Page 1

moje pr zes

tr zenie

Nad Bug u cie żeby się w kam, yciszyć. O k o lice, w któ po wielu r latach, n agle coś m przypom ieszkam, c ych się tam ina. Wyd enię właśn arzenie, dawało s które w y ię błahe ie - za to, że , nag le o W pamię są na ubo lśniewa. ci jest nie oceanach c zu. tylko to, usłyszało Zastanaw . Ale Bug cGąsiorek , ale Daniel o s jest w yjątk ię s ą rz i te a eczy wiśc ż zapachy liśmy się które nie ow y. To ie coś ma , emocje, zostały n z ż ło spotyk w o ś n azwane. wiecie cz ą nad Ma anego y choćby z u w Europie r a m › W o st a i , a l . e coś w kr tnim nu › G dy by m er z e r a j liśmy z B o m b r ia o a zmawia ł Pa n z a zie ogusław - nadbu ż m ien ić s sko na ja em Kacz o poblis ańskim ie d lik iekolw yńskim kich Ser iek inne n a p ś e w li dżał t u p cach. Pr m ie c ie n ie jsce a … s ujęło. zyjeżonad 4 0 Z a stanaw lat temu kr ytykow ia li śm i

PORTFOLIO

teraz ał zmian y się z żo z a m iesz n ą, c z y n y, jakie n y w ciągu k ać n a M ie astąpiostatnic a z u r ac h. m a ją h o la Ma z ur y g la mn ie romny u t. rok – te Ser p elice gd z ie ś ta chate c zk ne. Nad s ą zby t m w od i Bug ucie g ło d a li, a n c z y w iście k a m, ż e am r ze ycisz yć ty lk b o y po Wars na ta k ich się Je dna k c zaw ie. O z a le ż a ło któr ych m oś tutaj, kolice, ieszkam, w k r ajob b u ż ańsk im r cenię wła a zie nadż e s ą na u , na s uję ło śnie za boc z u i m n iejsz y, . Jest pr z ogę się zre wać. Na c ja śn iejsz lako dzień c y, ba rd zie y jemTr udno to ały czas j suchy… ód ludzi, w y jaśnić, a jestem hałasu, w się tu b a le poc z uli chr ześc napięciu r lna jest u śmy d ija ń s t w z iej s wo i na- T cieczka w a, k at o jsko i z d Tam jest ymczase li głąb natu r o c o ążką w rę g y wo ro z mu . m nadbu mna lic z r y, sie ku albo n wszę d zie ba tur ystó . żańskie to t ygiel a grzyby. te P w la o dla- A i s y i la s y, religijny my je dna a mniej p Czuje Pa i kulturo akt z tub k lubimy n tutaj k ó l. w y . li ylcami te pr zestr ze mat pogr I tak, i n ń. ż Pana w anicza? uje? ie. Zawsz y- ek u › P r ze st r e miałem m z en ic zne e b ń sko 30 la a rd t w zo órc z ą ... p o dejście t jesteśm t emu w r zecz y. W D w a lat y w układ sp om n ia d o t yc h ńsk im. N ielokult u a zie ł Pa n w d iektór ych ro z ie n w a , o ro ś ż w y w iad ć e owość są i w ielo je znam, in s ie, z jeszc t ju ż tak n dla mnie - inspir emer y te ze innym a p r a wd ę niezw yk ujące, po m, t y m c i tylko się my. Ciąg le z d a s em c o w le jestem p a r r a u m c n u a k je ie w chw ila m P z p ajemnej a n n ad n rzyjezdn że nie końca ży agresji. T y ową rolą For m a ln ję troskam otwar tym r . z ie e ba być i tych lup opie r a m , bo jak c bardziej b o mn ie złowiek o zaprzy ja się we w emer y t u się ona p źniłem s k ła o r ę, p s n u leśniczym e je j w ię o prostu ierze i filo To lepsz dobrego z panem Ś op łac a. e n iż eta zofii, nic tego nie w wiciem oetą ludo t w teatr z jest się n ynika. Jak w ym, pa dzę mied e, gd zie iewolnik nem… za zy wrony wchoem n a z w iem i ca ły - Szan , T to y m k isk a, by ra c z c z a rok gr a. u ę s ję e ja m k ró ły i żne ścież one. p ma m ró m d ysz ko ły ki do Pan en sji tea w now a r nie tracą w S er p e to ś ć tr a a c B ln lic ac h. oga, c własnej. ej i jeste m Świcia złow iek ie U mahom zaciekaw m wolny mi znam m ia m y e . ta się od O d m ło d mnie spo mieszkali n łem w n ych lat m koncentr sób mod śmy u nic a tu a li r ia c z h tw ji e przez . Trzeba u as, k iedy y, r z ąd n ie chę ć chrześcij mieć w sp d o p o dp jeszcze n kow y w a a o ń o ie n s s ó ia k było b i odnosić al całe la się. P r z e w ią z a łem z zacieka się do inn to stołuje z 4 0 lat się z róż wieniem ych, i my się ciowej. W ny m i z e s i m u iłością. to ż s a m ia po łam i pr z y ja źn łem z n i je- › Id z Marian s z e d ł mo im i, a le em Rosto ea Kapuś m pr z yent, w k tó cińskieg lsk im, at buduje sobie py r y m z ad o i jego o lub inne nam dom ta a łem n bcego go, tak? ie: k ie dy . Nie a k bardz napisać s ż yć?, sam Może. N o towar z c e e mu nar iusz, ie chcia ysk i. ły a z na pó łby m tu a potem z ow ać go wać się n ł rok u ja ta z re j d p la a liowo - u siebie sa a jak ikolw k ieś er uję spo pr aw iam me go. Te Moim pu iek pr z yk tkania z s r z n az tukę, k tó ktem odn ład. „te przy- s ą. Tu tak r ą na z y w iesienia je atrem je d tawa Jana ż e ma m d a s n s ię t ego a k to Pawła II. po u żo am scena r a”. riusze. › A „ Re z y › Ma Pan dencja”? nad Bugie y p ow ie d C z a s em m swoje m plaże? b ziac h o y w a ta k, ie js c a, muje d- Jeźd że ar tysta n b a rd z się c zego ziłem na o często podejś d m do B im u g s o s y tuac , p k iedy by r z y jające szy. Teraz ji nie ł czystj je go tw pły wam ra órc z ości. nad zieję czej w mo , ż e n ie Mam rzach i b ę dę się roli w se w st yd ził r ia lu. Dla mnie, pr z y zna m kr aina bu gu · zim a

2011/2012


Publikacja dla studentów UAM Poznań

Ruchy społeczne Pod kierownictwem Doktora Artura Lipińskiego Przygotowali: Agnieszka Granowska Beata Szcześniak Maciej Pisznot Zbigniew Hurny

Ruchy społeczne — geneza i rozwój

R

Benjamin Barber wzory kulturowe geneza ruchów konflikty interesów Neil Smelser Rosja putinowski reżim strukturalne napięcie

Historia pokazuje, że niektóre ruchy ponoszą porażkę nawet jeśli ruch wykorzystuje możliwości i wpływy polityczne, jednocześnie uruchamia jednak procesy, które mogą sie stać dla niego destruktywne. Jako przykład może posłużyć tutaj ruch na rzecz zamrożenia zbrojeń nuklearnych w USA. Jego rosnąca popularność sprawiła, że jego program przyswoiła sobie elita polityczna. Ruch złagodził swoją retorykę, program ruchu był coraz bardziej zawężany do takich sposobów kontroli zbrojeń, które mogły zyskać większość w kongresie. Doprowadziło to do zawężenia celów ruchu, albowiem musia-

ły one korespondować z tym, co było możliwe do zaakceptowania przez establishment polityczny. Tak jak według McAdama „Wyzwolenie poznawcze”, a więc wiara, że powstanie przeciwko władzy przyniesie pozytywne skutki, ludzie mobilizują się w oparciu o optymistyczną ocenę szans w proteście przeciwko władzy, to po przyjrzeniu się emocjom poprzedzającym protest można zaobserwować coś z goła odmiennego. Ludzie bowiem często kierują się złością, oburzeniem, a nie optymizmem. James Jasper twierdzi, że to "wstrząs moralny", może wywołać takie poczu-

6. F. Polletta, E. Armenta, "Czy należy zajmować się uczuciami", s. 284 7. S. Tarrow, D. McAdam, "Protesty ponadnarodowe, zmiana skali", s. 359

cie oburzenia, że dana osoba staje się skłonna do działań politycznych, nie zależnie od sieci osobistych kontaktów 6. Działania zbiorowe wywołane przez oburzenie, a nie przez możliwości polityczne są bardziej prawdopodobne w niektórych politycznych kontekstach, na przykład po serii zniewag po stronie władz, tak jak miało to miejsce w przypadku ruchu na rzecz praw obywatelskichw USA w latach 1956 do 1970 roku. Ten ruch znakomicie pokazuje ewolucje ruchu lokalnego w ruch na poziomie krajowym. Mamy tu do czynienia ze "zmianą skali" na którą składa się kilka mechani-

uch społeczny rozumiany przez Benjamina Barbera, to taki konflikt społeczny, którego stawką jest społeczna kontrola nad głównymi wzorami kulturowymi (czyli normatywna regulacja naszych relacji z otoczeniem). Powstanie nowych form protestu dokonało się za sprawą rewolucji amerykańskiej, francuskiej i wojen napoleońskich. Pojawił się problem masy, masy chłopskie zainicjowały protest agrarny, potem aktywny stał się miejski proletariat i drobna burżuazja. Ruch społeczny to instrument polityczny grup wyłączonych z udziału w mechanizmach politycznych lub środowisko działania autsajderów politycznych. Według Jana Szczepańskiego ruch społeczny to zbiorowe dążenie ludzi do realizacji wspólnego celu. Ruch społeczny powstaje wówczas, gdy większa ilość ludzi świadomie, celowo i wspólnie dąży do realizacji wspólnego celu, stosuje te same metody działań, kierując się wspólnymi wartościami i powołując sie na wspólnotą ideologię. Trudno jednoznacznie wyjaśnić genezę ruchów społecznych. Istnieje wiele teorii i rozważań na temat tych działań zbiorowych, które zostały poddane drobiazgowej i wnikliwej analizie. Wyróż-

zmów istotnych dla rozprzestrzeniania się protestów zarówno w danym kraju jak i na poziomie międzynarodowym. „W zmianie skali" chodzi o rozszerzenie ram protestu poza jego zazwyczaj lokalnej źródła. Dzięki połączeniu utworzonej na południu Walki o prawa obywatelskie z aktywnością na kampusach studenckich na Północy i Zachodzie kraju MFSP (Mississipii Freedom Sammer Project) doprowadził do rozpoczęcia „"rewolucji ponad rasą” 7, co w konsekwencji przyczyniło się do uzyskania praw obywatelskich przez ludność afro amerykańską w USA.

niają je dwie właściwości. Po pierwsze, są one ukierunkowane na szczególny cel, jakie jest zrealizowanie jakiegoś rodzaju zmiany społecznej. A po drugie, przebiegają w ramach z niezinstytucjonalizowanych i niesformalizowanych. O tym, czy dany ruch społeczny ma szanse na realizację swoich celów decyduje wiele czynników. Jedni autorzy, na przykład J. Mc Carty i M. Zald mówią, że ruch społeczny powinny być rozumiane w kategoriach konfliktowych. Według nich nie występują żadne poważne różnice pomiędzy zachowaniami z instytucjonalizowanymi i nie z instytucjonalizowanymi. Pomiędzy działaniami politycznymi w ramach sytemu, na przykład referendum, a zachowaniami takimi jak strajki i protesty. Oby typy działań wynikają z konfliktów interesów. Jedni maja więcej władzy, a inni mają jej mniej. Każdy ruch społeczny przechodzi, w krótszym lub dłuższym czasie pewną „karierę”. Można w niej wyróżnić charakterystyczne stadia. Amerykański socjolog Neil Smelser skupił uwagę na okresie wyłaniania się ruchu. Zwrócił uwagę na pewne szczególne historyczne warunki, specyficzne dla konkretnych społeczeństw. Należy tu zakorzeniona

w kulturze i mentalności zbiorowej przekazywana przez wieki, tradycja kontestacji. Jeden z aspektów dziedzictwa Wielkiej Rewolucji Francuskiej to wyrażana w społeczeństwie francuskim tendencja do buntów zbiorowych, masowych wystąpień, organizowania się w celu obrony grupowych interesów. A zupełnie inaczej np. w Rosji, gdzie zakorzeniła się mocno od czasów carskich tradycja oportunistycznego posłuszeństwa i postaw pasywnych. Pewien rodzaj zmiany w tych postawach możemy obserwować w dzisiejszej Rosji. Przed ostatnimi wyborami prezydenckimi mieliśmy do czynienia z wieloma protestami przeciwko władzy czyli przeciwko reżimowi putinowskiemu. Można przypuszczać, że dzięki Internetowi który służy ruchom społecznym nie tylko jako medium, ale także narzędzie mobilizacji będzie tych protestów w przyszłości więcej. Kolejny warunek niezbędny, ale też sam w sobie nie w wystarczający to, według Smelsera, pojawienie się „strukturalnego napięcia”. W społeczeństwie pojawić się muszą sprzeczności interesów i wartości pomiędzy jego różnymi segmentami oraz z wiązane z tym antagonizmy i konflikty.

Na to, aby sprzeczności tego rodzaju stały się siła motywującą do wspólnych działań, muszą wejść do obszaru świadomości zbiorowej .W terminologii Smelsera, pojawić się muszą „uogólnione przekonania”. Rozbieżność interesów czy wartości musi zostać dostrzeżona, zdefiniowana, zinterpretowana. W tle wielu ruchów społecznych odnajdziemy trzy charakterystyczne doznania: nierówności, niesprawiedliwości i deprywacji. Rozpowszechnienie się uogólnionych przekonań to stan bliski już pojawieniu się ruchu społecznego. Oznacza pełną gotowość i strukturalną i psychologiczną do podjęcia wspólnej akcji. Ale potrzebne jest jeszcze na ogół to ostatnie pchnięcie, które Smelser określa jako „zdarzenie inicjujące”. Leymah Gbowee to afrykańska aktywistka, organizatorka ruchu pokojowego, który doprowadził do końca Drugiej Wojny Domowej w Liberii w 2003 roku. W konsekwencji doprowadziło to do wyboru Ellen Johnson Sirleaf na prezydenta Liberii. Tym samym Liberia stała się pierwszym afrykańskim krajem na którego czele stanęła kobieta Prezydent. Leymah Gbowee uwierzyła, że może zrobić coś co ukróci przemoc. Zgodnie


Indesign /Photoshop

Zdarzenie inicjujące kobiety z Monrowi polscy robotnicy 1980 Liberia Prezydent Taylor kariera ruchu Leymah Gbowe Sierra Leone zbrojenia nuklearne USA Mississipii Freedom Sammer Project

Z

darzenie inicjujące zamyka genezę ruchu społecznego wg Smelsera. W przypadku kobiet z Monrowii elementem jednoczącym kobiety było ukrócenie przemocy i doprowadzenie do pokoju. Mamy tu do czynienia z klasycznym budowaniem mostu, elementem ram interpretacyjnych koncepcji D. Snowa i R. Benforda. Element ułatwiający rozproszonym jednostkom, czy organizacjom dostrzeżenie, że coś je łączy. Inny przykład, to robotnicy polscy w 1980 roku i cały pakiet różnego rodzaju postulatów. Ramy pokazują jak interpretowane są, przez różne ruch społeczne krzywdy i niezadowolenie w zależności od światopoglądu i systemu wartości. Według wyżej wymienionych autorów dostosowywanie ramy z jednej strony wyraża sposoby myślenia przywódców ruchu, a z drugiej strony chodzi o uzgodnienie treści tego przekazu z otoczeniem ruchu społecznego. Ponad dwa i pół tysiąca kobiet siadało każdego dnia na targu rybnym w stolicy Liberii z apelem o zakończenie wojny

i

pokój. Apele społeczności międzynarodowej dodawały kobietom odwagi. Żądały zaprzestania rzezi i rozpoczęcia dialogu, odżegnywały się od polityki. Prezydent Taylor, który stał na czele krwawego reżimu spostrzegł, że społeczeństwo jest po stronie kobiet. Mamy tu do czynienia ze zwiększeniem nacisku politycznego, jego efektem był wzrost prawdopodobieństwa, że interesy protestujących wezmą górę w konfrontacji z establishmentem. Z perspektywy grupy protestującej jej zwiększona siła polityczna jest zachętą do działań kolektywnych dzięki zmniejszeniu ryzyka

związanego z uczestnictwem w ruchu. Lepsza pozycja przetargowa zbuntowanej populacji znacznie podnosi koszty stłumienia akcji protestacyjnej4. Kolejny etap to dla Smelsera właściwa kariera ruchu. Jej pierwszy etap to rekrutacja członków. Gdy ruch społeczny rozpoczyna działalność, otwiera się ważna rola mobilizująca, koordynująca, organizująca dla przywódcy ruchu. Trzeba podkreślić, że jak w wielu innych sprawach społecznych, najbardziej istotne jest tu przypisanie jednostce charyzmy przez zbiorowość. W ruchu społecznym charyzma przywódcy ma potężną siłę mobilizującą.

Leymah Gbowee niewątpliwie takową charyzmę posiadała. Konkretne wydarzenia wzmacniają pozycję przetargową zbuntowanej populacji. Przetrwanie ruchu wymaga utrzymanie wpływu politycznego, który pozostaje kluczem do udanego rozwoju ruchu i rywalizacji interesów kolektywnych. Protestujące kobiety w Monrowii znakomicie umiały sobie z tym poradzić. Zdołały utrzymać wpływ polityczny i doprowadziły do rozpoczęcia rozmów pokojowych w 2003 roku. Czego konsekwencją było wygnanie Taylora jednego z najkrwawszych przywódców współczesnej Afryki. Szacuje się, że wywołana przez niego wojna w Liberii, która trwała dziesięć lat przyniosła śmierć ponad stu pięćdziesięciu tysiącom ludzi. Drugie tyle pochłonęła wojna w Sierra Leone, którą rozpętał, by rabować tamtejsze kopalnie diamentów. W obydwu krajach popełniano wszelkie możliwe zbrodnie z ludożerstwem włącznie5.

4. Ibidem, s. 25 5. W. Jagielski, "Liberyjski tyran na slużbie CIA", Gazeta Wyborcza z 28 styczeń 2012, s. 12

Podział na stare i nowe perspktywa historyczna ruch: ekologiczny feministyczny antynuklearny pokojowy uniwersalistyczny charakter ruchu społecznego ruchy anty-globalizacyjne bogaty serktor ruchów społecznych

Perspektywę historyczną przyjmuje podział ruchów społecznych na „stare” i „nowe”. Zwraca się uwagę, że w wieku dziewiętnastym dominowały ruchy reprezentujące wyraźnie wyodrębnione segmenty struktury społecznej: klasy, warstwy, czy kategorie zawodowe. Rekrutowały one swoich uczestników i zwolenników spośród członków tych partykularnych zbiorowości. Taki charakter miał ruch robotniczy, ruchy chłopskie, ruchy związkowe. Treść zmian o które walczyły, była również partykularnie określona. Mobilizowały sie one w obronie interesów tych konkretnych klas czy grup, przy czym w centrum ich uwagi znajdowały się interesy materialne, ekonomiczne związane z zakresem własności, poziomem zarobków, standardem życia. Cechowały się także hierarchiczną strukturą wewnętrzną i stosunkowo dużym stopniem zorganizowania, wyłaniając siebie łatwo czy to partie polityczne, czy związki zawodowe. W wieku dwudziestym, a zwłaszcza dru-

giej połowie dwudziestego wieku pojawia się nowy rodzaj ruchów społecznych. ”Nowe ruchy społeczne”, takie jak ruch ekologiczny, ruch feministyczny, ruch antynuklearny, ruch pokojowy, ruch antyaborcyjny, ruch przeciwko każe śmierci, ruch praw człowieka, itp., rekrutują swoich członków i zwolenników w poprzek normalnych podziałów klasowych, warstwowych czy zawodowych. Nie mają więc charakteru partykularystycznego, lecz uniwersalistyczny. Spotykają się tu ludzie o najrozmaitszym statusie społecznym, powiązani tylko wspólną ideą: młodzi i starzy, bogaci i biedni, robotnicy

i menedżerowie, artyści i gospodynie domowe, naukowcy i księża. Wartości, wokół których skupiają się takie ruchy, mają jak to określa Ronald Inglehart, charakter „post-materialistyczny”. Dotyczą na przykład jakości życia, niezniszczonej przyrodzie, godności i uprawnień jednostki, tożsamości, wolności i pokoju. Rzecznikiem najdalej idącej koncepcji teoretycznej kontrastującej nowe ruchy społeczne ze starymi jest Allain Touraine, który sytuuje je w ramach teorii postindustrialnej fazy rozwoju społeczeństw burżuazyjnych. Nowe ruchy społeczne jako kategoria analityczna ro-

oburzonych pokazują ogromną skalę tego ponadnarodowego ruchu, podkreśla się jego egalitarny charakter, który skupia różne stowarzyszenia i organizacje, a jednak żadna z nich nie narzuca hegemonii pozostałym. Mimo wspólnego mianownika, jakim jest zrównoważenie dominacji świata przez Banki i Giełdy, w każdym przypadku wysuwane są żądania specyficzne dla danego kraju czy nawet miasta. Ruchy społeczne są w dzisiejszym świecie bardzo liczne i widoczne. W społeczeństwach zachodnich, gdzie coraz częściej obserwuje się kryzys tradycyjnej partycypacji politycznej, gdzie polityczne

zumiana jest przez niego jako nowe pole konfliktów społecznych, które odnoszą się do całokształtu ludzkiej egzystencji. Inni badacze w nowych ruchach społecznych widzieli wiele elementów kontynuacji, zarówno w sferze wartości i form protestu, jak i płaszczyzn konfliktów społecznych. Fenomen przełomu dwudziestego i dwudziestego pierwszego wieku to pojawienie się najnowszej formy ruchów społecznych, a mianowicie anty-globalizacyjnych. Ostatnie protesty ruchów

partie masowe, będące podstawą dotychczasowego systemu politycznego są oraz mniej popularne, pasywne uczestnictwo w życiu politycznym jest dla dużej części społeczeństwa formułą niewystarczającą. Z tego powodu coraz więcej ludzi zwraca się ku ruchom społecznym, których istotą jest działanie bezpośrednie. To właśnie te ruchy społeczne stają się głosem tych, którzy do tej pory byli pozbawieni możliwości wypowiadania się. Są także pozbawione wad masowych partii politycznych, bowiem w przeciwieństwie do nich są spontaniczne, faktycznie zależne od poparcia społeczne-

go i oparte w większości przypadków na bezpośrednich kontaktach. Zmieniają się także możliwości i środki politycznej komunikacji. Jednym z takich nowych środków dających ruchom społecznym zupełnie nowe możliwości jest Internet. Pozwala wypowiedzieć się, ułatwia mobilizację i koordynację działań niezliczonej liczbie ruchów. Wystarczy włączyć wiadomości telewizyjne lub przeczytać gazetę, aby napotkać aktywność jakiś ruchów społecznych. Ruch antyaborcyjny czy proaborcyjny, ruch ekologiczny, ruch konsumentów, ruchy feministyczne, ruchy polityczne, ruchy religijne,

ruchy nacjonalistyczne, ruchy antywojenny, ruchy antynuklearne, ruchy reformatorskie, ruchy rewolucyjne, ruch praw człowieka- to tylko niektóre przykłady. Określając za amerykańskim socjologiem Meyerem Zaldem, ten obszar życia społecznego, w którym występują takie zjawiska, mianem „sektora ruchów społecznych”, zauważymy, że jest on dzisiaj szczególnie bogaty. Niektórzy powiadają wręcz, że nasze czasy to „era ruchów społecznych” albo nawet, że współczesne społeczeństwa stają się coraz wyraźniej „społeczeństwami ruchów społecznych”. ◆

BIBLIOGRAFIA L. Kołakowski, „Tezy o nadziei i beznadziejności” D. McAdam, „Model procesu politycznego” W. Jagielski, "Liberyjski tyran na służbie CIA", Gazeta Wyborcza z 28 styczeń 2012 F. Polletta, E. Armenta, „Czy należy zajmować się uczuciami” S. Tarrow, D. McAdam, „Protesty ponadnarodowe, zmiana skali”


Kraina Bugu WWW.KRAINABUGU.PL NUMER 02, ZIMA 2011/2012 CENA 14,90 ZŁ (W TYM 5% VAT) ISSN 2083-912X, INDEKS 281034

NUMER 03, WIOSNA 2012 CENA 14,90 ZŁ (W TYM 5% VAT) ISSN 2083-912X, INDEKS 281034

moje

siedlisko

WYWIAD/ JERZY ZELNIK „Od 30 lat przeprowadzam się nad Bug”

sztuka emocji

dzie ził!?

Siedlce i Mielnik

TURYSTYKA/ WEEKEND W SERCU DOLINY BUGU

ZAINSPIROWANI/ BARTOSZ MUSIEJ

KRAINA BUGU NR 02 ZIMA 2011/2012

E

M?

Liwiec

pieprz czy wanilia?

jeszcze płynie

,,Zawsze chcieliśmy pokazywać świat, który wówczas był zamknięty” WYWIAD/ ELŻBIETA DZIKOWSKA

nadbużańska włóczęga

REPORTAŻ/ EKSPEDYCJA KAJAKOWA RZEKĄ

REPORTAŻ/ MAREK WAŚKIEL

Muzykanci

Tatarzy nadbużańscy

i kapele ludowe KIEDYŚ BEZ NICH NIE BYŁO ANI WESELA, ANI POTAŃCÓWKI. POTEM ZNIKNĘLI NA DWIE DEKADY. DZIŚ ZNÓW GRAJĄ „NA DZIEŃ DOBRY”

KIEDYŚ BYŁY MECZET, MUŁŁA I DUŻA SPOŁECZNOŚĆ MUZUŁMAŃSKA. DZIŚ ZOSTAŁY NAZWY I OMSZAŁY MIZAR

12-01-09 15:20

TurysTyka / Miejsce na weekend

Mielnik

Sielanka z historią w tle tekst: Małgorzata Szerfer

zdjęcia: Piotr Cieśla

Na prawym brzegu Bugu góruje dawny gród o bogatej historii, będący dziś siedzibą gminy Mielnik, której tereny zapraszają na grzyby, ryby i niezapomniane wędrówki. Okoliczne miejscowości kuszą upragnioną ciszą i doskonałymi warunkami do wypoczynku, rozległe lasy zachęcają do pieszych wycieczek, a lokalne zabytki do spotkań z przeszłością.


Indesign /Photoshop

Etnografia / Zapomniane narZędZia

gratzega

ława kołodziejska 88

Rodzaj drewnianego imadła wykorzystującego siłę nóg rzemieślnika. Służyła do przytrzymywania drewna podczas obróbki np. strugania szprych lub dzwon do koła. Składała się z gładkiej ławy i tzw. głowy z pedałem. Obrabiany przedmiot wkładano pod głowę i unieruchamiano przez nacisk pedału. Najważniejszy element tego urządzenia stanowiła głowa będąca ozdoba każdej ławy i jednocześnie była znakiem rozpoznawczym właściciela narzędzia. kraina bugu · zima 2011/2012

rys. A. Grabek (2)

Krótka wąska piła osadzona w drewnianej ramie, służąca do płytkich wcięć na powierzchni drewna. Używana do robienia poprzecznych nacięć na czworograniastych kawałkach drzewa. Piła ta z powodzeniem zastępowała również hebel. Budowa narzędzia pozwala na wykonanie ciec prostopadłych do powierzchni drzewa. Może służyć do wyrabiania cięć poprzecznych i sztorcowych w zależności od tego czy chcemy wykonać felce czy wpusty ( tzw. nuty).

Źródła: Książka pt. „Ginące zawody w Polsce” Zbigniew Adam Skuza. Muzeum etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie

89

„Biblioteka rzemieślnika polskiego” Jan Heurich

W krainie smaku

P

oczątek wiosny to zazwyczaj ostatnie dni lub tygodnie Wielkiego Postu, ściśle przestrzeganego na nadbużańskich terenach. Tradycja w tej okolicy jest ponad wszystko, a tym samym okoliczne menu jest skromniejsze niż w innych porach roku. Okres ten to również czas, w którym trudniej o różnorodność produktów, co powinno w dużym stopniu ograniczyć kulinarne inwencje gospodyń. Nic bardziej mylnego. Dobrze przechowane warzywa, kiszona kapusta i ogórki, przetwory, kasze czy ryby, których Bug jest pełen, dają w kuchni nieograniczone możliwości. Pierwszymi nowalijkami, które trafiają na stół i „ożywiają” lokalne przysmaki, są szczypior i rzeżucha, rosnące na większości kuchennych parapetów. Nie tylko są zdrowe i wspaniale podkreślają smak kanapek, sałatek czy twarogów, wyrabianych tutaj tradycyjną metodą, lecz także zwiastują, że Wielkanoc zbliża się wielkimi krokami, a ta potrafi być nad Bugiem smakowita. Poprzedza ją zapach świeżonki, będącej przysmakiem

Maciej WaWryniuk Przygodę z gastronomią rozpoczął już w dzieciństwie – jego mama była szefem kuchni w jednej ze znanych restauracji na Podlasiu. W 1995 r., po skończeniu Technikum Gastronomicznego w Siedlcach, przeszedł wszystkie szczeble kariery w warszawskich restauracjach. Obecnie pracuje w firmie KAMIS, gdzie prowadzi szkolenia, warsztaty i pokazy kulinarne dla kucharzy i szefów kuchni.

www.kamis.pl

Nowalijki - kulinarny początek zdjęcia: Michał Rząca stylizacja: Weronika Kobylińska

towarzyszącym ubojom, które mają miejsce w większości domostw. Topiony w domu smalec w połączeniu z razowym chlebem, obficie obsypanym szczypiorem, zadowoli najbardziej wymagające podniebienia. Po długim poście na stół trafiają między innymi kiełbasy, szynki, pasztet z królika czy biały barszcz z podrobami, który zastępuje tutaj tradycyjny żurek. Wszystko oczywiście obficie doprawione samodzielnie wykopanym, świeżo startym chrzanem, na który natknąć się można na każdym kroku. Od tej chwili w większości nadbużańskich potraw można poczuć zdecydowany smak wiosny. Rosnący na łąkach czy miedzach szczaw jest podstawowym składnikiem ulubionej o tej porze roku w tych okolicach zupy. Niezwykle pachnącej, orzeźwiającej zabielonej gęstą śmietaną, podanej z jajkiem. Już tylko patrzeć, jak w przydomowych ogrodach się zazieleni, a rosnące na grządkach warzywa staną się dopełnieniem większości potraw w krainie smaku, znajdującej się na nadbużańskiej ziemi.

Biały barszcz z podrobami Składniki: ▶ 500 wołowiny z kością ▶ 500 g wieprzowych płucek ▶ 250 g żołądków drobiowych ▶ 1 pęczek włoszczyzny ▶ 5 dużych ziemniaków ▶ 2-3 małe cebule ▶ 3-4 ząbki czosnku ▶ 250 ml śmietanki 18-proc. ▶ 2-3 łyżki świeżo tartego chrzanu ▶ Sok z kiszonej kapusty ▶ 3-5 liści laurowych ▶ 5 szt. ziela angielskiego ▶ Majeranek

Przygotowanie: Podroby oczyścić, obgotować w wodzie, odcedzić. Zalać czystą wodą, dodać włoszczyznę, wołowinę, cebulę, czosnek oraz przyprawy, gotować na małym ogniu ok. 2 godz. Wszystko wyjąć z wywaru, do którego należy dodać pokrojone w kostkę ziemniaki. Gotować kilkanaście minut, następnie dodać pokrojone w kostkę podroby, wlać do smaku sok z kiszonej kapusty, ponownie zagotować, dodać śmietanę, chrzan, doprawić. Można podawać z cząstkami jaja na twardo.

99


Kraina Bugu

moje przestrzenie

Z uśmiechem przez świat i Polskę rozmawiali: Karolina Kowalska i Daniel Parol

kraina bugu · zima 2011/2012

fot. PAP/Piotr Polak

O swojej pasji podróżowania i pisania, pokazywaniu rodakom świata i Polski oraz o tym, dlaczego jeszcze nie napisała › Urodziła się Pani w Międzyrzecu, › Międzyrzec był miastem wielu wy- › Czy fakt, że dorastała Pani wśród znań... tam upłynęło Pani dzieciństwo i różnych kultur, zdecydował o zawczesna młodość. O międzyrzec- › Zamieszkiwali w nim przed wojną interesowaniu światem? kim okresie Pani życia wiadomo katolicy, prawosławni, może jeszcze › Nie, bo jak się urodziłam, to nie było jednak niewiele. unici. Nawet właściciel Międzyrze- już ani Żydów, ani prawosławia. Po› Elżbieta Dzikowska: Po ukończeniu ca książę Stefan Zbaraski urodził się wojenny świat stał się jednorodny, liceum, w wieku 16 lat, wyjechałam jako prawosławny, potem przeszedł wieloetniczność pozostała jedynie na studia do Warszawy. Moja rodzi- na kalwinizm, a umarł jako katolik. we wspomnieniach, dla mnie główna wywodzi się z Podlasia. Ojciec Ciekawe, że tych władców Między- nie w opowieściach babci, także niebył nauczycielem, został aresztowa- rzeca było wielu, z bardzo możnych, co w architekturze, albowiem wokół ny przez Niemców w Międzyrzecu światłych, arystokratycznych rodzin, rynku zachowały się kamieniczki żyPodlaskim i rozstrzelany na Zamku a w mieście nie pozostało po nich nic dowskie, które połączone są takimi Lubelskim. Miasto było w połowie wielkiego. W Białej Podlaskiej wy- samymi, bardzo rzadkimi, łukami jak budowali imponujący pałac, piękny te jerozolimskie. Przetrwał jeszcze żydowskie, o czym wiem już tylko kościół, w Radzyniu przecudowny kirkut, teraz nieco odnowiony. Maz lektur i opowiadań babci, która ukrywała dwóch Żydów. Jeden był za- pałac rokokowy, a w Międzyrzecu cewy zostały oczyszczone, częściowo możnym fabrykantem, drugi, Josek, też pałac, ale jakiż skromny. Kiedyś wprowadzone w mur cmentarza. Ale biedakiem, takim, że w jego domu podobno były w nim kolekcje sztuki kościoły są już wyłącznie katolickie. zapałkę się dzieliło na czworo, a w najprzedniejszych artystów świata, szabas dla całej rodziny musiał wy- dzieła Leonarda da Vinci, Rafaela, starczyć jeden śledź. Nie wiedziałam, Rubensa, Tycjana, El Greco, ale gdzie › Jak zatem wyglądało dorastanie w po co babcia chowa kozę, a właśnie one przepadły? Pozostały tylko słowa. jednorodnym już Międzyrzecu? ta koza dawała mleko schowanym w › Moje dzieciństwo było bardzo trudne, to nie najlepszy okres mojego życia. piwnicy Żydom. Nie miałam praktycznie domowego wychowania, ponieważ mój ojciec

35


Indesign /Photoshop

WyWiad / moje przestrzenie

Inspiracjanad Bugiem rozmawiali: Daniel Parol i Katarzyna Karczewska

zdjęcia: Bartek Kosiński

O nadbużańskim siedlisku, w którym powietrze nie jest nerwowe, ekologicznym oddaleniu od spraw przyziemnych i boskiej reżyserii opowiada wybitny aktor Jerzy Zelnik. › Rozmawiamy w Pana podlaskim mówił mój teść, który zmarł w wie- › Czy siedlisko w jakikolwiek sposiedlisku. Jak to się stało, że kra- ku 98 lat: „Byle do setki, a potem się sób Pana inspiruje? kus z urodzenia, warszawiak zobaczy”. Odnajduję w nim oddalenie od spraw z wyboru i obywatel świata nagle przyziemnych. Jest tu coś, co każe znalazł się w tym miejscu? I to nie › Z „Relaksu” dość szybko przeniósł się skoncentrować. Zresztą najwię10, 15 lat temu, jak większość sta- się Pan na swoje. cej czerpię z natury. Naturą jest też wiających tu domy, ale aż 30? człowiek, i w wakacje na przykład, Dom powstał w 1992 r., po 10 latach Przypadkiem. Jeździłem z pro- odwiedzin, bo jeździmy tu już od 20 obserwowałem bardzo bogatych lat. Ale wakacje w takim siedlisku ludzi na potrzeby serialu „Rezydengramem „Uwiedziony” Jeremiego mają inny wymiar niż w ośrodku. cja”. Zastanawiam się, czym oni się Przybory, w którym grałem księcia w PGR-ze. Kierowniczka domu kultu- Wiążą się nie tylko z wypoczynkiem różnią od nas, przeciętnych zjadary w Białej Podlaskiej zaproponowała – trzeba się koło tego domu krzątać. czy chleba. Aktor żywi się również wycieczkę do „Relaksu”. Zachwyci- Ale to i tak lepsze od wynajmowa- tym, co spotyka w życiu. Z natury rzeczy koncentruję się na tematach, łem się tak, że następne siedem lat nia czegoś w nie wiadomo jakich które wpisane są w graną właśnie z rzędu, razem z Władkiem Kowal- warunkach. skim, spędzałem tu po dwa miesiące rolę. Jak grałem głuchoniemego, to w roku. W międzyczasie wypatrzy- › Tak naprawdę odpoczywa Pan dwa tygodnie spędziłem wśród głułem działeczkę i ją kupiłem. Po trzech więc w Warszawie? choniemych, oni mnie zaakceptowalatach były fundamenty, a po trzech Dom warszawski jest obszerniejszy, li, polubili. kolejnych – dom. Zaczęliśmy prze- więc nieco wygodniejszy, ale w powietrzu wisi niedostrzegalne napię- › Tu bogatych można spotkać główkwalifikowywać go z letniskowego cie, które nie wynika z tego że są- nie w niedzielę. A z biedniejszych, na całoroczny i tak stał się domem stałym. Być może wkrótce konieczne siedzi się kłócą, tylko że życie tętni zwykłych ludzi, też Pan czerpie? będzie zameldowanie się. Gdy będę i sprawia, że powietrze jest gęstsze. Ze wszystkich, z was też. Nigdy nie miał 80 lat, z pewnością zamienię Tutaj jest ono bardziej rozrzedzone, wiadomo, jakie pliki wejdą na twarniezakłócone, ekologiczne. dy dysk. To niesamowite, jak czasami, dom w Warszawie na tutejszy. Jak

53

moje przestrzenie

po wielu latach, nagle coś się tam przypomina. Wydarzenie, które wydawało się błahe, nagle olśniewa. W pamięci jest nie tylko to, co się usłyszało, ale są też zapachy, emocje, które nie zostały nazwane. › W ostatnim numerze rozmawialiśmy z Bogusławem Kaczyńskim o pobliskich Serpelicach. Przyjeżdżał tu ponad 40 lat temu i teraz krytykował zmiany, jakie nastąpiły w ciągu ostatnich lat. Dla mnie Serpelice są zbyt głośne. Nad Bug uciekam, żeby się wyciszyć po Warszawie. Okolice, w których mieszkam, cenię właśnie za to, że są na uboczu i mogę się zrelaksować. Na co dzień cały czas jestem wśród ludzi, hałasu, w napięciu i naturalna jest ucieczka w głąb natury, z książką w ręku albo na grzyby. › Kontakt z tubylcami też Pana wyczerpuje? Od blisko 30 lat jesteśmy w układzie koleżeńskim. Niektórych znam, innych nie, z jeszcze innymi tylko się kłaniamy. Ciągle jestem przyjezdny i nie do końca żyję troskami tych ludzi. Najbardziej zaprzyjaźniłem się z byłym leśniczym panem Świciem oraz z poetą ludowym, panem… zapomniałem nazwiska, byłym dyrektorem szkoły w Serpelicach. Z państwem Świciami znamy się od początku, mieszkaliśmy u nich przez pewien czas, kiedy jeszcze nie było domu. Nadal całe lato stołujemy się u pani Świciowej. W przyjaźni jesteśmy też z Marianem Rostolskim, który od 20 lat buduje nam dom. Nie jestem jednak bardzo towarzyski. Wystarczy raz na pół roku jakieś ognisko. Preferuję spotkania z przyrodą, z książką. Tu także mam dużo pracy, np. czytam scenariusze. › W swoich wypowiedziach odwołuje się Pan bardzo często do

54

Nad Bug uciekam, żeby się wyciszyć. Okolice, w których mieszkam, cenię właśnie za to, że są na uboczu. Zastanawialiśmy się z żoną nad Mazurami, ale coś w krajobrazie nadbużańskim nas ujęło.

oceanach. Ale Bug jest wyjątkowy. To rzeczywiście coś mało spotykanego w świecie czy choćby w Europie.

› Gdyby miał Pan zamienić siedlisko na jakiekolwiek inne miejsce na świecie… Zastanawialiśmy się z żoną, czy nie zamieszkać na Mazurach. Mazury mają ogromny urok – te chateczki gdzieś tam w oddali, a nam rzeczywiście tylko na takich zależało Jednak coś tutaj, w krajobrazie nadbużańskim, nas ujęło. Jest przyjemniejszy, jaśniejszy, bardziej suchy… Trudno to wyjaśnić, ale poczuliśmy się tu bardziej swojsko i zdrowo. Tam jest ogromna liczba turystów i chrześcijaństwa, katolicyzmu. wszędzie te lasy i lasy, a mniej pól. Tymczasem nadbużańskie Podla- A my jednak lubimy przestrzeń. sie to tygiel religijny i kulturowy. Czuje Pan tutaj klimat pogranicza? › Przestrzeń twórczą... Dwa lata I tak, i nie. Zawsze miałem bardzo temu wspomniał Pan w wywiaekumeniczne podejście do tych dzie, że jest już tak naprawdę rzeczy. Wielokulturowość i wielo- emerytem, tymczasem co chwila narodowość są dla mnie niezwykle pracuje Pan nad nową rolą. inspirujące, pod warunkiem że nie Formalnie popieram emeryturę, bo mnie się ona po prostu opłaca. ma wzajemnej agresji. Trzeba być otwartym, bo jak człowiek okopuje To lepsze niż etat w teatrze, gdzie się we własnej wierze i filozofii, nic jest się niewolnikiem i cały rok gra. dobrego z tego nie wynika. Jak wcho- Tymczasem mam równowartość dzę miedzy wrony, to kraczę jak i one. pensji teatralnej i jestem wolnym Szanuję różne ścieżki do Pana Boga, człowiekiem. Od młodych lat mianie tracąc własnej. U mahometan łem w naturze niechęć do podpozaciekawia mnie sposób modlitwy, rządkowywania się. Przez 40 lat koncentracji. Trzeba umieć w sposób wiązałem się z różnymi zespołami chrześcijański odnosić się do innych, i utożsamiałem z nimi, ale przyz zaciekawieniem i miłością. szedł moment, w którym zadałem sobie pytanie: kiedy żyć?, samemu napisać scenariusz, a potem zreali› Idea Kapuścińskiego i jego obcego zować go dla siebie samego. Teraz lub innego, tak? Może. Nie chciałbym tutaj powo- uprawiam sztukę, którą nazywa się ływać się na jakikolwiek przykład. „teatrem jednego aktora”. Moim punktem odniesienia jest postawa Jana Pawła II. › A „Rezydencja”? Czasem bywa tak, że artysta podej› Ma Pan nad Bugiem swoje miejsca, muje się czegoś mimo sytuacji niesprzyjającej jego twórczości. Mam plaże? Jeździłem nad Bug, kiedy był czyst- nadzieję, że nie będę się wstydził szy. Teraz pływam raczej w morzach i roli w serialu. Dla mnie, przyznam

kraina bugu · zima 2011/2012

szczerze, słowo „serial” brzmi niesympatycznie, mniej jednak niż telenowela. Telenowela nie daje szansy na zaplanowanie roli. W telenoweli dowiaduję się z tygodnia na tydzień, co będę grał. Serial to właściwie film wieloczęściowy. Artystyczną przewagą filmu nad serialem jest luksus skupienia się na szczególe, pojedynczych scenach, w większym wymiarze czasowym. Obciążające jest, że mamy zagrać np. osiem scen i każda z nich ma dwie strony. I często nad tą jedną sceną pracuje się cały dzień. › Które role wybiera Pan najchętniej: filmowe, serialowe czy teatralne? Wszystkie są ciekawe. Całe lata byłem związany z teatrem i nie wyobrażałem sobie, żeby teatr zszedł na drugi plan. Ale zaczynałem od filmu. Pracuję prawie 50 lat i rozdziałów w moim życiu było co niemiara. Pracuje się w filmie, bo się go kocha, albo się go nienawidzi i idzie do teatru, ale i tam czasem następuje przesyt. › Tyle że role w teatrze są bardziej wymagające? To po prostu inna technika. Praca w teatrze wymaga warsztatu aktorskiego, ale jednocześnie, jeśli człowiek podpiera się warsztatem i nie ma emocjonalności, tego „tu i teraz”, może bardzo dużo umieć, a być złym aktorem. A złym aktorem jest dlatego, że powtarza to, czego się nauczył. Tymczasem sztukę powinno się grać każdego wieczoru od nowa. Rzemiosło, niestety, nie porywa. Rzemieślnik to człowiek, który potrafi sobie poradzić w zawodzie, nawet jeśli na chwilę opuści go koncentracja, ale cała tajemnica polega na tym, żeby mieć oczy i uszy otwarte, być skupionym i korzystać z każdej sekundy.

55


Projektor Kulturalny


Indesign /Photoshop


Projektor Kulturalny


Indesign /Photoshop


3mk - Flyer na targi MWC Barcelona 2018


Illustrator


SCAPE - Oferta dla klienta


InDesign


EDEX - Coroczny projekt kalendarza

EDEX16.pdf 1 08.11.2015 20:31:25

2016 C

M

Y

CM

MY

CY

CMY

K

1968


Illustrator /Photoshop


Logotypy


Illustrator /Photoshop


Szkoła Podstawowa im. Arkadego Fiedlera w Raszkowie

Geographical Risers


Illustrator /Photoshop


Gry i zabawy dla szkolnej świetlicy


Illustrator


Szkoła Podstawowa im. Arkadego Fiedlera w Raszkowie

Tapeta dla klasy przyrodniczej 5820x840mm


Illustrator /Photoshop


Szkoła Podstawowa im. Arkadego Fiedlera w Raszkowie

Tapeta cztery pory roku, 5820x840mm


Illustrator /Photoshop


Szkoła Podstawowa im. Arkadego Fiedlera w Raszkowie

Podróże Arkadego Fiedlera, 3220x805mm


Illustrator /Photoshop


Animowana prezentacja szkoły tańca


Photoshop


Wizualizacje wnętrz


PRO100


Projekty i ilustracje 3D


Blender 3D


Projekty i ilustracje 3D


Blender 3D


Š Daniel Gąsiorek 2018 gasiorek.d@gmail.com

Daniel Gasiorek Portfolio  
Daniel Gasiorek Portfolio  
Advertisement