoznagra/denie. staropol. pokupi: ]zap=aci:, kar", odszkodowanie\.

pokus-a(i: ¯ po` % ˚kusi: si". ch": posiadania czego>, cz"sto zakazanego, lub ch": wej>cia w spos[b zakazany; chcia=oby si" mie:. ˚poci'g, kolej. staropol. pokusi: – pr[bowa:, do >wiadczy:, podda: pr[bie, usi=owa:, staropol. pokuszenie – pr[ba, poddanie pr[bie. ]$\ =ac. tentare ]pr[bowa: wzmocnienie, pop"d\ ˘ tentatio ˘ starofranc. tentation ˘ >redniow. ang. tentaciun ˘ ang. temptation, ros. iskuwenie-iskuszenie, soblazn-sob=azn. Polacy, Polak, polski ziemianie, ziomki; ziemianin, ziomek. ¯ po•le  po•ziom, po•ziomka, po•ziom-ica(owa:, ang. level ¯ =ac. libella; le, len, la, byl ]ziemia, szar\. ˚pole. Lachy, Czechy – ziomkowie, ch ¯ gr. chthon ]ziemia\ ˘ autochthon ]ziomek, tubylec, tuziemiec\, niem. Polen, polnisch ]polski\, polonisieren ]polszczy:\, franc. La Pologne, polonais ]polski\, ang. Poland, Pole ]Polak\, Polish, ros. Pol;wa-Polsza, Polqk-Poliak, staroros. pol;skπj-polskij.

pola: ¯ po` % la:. ˚la:. polana ros. polqna, pokr. przesieka-proseka. polan-o(a ]liczba poj.(l.mn.\. drwa ]do ognia\. pokr. polana. ros. poleno. pole ¯ po` ]wzd=u/\ % le ]ziemia\. 1. ziemia przeznaczona pod upraw", 2. niezabudowany plac, miejsce do dzia=ania ˘ pole elekcyjne w dawnej Polsce, bitewne, 3. t=o herbu, 4. fiz. miejsce zawieraj'ce =adunek okre>lany jednostkami jak wolt ˘ pole elektryczne, magnetyczne, 5. teren na kt[rym odbywa si" polowanie, 6. miara powierzchni; cz">: boiska ˘ pole karne.

staropol. pole – obok, za. ]$\ starofranc. le champ, la champagne, champ de bataille, anglosas. i >redniow. ang. feld, niem. feld, holend. veld, ang. field, ros. pole-pole, polqna-poljana }†polana|. staropol. polni – polny, w polu /yj'cy ]$\. ¢pole s'dowy pojedynek; wed=ug prawa Iwana IV Gro{nego ]1530 –†1584, pierwszego cara Rosji\, obwiniaj'cy m[g= /'da: pojedynku na polu. staroros. pole-pole, ros. sudebnyj poedinok, ang. duel. pol-e(a ]liczba poj.(l. mn.\ ¯ po` % le ]ziom ¯ ziemia, szar, niwa\, ˘ /niwa ]zniwelowa:\. ˚/niwo, /n':. niwel•owa: – poziom•owa:, ang. level; le, la ]ziemia\ ¯ =ac. libella. tak/e po•/ar; pol•ok ]/ar=•ok\, pol ¯ pal(i: ]/ar(zy:\; /ary – wypalona ziemia po lesie, przygotowana do uprawy. ˚/ar. las ¯ les ¯ le ]ziemia\ % s ]poro>ni"ta\ ˚ le, la pokr. polanie, du/a polana, AE. wo=. 1289 pole-pole, popolou-po polu, staroros. pol;nyj-polnyj, polnyj-polnyj, ros. otkrytyj-odkrytyj, ang. field, ground. polec, poleg= po` ]u\ % lec, le/e:. ¯ niem. liegen ]lega:\, >redniow. du<ski. lakke ]wolno i>:\ ˘ ang. lag ]zwleka:, op[{nia: si"\ ˘ pol. 1. ty=, ostatek, 2. zwleka:, op[{nia: si" ˘ z•wleka:, za•lega: – o•ci'ga: si", na•wleka: – na•ci'ga:, na(ob•leka: ]BW\, ˚leg nr 465. polec-i:(ony ¯ po` % wola ang. let ]pozwoli:\. wo=. 1289 pvel≠-powiele ]poleci=\, vel≠-wiele ]poleci=\.

polecie: ¯ po` % ˚lecie:. polega: ¯ po` % ˚lega:. 1. mie: znaczny stopie< zaufania do kogo lub czego, 2. zawiera: si" w czym, zasadza: si" na czym, by: czym ˘ rzecz polega na tym, obowi'zki polegaj' na tym. ¯ niem. liegen ]lega:\, ˚leg nr 465. =ac. de` % pendere ]wisie:\ ˘ dependere, starofranc. dependre, >redniow. ang. dependen, ang. depend, ros. polagat;sq na-po=agatsja na.

polemi-ka(czny dysputa, wojna s=[w, argumenty gr. polemikos ¯ polemos ]wojna\, ang. polemic(al. polewa g=adka pow=oka powsta=a z zastyg=ego p=ynu.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

¯ po` ]ob`\ % pol]ew\a: ¯ la: ˘ polewka. szkliwo. >redniow. ang. glasen ¯ glas ]>wieci:, b=yszcze:\, enamyl, ang. glaze, enamel, ros. glazur;-glazur, emal;-emal, finift;-finift. polewka roztw[r, co> rozpuszczone w p=ynie, g"sta ciecz. mSjp 1969& zupa otrzymywana przez rozprowadzenie, rozpuszczenie czego w p=ynie. staropol. polewka – zupa, sos.]$\ =ac. solvere ]rozpuszcza:\ ˘ solutus ˘ solutio ˘ franc. solution, >redniow. ang. solucioun, ang. solution, ros. rastvor/enie-rastwor(enie.

pole{: ¯ po` % ˚le{:. policja(nt administra-cja(tor wsp[lnoty. 1. organ pa<stwowy powo=any do ochrony i porz'dku bezpiecze<stwa publicznego, stoj'cy na stra/y ustroju, wykonuj'cy polecenia prawa, 2. rz'dowy wydzia= powo=any do ochrony, wykrywania i karania przest"pstw. skala od s=u/by wojskowej do obywatela& • s=u/ba wojskowa, • milicja ]paramilitarni, rezerwa, bro< d=uga\, • policja ]s=u/ba obywatelska, bro< kr[tka\, • obywatel. w czasach nastania komunizmu, od 1944, w=adze PRL przyj"=y& milicja, niepoprawnie, bo o jeden stopie< wy/ej, dla cywilnej s=u/by& Milicja Obywatelska ]MO\, i – wzmacniaj'c pomieszanie – doda=y& Obywatelska, ˚milicja. wszystko, by odci': si" od obrzydliwego kapitalizmu i od przedwojennej Polski ]policjant\, oddalaj'c si" – tym samym – od istoty, prawdy, wzmacniaj'c barier" j"zykow', izolacj". gr. politeian ]pa<stwo, obywatelstwo\ ¯ polites ]obywatel\ ¯ polis ]miasto\. gr. politeia ˘ =ac. politia, starofranc. i >redniow. ang. policie ˘ ang. policy ]ka/da rz'dz'ca zasada, plan lub kurs, kierunek, linia, taktyka, dyplomacja, podst"p, polityka\. policzek ¯ po` % ˚lico ]twarz\. po` ]przy`, na`, u`\ % liczek ¯ lico ]twarz, front\. 1. jedna z dwu bocznych, mi"kkich cz">ci twarzy, fa=d sk[rnomi">niowy os=aniaj'cy z boku jam" ustn', 2. uderzenie w twarz ˘ spoliczkowanie, w przen. zniewaga, obraza, upokorzenie. anglosas. ceace ]szcz"ka\, >redniow. ang. cheke,


ang. cheek, face, ros. ]eka-szczeka.

policzy: ¯ po` % ˚liczy:. ¢polis miasto-pa<stwo. gr. polis ]miasto-pa<stwo\ polis ˘ pol, szereg miejscowo>ci z t' sylab' wzd=u/ Dniestru, od {r[de= w d[=& Tarnopol, Jampol, Grigoriopol, Tiraspol i Ovidiopol.

poliszynel politechnika gr. polytechnos ¯ poly` ]wiele\ % techne ]sztuka\ politura polity-k(ka(czny gr. polites ˘ politikos, =ac. politicus, >redniow. ang. polytyk, ang. politic; w mej opinii, je/eli kto> nie nadaje si" do wszystkiego – zostaje politykiem, dzia=aczem spo=ecznym, np. radnym, kaznodziej', dziennikarzem, krzewicielem kultury, lub poet' – pola nie wymagaj'ce omal /adnego wykszta=cenia, posiadania stopnia wiedzy, profesji nabytej w szko=ach.

poliza: ¯ po` % ˚liza:. †polni polny. ˚pole. †polok /ar=ok, pazera. ˚/ar=ok. staropol. 1434 pazyra, zarlok, polok. ¯ pol ]/ar ¯ /re:, trawi:\ ˘ po•/ar. pol ¯ pal ¯ pali:, OA. polor b=ask, po=ysk. Polska kraj na Wis=', od Tatr do Ba=tyku. ˚polski j"zyk. staropol. ¢Lachy. ˚Lach ]Polak\. =ac. Polonia ]pierw. Wielkopolska\, niem. Polen, franc. La Pologne, ang. Poland, ros. Pol;wa-Polsza. 3 Metryki czyli zbiory dokument[w& 1. Koronna ]Korony, ze stolic' w Krakowie, pierwotna\, 2. Litewska ]Litwy, ze stolic' w Wilnie, po unii 1413\, i 3. Mazowiecka]Mazowsza, ze stolic' w P=ocku, po w='czeniu 1529\. Dzi> w kolejno>ci& Koronna, Mazowiecka, i Litewska, bo Litwa odpad=a. Kolebk' Polski – Wielkopolska ]Stara Polska; wielki ^ stary\, Ma=opolsk" ]M=od' Polsk"\ Boles=aw Chrobry ]Dzielny\ †1025, odebra= Wielkomorawii, Litwa w unii od 2 pa{dziernika 1413, Mazowsze zosta=o w='czone do Korony aktem z 27 grudnia 1529, jako zwyk=e wojew[dztwo, a dzi> Polska ma w swych granicach ]od p[=nocy, z kierunkiem zegara\& • cz">: Prus ]Prusak[w Niemcy wyt"pili po 1280, w ci'gu dekad\, • cz">: ukr. Wo=ynia i Bieszczad, • polsko-czesko-niemiecki Íl'sk, • tzw. Ziemie Zachodnie, pol.-niem., • tak i Pomorze. I jeszcze o Wilno na Litwie, 1919,

x Lw[w na Ukrainie, 1920, i czesko-polskie Zaolzie, 1938, Polacy pokusili si". wi"cej ˚nr 700 ˘ Polska. Wielcy Polacy& ¶ Nicolaus Copernicus, 1473–†1543, by= synem emigrant[w z Westfalii, przyby=ych do niemieckiego Torunia, jak Polacy, z Polski do Chicago ]nawiasem m[wi'c, Toru< jest s=awia<sk' nazw', ¯ toron ^ konnica\. Swe dzie=o “De revolvtionibus orbium c≥lestium” opublikowa= w Norymberdze, 1543 ]pierwsze wydanie\, i 1566 ]drugie, ju/ po jego >mierci, w Bazylei, Basile≤\. Dlaczego nie w Krakowie$ Bo Kopernik ekskomunikowany przez kler Ko>cio=a Rzym.-Katol. a idea prze>ladowana przez pokolenia. Nicolaus sta= si" Miko=ajem Kopernikiem – bliski teraz sercu, a nazwa dzie=a& “O obrotach cia= niebieskich.” Zezem; dziad Miko=aja koper w'cha=, st'd zwano go Kopernikiem. Ale koper – w spolszczaniu – by=by posuni"ciem o jeden krok za daleko. Miejsce publikacji – opuszczane lub nadmieniane, i stanowisko polskiego kleru nadmieniane, kr[tko. Bo my z klerem, ale i Kopernika te/ chcemy mie: w>r[d swoich, czyli “Bogu – >wieczk", i diab=u – ogarek”. • Adam Mickiewicz, 1798–†1855, z rodu Giedroyt[w, w Litwie, biegle pisa= po polsku, lecz z pochodzenia i duszy Litwinem by=; pisa=& “Litwo, Ojczyzno moja, ty jeste> ja zdrowie. Ile ci" trzeba ceni: ten tylko si" dowie, kto ci" straci=. ...itd.” }z pami"ci cytuj"; mo/e by: r[/nica pisowni z orygina=em|. Giedrojcie 43 km N od Wilna; Mickiewiczowie po Micku Paszkowiczu& Paszko ˘ Paszkowicz ˘ Bortkowicz, Mackowicz, Mickiewicz, ?danowicz. Mickiewicz ˘ Jan, Miko=aj, Feliks, i Baltazar, wymienieni w spisie 1528. • Frederic Fran∫ois Chopin, 1810– †1849, by= synem Polki i Francuza. Urodzony w ?elazowej Woli, w wieku lat 20 wyemigrowa= do Pary/a i tam komponowa= mazurki, do >mierci. • Maria Curie-Sk=odowska, 1867– †1934, zdoby=a nagrod" Nobla, dwukrotnie, bo wyjecha=a do Pary/a; raz do spo=u z m"/em, Pierre ]1859–†1906\, w 1903, drugi raz w 1911, po jego >mierci; w Polsce by=aby gosposi' domow' jak wszystkie inne. • Karol J[zef Wojty=a, 1920–†2005, papie/ Jan Pawe= II, jest jedynym Polakiem “czystego chowu”... g=owa Ko>cio=a Rzym.-Katolickiego, traktowana jako namiestnik Jezusa Chrystusa na ziemi; przypadek$ Duma narodu; wszystkie miasta musz' mie: jego imienia jedn' z g=[wnych arterii i obiekty jego imienia, np. szpital; wz[r

do na>ladowania. ˚B[g. Polak – daleki potomek plemienia s'siaduj'cego ze staro/ytnymi Persami, st'd i arabska religijno>: narodu – kwestia krwi. Cia=em ze Wschodu, dusz' lgnie ku Zachodowi – oczy zwr[cone na odleg=e& Watykan, Francj" z Angli', ale nie na Niemc[w. Mentalno>: Polaka, czym Polacy /yj', >wi"to>ci narodu& 1. przygotowania do >wi't ko>cielnych, szczeg. Bo/ego Narodzenia i Wielkanocy, 2. Konstytucja 3 Maja, 1791, 3. Powstanie Warszawskie, 1944, 4. papie/ Jan Pawe= II, 1978–†2005, 5. hymn narodowy – potrz'sanie “szabelk'”, czyli wojowanie z Rosjanami i Niemcami. “Pi"ta Achillesowa” – Zaolzie, 1938. polski j"zyk j"zyk Polan ]z siedzib' w Gnie{nie\ – mazowieckiej Rusi rodem spod Kijowa, i Korony ]ze stolic' w Krakowie\, z wp=ywami Niemc[w w Krakowie zamieszka=ych i >l'skich. s=aw. ˘ starobia=orus. ˘ maz. ˘ pol. Brzmienie i gramatyka wsp[lne ze starobia=oruskim, a s=ownictwo – z s'siadami ze wchodniej i zachodniej strony, z zachodniej – z niemieckim. W pi>miennictwie katolicka Korona u/ywa=a alfabetu i j"zyka =aci<skiego, zwi'zana mocno z Watykanem, i zmaga=a si" z prawos=awnym Wo=yniem, u/ywaj'cym cyrylicy i j"zyka wo=y<sko-rosyjskiego. Schizmy i przepychanek ci'g dalszy po czasy nam wsp[=czesne. ˚nr 700 ˘ schizma, polski j"zyk. J"zyk s=awia<ski, st'd i polski, rosyjski, i inne, kt[re wy=oni=y si" z niego, ma dwa bezokoliczniki jednego czasownika& • bezok. czasu tera{niejszego, • bezok. czasu przesz=ego ]sic\. Czas przesz=y reprezentowany jest przez szereg przedrostk[w, w tym& za`, na`, po`, do`, od`, wy`, i inne, st'd i wiele form jednego czasownika& ¶ pisa: – czasu tera{niejszego, • za(wy-pisa: – czasu przesz=ego. Bezokolicznik ]bezosobowo\ ¯ bez % okolicznik ]osobowo\ ¯ oko ]dope=nienie\ % licznik ]lico, twarz, osoba\; oko ¯ o ]pe=no\ % ko ]do\. Formy osobowe, np. do «by:» do='czone s' na ko<cu s=[w ]w mowie\ lub wyraz[w ]w pi>mie\, np. }ja| by=em ( by=am, }ty| by=e> ( by=a>, }on| by=, }ona| by=a, }ono| by=o; bezokoliczniki ko<cz' si" na «:»& `a: ]la:\, `i: ]bi:\, `y: ]szy:\, `e: ]drze:\, nie ma bezok. `o:;

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x wi"cej ˚czas. nr 050, tabela 040. ?aden podr"cznik gramatyki nie opisuje w ten spos[b, nawet nie nadmienia – jest to novum u mnie, o istnieniu dw[ch bezokolicznik[w jednego czasownika. Aspekt istniej'cy od ponad 1,5 tys. lat, nie opisany w ci'gu wielu ostatnich dekad drobiazgowego zajmowania si" tematem, wydzia=y na uczelniach s' dla sprawy utworzone. Stan wiedzy i opisu j"zyka& • istniej'ce dwa bezokoliczniki ]czasu tera{n. i przesz=.\ nie opisane /e istniej' takie, • nie>wiadomo>: /e przedrostki tworz' formy czasu przesz=ego& za(po(prze(wy(w(od(do•bi:, • b='d w kolejno>ci liter zmi"kczaj'cych w alfabecie polskim nie wykryty& c – cz, :, s – sz, >, ale z – {, /, gdy / jest odpowiednikiem sz, ˚?. • mieszane «dobry» ]waleczny\ z «lepszy» ]wi"kszy\, «dobry» ˘ «lepszy» ]stopie< wy/szy\; b='d powsta=y w Íredniowieczu, nie do wyeliminowania przez to, • szereg b="dnych poja>nie< – nieznane funkcje s=[w, w tym ‘bia=y», «bi:», • w Ss 1953 bez r[/nicy mi"dzy «sze>ci`» ]sz[sta cz">:\ a «sze>cio`» ]sze>ciokrotnie\, jak «w :wierci» ]w czwartej cz">ci\ – sze>cipi"dek jest 6-t' cz">ci' pi"ty ]futa, ang. foot\, nie 6-krotnej wysoko>ci, tj. ok. 1,2 m. • pochodzenie staropolskich s=[w z j"zyk[w obcych – kuleje& bathuch ]r"cznik k'pielowy\ ¯ ang. bath, smathtlaki ]g=adkie d=u/yce\ ¯ ang. smooth % tall, buk ]gat. drzewa\ ¯ >redniow. ang. book, i inne, • sporadycznie zdarzaj'ce si"& – chaos sk=adni zdania, – dr"twe, niezrozumia=e definicje, ˚bywa=y w Ss 1953. ◆ S=ownictwo staropolskie okresu Íredniowiecza kt[re wysz=o zupe=nie z u/ycia i dzi> nie wiadomo co terminy te znacz'& baruski, bracz, braczel, brocznica, brod=o, brzydzie:, byrza, czak' i czek', czubacz, fodcz, kikie:, kleszczny }odpowiedni, stosowny, J.D.|, kl"k czy k="k ]jaki> rze{biony ornament, wg Ss 1953, ¯ kluk\. ◆ Obce s=ownictwo w j"zyku staropolskim, tj. okresu Íredniowiecza, kt[re wysz=o zupe=nie z u/ycia, ale znaczenia s=[w uda=o mi si" ustali:& lub... tj. niepewne z kt[rego j"zyka • z j"zyka holend., starofranc., lub >redniow. ang. harna> ]pancerz\; z holend., niem., anglosas., lub >redniow.

ang. knot ]w"ze=, supe=\, • z j"zyka francuskiego ]starofranc. lub >redniow. ang.\& broszat, butynek, kartusz, kask, kiosk, klozet, knut, pa{ ¯ page ]z franc. wg Swo 1980, niekoniecznie; silniejszy wp=yw j. ang.\, omal pewne, lecz wysz=o z u/ycia c.d. • z j"zyka angielskiego& assalay, barczce, batuch, bry/, clvithy, czupecz i dzupecz, farni/, forszlam, istyk, J.K.M., kary, klan, klecha, klo:, kluza, k=okietliwy, koga, kroczaj, krukwa, krzekota:, 3 miary& fodcz, =oknia i pi"dek, lafirynda, nyyeden ]ni jeden\, pyje, smathtlaki, szady ]cienisty\, szczalbatka lub szczelbatka, wep, zwarowa:; w wo=. ta= ]c=o\ ¯ toll lub niem. zoll, • z j"zyka anglosaskiego& binduga, borg, brutka, kiersztr'ng ]wi>ni[wka, wi>niak\, klach ]jaka> tkanina, wg Ss 1953; sukno, wg J.D.\, • z j"zyka niemieckiego& obercuch, herszt, knafel lub knefel, sadz, w wo=. z niem. gaj, gu>, le>:, herciuk, kru/a, nebel, szelk ]jedwab\. ◆ Obce s=ownictwo w j"zyku polskim, dzi> istniej'ce, u/ywane& • dla pogl'du, z j"zyka angielskiego& a ]='cznik, ¯ and\, baran, befsztyk, blacha, blady, b[g, brojler, bryczesy, bryg, brzemi", buchta, buk, buta, chwast, chwila, cienki, cie>la, cyrograf, d[= i pad[=, drapa:, dratwa, drzema:, dyl'g, dzie<, fica:, gard=o, g=upi, heban, hetman, huf i hufiec, jam iest, jawnie, jele<, je/, ju/ i jeszcze, ka=u/a, klecha, ]z ang. lub niem.\ klusek, k='b, kocio=, krawcowa, kresy, krn'brny, kruszy:, kuchnia, kuna, lewa ]noga, r"ka\, le{:, =azi:, =za, pe=za:, p=az, p=oza ¯ lazy, lud, marynarka ] flota\, miesza:, motyka, motyl, og[=, o=tarz, onegdaj, palto, piec, pieni'dz, piszczel, pisuar, pluska:, pr':, pukiel, safandu=a, sapa:, sejf, ser ]lub z anglosas. sur\, sie:, sierp, skecz, skorupa, skrz"tnie, skrzat, sprz"t i sprz'ta:, skwarek, slipy, smali:, smoking, sp"d, spr"/yna, stajnia, stodo=a i zapole, st'pa: i stopie<, ster, st"chlizna, strop, stycze<, swing, szaser, szy:, tarcza, t"chn':, trep]y\ i drepta:, tylko, wagon, wara#, wart(y(o>:, wola, w[=, wujek, wypsn': si", zaraza, sportowe terminy i karcianych graczy& bokser, kraul, set, singiel, slalom, sparing, szlem, walkower. • ze >redniow. ang. lub starofranc. brusshe ˘ ros. kist ]p"dzel\ ˘ ki>:, brusshe ˘ ros. kust ]krzak\, lub anglosas. fyst, >redniow. ang. i ang. fist ]pi">:\ ˘ ki>:; baz' ki>ci wi'zka chrustu lub gar>:, • dla pogl'du, z j"zyka anglosaskiego& bi:, blenda, brzeg, cielak, chleb, drzewo, g=ownia, ig=a, jeszcze, halka,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

k'kol, ki>:, =agodny, morwa, mr[z, noga, strzyc, sweter, szelk ]jedwab\, sztorc, sztyft, szukaj, /ebro. • dla pogl'du, z j"zyka niemieckiego& balia, :wiek, dach, gmina, g=owa, jarmark, jesiotr, kamasz, karbowa:, kartofel, kaszt, ka/dy, kegel, kibel, kicz, kielnia, kiermasz, kiks, kilof, ki>:, kit, klajster, klamoty, klapka, klej, klejnot i herb ]szlachecki\, knebel, knut, knyp i knypel, kolka, kres, kubek, kulawy, kurcz", kwas, lament, latarnia, lega:, lenno, lew, =ug, meldowa:, morela, mosi'dz, nie, obcas, oh i ah, puchar, rano, ryba, siedem i osiem, sadzi:, smak(owa:, stempel, szopa, szranki, sztab, sztyft, szyper, >mier:, talerz, w"giel, wiatr, winkiel, zecer; wart(o>: ]z niem., anglosas. lub >redniow. ang.\, z=oty jako jednostka monetarna, r[wna stu groszom ¯ niem. Zestawienie dalekie od pe=nego, pogl'd jedynie, /e podstawowe s=ownictwo, nadal u/ywane, jest obcego pochodzenia, i w wielu wypadkach traktowane jako rodzime, bo nie ma go w S=owniku wyraz[w obcych ]Swo 1980\. Swo 1980, jak sama nazwa wskazuje – odr"bny to aspekt ze wzgl"du na sw[j szeroki zasi"g, temat na osobne dzie=o rozmiaru s=ownika, zupe=nie zbytecznie, bo ca=e s=ownictwo j"zyka powinno by: w jednym& wsp[=czesne i staropolskie, swojskie i obce, bez stawiania granic, skoro cz"sto ich nie ma, np. mi"dzy wsp[=czesnym i staropolskim – szuladkowania, dzielenia, prowadz'cego do b="d[w i nieporozumie<. Gdy wzi': pod uwag" przemo/ny wp=yw j"zyka =aci<skiego w ca=ej Zachodniej Europie, opartego cz">ciowo na greckim ]z racji Wschodniego Cesarstwa Rzymskiego, ze stolic' w greckim Konstantynopolu\, i wp=yw j"zyka =aci<skiego na s=ownictwo polskie, oraz inne j"zyki, w tym pokrewne – rodzimych s=[w, bez domieszek, jest zaledwie kilka procent. Co wsp[lnego ma kotlarz ]wyrobnik kot=[w\ z ciel"ciem$ Ano& >redniow. ang. catel, katel ]byd=o\, >redniow. ang. ketel, kettel ]kocio=\ ˘ kocielnik ]rzemie>lnik wyrabiaj'cy kot=y\, prowadz'ce do pomieszania, skot ˘ s(koci: ]si"\, kocielnik ]`ciel`\ ˘ cieli: ]si"\ ˘ cielak, skoci"; ang. to lie ]1. le/e: ˘ =o/e, po=o/na, 2. k=ama: ˘ s=aw.-ros. =o/ – k=amstwo\; ang. ]to\ like ]1. lubie: ˘ podoba: si", 2. podobny ˘ podobie<stwo, podobizna ^ ang. likeness\; ang. to grab ]porywa:, chwyta:; grabi: ˘ grabie/, grzeba:, grzebie<\ – identyczna lub wielce zbli/ona pisow-


x nia i wymowa w j. ang., lecz o r[/nych znaczeniach, maj'ca wyra{nie odpowiedniki w j. staropolskim i s=aw.ros., jest – niew'tpliwie – oznak', /e z j. angieskiego zosta=y zapo/yczone. Silny wp=yw do>: odleg=ego j"zyka angielskiego =atwo daje si" uzasadni: t=umaczeniem Biblii, z j. ang. na polski. John Wycliffe rozpocz'= t=umaczenie ca=ej Biblii oko=o 1356, i zako<czy= wkr[tce przed sw' >mierci' †1384. t=umaczy= j' z wersji Vulgate ]pol. pospolita, ang. common\ – t=umaczonej przez Jeromieja, z greckiego i cz">ciowo na podstawie pierwotnego hebrajskiego. ˚Biblia, apokryf. Zapo/yczenia z j"zyk[w maj' by:& niem. – handel, rzemios=o, organizacja, i budownictwo miejskie, franc. – /ycie towarzyskie, stroje, ital. – sztuka, kuchnia, wojskowo>:, ang. – sport, s=ownictwo morskie. Z krzt' racji, jak horoskopy, nie wi"cej. Nie znam statystycznej analizy prowadz'cej do tego wniosku; zakrawa /e na powierzchownych ogl"dzinach, bo – istotnie – w ka/dej z wymienionych dziedzin po nie mniej ni/ kilka z nich, i cho: innych, zapo/yczonych s=[w w j. polskim jest w dziesi'tkach – s' na tyle rozproszone w zakresach, w ka/dej dziedzinie /ycia po 5–10 s=[w, /e 15 w jednej z jednego j"zyka wystarczy by je pobi: inne, np. sztuka z Italii, sportowe terminy z Anglii. Ale 10 czy 30 jest nik=ym u=amkiem w ca=o>ci s=ownictwa sztuki czy sportu. S=owa czerpane z j"zyk[w obcych powstawa=y cz"sto przez odczytanie wyraz[w wspak, literami b'd{ sylabami, np. =ac. juvenis ]juv`\ ˘ wuj, anglosas., >redniow. ang. i ang. god ˘ b[g, bogi ˚012, a z j. ros. przez odwrotne znaczenia, np. pol. Wielkanoc  ros. wielki dzie<, lub odwrotn' kolejno>: synonim[w, np. ros. dostowierenie  wiarygodno>: ]dostojno>: ^ godno>:\, ˚019, 018. W swoim za> j"zyku, macierzystym, s=owa powstawa=y przez wymian" d{wi"k[w, np. ska=a  g=az ]s•ka•=a  g•=a•z; sz; g ^ ska ^ ziemia, grunt, gleba\, k•lucz  ='cz•ka, u ˘ a, "; l= ˘ w•kluczy:  w•='czy:; k, ka ]do\, zakl"cie& czaru, czaru  urok, urok, kcz, oa. winkel ]k't\ ˘ angleankle, KG; w innych j"zykach zapewne by=o podobnie, np. w germa<skich ]starogerm., anglosaskim, >redniow. ang.\ winkel ]k't\ wyda= angle ]k't, r[g, granica\ ˘ Angle ]Zak'tki, plemi" z dala od centrum, nadgraniczne\ ˘ Anglia, i ankle ]kostka u nogi\; tak/e elbow ]=okie:\ tu nale/y. Tak i polski +okietek †1333 ]Zak'tek, w=a>ciciel

nadgranicznej dzielnicy, Brze>cia Kuj., brze, r[g ^ granica ˘ Zabrze, Zaporo/e, Ostr[g, Brest, Brestowica, brzeg ˘ Brzeg, Ko=obrzeg, i inne\. Przy zapo/yczaniu s=[w z j"zyk[w obcych “odmieniano” je stosuj'c wymian" d{wi"k[w lub znacze<. >redniow. ang. cros ]krzy/\ ˘ ang. cross ˘ to cross out ]out ^ wy`\ ˘ wykre>li: ˘ kre>li: ˘ kres ]granica, brzeg\, s=owotw. pokr. czerk ]czerkkres\ ˘ Czerkasy ]plemi" przy granicy, jak niem. Angle\ ˘ podkre>li:  podczerknut, wykre>li:  wyczerknut. Czerkasy, prawdop. ¯ czer ¯ ter ]ziemia\ % kasogi ]sko>noo-cy(ki\; jedno albo drugie, albo oba razem. Z j. s=aw.-rosyjskiego wy=owi=em szereg regu=, opisanych pod 019, np. wielki dzie< – Wielkanoc, dosto•wiernost – wiary•godno>:, ale takie regu=y istnia=y te/ przy zapo/yczeniach z j"zyka angielskiego czy niemieckiego, i nieznajomo>: ich zatar=a te zapo/yczenia. D z =atwych& z j. ang. g•asp – sap•a:, potassium nitrogen – azotan potasu, carbon monoxide – tlenek w"gla, czad. Federal Reserve Bank – Bank Federalnej Rezerwy ]w j. pol. dla mnie lepiej brzmi Bank Federalnych Rezerw\, Czarno•g[ra, ros. Hernogoriq, ang. Montenegro ]monte•negro\, no i oczywi>cie natychmiast rzucaj'ca si" w oczy forma bezokolicznik[w& w j. ang. zaczynaj' si" od “to”, np. to write ]pis•a:\, gdy w j. pol. ko<cz' si" na “`a:, `e:, `i:, `y:, `u:”, w j. ang. home•less – pol. bez•domny, job•less – bez•robotny, power•less – bez•silny, taste•less – nie•smaczny, hopeless – bez•nadziejny, worthless..., tak i inne `less ˘ pol. bez`, nie`; je/eli pol. wy` ^ ang. out, to wy•kre>li: ^ to cross out, strike out; ang. fortunte ]szcz">liw-y(ie, pomy>ln-y(ie\ ˘ pol. fart ]szcz">cie mie:\ ˘ traf(i: ]w co lub gdzie\. D z =atwych& mrowie, nurt, p"d. D z trudniejszych& wola ¯ >redniow. ang. alowen, be=t ]kusza\ ¯ ang. crossbow, wy>cibi: ¯ ang. stub, w[= ¯ bull, brzemienna ¯ brzemi" ¯ pregnancy, znak, strup, brud, =[w, b[g. D z trudnych – zaraza. z j. niem. becher ]1. kubek, 2. puchar\ ˘ pol. puchar, PB; UEA – zbyteczne poszukiwania {r[d=a pucharu po ziemiach :wierci Europy. Og[lnie, pisane s=owa obce czytano od ty=u, wymieniaj'c przy tym d{wi"ki, jak >redniow. ang. cros ˘ kres ˘ czerk ]kresczerk; s=aw.-ros. cz  pol. >\ ˘ pod(kre>li: ^ pod(czerknut, ˚E, S. berg ]g[ra\ ˘ burg ]zamek\, EU, hund ]pies\ ˘ hunt ]polowanie\, TD, wind ]wiatr\ ˘ winter ]zima\, TD, s=aw.-ros. wietier ]wiatr\; ter, tr ¯ =ac.

terra ]ziemia\; ziemia  zima – przej>cia i wymiany d{wi"kowo-literowe, powi'zania mi"dzy s=owami, s=abiej znane s' autorom wy>mienitego S=ownika Webstera ]Webster’s Dictionary, licznych edycji, wyda<\, ˚891. polubi: ¯ po` ]u`\ % lubi: ]podoba:\. staropol. polubi:, polibi:, polubowa: – ceni:, upodoba: sobie. ]$\ ang. belove, ros. vozl[bit;wozljubit }†wozlubit| ¯ woz % luba. †polubie-nica(<ca ulubienica, wybranka. po ^ u ^ na ^ za. †polubowa: upodoba: sobie. ¢po= s=aw.-wo=.-ros. p[=. po=tret’ja ˚p[=trzecia. po=a cz">: ]surdutu, palta\. skr. po=owa. po=a: obszar. =ac. area ]poziomy kawa=ek gruntu\, ang. area, region, tract, ros. poverxnost;-powierchnost, oblast;-ob=ast, strana-strana. po=ama: ¯ po` % ˚=ama:. po=apa: ¯ po` % ˚=apa:. †po=api: z=apa:, porwa:. ¯ po` ]ob`\ % =api: ]j':, chwyci:\. ang. catch, grasp, ros. pojmat;-pojmat. †po=az pasieka, miejsce w kt[rym stoj' ule z rojami. po='czy: ¯ po` % ˚='czy:. ¢po=k wojsko, oddzia=, poch[d woj[w, bitwa; ˚pu=k. staroros. polk-po=k, p=lk-po=k, ros. vojsko> otrqd, voinskaq

hast;> voinskij poxod, bitva,

ang. army, troops; regiment; battle. po=kn': ¯ po` ]czas przesz=y\ %

=yka: ¯ =yk ]haust; tyle p=ynu, strawy w ustach ile mo/na wch=on': jednym ruchem grdyki\. j"zykowe “po=kni"cia” samog=osek – opuszczania ich w wymowie ˚>ci'ga-:(czka. ¢po=ma po=owa. staroros. polma-po=ma, ros. polovina-po=owina, ang. half. ¢po=o~, p=o~ wzniesienie. P=oskie Zamojskie, po=onina, p=omie<, po=udnie ¯ p[= dnia, zenit. †po=ok /ar=ok, ob/artuch. ˚pa/yra ]/ar=ok\. ¢po=on(i: pochwyci:, pochwyceni w wyniku wyprawy, zdobycz wojenna, uj"ci i uprowadzeni, je<cy. po=on ˘ plon. s=aw. polo-n=/it;, ros. polonit; ]pochwyci:, pojma:, zdobycz\; ...i polona mnogo po-

imawa, 1262, ...a polon= svoi øpoloniwa, 1282. po=onina w Karpatach Wschodnich

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x pastwisko g[rskie le/'ce powy/ej g[rnej granicy las[w; hala. ¯ po=o` ]wzniesienie\. ˚¢po=o`. ¢po=oszati p=oszy:, straszy:. staroros. polowati-po=oszati ¯ p=ocho ]z=o\, {le gdy tak podczas polowania na zwierza, ptaki, ros. pugat;-pugat, ang. to scare, to frighten, to terrify. po=owa ¯ p[=. staropol. po=owica – po=owa. ]$\ s=owotw. pokr. s=aw.-ros. po=k ]pu=k\, anglosas. healf, niem. halb ]p[=, wp[=, na p[=\, >redniow. ang. i ang. half }haf|, ros. polovina-po=owina. wo=. 1289 mou'esk= pol=-mu/ esk po= ]m"sk' po=ow"\. po=o/enie umiejscowienie ]$\ staropol. po=o/enie – ustalony spos[b, forma prawna, rozdzia=. franc. position ]pozycja\, =ac. locus ]miejsce\ ˘ locatio, ang. location, ros. mestopolo'enie, pome] enie-pomieszczenie ¯ mesto-miesto ]miejsce\. po=o/y: ¯ po` % ˚=o/y:. umiejscowi:, st'd liczne& 1. umie>ci: co na czym, zwykle poziomo ˘ po=o/y: ksi'/k", po=o/y: palec na ustach, 2. po(wy-stawi:, wybudowa:, u=o/y: ˘ ]rzadkie\ ˘ po=o/y: mury, 3. zmieni: pionow' pozycj" na poziom' ˘ po=o/y: na =opatki, 4. spowodowa: upadek czego ˘ ]niepopr.\ po=o/y: imprez" ]zwie>:\. w zwi'zku s=owotw. ze s=aw. lo'; -=o/ ]k=amstwo\ i polo'nie ]po=o/enie\ kt[re ma analogi" w ang. lie& 1. le/e:, 2. k=ama:. wo=. 1289 polo'i-po=o/i ]po=o/y=\, polo'iwa-po=o/isza ]po=o/yli\. staropol. po=o/y: – 1. zaleci:, ustanowi:, 2. wnie>: skarg" do s'du, 3. po=o/y: spraw" – straci: /ycie ]$\. ¯ po` ]przed`\ % =o/y: ]k=ada:\ =ac. prae` % esse ]by:\ ˘ praeesse ˘ praesens ˘ starofranc., >redniow. ang. i ang. present, ros. predstav-lqt;/it;, podavat;-podawat, prepodn-osit;/esti. po=udni-e(owy ¯ p[= dnia, tj. s=o<ce w zenicie. staropol. po=udni – po=udniowy. ]$\ anglosas. midd≤g, non ]pierw. 9-ta godz. dnia rzymskiej metody od(obliczania od wschodu s=o<ca – czyli 6-tej godz. rano, przyp. J.D. – st'd po=udnie to godz. 15-ta dzisiejszego systemu, podaje S=ownik Webstera\, >redniow. ang. middai, ang. midday, noon,

ros. polden;-po=de< ˘ poludennyj-po=udennyj, staroros. poludne-po=udnie, poluno];-po=unoszcz, ros. [g-jug, sever-siewier, ukr. poluden/nyj. ang. South, midday, noon, or North, midnight, ˚p[=noc. po=yka: czas tera{niejszy utworzony z czasu przesz=ego& po=kn': ¯ po` ]czas przesz=y\ % =yka: ¯ =yk. pomaca: ¯ po` % ˚maca:.

pomad-ka(a ital. pomata ¯ pom-o(um ]jab=ko, owoc\, franc. pommade ¯ pomme, ang. pomade. pomaga: ¯ po` % ˚maga:; ¯ po` % mag ]si=a\ ˘ moc. wo=. 1289 pomagati-pomagati ]pomaga:\, pomo'ete-pomo/ete ]pom[/cie\, pomagae†-pomagaet ] pomaga\. ˚pomoc(nik. pomalowa: ¯ po` % ˚malowa:. poma=u ¯ po` ]przyimek\ % ma=u ¯ ma=o. po ma=emu, po trosze, powoli, bez po>piechu. mazur. pomalu. staropol. poma=u ]ma=o, troch", nieznacznie\. anglosas. slaw, pokr. holend. sleeuw, >redniow. ang. slowe, ang. slowly, little by little, ros. medlenno-miedlenno, malo-po-malu-ma=o-po-ma=u. pomarzy: ¯ po` % ˚marzy:. pomawia: ¯ bezpodstawnie, bezdowodnie, st'd cz"sto i nies=usznie, przypisa: co komu, zarzuci: co, pos'dzi:, oskar/y: o co. ¯ po` ]tylko\ % mowa. staropol. pomawia: ]obmawia:\. =ac. in` ]w`, do`\ % putare ]szacowa:, skar/y:, obci'/a:, my>le:\ ˘ imputare ˘ starofranc. emputer ˘ franc. imputer, >redniow. ang. imputen, ang. impute, ros. vmen-qt;/it; (komu hto) v vinu, pripis-yvat/at;, obvin-qt;/it; (kogo v hëm). pomaza: ¯ po` % ˚maza:. 1. posmarowa: ¯ po` % ma{ ]smar\, 2. nanie>: gryzmo=y na rysunek, tre>:, 3. nama>ci: >wi"conym olejem ˘ pomazaniec ]osoba wysokiej godno>ci monarszej lub ko>cielnej\. staropol. pomaza: ]nama>ci:\. ang. smear over, besmear, †Old Polish to anoint, ros. mazat;-mazat ˘ pomazaniepomazanie, ang. anointing, pomazannik-pomazannik, ang. anointed sovereign. ˚ma{(nica. pom"czy: ¯ po` % ˚m"czy:. pomian nazwa herbu szlacheckiego.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

¯ po` ]z`, za`\ % mian ¯ miano. pomiar por[wnanie danej wielko>ci z jednostk' wzorcow'. staropol. pomiar ]u(dzia=, cz">: przypadaj'ca na kogo>\. =ac. super ]na(d\ % veoir ¯ videre ]widzie: gl'da:, patrze:\, starofranc. surveoir, anglofranc. surveier, >redniow. ang. surveien, ang. survey, †Old Polish share, ros. ]ziemi\ me'evat;-mirzewat ˘ me'evenie zemli. pomiar por[wnanie danej wielko>ci z wzorcem.

pomiata: po` % s=aw. mieta:, AE, ¯ miot ]rzut\. s=owotw. pokr. miesza:. s=owotw. pokr. za(wy-miata:, wymioty. pomi': ¯ po` % ˚mi':. †pomierno>: umiarkowanie, skromno>:, wstrzemi"{liwo>:. staropol. pomierny – umiarkowany, skromny, stosowny. ]$\ ang. moderation ]umiarkowanie\, modesty ]skormno>:\, temperance ]wstrzemi"{liwo>:\, ros. ]umiarkowany\ umerennyj, ]picie\ vozder'nyj, ]cena\ skromnyj-skromnyj.

pomidor(owy pomierzy: ¯ po` % ˚mierzy:. pomimo ¯ po` ]przyimek\

% mimo ]wbrew\.

pomiesza: ¯ po` % ˚miesza:. pomiesza: co z czym – 1. wzi': jedn' rzecz za inn', wymieni: znaczenia, wygl'd, popl'ta:, uto/sami: jedno z drugim, pomyli: co z czym, 2. po='czy: jedno z drugim, r[/ne sprawy, zjawiska, substancje, 3. spowodowa: nie=ad, nieporz'dek, chaos, popl'ta:, pogmatwa:, wprowadzi: w zam"t. ¯ po` ]czas dok.\ % miesza:. w j. pol. pomieszano znaczenia s=[w& • 1. >redniow. ang. catel, katel ]byd=o\, 2. >redniow. ang. ketel, kettel ]kocio=\, ˘ staropol. †kocielnik, cieli: si", cielak, s=aw. †skot ]byd=o rogate\, • 1. s=aw. ˘ staropol. †szczyt ]tarcza\, 2. szczyt ]kulminacja wzniesienia\; bie=yj ]1. bia=y, 2. niski lub p=ytki\ % skit, skith, skid ]g[ra\ ˘ Beskid, Bieszczady ]dos=. Niskog[ry\, Biecz, ˚bia=•y(e(ko, • 1. dobrze ]walecznie, `e\ ˘ †dobry ]waleczny, `y\, 2. lepiej ]wi"cej, `ej\ ˘ lepszy ]wi"kszy, `szy\, ˘ dobry ˘ lepszy ]stopie< wy/szy\, przyczyn' pomy=ki, w moim zrozumieniu, mo/e by:, i pewnie


x jest sk•lep ^ sk•=ad ˘ lepiej ^ =adniej, • 1. pa>: ¯ pada:, 2. pa>: ]ch=on':\ ¯ pastwisko, ˘ prze•pa>:  ot•ch=a<, • 1. gotowa: ]czyni: zdatnym\, 2. gotowa: ]sposobi: na ogniu\, • 1. rusza: ]wyprawia: si" gdzie\, 2. rusza: ]tr'ca:, dotyka:\, • 1. zawiera: ]zapiera:, zamyka: np. drzwi, wierzeje\ ¯ zwarcie, 2. zawiera: ]np. zwi'zek\ ¯ wiara. • 1. kop ]d[=\ ˘ o(wy•kop, kopalnia, 2. kopa ]g[ra\ ˘ Zakopane, Zagreb, kopny >nieg ]w zaspach\ ˘ g[rnik – pracownik w kopalni. identycznej pisowni by=y lub s'& D staropol. †cze>nik, †deka, †g=obi:, †gorze:, D staropol.-pol. †glejt, †kr[tki, †wola, D pol. kopia, kosztowa:, rakieta, staw, tryb, wie>:, wolno, zwada. Pomieszania, jak wida:, powsta=y we wczesnym okresie pi>miennictwa, w j"zyku staropolskim, utrwalone – dzi> b="dy ju/ nie do naprawienia, jak dobry ]waleczny\ ˘ lepszy ]stopie< wy/szy od dobry\. Inne, identyczne pisownie, albo wysz=y zupe=nie z u/ycia, albo nie s' mieszane. Sk=onno>ci do mieszania dzi>, wynik=e z zapomnienia po cz">ci podstaw, pobie/no>ci, lub obu czynnik[w razem& staropol.-pol. sze>ci` ]w sz[stej cz">ci, u=amek\, jak w :wierci; sze>cio` ]6-krotnie wi"cej, wielokrotno>:\ ˘ sze>cipi"dek ]6-ta cz">:\ jako 6 pi"dzi, czyli dzban wysoko>ci ok. 1,2 m.... Pomieszano te/ liczb" pojedy<cz' z mnog' w odniesieniu do pr'cia ]w liczbie pojedy<czej\, jako pr'cie ]nadal ma by: w liczbie poj.\, lecz forma liczby mnogiej, jak jaja. Pr': ¯ prut, U ˘ Å, ´ ¯ ang. sprout, s=owotw. pokr. pr"t, prze: ]tj. napiera:\, ma odpowiednik w j. ang. penis ]pierw. =ac. ogon\, dick ]tak/e w liczbie poj.\, a genitalia – w liczbie mnogiej, jaja, czyli penis z torb' moszow'. Tym razem nie wiem kiedy i kto pomiesza=, zakrawa /e w p[{nym okresie, ze staropol. pr'cie ]pr"ty, w liczbie mn.\, jaki> ekscentryk z tytu=em uniwersyteckim, cz=ek uczony, lecz nadal niedouczony, by form" liczby mnogiej zastosowa:, przy=o/y: do liczby pojedy<czej& `ie ˘ grabie ˘ zdrobn. grabki, kape: ˘ kapcie, babcia ˘ babcie, babka ˘ babki, mrowie, i inne – pr'cie, bo tak w mSjp 1969. ˚dziwol'g. Pomy=ka “ze wszech miar” tj. we wszystkich miarach, aspektach. Istniej' wprawdzie& parcie, tarcie, zwarcie, /arcie, zakl"cie, b"d'ce liczb' pojedy<cz', a tak/e zdrowie, zarzewie, to prut ¯ sprout ]p"d\ zapewnia, /e

w=a>ciw' form' jest pr': ]zwi'zany z pop"dem p=ciowym, p"cznieniem\, nie pr'cie. pomieszczenie miejsce, lokal, izba, budynek, mog'ce zwarze: w sobie co, przechowa: na czas pewien, “pomie>ci:” ]po ^ za ^ u\. baz' «miejsce» ]do sk=adowania, przebywania w nim\. K ˘ Cz ˘ SzK ˘ SzCz ˘ s=owotw. pokr. mieszkanie  pomieszczenie. ang. place, lodging, accomodation, ros. mesto-miesto, kvartira, pome]enie-pomieszczenie. pomie>ci: ¯ po` % ˚mie>ci:. pomie>ci: si" ¯ po` % miejsce. wo=. 1289 v=zm≠stitsœwozmietititsja ]pomie>ci: si"\. pomin': ¯ po` % ˚min':. pomkn': ¯ po` % ˚mkn':. ¯ po` ]czas dok.\ % mkn': ¯ myk. myk s=owotw. pokr. mig ˘ migiem ]r'czo, cho/o\, mgnienie ]oka\. biegiem oddali: si". ˚b=ysk. staropol. pomkn': – przyczyni:, rozszerzy:, po(wy-suwa:. ]$\ pomnie: pami"ta: OA, by:. pomn-y( ik ˘ wielkopomny. ¯ gr. amnesia ]niepami":\ ¯ a ]nie\ % mnasthai ]pami"ta:\. ˚mniemanie, s=owotw. pokr. pomnik. staropol. pomnie: si" – opami"ta: si". ]$\ =ac. memor ]u(z-wa/aj'cy\ ˘ re` % memorare ]odwo=a: si" do pami"ci\, starofranc. remembrer, se remembrer, >redniow. ang. remembren, ang. remember, †Old Polish come to one’s senses, collect oneself, ros. pomnit;-pomnit, vspom-inat;/nit;. wo=. 1289 ne pomnœ-nie pomia ]nie zwa/aj'c\, za•pomnie: – za•by:. za(na(u(przy(do(wy(ws•pomnie:. ~pomnie: czas niedok. i przedrostki nie czyni' go dokonanym. pami"ta: ˘ pomnik ]pami'tka\. s=aw.-ros.-wo=. ja ˘ ¢mnet;-mniet ]>redniow. mnqwe-mnjasze ^ mniemaj'c, my>l'c\ ˘ ros. napomnit;napomnit ]przypomnie:, przysun': na my>l\, ang. `mind ]my>l\ ˘ remind. za•pomnie: – usun': z pami"ci na•pomnie: – zwr[ci: }przykr'| uwag", przywo=a: do porz'dku, karci:, strofowa: u•pomnie: – udzieli: wym[wki u ^ na u•pomnie: si" – o rzecz nale/n', przypomnie: o niej komu, u ^ przy przy•pomnie: sobie – odzyska: w pami"ci zdarzenie, w my>li

odtworzy: je do•pomina: si" – kilkakrotnie zwr[ci: si" do kogo> o co> wy•pomnie: – wyrzuci: komu co s=owami, szczeg[lnie dobro niegdy> uczynione ws•pomnie: – wr[ci: my>l' ws•pomnie: sobie – spojrze: wstecz, wspomnienie; wspominki pomno/y: ¯ po` % ˚mno/y:. pomoc(nik(ny ¯ moc ¯ mag ]si=a\. wo=. 1289 pomoh;-pomocz, pomo];-pomoszcz ]pomoc\, pomoh;[-pomoczju ]pomoc'\, pomohi-pomoczi ]pomocy\, pomo]nik=-pomoszcznik ]pomocnik, pomocnikiem\, mazur. pomo]; ¯ s=aw. pomo];. †pomogranat owoc granatu. pomordowa: ¯ po` % mordowa:. pomost ¯ po` % most wo=. 1289 pomost-pomost. pom[c ¯ po` % ˚m[c. pom[wi: ¯ po` % ˚m[wi:.

pomp-a(ownia prawdop. d{wi"kona>ladowcze ]obchody z wielk' pomp'\. franc. pompe, >redniow. holend. pompe, >redniow. ang. pumpe, pompe, ang. pump, niem. pumpe, hiszp. bomba. staropol. pompa ]przepych, splendor\, ang. luxury, pomp, splendor, magnificence, ros. pywnost;-pysznost ]pycha\, velikolepie-wielikolepie. pomruk g=uchy, przyt=umiony d{wi"k z oddali, szczeg[lnie g=os wy=adowania nadchodz'cej burzy, czasem g=os niezadowolenia zebranych w sali. =ac. ˘ starofranc. i ang. murmur, ros. bormotanie-bormotanie. pomrze: ¯ po` % ˚mrze:. pomsta zemsta, po ^ ze odwet za poniesi'n' krzywd", kara. staropol. pomsta ]zemsta, s'd ostateczny\. ¯ po` ]czas dok.\ % mest. =ac. vindicare ˘ starofranc. re` ]od`\ % vengier ]p[{niejsze venger\ ˘ revenger, revenchier, ang. revenge, ros. mest;-mest, licenie-licenie. M. Kromer o sejmie 1505 w Radomiu, na kt[rym szach Achmet, carzyk Tatar[w Zawolskich ]zza Wo=gi\ „swe /ale >mia=o i surowo wyrzuca= kr[lowi”, w tym /e w Kijowie szuka= schronienia, a tam „zgwa=cono go>cinno>ci prawa, rz'dca miasta tego odes=a= mi" do Litwy, ztamt'd obwarowanemu iak wi"{niowi, tutay stawi: mi si" kazano... zgwa=coney przysi"gi znaczn' pomst' odwetuje.”, u Kromera na str. 592, dawnej edycji. pomyje ¯ po` % ˚my:. ciecz po myciu naczy< sto=owych i ku-

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x chennych zwykle z resztami jedzenia; strawa dla >wi<. staropol. z=a woda. ]$\ anglosas. ]tylko w po='czeniu\ sloppe, >redniow. ang. sloppe ˘ ang. slop ]...4. cz"sto w liczbie mn., a. mokre resztki wszelkiego rodzaju, b. odpady kuchenne zaprawione wod', przeznaczone do karmienia zwierz't, zw=aszcza >wi<, 5. destylacyjne wyt=oki po odci'gni"ciu alkoholu, 6. ...itd.\, ang. slops, ros. pomoj-pomoj. pomyka: ¯ po` % ˚myka:. pomy=ka ¯ omy=ka ˘ omy=kowo. mkn': ˘ pomyka: ]biegiem, szybko\ ˘ pomy=ka ]oszybka, ros. oszibka\. o•my=ka – z•my=ka, o•myli: – z•myli:. s=owotw. pokr. pomyka:, mkn':, zamyka: ]drzwi, wierzeje\, zamek; staropol. YE. pomy>le: ¯ po` % ˚my>le:. mazur. pomysli ]pomy>la=\. ponad(to ¯ po` % nad(to opr[cz tego, co wi"cej, w dodatku. po` ˚przyimek. nad(e ]wi"cej ni/\, nade wszystko, poza wszystkim – odpow. ang. above ]nad\ and beyond ]za, poza\ ponagla: ¯ po` % nagle  nag=y. naciska: na po>piech, pop"dza:. staropol. pon"ca: ]ponagla:\. franc. impulsion, besoin; urgence, =ac. urugere ]nacisn': mocno\ ˘ ang. urge(ncy(nt, ros. pogonqt;-pogonjat, dostrekat;-dostrekat, nastaivat; na hem. †pon"ca: ˚ponagla:. ¢ponie chocia/; w skrajnej mierze; nawet; w ka/dym wypadku. staroros. pone-ponie, ros. xotq> po krajnej mere> da'e> vo vsqkom sluhae, ang. although, though, bottom line, even; in any case. poniek'd troch", jakby. po % nie % k'd. za % nie % gdzie k'd – k"dy – s=aw. kuda ]gdzie\. po`, za` ˚przyimek. mo/e to i, troch", gdzie niegdzie, co nieco. u/ywane w wypadkach w'tpliwych, wahaniu si", lub cz">ciowej zgody, przybli/enia. ponie>: ¯ po` % ˚nie>:. 1. nios'c, d{wigaj'c kogo, uda: si" gdzie, 2. zosta: obarczonym, oci'/onym czym ˘ ponie>: kar", 3. o jakim> bod{cu nakazuj'cym dzia=anie ˘ ponosi mnie, ponios=a go furia, fantazja. staropol. ponie>: – p[j>: nios'c kogo.

¯ po` ]czas dok.\ % nie>:. ang. carry ]away\, ros. unosit;-unosit, unesti.

poniewa/ po % nie % wa/]ne\, po % nie ˘ dos=. poniek'd wa/ne. za cz">ci' zasadnicz' my>li – jej uzasadnienie, sp[jnik wyra/aj'cy przyczyn", wyja>nienie. ˚albowiem. poniewczasie zbyt p[{no. po` ]przyimek\ % niewczasie ¯ nie w czas ]po czasie\.

poniewier-ka(a: †poniewolny przymusowy, ang. compulsion ˘ compulsory, mandate ˘ mandatory,

prnu'denie-prinu/denie, nasilie-nasilie, povelitel;nyj-powielitielnyj.

ros.

†ponik strumyk, podkop. poniucha: ¯ po % niuch(a:, w"ch. wo=. 1289

poouxati-pouchati.

poni/-ej(y: ¯ po` % ˚ni/a:. pono: podobn-o(ie. noc ^ doba ]dodatek do dnia\.

ponowi: ¯ po` % ˚nowi:. †ponta= klamra. sprz'czka ze szlachetnego metalu.

ponury pos"pny, sprawiaj'cy przykre wra/enie, przygn"biaj'cy. ¯ po` % nury ¯ nur ]ciemny\.

po<czocha owijak. wsp[lny rdze< z opo<cza.

¢poochritatisja rozsierdzi: si". udr"czy:, strapi:, uprzykrzy: si". Latopis 1116 pooxritatisqpoochritatisja. pop ojciec, pierwotna nazwa ksi"dza, dzi> niemal wy='cznie w Rosji, biskup, papie/ ]biskup Rzymu\. =ac. papa ˘ ang. pope, >redniow. ang. pape, wo=. 1289 pop=-pop, Latopis 1116 popin=-popin, staropol. popad-ia(yna, popo-dyja(dynia(dyni ]/ona popa\. popali: ¯ po` % ˚pali:. ¯ po` ]czas, s`, wy`\ % pali:. wo=. 1289 popali-popali ]popali=\. poparzy: ¯ po` % ˚parzy:. popasa: ¯ po` % ˚pa>:. popatrzy: ¯ po` % ˚patrzy:. †popa/ela czy te/ popaszela na=o/nica, ? ^ Sz. popcha: ¯ po` % ˚pcha:. popelina lekka tkanina jedwabna lub bawe=niana, o mocnym po=ysku. ital. papalinol ]dos=. papieski, bo z Awinionu, ang. Avignon – miasta papie/a\, franc. popeline, papeline, ang. poplin, ros. poplin-poplin. pope=ni: ¯ po` % ˚pe=ni:. pop"d ¯ po` ]przyimek\ % p"d ]ci'g towarzysz'cy posuwaniu si" z du/' pr"dko>ci'\, po` ^ na` ˘ pop"d ^ nap"d ˘ okrzyk na konia& wio# ¯ =ac. violentia.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

˚poci'g, kolej, ci'g, ruch, wio. pop"dzi: ¯ po` % ˚p"dzi:. popi: ¯ po` % ˚pi:. popilnowa: ¯ po` % ˚pilnowa:. popi[= bia=y i szarawy py= po spaleniu czego. mSjp 1969& pozosta=o>: w stanie sta=ym po spaleniu substancji pochodzenia organicznego, zawieraj'ca r[/ne zwi'zki nieorganiczne. ?yczy=bym, by pierwotni ludzie wiedzieli o tym, gdy termin urobili. ¯ po` % pe=  ¢p=o ]/ar\. s=owotw. pokr. p=owy, pio=un. popi[= ˘ popielaty. staronord. aske, pokr. goth. azgo, anglosas. asce, ≤sce, >redniow. ang. asche, ang. ash, ros. pepel-piepie=. †popisa: opisa:, spisa:. popis ]zapis\, po ^ za. ang. describe, list, catalogue, register, ros. opisat;, rospisat;. popis-ywa:(a: si" wykaza: si". ¯ popis ]wykaz\. ˚pisa:. =ac. displicare, starofranc. despleier, >redniow. ang. displeien, ang. display, show off, ros. vystav-lqt;/it; (na pokaz)-wystaw-liat(it ]na pokaz\. pop=aca: si" ¯ po` % ˚p=aci:. pop=aka: ¯ po` % ˚p=aka:. pop=uka: ¯ po` % ˚p=uka:. pop=ywa: ¯ po` % ˚p=ywa:. popracowa: ¯ po` % ˚pracowa:. popra: ¯ po` % ˚pra:. ¢popriati po>piesza:, pomoc. Latopis 1116 poprπqti-popriati ¢poprijati przyja{< okaza:, wsp[=pracowa:. staroros. popriqti-poprijati, ros. okazat; priqzn;, codeistvovat;, ang. to cooperate, to concur. poprosi: ¯ po` % ˚prosi:. poprowadzi: ¯ po` % prowadzi:. popr[bowa: ¯ po` % pr[bowa:.

¢popryszcze 1. 40 wi[rst ^ 40 x 3500 st[p ^ 42,672 km; 40 ¯ arab. wiele, ˚40, 2. odleg=o>: oko=o tysi'ca krok[w, wiorsta, kilometr. Archaizm, miara tak stara, /e wypad=a ze wszelkich obja>nie<. Wg Rosjan 1988, tak/e& dzienny odcinek drogi. Latopis 1116 popri]e-popriszcze, wo=. 1289 popri];e-popriszcze popri];-e/a, pop;ri]e. poprze: ¯ po` % ˚prze:. poprzedzi: ¯ po` ]przed\ % prz[d. wo=. 1289 poperedil-poperedi= ]po(u-przedzi=\, popredilipopredili ]po(u-przedzili\.

poprze-k(czka ¯ po` % przek-[r(ora ]kora ^ wzd=u/\. wo=. 1289 poprek=-poprek.


x poprzysi'c ¯ po` % ˚przysi'c. †popisnik pisarz, spisuj'cy. anglosas. writan, >redniow. ang. writen ]pisa:\ ˘ ang. write ˘ writer ]pisarz\; scribe ]skryba\, ros. pisatel;,

pisec-pisiec.

†poprawowa: poprawia:, polepsza:. anglofranc. emprower ˘ ang. improw, emprou ˘ ang. improve, ros.

uluhw-at;/it;.

populacja zaludnienie =ac. populatio ]ludno>:\, populus ˘ popularis ]popularny\; po ^ za, pul ^ lud; `a, `cja ^ nie-nie

popu>ci: ¯ po` % ˚pu>ci:. popyt zapotrzebowanie. pokr. opyt. popyta: si" ¯ po` % ˚pyta:. pora czas; w por" – w czas. ros. pora.

†pora: si" para: si", OA, trudzi: si" czym>.

porachowa: ¯ po` % ˚rachowa:. poradzi: ¯ po` % ˚radzi:. †poramienie naramiennik, bransoleta, po ^ na.

poratowa: ¯ po` % ˚ratowa:. porazi: ¯ po` % ˚razi:. pora/ka ¯ po` % ˚razi:. por'ba: ¯ po` % ˚r'ba:. †por'bka zagajnik, ¯ po` % ruba: ]r'ba:\, U ˘ Å, ´, ˚por"ba.

porcelana ital. porcellana ¯ porcella ]>winka\ franc. porcelaine, ang. porcelain. porcja dzia=, cz">:. =ac. portio, starofranc. porcion, >redniow. ang. porcioun, ang. portion. ¢poreszczi wy(za•rzuca: co komu, wymawia:, gani:. Latopis 1116 pore]i-poerszczi. por"ba ]le>na\ miejsce gdzie wyr'bano las; polana, przesieka. ¯ po` % ruba:, U ˘ Å, ´, ˚por'bka. pokr. wyr-'b("ba. staropol. por"ba. por"czy: ¯ po` % ˚r"czy:; ¯ po(za % r"ka ¯ ruka ¯ uk ]chwyt\. wo=. 1289 poruhennaporuczenna ]por"czona\.

por"ka, porucza: r"ka ¯ ruka.

porobi: ¯ po` % ˚robi:. chwil" niejak', robi: to i owo.

†porod rodzaj. ang. kind, species, sort, gender, staroros.

rod=-rod.

¢porodnyj przyrodni. Latopis 1116 porodnyjporodnyj. ¢poroditisja rozrodzili si"; od/yli. Latopis 1116 poroditisqporoditisja. †porodziciele rodzice. staropol. porodzicielka –

rodzicielka. ]$\ =ac. parens ]rodzic\ ˘ starofranc., >redniow. ang. i ang. parent ]rodzic\ ˘ parents ]rodzice\, ros. roditel;/nica, roditeli-roditieli ]rodzice\. porodzi: ¯ po` % ˚rodzi:. ¢porogy progi, charakterystyczne miejsce na Dnieprze, wymienione w wo=. ltpsi przy opisie trasy marszu wojsk ruskich, zako<czonych bitw' nad rz. Ka=k' pod 1224, ]w rzecz. 1219\, dzi> Zaporo/e. wo=. porogy. ¢porok wada, na=[g, wyst"pek. ang. vice, blemish, defect, ros. porok=-porok. ˚poroky. †porok >redniow. wie/a szturmowa. ros. porok=-porok. †porokowa: 1. gani: ]˚porok\, 2. prowadzi: rokowania. =ac. nec` ]nie\ % otium ]=atwo\ ˘ negotium ]biznes\ ˘ negotiari ˘ negotiatus ˘ ang. negotiate, ros. otpricat;-otpricat. ¢poroky, poroki ]l. mn.\ wie/e szturmowe, rusztowania; do os=ony czo=owej s=u/y=y daszki i szopy. wo=. 1289 i poroky postaviwa-i poroky postawisza, porokom 'e-porokom /e ]za>\..., staroros. poroki-poroki, ros. stenobitnye orudiq. na domys=, ˚sus i taran. ¢porosi py=. staroros. porosi-porosi, ros. pyl;-pyl, ang. dust. porosn': ¯ po` % ˚rosn':. porowaty zawieraj'cy du/' liczb" por, maj'cy g'bczast' struktur". s=owotw. pokr. sporo ]wiele, du/ej liczby, lecz nie wszystko\ gr. poros ˘ =ac. porus, >redniow. ang. pore, poor, ang. pore ]por; 1. pierwotnie& przej>cie, kana=, 2. bardzo ma=e otwarcie, zwykle mikroskopijne, jak w li>ciach ro>lin, sk[rze, itp. poprzez kt[re ciecz mo/e by: absorbowana lub wydzielana, 3. podobne otwarcie w skale lub innych substancjach\ ˘ porous ]porowaty\, ros. pozdrevatyj-pozdrewatyj, poristyj-poristyj. porozumie: ¯ po` % ˚rozumie:. porozumienie jednomy>lne, jednolite zaj"cie stanowiska po uprzednim usuni"ciu – zwykle drobnych – r[/nic; umowa, uk=ad. staropol. porozumie: ]zrozumie:, poj':\, ang. contract, treaty, agreement; †Old Polish understand(ing, ros. dogovor-dogowor, †pon-imat;/qt;, razumet;.

poro/e rogi zwierzyny p=owej. staropol. poro/e ]rogi\, wstrz'sa: poro/em ]hardym by:, zuchwa=ym\, =ac. ante` ]przed\ % ocularis ]oczu\ ˘ ¢anteoculare ˘ starofranc. antoiller, >redniow. ang. aunteler, ang. antler ]r[g\ ˘ antlers ]rogi\,

olenij rog ˘ olennye rogi-olennyje rogi ]w liczbie mn.\.

ros.

por[wna: ¯ po` % ˚r[wna:. zestawi: jakie> dwie rzeczy, osoby, ze sob', w celu znalezienia cech wsp[lnych czy r[/nic. staropol. por[wna: – 1. pogodzi:, 2. dor[wna:. ]$\ =ac. com` ]z`\ % par ]r[wny\ ˘ comparare ˘ franc. comparer, ang. compare, ros. sravni-vat;/t;srawni•wat(t ¯ s-s ]z\ % ravno. †port pas do miecza. †porta drzwi. ¯ =ac. porta ]brama, wrota, furtka\.

port-fel(monetka portier od{wierny. =ac. portarius ¯ porta ]wrota, brama\, starofranc. i >redniow. ang. portier, ang. porter, ros. wvejcar,

privratnik, dvornik. portki spodnie do pasa z mieczem. ros. portki. portret malunek, wizerunek osoby. franc. portraire, ang. portrait, ros. portret-portret. ¢porty odzie/, tkanina; jej skrawek. Latopis 1116 porty-porty, wo=. 1289 i porty dorogymi,

a daq skota mnogo i mnogy porty svo≠. staroros. port=-port, p=rt=-port, ros. kusok tkani, ode'da. ¢porub ciemnica, lochy. Latopis 1116 porub=-porub, staroros. porub-porub, ros. temnica, t[rma, pogreb, ang. dungeon. porucznik ¯ por"czy: ¯ r"ka. 1. oficer w stopniu ni/szym od kapitana, 2. hist. w dawnym wojsku polskim& – oficer dowodz'cy z rozkazu hetmana; – w je{dzie& zast"pca rotmistrza. staroros. podruhnik-podrucznik ]podw=adny\, ˚podrucznik, ros. poruhik-poruczik, ang. lieunenant. ¢poruganie l/enie, zniewa/enie, obraza. ¯ po` % rugati. pol. ruga:, s=aw. poruganie. ¢porugati ˚poruganie. staroros. porugati-porugati, ros. nadrugat;sq-nadrugatsja,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x rugati mi-rugati mi, ros. nadrugat;sq nado mnoj. ang. insult, abuse, offence.

poruszy: ¯ po` % ˚ruszy:. porwa: ¯ po` % ˚rwa:. por-y(owaty dziur-y(awy, szpary, szczeliny.

porysowa: ¯ po` % ˚rysowa:. †porytarz 1. pomocnik, 2. poplecznik, obro<ca. ang. assisstant, protector, ros. pomo]nik-pomoszcznik. poryw ¯ rwanie, zryw ¯ ryw ]g[ra, u(wz•niesienie\. staropol. ryw  pol. rew ˘ k•rew•ki – po•ryw•czy. ˚krew. s=aw.-ros. rvat;, rvotina ]wymioty\. porywa: si" ¯ po` % ˚rwa: si". porz'd-ek(ny kolejno>:, =ad. ¯ rz'd ]wagon[w\ – kolej. =ad ]rz'd\ ˘ =adniej ]porz'dniej\, porz'dny – odznaczaj'cy si" =adem. prawy, uczciwy, przyzwoity, solidny. ˚lepiej. staropol. porz'd – kolejno, po kolei. staropol. porz'dnie – 1. po kolei, 2. uczciwie, legalnie. ]$\ porz'dny – legalny, prawid=owy. ¯ po` ]zgodnie z `\ % rz'd ]kolej\. =ac. ordo, ordinis ]szereg\ ˘ starofranc. i >redniow. ang. ordre, ang. order, ros. porqdok-porjadok, stroj. wo=. 1289 bez= rœdou-bez riadu ]bez porz'dku, =adu\. porz'dzi: ¯ po` % ˚rz'dzi:. porzeczka ¯ poprzek ¯ przekora. †porzeczny nadrzeczny, przy rzece le/'cy, usytuowany. ¯ po` ]wzd=u/, zgdnie z `, przy, obok\ % rzeczny ¯ rzeka ]dop=yw\. porzekad=o 1. ¯ po` % ˚rzec, dos=. zwrot pod>wiadomo>ci' wypowiadany przed mow', pod>wiadomie, bez potrzeby, np. «prosz" ciebie», «panie dzieju», «s=uchaj no», w mi"dzyczasie m[zg pracuje nad wys=owieniem – u=o/eniem my>li w s=owa, 2. ¯ po` ]przy`\ % rzecz ]s=owo\ ˘ przys=owie; pos=owie ]dzi> uwagi na ko<cu ksi'/ki\. =ac. pro` ]przed`\ % verbum ]s=owo\ ˘ proverbium ˘ starofranc. i >redniow. ang. proverbe ]o innym znaczeniu\. Znaczenie potocznie rozumiane jako aforyzm ]s=owo obce, nie przyj"=o si"\& zdanie, powiedzonko, b"d'ce wyk=adni' m'dro>ci spo=ecze<stwa b'd{ narodu, my>l uj"ta w kr[tkie s=owa ]za =ac.-ang. koncepcj', ˚w dalszej cz">ci, na ko<cu\, np. • }jak ju/ o tym wiedz' dzieci, J.D.| nie wszystko z=oto co si" >wieci }w rzeczy samej – b=yszczy, daje blask; >wieca >wieci si"; r[/nica jak mi"dzy

gwiazd' a planet'| ]nie ka/dy jest tak dobry jak reklamuje siebie, wygl'da\, • ka/da myszka sw[j ogonek chwali, • poka/ mi swych przyjaci[= a powiem ci kim jeste>, • nie przesadza si" starych drzew ]nie zmieniaj >rodowiska w starczym wieku\, • >mieje si" ten, kto >mieje si" ostatni, • co nagle, to po diable, • nie ma tego z=ego, co by na dobre nie wysz=o ]zwykle wypadki o negatywnym wyd{wi"ku przynosz' w ko<cu korzy>:, w r[/nej postaci – materialnej, nauki, duchowej, itp.\, • uderz w st[= a no/yce si" odezw' ]np. prez. Donald Trump obcieca= mur na granicy z Meksykiem – Meksykanom bardzo si" to nie podoba=o, podnie>li szum wielki; odniesienie do krawca gdzie cz"sto no/yce ukryte s' pod p=atami materia=u na stole\, bliskie st'd do poni/szego& • na z=odzieju czapka gore, • kto =apie dwie sroki za ogon – nie ma /adnej ]nie pr[buj ='czy: dw[ch r[/nych spraw w jedno>:, bo nie b"dzie dobre, ˚tydzie<; nie trzymaj z dwoma odmiennymi sobie, bo z /adnym nie zostaniesz\, • kruk krukowi oka nie wykole ]swoi nie krzywdz' swoich\, • jake> wszed= mi"dzy wrony – musisz kraka: jak i ony }oni, one|, • kropla przepe=niaj'ca dzban wody ]jaka> b=ahostka, szczeg[lnie o negatywnym wyd{wi"ku, powoduj'ca wylew czego> zebranego, np. niech"ci; kto> czego> ma ju/ dosy:\, • trafi=a kosa na kamie< ]kto> “ostry” tj. mocny, trafi= na r[wnego sobie\, • nie m[w ‘hop» dop[ki nie przeskoczysz ]nie m[w przed czasem /e wykonane\, • jak sobie po>cielisz, tak si" wy>pisz, • z=apa= Turek Tatarzyna, a Tatarzyn za =eb trzyma ]wynik zmaga< nierozstrzygni"ty; pocz'tek jakiego> wiersza dla dzieci, st'd zaczerpni"ty lub tu porzekad=o to w='czone\, • nosi= wilk razy kilka – ponie>li i wilka ]wszelkie dokazywania maj' sw[j kres\, • baba z wozu – koniom l/ej ]mniej rzeczy – =atwiej\, • jak kto szuka guza, to go znajdzie ]guz ^ k=opot; tak o zadziornych\, • wsz"dzie dobrze gdzie nas nie ma ]z przek'sem tym, co my>l' /e gdzie indziej jest lepiej, ludzie /yj' tam lepiej\. my>lowo kategorii aforyzmu, przys=owia, ˚idiomu – dos=owne t=umaczenie na obcy j"zyk powoduje, lub mo/e powodowa:, niezrozumienie, zaci"cie si". w mSjp 1969 po='czono oba znacz.&

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

1. «rodzaj przys=owia, sentencja», 2. «wyraz lub wyra/enie kt[rego wci'/ kto> u/ywa, raczej z przyzwyczajenia ni/ z potrzeby». Wed=ug Biblii& – t=um przewrotnych ?yd[w domaga= si" jednog=o>nie wypuszczenia na wolno>: Barabasza – przest"pcy, a ukrzy/owania Jezusa Chrystusa, absolutnie niewinnego, Pana naszego. – Jezus wisia= wi"c na krzy/u pomi"dzy dwoma =otrami. angloj"zyczni maj' na to porzekad=o& it’s too good to be true ]to zbyt dobre, by by=o prawdziwe\, nie stosuj' jednak w tym wypadku ze zrozumia=ych wzgl"d[w, bo nawet z=oczy<c[w zw' “good thieves” ]dobrymi z=odziejami, pozytywnie o nich\ skoro wisieli z Chrystusem; szkoda /e rodacy nic podobnego nie maj' w zbiorze swych m'dro>ci. w obu wypadkach& – co> z=ego z t=umem, skoro przewrotny do tego stopnia ]pewnie “b='d” w jego opisie, tj. zrobiony z celem na my>li\, i – z niewinno>ci' Jezusa, skoro wisia= mi"dzy =otrami ]ale na o=tarzach =otr[w ju/ nie ma... scena niepe=na\. innym angielskim& never say never ]nigdy nie m[w nigdy, szczeg. nie zapieraj si" z my>l' o przysz=o>ci, nie zarzekaj si"\. =ac. pro` ]przed`\ % verbum ]s=owo\ ˘ proverbium ˘ starofranc. i >redniow. ang. proverbe ˘ ang. proverb ]1. zwrot pospolicie u/ywany, uderzaj'co zawieraj'cy prawd" lub doznanie; przys=owie, powiedzenie; maksyma, 2. osoba lub rzecz kt[ra sta=a si" pospolicie rozpoznawana, uznawana przez rodzaj charakterystycznych cech, “byword” – pos=owie, 3. in the Bible, an enigmatical saying in which a profound truth is cloaked; parable; allegory, czyli w Biblii, zagadkowy zwrot kryj'cy g="bok' prawd"\. tu tak/e znacz. r[/ne od porzekad=a. franc. la parabole, allegorie, ang. parable, allegory, wo=. 1289 pritha-pritcza ¯ pripri % htenie-cztenie ]czytanie, pouczenie, ang. reading, lecture\. ros. pritha-pritcza ]ang. parable, allegory, franc. la parabole, allegorie, apologue\. tcz  czt ˘ ]pri•cztenie\  dawny ros. priht=-priczt, ros. priht-priczt ]ang. clergy; retinue, franc. le clerge de paroisse – osoba udzielaj'ca nauk w cerkwi, ko>ciele, kazaniami z ambony\; starofranc. precher, prechier ˘ >redniow. ang. prechen ˘ ang. preach ]wyg=asza: kazanie; 1. to speak in public on religious matters; give a sermon, as from the Gospel, 2. to give moral or religious advice,


x especially in tiresome manner\; t•cz ]pri•tcza\  cz•t ]czt•enie\. porzuci: ¯ po` % ˚rzuci:. posadzi: ¯ po` % ˚sadzi:. posad(a(nik(zi: urz'd, urz"dnik, stanowisko. ¯ sad ]1. rz'd, 2. zbi[r czego – spo=eczno>: w tym wypadku\. wo=. 1289 posadi-posadi ]posadzi=\. staropol. posada ]1. osada, mie>cina, 2. stan, 3. podstawa\. ¯ po` ]za`, o`\ % sada ]=oga\. ang. ]stanowisko\ post, position, ]siedlisko ludzkie\ anglosas. setlan, >redniow. ang. setlen, ang. settle ˘ settlement ]osada\, ros. ]osada\ poselenie-posielenie. ¢posad(nik(a cz">: miasta zamieszka=a przez kupc[w i rzemie>lnik[w; posadnik urz"dnik pe=ni'cy funkcje admin., wojsk. i s'dowe na Rusi X–XV w., burmistrz grodu, stanowisko ˘ pol. posada. por. hrabia, graf, wojewoda. s=aw. posad/nik. posa-g(/ny maj'tek wnoszony m"/owi przez /on", wiano. starofranc. doaire, anglofranc. douaire, ang. dowry ]posiad=o>: kt[r' kobieta wnosi m"/owi w czasie zam'/p[j>cia\, ros. pridanoe-pridanoe ¯ pri-pri ]przy`\ % dat;-dat ]da:\. pos'dzi: ¯ po` % ˚s'dzi:. pos'-g(/ek ba=wan, idol, kumir. =ac. stare ]sta:\ ˘ statuere ]ustanowi:\ ˘ statua ˘ starofranc., >redniow. ang. i ang. statue, ros. statuq-statuja }†statua|, statujka-statujka ]statuetka\. pose-=(lski((lstwo przedstawiciel ludno>ci wybrany do cia=a ustawodawczego kraju, sejmu, parlamentu. s=owotw. pokr. po(s=anie, s=y, na posy=ki. pos=anie – przed=o/enie. staropol. pose=kini – 1. s=u/ebnica, 2. pos=anniczka. ]$\ starofranc. envoier ˘ franc. envoyer ]s=a:\ ˘ envoye ˘ ang. ]pe=nomocny\ envoy †Old Polish maid, messenger, ros. poslannyj-pos=annyj, posol=-poso= ]ambasador\ wo=. 1289 posl≠ -po>le ]pos=a=\, posolstvo-posolstwo ]poselstwo\, posol=-poso= ]pos=a\. posesja dom, teren, maj'tek ziemski b"d'cy czyj'> w=asno>ci'. =ac. possessio ˘ starofranc., >redniow. ang. i ang. possession, ros. vladenie-w=adenie, obladanie-ob=adanie, imenie-imienie. ˚posiad=o>:. posia: ¯ po` % ˚sia:. posiad=o>: ¯ po` % siedlisko,

osiedle ¯ osi'>: ¯ si'>:, tak/e ¯ sad ]1. rz'd, 2. zbi[r czego – budynk[w, zabudowa< z przyleg=ym gruntem, w tym wypadku\ ˘ sadyba, stan ˘ posiadanie – na stanie, stany jako siedliska w wo=. latopisie pisanym w ca=o>ci 1288(89 w Brze>ciu Lit. nad Bugiem. s=owotw. pokr. posesja. 1. dom, teren, maj'tek ziemski b"d'cy czyj'> w=asno>ci', 2. tereny nale/'ce do jakiego> pa<stwa, zwykle zamorskie, poza granicami. =ac. possessio ˘ starofranc., >redniow. ang. i ang. possession, ros. vladenie-w=adenie, obladanie-ob=adanie, imenie-imienie. Latopis 1116 zasob;-zasob, >redniow. sobina-sobina ]posiad=o>:, posiadanie, w=asno>:\, ang. property, possession. posi'>: ¯ po` % ˚si'>:. posiec ¯ po` % ˚siec. posili: si" ¯ po` % ˚sili: si". poskar/y: si" ¯ po` % ˚skar/y:. ¢poskepati rozszczepia:; schizma, herezja; szkod" przynie>:. staroros. poskepati-poskepati, ros. ras]epat;, raskolot;> nanesti vred, ang. to split, cleave; schizmatic, sectarian, heretic; harm. †poskoczy: po>pieszy:. ang. hasten, hurry, ros. uskor-qt;/it;-uskor-jat(it, toropit;-toropit. †poskok wyskok, taniec pos=a: ¯ po` % ˚s=a:. pos=anie 1. po(s=anie(c ¯ s=a: ]wyprawia: go<ca w podr[/ z listem, spraw' ˘ przed=o/enie\, 2. u=o/y: po>ciel, przygotowa: legowisko do spania, rozpo>ciera: ¯ s=a: ]>cieli:, k=a>:, =o/y:\.

pos=-anka(annictwo(owie( (owa:, ˚pose= ¢pos=uch >wiadek. Latopis 1116 poslux=-pos=uch, staroros. poslux-pos=uch, ros. svidetel;-swiditiel, staroros. l'i poslux-=/i pos=uch ]fa=szywy >wiadek\, ros. l'ecvidetel;, ang. witness. pos=ucha: ¯ po` % ˚s=ucha:. pos=u-ch(szny ¯ po` % s=uch. wo=. 1289 posloux=-pos=uch. pos=ugiwa: si" ¯ po` ]czas\ % s=u/y: ¯ u/y:. staropol. narabia: si" czym>. ang. make use of, use ]sth\, ros. vos/pol;zovat;sq (hem) -wos(polzowatsja ]czem\. ¢pos=uszanie s=uchanie.

staroros. posluwanie-pos=uszanie, ros. sluwanie-s=uszanie, ang. hearing. pos=u/y: ¯ po` % ˚s=u/y:. posmarowa: ¯ po` % smarowa:. posoka zastyg=a krew, skrzep. ¯ sok ]krew\ ¯ so, rew ]g[ra\. ˚krew. anglosas. gor ]gn[j, brud\ ˘ >redniow. ang. gore ]brud\ ˘ ang. gore ]up=yw krwi z rany, szczeg[lnie skrzepni"ta krew\. pospa: ¯ po` % ˚spa:. pospolity nagminny, po ^ na, cz"sto wyst"puj'cy. pospolicie ¯ spo=em ]razem ¯ raz\. raz – 1. czas, 2. cz"stotliwo>:. ˚gmin ]posp[lstwo, spo=eczno>:\. staropol. pospolicie ]w og[le\, pospolity i pospolny ]og[lny, powszechny, publiczny\, pospolstwo ]obcowanie, wsp[lnota, spo=eczno>:, lud\, pospo=u ]wsp[lnie, razem, jednocze>nie\. staro=ac. commoinos ˘ communis, starofranc. comun, >redniow. ang. commun, ang. common, ros. ]dzielony, wsp[lny\ ob]ij, ]publiczny\ ob]estvennyj, ]grubianin\, powlyj, ploskij, ] prostak\, prostoj-prostoj. †posroma: upokorzy:, zawstydzi:, zbeszcze>ci:, zgwa=ci: ]kobiet"\. ¯ po` ]wy`, czas dok.\ % srom ]wstyd\. s=owotw. pokr. wulg. sram, OA, tak/e skrom. staropol. posromno>: ]wstydliwo>:, niewinno>:\. =ac. humilis ]upokorzy:, poskromi:, poni/y:\ ˘ humiliare ˘ p[{no=ac. humiliatus, franc. humilier, ang. humiliate, ros. unihi'at;-uniczi/at, uni-'at;/zit-umi-/at(zit. post zakaz spo/ycia mi"sa. PF, OA. got. fastan, niem. fasten, anglosas. f≤stan, >redniow. ang. festen, fasten, ang. fast, ros. postit;sq-postitsja, postnihat;-postniczat, der'at; post-der/at post. posta: ¯ po` % ˚sta:. staropol. posta: – 1. r[d, plemi", 2. rodzaj, p=e:, 3. wygl'd zewn"trzny cz=owieka. ]$\ ˚forma, kszta=t, wyobra/enie. postanowi: ¯ po` %˚stanowi:. postanowi-:(enie zarz'dz•i:(enie. ¯ po` ]za\ % stan ]rz'd\. ˚pan, stan. postanowienie& 1. rozpo(za•rz'dzenie, ustawa, uchwa=a, orzeczenie, wyrok, 2. rzeczownik od czasownika postanowi:,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x 3. podj"cie decyzji; z naciskiem ˘ zdecydowanie ^ stanowczo. u ^ po ^ pod ^ nad ^ przy ^ za ^ obok ˘ u•stawa ^ po•stanowienie ^ za•sada, u•zasadnienie. staropol. postanowi: – postawi:, umie>ci:, ustali:, utrwali:. ]$\ postanowienie – pozycja, ustanowienie, utrwalenie. ]$\ =ac. decidere ˘ franc. decider, ang. decide(d(dly, ros. rew-at;/it;-resz•at(it, sudit;-sudit, rasrew-at;/it;-rasresz•at(it. postaw nici biegn'ce wzd=u/ tkaniny, przeplatane poprzecznymi; osnowa. staropol. postaw – sukno, tkanina, zw[j, bela. ]$\ anglosas. wearp, pokr. niem. werfen ]rzuca:\, ang. warp ]...5. w tkactwie, nici biegn'ce wzd=u/ w maszynie tkackiej, i “crossed” – przeplatane w'tkiem tkaniny\, ros. osnova-osnowa.

postawa 1. uk=ad czyjego> cia=a, przyj"ta pozycja cia=a, poza, 2. zewn"trzny wygl'd czyjego> cia=a, czyjej> postaci, figura, sylwetka, prezentacja, powierzchowno>:, 3. stosunek cz=owieka do czego>, nastawienie, zachowanie, post"powanie. staropol. postawa – 1. wzrost, istota, posta:, osoba, wygl'd, 2. mina, 3. natura. ]$\ =ac. stare ]sta:\ ˘ statuere ]umie>ci:\ ˘ statua ]˚pos'g\; =ac. stature ]wzrost lub wymiar cia=a\ ˘ starofranc., >redniow. ang. i ang. ]pozycja, prezentacja\ stature, ]ustosunkowanie si"\ attitude, ros. stan-stan, rost-rost, poza-poza, osanka-osanka, polo'enie tela-po=o/enie tie=a. †postawce kosztowne, barwne tkaniny. ˚postaw. postawi: ¯ po` % ˚stawi:. 1. postawi:, 2. wznie>: gr[d. staropol. postawi: ]1. umie>ci:, zakwaterowa:, 2. wyda: bitw"\, postawienie ]propozycja, uk=ad np. cz=onk[w\. =ac. e` ]do g[ry, w g[r"\ % regere ]prostowa:\ ˘ erectus ˘ ang. erect, ros. vozdvig-at;/nut;, po/stavit;, po/stroit;, wo=. 1289 postaviti-postawiti ]postawi:\, postavi-postawi= ]postawi=, wzni[s=\, mazur. postavi ˘ novopostavlenoj ]nowo postawiony\. †post'pi: ruszy: z miejsca, ust'pi:. odda:, u/yczy:. ¯ po` ]czas dok.\ % st'pi:, st"powa:

¯ step ]krok\. s=owotw. pokr. stopa, po(wy-st"pek, post"powanie ]spos[b “kroczenia” przez proces np. s'dowy; procedura\. post'pi: ¯ po` % ˚st'pi:.

posterunek ang. post(er. post"p(owanie(ek t=um. =ac. progress ¯ pro` ]prze(d\ % gradi ]i>:, kroczy:\. =ac. progredi ˘ progressus ˘ starofranc. progres ˘ >redniow. ang. progresse ˘ ang. progress. ¯ po` ]zgodnie z, r[wnolegle do\ % step ]krok do przodu\. s=owotw. step ]krok\ ˘ st'pa: ]kroczy:\ ˘ wst'pi:, wyst"pek, nast"pstwo, do(wy-st'pi:, stopie<, i inne, ˚st'pa:, stopa. ang. step ]krok\; ang. ]do przodu, post"p\ progress, ]czyn, post"pek\ act(ion, ]procedura, post"powanie\ proceed, ros. ]post"p\ progress-progress, xod-chod, uspex-uspiech. ¢post=aw wyk=adzina pod siod=o ]$\. s=aw. postlav. Powie>: wrem. let 1118, o skromno>ci Íwiatos=awa, /e namiotu nie mia=, sypia= >ciel'c =o/e& ...no pod=klad postlav i selo v golovax ]podk=ada= post=aw i siod=o pod g=ow"\. postrada: 1. straci: kogo lub co, 2. ponie>: jak' strat", utraci: np. rozum ]oszale:, zwariowa:\, mienie. staropol. ostrada:. ]$\ ¯ o` % s=aw.-ros. stradat. ang. to lose, to suffer, to endure, to bear, to grieve, ros. stradat;-stradat, ]fizycznie gubi: i z pola widzenia\ po/terat;-po(terat. postraszy: ¯ po` % ˚straszy:. ¢postrie= d/uma, postrza=, epidemia, zaraza. staroros. postrel-postrie=, ros. huma, `pidemiq, ang. plague. postronek mocny sznur, grubo>ci p"ta, po stronie konia. =ac. pascere ]pa>:\ ˘ pastor ]pasterz\ ˘ pastorius ]pasterzowy\ ˘ pastoria ]=a<cuch, postronek\ ˘ pasture ]postronek dla byd=a\ ˘ starofranc. pasturon, >redniow. ang. pastron, ˚podbicie. =ac. trahere ]ci'gn':\ ˘ tractus, starofranc. trait ]lina, sznur\ ˘ traiz, trais ]l.mn.\ ˘ >redniow. ang. traice, trais ]l.poj.\ ˘ trais ]l.mn., postronki\ ˘ trace ]postronek, ka/dy z dwu pas[w, =a<cuch[w, lin, uprz"/y, ='cz'cy konia z czym> – jak pojazd – do ci'gni"cia\, ang. tug ]gruba lina lub =a<cuch u/ywany do ci'gni"cia\,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

ros. postromka-postromka. postronny bez stron, po(u-boczny. staropol. postronny – obcy, cudzoziemski, s'siaduj'cy, granicz'cy\. ¯ po` ]obok\ % strona ]1. partia w grze, 2. kraj\ ang. impartial ]bezstronny\, neutral, †Old Polish stranger, foreigner, ros. bespristrastnyj. postrzec ¯ po` % ˚strzec. postrzeli: ¯ po` % ˚strzeli:. postuka: ¯ po` % ˚stuka:.

postument posun': ¯ po` % ˚sun':. posuszy: ¯ po` % ˚suszy:. posypa: ¯ po` % ˚sypa:. poszczeka: ¯ po` % ˚szczeka:. poszed= ¯ po` % ˚szed=. posz-ewka(wa ¯ po` % ˚szycie. poszlaka 1. szlak prowadz'cy gdzie> lecz nie maj'cy ko<ca, rozwi'zania, st'd wskazanie na sprawc" przest"pstwa bez bezpo>redniego, mocnego dowodu, 2. znak, >lad, trop. staropol. poszlakowa: – doj>: >ladem, wy>ledzi:. ]$\ ang. trace ]>lad, >ledzi:\, indication ]wskazanie, oznaka\, ros. sled-slied ]>lad\, ]>ledzi:\ zameh-at;/it;, ]wskaza:\ ukaz-yvat;/at;, pokaz-yvat;/at;. ¢poszlina c=o; zarobki; warunek; czas, pora, data; kraj, starodawny zwyczaj. staroros. powlina-poszlina, ros. powlina> 'alovanie,

oklad> srok, opredelennoe vremq, a tak'e strana, drevnij obyhaj,

ang. duty, customs; salary,

wages; term, time, date; country, region, land, ancient custom. by: po poszlinie /y: po staremu,

tj. wg starych, starodawnych zwyczaj[w. staroros. byt; po powlinie-byt po poszlinie, ros. 'it; postaromu. poszuka: ¯ po` % ˚szuka:. poszwa pow=oka na pierzyn" lub poduszk". staropol. poszwa – pochwa. ]$\ franc. la taie ]d’oreiller\, ang. pillow-case, pillow-slip, ros. navolohka-nawo=oczka. poszybowa: ¯ po` % szybowa: ¯ szybko. Latopis 1116 wibnuti-szibnuti ]uderzy=; piorun poszybowa=\. poszy: ¯ po` % ˚szy:. †poszyjek cios w szyj", kark. po>ciel ¯ post=aw, >cieli: †po>cienie miejsce w izbie, naprzeciw drzwi. †po>lachci: dodawa: zacno>ci,


x splendoru. ¯ po` ]u`\ % szlachetni: ¯ szlachta. po>lad ostatki, resztki, >lad ]po pozosta=o>ciach\. po>ladek 1. zadek, ty=ek, pupa ˘ po>lad ]odpad, ostatek\, 2. po>ledni ]ostatni\. staropol. po>ladek – 1. koniec, ty= ¯ s=aw.-ros., 2. potomek ¯ po` % >lad. ]$\ staropol. po>ledni – ostatni, ko<cowy, p[{niejszy. ang. ]zadek\ ass, †Old Polish, ostatni last, final, ros. poslednij-poslednij, zadok-zadok. po>lubi: wej>: w zwi'zek poprzez zawarcie >lubu – publicznej uroczysto>ci, wydarzeniu. staropol. po>lubi: – przyrzec, przysi'c. ang. ]osob" p=ci przeciwnej\ merry, ]przysi'c\ swear, staroros. ]ma=/e<ski\ brak=-brak, klqt;sq-kljatsja ]kl': si", zaklina:\. po>miewisko na>miewanie si", wyszydzanie, drwiny, kpina, szyderstwa. ¯ po` ]na`\ % >miech. ˚>mia: si". =ac. de` % ridere ]>miech\ ˘ deridere ]po>miewisko\; =ac. ex` % cornu ]r[g\ ˘ starofranc. escarn, escharn, >redniow. ang. scorn, scarn, ang. to deride ˘ derision, to scorn ˘ scorn, ros. osme-ivat;/qt;. †po>pie: 1. nad'/y:, podo=a:, 2. po>pieszy: si". ang. to hasten, to hurry, to make haste, ros. spewit;-spieszit. po>pie-ch(szny ¯ po` % >pieszy:. szybkie dzia=anie w obliczu czego. staropol. po>pie:, urychli:. ang. rush; quickly, rapidly, promptly, soon. ros. begom-biegom, skoro-skoro. po>piewa: sobie ¯ po` % >piewa:. po>r[d ¯ po` % >rodek. wo=.1289 posre∂i-posredi ]po>r[d, pomi"dzy\. †po>rzodek >rodek, spos[b dzia=ania. ang. mean, way, M.O. ros. sposob proizvodstva. po>wiadczy: ¯ po` % >wiadczy: ¯ >wiadectwo da: czemu ¯ >wiadek. po>wieci: ¯ po` % ˚>wieci:. po>wi"ci: 1. skropi: >wi"con' wod', 2. ofiarowa:, przeznaczy: co na jaki> cel, przypisa:, dedykowa:, ='cznie z po>wi"ci: si" czemu, komu. staropol. po>wi"ci: – u(wy->wi"ci:. ]$\ ang. dedicate, devote, ros. posvq-]at;/ti;, osvq-]at;/tit;, peredat;sq-pieredatsja.

¢pot obce; ang. garnek, dzban, wazon. angloss. pott, pokr. holend. pot, >redniow. ang. i ang. pot, ˚woda#, ros. gorwok-gorszok, banka-banka, kru'ka-kru/ka.

pot, poci: si" krople na ciele w wyniku gor'ca. /aru, wysi=ku. pot ]¢woda\ ¯ gr. potamos, ˚potem# potajemnie ¯ po` ]u\ % tai: ]kry:\. po•tajemnie – s•krycie ¯ taj•no – kryjo•mo ¯ ta•i: – kr•y:. po ^ s; ta ^ kr. wo=. 1289 potai-potai. pota<czy: ¯ po` % ˚ta<czy:. potem ¯ po` ]za, przyimek\ % tem. tym, tem ]czas\ ¯ =ac. tempus. potem ^ po czasie ]o kt[rym mowa\, nast"pnie, p[{niej; w przysz=o>ci ]na potem ^ na przysz=o>:\. s=owotw. pokr. za(w(przed•tem, potomek. Nie mog" pozby: si" uczucia, i mam ku temu przes=anki, /e potem ¯ gr. potamos ]rzeka\, pontos ]morze, ¢woda ^ ang. water\ ˘ ang. after ]po, za, pod=ug\, pol. pot ]ang. sweat, s=owotw. pokr. wet ^ mokry, wilgo:, zwil/a:; staropol. wilgo: ^ woda, cztery /ywio=y& ziemia i powietrze, ogie< i wilgo: tj. woda\, wi"cej ˚woda, dno. wo=. 1289 potom-potom ]potem\, potom-potom, posem;-posem ST. †pot"powa: krzywdzi:. ]$\ ¢potiati zabity, dos=. poci"ty. ros. czas tera{n. potniem ¯ ci':. Latopis 1116 potqti-potiati. ¢potir naczynie cerkiewne, garnuszek. holend. pot, pokr. anglosas. pott ˘ ang. pot ]okr'g=e naczynie r[/nych rozmiar[w, wykonane z metalu, gliny, lub szk=a, u/ywane do trzymania p=yn[w, gotowania lub przechowywania jad=a\. >redniow. ang. pottare ]garncarz\ ˘ ang. potter ˘ s=aw. potir-potir, ros. cerkovnyj sosud cerkownyj sosud. ¢potjagnuti poci'gn':; zebra: si=y, natrze: nimi. Latopis 1116 potqgnutipotjagnuti. staroros. potqgnuti-potjagnuti ros. postarat;sq, izlovhit;sq, ang. to endeavour, to manage, to charge by armed forces. †potka potyczka, przypadkowe starcie wrogich oddzia=[w. ˚potyczka. potkn': ¯ po` % ˚tkn':. potkn': si" zawadzi:, zaczepi: o co nog' w trakcie chodu, marszu, trac'c chwilowo r[wnowag". wo=. 1289 potkne†-potkniet ]potknie\.

pot=uc ¯ po` % ˚t=uc. potoczny 1. mowa, j"zyk ]wartki zestaw s=[w\ u/ywany w swobodnej mowie, na codzie<, j. nieliteracki, nieksi'/kowy, 2. cz"sto, stale zdarzaj'cy si", powszechnie u/ywany, stosowany, spotykany, codzienny, pospolity, zwyczajny. ¯ po` % toczy: ]p=yn':\, analog. do ang. fluent ]p=ynny, bieg=y\ ¯ =ac. fluens, fluentis ¯ fluere ]p=yn':\ ˘ fluidus ˘ franc. fluide ˘ ang. fluid ] p=yn, p=ynny\; por. potok. potoczy: ¯ po` % ˚toczy:. potok strumie<, woda o wartkim nurcie i w'skim, kamienistym lub /wirowym dnie, wyp=ywaj'ca ze {r[de= i daj'ca zwykle pocz'tek rzekom; dop=yw. ko ]do\ % =o ]wo\ ˘ ko=o ]woda\ ˘ toczy: ]si"\ ˘ po•tok, ciek; toczy: ]ciec, biec; rzecz w ruchu obrotowym\ ˘ ros.-pol. w g[rnym cieku  w g[rnym biegu; bieg ˘ bie/'ce ˘ toczy: rozmowy; potok s=[w, potoczny; Potocki ]r[d znad rz. San, ziemie ukr.\. potok ^ rzeczka ^ strumie< ^ ang. creek, wi"kszy ciek od strumyka ^ ruczaj ^ ros. ruczej ^ ang. brook. >redniow. ang. ]rzadkie\ creke ˘ ang. creek ]a small stream, somewhat larger than a brook ^ ruczaj  r'czo, tj. wartko, U ˘ Å, ´\, ros. rehka-reczka ¯ reka-reka ]rzeka\. ˚ruczaj. pol. ros. ang. ruczaj ruczej brook potok reczka creek rzeka reka river potom-ek(ni(stwo wszyscy urodzeni w linii prostej od danej osoby. ¯ potem ]po czasie\ ¯ po` % tem ¯ =ac. tempus ]czas\. ros. potom. =ac. descendere, descendens, franc. descendant, ang. descendant, offspring, ros. potomok-potomok ]potomek\ ¯ potom-potom ]potem\. potop(i:(iony ¯ po ]u, za\ % topi:; ¯ topi: ¯ to]<\ % pi: ]wci'ga: w siebie wod" ustami\ ˘ topiel(ec. u(wy(za•topi:. staropol. potop – 1. burza, nawa=nica, 2. zatopienie. ]$\ =ac. dis` % luere ]my:\ ˘ diluere ]zmy:\ ˘ diluvium ˘ starofranc., >redniow. ang. i ang. deluge; niem. flut, anglosas. flod, ˘ >redniow. ang. flode, ˘ ang. flood. wo=. 1289 potopiwa-potopisza ]potopili\, potopilo-potopi=o, staroros. potop=-potop. Potop wylew rzek Tygrysu i Eufratu w Iraku }albo jedna z cz"stych powodzi w Pakistanie|, rozci'gni"ty na ca='

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x Ziemi", skoro po horyzont, bo pisiec nie wiedzia= jak wielki Glob jest, st'd i Noe m[g= zebra: zwierz"ta z okolicy, po jednej parze ka/dego gatunku, i wszystkie zmie>ci: na statku zwanym Ark' Noego. Opowiadanie na umys=y dzieci lat 8–10. I p=ywa= z nimi przez dni “40”, po czym Arka osiad=a na g[rze Ararat, dzi> na pograniczu Armenii, Turcji, Iranu, i Azerbajd/anu. Nie ma tyle wody na Ziemi by zala=a kontynenty 5 km powy/ej obecnego poziomu. «40» oznacza=o «wiele», tak i kwarantanna, Alibaba i czterdziestu rozb[jnik[w, i wiele innych opowie>ci z “czterdziestk'” u/yt', lecz dzi> wszyscy badacze tekst[w Biblii bior' termin ˚“czterdzie>ci” za dok=adn' liczb" «40», tj. ani dzie< mniej, ani wi"cej. I para nied{wiedzi polarnych przyw"drowa=a do Iraku by ocali: sw[j gatunek, bo wszechmocny B[g nie mia= innego sposobu by unicestwi: grzeszny r[d ludzki kt[ry sam sp=odzi= “na podobie<stwo swoje”. Tylko Potopem# I zwierz"ta przy okazji wytopi= “Bogu ducha winne”. Po Potopie wszystkie niegodziwo>ci o/y=y na nowo, przez potomk[w Noego – tego te/ przwiduj'cy B[g nie przewidzia=. Lapsus za lapsusem, rzecz na umys=y dzieci. znamienny >lad& gr. potamos ]rzeka\ ˘ Potop ]a wi"c by= to wylew rzek\, ang. the Flood, the Deluge ]Gen. 7\ potopi: ¯ po` % ˚topi:. potraci: ¯ po` % ˚traci:. potrafi: ¯ po` % ˚trafi:. m[c wykona:. pokr. podo=a:. staropol. potrafi: – natrafi:, napotka:, dokaza:.]$\ ¯ po` ]na`\ % traf ]przypadek\. =ac. habere ]mie:\ ˘ habilis ]odpowiedni, stosowny, nale/yty\, starofranc. hable, >redniow. ang. able, ang. able, ros. sposobnyj-sposobnyj. potrawa jad=o. po•trawa – jeda  jad ]trutka\, tra ^ tru, Ø ]U\ ^ A, o•trawa – jad, trutka. ˚traw(i: ]rob(i:, czyn(i:\, ¯ wa ]jad=o, po/ywienie\. ros. potrava. potr'bi: ¯ po` % ˚tr'bi:. potr'ci: ¯ po` % ˚tr'ci:. ¢potrebiti zniszczy:. staroros. potrebiti-potrebiti, ros. istrebit;-istrebit, ang. to destroy. potru: ¯ po` % ˚tru:.

potrwa: dzia: si" czas jaki> bez wyra{nych, wi"kszych zmian. staropol. potrwa: ]poczeka:, wytrwa:\. ¯ po` ]czas jaki>\ % trwa: ]utrzymywa: si"\. niem. leisten ]czyni:, dzia=a:\, anglosas. l≤stan, >redniow. ang. lasten, lesten, ang. last(ing, ros. prodol'at;sq-prodo=/atsja, dlit;sq-dlitsja. potrzask przyrz'd do chwytania zwierz't i ptak[w, zamykaj'cy si" automatycznie; /elazko-pu=apka. =ac. decipula, anglosas. tr≤ppe, pokr. niem. treppe ]schody\, >redniow. ang. trappe ˘ ang. trap, ros. zapadnq-zapanja, lovuwka-=owuszka. ˚szpar, szpara. potrz'>: ¯ po` % ˚trz'>:. †potrzeb nale/y, wypada, trzeba ]$\. potrzeba ¯ po` % trzeba ]wym[g konieczno>:, pop"d, instynkt, sk=onno>:, odruch\. staropol. 1532 Wokabularz rozmaitych i potrzebnych sentencyj. staropol. potrzeba – 1. po/ywienie, 2, rzeczy potrzebne do /ycia, 3. wyprawa wojenna, walka. ]$\ staropol. potrzebizna – konieczno>:, potrzeba, k=opot, trudno>:. ]$\ staropol. potrzebny – potrzebuj'cy. ]$\ =ac. ne` ]nie`\ % cedere ]wy(oddawa:\ ˘ necesse ]nieuniknione, konieczne\ ˘ necessarius ˘ ang. necessary ]koniecznie\; =ac. necesse ˘ necessitas ]˘ franc. necessite\ ˘ >redniow. ang. necessite, ang. necessity ]potrzeba\, ros. neobxodimost;, potrebnost;-potrebnost, nu'nyj, potrebnyj-potrebnyj, ros. potreba, trebovat;. potrze: ¯ po` % ˚trze:. potrzyma: ¯ po` % ˚trzyma:. ¢potsnutitsja po>pieszy:. pocierpie:, cierpliwie znosi:. Latopis 1116 pot=snytitisqpotsnutitsja. ¢potszczitisja postara: si". staroros. pot]itisq-potszczitisja, ros. postarat;sq-postaratsja, ang. to endeavour, to care, to effort. †potuka: szczu: psami i w przen. staronord. beita, >redniow. ang. baiten, ang. bait, ros. travit; sobakami. potulny ¯ po` % ˚tuli:. †potuszy: serca doda:, otuchy. ¯ po` ]o`\ % tucha ¯ tchn':. =ac. cor ]serce\ ˘ starofranc. corage

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

curage ˘ >redniow. ang. corage ˘ ang. courage ]odwaga, m"stwo\. starofranc. en % courage ˘ encoragier, encourager ˘ ang. encourage, ros. obodr-qt;/it;obodr•jat(it potwar-z(ca k=amliwe zarzucanie komu czyn[w nie pope=nionych, oszczerstwo, fa=szywe oskar/enie. ¯ potw[r, potworno>:. staropol. potwarz – obelga, oszczerstwo. ]$\ staropol. potwarzliwie oszczerczo, fa=szywie. ]$\ ang. slander, calumny, ros. kleveta-klewieta, zloslovie-z=os=owie. potwierdzi: ¯ po` % twierdzi: ¯ po` ]u\ % twierdzi: ¯ s=aw. twierd ]tward(y, stanowczy\. upewni:, wzmocni: os'd. staropol. niepotwirdzony – niepotwierdzony. ]$\ staropol. potwirdzenie – utwierdzenie, umocnienie. ]$\ =ac. com` ]wzmocnienie\ % firmare ]wzmocni:\ ˘ confirmare ˘ starofranc. confermer, >redniow. ang. confermen, ang. confirm, ros. podtver-'dat;/dit;podtwier-/dat(dit. potw-[r(orny(orno>: kreatura, posta: maj'ca kszta=ty odmienne od spotykanych w naturze, wszelkiej wyobra{ni, maszkara, monstrum; najcz">ciej rezultat chorej wyobra{ni. czyny jako odra/aj'ce, okropne, straszne, wielce brzydkie, ohydne. ˘ potwarz. potyczka starcie drobnych oddzia=[w wojskowych kt[re wesz=y w kontakt ze sob' w spos[b przypadkowy, np. czujki, oddzia= zwiadowczy; niewielka bitwa, utarczka. ¯ po` ]do\ % tyczka ¯ tyka: ¯ tkn': ]tr'ci:\; potkn': – potr'ci:. s=owotw. pokr. natkn': si" ]na co\. staropol. potka, ]$\ germ. scrim ]strzec, chroni:\ ˘ ¢skirmjan ]chroni:\ ˘ ital. scaramuccia, starofranc. escarmuche, >redniow. ang. scarmishe, skrymishe, ang. skirmish, ros. styhka-styczka, sxvatkaschwatka ˘ imet; styhku lub sxvatku. potyka: si" cz"sto zaczepia: nog' o co> w trakcie chodu, kule:; natkn':, spotka:. ¯ po` ]do\ % tyka:, tr'ca: ˘ dotyka:. staropol. potyka: ]zaczepia:, pos'dza:, podejmowa: kogo> czym>\. norw. stumla ]potkn': si" w ciemno>ci\, >redniow. ang. stomblen, stomelen, ang. stumbl-e(ing, ros. ostup-at;sq/it;sq, spo-


x tyk-at;sq/nut;sqspotyk•atsja(nutsja.

potylica ty= czaszki. ¯ po` ]za\ % tylica ¯ ty=.

¢pouchati, obuchati pow'cha:. staroros. pouxati-pouchati, obuxati-obuchati, ros. pon[xat;-poniuchat,

ang. to smell, to sniff; to take ]snuff\. pouczy: ¯ po` % ˚uczy:. powab ¯ po` % ˚wabi:. wab – baw, s=owotw. koncepcji 022. poci'g ˘ urok, czar, wdzi"k. staropol. powab ]zach"ta\. staropol. powabia: ]zach"ca: do zbli/enia si", przyzywa:\. =ac. ad` % trahere ]ci'gn':\ ˘ attrahere ˘ attractus ˘ ang. attract ]po(przy-ci'ga:, zach"ca:\, =ac. attractio ˘ ang. attraction, ros. pritq'enie-pritja/enie, privlekatel;nost;. †powaba obowi'zek >wiadczenia robocizny przez ch=op[w na rzecz pana w okresie ci"/szych i pilniejszych rob[t. powaga 1. spos[b bycia, 2. autorytet, znaczenie w>r[d otoczenia. staropol. powaga – powa/anie, znaczenie. ]$\ ¯ po` ]u`\ % waga ]zr[wnowa/enie\. ang. ]powaga chwili\ gravity, seriousness, ]autorytet\ authority, †Old Polish respect, ros. avtoritet-awtoritet. powali: ¯ po` % ˚wali: ¯ wa= ]ziemia\. zmieni: czego postaw" pionow' na poziom'. pad ]pion\, leg, =o/, k=ad, wa= ]poziom\ ˘ pok=ada: ^ polega:; =o/e; ziom ]poziom(ka, ziomek\ ¯ ziemia. ˚spok=ada:. mSjp 1969& 1. «spowodowa: czyj upadek na co; przewr[ci:, obali:, 2. cz">ciej dk ‘trafi: pociskiem ]powoduj'c upadek\; postrzeli:, zabi:». ang. bring to the ground, ros. prisu'dat;-prisu/dat. powa=a strop, sufit. ¯ po  op ¯ opposite, % wa= ]ziemia\. `op gdy na ko<cu& ch=op, strop, po` – gdy na pocz'tku, lub pozytyw, ponaglenie, polecenie. =ac. caelum ]niebo\, starofranc. ciel ]sklepienie, dach\ ˘ ang. ceil ]mo/e i z wp=ywem franc. ceiller i =ac. caelare – rze{bi:\ ˘ ang. ceiling, ros. potolok-poto=ok. †powa=ka ma=y bochenek pszenny, bu=ka, kukie=ka. powa/y: ¯ po` % ˚wa/y:. †powerek dr'/ek do noszenia wiader na barkach. staropol. powyrek. pow"drowa: ¯ po` % w"drowa:. powiada: ¯ po` ]za\ % wiadomo>:.

staropol. powiedacz – rozm[wca, osoba w dialogu, powieda: – m[wi:, powie>: – 1. mowa, 2. opowie>:, 3. opinia, reputacja. anglosas. tellan, >redniow. ang. tellen, ang. tell, relate, †Old Polish narrative, tale, story; opinion, ros. ras/skazyvat;ras(skazywat, govorit;-goworit, do-nosit;/nesti ¯ nie>:. wo=. 1289 pov≠dati-powiedati ]donosi:, powiada:, powiadomi:\, pov≠da-powieda ]opowiedzia=, doni[s=\, pov≠da ima-powieda ima ]powiedzia= im\, staroros. povedati-powiedati, ros. soob]it;, povedat;, ang. to communicate; to impart, to inform.

powiastka ros. pov≠stka ]powiadomienie\ ¯ po` % wie>:. s=owotw. pokr. niewiestka ]nieznana\ }z imienia| ˘ pol. niewiasta. powiat ujazd, okr"g, jednostka administracyjnego podzia=u kraju obejmuj'ca szereg gromad, a nie mniej ni/ kilka powiat[w wchodzi w sk=ad wojew[dztwa. wiatr ^ jazda ˘ po•wiat ^ u•jazd ˘ zwiewaj st'd ^ jazda st'd ]wyno> si", zmykaj, biegiem\. staropol. po-wiat(wiet. ang. district. powi'za: ¯ po` % ˚wi'za:.

powi-:(ty(cie(ja: por[d, rodzi:.

powid=a przetw[r ze sma/onych >liwek.

¢powiedati ˚powiada:. powiedz(enie(iano(ie: ¯ wiedza. odpowied{, spowied{, wy(za•powiada:, opowiadanie, za(prze(przy(o(do(od(pod(wy( (roz•powiedzie:, spowiada: ]si"\. ros. otvet. ~powiedzie: czas dok. ¯ powiada: czas niedok. ¯ po` % wiada: ]m[wi:\. s=owo wyra{nie d=ugie, bo nowe. za•powiedzie: ]si"\ – przed czasem ¯ zapowied{, zapowiedzi >lubne prze•powiedzie: – przed czasem, ¯ przepowiednia, proroctwo ¯ pro` % rok ]czas\ przy•powiedzie: – blisko ¯ przypowie>: o•powiedzie: – do pe=na, zupe=nie ¯ opowiadanie do•powiedzie: – doda:, do ko<ca ˘ niedopowiedzenie od•powiedzie: – 1. sw' mow' ci'gn': my>l innej, ¯ odpowied{, 2. czu: si" w obowi'zku;

odpowiedzialno>: pod•powiedzie: – od spodu, podda: my>l wy•powiedzie: – wys=owi: si" roz•powiedzie: – r[/nym osobom s•powiada: si" – wyjawi: swe “grzechy” ksi"dzu, ¯ spo ]spo=em\ % wied{ ]m[wi:\. powieki ¯ po` % wieko ]pokrywa\. †powielenie rozkaz, polecenie. s=aw. powielenie. ¯ po` % wieli: ]leci:\. powiernik ¯ wiara. osoba zaufana; powierzy: – zaufa:, przekaza: w dobre r"ce. ¢powierszczi z=o/y:; st=umi: ]np. powstanie\; ukr[ci:, poskromi:. staroros. pover]i-powiergnut, ros. povergnut;-powiergnut, ang. to put down, to throw down; to offer, to present to, to lay before one. powierzchnia ¯ po` % wierzchu. zwn"trzna p=aszczyzna, zewn"trzny wygl'd, przednia strona. ang. sur ^ po ^ woda ¯ gr. potamos ]rzeka\; ang. face ^ lico ^ wierzch ˘ sur•face ]po•wierzchnia\, po•liczek, i inne, ˚lico, kwas, lecz S=ownik Webstera& =ac. superficies ˘ starofranc. i ang. surface, ros. poverxovnost;powierchownost. powierzy: ¯ po` % ˚wierzy:. ¢powier-zywati przywi'zywa:. Latopis 1116 poverzywatipowier-zywati. staroros. pov;rzyvat;-powier•zywat, poverzyvat;-powier•zywat, ros. privqzyvat;-priwiazywat, ros. privaz-at;/yvat;priwiaz-at(ywat. ang. tying, binding; tie, band. powiesi: ¯ po` % wiesi: ¯ wiesza: ¯ wie ]g[ra\. ˚wie>i:. wo=. 1289 predani bywa na

pov≠wenie. ¢powiesmo p"czek, motek. staroros. pov≠smo-powiesmo, ros. puhok, motok. ang. bundle, pack, bunch. powie>: 1. dos=. s=owo ]¯ gr. logos\ ˘ przy•powie>: – przy•s=owie, 2. d=ugie opowiadanie; opowie>ci. s=owotw. pokr. wie>: – prowadzi:.

¢Powie>: wremennych let, s=aw. Povest; vremennyx= l≠t= – Powie>: minionych, lub ubieg=ych lat, dzieje kijowskiej Rusi lat 855–1110, kopia latopisu Silwestra 1110–1116, pisana przez Nestora w 1118. W odpisach, dzieje wzbogacane nast"pnie a/ do 1377, i p[{niej, po ok. 1500, przez szereg os[b i w r[/nych miejscach.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x powie>: ¯ po` % wie>: ]wiadomo>:, nowina\; powie>: – powiadomienie. ¢powiest ˚powie>:, Powie>:. staroros. pov≠st;-powiest, ros. izvestie, soob]enie, rasskaz, ang. information, news, communication, tale, story, narration. powie>: ¯ po` % ˚wie>:. powietrze ¯ po` % wiatrze. ¯ s=aw. veter-wietier ]dos=. z wiatrem, zgodne z wiatrem, id'ce z wiatrem\; s=owo nowe, bo d=ugie. ang. air, ros. bozdux. Pogoda; anglosas. i >redniow. ang. weder, pokr. niem. wetter, ]powietrze; pogoda\ ˘ s=aw. veter-weter } wietier| ]wiatr; E ˘ IE\; niem. wetter, ]powietrze; pogoda\ s=owotw. pokr. wet, >redniow. ang. wet, wete, anglosas. w≤t ]mokry, d/d/ysty\, baz' water, w≤ter ]woda\. W j. pol. duch ]dusza\, wyzion': ducha ]niegdy> zapewne powietrze, skona:\, zaduch ]smr[d, w niewietrzonym mieszkaniu, zim'\. po•wie•trze ˘ trze•pa:. ˚wiatr. staropol. powietrze – m[r, zaraza, wg pobo/nego Romana Mazurkiewicza, Ss 2011 ]$#\. Z b="dem, morowym powietrzem okre>lano zaraz", bo uwa/ano /e drog' powietrza przenosi si". gr. plege ]cios, nieszcz">cie\, =ac. plaga, starofranc. i >redniow. ang. plage, ang. plague, ros. huma-czuma, mor-mor. powie{: ¯ po` % ˚wie{:. powik=a: ¯ po` % ˚wik=a:. powin': ¯ po` % ˚wija:. †powinowat wdzi"czny, zobowi'zany. ¯ po` % winny ¯ winien co>, d=u/nik ¯ d=ug zaci'gni"ty. =ac. obligare, starofranc. obligier, >redniow. ang. obligen, ang. oblige(d ]zobowi'za-:(ny\; =ac. obligatio ˘ >redniow. ang. obligacioun ˘ ang. obligation ]zobowi'zanie\, ros. obqzatel;nyj-objazatielnyj, uslu'nyj, dobroxotnyj ¯ obqz-yvat;/at;-objaz-ywat(at. powinowa-ty(ctwo dla rodziny – osoba z zewn'trz, niespokrewniona, w='czona do niej poprzez zawarty zwi'zek ma=/e<ski. wg mSjp 1969& b"d'cy w stosunku powinowactwa, spowinowacony. powinowactwo& stosunek rodzinny ='cz'cy jednego z ma=/onk[w z krewnymi drugiego – troch" na opak. za> S=ownik staropolski ]Ss 2011\& krewny, spokrewniony poprzez ma=/e<stwo. gorzej, krewnym ma by:. krewny – poprzez zwi'zek krwi#

staropol. powinny, powinowaty. ]$\ ang. ]przez por[d, krew\ related, ]powinowaty, w='czony\ affiliated, ]powinowactwo\ affinity, ros. ]poprzez zwi'zek\ svoqkswojak, svojstvo-swojstwo, ]krwi'\ rodstvenni-k/ca. s=owa opisuj'ce stosunek • powinowactwa& ang.ros. brother-in-law ]wife’s brother, brat /ony\ – wurin-szurin brother-in-law ]husband’s brother, brat m"/a\ – dever;-diewier, brother-in-law ]sister’s husband, m'/ siostry\, i son-in-law – zqt;-zjat ]zi":\. • i pokrewie<stwa& ang. step`, ang.franc. stepbrother ]brat `\ – demi frere, stepsister ]siostra `\ – demi-s≥eur, stepson ]pasierb\ – beau fils. stepdaughter ]pasierbica\ – belle fille, stepfather ]ojczym\ – beau pere, stepmother ]macocha\ – beau mere. ˚przyrodni, szwagier. powle-c(ka: ¯ po` % ˚wlec. pow-=oka(leka: ¯ po` % ˚w=[czy: ¯ wlec ]ci'gn':\. powleka: – poci'ga:, nawleka: – naci'ga:. powodzi: si" ¯ po` % ˚wodzi:. †powole<stwo uleg=o>:, pos=usze<stwo. ¯ po` ]wed=ug\ % woli ¯ wola. =ac. obediens ˘ obedientia ˘ starofranc., >redniow. ang. i ang. obedience, ros. posluwanie-pos=uszanie, povinovenie-powinowenie. powoli ¯ po` ]przyimek\ % woli ¯ wolno ]poma=u\. powolny opiesza=y, ospa=y, ci"/ki. ¯ w[= ]kastrowany samiec byd=a domowego\ ˘ wolno ˘ powolny. powolny daj'cy sob' kierowa:, ulegaj'cy komu, pos=uszny. ¯ wola. ˚powole<stwo. ¢powo=oczity jedwabny. staroros. povolohity-powo=oczity, ros. welkovye-szelkowyje, ang. of silk, ˚pawo=oky, pa(po-wo=oka OA. powa=a: ¯ po` % ˚wo=a:. ¢powost wo=o>:, okr"g. Latopis 1116 povost=-powost. ¢powoz podwodna ] ¯ podw[d\, wozaczna ] ¯ wozak\ powinno>:. Latopis 1116 povoz=-powoz. ¢powoznik wo{nica, kuczer. Latopis 1116 povoznik=powoznik. pow[d ¯ po` % ˚w[d. 1. przyczyna, pobudka, racja, 2. prawn. strona wnosz'ca pozew. po•wodzi: – pro•wadzi:. ¯ «w[d»

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

przy•czyna – po•w[d, czyn•no>: – prze•w[d ]np. s'dowy\. staropol. pow[d – prowadzenie, kierowanie, przew[d ]$\. =ac. reri ]my>le:, s'dzi:\ ˘ ratus, ratio, starofranc. reson, raisun, >redniow. ang. raison, ang. reason, ros. prihina-priczina, povod-powod, osnovanie-osnowanie. pow[z otwarty pojazd osobowy ci'gniony przez konie. nie wszystkie rodzaje by=y u/ywane w Polsce, przez to – obawiam si" – nie wszystkie maj' polskie odpowiedniki nazw, angielskie& • brougham od lorda Broughama 1778–†1868, kareta, 4 ko=a, tylnie wi"ksze od przednich, miejsce dla wo{nicy na zewn'trz, z przodu. • buckboard 4-ko=owy, otwarty pow[z, tj. bez nakrycia, jedno siedzenie na d=ugich, gi"tkich listwach opartych bezpo>rednio na osiach, wysokie ko=a, konstrukcja pojazdu szkieletowa. • cabriolet lekki, dwuko=owy pow[z, zwykle ze sk=adanym dachem, ci'gniony przez jednego konia, wo{nica stoi z ty=u pojazdu. • calash lekki pow[z o niskich ko=ach, tylnie wi"ksze od przednich, sk=adany dach, skrzynia na d=ugich resorach, siedz'ce miejsce dla wo{nicy z przodu, do>: wysoko. • chariot rzymski rydwan; dwuko=owy pojazd wojenny, ci'gniony przez konie; jeden rycerz powozi, drugi – walczy, obaj stoj'. • coupe kryty pow[z, dla dw[ch pasa/er[w, z miejsce dla wo{nicy z przodu, do>: wysoko posadowionym. • droshky doro/ka, ¯ ros. drogi ]w[z\ ¯ droga ]sztaba mi"dzy przednimi i tylnimi osiami, dos=. deska\; niski, otwarty pow[z – wg s=ownika Webstera, wierzy: lub nie – z d=ug', w'sk' =awk' na kt[rej pasa/erowie siedz' okrakiem& “with a long, narrow bench which the passengers straddle”. • hansom od J. A. Hansoma, 1803–†1882; dwuko=owy, kryty pow[z dla dw[ch os[b, ci'gniony przez jednego konia, miejsce dla wo{nicy z ty=u pojazdu i wysoko. • landau 4-ko=owy pow[z, pasa/erowie twarzami do siebie, dach w dwu cz">ciach kt[ry mo/e by: sk=adany lub od='czany, siedz'ce miejsce dla wo{nicy z przodu, tylne ko=a wi"ksze od przednich. • phaeton lekki, 4-ko=owy pow[z, ci'gniony przez jednego lub dwa konie, siedzenia z przodu i z ty=u, zwykle sk=adany dach, siedz'ce miejsce dla wo{nicy z przodu. • praire schooner du/y kryty w[z u/ywany przez pionier[w przy prze-


x kraczaniu ameryka<skich prerii, ci'gniony przez dwa konie, okrycie napi"te na pa='kach. • survey lekki pow[z, na przeja/d/ki, tj. dla przyjemno>ci, 4 ko=a i dwa siedzenia, oba do przodu, daszek. • victoria niski, 4-ko=owy pow[z dla dw[ch pasa/er[w, ze sk=adanym dachem i wysokim siedzeniem z przodu dla wo{nicy, przednie ko=a mniejsze od tylnich, podobny do doro/ki. ros. ]prze-no>nik(w[z\ pere/pro-voz, ]pojazd\ kareta-kareta, `kipa'-ekipa/. ¢powreszczi porzuci:. Latopis 1116 povre]i -powreszczi, ros. povergat;. ¢powro/eno wywr[/ono ¯ wr[/ba, przekazano ustnie. staroros. povr='eno-powro/eno, ros. povoro'eno, predskazano gadannem, ang. propheted by `, foresaid;

verbaly relaid. powr[ci: ¯ po` % ˚wr[ci:. powr[-s=o(z p"to ze s=omy. s=o – s=oma. powro{nik.

powr[z p"to. powstanie ¯ po` % wsta: ¯ sta:. zbrojna pr[ba obalenia w=adzy, zwykle narzuconej spo=ecze<stwu, obcej etnicznie, j"zykowo, religijnie, ideologicznie, w wyniku nag=ego zrywu po okresie konspiracji. dokument o wybuchu powstania powinien zawiera: 3 nast"puj'ce punkty& 1. cel powstania, 2. por[wnanie obu si=& wroga i konspitaror[w, analiz" czy powstanie b"dzie udane, w='czaj'c element zaskoczenia, na ile pomys= jest popularny w narodzie, tj. kto jeszcze do='czy do powsta<c[w po jego wybuchu, itp., 3. i co dalej gdy powstanie powiedzie si". inaczej jest bezmy>ln' decyzj', skazaniem powsta<c[w na represje po jego upadku, krwawym jego st=umieniem. Powstania& • Ko>ciuszkowskie – w Ma=opolsce, przeciw w=adzy Rosjan. wybuch=e 24 marca 1794. bez nale/ytego przygotowania. st=umione. • Listopadowe, 1830 – w Warszawie, przeciw w=adzy carskiej, w osobie wielkiego ksi"cia Konstantego, przez m=odzie/ Warszawie. wybuch=e noc', z 29 na 30 listopada 1830. wybuch powstania spowodowa=o 160 podchor'/ych, bez planu utworzenia rz'du. armia polska wystawi=a 25 tys. piechoty, 6.500 jazdy, i 1.700 artylerii, tj. oko=o 34 ts. ludzi ]arse-

na=y polskie posiada=y 140 armat\, gdy armia rosyjska pod dow[dztwem feldmarsza=ka Dybicza – niedawnego pogromc" Turk[w, by=a w sile 150 tys. ludzi, z 400 dzia=ami, wed=ug Barabana, 1922. wed=ug Czapli<skiego, 1985, armia polska liczy=a ponad 80 tys. /o=nierza, lecz przeciw dwukrotnie liczniejszej armi rosyjskiej, bardziej karnej, lepiej uzbrojonej, i zaprawionej w wojnie tureckiej. powstanie zosta=o st=umione. • Styczniowe, 1863, wybuch=e 22 stycznia – w Wielkopolsce i Warszawie, przez m=odzie/ zbieg=' przed brank', przeciw w=adzy carskiej. do walki stan"=o 10 tys. ludzi, posiadaj'cych zaledwie 600 strzelb i 6 armatek, przeciw 90-tysi"cznej armi i przesz=o 100 dzia=om Rosjan. szlachta pot"pi=a manifest wzywaj'cy do powstania. masa ch=opska nie ruszy=a. w szeregach powsta<czych stan"=a drobna szlachta, s=u/ba dworska, mieszczanie, czelad{ rzemie>lnicza i robotnicy. powstanie zosta=o st=umione. • Warszawskie, 1944 – wybuch=e 1 sierpnia 1944, kierowane przez AK, przeciw okupacji niemieckiej, bez kontaktu z Rosjanami, tj. na swoj' r"k". AK kierowane w znacznej cz">ci przez weteran[w wojny z radzieck' Rosj', 1920; wrogo>: do Rosjan – s'siada “zza miedzy” cz">ciowo na pod=o/u schizmy katolicko-prawos=awnej, nienawi>ci w=adzy car[w w Polsce rozbiorowej, i wojen prowadzonych mi"dzy sob'. bez analizy czy powiedzie si" i bez planu co dalej gdyby powiod=o si". wywo=ane bez dokumentu na okazj"; je/eli taki gdzie jest – jest mi nieznany i nie s=ysza=em o czym> podobnym. Warszawa zburzona, szacuje si", /e ok. 150 do 200 tys. cywilnych mieszka<c[w zgin"=o. powstanie upad=o ca=kowicie 2 pa{dziernika 1944. pryszcz w swym zasi"gu na linii tysi"cy kilometr[w frontu rosyjskoniemieckiego, i jak pryszcz zosta=o zgniecione przez dwie pot"gi. za zadanie mia=o zada: cios okupantom i wsadzi: zadr" Rosjanom – Rosjanie zareagowali stosownie “odpoczywaniem” na Pradze – cierpliwie odpoczywali a/ Niemcy st=umi' je. nie wybawili by=ych wrog[w z opresji, zw'cych ich Moskalami, Sowietami, schizmatyck' Moskw' – epitetami o ujemnym wyd{wi"ku. trzeci wr[g do='czy= do zmaga< dw[ch; nie sprawdzi=o si"& “gdzie si" dw[ch bije, tam trzeci korzysta” – zbie/no>: przez zupe=ny przypadek.

/al do Rosjan Polacy maj' /e nie pomogli powsta<com. ang. uprising, ros. vostanie-wostanie. wo=. 1289 v=stanπa-wostania ]powstania, w liczbie mnogiej\. powstrzyma: ¯ pows` % ˚trzyma:. powszedni zwyk=y, zwyczajny, pospolity, codzienny ]nie od >wi"ta\. staropol. wszedni ]powszedni\. ang. everyday, daily, common, ros. e'ednevnyj-e/edniewnyj. powt[rnie ¯ po` % wt[r ¯ tor ^ drug ^ bli{niak ]ang. twin, pokr. twice ^ dwa razy\, taki sam; drugi ^ wt[ry ˘ sobowt[r ]ang. double\. ˚drug, wt[r. staropol. nawtorki ]powt[rnie\. ¯ na` ]po`\ % wtory ]drugi\. ang. anew, again, repeated, for the second time, ros. snova-snowa, vnov;-wnow, opqt;-opjat, e]ë raz-jeszczo raz. powzi': ¯ po` % ˚wzi':. poz-a(er 1. figura, ¯ ang. pose(r 2. poza – przekroczenie, na zewn'trz ]~ granic'\ poza~ ˚nr 030 – powi'zania mi"dzy przedrostkami, i nr 440 – znaczenia przedrostk[w. †pozad ¯ po` ]z`\ % zad ¯ z % ad. z ty=u, w tyle. z 1816 r., na podst. naocznego >wiadka A. Gwagniniego †1614, o kr[lu Zygmuncie Augu>cie †1572& „Ubrawszy si" szed= na maiestat, a w prz[d i pozad szli Panowie senatorowie i Rada co przednieysza i >wiecka.”

pozb-awi:(awia:(y: przyczynia: si" do utraty czego, odbiera: co komu>. ¯ zbyt, ˚bawi:, zbawi:. staropol. liszy: ]pozbawi:\. =ac. de` % privare ˘ starofranc. depriver, >redniow. ang. depriven, ang. deprive, ros. liw-at;/it;-lisz•at(it. †pozdno, pozdnie p[{no. ¯ s=aw. anglosas. l≤t ]wolny, oci"/a=y\, pokr. holend. laat, niem. laas ]wolny, leniwy\, >redniow. ang. late, lat, ang. late, ros. pozdnie-pozdnie. pozdrowi: ¯ po` % zdrowi:. pozew pismo zawieraj'ce pow[dztwo, wszczynaj'ce proces cywilny przeciwko oznaczonej w nim osobie, wzywaj'ce do stawienia si" w s'dzie. ¯ po` ]we`\ % zew ]zwanie\ ˘ po(we•zwany. staropol. ¢dopozew ˘ dopozywa: – wzywa: do jawienia si" w s'dzie w toku procesu s'dowego. ]$\ =ac. sub` % monere ]radzi:, ostrzega:\ ˘ summonere ]przypomina: poufnie\ ˘ starofranc. somondre, semondre, >redniow. ang. somonen, ang. summon,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x ros. vyzyvat;-wyzywat, vyzvat; v sud-wyzywat w sud. †poziera: patrze:, rozgl'da: si". ¯ po` % {re: ]jrze:, patrze: ¯ patry ^ oczy. ¢gl'da: ˘ na(spo(wy(za( (do•gl'da:, {renica, i inne\. poziom p=aszczyzna prostopad=a do pionu, r[wnoleg=a do powierzchni wody w danym miejscu, rejonie. ¯ po` ]wzd=u/\ % ziom, wa= ¯ ziemia. o, s, pad, rost, wert ]pion\, gdy leg, =o/, k=ad, wa=, r[w ]poziom\ ˘ pok=ada: ]nadziej"\ ^ polega: na, =o/e, R[wne ]Staroziem\, ros. urowie< ]poziom\, synonimy& r[wnoleg=y i prostopad=y, ˚spok=ada:; ziemia ]poziom\ i niebo ]pion\& poziom(ka, ziomek ¯ ziom ¯ ziemia; pion ¯ niebo ¯ gr. nephos, nieme S. staropol. poziemny – poziomy. Wg mSjp 1969, poziom 1. «p=aszczyzna prostopad=a do pionu, odleg=o>: pionowa punktu a. }albo| p=aszczyzny od umownego punktu a. }albo| p=aszczyzny», 2. bud. p=aszczyzna r[wnoleg=a do podstawy wyznaczaj'ca element budowlany w wymiarze wysoko>ci», 3. geol. «prostopad=a do pionu warstwa skorupy ziemskiej», 4. g[rn. «cz">: z=o/a przeznaczonego do r[wnoczesnego wybierania». =ac. libra ]r[wno(waga\ ˘ zdrobn. libella ˘ starofranc. i >redniow. ang. level, livel, ang. level, ros. uroven;-urowie<, ]instrument, poziomica\ vaterpas. poziomica 1. linia krzywa ='cz'ca na mapie punkty le/'ce na tej samej wysoko>ci nad poziomem morza, 2. instrument budowlany wg wskazuj'cy na r[wnoleg=o>:, lub nie, konstrukcji do powierzchni ziemi w tym miejscu; sk=adaj'cy si" ze szklanej, lekko wygi"tej rurki, cz">ciowo wype=nionej eterem lub alkoholem, tak, /e p"cherz jest dok=adnie w >rodku ugi"cia, w najwy/szym jego punkcie, gdy instrument jest w poziomie. waserwaga ¯ niem. wasser % wiegen ]waga wodna\. staropol. wagostrychownica – poziomica. ]$\ ¯ wagorowny – poziomy. ]$\; strychowa: – stroi:, budowa:, wznosi:, ¯ strych ]g[ra\. =ac. libra ]balans, poziom\ ˘ zdrobn. libella ˘ starofranc. i >redniow. ang. level, livel ˘ ang. level, ros. vaterpas-waterpas. poziomka Fragaria, ro>lina o jadalnych owocach, dziko rosn'ca w lasach, hodowana w ogrodach. staropol. sunica – poziomka ]$\. anglosas. streaw ]s=oma\ % berige ]jagoda\ ˘ streawberie, >redniow. ang. strawberi, ang. ]wild\ strawberry

]dzika\ truskawka, ros. ]trusk.\ klubnika-k=ubnika, ]poziom.\ zemlqnika-ziemljanika. pozna: ¯ po` % ˚zna:. ¢pozor 1. widowisko, pokaz, 2. przedstawienie, 3. ha<ba. staropol. pozor – widok, widowisko ]$, ˚nr 832, koniecznie#\ staroros. pozor-pozor, ros. zreli]e, predstavlenie> posmewi]e, pozor, ang. spectacle, show, scene;

representation, exhibition; laughing-stock, shame, disgrace, igniminy, dishonour. pozorny nie koniecznie prawdziwy,

mo/liwie z=udny. wy ^ po ˘ wy•gl'd ^ po•z[r ]¢jrze:, ¢gl'da:\ ˘ pozory myl'. staropol. pozorny – okaza=y, >wietny. ]$, ˚Ss2\ =ac. ad` ]do\ % parere ]zbli/y: si", mie: si" ukaza:\ ˘ apparere ˘ apparens ˘ starofranc. aparant, >redniow. ang. i ang. apparent ]widoczny, oczywisty, pozorny\, seeming ]wydaj'cy, miej'cy lub robi'cy wra/enie\, ros. ka'u]ijsq-ka/uszczijsja, po/kazat;sq-po(kazatsja. ¢pozoruti patrze:, ¯ po` % zor. staroros. pozoruti-pozoruti, ros. smotret;-smotret. ang. to look ]at\, to view, to see. pozostawi: opuszczaj'c co, np. miejsce, pisanie, nie zabra: czego ze sob', a w przypadku pisania – nie zapisa: strony do ko<ca ]pozostawione puste miejsce\, zostawi: co komu po sobie, itp. staropol. odbie/a:. ¯ od % bie/a: ¯ biec, bieg, G?. ang. to leave behind, ros. ostavit; za sobojostawit za soboj. pozwa: ¯ po` % ˚zwa:. pozwoli: ¯ po` % ˚zwoli:. ¯ pozwala: ]tak dzisiaj, lecz niegdy> by=o na opak, po` form' czasu dok., st'd pozwoli: cz"sto u/ywane, pozwala: – rzadko, znak /e forma >wie/a, nie utarta\. do(po(ze•zwo•lony – przy•zwo•ity ]do ^ po ^ przy\. ˚woli:. pozyska: ¯ po` % ˚zyska: ¯ iska: ]szuka:\. s=owotw. pokr. u(wy-zyska:.

pozytyw(ny =ac. positivus

starofranc. i >redniow. ang. positif ang. positive, ros. pozitiv, polskie pozytywy ˚twierdz'ce formy.

po/ar(ny(owy konsumowanie przez ogie< palnych d[br ]budynk[w, las[w\.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

pol ]/ar ¯ /re:, trawi:\ ˘ po•/ar. pol ¯ pal ¯ pali:, OA. ˚polok ]/ar=ok, pazera\ ˘ po` % /ar. /ar ^ ga ˘ /ga:, po/ar. s=owotw. pokr. /ar-cie(=ok(=, polok. s=owotw. zwi'zane ze sob'& wa•ga – ci"•/ar, po•/o•ga – po•/ar, /ar•cie – pra•ga ]jad=o\, za•/ar•ty – za•jad•=y, zg=oski odpowiadaj' sobie parami& • /ar, jad, wa, pra, • cie, ci", =o, ga, /og. ros. po'ar. †po/artek drwina, /art. ¯ po` % /art % `ek ]zdrobn.\ ang. mockery, joke, ros. nasmewka-nasmieszka, wutka-szutka. ˚na>mia: si". po/'da: usilnie pragn':. staropol. po/'da:, po/"da: – 1. pragn':, 2. wymaga:. ]$\ po/'dliwy, po/'dny – po/'dany, upragniony, ¯ po` % /'dza ]1. gwa=towne, niepohamowane pragnienie czego, 2. /'danie – wym[g\, ang. desire, covet, ros. 'elanie-/e=anie, xotenie-chotenie, 'elat;-/e=at, 'a'dat;-/a/dat. po/egna: ¯ po` % ˚/egna:. zako<czy:, zwykle utartym powiedzeniem, formu=k'. po/egnanie – zako<czenie, pozgonne. ¯ po` % /egna:. po•/e•gna: – po•z•goni: ]ko<czy:\, poza koniec, za•/egna: ]za•ko<czy:\, ko< ^ p"d ^ gon ˘ p"dzi:, ˚goni:, p"dzi: bimber – samogon; gonitwa ]turniej rycerski z jazd' konn'\. staropol. po/egna: pob=ogos=awi:. ]$\ staropol. po/egnanie – b=ogos=awie<stwo. ang. to take leave of, ]po/egnanie\ farwell, ros. pro]at;sq-proszczatsja, prostit;sq-prostitsja. †po/"da: ˚po/'da: ]pragn':\. ]$\ po/oga wysoki p=omie<. ga ^ /ar ˘ /ga:, po/ar. wo=. 1289 po'eg=-po/eg ]po(z-/eg=, spali=\, ˚po/ar. †po/ona: pop"dzi:, pogna:. ¯ po` % /ona: ¯ wo=. /enuti ]>ciga:\ ˘ /enuszczu ]p"dz'c\. ang. to give chase, ros. gnat;sq za-gnatsja za. po/re: ¯ po` % ˚/re:. po/y: ¯ po` % ˚/y:. istnie: czas jaki>, kwitn':. mSjp 1969& prze/y: pewien czas, /y: jeszcze jaki> czas. ¯ po` % /y: ]istnie:, dos=. syci: si"\. staropol. po/y: ]1. pokona:,


2. u/y:, 3. skorzysta:\, =ac. florere ]kwitn':\, starofranc. florir, >redniow. ang. florischen, florissen, ang. flourish, ros. cvesti-cwiesti, procvetat;-procwietat. wo=. 1289 po'iv=-po/iw ]po/y=\. po/y-tek(czka korzy>:, dos=. posi=ek, po ^ za ˘ po•/yczka ^ za•si=ek. staropol. po/ytek – zysk, plon, korzy>:. ¯ po` % /yt % `ek ]po•si=•ek\, /yt  syt, ?S. =ac. benefactum, starofranc. bienfait, anglofranc. benfet, >redniow. ang. benefet, bienfet, ang. benefit, ros. pol;za-polza. staronord. lan, pokr. anglosas. lending ]udzielanie po/yczek\, l≤nan ]po/ycza:\, >redniow. ang. lone, lane, ang. loan, ros. ssuda-ssuda, zaëm-zajom, dat; zaimy-dat zajmy.

†po/ywa: pa<stwa za/ywa: w=adzy, rz'd[w. ]$\ ang. dominion, rule, ros. vladenie-w=adenie. po/ywi: ]si"\ ¯ po` % ˚/ywi:.

praw-da(y(o(id=o(nik( (dom[wny(dziwy ¯ praw % da 1. istota ˘ zaprawd" – }arch.| zaiste ˘ za¶praw¶de  za¶is¶te, praw ^ is, de ^ te TD ¯ da ^ tak, ta, sprawdzi: si" – zi>ci:. prawda – tak, potwierdzenie, istotnie, w rzeczy samej, rzeczywisto>:, ˚pra, da, ist, /e, 2. uczciwie, szczerze, sprawiedliwie, w=a>ciwie, s=uszn•y(ie(o>:, racja ˘ prawo, ty> praw, 3. }arch.| prawo, umowa, przymierze wieczne, protolinijno>:; prawd" da: – wr"czy: pismo zapewniaj'ce, list /elazny. „A my prawd" dajem”, „...prawdu naborzde zagubi=” – najgorzej z=ama= umow" i przysi"g", 4. prawo ˘ =ad, porz'dek, rz'd; naprawi: – na=adzi:, doprowadzi: do porz'dku, przeprawi: ^ przez wod" ]woda ^ =ada\, pra ]pro\ % wo, wi: ]wadzi:\ ˘ {le prowadzi: si" ˘ nie¶rz'd, ¯ pra ]prze\ % wo]dnik\, 5. byt ˘ od•bytnica – od•prowadzenie, odchody, 6. praw ^ wod ˘ roz•prawia: – roz•wodzi:, na•prawia: – ros. is(po•prawla:, is(po•prawi:, pro•wadzi:, do•wodzi: – ros. za•wodit, wad, wod – woda, pro•wadnica; za•kon – za•sada – re•gu=a – pra•wo. wo=. 1289 Volodim≠r= 'e

ørœdi k memou l[di dobrya ]Wo=odimier wi"c ‘odrz"dowa=» – odprawi= do niego ludzi ‘dobrych» – dzielnych, walecznych\, prawo ^ rz'd. liczne z=o/enia, w tym spraw-a(dza:, prawo-wierny(wity, z prawego =o/a, przyprawa; prawowity ^ prawo % wity ]urodzony\ ˘ powi-ty(: ]urodzi:\, w odr[/nieniu od pretendent[w spoza ma=/e<skiego zwi'zku, zwanych b"kartami. s=aw. pravda, ˚prawa, wo=. 1289 pravdivyi-prawdiwyi ]prawdziwy\, staropol. prawda – 1. zgodno>: z rzeczywisto>ci', z faktami, 2. rzeczywisto>:, stan faktyczny, 3. wiedza, g=[wnie religijna objawiona, znajomo>: woli bo/ej. 4. post"powanie zgodne z zasadami moralnymi lub prawnymi, sprawiedliwo>:, 5. kr'/ek izoluj'cy na kt[rym stawiano gor'ce misy z potrawami. staropol. prawdziwy – rzetelny, szczery. ang. †Old Polish honest; fair,

justice.

x

W Íredniowieczu, w Europie Wsch., szczeg. w Smole<sku i na Litwie, przet=umaczono anglosas. treowth }trus| ˘ >redniow. ang. treuthe ˘ ang. truth ]prawda\, s=owotw. pokr. treowa ]wiara\ ˘ trewe ]gwarancja\ ˘ ang. truce ]zawieszenie broni, rozejm\ ˘ „a my prawdu dajem sztoby tobie czisto otjechati wra:”, 1382, zdarzenie na Litwie, opisane w Smole<sku. Tak i «czysta droga» – droga wolna, bezpieczna, 1284, akt pisany w Smole<sku, traktat handlowy wlk. ks. Fedora z Ryg', zaj"tej przez Anglosas[w i Bawar[w. Fa=sz jest zaprzeczeniem prawdy, st'd nie mo/e by: sprawiedliwo>ci i prawo nie dzia=a w kraju Fa=szywych, bo sprawiedliwo>: i prawo oparte s' na prawdzie; sprzeczno>:. Fa=sz nieod='cznie zwi'zany jest z wiar', a wiara – z krwi'. S=awianie drugimi po Arabach w religijno>ci; narody ba=wochwalc[w – k=aniaj'cy si" ba=wanom, pos'gom, i obrazom. S=awianie ]Wierni\, tj. mieszka<cy okolic Nowogrodu Wielkiego ]czyt. Starego\ sprowadzili Ruryka z bra:mi, “zza morza”, 864 A.D., z powodu tam panosz'cego si" bezprawia. Wszystkie latopisy id'ce wstecz do lat 855–865 A.D. o przyczynie g=osz', a Letopisiec o wielikom knzi Moskowskom, pisany w Smole<sku, wg mych docieka<, jednoznacznie m[wi, /e Ruryk by= Niemcem& „Pierwyj kniaz Rurik, priszed iz Niemiec i rodi kniazia Igora a Igor rodi Swiatos=awa...itd.” Po=n. sobr. russ. ltpsej, tom 17.2, str 111, Letopisiec o welikom knzi Moskowskom, kako daleki ot rod Wo=odomirowa. Fa=sz pobo/nych Polak[w, bezprawie, niczym innym. Bezprawie przyczyn' panosz'cej si" korupcji. Prawo w Polsce nie dzia=a w=a>ciwie, nigdy nie dzia=a=o, a w Rosji jeszcze gorzej. W Horyszowie Ruskim, Stanis=aw Pijajko – przewodnicz'cy Gromadzkiej Rady Narodowej, cz=onek PZPR-u, pobudowa= si" “na dziko”, tj. bez planu, w najbardziej malowniczym miejscu Horyszowa, w centralnej cz">ci dworu, gdzie matka moja chcia=a posadowi: szko=", i plany szko=y w=adze zepchn"=y w kierunku staw[w, na >cinku j' wybudowano, bo nie mo/na zaprzesta: rozpocz"tej budowy domu. Dzieci, przez pokolenia, b"d' mia=y wspomnienia z budynkiem szko=y; interes przewodnicz'cego, prywata, ponad publiczny; bezprawie w=adz. Oto Polska w ca=ej krasie, i wypadk[w bezprawia spotka=em znaczn' liczb" i do>wiadczy=em kilka na swej sk[rze. Na nic zda=a si" Konstytucja 3 Maja 1791, i wszystkie nast"pne, po niej – idee w nich zawarte swoj' drog', a

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x /ycie – swoj', cz"sto w drug'. ˚ujawni-:(enie. S=awianie ^ Wierni ^ Fa=szywi, st'd gr. ortho•doxos ]prawa wiara\ ˘ prawo•wierny ^ prawo•s=awny. Prawd" m[wi"$ Prawda w oczy kole – mawiaj' Polacy, trudna do prze=kni"cia – mawiaj' Amerykanie& the truth is hard to swallow. Rosjanie maj' “Prawd"” – moskiewski dziennik. Ludzie najcz">ciej m[wi' o tym, czego im akurat brakuje; biedni – o z=ocie, chorzy – o zdrowiu, sk=[ceni – o jedno>ci ˘ Dziennik Zwi'zkowy “Zgoda”, inne pismo “Razem”, podrz"dni, niedow=adni umys=owo – o dominacji umys=owej, wy/szo>ci nad innymi, fa=szywi – o prawdzie, itp., wi"c w kraju fa=szu “Prawd"” wzi"li za sztandar, cel do osi'gni"cia, a w kraju korupcji i krzywdy powsta=a partia polityczna o nazwie Prawo i Sprawiedliwo>:. Rzadkie to tam towary. Prawda$ Nie znam w innych j"zykach gazety o nazwie «prawda», znaczy& tylko w Rosji ona jest.... Pos=uchajmy moskiewskiej “Prawdy” kto zestrzeli= pasa/erski samolot Malazyjskich Linii Lotniczych, nad wschodni' Ukrain', 17 lipca 2014, lot MH17, o godz. 13&20 GMT, prorosyjscy separaty>ci, czy Ukrai<cy$ Lot z Amsterdamu do Kuala Lumpur, 283 pasa/er[w, w='czaj'c 80 dzieci, i 15-tu cz=onk[w za=ogi. Samolot wystartowa= z amsterdamskiego Schiphol Airport o godz. 10&31 GMT ]12&31 czasu lokalnego, i mia= przylecie: do Kuala Lumpur International Airport o godz. 22&10 GMT ]6&10 czasu lokalnego\. I tak w szeregu innych sprawach – kraj fa=szem ociekaj'cy, w Polsce – podobnie. Niedow=ad umys=owy – umys= nie kontroluje co j"zyk m[wi; nie jak jest czy jak by=o, lecz jak chcemy to widzie: – cecha wszystkich wiernych. Azjaci za> kr"c' filmy walk wr"cz, w kt[rych pozycje walcz'cych wymierzone s' do milimetr[w, a czas – do u=amk[w sekund, bo akurat tego im brakuje – precyzji. St'd lot linii lotniczych Asiana Airlines, flight 214, 6 lipca 2013, z Incheon w Seulu, w P=d. Korei, do SFO w San Francisco,w Kaliforni, zako<czy= si" katastrof' lotnicz' w SFO, bo pilot prowadzi= maszyn" zbyt nisko, i Boeing 777200ER przez to nie siad= na p=ycie lotniska, lecz uderzy= podwoziem o >cian" oddzielaj'c' p=yt" lotniska od w[d Zatoki ]ang. seewall\; szczeg[=y w Wikipedia, na Internecie. Itp. Taka jest prawda o Azjatach. Maj' te/ i inn' wad" – zaci"cie do gier hazardowych, s' na=ogowymi graczami. biali – hipokryci, fa=szywi,

S=awianie szczeg[lnie, czarni – pop"dliwi i bezmy>lni, element przest"pczy, latynosi – patologiczni k=amcy, /[=ci – na=ogowi gracze, o s=abym wzroku. Ka/da rasa ma swoje wady, prawda$ Dla pe=nego obrazu – tak w ca=ej masie; w indywidualnych wypadkach rzecz wygl'da r[/nie, tak, jak Polacy – jako nar[d, wierz' w Boga, ale nie wszyscy, i nie ka/dy S=awianin jest fa=szywy – trafiaj' si" wyj'tki. Wszyscy nale/ymy do wyj'tku, prawda$ Prawda.

†pr'cie m=ode ga='zki drzew i krzew[w, pr"ty, Å´.

pr': liczba poj., wed=ug mnie, lecz pr'cie, liczba poj., wg mSjp 1969; narz'd kopulacyjny m"/czyzny, cz=onek m"ski, “ma=y” ¯ ma= ]m'/\, ¢uj. pr': ¯ prut ¯ ang. sprout } sprut | ¯ >redniow. ang. sprouten, spruten ¯ anglosas. sprutan ]kie=ek, p"d\. ...pop"d p=ciowy; spruten, sprutan ]1. poczyna: rosn': lub kie=kowa:, puszcza: odrosty lub p'czkowa:, 2. rosn': lub rozwija: si" gwa=townie\, tak/e >redniow. ang. sprute o zbli/onych znaczeniach& 1. m=oda ro>lina, 2. nowy odrost z p'ka, korzenia, kie=kuj'cego nasiona, 3. co> jak te lub sugeruj'ce odrost. str – wi"kszy, du/y ˘ stryj, str•ach, uj – mniejszy, ma=y ˘ wuj, ¢uj, ujma. w tym wypadku pomieszano liczb" pojedy<cz' z mnog'& pr': ]w liczbie pojedy<czej\, jako pr'cie ]nadal ma by: w liczbie poj.\, lecz forma liczby mnogiej, jak jaja, kapcie, ciocie. S' wprawdzie s=owa rodzaju nijakiego, ko<cz'ce si" na `cie, np. picie, tycie, /ycie, gnicie, lecz liczba ich wyra{nie mniejsza, statystyczne wyst"powanie obu by=oby tu pomocne, w dodatku – czasownikowe ¯ pi:, ty:, /y:, gni:. /er ]jad=o\ ˘ /re:, /arcie, po/ar]=\. U ˘ Å, ´ ˘ prut ˘ drut ]s=owotw. koncepcji 024& pd\, i ˘ pr':, s=owotw. pokr. pr"t, prze:, tj. napiera:, kt[ry ma odpowiednik w j. ang. penis, dick ]tak/e w liczbie poj.\, a genitalia – w liczbie mnogiej, jaja, czyli penis z torb' moszow'. Nie wiem kiedy i kto pomiesza=, zakrawa /e w p[{nym okresie, ze staropol. pr'cie ]pr"ty, w liczbie mn.\, jaki> ekscentryk z tytu=em uniwersyteckim, cz=ek uczony, lecz nadal niedouczony, by form" liczby mnogiej przy=o/y:, zastosowa: do liczby pojedy<czej; znajomo>: j"zyk[w obcych kuleje w Polsce, s=aba jest; pr': ¯ prut ¯ ang. sprout ]p"d\ ˘ pol.1. kie=ek, 2. do czego> ˘ pop"d }p=ciowy|. ˚pomieszanie, dziwol'g. wszystkie formy w liczbie pojedy<czej& stryj, strach, wuj, ¢uj ]ang. dick,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

penis\, drut, pr"t, po(p"d. pr'cie ]z ko<c[wk' liczby mnogiej, lecz nadal w liczbie poj.\ odbiegaj' sw' form' od przyj"tej zasady, tak i opony m[zgowe pomys=odawcy. >lepa uliczka; je/eli pr'cie jest form' w=a>ciw', nie pr':, to jakie jest {r[d=o tego s=owa$ tu znalaz=o koniec zboczenie z drogi i zwichni"cie umys=u tego/. tak i kutas ]k'tek\ ¯ kut ]k't\ % as ]ek\, kt[ry ma by: wzi"ty z tureckiego kutaz, i t=umaczony na j. ang. tassel ]$#, ozdobny p"k, w"ze= nici, sznurk[w jednej d=ugo>ci, zwisaj'cych lu{no z guza je ='cz'cego; czy/by kutas nimi by=$\ – nici z ich erekcji i wysi=k[w, fr"dzel, uwi'd starczy; tassel bez zwi'zku z narz'dem rozp=adzania – >lepa uliczka znowu. pierwiastek rodzimy kut ]k't\ ˘ Kutno; `as ]`ek\ ˘ Pietras ]Piotrek\, Macias ]Maciek\, g=uptas ]g=upek\.

prze~ 1. olbrzymi, poza wszystko, wiel-ki(ce, 2. z miejsca na miejsce, 3. wskro>, poprzez, 4. wykona:, do tworzenia czasu przesz=ego, 5. po`; przewa/nie – obecne& powa/nie, r. 1816& zgromi= przewa/ nie, w nagrod" tylu przewa/nych us=ug, z przewa/n' p=yn'= tam si=', przewa/-ne zwyci"ztwo, 6. pod`, 7. pro`, przed; za i przeciw, 8. na`, 9. u`, 10. wsp[=`, 11. roz`. wi"cej ˚nr 240 Zg=oski. prze` ]wi"cej ni/\& prze-dni(dobry( drogi(gorzki(okrutny. ˚nr 030 – powi'zania mi"dzy przedrostkami, i nr 481 – znaczenia przedrostk[w. †prze przez, dla, ze wzgl"du na, z powodu. staropol. prze Bog – w imi" Boga. przebaczy: odej>: od “baczenia” tj. zwracania uwagi, zaprz'tania my>li wyrz'dzon' krzywd'. mSjp 1969, przebacza: – przestawa: czu: gniew czy uraz" do kogo z jakiego> powodu, darowa: komu jak'> win". staropol. przebaczy: – przeoczy:, pomin':, zapomnie:. ]$\ =ac. par` % donare ]dawa:\ ˘ p[{no=ac. perdonare ˘ starofranc. perdoner, pardoner, ang. pardon; niem. vergeben, anglosas. forgiefan, forgifan, >redniow. ang. forgeven, forgiven, ang. forgive, ros. izvinenie-izwinienie, pro]


x enie-proszczenie, pomilovanie-pomi=owanie, otpu]enie-otpuszczenie. przebada: ¯ prze` % ˚bada:. przebi: ¯ prze` % ˚bi:. przebiec ¯ prze` % ˚biec. przebiera: wybiera:. prze` ^ wy`. staropol. przebra: – wybiera:, wyczerpa:. ]$\ nie przebiera: w s=owach. ang. ]co lepsze; grzeba:\ select, ]w >rodkach\ not to be particular about `, ros. vybirat-wybirat; ne govotit; podrobnosti. przebiera: si" zmienia: ubranie, ubiera: si" w co innego. ang. cross-dresser ]osoba przebieraj'ca si" w odzie/ p=ci przeciwnej, szczeg[lnie osobist', jak m"/czyzna nosz'cy biustonosz; przebieraniec\. przebole: ¯ prze` % ˚bole:. przebra: 1. wybra:, wyselekcjonowa:, 2. wzi': wi"cej ni/ powinno si", przesadzi: – nadmiar czego, ¯ prze` ]wi"cej ni/\ % bra:. staropol. przebra: ]wybiera:, wyczerpa:\. przebra: si" – zmieni: ubranie. ang. ]nadmiar\ exceed all bounds, overdo, ]odzie/\ change one’s clothes, ]przebra: si" za`\ disguise oneself, ros. pereodet; ode'du. przebudowa: ¯ prze` % ˚budowa:. przebudzi: ¯ prze` % ˚budzi:. przebudzenie – >redniowieczny cz=owiek bardziej obcowa= z natur', st'd tworzone przez niego systemy by=y bli/ej jej& • dzie< zaczyna= si" od rana i trwa= do wieczora, • rok zaczyna= si" od wiosny, i ko<czy= zim' – oba od przebudzenia si". st'd dzie< jako widna cz">: doby i doba jako 24-godzinny cykl maj' t" sam' nazw"; doba ¯ noc dobawiona do dnia; 1-sza godzina nocy to godz. 19-ta obecnego systemu ]dzie< od godz. 6-tej rano do godz. 18-tej\; Nowy Rok wypada= 25 marca, z roztopami rzek, ˚przesilenie; • dzi> dzie< ]doba\ zaczyna si" w >rodku nocy, o p[=nocy, o godz. 24-tej, • rok – w >rodku zimy, od 1 stycznia. I nie na tym koniec, bo tak/e stymulowa= urodziny tak, by niemowlak mia= wi"ksze szanse przetrwania, tj. rodzi= si" wiosn', z przylotem bocian[w, st'd bajka dla dzieci, /e bociany niemowlaki przynosz' – temat wykracza ju/ termin przebudzenia; po poga<skim zwyczaju pozosta=y >wi"-

tojanki przyj"te przez kler Ko>cio=a Rzymsko-Katolickiego, w dniach Kupa=y, czyli >w. Jana ]w ko<cu czerwca\, wiele kobiet zachodzi=o w ci'/". przeby-:(wa: ¯ prze` % ˚by:, by=, sp"dzi=, czas jaki>. ¯ prze` ]stale, wi"cej ni/\ % bywa:. staropol. przeby: – przetrwa:. ]$\ staropol. przebyt – przebywanie, mieszkanie, przebytek – 1. miejsce przebywania, namiot, mieszkanie, 2. przybytek. ]$\ =ac. stare ]sta:\, starofranc. ester, anglofranc. estaier, >redniow. ang. staien, ang. stay, live, ros. prebyvat;-prebywat, wo=. 1289 prebyv=-prebyw ]przeby=\. mazur. prebyvaœ ]przebywa=\. przeceni: ¯ prze` % ˚ceni:. †przechera cz=owiek chytry, przebieg=y, kr"tacz, oszust. niem. schwindel ]zawr[t g=owy\ ˘ schwindelei ]ba=amuctwo, matactwo, szalbierstwo, kr"tactwo, oszuka<stwo\ ˘ schwindler ]kr"tacz, szalbierz\ ˘ ang. swindler, ros. obman-yvat;/ut;, vymanivat;-wymaniwat, nadu-vat;/t;-nadu-wat(t. przech=odzi: ¯ prze ^ o, % ˚ch=odzi: ¯ ch=[d ]zi'b, stud\. ozi"bi:, ostudzi:. przechodzi: ¯ prze` % ˚chodzi:. przechorowa: ¯ prze` % ˚chorowa: ¯ choroba. przechowa: ¯ prze` % ˚chowa:. mie: w swej pieczy poza okres o kt[rym mowa, np. wojn", z=y czas. przechowywa: – przetrzymywa: co w swej pieczy, ˘ przechowalnia baga/y, owoc[w. ¯ prze` ]za`\ % chowa: ]kry:\. staropol. przechowa: ]strawi:\. =ac. prae` ]prze(d`\ % servare ] trzyma:\ ˘ p[{no=ac. praeservare, >redniow. ang. preserven, ang. preserve, keep, ros. soxran-qt;/it;sochran-jat(it ¯ xranit;.

przechwala: si" ¯ prze` % ˚chwali:. che=pi: si". staropol. fa>ci: – chwa>ci:. ]$\ przechwyci: ¯ prze` % ˚chwyci: ]j':\ ¯ chwyt ]j"cie\. przechyli: ¯ prze` % ˚chyli:. przeci': ¯ prze` % ˚ci':. przeci'gn': ¯ prze` % ˚ci'gn':. przeci'/y: ¯ prze` % ˚ci'/y:. przeciec ¯ prze` % ˚ciec. przeciera: ¯ prze` % ˚ciera:. przecierpie: ¯ prze` % ˚cierpie:. przecie/ ale/, dos=. przeczy ¯ prze % cie/ ]czyn, kwas\. cie/  dzie/a  zaczyn ]/a ^ za;

dzie ^ czyn ^ kwas ^ kis\ ˘ za•kwas ^ za•czyn ^ czyn•nik. s=owotw. pokr. przek[r, przekora, ale•/ ]po, z\, ˚albowiem ]poniewa/\. przeciwstawienie, kontrast. rzadziej wynikanie, racj" czego.

przeciska: si"

¯ prze` % ˚ciska:, cisn':.

przeciw kontra, naprzeciw(ko sprzeciwi: ]si"\. za i przeciw – ang. pros and cons, ros. za i protiv-za i protiw. staropol. przeciw – wobec, w stosunku do. ]$\ ang. opposite to, against, to the contrary, ros. protiv-protiw. wo=. 1289 proti-proti ]przeciw\, protivou-protiwu ]przeciw\. †przeciwia: si" 1. spiera: si" konkurowa:, rywalizowa:, 2. na>ladowa: kogo. ang. oppose, argue, ros. sporit;-sporit, dokaz-yvat;/at;. ˚przeczny. przeciwnik 1. osoba, armia, kraj, o celach przeciwnych, cz"sto wr"cz wrogich. =ac. ad` ]do`\ % vertere ]zawraca:\ ˘ advertere ˘ adversus ]przeciwny, wrogi\, starofranc. advers, avers, >redniow. ang. i ang. adverse, ros. protivnik-protiwnik, vrag-wrag ]wr[g\. przeciwny 1. le/'cy po drugiej stronie, przeciwleg=y, 2. sprzeczny, niezgodny, odwrotny, odmienny, r[/ny, inny, 3. wrogi, nieprzyjazny, rywalizuj'cy. ˚przeciwnik i przeciw. staropol. przeciwny – wstr"tny, odrzucaj'cy, nieprzyjemny. ]$\ †przeciwo 1. przeciw, naprzeciw, 2. wobec, wzgl"dem. †przecz czemu, dlaczego, za co. anglosas. hwa ]kto\ ˘ hwi ]dlaczego\, >redniow. ang. hwi, ang. why, ros. zahem-zaczem, pohempoczem, dlq hego-dlja czego, po kakoj prohinie. †przecza ˚sprzeczka.

†przeczci:, przeczy>: przeczyta:. ˚czyta:. ¯ prze` ]czas dok.\ % s=aw. cztenje. przeczeka: ¯ prze` % ˚czeka:. przeczesa: ¯ prze` % ˚czesa:. przeczu: ¯ prze` % ˚czu:.

przecz-y:('cy(enie ¯ przek, K ˘ Cz ]poprzek, przek[r\. dzie< i noc, dai, tag ˘ da ]tak\, noc, not ˘ nie. >redniow. ang. dai, dei ˘ ang. day; >redniow. ang. nyht, anglosas. niht, neacht, pokr. niem. nacht ]noc\ ˘ noht, nought, naught ]nic\ ˘ not ]nie\, ˘ pol. nic nie ]podw[jne przeczenie\. Znane mi formy przecze<&

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


1. a, e ¯ gr. a ]nie\, z•=ud•a – za•k=am-a•nie, u•wag•a – po•wa/•nie, a nie$ ]a – negatywem\, o, tak ]o – pozytywem\, 2. ajtam ¯ aj % tam ¯ a, 3. tak, ros. da da ¯ gr. a, 4. nie, opo`, opodal ¯ opo ^ nie, % dal]eko\, 5. nic, 6. nigdy ˘ niegdy> ˘ `ak, 7. bez`, 8. przeciw`, 9. `>& za>, to>, bo>, 10. `/& przecie/, gdzie/ tam, 11. bo nie ]bo – negatywem, gdy& no tak; no – pozytywem\. Dla wzmocnienia wagi przecze<, powtarzano je z synonimem, b'd{ form' skrajnie r[/n' – twierdz'c', st'd& a nie m[wi=em$, nie tak, tak nie r[b, nie bez powodu, no nie$ ]no form' twierdz'c'\, no tak, nic nie zrobiono, nie lada co ]da ^ nie\ ˘ ladaco ]nie warty, bezwarto>ciowy, nicpo<\, bo nie ]bo – negatywem\. Podw[jne zaprzeczenie – form' twierdz'c', jak w logice i matematyce na niej opartej ]dwa nimusy ˘ plus\& nie bez powodu ]pow[d jest\, a nie m[wi=em$ ]tak, m[wi=em\, za ]z % a\, na ]n % a\ – pozytywami. Natomiast dwa pozytywy dawa=y pozytyw tak/e& poza ¯ po % za, por. do ]pozytywy\. †przeczny sprzeczny, przeciwny, w poprzek id'cy. ˚przeciwia: si". ¯ przek ¯ przekora ¯ prze` % kora. ang. contradictory, ros. protivorehivyj. †przeczy>: przeczyta:. ˚przeczci:. przeczyta: ¯ prze` % ˚czyta:. prze: wywiera: nacisk, napiera:, pcha:, cisn':. ¯ parcie. staropol. prze: – 1. zaprzecza:, 2. przej>:. ]$\ za(na(po(u(przy(o(ode(pode(we( (wy(ze(roze(wes-prze: ]si"\, u-prze: si", uparcie. przed 1. z przodu, na przedzie; przedni, 2. ubieg=y ]w czasie\; przedtem. ˚ni/li ]przed, zanim\. Przedrostek w licznych z=o/eniach. wo=. 1289 pre∂-pred ]przed\, pre'e-pre/e ]przed\, pered-pered ]przed, z frontu\, igrou pered; gradom=-igru pered gradom ]gonitw", zawody, przed grodem\, pred nim=-pred nim ]przed nim\, pred= sobo[-pred soboju ]przed sob'\, anglosas. be` ]wzmocn.\ % foran ˘ beforan, biforan, >redniow. ang. beforen, biforen, ang. before, ros. pred-pred, do-do, pre'de-pre/de. ros. 1. vperëd, vperedi,

2. ran;we.

staropol. przed ]z powodu\, ang. by reason of, ros. povod-powod, po toi

x pri-

hinie, hto> potomu hto. †przeda-:(ja: s(za-przeda:. staropol. przedaj – sprzeda/. ]$\ przeda: ¯ prze` % ˚da:. przedawnienie up=yw czasu powoduj'cy utrat" prawa dochodzenia cywilnego lub niemo/no>ci wszcz"cia post"powania karnego. staropol. 1399 dawnosczø zginacz ]dawno>ci' zgin': – straci: prawo\, =ac. praescribi, praescriptione, irritum fieri, ang. ]prawn.\ prescribed, lost by prescription, ros. pravo davnosti. ˚zby:, zgin':. przed-k=ada:(=o/y: ]jedno ponad drugie\ – lista lub stopnie ]projekt[w, cel[w\ w porz'dku wa/no>ci, priorytet[w; nadawa: pierwsze<stwo ]wykonawstwa\ czemu. =ac. priritas ˘ franc. priorite; >redniow. ang. priorite ˘ ang. priority, ang. prioritize ¯ priority, ros. pervenstvo-pierwienstwo ˘ pervenstvovat; ]$\ przed=o/y: ¯ przed % ˚=o/y:. znaczeniowo pokr. k=a>:. wo=. 1289 pre∂le'a]ee-pred-le/ aszczeje ]przed=o/one\. przedmurze ¯ przed % mur. „Polska przedmurzem chrze>cija<stwa” – bo prawos=awna, chrze>cija<ska Rosja pewnie nie jest. k=am i duma wpajana polskim dzieciom przez katolickich ksi"/y. pierwszy stopie< odrzutu s'siad[w zza miedzy, odr"bno>ci; oczy skierowane na Zach[d. tak i «sowiecki» w miejsce «radziecki» u/ywane przez katolik[w. ˚k=am, rad. przedni wiod'cy, st'd 1. znajduj'cy si" na przodzie froncie czego, 2. znakomity, doskona=y. staropol. przedni – poprzedni, poprzedzaj'cy. ]$\ anglosas. l≤dan, niem. leiten ]prowadzi:, prze-wodniczy:(wodzi:, kierowa:, rz'dzi:, w=ada:\ >redniow. ang. leden, ang. lead(ing, ros. vedu]ij, ¯ vedët, vesti, wo=. 1289 prednee-prednieje ]u(przednie\. przedn[wek okres przed nowymi zbiorami, do pierwszych /niw. staropol. przednowie. ]$\ ang. time before the harvest. †przed[= mokrad=o, trz"sawisko, ˚moczar, moczyd=o. †przedpiekle rel. otch=a<, miejsce pobytu dusz sprawiedliwych przed zmartwychwstaniem Chrysusa. przedrostek zg=oska znajduj'ca

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

si" z przodu s=owa, przed rdzeniem. Przedrostki w j. s=aw. spe=niaj' funkcj" czasownikowo-zaimkow', tj. okre>laj' czas, osob", czasem oba jednocze>nie, pozytywny lub negatywny wyd{wi"k s=owa, skutek, informacj" co do wykonania. ¯ przed % rost, np. do(na(od(po(pod(prze(u(w( (wy(za•staw. na – powy/ej, pod – poni/ej, do – dodaj, dobaw, przy='cz, od – odejmij, oddziel, roz='cz, u, w – do >rodka, na, nad ˘ nade, pod ˘ pode, od ˘ ode. u, wy, za ^ ty ]zaimek\. ˚przyrostek, przyimek. Przedrostki o znaczeniu «raz jeden, pojedy<czo» ]wyci'g z ˚042\& za& zadra/ni:, zagra:, zak'si:, zakl':, zakpi:, zamiesza:, zata<czy:, zatrz'>:, zachorowa:, na& nadusi:, naci':, nadepta:, po& poszuka:, potrz'sn':, po/yczy:, poda:, u& uk=u:, s& splun':. przedrze: ¯ prze` % ˚drze:. przedrze{nia: na>ladowa: z cieniem naigrywania si", b=aznowania. †przedsi" przecie/, jednak. ang. yet, still, after all, ros. odinako-odinako, vsëtakiwsiotaki, me'du tem, e]ë, vsë e]ë, przedsionek pomieszczenie oddzielaj'ce wn"trze od wej>cia, cz"sto znajduj'ce si" przed sieni', przedpokojem; tak/e kryta przybud[wka przed drzwiami budynku. =ac. vestibulum ˘ franc. vestibule, ang. vestibule, niem. hausflur, vorsaal, ros. seni-sieni, prixo'aq. przedstawi: ¯ przed` % ˚stawi:. przedzieli: ¯ prze` % ˚dzieli:.

przedziwne prze` ]wi"cej ni/\ % dziwne. wo=. 1289

prediva-prediwa.

przedzwoni: ¯ prze` % ˚dzwoni:. †przefrymarczy: przehandlowa:. ¯ prze` % frymarczy:.

przegada: ¯ prze` % ˚gada:. przegi"cie s=owotw. pokr. 1. ch=on':, 2. =ono, ˚gub, gib pod numerem 458. przegl'da: ¯ prze` % ˚gl'da:. lustracji dokonywa:. staropol. przegl'da: – przewidywa:, przeznacza:. ]$\ staropol. przejrzany – przewidziany, przeznaczony. ¯ prze` ]poprzez\ % gl'd ]¢jrzenie\. =ac. re` ]od`, znowu `\ % videre ]widzie:\ ˘ revidere ˘


starofranc. revoir ˘ >redniow. franc. reveue ]franc. revue\, ang. review, ros. pere/pro-smatrivat;pere(pro-smatriwat.

przeg=osowa: ¯ prze` % ˚g=osowa:, g=osi: ¯ g=os.

przegna: ¯ prze` % ˚gna:. przegni: ¯ prze` % ˚gni:. przegoni: ¯ prze` % ˚goni:. przegotowa: ¯ prze` % ˚gotowa: ]sposobi: do spo/ycia\.

przegra: ¯ prze` % ˚gra:. przegrodzi: ¯ prze` % ˚grodzi:. przegry{: ¯ prze` % ˚gry{:. przegrza: ¯ prze` % ˚grza:. przegrzeba: ¯ prze` % ˚grzeba:. przegub s=owotw. pokr. 1. ch=on':, 2. =ono, ˚gub, gib pod numerem 458. przejaw(i: prze` % jaw(a. gr. syn` ]razem`\ % piptein ˘ simpiptein ]pada: razem, zdarzy: si"\ ˘ symptoma ]wszystko co zdarzy=o si" raz, przypadek\, =ac. sympthoma, franc. symptome, ang. symptom, sign ]znak\, ros. priznak-priznak, simptom-simptom, wo=. 1289 pro≥viw;-projawisz ]prze(ob-jawisz\.

przej-':(mowa: ]si"\ ¯ prze` % j': ]chwyci:\ ¯ jat. ˚j':. 1. odebra:, zabra: co od kogo, w fizycznym sensie i w przeno>ni& odebra: odczucia innej osoby, mow", bra: do siebie, 2. poruszy:, wzruszy:, zaj':, zainteresowa: mocno, 3. przenikn':, przeszy: na wylot, przej>: do g="bi, wn"trza; przejmuj'cy zi'b. wo=. 1289 pri≥ti-prijati ]przej':, przechwyci:\. przejecha: ¯ prze` % ˚jecha:. przejedna: ¯ prze` % ˚jedna:. przejrze: prze` % ˚jrze: ]patrze:, gl'da:\ ˘ za-gl'da:(jrze:. staropol. przej{rze:, prze{rze: – 1. wzrok odzyska:, 2. przeznaczy:, postanowi:, 3. przepu>ci:, przebaczy:. staropol. przej{rzenie – opaczno>:, zrz'dzenie, los. ]$\. s=owotw. pokr. we(spo-jrzenie. wo=. 1289 prozrenπe-prozrenie ]przejrzenie\. przej>: ¯ prze` ]wi"cej ni/\ % j>: ¯ i>: ¯ s=aw.-ros. itti. ˚j>:. staropol. przej>: – przewy/szy: ]$\ ˘ przechodzi ludzkie wyobra/enia. wo=. 1289 pereiti-pereiti ]przej>:\. przekarmi: ¯ prze` % ˚karmi:. †przekaza przeszkoda ]$\. staropol. przekazi: – na przeszkodzie stan':, zepsu:, zniweczy:. ]$\

=ac. ob` % stare ]sta:\, ˘ obstare ˘ obstaculum ˘ starofranc., >redniow. ang. i ang. obstacle, ros. perepqrstve-perepjatstwie, pomexa-pomiecha. przekaza: ¯ prze` % ˚kaza:. przek'si: ¯ prze` % ˚k'si:. przekl': ¯ prze` % ˚kl':. przekle<stwo kl'tw" rzuca:, z=orzeczy:. ¯ prze` % kl'twa ˘ kl':, zaklina:. staropol. przekl"ctwo, p[{ny anglosas. curs, >redniow. ang. curse, ang. curse, ]przekl"ty\ curse, damned, ]przeklina:\ curse, swear, ros. proklqtie, prokl-inat;/ /qst;, klat;sq, proklqtyjprokljatyj. przek=ad t=umaczenie tekstu z jednego j"zyka na drugi, translacja. s=aw. perevod=-perewod  pol. przek=ad. pere ]prze\ % wod ]k=ad\ ¯ woda, wodzi: ]prowadzi:\ ˘ przeprowadzi: ]k=adka\. s=owotw. pokr. przyk=ad ]przy=o/enie\ ¯ k=a>:=o/y:. =ac. translatio ˘ starofranc. translation ˘ >redniow. ang. translacioun, ang. translation, s=aw. perevod=. przek=ada: ¯ prze` % ˚k=ada:. przek=adnia techn. urz'dzenie do przenoszenia ruchu obrotowego jednego wa=u na drugi, przy pomocy k[= z"batych. • ko=o z"bate sto/kowe bevel gears ]zaz"biaj'ce si" z innym pod k'tem mniejszym od 180°\. ¶ z"bate r[/nicowe differential gear ]uk=ad k[= z"batych ='cz'cych dwie osie w tej samej linii, lecz nier[wnomiernie rozdzielaj'ce si=" nap"du mi"dzy nimi, tak, /e jedna o> kr"ci si" szybciej od drugiej; rozwi'zanie u/ywane w tylnich ko=ach aut, by jedno ko=o kr"ci=o si" szybciej podczas wykonywania skr"t[w maszyn'\. • regularna$ cogwheels ]2 zaz"biaj'ce si" ko=a o r[/nej >rednicy ka/de\. • ko=o po>rednicz'ce idle wheel ]w='czone pomi"dzy dwa inne po to, by nie zmienia: kierunku ko<cowego\. • pinion ]mniejsze ko=o przek=adni\. • $ spur gear ]ko=o z"bate maj'ce “promieniowe z"by r[wnolegle do osi”\. >limak i >limacznica worm gear ]ko=o z"bate poruszane z"bami “robacznicy ” – osadzonymi na wale o osi prostopadle id'cej do pierwszego\. ros. sceplenie-sceplenie, peredaha-peredacza ]przekaz\. przek=ama: ¯ prze` % ˚k=ama:. przek=u: ¯ prze` % ˚k=u:. przekona: ¯ prze` % kona:,

x b="dnie bezokolicznik czasu przesz=ego. do(wy(prze•kona:. przekopa: ¯ prze` % ˚kopa:. †przekowy wi"zy, kajdany, okowy. ¯ prze` ]o`\ % kowy ]/elaza\.

przek-[r(ora poprzek, sprzeczka, przekomarza: ]si"\ – tak/e ¯ lot komar[w w roju. ¯ prze` % kora ]wzd=u/\. przekre>li: ¯ prze` % ˚kre>li:. przekr"ci: ¯ prze` % ˚kr"ci:. przekroczy: ¯ prze` % ˚kroczy:. przekroi: ¯ prze` % ˚kroi:. przekrzycze: ¯ prze` % ˚krzycze:. przekrzywi: ¯ prze` % ˚krzywi:. przekupi: ¯ prze` % ˚kupi:. przekwitn': ¯ prze` % ˚kwitn':. przela: ¯ prze` % ˚la:. przelecie: ¯ prze` % ˚lecie:. przelew(a: prze` % lew ¯ la:. wo=. 1289 prolivati-proliwati ]przelewa:\. przele{: ¯ prze` % ˚le{:. przeliczy: ¯ prze` % ˚liczy:. przelotn-y(a(e ¯ prze` % lot ]chwila\. ang. fleeting, passing, shower, ]deszcz\ bird]s\ of passage, ]ptak(i\ ]znajomo>:\ casual ]przypadkowa\. prze=aj na skr[ty, po ci"ciwie ]=uku\ prze¶=aj ^ prze¶szkoda =aj ^ szkoda ˘ =ajdak ]szkodnik\. †prze=aja powinno>: =owiecka polegaj'ca na strze/eniu zwierzyny w lasach panuj'cego. prze=ama: ¯ prze` % ˚=ama:. prze='czy: ¯ prze` % ˚='czy:. prze="cz ¯ =ucz ]ugi"cie\ ¯ =uk, dzia= ^ dziel ^ czyn, ˚dzia=a:. prze=o/ony zwierzchnik. staropol. prze=o/ony – wniesiony na innych. ¯ prze` ]po(nad\ % =o/e ]miejsce\. =ac. principalis ˘ starofranc., >redniow. ang. i ang. principal, superior, ros. glava-g=awa, nahal;nik. †prze=o/y: si" przeci'/y: si", przeje>: si". prze=o/y: ¯ prze` % ˚=o/y:.

przemalowa: ¯ prze` % ˚malowa:.

przemarzn': ¯ prze` % ˚marzn':. przem'dry nadzwyczaj m'dry, ¯ prze` ]wi"cej ni/\ % m'dry. wo=. 1289 premoudryipremudryi. przem"czy: ¯ prze` % ˚m"czy:. przemieni: ¯ prze` % ˚mieni:. przemierzy: ¯ prze` % ˚mierzy:. przemieszka: ¯ prze` % ˚mieszka:. przemie>ci: ¯ prze` % ˚mie>ci:. przemin': ¯ prze` % ˚min':.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


przemkn': ¯ prze` % ˚mkn':. przemno/y: ¯ prze` % ˚mno/y:. przemoc gwa=t, czyny dokonywane z u/yciem przewa/aj'cej si=y, bez zgody, bezprawnie. ˚przepomoc. staropol. przemoc ]wygra:, zwyci"/y:, 2. potrafi:, zdo=a:\. =ac. prae` ]prze(d`\ % valere ]mocnym by:, na si=ach\ ˘ >redniow. ang. prevaylen, ang. prevail, ros. vzqt;-wzjat lub oder'at; verx-odier/at wierch. przemo/ny bardzo du/y, wielki, du/o znacz'cy, decyduj'cy. s=owotw. pokr. mo/ni ]panowie\, mo/now=adcy ]rz'dz'cy\. staropol. przemo/ny – niezwyci"/ony. ]$\ ¯ prze` ]wi"cej ni/\ % mo/ny ¯ moc. =ac. dominus ]pan\ ˘ dominari ]rz'dzi:\ ˘ predominari ˘ predominatus ˘ ang. predominant, ros. preoblada[]ijpreob=adajuszczij. ˚pan. przem[c ¯ prze` % moc ]si=a\ ˚maga:. †przem[r g=odowanie, kl"ska g=odu. ang. hunger, ros. golod-go=od, alhnost;. przem[wi: ¯ prze` % ˚m[wi:. przemrozi: ¯ prze` % ˚mrozi:. przemy: ¯ prze` % ˚my:. przemy>l-e:(ny przej>: my>l' do pocz'tku do ko<ca, bez reszty, na wskro>, dok=adnie, na wylot. ¯ prze` ]przez\ % my>l ]um\. pol. prze`, przez ^ ang. over ˘ think over, throughly. wo=. 1289 promywlœtipromyszliati ]przemy>liwa:\. przemytnik ¯ prze` % myto. nie p=ac'cy myta. ˚prze ¯ ang. over. †przenajdowa: zjednywa:, pozyskiwa:, przekupywa:. ang. win the favour, ros. sklonqt; na svo[ storonu-sk=onjat na swoju storonu. †przeniecha: zaniecha:. starofranc. abandoner, >redniow. ang. abandonen, ang. abandon, ros. poki-dat;/nut;-pokidat, ostavl-qt;/it;-ostawljat. przenie>: ¯ prze` % ˚nie>:. przenikn': ¯ prze` % ˚nikn':. przeno>nia wyra/enie u/yte w znaczeniu wt[rnym, wymagaj'ce my>lowo por[wnania go z pierwotnym bo zawieraj'ce analagi" i jednocze>nie nowe elementy stosowne do sytuacji, opisu; metafora; t=umaczenie metafory. gr. meta` ]prze`, poprzez\ % pherein ]nosi:\ ˘ metapherein ˘ metaphora ˘ =ac. metaphora ˘

franc. metaphore, ang. metaphor, ros. perenos slov-pierenos s=ow. †prze< dla niego. ang. for him, ros. dlq nego. przeoczy: nie dojrze: czego, nie zauwa/y:, opu>ci: wzrokiem, pomin': przez nieuwag". staropol. przepatrzy:, ]$\ ¯ prze` ]przez `, ponad `\ % oczy. ang. overlook ¯ over` % look, ros. nadsmotret;-nadsmotret. przeor prze=o/ony klasztoru w niekt[rych klasztorach. staropol. pryjor. =ac. prior ˘ >redniow. =ac. prior, anglosas. prior, starofranc. prior, priur, >redniow. ang. i ang. prior ]1. prze=o/ony zakonu, 2. opat\, ros. glava monastyrqg=awa monastyrja. przeora: ¯ prze` % ˚ora:. przepali: ¯ prze` % ˚pali:. †przepami"ta: zapomnie:. ang. forget, ros. zabyt;-zabyt. przepasa: ¯ prze` % ˚pasa: ¯ pas. przepa>: ¯ prze` % ˚pa>: ¯ pad. 1. przepa>: bez wie>ci – straci: zupe=nie z oczu, bez s=ychu, 2. g="boka rozpadlina, urwisko. ¯ prze` % pa>: ¯ pada:. staropol. przepa>: – 1. przej>:, przebiec, 2. przedosta: si", przenikn':. ]$\ ang. precipice, steep cliff, crag, abyss, ros. propast;-propast, bezdna-bezdna, Latopis 1116 prob≠gli sut;probiegli sut ]przepadli\.

†przepatrzy: 1. przewidzie:, 2. przeoczy:. ]$\ ¯ prze` ]1. przysz=o>:, 2. ponad\ % patrze: ]¢jrze:, ¢gl'da:, widzie:\. anglosas. foreseon, ang. foresee, overlook, ros. ]przewidzie:\ predvidet;, ]przeoczy:\ nadsmotret;. przepatrzy: ¯ prze` % ˚patrzy:. przepcha: ¯ prze` % ˚pcha:. przepe=ni: ¯ prze` % ˚pe=ni:. przepe=ni: ¯ prze` % ˚pe=ni:. przep"dzi: ¯ prze` % ˚p"dzi:. przepi': ¯ prze` % ˚pi':. przepi: si" ¯ prze` % ˚pi: si". przepi=owa: ¯ prze` % ˚pi=owa:. przepina: ¯ prze` % ˚pina:. przepisa: ¯ prze` % ˚pisa:. przeple>: ¯ prze` % ˚ple>:. przep=aci: ¯ prze` % ˚p=aci: przep=oszy: ¯ prze` % ˚p=oszy:. przep=uka: ¯ prze` % ˚p=uka:. przep=yn': ¯ prze` % ˚p=yn':. przep=ywa: ¯ prze` % ˚p=ywa:. ¢przepo= po=owa. Latopis 1116 pripol=-pripo=. przepo=owi: ¯ prze` ]wi"cej ni/\

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

x % po=owa ¯ p[=. Latopis 1116 pripolovit;pripo=owit. †przepomnie: zapomnie:. †przepomoc 1. pokona:, przem[c, zwyci"/y:, 2. zdo=a:. ˚przemoc. ang. prevail, ros. vzqt; lub oder'at; verx. przepowiada: powiada: przed czasem. ˚proro-ctwo(k. ¯ prze` ]przed\ % powiada:. staropol. przepowiada: ]opowiada:, kazania g=osi:, wyk=ada:\. wo=. 1289 propov≠datipropowiedati ]przepowiada:\.

przepowiedzie: ¯ prze` % ˚powiedzie:.

przepracowa: ¯ prze` % ˚pracowa: ¯ praca.

przepra: ¯ prze` % ˚pra:. †przeprawi: przeb=aga:, przejedna:, przebaczenie zyska:.

przeprawi: si" ¯ prze` % ˚prawi: si" ¯ przeprawa.

przeprosi: ¯ prze` % ˚prosi:. przeprowadzi: ¯ prze` % ˚prowadzi:.

przepustka dokument 1. wydany /o=nierzowi, zezwalaj'cy na opuszczenie jednostki na czas okre>lony, 2. zezwalaj'cy na wej>cie do jakiego> urz"du, wyj>cie z niego, lub przebywanie na jakim> terenie; tak/e ww[z albo wyw[z towar[w. franc. conge, permission, niem. urlaub ]urlop\, verlaub ]za pozwoleniem\, ang. furlough ]a leave of absence; especially in military usage, a leave granted to enlisted personel for a specified period of more than three days, czyli wybycie, nieobecno>: wci'gni"tych na list", na okre>lony czas, wi"cej ni/ 3 dni\, ros. otpusk-otpusk. przepu>ci: ¯ prze` % ˚pu>ci:. staropol. przepu>ci: – dopu>ci:, dozwoli:. ang. †Old Polish allow. przepyta: ¯ prze` % ˚pyta:.

przerachowa: ¯ prze` % ˚rachowa:.

†przeradzi: 1. przekona:, 2. oszuka:, zdradzi:. ]$\ ang. convince, swindle, betray. przerazi: ¯ prze` % ˚razi:. staropol. przerazi: – przebi:, przek=u:, ugodzi: ]$\. ang. pierce, cut through, hit. przer'ba:. ¯ prze` % ˚r'ba:. przerobi: ¯ prze` % ˚robi:.

przerodzi: si" ¯ prze` % ˚rodzi: ¯ r[d.

przerosn': ¯ prze` % ˚rosn':. †przer[wna: przewy/szy:.


x ˚przesi"gn':. ang. surpass, exceed. przerwa: ¯ prze` % ˚rwa:. przerysowa: ¯ prze` % ˚rysowa:. †przerzec wspomnie:, wymieni:, przem[wi:. przerzeczony – wspomniany, wymieniony. ]$\ ang. mention, said. przerzeza: ¯ prze` % ˚rzeza:. przerzuci: ¯ prze` % ˚rzuci:. przesada przekroczenie. ¯ prze` ]ponad\ % sad ]szybki krok\ ˘ sadzi: ]biec, susem, impet do poruszania si" dodany\. staropol. przesadzony – nadmiernie obarczony. przesadzi: ¯ prze` % ˚sadzi:. przes'd ¯ prze` % ˚s'dzi:.

przes'dzony staropol. przes'dzony – skazany. †Old Polish convicted. przeschn': ¯ prze` % ˚schn':. przesia: ¯ prze` % ˚sia:. przesiedli: ¯ prze` % ˚siedli:. †przesi"gn': przewy/szy:. ˚przer[wna:. ang. surpass, exceed. przesilenie 1. dos=. si=' ponad wytrzyma=o>: czego, odt'd rzeczy tocz' si" w przeciwnym kierunku, ¯ prze` ]wi"cej ni/, ponad `\ % si=a; t=um. od ty=u, 2. najd=u/szy i najkr[tszy dzie< roku, 21 czerwca i 21 grudnia, przesilenie letnie i zimowe, gdy& • s=o<ce jest najwy/ej nad g=ow', tj. najdalej na P[=nocy ]letnie\, i • najni/ej nad horyzontem, tj. najdalej na Po=udnie ]zimowe\. wg mSjp 1969& astr. «najwi"ksze oddalenie S=o<ca od r[wnika niebieskiego». Szczerze m[wi'c, ja wiem gdzie jest r[wnik na Ziemi, ale na niebie – nie wiem. Wnioskuj" /e r[wnik niebieski ^ r[wnonoc& 21 marca i 21 wrze>nia. Staro/ytni mniemali, /e dniami przesile< s' 24-te dni, nie 21-sze, st'd rok podzielony by= na 4 sezony& 24 marca, 24 czerwca, 24 wrze>nia, i 24 grudnia; st'd za Bo/e Narodzenie przyj"to dzie< 25 grudnia, bo 25 grudnia by= pierwszym d=u/szym dniem, dla nich, nadziej' kt[r' ma reprezentowa: Chrystus, 25 marca – Nowy Rok, 23 czerwca – poga<skie >wi"to Kupa=y ]24 czerwca – >w. Jana Chrzciciela\, 25 wrze>nia – Rosz Haszana, Nowy Rok /ydowski, z terminami nieco zmiennymi, i starorosyjski, zwany ultramartowskim, tj. przesuni"ty o 6 miesi"cy od martowskiego. =ac. solstitium ¯ sol ]s=o<ce\ % sistere ]stanie powodowa:, powstrzyma:\ ˘ starofranc., >redniow. ang. i ang. solstice, ros. povorot solnca, solncestoqnie.

przeskoczy: ¯ prze` % ˚skoczy:. przes=a: ¯ prze` % ˚s=a:. przes=awny ¯ prze` % s=awa. przes=oni: ¯ prze` % ˚s=oni:. przes=ucha: ¯ prze` % ˚s=ucha:. przes=u/y: ¯ prze` % ˚s=u/y:. ¢przespa nasyp. Latopis 1116

prispa-prispa.

przespa: ¯ prze` % ˚spa:. †przespiecznie bezpiecznie. ang. safe, ros. bezopasno. †przesta: na czyim zdaniu trzyma: si" czyjego> zdania. ]$\

przesta: ¯ prze` % ˚sta: ]si"\. przestanek przerwa. bez przestanku – bez przerwy, nieustannie. bez ^ nie; prze ^ u. M. Kromer 1512–†1589 wspominaj'c o sejmie w Piotrkowie, o nad u/yciu w=adzy poselskiej& „za> pot"/nieysi niekt[rzy, i nie spokoyni senatorowie bez przestanku ich }kr[l[w| sobie zniewala: bankietami, i hoynym datkiem na sw' stron" zaci'ga:...itd.” †przestawa: 1. rozci'ga: si", dosi"ga:, 2. poprzesta:. ang. extend, expand, stop. przestawi: ¯ prze` % ˚stawi:. przest'pi: ¯ prze` % ˚st'pi:. †przest"pek wyst"pek, grzech. staropol. przest"powa: – przekracza:, narusza: przykazania, ¯ prze` ]wy`\ % st"pek ]kroczenie\. ang. misdemeanor, sin.

przest"pny rok i sekunda rok przest"pny – maj'cy 366 dni, wypadaj'cy co 4 lata, od 1582, bo gwiezdny rok ma 365 dni, 5 godzin, i dzi> “blisko 50 minut” – 49-ta minuta wyd=u/a si" nieznacznie z biegiem czasu, wskutek dodawania przest"pnych sekund. dodatkowy dzie<, wynik=y z nadmiaru blisko 6-ciu godzin, wypada w[wczas na 29 lutego, kt[ry normalnie ma 28 dni. od 1972 roku, gdy system nanoszenia poprawek zosta= wprowadzony, 26 przest"pnych sekund wprowadzono do kalendarzowego roku; ostatni raz – 30 czerwca 2015. w rzeczy samej, system przygotowany jest i do odj"cia sekundy, lecz do tej pory nie zaistnia=a taka potrzeba, informuje – znacz'co – tekst na Internecie, przest"pna sekunda – sekunda dodawana co kilka lat do kalendarzowego roku, w spos[b nieregularny, by wej>: w zgodno>: z rokiem gwiezdnym; szczeg[=y na Internecie. Mechanizm, w moim zrozumieniu& S=o<ce wyrzuca tony swej masy, ka/dej sekundy, w przestrze<. gdy masa S=o<ca wypala si", jak bry=a w"gla w piecu, si=a grawitacji maleje – Ziemia zatacza coraz szersze kr"gi, i co kilka lat musi by: dodawana jedna sekunda do kalendarzowego roku by

wej>: w zgodno>: z gwiezdnym. inni – b='dz', s'dz'c, /e to mo/e fale morskie powoduj' proces op[{niania, albo ruchy geotektoniczne. przed milionami lat klimat tropikalny by= na Ziemi, bo Ziemia kr"ci=a si" bli/ej S=o<ca, rok by= kr[tszy i doba – te/. c.d. ˚ewolucja. ang. leap year, leap second, ros. visokosnyj god. przestraszy: ¯ prze` % ˚straszy:. przestroga wskaz[wka /e czego> lub kogo> nale/y unika:, strzec si". staropol. przestroga – ostro/no>:, rozwaga. ]$\ ang. warning, caution, ros. peredostereganie, peredostere'enie, namëk. przestronny x staropol. przestrony – obszerny, szeroki, rozleg=y. ang. spacious, ros. prostrannyj-prostrannyj, obwirnyj-obszirnyj. przestrzec ¯ prze` % ˚strzec. przestrzeli: ¯ prze` % ˚strzeli:. przeszed= ¯ szed= ¯ i>:. mazur. 1475& prowed ]przeszed=em\. przestygn': ¯ prze` % ˚stygn':. przesun': ¯ prze` % ˚sun':. przesuszy: ¯ prze` % ˚suszy:. przesypa: ¯ prze` % ˚sypa:. przeszed= ¯ prze` % ˚szed=. przeszkoda prze=aj. prze` ]na\ % szkoda ]z=o, =aj\ ˘ przeszkoda ]na z=o>:\; =aj ˘ =ajdak. ang. hindrance, obstacle, ]bieg, tor\ hurdle, ros. pomexa-pomiecha, prepqtstvie-prepiatstwie; pletënkapletionka, pleten;-plete<.

przeszkodzi: ¯ prze` % ˚szkodzi: ¯ szkoda ]z=o\.

przeszkoli: ¯ prze` % ˚szkoli:. przesz=o wi"cej ni/, ponad. ¯ prze` ]ang. over ^ ponad\ % sz=o.

przesz=o>: to, co min"=o, ubieg=o. s=owotw. zwi'zane z i>:szed=, sz=a, sz=o ˘ `sz=o>:; z biegiem /ycia, czasu; sz=o pokr. chodzi& o co posz=o ]czas przesz=y\ – o co chodzi$ ]czas tera{niejszy\ prze` ^ za`, u` ˘ prze(za(u-sz=o, prze(za(u-chodzi. przesz=y ¯ prze` % ˚sz=y. za sob', za nami, co by=o. Koncepcja czasownik[w& • z ty=u – czas przesz=y, • z przodu – czas przysz=y, • >rodek – czas tera{niejszy. id'c z kierunkiem pisania& ty= – >rodek – prz[d, w ten spos[b informacja o czasie przesz=ym znalaz=a si" na pocz'tku s=[w, w formie przedrostka, a czas

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x przysz=y wy=oni= si" z czasu przesz=ego i jest w formie u=omniej, stosownie do cz"stotliwo>ci u/ywania ]wi"cej ˚nr 050 czasownik\& • prze` ^ za ]sob'\ ˘ prze(za-sz=y, z ty=u, co by=o, • przy` ^ przed ]sob'\ ˘ przysz=y, z przodu, co b"dzie. przy¶sz=y  u¶bieg=y, biegtok; przy•sz=y – nad•chodz'cy, prze•sz=y – ode•sz=y, u•bieg=y. ˚i>:. przeszuka: ¯ prze` % ˚szuka:. przeszy: ¯ prze` % ˚szy:. prze>cierad=o cz">: bielizny po>cielowej, du/y, prostok'tny p=at tkaniny lnianej lub bawe=nianej, zwykle bia=ego koloru. s=owotw. zwi'zane ze >cieleniem, rozpo>cieraniem, >cierk', s=aw. stira-t’(: ]pra:\; prze` ]olbrzymi(e\ % }wsp[lne| >ciera-:(d% =o ]rodzajnik, rzecz, woda\ ¯ `: % =o; prze>ciera: % =o ˘ prze>cierad=o ^ du/e pranie } wod'|; s=owo nowe. ros. pra-:(lny, brudna bielizna&

stir-at;/al;nyj/ka. prze>ladow-a:(anie(ca wywiera: nacisk w r[/ny spos[b& 1. gn"bi:, uciska:, szykanowa:, 2. dr"czy:, dokucza:, do fizycznej likwidacji w='cznie. =ac. per` ]prze(z`\ % sequi ]nast"powa:, “>ladowa:” – i>: >ladem\ ˘ persequi ˘ persecutor, starofranc. persecuteur ˘ persecuter ]ty=y, tylna formacja, tj. id'ca >ladem\, franc. la poursuite, persecution, ang. persecut-e(ion(ing; =ac. persecutio ˘ starofranc. i >redniow. ang. persecio]u\n ˘ ang. persecution ]prze>ladowanie\, staroros. presl≠dova-t;/nπe/ /atel;-presledowa-t(nie(atel. pro  per, prosectution ]>ciganie\  persecution ]prze>ladowanie\, w j. rosyjskim maj' jeden termin na obie, cz"sto do>: r[/ne czynno>ci ˘ staroros. presl≠dovanπe ^ ang. persecute ]prze>ladowa:\ i prosecute ]>ciga: przest"pstwa\. ˚prokurator. †prze>piech pomy>lno>:, powodzenie. ]$\ s=aw.-ros. u>piech, prze ^ u. †prze>pie: poszcz">ci: si", uda: si". ¯ prze` ]u`\ % uspiech. ang. succeed, ros. uspex-uspiech, udaha-udacza,

†prze>piewa: staropol. prze>piewa: – pozostawa:, przebywa:, trwa:.

prze>piewa:

¯ prze` % ˚>piewa:.

prze>wiadczy:

¯ prze` % ˚>wiadczy:. †prze>wiat=y przejasny, znamienity. ang. splendid, glorious, remarkable. przetak sitko do odsiewania ziarna. ¯ prze` % tak ¯ tok ]p=yw\. przeta<czy: ¯ prze` % ˚ta<czy:. przetkn': ¯ prze` % ˚tkn':. †przeto(:(/ wi"c, zatem, dlatego, skutkiem tego, ˚przezto:. przetoczy: ¯ prze` % ˚toczy:. †przetoli czy/(albo/ dlatego. ]$\ przetopi: ¯ prze` % ˚topi:. przetrawi: ¯ prze` % ˚trawi:. przetr'ci: ¯ prze` % ˚tr'ci:. przetrz'>: ¯ prze` % ˚trz'>:. przetrze: ¯ prze` % ˚trze:. przetrzyma: ¯ prze` % ˚trzyma:. przetwornik ¯ prze` % tw[r. przetwarzacz ]tw[r ^ twarz ˘ potw[r ^ potwarz\. przetworzy: ¯ prze` % ˚tworzy:. przetw[r ¯ prze` % ˚tw[r. przetyczka bolec przechodz'cy przez otw[r w elemencie, s=u/'cy do umocowania cz">ci, np. k[=ka na osi w[zka ¯ prze` ]wskro>\ % tka:, wtyka:. przewali: ¯ prze` % ˚wali:. †przewa= 1. ba=wan, fala, 2. ulewa, nawa=nica. przewa/nie w wi"kszo>ci, dos=. odchylenie od r[wnowagi, staropol. przewa/no>: – odwaga, >mia=o>:. staropol. przewa/ny – zwyci"ski, odnosz'cy przewag", odwa/ny. ¯ prze` ]poza\ % waga ]r[wnowaga\ fragmenty z 1816 roku& • „zgromi= przewa/nie”, • „w nagrod" tylu przewa/nych us=ug”, • „z przewa/n' p=yn'= tam si='”, • „przewa/ne zwyci"ztwo”. przewa/y: ¯ prze` % ˚wa/y:.

przew"drowa:

¯ prze` % ˚w"drowa:.

przewia: ¯ prze` % ˚wia:. przewi'za: ¯ prze` % ˚wi'za:. przewidzie: ¯ prze` % ˚widzie:. my>l' wywnioskowa: co zdarzy si" w przysz=o>ci, widzie: ni' przysz=o>:. staropol. przepatrzy:, ¯ prze` ]przysz=o>:; prze ^ przy\ % patrze: ]¢jrze:, ¢gl'da:, widzie:\. anglosas. foreseon, ang. foresee, ros. ]przewidzie:\ predvidet;. †przewiedzie: odkry:, pozna:. ang. discover, learn, ros. otkryt;-otkryt. przewierci: ¯ prze` % ˚wierci:. †przewierzga: przemienia:, przeobra/a:. =ac. transformare, starofranc. transformer, >redniow. ang. transformen, ang. transform,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

ros.

pereobrazovyvat;.

przewiesi: ¯ prze` % ˚wiesi:. przewie>: ¯ prze` % ˚wie>:. przewie{: ¯ prze` % ˚wie{:. mazur. prevezesœ ]przeprawi= si" przez, przewi[z=\. przewija: ¯ prze` % ˚wija:. przewini: ¯ prze` % ˚wini:. przewlec ¯ prze` % ˚wlec. przewodzi: ¯ prze` % ˚wodzi:.

przewod-zi:(ni(nicz'cy ¯ prze` % wodzi: ¯ woda, prowadzi:, na czele by:. staropol. przewodzi: na kim> – 1. wymaga:, 2. prze=amywa:. ros. navodit;-nawodit ]przewodzi:, kierowa:\, zavedu[]ijzawiedujuszczij ]kierownik\, zavedyvanie-zawiedywanie ]zarz'dzanie, kierownictwo\. przew[d ¯ prze` ]pra\ % w[d ]wo ¯ woda\ ˘ prawo ]przewodnik\, przew[d s'dowy, pow[d, rozw[d. przewr[ci: ¯ prze` % ˚wr[ci:. staroros. prevratiti-prewratiti, ros. obratit;, sovratit;, sklonit;, ang. to overturn, to turn, to invert, to reverse; to converse, to counter. †przewuj czy przeuj brat prababki }pierwotnie litera W nie istnia=a w pisowni, urobiona w XI wieku, w Normandii, do Europy Wsch. dotar=a w p[{nym Íredniowieczu, st'd i Aszerade n(Dwin' w XIII w. ¯ wasser % rode. przewy/szy: ¯ prze` % ˚wy/szy:.

przez 1. w poprzek czego, na wskro>, po=o/enie po przeciwnej stronie ˘ skoczy: przez r[w, 2. okres czasu ˘ przez d=ugie lata, 3. czynnik mno/enia i dzielenia ˘ przez dwa, 4. po>rednik ˘ rozmowa przez telefon, prasowa: przez szmat", poda: list przez kogo, 5. wskazanie na przyczyn", z powodu ˘ przez szacunek. staropol. przez(e – 1. przez, 2. bez. staropol. przez spary – przez palce, pob=a/liwie, staropol. przez zap=aty – bez zap=aty, darmo. ang. over, across; along, through, by, via; from, within, in, after, ros. herez-czerez. †przezden g="bia bez dna, abbys, przez ^ bez. †przezdroga bezdro/e. †przezdziatkini niep=odna ]$\. †przezdzieci<stwo bezp=odno>:. †przezdzi"ki przemoc', gwa=tem, koniecznie, niepowstrzymanie. ]$\ przezi"bi: ¯ prze` % ˚zi"bi:.


x ¯ zi'b ]ch=[d, stud\ ˘ zi"ba, studnia, ros. prostuda ]przezi"bienie\. †przez kost zgi"ty przez chorob", skrzywiony ]$\. †przezm'dek m"/czyzna pozbawiony j'der. ]$\ przezorny ¯ prze` ]na wskro>\ % zorny ¯ ¢jrze:, pokr. wzrok. staropol. przezorny – przejrzysty, przezroczysty, przenikliwy. ]$\ †przezpiecznie dobrze, jak nale/y. staropol. przezpieczno>: – troska, opieka. †przezprawie bezprawie. †przezrozumny bezrozumny. †przezto: ˚przeto: ]$\. przezwa: ¯ prze` % ˚zwa:.

przez-ywa:(wisko †prze{rze:, przej{eze: 1. odzyska: wzrok, 2. przewidzie:, przeznaczy:, 3. przebaczy:, przepu>ci:. ]$\ †prze/ak cz=owiek niedouczony, powierzchownie wykszta=cony. †prze/egna: pob=ogos=awi:. staropol. prze/egnanie – b=ogos=awie<stwo. prze/egna: ¯ prze` % ˚/egna:. prze/y: ¯ prze` % ˚/y:.

¯ prze` ]na\ % /y: ]syci: si"\. 1. utrzyma: si" przy /yciu poza czyj'> >mier:, tragiczne wydarzenie, 2. przetrzyma: graniczny, kulminacyjny punkt czego ]np. uniesienia\, 3. przej>: przez jakie> wydarzenia, akcj", b"d'c emocjonalnie w nie wci'gni"tym. prze¶moc  na¶sile. prze/ytek rzecz wypad=a z /ycia, przestarza=a, przebrzmia=a. ¯ prze` % /yt % ek, /yt ˘ staro/ytny.

przy obok, w pobli/u, u, za`, po` przy~ troch" ^ pod`. 1. wi"cej ]pozytyw\, 2. troch", gdy za` ]zupe=nie\, 3. dokona: ]przyimek wskazuj'cy czas\, liczne z=o/enia, 4. przy` ^ wy`, ok. 1816& wygotowanym – dzi>& przygotowanym, 5. za`, 6. nad`, 7. u` ]ja, wy\, st'd czasem z zaimkiem zwrotnym «si"», np. przy•darzy:(='czy:(trafi:( (gl'da:(si">: si". 8. wsp[=`. Nie w zgodzie& przy•sz=y  u•bieg=y ¯ bieg ]tok\ ˘ w g[rnym biegu(toku, przy•wara  za•zaleta, przy•ch[d ]przy•by=o\  roz•ch[d, od•ch[d – u•by=o,

przy•bytek  u•bytek, przy•sz=o>:  prze•sz=o>:, przy•rostek  przed•rostek. przy  u, za, prze(d, roz, od, do na, o ]ca=kowicie\. ˚nr 030 – powi'zania mi"dzy przedrostkami, i nr 482 – znaczenia przedrostk[w. przybawi: ¯ przy` % ˚bawi:. przybi: ¯ przy` ]czas dok.\ % ˚bi:. 1. przymocowa: przy pomocy gwo{dzia i m=otka, biciem ^ stukaniem, 2. sprawi: komu przykro>: do stopnia omal za=amania, /e cze=k chodzi “przybity”, jakby uderzany czym systematycznie, 3. przybi: do brzegu ]dobi:\, ˚bi:. przybi: ¯ przy` % ˚bi: przybiec ¯ przy` % ˚biec przybra: ¯ przy` % ˚bra:.

przybudowa:

¯ przy` % ˚budowa:.

przyby: ¯ przy` % ˚by:. †przych"do/y: ozdobi:, przystroi:. ang. beautify, ros. ukrawat;-ukraszat.

przychodzi: ¯ przy` % ˚chodzi:. przychwyci: ¯ przy` % ˚chwyci:. przychyli: ¯ przy` % ˚chyli:. przyci': ¯ przy` % ˚ci':. przyci'gn': przy` ]nad\ % ci'gn':. wo=. 1289 pritœgl=-pritiag= ]przy(nad-ci'gn'=\. przyciska: ¯ przy` % ˚ciska:. przycisn': ¯ przy` % ˚cisn': przyczai: si" ¯ przy` % ˚czai:. przyczepa ¯ przy ^ za ^ do, % czepa ¯ czepi:, ˚czepy. beznap"dowy pojazd drogowy dostosowany do ci'gni"cia go poprzez doczepnienie do {r[d=a energii ]konia, silnika spalinowego\. ang. trailer. przyczepi: ¯ przy` % ˚czepi:. przyczesa: ¯ przy` % ˚czesa:. †przycze>: przypisa: ]$\. ang. attribute, ros. pripisat;. przyczko fiasko, niepowodzenie. s=owotw. pokr. przykro. przyczyna pow[d. przy•czyna – po•w[d, czyn¶no>: – prze¶w[d ]np. s'dowy\.

przyczynia: si"

¯ przy` %˚czyna: ¯ czyn.

†przyczynienie wstawiennictwo. =ac. intercessio ¯ intercessus, ang. intercession, ros. zastupnihestvo, xodatajstvo-chodatajstwo

†przy:, przy>: przyj>:, doj>:. ang. come, ros. pritti. †przy: o co nabawi: si" czego. =ac. acquirere ˘ starofranc. aquerre ˘ >redniow. ang. aqueren ˘ ang. acquire, ros. priobretat;-priobretat.

przyda: ¯ przy` % ˚da:. przyda: si" przydarzy: si". staropol. przyda: si" – przydarzy: si".

przydarzy: si" ¯ przy` % ˚darzy:. przydatki cz">ci narz'du rodnego kobiety, przy ^ za.

przydepta: ¯ przy` % ˚depta:. przydomek nadane komu charakterystyczne jemu miano, nazw", pochodz'c' z wygl'du b'd{ charakteru, np. wielki, brodaty to stary ]ros. W=odzimierz i pol. Kazimierz Wielki, Henryk Brodaty\, Boles=aw Ímia=y, ros.-wo=. Mstis=aw Uda=y, ros. Jurij Wielkie Gniazdo, ang. Richard Lwie Serce, przydomkami s'& Krzywousty ]fa=szywy\ i Fa=szywy, W'/, +ysy, itp. Pomagaj' one wy=owi: z pami"ci osob" o kt[rej mowa, bo zwykle wi"cej ni/ jedna osoba nosi=a identyczne imi", czasem kilkana>cie takich os[b. franc. surnom, sobriquet, ang. nickname, ros. prozvi]e-prozwiszcze. przydusi: ¯ przy` % ˚dusi:. przydzieli: ¯ przy` % ˚dzieli:. przygada: ¯ przy` % ˚gada:. †przygana nagana, przymawianie. staropol. przygania: – gani:, ubli/a:. ang. blame, abuse, insult, ros. poricanie-poricanie, uprëk-upriok, xula-chu=a. przygarn': ¯ przy` % ˚garn':. przygasi: ¯ przy` % ˚gasi:. przygi': ¯ przy` % ˚gi':.

przygl'da: si" ¯ przy` % ˚gl'da:.

przygna: ¯ przy` % ˚gna:. przygna= przy` % gna: ]p"dzi:\. wo=. 1289

prigna-prigna.

przygoda niezwyk=y przypadek, zdarzenie spotykaj'ce kogo. staropol. przygoda – przypadek, traf, nieszcz">cie, staropol. przygodzi: si" – 1. przydarzy: si", sta: si", 2. by: w por", 3. pasowa:, stosowa: si". ]$\ =ac. adventura ]dos=. zdarzenie, ang. a happening\ ˘ starofranc. i >redniow. ang. aventure ˘ ang. adventure; accident, ros. prikl[henie-prikluczenie, sluhaj-s=uczaj. przygoni: ¯ przy` % ˚goni:. przygotowa: dos=. przysposobi:. ¯ przy` % ˚gotowa: ]sposobi:\. 1816 r. wygotowa:& o Stefanie Batorym, zak=adaj'cym „szko=" g=[wn' Litewsk'” w Wilnie 1581& „Gdy iu/, m[wi on }Sulikowski, opisuj'cy rzecz|, przywiley ustanawiai'cy Akademi', by= wygotowanym, pos=a= go kr[l do Podkancelerzego, Wo=owicza, aby do niego da= piecz":

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x przycisn':... itd.” ˚statek. przygrywa: ¯ przy` % ˚gra:. przygry{: ¯ za` % ˚gry{:. przygrza: ¯ przy` % ˚grza:.

przyhamowa:

¯ przy` % ˚hamowa:.

przyimek wg mSjp 1969& «wyraz nieodmienny ='cz'cy niejednorodne cz">ci zdania lub wyra/enia, okre>laj'cy zwi'zki podrz"dne, rz'dzi przypadkami wyraz[w od niego zale/nych» – naukowo. Bardziej zrozumiale& pozwala okre>li: lokalizacj" przedmiotu, miejsce, czas, lub pewien stan. ¯ przy` % imek ¯ ima: ]j':\, tj. przy='czony do czego>, ale stoi z frontu. s=owotw. pokr. ˚zaimek. do, na, po, za, pod=ug ¯ niem. nach., silny wp=yw j"zyka niemieckiego, bo i st'd litera i d{wi"k Z ¯ zeit w j"zyku polskim u/ywana w wielorakich formach i znaczeniach, ˚040. znane mi przyimki wskazuj'ce miejsce i czas, cz"sto stosowane& 1. po ^ powy/ej, ˘ ponad, np. ponad drzewami, ponad g=ow', 2. po ^ wzd=u/ ^ nad ^ przy ^ obok, po ^ pod=ug ¯ niem. nach, tak/e ¯ gr. potamos ]rzeka\, szczeg. u lud[w nadba=tyckich ]Litwy i +otwy – ga="zi Greko-Ormian\, w nazwach miejscowo>ci po=o/onych nad rzekami, wodami& Poniewie/ys ]Niewia/a\, Pojurze ]Jura\, Poniemunie ]Niemen\, i szeregu innych, Pomorze ]nad Ba=tykiem\, Powo=/e ]Wo=ga\, Podonie ]Don\, Podole ]Ponizie\, % ¢dle ]¢d=ug\ ¯ dlina ]d=ugo>:\, ˘ s=aw. podle ]wed=ug, wzd=u/, za\; po czasie, po tygodniu, tj. po ich up=ywie ]¢p=yw ^ ¢bieg ^ ¢tok ˘ z biegiem czasu – z jego up=ywem, z biegiem rzeki, itp.\, 3. na ^ w ^ do, np. got[w na jutro, na kr[lewskim dworze, na miejsce, na strychu, na dachu, na stole, na Litwie, na Rusi, dzi> uwa/ane za niepoprawne, przez uczonych lecz nadal niedouczonych, korygowane& w Litwie, w Rusi, tak/e korygowane& jad" na Zamo>: ]do Zamo>cia, nach ^ do, ¯ niem.\, 4. nad]e\ ˘ ponad ]wi"cej ni/\, ˘ nade wszystko, 5. przez ˘ poprzez, np. przez rzek", przez kilka dni, poprzez noc, 6. z, np. z czasem, z Warszawy, 7. za ˘ poza, spoza, zza, np. za czas[w kr[la Stanis=awa, za stodo=', spoza chmur, zza w"g=a, zatem ]tedy ˘ 1. st'd, 2. t"dy, 3. wtedy\ ¯ za % tem ¯ =ac. tempus

]czas\ ˘ anglosas. tima ˘ >redniow. ang. i ang. time, 8. pod ]w pobli/u, obok, ko=o, u\ ˘ popod, ˘ pod lasem, pod r"k', pod stop', pod bokiem, 9. u ^ przy, np. u drzwi, przymizg ^ umizg, 10. w]e\, np. we wtorek, we dworze, w paski, materia= w kratk", 11. obok ]mimo, w pobli/u, tu/\, ¯ o ]przy ^ u ^ na\ % bok dot. wy='cznie miejsc, 12. przy ˘ przy domu, przy okazji, przy tym, 13. powy/sze razem& u(ws(za(przy-pomnie: 14. ko=o ]przy, u, blisko, opodal, na\, ˘ ko=o domu, ko=o drzwi, 15. mi"dzy, np. mi"dzy lud{mi, mi"dzy tymi a tymi dniami ˘ w mi"dzyczasie, podczas ]w tym czasie, w mi"dzyczasie\, 16. do ¯ dope=niacz, dokona:, ˘ n[/ do ci"cia metalu }dop.|, zasi'>: do sto=u }dok. i dop.|, 17. od ]dood\ ˘ wiatr od morza, noga od sto=u, odejd{ od drzwi, 18. ku ^ do ¯ s=aw-ros. k=-k lub ko ˘ ma si" ku lepszemu ]na lepsze\. Niekt[re przyimki pisane ='cznie& pokr[tce, poma=u, poniewczasie, potem, powoli; poniek'd, pomimo. Niekt[re przyimki ko<cz' si" na `e& beze mnie, przeze mnie, nade wszystko, przede wszystkim. Wed=ug internetu& • przyimki proste& w, na, o, z, za, ku, do, >r[d, bez, pod, przed, nad, obok, dla, pomi"dzy, przez, po, • przyimki z=o/one& po>r[d, poprzez, pomi"dzy, ponad, w>r[d, spoza, obok, oko=o, spod, opr[cz, pomimo. Drobiazgowe operowanie terminami gramatycznymi nie jest moj' mocn' stron', co>, w czym rodacy lubuj' si" – zdaj" si" na ich wiedz" i klasyfikacj" w kwestii. Tu pogl'd czym przyimek jest, lub mo/e by:. ˚partyku=a. ang. preposition; “above and beyond”, over, ros. predlog-pred=og ¯ pred % log. †przyja: przyjecha: ]$\. przyja-:(ciel sprzyja:, przyj':, mazur. priqteli ]przyjac[=mi\ ¯ s=aw. pri % jat’ % el, gdzie œt; ]j':\ ˘ ros. pri-qzn;/qtel;/

/qtnyj/qtnost; przyj-azd(echa: przy]bycie\ % jazda. przyby: konno lub powozem. wo=. 1289 prπezd;-priezd ]przyjazd\, prπexav;-priechaw ]przyjecha=\, po≠xa-pojecha ]pojecha=\, prπexa-priecha ]przyjecha=\, priexavwi-priechawszi ] przyjechawszy\, priexali esmœpriechali esmja ]przyjechali>my\.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

przyja{< ¯ przy` % ja{< ¯ ja, ja/, w zwi'zku z ja{ni' ]jestestwem\. franc. amitie, anglosas. freond ]przyjaciel\, >redniow. ang. frend ]przyjaciel\ ˘ anglosas. freondscipe ]przyja{<\, niem. freundschaft, ang. friendship, ros. dru'ba-dru/ba ¯ drug=. przyj': ¯ przy` % ˚j': ]chwy•t(ci:\ ¯ s=aw.-ros. jat. wo=. 1289 pri≥l=-prija= ]przyj'=\, pri≥ti-prijati ]przyj':\, prπatπpriati ]przyj':\, prπ≥-prija ]przyj'=\, prπem;-priem ]przyj'=\. przyjecha: ¯ przy` % ˚jecha:. †przyjemca obro<ca, opiekun. ]$\ starofranc. protectour ˘ >redniow. ang. i ang. protector, ros. za]itnik-zaszczitnik, pokrovitel;-pokrowitiel przyjemny wywo=uj'cy uczucie zadowolenia, dos=. zachwycaj'cy. ¯ przy` ]za\ % j': ]chwyci:\. starofranc. plaisir ]przymila: si"\ ˘ plaisant ˘ >redniow. ang. plesaunte, ang. pleasant, ros. priqtnyj-rijatnyj ¯ pri-pri % qt;-jat ]j':, chwyci:\ ˘ uj':, przyjrze: si" ¯ przy` % ˚jrze:. przykaza: ¯ przy` % ˚kaza:. przykazanie przypowie>:, ¯ kaza: ]powiada:\. staropol. przykazanie – 1. nauka, 2. przepis. ]$\ ang. instruction, ros. obuhenie. przyklei: ¯ przy` % ˚klei:. przyk=ad dos=. cz">ciowy dow[d. ¯ przy` ]troch", za\ % k=ad ]=o/\, przy=o/enie ¯ k=ad ^ =o/ ^ k=am ˘ za•k=ad – za•=o/enie, za•k=amanie, t=um. gr. hypo•krisis ]za•k=amanie\, hypo•thesis ]za•=o/enie\, za•sada ]za•=o/enie\ – kwas ]dow[d\ ¯ k ]do\ % was ]w[d\, ˚zasada, kwas. ros. pri•mier ¯ pri ]do\ % mier ]miar\. >redniow. ]$\ besprikladnobesprik=adno ]bezprzyk=adnie\. przyk=ada: ¯ przy` % ˚k=ada:. przyk=adnica drewniany instrument kre>larski umo/liwiaj'cy kre>lenie linii r[wnoleg=ych. ang. T square. przykopa: ¯ przy` % ˚kopa:. przykr"ci: ¯ przy` % ˚kr"ci:. przykr-o(y(o>: og[lny stan smutku wywo=any szeregiem r[/nych czynnik[w, dolegliwo>ci, jak b[l fizyczny, z=o>liwo>: kogo, wyrz'dzona szkoda, przez to trudno znale{: >cis=y odpowiednik nastroju w innych j"zykach. wg mSjp 1969& 1. «niemi=e uczucie wywo=ane ujemnymi bod{cami, uczucie niezadowolenia, niech"ci, odrazy, 2. «to, co wywo=uje takie uczucie,


rzecz, fakt, zdarzenie nieprzyjemne, dokuczliwe, przykre». ¯ przy` % kro>: ¯ krosta ]wykwit na ciele\, ˚kro. s=owotw. baz', okazuje si", jest ang. sore ]bolesny\ ˘ sorry ]z ubolewaniem\; sore& 1. bolesny, wra/liwy, 2. rozdra/niony, zmartwiony, 3. dra/liwy ¯ anglosas. sar ]bolesny\ ˘ sarig, sari ]w b[lu, z b[lem serca, ang. in pain, pained at heart\ ˘ >redniow. ang. sari, sori ˘ ang. sorry]1. pe=en smutku, ubolewania, sympatii, lub /a=owania, 2. podrz"dny w warto>ci lub jako>ci, 3. unieszcz">liwiony, /a=osny, n"dzny\. staropol. przykry – 1. uci'/liwy, 2. cierpki, 3. stromy, urwisty. ]$\ ang. annoyance ]utrapienie, udr"ka, dokuczanie, z=o>liwo>:\, pain ]b[l\, trouble ]k=opot\, sorrow ]smutek\ ˘ sorry ]przykro mi, przepraszam\, †Old Polish 1. burden, 2. bitter, 3. cliff, ros. nepriqtnost;-nieprijatnost. przykry: ¯ przy` % ˚kry:. †przykrywiec hipokryta, ob=udnik. ˚pokryctwo. ]$\ przy ^ po ˘ przy(po•krywka. †przykrywad=o przykrycie. przyla: ¯ przy` % ˚la:. przylecie: ¯ przy` % ˚lecie:. przylega: ¯ przy` ]obok\ % ˚lega:. niem. liegen ]lega:\, ˚leg nr 465. staropol. przyln': – przylgn':, przylepi: si". ang. adjacent, close, adhere, ros. sme'nost;-smie/nost, bliznost;-bliznost, przylepi: ¯ przy` % ˚lepi:. przyle{: ¯ przy` % ˚le{:. przy=ama: ¯ przy` % ˚=ama:. przy=apa: ¯ przy` % ˚=apa:. przy='czy: ¯ przy` % ˚='czy:. przy=bica he=m z /elazn', ruchom' zas=on' na twarz; ruchoma zas=ona w tym he=mie; w staro/ytnej zbroi& ruchoma cz">: he=mu, chroni'ca twarz, szczeg[lnie opadaj'ca i chroni'ca oczy. ¯ przy` % =bie ]g=owie\ ¯ =eb ]g=owa\. =ac. videre ]widzie:\ ˘ visus ]spoziera:\, vis ]twarz\ ˘ starofranc. visiere; anglofranc. viser ]wziernik\, >redniow. ang. visere, ang. visor, ros. zabralo-zabra=o ]$\. starofranc. i >redniow. ang. beviere ]b[br he=mu; w Wiekach Írednich, ruchoma cz">: do='czona do he=mu lub pancerza na piersi, dla ochrony ust i policzka\, ang. beaver. przy=o/y: ¯ przy` % ˚=o/y:. przymawia: ¯ przy` % ˚mowa. staropol. przymawia: – aluzje czyni:, dokucza:.

ang. bother, ros. zatrudnqt;-zatrudniat, nadoedat;, muhit;. przymiera: ¯ przy` ]zmierza: ku, zbli/a: si"\ % mieraniu ]>mierci, umierania\, ˚morzy:, mrze: ¯ mor. anglosas. steorfan, ]umrze:, przepa>:\, pokr. niem. sterben ]umiera:, umrze:\, >redniow. ang. sterven, ang. starve, ros. golodat;-go=odat, umirat; ot goloda ili s golodu. wo=. 1289 izmiraem-izmirajem ]przymieramy\.

przymierzy: ¯ przy` ]na\ % ˚mierzy: ¯ miara. staropol. przymierza: – godzi:, mierzy:, celowa:. ang. to try on, †Old Polish aim, ros. primerat;-primierat. przymierze umowa mi"dzy stronami udzielania sobie pomocy. ¯ przy` ]za, wsp[=\ % miar.

przymiot 1. cecha charakteru, zw=aszcza dobra; w=a>ciwo>: czego, 2. przest. ki=a, syfilis. staropol. przymiot – 1. przywara, wada, 2. skaza, defekt, 3. wrz[d, ropie<, 4. syfilis. ]$\ ang. 1. virtue, 2. †syphilis, ros. 1. svojstvo-swojstwo ]swoisto>:\, kahestvo-kaczestwo, 2. ... nie ma ki=y w Rosji, bo i w s=owniku, has=o nie warte zamieszczenia. przymizg umizg. przymkn': ¯ przy` % ˚mkn':.

przymocowa: ¯ przy` % ˚mocowa: ¯ moc ]si=a\.

przym[wi: ¯ przy` % ˚m[wi:. †przym[wka ¯ przy` % mawia:, Ø ^ A ¯ mowa. docinek, z=o>liwa uwaga.

przymurowa: ¯ przy` ]do\ % ˚murowa: ¯ mur.

przymus mus]ie:\ przy ^ wy. t=um. ad•dict ¯ ad ]przy\ % dict ]mus\ ¯ =ac. addictus ¯ addicere ˘ ad % dicere. przymyka: ¯ przy` % ˚myka:.

†przymyka: si" staropol. przymyka: si" – zbli/a: si", przysuwa:. ang. approach, ros. pribli'at;-pribli/at. przyn"ta zach"ta, przy ^ za staronord. bita ]gry{:, k'sa:\ ˘ beita, ˘ >redniow. ang. baiten, ang. bait, ros. blëvka-bliowka, pritrava-pritrawa, ]na ryby\, na'ivka-na/iwka, primani-vat;/t;-primaniwat. przynie>: ¯ przy` % ˚nie>:. wo=. 1289 kolokoly 'e prinese is Kyeva ]‘ko=oko=y’ ^ dzwony za> przyni[s= z Kijowa\.

x †przynuka: nak=ania:, pop"dza:, przymusza:. ¯ przy` % ros. nu ]do ponaglania\. ang. rushing. †przyoch"do/y: przybra:, przystroi:. ang. beautify, ros. prihislqt;. przypadek 1. zbieg okoliczno>ci, traf, zrz'dzenie losu, rzecz niespodziewana, lecz nie nagle, jak chce mSjp 1969& «to, co si" nagle, niespodziewanie zdarzy=o; zbieg okoliczno>ci, zrz'dzenie losu», nag=e zwane jest wypadkiem, zw=aszcza drogowym, 2. odmiana rzeczownik[w przez przypadki ]przyrostki\ ˚deklinacja. ¯ przy ^ po, % pad ]rost\ % ek. staropol. przypadek – 1. atak, napa>:, 2. w=a>ciwo>:, przypad=o>:. ]$\ staropol. przypad=o>ci – przygody, przypadki, losy. staropol. przypa>: – przydarzy: si", nast'pi:. ]$\ =ac. 2. declination ¯ declinare, ang. 1. coincidence, 2. declension, ros. sluhaj, luh-=ucz ¯ =ut ]okruch\ T ˘ Cz ]=ut szcz">cia\. przypad= upodoba= ]sobie\. ¯ przy` % pad= ]j'=\ ¯ pada:, j':. ang. caught eye, ros. ponravilos; emu. przypali: ¯ przy` % ˚pali:. przypasa: ¯ przy` % ˚pasa:. przypa>: ¯ przy` % ˚pa>: ¯ pad.

przypatrzy: si"

¯ przy` % ˚patrzy:.

przypcha: ¯ przy` % ˚pcha:. przyp"dzi: ¯ przy` % ˚p"dzi:. przyby: z p"dem. staropol. przyp"dzenie – konieczno>:, mus. ang. †Old Polish necessity, ros. neobxodimost;, potrebnost;-potrebnost. przypi': ¯ przy` % ˚pi': ¯ pin ]szpilka\. przyczepi: co do czego szpilk', agrafk'. staropol. przypi': – przycisn': ]$\. starofranc. atachier ¯ a` % tach ]gw[{d{\ ˘ >redniow. ang. atachen, ang. attach, ros. prikrepit;-prikrepit. przypiec ¯ przy` % ˚piec. przypiera: ¯ przy` % ˚prze: ¯ parcie ]nacisk\. przypilnowa: ¯ przy` % ˚pilnowa: ]baczy:, zwa/a:\. przypi=owa: ¯ przy` % ˚pi=owa:. przypina: ¯ przy` % ˚pina:. przypisa: ¯ przy` % ˚pisa:. przyp=aci: ¯ przy` % ˚p=aci:. †przyp=awi: przewie{: przez wod". s=owotw. pokr. wp=aw ¯ =aw ]woda\.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x przyp=yn': ¯ przy` % ˚p=yn':. przyp=ywa: ¯ przy` % ˚p=ywa:. przypodoba: si"

¯ przy` % ˚podoba: si".

przypom-nie:(ina:

¯ przy` % pomnie:.

przypowiedzie: ¯ przy % ˚powiedzie: ¯ po` % wiedzie: ¯ wiedza. s=owotw. pokr przypowie>:. staropol. przypowiedzie: – oznajmi:, nakaza:. franc. la parabole, allegorie, apologue ]przypowie>:\, ang. say parable, ros. pritha-pritcza. przypowie>: kr[tkie opowiadanie alegoryczne o tre>ci moralnowychowawczej; parabola. ˚powie>:. staropol. przypowie>: – przys=owie, maksyma, sentencja, opowie>:. franc. la parabole, allegorie, apologue, ang. parable, allegory, ros. pritha-pritcza. przyprawa uzupe=nienie czego> dodatkiem w celu poprawienia jako>ci, cz"sto jad=a, polepszenie smaku. =ac. condimentum, franc. i ang. condiment, ros. priprava-priprawa. przyprawi: ¯ przy` % ˚prawi:. †przyprawowa: przygotowa:, przyprawia:. ˚przyprawa.

przyprowadzi: ¯ przy` % ˚prowadzi:.

przypu>ci: ¯ przy` % ˚pu>ci:. przypu-szczenie(>ci:(>:my ¯ przy` ]do\ % pu>: ]niech(by\. 1. my>lowe dopuszczenie ewentualno>ci, mo/liwo>ci, domniemanie, za=o/enie, hipoteza, bez pewno>ci, 2. rzadko& pozwoli: komu lub czemu zbli/y: si" do siebie, przyst'pi:, podej>: blisko, zwykle w celu zadania ciosu, odparcia& przypu>ci: szturm. =ac. sub` ]pod\ % starofranc. poser, starofranc. supposer, >redniow. ang. supposen, ang. suppose, ros. predopol-agat;/o'it; -predopo=-agat(o/it. †przyrazi: roztr'ci:, przycisn':, uderzy:. ]$\ przyr'ba: ¯ przy` % ˚r'ba:. przyrodni wi"zami krwi ='czony z matk' lub ojcem; maj'cy a kim wsp[ln' matk", lecz od innego ojca, lub odwrotnie – maj'cy wsp[lnego ojca, lecz od innych matek. ang. step`, ang.franc. stepbrother ]brat `\ – demi frere, ˚powinowactwo. †przyrodzenie 1. p=e:, rodzaj, 2. uosobienie, natura, charakter, w=a>ciwo>: wrodzona, staropol. przyrodzony –

1. przyrodni, od jednej matki a r[/nych ojc[w, 2. krewny. ]$\ =ac. 1. fratrer uterinus, ang. 1. gender, 2. attribute, ros. 1. mu'eskij, 'enskij, srednij rod. przyrodzony ¯ przy` % ˚rodzi:. †przyrok dzia=anie magiczne przynosz'ce szkod". przyrosn': ¯ przy` % ˚rosn':. przyrostek zg=oska znajduj'ca si" z ty=u s=owa, za rdzeniem. Przyrostki w j. s=aw. okre>laj' rodzaj rzeczy, przedmiotu, sprawy, przynale/no>: do grupy. ¯ przy` ]za\ % rost. S=owa ko<cz'ce si" na nast"puj'ce przyrostki s' rodzajnikami& `ak, `arz, `ciel, `ctwo, `dziej, `isko, `iwo, `=o, `mie<, `nie, `nik, `no, `no>:, `o=ek, `o>:, `ownik, `stwo, `wie. S=owa ko<cz'ce si" liter' «a»& `a, `ata, `ba, `ca, `czyzna, `"ka, `ina, `yna, `ita, `iza, `ka, `la, `lizna, `=a, `na, `nica, `ownia, `szczyzna, `wa, `zna – mylnie przyj"te za rodzaj /e<ski – zawieraj', “utracony” zaimek nieokre>lony, odpowiednik angielskiego «a». Nie ma p=ci w narz"dziach, przyborach i sprz"cie. Przyrostek ten nie zosta= utracony, lecz zapomniany przez S=awian. por. przedrostek. przyr[wna: ¯ przy` % ˚r[wna:. przyrz'dzi: ¯ przy` % ˚rz'dzi:. przyrzec ¯ przy` % ˚rzec. wo=. 1289 porekowa-porekosza ]przyrzekli\. przyrzuci: ¯ przy` % ˚rzuci:. †przysada 1. dodatek, 2. cecha, wada. ]$\ przysadzi: ¯ przy` % ˚sadzi:. przys'dzi: ¯ przy` % ˚s'dzi:. przyschn': ¯ przy` % ˚schn':. przysi'>: si" ¯ przy` % ˚si'>:. przysi-"ga('c Å´, staropol. przysi"/nik – =awnik. ang. swear, swearing ceremony, wo=. 1289 prisœga-prisjaga ]przysi"ga\, prisœz≠-prisjaze ]przysi"dze\, za(po(s-przysi'c. przys=a: ¯ przy` % ˚s=a:. przys=oni: ¯ przy` % ˚s=oni:. przys=owie kr[tkie zdanie, utrwalone w tradycji ustnej, wyra/aj'ce jak'> my>l og[ln' – wskaz[wk", przestrog". wi"cej ˚porzekad=o. =ac. pro` ]przed\ % verbum ]s=owo\ ˘ proverbium ˘ starofranc. i >redniow. ang. proverbe ˘ ang. proverb, niem. sprichwort, ros. poslovicapos=owica, ]bibl.\ pritha-pritcza ¯ pri-pri % htenie-cztenie.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

przys=ucha: si"

¯ przy` % ˚s=ucha:.

†przys=usza nale/y, przystoi. ]$\ przys=u/y: si"

¯ przy` % ˚s=u/y:.

przysmak ¯ przy` % smak. smako=yk, specja=. staropol. przysmak – przyprawa, powab. ]$\ starofranc. i >redniow. ang. deinte ]warte, delikates\ ˘ ang. dainty. †Old Polish treat, ros. lakomyj kusok. przysmali: ¯ przy` % ˚smali:.

przysmarowa:

¯ przy` % ˚smarowa:.

przysma/y: ¯ przy` % ˚sma/y:. przyspa siedzenie z darni albo ut=uczonej, ubitej, ziemi deskami przytrzymywanej. ¯ przy` % sep ¯ sypa:. przyssa: si" ¯ przy` % ˚ssa:. przysta: ¯ przy` % ˚sta:. przy•sta: – z•godzi: si". ¯ stoi, stoj ^ rok ^ god ]pora, czas, godzina\ ˘ przy•stoj•nie – god•nie. sta: ˘ stat, sta< ˘ przy•mierze ^ przy•sta: ]na co\ ˘ przy•sta< ]dla statk[w\ i statek ]r[wnomiernie obci'/ony\, dostateczny ]mierny\, ˚miara.

przysta< sta: ˘ stat, sta< ˘ przy•mierze ^ przy•sta: ]na co\ ˘ przy•sta< ]dla statk[w\ i statek ]r[wnomiernie obci'/ony\, dostateczny ]mierny\, ˚miara. †przystaw dozorca, konwojent. ang. guard, ros. konvoj-konwoj. przystawia: ¯ przy` % ˚stawi:. wo=. 1289 pristawlivati-pristawliwati ]przystawia:\. przyst'pi: ¯ przy` % ˚st'pi:. zbli/y: si" podchodz'c. staropol. przyst"powa: – przybywa:, wzrasta: ]$\. starofranc. aprochier ˘ >redniow. ang. aprochen ˘ ang. approach, ros. priblizit;sq-priblizitsja. †przystoje<stwo przyzwoito>:, przy(do-stojno>:, staropol. przystojny – ]$\ godziwy, stosowny, odpowiedni. franc. la bienseance, decence, ang. decency, dignity, ros. blagopristoinost.

przystosowa:

¯ przy` % ˚stosowa:.

przysun': ¯ przy` % ˚sun':. przys-y=a:(=a: p wo=. 1289 priwlita mipriszlita mi ]przy>lijcie mi\. przyszed= ¯ przy` % ˚szed=. †przyszlachci: u>wietni:, ozdobi:. ]$\ przyszli przy` % szli ¯ i>:. wo=. 1289 priwli-priszli ]przyszli\, prπide-prijde ]przyszed=\, pride-


x pride ]przysz=a\, prπide v≠st;-prijde wiest ]przy(nade•sz=a wie>:\. przysz=y przed sob', przed nami, co b"dzie. koncepcja czasownik[w& • z ty=u – czas przesz=y, • z przodu – czas przysz=y, • >rodek – czas tera{niejszy. id'c z kierunkiem pisania& ty= – >rodek – prz[d, w ten spos[b informacja o czasie przesz=ym znalaz=a si" na pocz'tku s=[w, w formie przedrostka, a czas przysz=y wy=oni= si" z czasu przesz=ego i jest w formie u=omniej, stosownie do cz"stotliwo>ci u/ywania ]wi"cej ˚czasownik\& • prze` ^ za ]sob'\ ˘ prze(za-sz=y, z ty=u, co by=o, • przy` ^ przed ]sob'\ ˘ przysz=y, z przodu, co b"dzie. przy¶sz=y  u¶bieg=y, biegtok; przy•sz=y – nad•chodz'cy, prze•sz=y – ode•sz=y, u•bieg=y. ˚i>:. przyszy: ¯ przy` % ˚szy:. †przy>:, przy: przyj>:. ˚i>:. >redniow. ang. comen, commen ˘ ang. come, ros. pritti-pritti. †przy>pie: 1. po>pieszy:, pr"dko przyj>:, przyby:, 2. spe=ni: si". ¯ s=aw.-ros.-wo=. ang. to arrive in time, to approach, to draw near, to fulfill, ros. prispevat;-prispiewat. przy>piew ¯ przy` % ˚>piewa:. przy>wieci: ¯ przy` % ˚>wieci:. przytkn': ¯ przy` % ˚tkn':. przytoczy: ¯ przy` % ˚toczy:.

przytomny 1. obecny, znajduj'cy si" gdzie, kiedy, 2. przy zmys=ach, >wiadomy. 1816 r. „Przodkowie nasi niebaczni na fatalne w przysz=o>ci tylu nadu/y: skutki, cieszyli si" przytomnych swobod u/yciem.” Na pocz. zimy 1585, na sejmie w Lublinie, w obecno>ci kr[la Stefana Batorego, Jan Zborowski u/ala= si" za >ci"tego brata – Samuela& „Tu =zy przerwa=y Jana Zborowskiego m[wienie, p=aka= i senat i licznie przytomni pos=owie, tak, /e powszechne =kania i i"ki g=o>no s=ysze: si" dawa=y.” przytrafi: si" ¯ przy` % ˚trafi:. przytr'ci: ¯ przy` % ˚tr'ci:. przytru: ¯ przy` % ˚tru:. przytrze: ¯ przy` % ˚trze:. przytrzyma: ¯ przy` % ˚trzyma:. przytuli: ¯ przy` % ˚tuli:.

przytwierdzi:

¯ przy` % ˚twierdzi:. ¯ twierdza ¯ twierd. przyuczy: ¯ przy` % ˚uczy:. przywabi: ¯ przy` % ˚wabi:. przyci'gn':, przywo=a:. Latopis 1116 privabiti-

priwabiti.

przywali: ¯ przy` % ˚wali:. przyw"drowa:

¯ przy` % ˚w"drowa:.

przywi'za: ¯ przy` % ˚wi'za:. przywiedzion przy` % wiedziony. ]prowadzony si=', bezwolnie, przymusem\. wo=. 1289 privede-priwiede ]przywi[d=\. przywie>: ¯ przy` % ˚wie>:. przywie{: ¯ przy` % ˚wie{:. przywilej wyj'tkowe prawo przychylne ]korzystne, sprzyjaj'ce\ komu>. =ac. privilegium. przywo=a: przy` ]za\ % wo=a: ¯ zew. ang. to call together, to convene, to convoke, ros. sozvat;-sozwat ¯ szyvat;. przywr[ci: ¯ przy` % ˚wr[ci:. przyzna: ¯ przy` % ˚zna:. ¢przyzwa: ˚wezwa:, przywo=a:. ¯ zwa: ¯ zwuk ]d{wi"k\ wo=. 1289 prizyvati

przyzwoit-y(o>: pokrywaj'cy ca=o>: ]cia=a, pracy\, przyzwoite zachowanie ]odwrotno>: lubie/nego\, przyzwoita p=aca. przy•zwo•ity – do(po(ze•zwo•lony ]przy ^ do ^ po\. ˚pozwoli:. przyzwoity ˘ ]zachowanie si"\ moralny, ]warunki\ w=a>ciwe, odpowiednie, stosowne, do przyj"cia, ]utrzymanie\ dostateczny, dostatni. przyzwoli: ¯ przy` % ˚zwoli:.

przyzwyczai:

¯ przy` % ˚zwyczai:.

przyzywa: przy` ]za\ % wezwa:. ¯ zew ]wo=anie\ ˘ przywo=a:. ˚zwa:. wo=. 1289 prizyvati-prizywati ]przyzwa:\.

puchar cza•sza(ra; dos=. p"kate naczynie. dzi>& «ozdobne naczynie z metalu lub ze szk=a, w kszta=cie kubka, g="bokiej czary lub kielicha, u/ywane dawniej do napoj[w; dzi> zwykle ze szlachetnego metalu lub kryszta=u, s=u/y w sporcie jako nagroda dla zawodnik[w». s=owotw. baz' niem. becher ]1. kubek, 2. puchar\, PB, d{wi"k E pisany U, ˚]litera\ E, lub franc. bouclier ]buk...\ ˘ puklerz ]okr'g=a, wypuk=a tarcza\, lub ang. cup czyt. wspak ]koncepcji 022, 023, 024& PB\& cup }kup|  puk, puch, KCh. puk, U ˘ pol. Å, ´ oraz KCh ˘ p'k, wypuk=y, puchn':, ropucha. po wszystkim, baz' niem. becher, anglosas. cuppe, ang. jar, cup, ros. kuvwin-kuwszin ¯ cup, PB. na Internecie d=ugi wyw[d do znu/enia, z powodu niewiedzy. Piotr Sobotka z Uniwersytetu Miko=aja Kopernika popisa= si" sw' g="bok' wiedz', i zupe=nie nieceln' zarazem; rosyjskiej pisowni pogar nie znaj' rosyjskie s=owniki. d=ugie wywody s' oznak' niewiedzy i maj' na celu zaspokojenie /'dzy ciekawskiego; im d=u/sze – tym mniej autor wie, zgaduje do oporu na zasadzie cyganki, wodzi go za nos po :wierci Europy, ˚pu=k ]gdzie r[wnie stek zmy>le<\& Słowo puchar w dziejach polszczyzny było zapisywane rozmaicie: w XVIII w. puhar, w wieku XIX puhar, lecz również puchar (tak u Lindego, pocz. XIX w.), w Słowniku warszawskim (początek XX w.) przy haśle puhar odnotowany został jego wariant graficzny puchar, a Słownik ortograficzny Arcta z 1936 roku (wydany po reformie ortograficznej) sankcjonuje wyłącznie pisownię puchar. Najdawniejszy sposób zapisu tylko częściowo nawiązuje do czeskiego pohár – w języku czeskim wyraz ten pojawił się z języka węgierskiego (por. węg. pohár), choć można by rozważyć również wpływ średnio-wysoko-niemieckiego becher (współcześnie niem. Becher). Do polszczyzny wyraz puhar/puchar przedostał się również z języka węgierskiego, lecz najprawdopodobniej za pośrednictwem języka ukraińskiego (lub języków ruskich), w którym na podstawie węgierskiego etymonu utworzono kilka słów o nieco odmiennych sensach, m.in. póhár (погар) ‘kubek, kielich’ i puhár (пугар) ‘szklanka, szklany kielich’. Jak widać, na gruncie ukraińskim doszło do specyfikacji znaczeniowej, a ponieważ polskie puchary używane w XVII i XVIII

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


wieku były często wykonane ze szkła, do polszczyzny została zaadaptowana forma z u. Zmiana h w ch mogła mieć dwie przyczyny: po pierwsze, poza pograniczem ruskim, słowackim, morawskim i czeskim w wymowie nie odróżniano głosek zapisywanych jako h i ch (obie wymawiano bezdźwięcznie), stąd – w wyniku działania procesów adaptacyjnych – puhacz stał się puchaczem, a puhar – pucharem; po drugie – możliwe, że na zmianę ortograficzną wywarły pewien wpływ wyrazy puchaty ‘nadęty, krągły’ lub puchać ‘wąchać’, albo – co chyba najbardziej prawdopodobne – pucha (dziś puszka) ‘naczynie z wiekiem albo pokrywą’ (współcześnie np. w terminologii kościelnej odróżnia się kielich na wino od puszki na hostie, choć oba wyrazy oznaczają dość podobne przedmioty). Ten drugi rodzaj oddziaływań moglibyśmy nazwać atrakcją asocjacyjną, wspierałby ją fakt, że niektóre dawne puchary były naczyniami z wieczkiem.

pu=k(ownik oddzia= woj[w. ¯ >redniow. ang i ang. half }haf| ¯ anglosas. healf ]cz">:, od(dzia=, ang. part, half\ ˘ staropol. huf ]˚polski j"zyk\ ˘ hufiec ]ma=y huf; `iec ^ ma=y\, staroros. po=k ¯ po= ]p[=, po=owa\ % k ]na, do\. huf – oddzia=, hufiec – pododdzia=, jak doros=y – podrostek; ch=op – ch=opiec, ma= ]m'/\ – malec, wid=y – widelec, Dunaj – Dunajec, rz. Don – Doniec. s=aw.-wo=. polk=, Jaropo=k, Swiatopo=k. jak to si" sta=o, /e «pu=k» pisze si" przez «u zwyk=e» zwanym te/ ‘u otwartym» gdy w j"zyku s=aw.-ros. wyraz odmienia si" na «o» ]po=k\. prawda, ano OEU, to st'd. s=aw. Swiatopo=k, Jaropo=k ˘ ]staro\pol. Íwi"tope=ek, Jarope=k ˘ pu=k, bo UE, ´, jak budiesz  bedziesz, b"dziesz, i inne, ˚]litera\ ´. b="dnie na Internecie, wg Piotra Sobotki z Uniwersytetu Miko=aja Kopernika, fragment pisany 13.05.2015& „prasłowo jest dawną pożyczką germańską z *fulka – ‘ludzie, ludzie zbrojni’, por. staro-wysokoniemieckie folk ‘tłum’ (jego współczesny niemiecki kontynuant to Volk ‘naród, lud’).” itd. w dodatku staro-wysoko-niemiecki... staroniemiecki j"zyk wy/yn lub g[r; nie znam wysokoniemieckich s=[w – z=y j"zyk polski. d=ugim wywodem, do znu/enia, zape=nia ciekawo>: pytaj'cego si". tak i inne, w tym puchar. «zbrojni» dodane by by=o bli/ej /o=nierzy w pu=ku. Ale ‘zbrojni» s' nie tylko w pu=ku – zawiod=a logika pomys=odawcy. S=ownik Webstera nie zna s=owa ¢fulk, ani – tym bardziej – ¢fulk w znaczeniu ‘ludzie zbrojni’& starogerm. wy/yn folc ]ludzie\& 1. archaic& a group of kindred tribes forming a nation, 2. the great proportion of the members of people that determines the group character and that tends to preserve its character form of civilization and its custom..., itd.\. fa=sz z pozycji uniwersyteckiej wiedzy czy te/ i pozycji tam. Polacy bij' pian" i w niej siedz' – wymy>laj' historie, poja>nienia, na swoje potrzeby. Nie pierwszy to znany mi wypadek. ˚uczony, nauczanie, zmy>lenie. Stan w dniu 6 lipca 2017. cz">: ta, jak poprzednie i wszystkie nast"pne, wymaga dopracowania, b"dzie w wersji ostatecznej S=ownika.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

Q

x

Q – znak nie istnieje w polskiej wersji =aci<skiego alfabetu. litera u/ywana w r[/nych j"zykach, d{wi"k K w po='czeniu z U, lub W ]UW\, czyli kkukw& quarter – kwarta conquest – konkwest(ador, conquer }konker|. kszta=t znaku przyj"ty z b="dem – w moim mniemaniu, bo p[{no, zbytecznie oparty na samog=osce O, gdy samog=oski nie przechodz' w sp[=g=oski w wyra{ny, bezpo>redni spos[b& U ^ Ø ^ A  L ]gr. alfa\ U pokr. UU ^ ang. W  + Q jest adoptowanym przez Rzymian greckim znakiem kappa ]K\ i czasem tak wymawianym. w j. =ac. d{wi"k K pisany najcz">ciej przez C i przechodzi w G. oba znaki C i G oparte kszta=tem na koncepcji O. kolejno>: litery Q w alfabecie jest r[wnie przypadkowa, rozrywa blok alfabetu ustanowiony przez Grek[w ]4 linijki po 5 znak[w\, w kt[rym ka/d' jego linijk" rozpoczyna samog=oska. wyj'tkowo niewielka liczba s=[w opisana jest przez Q. quorum niezb"dna liczba cz=onk[w zgromadzenia dla prawomocno>ci uchwa=.


R Stan w dniu 6 lipca 2017 ci"cie; cz">: ta, jak i wszystkie nast"pne, wymaga dopracowania, b"dzie w wersji ostatecznej S=ownika.

raz 1. chwila, moment, czas ˘ te•raz ]w tym momencie\, za•raz ]za chwil"\, 2. cz"stotliwo>: ˘ dwa razy; cz"stotliwo>: ¯ czasto ¯ czas, 3. cisk, cios, bicie, akcent ˘ razi:, wyra{nie ]dobitnie, z akcentem\, wyra/a: ]wymawia:\, 4. kwas ]czynnik\, 5. mowa; raz  kaz ]mowa\ ˘ s=owotw. koncepcji 002.A. ˘ kazanie, razkaz ]rozkaz\, ros. rasskaz ]opowiadanie\, wy¶raz ]wy•mowa\, wyra/a: si" ]wymawia:\, wy•razi•ciel, nad wyraz ]niewymownie, bardzo, niezwykle\. co(nie(na(w•raz, po raz, razem, tera•z({niejszy, pewnego razu ]czasu\, nie ˘ ninie ]teraz\, ni ]te\, raz•i: ]cisk•a:\, wy•raz ]od•ci>ni"cie, do•bitnie\, wy•ra{nie ]z naciskiem\. raz ˘ ra{n•o(y, razi:, ilo•raz, ilo•czyn; raz ^ czyn ^ kwas, dzie/a, za•czyn, roz•czyn ]za•kwas\, tu•dzie/ – o•raz, razowy – kwa>ny. ros. sejhas-siejczas ]1. od razu, 2. teraz; ang. 1. at once, 2. just now\. ang. 1. moment; now; times, 2. throw, stroke, 3. frequency ]as 3 times\, 4. acid.

x ro>lina /ywy organizm karmi'cy si" nieorganicznymi lub organicznymi zwi'zkami pobieranymi z pod=o/a. ro>liny nasienne i zarodnikowe; jedno` i dwuli>cienne, motlkowe, str'czkowe, pn'ce; ozdobne i uprawne; jednoroczne i trwa=e. s=owotw. baz' rost ˘ po(za(przy•rost, trost ]trzcina\ ˘ rosn':, r[s= ˘ ro>lina. =ac. planta ˘ anglosas. i >redniow. ang. plante ˘ ang. plant; franc. plante, dawny ros. rastenπerastenie ˘ ros. rastenie.

ro>lina

rastenπe

plante ]ang. plant\ w uproszczonej pisowni nazw franc., ˚896 avran= centaure avran dikπj gratiole avrikula auricule, oreille agava agave adamova golova mandragore ajva un coing aictymik= gerantum aloj l’aloes altej altibea amarant= amarante anis= anis ar'anec= pheole arnautka le froment dur aronnik= gouet, arum artyw= la sabine astragal= astragale babka le grand plantain badan= le saxifrage de Siberie badid'an= melongene, aubergine bad;qn= badiane, anis etoile bazilik= basilic badid'an= melongene, aubergine baldyr;qn= valeriane bal;zamin= balsamine bambuk= bambou barak= baraque baranπj gorox= le pois chiche baranka arnique, arnica baranhik= la primevere officinale barbarisnik= lieu plante de vinetiers barvinok= pervenche barxatec= ≥illet d’Inde barxatnik= amarante bater= la reine des pres belladona belladone bilqr= psychotrie blagodat; la gratiole blowka pourpier blownik= conyse blownica erigere, origan blownqk= scolyme blowihnik= flagellaire bl≠dnqk= ochre bl[dehko scutelle bob= la feve bob volhπj le lupin

bogatinka la cynose bogorodskaq trava le thym serpolet boligolov= la grande cigue bolotnik= andromede bolqk= le chardon benit borec= aconit borodavnik= clematite brulante bor]evnik= aconit bor]= berce bor= le mil, millet brat= s= sestroj le melampyre brundywka bulbocode brunkres= le cresson brusnika airele rouge,

airele ponctuee

brusnihnik= plante d’airele

rouge

br≠dovka chou rave br[kva le chou-navet, turneps bubenhik= iris de Siberie buglaz= anchuse budra le lierre terrestere buzul;nik= crepide bukawnik= jasione bukvica betoine buldyr;qn= valeriane burahnik= bourrache buten; le cherophyllon sylvestre buterlak= repis b≠loborodka geropogon b≠logolovica eriophore b≠logolovnik= achillee b≠lokopytnik= le tussinage b≠lok= argemone b≠lolistvennik= centauree musquee b≠lous= le nard de montagne vajda la guede, vouede valerπana valeriane vanil; vanille vasilëk= le bluet, barbeau vasilisnik= le pigamon jaunatre vaxta le menianthe a trois

feuilles, trefle d’eau

vaxtovnik= le nympheau venerin=-greben= scandix veprivec= buglose verbejnik= lysimachie,

nummulaire

verbovnik= salicaire verëvohnik= le cordier,

veredovec= veresk= veronika vehernica vil= vodogon=

le restio, scirpe la rue des pres bruyere commune veronique hesperis le pied d’alouette le taminier, sceau de Notre-Dame le fucus, varech ancolie

vodorosl; vodosbor= vodqnoj lopuwnik= de lis etang vodqnoj orex= chataigne d’eau (morskoj) volk= loup marin

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x voldyrnik= la cucubale volovπj qzyk= la buglose voloduwka buplevre volosqnka fetuque ovinee volhan= le lupin volhec= le chardon volhπj bob= le lupin volhπj koren; le tue-loup vorobejnik= le germil voronec= herbe St-Christophe vorsqnka le chardon a bonetier voskovnik= le gale, myrte vy'lik= le mulflier vyvol;nik= le pied-d’alouette vyka la vesce v;[nok= le liseron, convolvulus v≠tvina atragene v≠tronica anemone vqzel; coronille gardenπq gardenie gvozdnika le girofle, clou de

girogle, ≥illet georgine, dahlie geranium, bec de grue gladyw= le laser glawnik= alepecure glistnik= armoise glistogon= santoline glog= le cornouiller sanguine gnidnik= staphisaigre herbe aux poux golovnq ivraie golovolom= cigue golubica airelle des marais golubki pl., campanule, ancolie gorec= la renouee gordec= bistorte, renouee, serpentaire goricv≠t= lychnide goroxovik= robinier, acacia gorox= les pois ` 'uravlinyj vesce polevoi ` gesse duwistyj ` pois de senteur saxarnyj ` pois sans ecosse gorowek= petis pois gortenzπa l’hortensia gorhak= le povoire de eau, la persicaire gorhanka gentiane gorhica seneve grehica mille-feuille gribovnica lis des etangs, nenufar (konskaq) griva eupatoire grudawnik= guimauve gruwovka la pyrole grqznica limoselle gubanhik= le mimule gulqvnik= le sisymbre gun;ba le melilot gisinaq lapka le chenopode dalixa scabieuse dvulistnik= ophrys devqsil; enule, aunee devqril;nik= herbe aux vex dem;qnka melogene, aubergine

georgina geranπj

denisnik= arreteb≥uf dermo harmale dikuwa nauclee donnik= le melilot drakonka dracoene, dracene drakonnik= dragonnier drevolistnik= xylophile drevomor= epidendre drema lychonide drπqkva cyclamen drok= le genet drqkva le cyclamen,

pain de pourceau

dubrovnik= chenette,

germandree

zerlik= le polypode odorant zinzivej la guimauve zlatovlas= chrysocome zlatocb≠t= chrysantheme zloten; la verge d’or zlototysqhnik=

la petite centauree

zm≠qka la brize mediane, amourette zorq la liveche zubatka le loup marin zubhatnik= le cakile zubqnka dentaire ibunka le becabunga Ivan-da-Mar;q melamphyre,

ble de vache

durman= pomne epineuse durmihnik= la lampourde,

iglica le nou frelon iglihnik= la bugrane,

le xanthium

duwica origan dymqnka la fumeterre dqgil; angelique dqglica egopode dqtlina le trefle des pres ispanskaq ` la luzerne egej genet epineux e'a le dactyle e'egolovka le sparganier e'ovnik= anabase 'abinec= renoncule 'abrej le muflier,

le mufle de veau

'abrica le seseli 'alica stomoxe 'asmin= le jasmin dikπj 'asmin= le seringat,

syringa

'gun= le iment, poivre d’Inde 'guhka urene 'eltoduen= le peucedan 'eltofπol= la giroflee jaune 'eltolën= le peucedan 'eltofπol= la giroflee jaune 'eltocv≠tnik= anthoxanthe,

la flouve

'eltqnica le carthame 'el≠znik= verveine 'eruxa le cresson de fontaine 'ivika la crapaudine, le sideritis 'ivokost= la grande consoude 'ivuhka la jaubarbe 'ilohnica le byssus 'iruxa sagines 'minda la blite, blete 'onkil; la jonquille 'uravlennik= le geranium 'urin= la spiree palme zavalec= la scrofulaire zavqznyj-koren; le tormentille za'ivixa la conferve zakruten; hedysarum zamanixa la nitraire zarazixa aorobanche zaqhπj ]avel; le pain-de-coucou zv≠zdocv≠t= aster zv≠zdhatka la stellaire zelenika le lycopode zelënka chlore

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

arette b≥uf

inbir; le gingembre irina cynometre ir; iris issop= hysope istod= le polygala, herbe de lait πakinf= hyacinthe kavalernik= la grenadille,

passiflore

kadilo ivette kazackπi mo''evel;nik= sabine kakorva le matricaire kaktus= le cactier kalgan= le calanga kalu'nica la calthe de marees kalufer= la tanaisie, menthe-coq kamelπq le camelia kamenolomka la saxifrage kamyw= le rosseau kandyk= erythrone kapusta le chou ` krasnaq les choux rouges ` kahannaq les choux cabus ` cv≠tnaq les choux-fleurs ` morskaq le chou de mer ` pal;movaq le chou-palmiste kislaq ` choucroute kapucin= la capucine karavin= la soude karagazin= ababase kardamon= le cardamome karolinka caroline katipole la gypsophile katram= le chou de mer, soldanelle kawa la mille-feuille kawka le trefle kervel; cerfeuil kiprei ephilobe kirkazon= clematite aristoloche kislica oseille kiwnec= la coriandre klever= le trefle kle]inec= le gouet. arum klinnik= gomphrene klopec= la crete-de-coq klopovoca la cimicaire klopovec= s≠mq corisperme kl[kva canneberge knq'ëk= atragenes


x kovyl; kozeloc=

la stipe plumeuse la scoresonere, le salsifis noir kozyl; ambroisie maritime koz[l;nik= ophiorrhize kolokol;hiki la campanule, ancolie kolosnik= elyme kolosnica stachide kol[ka carline konexvost= la perle hippuride konoplq le chanvrel konoplqnka la cannabine konikozka la coronille kopër= aneth kopi]nik= alhagi, sainfoin de Perse kopyten; le cabaret korovqk= le boullion-blanc korostavnik= scabieuse kosatik= acore kosatnik= iris kostemec= l’holosteon koster; ivraie kotkonq la tradescantle de Virginie kotovik= la cataire koweh;i lapki le gnaphale krapiva ortie krap= garance krasavica la belladone, belle dame

krasnogolovnik= le sanguisobre kress= le cresson krestovnik= le sene∫on krivowejka lycopside krin= le lis blanc krovoxlëbka sanguisorbe kropilo le meliot krotovik= le lierre terrestre krupka drabe kubeba cubebe kuvwin= hiki le nenufar (carskπq) kudri le mortagon kudrqvec= le chenopode,

patte-d’oie

kudrqvka la fritillaire kuzovnik= le caladion kukol; agrostemme, nielle kukuruza le mais, ble de Turquie kul;baba apargie, dent-delion kundurak= potamogeton kun'ut= le sesame kupalo la renoncule kupena le sceau-de-Salomon,

grenouillet

kupyr= angelique kura euphorbe kurkuma le curcume kurosl≠p= anagallis kutra apocyn kuwur= le roseau, jone lavanda la lavande lakrihnik= la reglisse landyw= le mugulet lapux= la bardane, le glouteron laphatka la potentille lastoven; asclepiade

latuk= la laitue lebeda arroche lebëdka le davier, cunile levkoj la giroflee lëgohivica pulmonaire ledovitka la chicoque lejnik= ipomea lennik= la linaire lën= le lin lilπq le lis lisoxvost= alopecure liwaj le lichen lo'ehnik= le cochlearia loznqk= virgulaire lomikamev= la saxifrage lotπq le lotus lot= le lotus lu'ainik= la lysimachie

nummulaire

luk= ognon lupin= le lupin luskah= le synanche, cynanque l;nqnka la linaire, le lin sauvage l[bistok= la liveche officinale l[[pin= le lupin l[tnik= la douve l[cerna la luzerne laguwehnik= hudrocharis lqdvenec= le lotus, lotos lq]nik= aponogeton maeran= la marjolaine majnik= helenie mais= le mais, ble de Turquie mak= pavot mal;va mauve mandragor= mandragore mat'etka le pied-de-lion manpik= fetuque flottante margaritka la marguerite,

paquerette

marena grance marwancπq marchantie, marchante mar; pete-d’oie mar;qnnik= melampyre materinka origan materka chanvre femelle matohnik= la melisse matohnica la matricaire maun= valeriane medunica la polmonaire officinale medunihnik= la reinedes-pres,

ulmaire

medunka medicago melilot= melilot metla le brome, bromos metlica le brome, bromos mehik= glaieul mnogogolovnik= le polyedre mnogono'ka polypode mogil;nica la pervenche moguhnik= la potentille anserine mo''uxa les baies de genievre,

alkekenge

mokrica le cucubale molodilo la joubarbe molotohnik= le cestreau molohaj euphorbe

mordovnik= le chapeau de moine,

aconit

mohegen= (mohegon=*) melite mohekras= costus mwanka sagine myl;nik= la sponaire mqtlik= (*) le paturin mqxynka alkekenge, coqueret naperstqnka la digitale nard= le nard narcis= le narcisse nasturcπj la capucine,

le cresson d’Inde

nas≠dnik= ephedre nedotroga la balsomine nezabudka le myosotis nervnik= la neurade nesn≠dnik= abrome netron;-menq balsamine des

jardins, sensitive

neforo]; armoise romaine nizmqnka la centinelle nithanka la conferve nogotki le souci norihnik= la scrofulaire obojnik= periploque obrazki pl. arum, pied-de veau ovës= avoine ognevica la fetuque ogurehnik= la bourrache odnogodnik= raisin de renard odnom≠sqhnik= anemone odolej euphorbe pileux odolen; le nenuphar oduvanhik= la dent-de-lion,

le pissenlit

odywnik= bystropogon okopnik= la grande consoude oleandr= oleandre omeg= la ciguë ome'nik= phellandre omela le gui omernik= la ciguë aquatique opornik= l’hermas orobinec= alleluia oslinnik= herbe aux anes osoka la laiche osokor; le peuplier noir osot= le laiteron, laceron osohnik= la laiche ostropëstr le chardon Marie otavnik= le leontice otgonixa mille-pieds, chilopodes ohanka la germandree,

le petit chene vert

oheret= le rosseau ohitok= la joubarbe ohnaq trava euphrasie padub= le chene vert, yeuse paklun= la germandree palohnik= la massette,

papirus= papka paslën; pasternak=

le souchet le papyrus le carton la douce-amere le panais,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x

la pastenade pautinnik= l’araignee perekati-pole la gypsophile perelojkaq trava la parnassie perestupen; la byrone, couleuvree perehnik= iberis perlovnik= la melique peshanka arenaire petruwehnik= la caucalide petruwka le persil pehënkovaq trava anemone pehënkovnik= aigremoine eupatoire pi'ma la tanaisie vulgaire piperment= la menthe poivree pitul;nik= le chanvre batard, galeopsis pπon= la pivoine plevely ivraie pl[]= le lierre povojnik= la guimauve podb≠l= le petasite podl≠snik= le cabaret podl≠sok= la violette de mars podmarëvnik= la gaillet, caille-lait podoro'nik= le plantain podsolnehnik= le tournesol polba le froment-locar epeautre polevica agrostie polej le pouliot poluwehnik= la mummulaire polyn; absinthe pol≠ska la merculiare vivace poputnik= le plantain porej poireau porost= algue portulak= le pourpier poruhejnik= la berle poskonnik= eupatoire, d’avicenne postelipole ceraste pohehujnik= la renouee, le poivre d’eau pras= le poireau pregrad= le napel, aconit pridoro'nik= la renouee prikryt= le napel, aconit prinogotka la paronyque prol≠ska la mercuriale prosvirki pl., la mauve proso le mil, millet prostr≠l= la coquelourde, pulsatille prostr≠l;naq trava aconit prosqnik= petit millet, hoque ou houlque prqsel;nik= atractylide psinka la morelle noire puzyrnik= le cucubale pupavka la camomille, an’themis pupovnik= le fluteau alisma pustosel; ≥nanthe, filipendule aquatuque pustyrnik= queue-de-lion puxlqk= bois gentil

puxovnik= le laurier rose,

svincovica la dentelaire,

herbe au cancer le cleome le chenopode l’hieble le celeri agripaume arbre d’argent, protee argente serebrqnka potentille argentee serpnik= fenouil marin serpnica la perle falcaire serpuxa la serrette sinegolovnik= le panicaut, erynge sinil;nik= la guede sin[xa le barbeau, bluet sinqk= cyanelle sitnik= le jonc sitovnik= le jonc skabπoza la scabieuse skamnik= onoclee skerda la crepide de Siberie skipidarnik= le cabaret skorosp≠lka la primevere skorpπonnik= la scorpiure skripnuxa le crepis sladkaq trava la berce sliznqk= le mollusque alcee slizun= ail de Siberie sl≠pokurnik= la renoncule smolëvka la lichnide smolqnka la silene snit; ≤gopodion sn≠dok= le cerfeuil sauvage sn≠'nqnka la perce neige sobahaq golova la scrofulaire sobahij xvost= la synosure sobahnik= langue-de-chien sokolinka le hepsinois sokolπj perelët= la gentiane solnehnaq rosa le rossolis sol;nik la salicornie solqnka la soude, le kali sosenka asperge sohevihnik= orobe spar'a asperge, les asperges stal;nik= ononide staraguhka la salacie starina le sene∫on starodubka adonis steblëvka la pedicellaire sterlqd= sterlet, esturgeon de Russie stogolovnik= le chardon benit stol≠tnik= agave stono'nik= asplenion stopnqk= asclepiade stosil= le panax, panace strastocv≠t= la grenadille, passiflore struhehnik= les pois chiches stennica la parietaire sulejnik= corosol sur≠pica le chou-rave suxovërtka la brunelle suxocv≠t= le xerantheme

oleandre

puwina eriophore pxinevnik= aristoloche

clematite

phel;nik= la melisse pweno millet, mil (sarahinskoe) pweno le riz pyrej la renouee p;qnica biberon,

airelle uligineuse

p≠tuwπj greben; la melampyre

a cretes

p≠tuwki pl., le cypripede, soulier

de Notre-Dame

p≠tuwnik= la crete de coq pqtilistnik= la quintefeuille razmëtka la spergule ranunkul= rapuncule rdest= epi d’eau, potamot reven; la rhubarbe rezeda la reseda repejnik= la bardane,

le glouteron

repqwki pl. aigremoine r'anec= fleole ris= le riz rogoz= le scirpe rogoplodnik= ceralocrape rogul;ki pl., la chataigne d’eau rodqnka rhidiole ro'a la rose tremiere ro'enec= la berse,

branche ursine

rozlog= cotyledon rozmarin= le romarin rokambol= rocambole roket= hypne romawka la camomille romen= anthemis rosnik= drosere rosnica pied-de-lion rostrog= germandee rosqnka la drosere rumqna la viperine ruta la rue ruhejnica la fontinale r≠d;ka raifort, radis r≠zuxa cameline r≠pa la rave, le ravet r≠wetnica riccie rqbinka achillee sabadilla veratre sabel;nik= glaieul, iris salep= le salep sal;nyj koren; la grande consude sarana le martagon sassaparil; la salsepareille svëkla la bette, poiree sveklovica la betterave sverbe'nik= le cnique chardon

beni

sverbe'nica la scabieuse sverbihka le bunias svidina le cornouiller sanguin svinka la melangene

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

svi]ovka selednik= selenik= sel;derej serdehnik= serebrqk=


x suxoqdnik= la struthiole suwenica le gnaphale,

gnaphalium syt; le cyperus s≠vernica la samole tavun= le trefle d’eau timbra la thymore timπan= le thym tin= le smilace, smilax torica la spergule torfqnik= le sphaigne des marais trava l’herbe, herbage vwivaq ` la pediculaire, herbe aux poux donnaq ` ulmaire, reine des pres 'ivuhaq ` ajuga, bugle zaqh;q ` oxalide. oseille morskaq ` plante marine, le varech pes;q ` dactyle, chieudent trezubka triode treskuhnik= gaude trefol; le trefle trilistnik= le trefle trost; la canne trqsuhka brise, amourette tuberoza la tubereuse tundrqnik= splane turh= palustre tysqhelistnik= la millefeuille t[l;pan= la tulipe tqguhka dirca u'ovnik= la bistorte uzlatnik= iresine ukrop= le fenouil, aneth ulitnik= le medicago, la luzerne umaz= enule, aunee urut= millefeuille fasol; le baricot fπalka la violette xvo]= la prele xmel; le houblon xr≠n; raifort sauvage caplennik= erodier cerva la guede cikorπj la chicoree cikuta la cigue virense cyplqtnik= le milan royal cytvar; la zedoaire habër= la sarriette hajbur= le thym sauvage hawnica cyathe

hegerap= (hegeran=*) l’hedisarum hemerica ellebore hervehnik= la potentille hereda le bidem herednik= cynoglosse,

langue-de-chien heremica sauvage herëmxa la brumeile herepawnik= la chelone hermew= le tordyle hernobyl;nik= armoise

hernogolovnik=

la sanguisorbe hernuxa le nielle hertogryz= scabieuse tronquee,

scabieuse des bois

hertopolox= le chardon hesalka le chardon a bonnetier hesnovica alliaria hesnok= ail hehevica la lentille hewujnik= clandestine hilim= la chataigne hina la gesse histnik= la petite chelidoine histot≠l= la grande chelidoine histotka ellebore hixrica usnee hudocv≠t= le jalap,

la belle-du-nuit

walfej la sauge wandra la marrube warlot= echalote warovka la globulaire warovica spherobole waroglav= echinope warolukovka le bulbocode warosyt joncinelle warocv≠tnik= le cephalante wafran= le safrani wikwa la camarine empetrum wipovnik= eglantine wiwak= la scutellaire wlemovnik= la scutellaire wpa'nik= le glaieul ]ii\ wpinat= les epinards ]avel; oseille, oxalide ]ebrec= le serpolet ]elkuxa la cynoglosse,

langue-de-chien

]etinnik= arctoide ]ii\ ]etinnica le nard de montagne ]itok= la scutellaire ]itonosec= la scutellaire,

clypeole

`sparto la sparte qdrywnik= orchis qzvennik= anthyllide qzywnik= la serrette qihki pl., orchis qlappa le jalap, le belle-de-nuit qm= la station de poste,

igname ailee

qrutka le thlaspi qsenec= le dictame qskolka le ceraste, cereste qsmennik= muguet des bois qsmin= jasmin qstrebinka eperviere qstrebka la salade de porc

rot-a(mistrz kl'twa, zakl"cie, przysi"ga; od XVII wieku wojskowy pododdzia=, rota. staroros. rota-rota, ros. klqtva, prisqga> s 17

veka voinskoe podrazdelenie, rota, ang. oath, vow; maledicition, curse. Marii Konopnickej – Rota ]1908\& Nie rzucim ziemi sk'd nasz r[d. Nie damy pogrze>: mowy. Polski my nar[d, polski r[d, Kr[lewski szczep piastowy. Nie damy by nas gn"bi= wr[g. Tak nam dopom[/ B[g# Tak nam dopom[/ B[g# Do krwi ostatniej kropli z /y= Broni: b"dziemy ducha. A/ si" rozpadnie w proch i py= Krzy/acka zawierucha. Twierdz' nam b"dzie ka/dy pr[g. Tak nam dopom[/ B[g# Tak nam dopom[/ B[g# Nie b"dzie Niemiec plu: nam w twarz, Ni dzieci nam germani=. Wstanie pot"/ny hufiec nasz, Duch b"dzie nam hetmani=, P[jdziem, gdy zabrzmi z=oty r[g. Tak nam dopom[/ B[g# Tak nam dopom[/ B[g# }na Internecie bez sensu|& «w ten dzie<» w miejsce «p[jdziem», jaka> osoba z zap"dami maniaka, nie znaj'ca dobrze j. polskiego, tak i w tek>cie Polskiego Hymnu Narodowego, ˚hymn; mentalno>: psa id'cego drog', obsikuj'cego s=upki co chwil" – ja tu by=em, t"dy szed=em, oto >lad, m[j wk=ad, po tym pozna: /e to moje dzie=o; linijki poprzesuwane wzgl"dem siebie, upstrzone wykrzyknikami – zbytecznie ]nadmiar wszystkiego jest oznak' nienormalno>ci, zwichni"cia\; znamienne& tekst nie podpisany nazwiskiem czy nazw' instytucji – pi"ta achillesowa takiej osoby, brak odwagi; i ostatniej zwrotki Roty te/ nie ma& Nie damy miana Polski zgnie>:, Nie p[jdziem /ywo w trumn". Na Polski imi", na jej cze>:, Podnosim czo=a dumne. Odzyska ziemi" dziad[w wnuk. Tak nam dopom[/ B[g# Tak nam dopom[/ B[g# Sw' tre>ci' Rota otar=a si" o uznanie jej za hymn narodowy. W niej Maria Konopnicka uchwyci=a bowiem 3 podstawowe elementy ducha Polaka& 1. wrogo>: do Krzy/ak[w, Niemc[w, 2. wiary w istnienie Boga, i 3. poczucie krzywdy wyrz'dzanej przez zaborc[w,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x tak, jakby rodacy sami nie wyrz'dzali jej s'siadom ze wschoniej granicy; ˚okupacja, wojna. Ípiewana do muzyki Feliksa Nowowiejskiego – kompozytora, dyrygenta, i organisty koncertowego, wg Wikipedii, sk'd i tekst jej pobra=em. Pie>< stosowna do swoich czas[w, podtrzymuj'ca rodak[w na duchu, z elemantami proroctwa – wizj' Polski niepodleg=ej; dzi>, gdy Europa ma si" ku zjednoczeniu – Rota, j'trzenie zawieraj'ca, nie jest pomocna do naprawy stosunk[w z Niemcami, wsp[=pracy z nimi. Kr[lewski szczep piastowy... Maria Konopnicka nie wiedzia=a na czym to piastowanie przez Piast[w polega=o, to st'd wbija=a rodak[w w dum" Piastami. Tak i podobnie gdzie indziej. ˚nr 650.

roz~ wykonanie& 1. my>l, przedrostek w czasownikach wymagaj'cych u/ycia m'dro>ci, my>li, 2. skr. razem OA obaj, obop[lnie ]roz ^ ob\& wiele s=[w, w tym& roz•dzieli:, roz•liczy:, roz•patrzy:, roz•trz'sa:, roz•wa/y:, roz•mawia:, roz•mowa – odpowiednik =ac. colloquium ¯ com` ]razem\ % loqui ]m[wi:\, 3. po` ¯ poczatok ^ na` ^ za`, 4. r[/no& roz¶maity – r[/no¶rodny. ˚nr 030 – powi'zania mi"dzy przedrostkami, i nr 484 – znaczenia przedrostk[w. rozbi: ¯ roz` % ˚bi:. rozbiec ]si"\ ¯ roz` % ˚biec, bieg. wo=. 1289 rozb≠gowasœrozbiegoszasja ]rozbiegli si"\. rozbole: ¯ roz` % ˚bole:. rozbudowa: ¯ roz` % ˚budowa:. rozbudzi: ¯ roz` % ˚budzi:. rozchodzi: ¯ roz` % ˚chodzi:.

rozchorowa: si"

¯ roz` % ˚chorowa:.

]roz(po-dzielimy\. mazur. razdeliti, razdelqti. rozebra: ¯ roze` % ˚bra:. rozedma ¯ †dma ]podmuch wiatru\ med. choroba polegaj'ca na nadmiernym rozd"ciu tkanki p=ucnej. gr. emphysema ]nadymanie, ang. inflation\ ˘ ang. emphysema. †rozedrze: oczy obr[ci: oczy, spojrze: ostro. rozegna: ¯ roze` % ˚gna:. roz-ejm(jemca ¯ roz` % jem ¯ j':. starofranc. treve, armistice, suspension d’armes ]zawieszenie broni\, ang. armistice, truce, ros. peremirie-peremirie,

rozejrze: si"

¯ roze` % ˚jrze:.

rozej>: si" ¯ roze` % ˚j>:. rozepcha: ¯ roze` % ˚cha: si". rozeprze: ]si"\

¯ roze` % ˚prze: ]si"\.

†rozerwanie bezrz'd, niezgoda. ]$\ rozerwa: ]si"\ ¯ roze` % ˚rwa:. staropol. rozerwany – roztargniony. ]$\ ang. torn ¯ tear, ros. razorvannyj-razorwannyj.

rozchwyci: ¯ roz` % ˚chwyci:. rozci': ¯ roz` % ˚ci':. rozci'gn': ¯ roz` % ˚ci'gn':. staropol. rozci'g=y – rozci'gni"ty.

rozes=a: ¯ roze` % ˚s=a:. rozespa: si" ¯ roze` % ˚spa:. roze>mia: si"

]$\ ang. stretched, ros. prostrannyj-prostrannyj, rozciera: ¯ roz` % ˚ciera:. †rozciska: rozrzuca:. ¯ roz` % ciska: ]rzuca:\. †rozcz': zacz':, rozpocz':. ¯ roz` % ¢cz': ¯ na(po•cz':. ang. to begin, ros. nahat;-naczat ¯ nahinat;. rozczesa: ¯ roz` % ˚czesa:. †rozczyna ziemie wykarczowane, przygotowane do uprawy. rozczynia: ¯ roz` % ˚czyna:. rozczyta: ¯ roz` % ˚czyta:. rozda: ¯ roz` % ˚da:. wo=. 1289 rozda-rozda ]rozda=\. rozdepta: ¯ roz` % ˚depta:. rozdrobni: ¯ roz` % drobni:. mazur. razdrobiti. rozdrapa: ¯ roz` % ˚drapa:. rozdra/ni: ¯ roz` % ˚dra/ni:. rozdziel-i:(a: ¯ roz` % ˚dzieli:. staropol. rozdzielenie – rozdzia=, cz">: ksi'/ki. ]$\ ˚rozprowadza:. =ac. dis` % vidua ]wdowa\ ˘ dividere ]oddziela:, dzieli:\ ˘starofranc. diviser, partager, >redniow. ang. deviden, dividen, ang. to divide, †Old Polish chapter, ros. delit;-dielit, rozdel-qt;/it;-rozdiel-jat(it, razluh-at;/itsq-raz=ucz•at(it. wo=. 1289 rozdelim-rozdelim

rozetrze: ¯ roze` % ˚trze:. rozezna: ¯ roze` % ˚zna:. staropol. rozezna: – zrozumie:,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

¯ roze` % ˚>mia: si".

uzna:, rozstrzygn':, odr[/ni:, rozpozna:. ]$\ ang. become acquinted, to know, to recognize, ros. opravdat;-oprawdat, poznat;-poznat. †rozga ga='{, ga='zka, witka, r[zga. niem. rute ]r[zga, pr"t\, franc. la verge, p[{ny anglosas. rodd, >redniow. ang. rodde ˘ ang. rod, ros. rozga-rozga. rozgada: si" ¯ roz` % ˚gada:. rozgardiasz chaos, ba=agan, nie=ad. ¯ roz` % gard ¯ guard ]str[/, dozorca, w zrozumieniu& =ad, porz'dek\. rozgarn': ¯ roz` % ˚garn':. rozgl'da: si" ¯ roz` % ˚gl'da:. roz`, raz` ]spo\ ˘ rozmowa, razem, spo=em ˘ roz•gl'da: si"  spo•gl'da: na co. rozg=os ¯ roz` % ˚g=osi:. rozgoni: ¯ roz` % ˚goni:. rozgrabi: ¯ roz` % ˚grabi:. rozgrodzi: ¯ roz` % ˚grodzi:. rozgry{: ¯ roz` % ˚gry{:. rozgrza: ¯ roz` % ˚grza:. rozgrzeba: ¯ roz` % ˚grzeba:. †rozi"=a staropol. rozj"=a ¯ j':. 1816 r, przy obl"/eniu Wielkich +uk[w 1580 przez Jana Zamoyskiego,


x wys=ane z po/ogami hufy w kilku miejscach gr[d zapali=y& „Moskale ugasili nakoniec zai"te w wielu miejscach ognie, ciemno>: nocy rozi"=a walcz'cych.” ˚hufiec Nie w interesie Polski by=a obecno>: Polak[w pod Wielkimi +ukami. Takie “dokazywania” zako<czy=y si" rozbiorami Polski, po kt[rych lament, /e nas rozebrali; >wi"ci Polacy.

rozjecha: si"

¯ roz` % ˚jecha:.

rozkaza: ¯ roz` % ˚kaza:. rozka-z(za:(/e nakaz, przymus wykonania czego, dos=. wypowiedzenie woli wykonania zadania przez kogo innego. ¯ roz` ]kto inny, r[/ny\ % kaz ]m[wi:\; roz % mowa ˘ rozmowa. 1816 r., zapytanie Jana Zamoyskiego †1605 do kr[la Stefana Batorego †1586, w sprawie schwytanego Samuela Zborowskiego w 1584& „...wys=a= zbroyny hufiec do domu W=odkowey }w Piekarach pod Krakowem| gdzie Zborowski przebywa=, tam schwyta: go i pod stra/' do Krakowa }na Wawel| przyprowadzi: rozkaza=. Wys=a= natychmiast do kr[la z zapytaniem, iak post'pi: roska/e.” Zborowskiego >ci"to 1584, maja 26, za zgod' kr[la. rozklei: ¯ roz` % ˚klei:. rozk=ada: ¯ roz` % ˚k=ada:. rozkopa: ¯ roz` % ˚kopa:. wo=. 1289 roskopati-roskopati ]rozkopa:\, roskopyvatiroskopywati ]rozkopywa:\. rozkosz najwy/szy stopie< przyjemno>ci, upojenia, zadowolenia, rado>ci. s=owotw. pokr. kocha: ¯ ko ]razem\ % ocha: ]prze/ywa:\. koch ˘ kosz, Ch ˘ Sz. 1816 r., o przyczynie >mierci kr[la Zygmunta Augusta 1520–†1572& „... August pu>ciwszy si" na niewstrzemi"{liwe roskosze, nadu/yciem ich dni swoie przykr[ci=. W r. 1572. 7 Lipca w Knyszynie, wi"cey przez kobiety otoczony ni/ przez lekarzow, w 52 roku wieku swego, /ycia dokona=.” Umiera: z powodu choroby wenerycznej... sama rozkosz# staropol. rozkoszny – 1. delikatny, wra/liwy, 2. lubuj'cy si" w rozkoszach. ]$\ gr. ekstasis ˘ p[{no=ac. ecstasis ˘ starofranc. i >redniow. ang. extasie, ang. ecstasy, ros. vostorg-wostorg. staroros. pridti v= vostorg= ]franc. etre ravi en extase\. rozkra>: ¯ roz` % ˚kra>:. rozkr"ci: ¯ roz` % ˚kr"ci:. rozkroczy: ¯ roz` % ˚kroczy:.

rozkroi: ¯ roz` % ˚kroi:. rozkruszy: ¯ roz` % ˚kruszy:. rozkry: ¯ roz` % ˚kry:. rozkwiyn': ¯ roz` % ˚kwitn':. rozla: ¯ roz` % ˚la:. rozlecie: si" ¯ roz` % ˚lecie:. rozlega: si" ¯ roz` % ˚lega:. rozlepi: ¯ roz` % ˚lepi:. rozle{: si" ¯ roz` % ˚le{:. roz=ama: ¯ roz` % ˚=ama:. roz='czy: ¯ roz` % ˚='czy:. roz=o/y: ¯ roz` % ˚=o/y:. rozmach ¯ roz` % mach. 1. si=a, impet, z jakim zostaje wykonany jaki> ruch, najcz">ciej ruch r"ki, ramienia, 2. ruch wykonany zamaszy>cie, energicznie, nagle, 3. dynamika, energia cechuj'ce kogo>, jak'> dzia=alno>:, lub czyje> dzie=a. ¯ roz` ]za`\ % mach ˘ macha:. ang. impetus, swing, ros. sila dvi'eniq, razmax-razmach.

rozmait-y(e(o>ci r[/n-y(e(o>ci. maj ^ r[d ˘ roz•maity ^ r[/no•rodny. staropol. 1526 rozmayty& O rozmaytych rodzayoch pokarmu, staropol. 1532 ...bocziem w tych kxi"gach zawieraj' si" wszytki imiona, przezwiska y slowa, ktore mog' by: wymawiane rozmaitym obyczaiem, 1532 Wokabularz rozmaitych i potrzebnych sentencyj. rozmaryn bot. Rosmarinus, wiecznie zielony krzew z rodziny wargowych, rosn'cy w krajach >r[dziemnomorskich, w Polsce hodowany jako krzew ozdobny i dla cel[w leczniczych. =ac. ros marinus ]dos=. farba morza\ ˘ franc. le romarin, ang. rosmarine ˘ rose ∑ Mary ˘ ang. rosemary, ros. rozmarin=-rozmarin. rozmaza: ¯ roz` % ˚maza:. rozmiar wielko>: czego, d=ugo>:, szeroko>:, wysoko>: lub g="boko>:; wymiar format. staropol. rozmiar – 1. pomiar, rozmierzenie, proporcja, 2. garniec. =ac. dimetiri ˘ dimensus ˘ dimensio ˘ franc. la dimension, echelle, proportion, ang. dimension, proportion, scale, staroros. razm≠r=-razmier ˘ ros. razmer-razmier. rozmieni: ¯ roz` % ˚mieni:. rozmierzy: ¯ roz` % ˚mierzy:. rozmiesza: ¯ roz` % ˚miesza:. rozmie>ci: ¯ roz` % ˚mie>ci:.

rozmi=owa: si"

¯ roz` % ˚mi=owa:.

rozmin': si" ¯ roz` % ˚min':.

rozminowa: ¯ roz` % ˚minowa:. †rozmiota: rozrzuci:. ¯ roz` % miot ]rzut, cisk, kid, tu=\. franc. disperser, eparpilier, semer, >redniow. ang. scateren, schateren ˘ ang. scatter, ros. razbrosat;-razbrosat ¯ raz-raz ]roz`\ % brosat;-brosat. rozmno/y: ¯ roz` % ˚mno/y:. rozmoczy: ¯ roz` % ˚moczy:. rozmowa ¯ roz` ]wy\ % mowa. wypowiadanie si", wys=awianie si". roz•rzutny ^ staropol. wy•rzutny. rozm[wi: si" ¯ roz` % ˚m[wi:. rozmrozi: ¯ roz` % ˚mrozi:. rozmrozi: czas dok. ¯ mrozi: ¯ mr[z ¯ moroz ¯ =ac. mortis, mors. wg mSjp 1969& «spowodowa: rozmarzni"cie czego, przywr[ci: stan przed zamarzni"ciem, przed zamro/eniem» }˚“mas=o ma>lane”, J.D.|. ang. defrost ¯ de` % frost. rozmy: ¯ roz` % ˚my:. †rozmys= zamys=, ¯ roz` % my>l. =ac. intentus ¯ intendere, ang. intent, ros. namerenie-namierenie. †rozniemoc si" os=abn':, zachorowa:, rozchorowa: si". ¯ roz` % niemoc ¯ nie % moc. ang. faint; become sick, ros. obmorohit;sq, vpast; v obmorok. roznie>: ¯ roz` % ˚nie>:. rozpacz(liwy stan beznadziejno>ci, uczucie bezsilno>ci zwykle spowodowane utrat' nadziei, i cz"sto po='czone z kra<cowym post"powaniem, dalej nara/aj'cym na utrat", np. /ycia. ang. dispar•ity(ate. rozpali: ¯ roz` % ˚pali:. †rozpami"ta: si" wspomnie:. ¯ roz` % pami"ta: ¯ pami":. franc. rappeler, faire penser, faire ressouvenir de, ang. remind, ros. napomnit;-napomnit. rozpasa: si" ¯ roz` % ˚pasa: ¯ pa>: si" ]syci: si" nadmiernie\. rozpa>: si" ¯ roz` % ˚pa>: ¯ samoistnie ]rozdzieli: na cz">ci\. rozpatrzy: ¯ roz` % ˚patrzy:. rozp"dzi: ¯ roz` % ˚p"dzi:. rozp"k, rozpuk ¯ roz` % puk ]p"k\. s=owotw. pokr. rozpuk, U ˘ ´, Å. rozpi': ¯ roz` % ˚pi':. rozpi: si" ¯ roz` % ˚pi:. rozpi=owa: ¯ roz` % ˚pi=owa:. rozpina: ¯ roz` % ˚pina:. rozpisa: ¯ roz` % ˚pisa:. rozpl'ta: ¯ roz` % ˚ple>:. rozp=adzanie rozradzanie, ¯ roz•p=[d, roz•r[d, Ø ^ A, koncepcji 002.A& wsp[lne roz`, p=[dr[d ˘ p=adrad. u/ywanie nazw narz'd[w p=ciowych i czynno>ci z nimi zwi'zanych, g=[w-

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


x nie z kopulacj', zakazane jest w >wiecie zak=amanych; traktowane jako ˚wulgaryzmy. ale ludzie rodz' si", mimo tego/. rozp=aka: si" ¯ roz` % ˚p=aka:. rozp=yn': si" ¯ roz` % ˚p=yn':. rozp=ywa: si" ¯ roz` % ˚p=ywa:.

rozpowiedzie:

¯ roz` % ˚powiedzie:.

rozpracowa: ¯ roz` % ˚pracowa:. rozprawa 1. szerokie omawianie czego ˘ prawi: kazanie, 2. za=atwienie, rozstrzygni"cie jakiego> sporu, zatargu, itp., najcz">ciej zbrojne ˘ rozprawi: si" z przeciwnikiem, 3. praca naukowa o wybranym zagadnieniu, studium, traktat, 4. posiedzenie s'du. staropol. rozprawa – rozprawianie, rozmowa, przem[wienie. ]$\ ang. 1. session, 2. settlement, 3. treatise, dissertion, 4. ]court of law, law court\ case, ros. 1. sessiq-sessija. rozprawi: ]si"\ ¯ roz` % ˚prawi:. bezceremonialnie, bezwzgl"dnie zastosowa: swoje prawo, rozstrzygaj'c spraw" na sw' korzy>:, w spos[b cz"sto gwa=towny, z u/yciem przemocy. ˚prawi:. †rozprowadzi: rozdzieli:, roz='czy:. ˚rozdzieli:. rozprowadzi: ¯ roz` % ˚prowadzi:. †rozprza sp[r s'dowy. ros. rasprq-rasprja ]sp[r, k=[tnia\. †rozpukn': si" p"kn': ]$\. ¯ roz` % s=aw.-ros. puk ]p"k, p'k\ U ˘ Å, ´. ang. burst. rozpu>ci: ¯ roz` % ˚pu>ci:. wo=. 1289 rosp¨]atirospuszczati ]rozpuszcza:\. rozr'ba: ¯ roz` % ˚r'ba:. rozrobi: ¯ roz` % ˚robi:. rozrodzi: si" ¯ roz` % ˚rodzi:. rozrosn': si" ¯ roz` % ˚rosn':. rozruszy: ¯ roz` % ˚ruszy:. rozrysowa: ¯ roz` % ˚rysowa:. rozrywka ¯ roz` ]ode`\ % rwa:. staropol. rozrywka – bystro>: umys=u przemy>lno>:, dowcip, roztropno>:. ]$\ ang. entertainment, †Old Polish wit, rozrz'd ˚roz` % rz'd. rozrzuci: ¯ roz` % ˚rzuci: ¯ rzuci: w r[/ne strony. ¯ roz` % rzut ]miot, cisk, kid, tu=\. staropol. rozmiota:. ]$\ franc. disperser, eparpilier, semer, >redniow. ang. scateren, schateren ˘ ang. scatter, ros. razbrosat;-razbrosat ¯ raz-raz ]roz`\ % brosat;-brosat.

rozrzutnik ¯ roz` % rzut ]cisk\ 1. cz=owiek trwoni'cy maj'tek, 2. agr. maszyna do rozrzucania obornika. staropol. wyrzutny – rozrzutny. ]$\ staronord. prawdop. tethja ]nawozi: ¯ naw[z\, >redniow. ang. tedden, ang. ted ˘ tedder ]rozrzutnik >wie/o ci"tej trawy, by sch=a\. rozsadzi: ¯ roz` % ˚sadzi:. rozs'dek ¯ roz` % s'd ]my>l\, pokr. os'd. staropol. rozs'dek – rozs'dzenie, rozstrzygni"cie, decyzja, wyrok. ˚rzeczenie. =ac. sensus ¯ sentire, franc. sens, ang. sense, ros. razum-razum ¯ um-um, rozs'dzi: ¯ roz` % s'dzi: ¯ s'd. wo=. 1289 rossudi†-rossudit ]rozs'dzi\. rozsia: ¯ roz` % ˚sia:. rozsi'>: si" ¯ roz` % ˚si'>:. si'>: wygodnie, szeroko, rozeprze: si" usiad=wszy. s=owotw. pokr. siedzie: ¯ sad. staropol. rozsi'>: si" – rozst'pi: si". rozs=awi: ¯ roz` % ˚s=awi:. rozsmarowa: ¯ roz` % ˚smarowa:. rozsta: si" ¯ roz` % ˚sta: ]si"\. rozstawi: si" ¯ roz` % ˚stawi:. rozst'pi: si" ¯ roz` % ˚st'pi:. rozstr[j dos=. zaburzenie. wielce stare, dlatego znaczenie omal zatarte; wg mSjp 1969 ]wychodzi obecnie z u/ycia\& brak =adu, porz'd ku; rozpr"/enie, dezorganizacja. u/ywane zwykle do zaburze< /o='dkowych& rozstr[j /o='dka, ang. stomach upset ¯ up ]do g[ry\ % set ]osadowienie\, wg mnie, wsp[lne z wo=. 1289 rastroiti ]burzy:\ ¯ ras ]roz\ % stroi: ]budowa:\, ale nie rozbudowa: ]powi"kszy: budowl"\, roz` jako odwrotno>: czego& wi'za: – rozwi'za:. wo=. 1289 rastroœa ]burzysz\.

†rozstrzela: si" rozprasza: si", rozpierzcha:. ]$\

rozstrzala: ¯ roz` % ˚strzeli:. rozsypa: ¯ roz` % ˚sypa:. †rozsu: si" rozsypa: si", rozpa>: si". ]$\ ang. fell apart. rozszczepi: ¯ roz` % ˚szczepi:. rozszed= si" ¯ roz` % ˚szed=.

rozszerza: staropol. rozwodzi:. ]$\ niem. ]sich\ erweitern, franc. elargir, etendre, ang. widen, ros.

raswirat;-rasszirat.

roz>piewa: si"

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

¯ roz` % ˚>piewa:.

roz>wieci: ¯ roz` % ˚>wieci:. roztargnienie ¯ roz` % ˚targa:. staropol. roztargn': si" – rozerwa: si". staropol. roztargnienie – rozdarcie, niezgoda. ]$\ ang. distractedness, †Old Polish quarrel, difference, dispute, ros. rasprq-rasprja. †rozterk, roztyrk 1. niezgoda, wa><, 2. gniew, b[jka, 3. chaos, zam"t. ]$\ ang. 1. dissent, quarel, altercation, dispute, 2. brawl, 3. chaos, ros. 1. ssora-ssora, 2. ssora, svara-swara, bran;-bra<, rozterka stan polegaj'cy na niemo/liwo>ci dokonania wyboru wskutek sprzecznych ze sob' przes=anek. rozt=uc ¯ roz` % ˚t=uc. †roztocharz handlarz ko<mi. ]$\ ang. horse trader. roztoczy: ¯ roz` % ˚toczy:. roztopi: ¯ roz` % ˚topi:. roztr'bi: ¯ roz` % ˚tr'bi:. roztr'ci: ¯ roz` % ˚tr'ci:. †roztruchan rodzaj ozdobnego kielicha do wznoszenia toast[w. roztrz'sa: ¯ roz` % trz'sa:. †roztyrk ˚rozterk. staropol. YE. rozwali: ¯ roz` % ˚wali:. rozwia: ¯ roz` % ˚wia:. rozwi'za: ¯ roz` % ˚wi'za:. rozwiera: ¯ roz` % ˚wiera:. rozwierci: ¯ roz` % ˚wierci:. rozwiesi: ¯ roz` % ˚wiesi:. rozwie>: ¯ roz` % ˚wie>:. rozwie{: ¯ roz` % ˚wie{:. rozwija: ¯ roz` % ˚wija:. rozwik=a: ¯ roz` % ˚wik=a:. rozwodni: ¯ roz` % ˚wodni:. rozwodzi: si" ¯ roz` % ˚wodzi: rozw[d ¯ roz` % ˚w[d. rozum ¯ roz` % um ]synomim\, my>l, m'dro>:, wiedza. staropol. rozumie: ¯ rozum – 1. rozs'dek, 2. rozumienie, pojmowanie, 3. sens, znaczenie czego>, 4. pomys=, fortel, podst"p, chwyt. ang. ]umys=\ intellect, ]zdolno>: pojmowania\ understanding, ]w=adze umys=owe\, reason, ]rozs'dek, spryt\ wit. ros. razum-razum ¯ um-um. szum. ZU ]m'dry\, mazur. razum, wo=. 1289 rozoum≠[-rozumieju, razoum≠≥-razumieja ]rozumi"\, ourazoum≠a -urazumieja ]rozumie\, rozoum≠[]i-rozumiejuszczi ]rozumiej'cy\, rozoum-rozum, razoum=-razum ]rozum\, razum≠†razumiet ]rozumie\, po(do(wy(z-rozumie:, zarozumia=y. †rozwadza: rozbraja:, godzi: przeciwnik[w. ]$\


x rozwa-ga(/ny rozs'dek, przezorno>:, zastanawianie si" nad czym. staropol. nierozmy>lnie – nierozwa/nie. ]$\ ang. ]roztropno>:, rozwaga, ostro/no>:\ prudence, ]rozwa/anie\ consideration, ros. blagorazumie-b=agorazumie, ostoro'nost;-ostoro/nost, rassmatrivanie , razmywlqnie, obdumyvanie.

rozwidlenie ¯ roz` ]dzia=\ % widlenie ¯ wid=y. wg mSjp 1969& 1. rzecz. od czas. rozwidli: si", 2. «miejsce w kt[rym nast"puje rozdzielenie si" czego na dwie lub wi"cej odn[g ]zwykle rzeki\; rozdzielenie» }rzeczownik od czasownika... na opak, bo to rzeczowniki wyda=y czasowniki, np. piasek ˘ piaskowa:, nit ˘ nitowa:, >ruba ˘ >rubowa:, krok ˘ kroczy:, buda ˘ budowa:, itp., J.D.|. =ac. axilla, ang. axil ]g[rny k't mi"dzy li>ciem a ga='zk', lub mi"dzy pniem z kt[rego ona wyrasta\. †rozwodzi: ¯ roz` ]dzia=\ % wie>:. rozszerza:, rozprzestrzenia:. ]$\ niem. ]sich\ erweitern, franc. elargir, etendre, ang. widen, ros. raswirat;-rasszirat, pasprostranqt;-rasprostranjat. rozwora dr'/ek ='cz'cy przedni' i tylni' cz">: podwozia wozu konnego, rozwarcie zabezpieczone sworzniem. rozwora ¯ rozwarcie ¯ zwarcie. roz/arzony ¯ roz` % /ar. mazur. raz'ennym ]roz/arzonym\. †roz/ec zapali:, ¯ roz` % /ec ]pali:\. ang. make fire, to set on fire, ros. pod'eh;-pod/ecz. ¢ro/en zaostrzony pal. ¯ rog ]r[g\. staroros. ro'en-ro/en, ros. zaostrennyj kol. ¢ro/ci str'czki. staroros. ro';ci-ro/ci, ros. struhki-struczki, ang. pod, shell.

ro/no, ro/en anglosas. spitu, pokr. niem. spitz ]szpic\, >redniow. ang. spite ˘ ang. spit, ros.

vertel-werte= ¯ =ac. verte.

Stan w dniu 6 lipca 2017. cz">: ta, jak poprzednie i wszystkie nast"pne, wymaga dopracowania, b"dzie w wersji ostatecznej S=ownika.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.

565 doc JD_Sł_j_pol_part 5 N-R  

slownik jezyka polskiego, slownik etymologiczny, slownik staropolski

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you