Page 1

uitgeverij abraxas amsterdam

najaarsaanbieding 2009 Op zaterdag 3 april 2010 is het op de dag af 150 jaar geleden dat Frederik van Eeden werd geboren. Op 1 oktober 2010 is het 125 jaar geleden dat ďŹ De kleine Johannes voor het eerst in De Nieuwe Gids verscheen. Tijd voor een nieuwe Johannes in een verfrissende typografie.


Deze hertaling van De kleine Johannes maakt dit zinnebeeldige sprookje waarin begrippen als natuur, liefde, geluk, verlangen, kennis en dood als personen worden opgevoerd, toegankelijk voor een nieuwe lezerskring. Met deze nieuwe uitgave hopen we dat het bezwaar van Elsbeth Etty (nrc 14-3-2009) dat ‘De kleine Johannes wat taal en stijl betreft zo gedateerd is, dat het zelfs voor doorgewinterde Nederlanders nauwelijks te begrijpen te valt’ is weggenomen. Haar stelling dat ook de thematiek verouderd zou zijn vindt echter geen weerklank. De boekverslagen die scholieren er nog steeds over maken en de vele herdrukken spreken dit tegen. Met vrij eenvoudige ingrepen kon de leesbaarheid worden verhoogd zonder dat dit klank- en kleurrijke natuursprookje aan sfeer verloor. Gedateerde woorden als ‘doch’, ‘dirkjesbos’, ‘altoos’, ‘schreien’, ‘weedom’ etc. zijn vervangen door hedendaagse equivalenten. Zorgvuldig is gekozen voor woorden die passen in de sfeer van het boekje. Op twee plaatsen is een redactionele aanvulling ingevoegd, deze zijn tussen [teksthaakjes] gezet. Het gaat om twee citaten die zijn ontleend aan Jan Ligthart. Hier en daar zijn van één zin twee zinnen gemaakt. De negentiende-eeuwse vervoegingen zijn gemoderniseerd evenals de interpunctie. Het aantal uitroeptekens is wat teruggebracht evenals het woordje ‘maar’. De alinea-indeling is vrijwel gelijk gebleven. De hoofdstuktitels zijn ingevoegd op basis van de studie van Jan Ligt hart die in deze uitgave in gewijzigde vorm is opgenomen als nawoord. Boekblok 14,5 x 22,5 cm 160 pag. + 4 pag. omslag Druk binnenwerk: 1/1 tweezijdig in zwart met afbeeldingen Druk omslag: 4/0 eenzijdig in full colour Omslag voorzien van eenzijdig glans laminaat Papier binnenwerk: 90 grams houtvrij romandruk 2.0 cr/w Papier omslag: 135 grams houtvrij gesatineerd mc Papier schutblad: 120 grams houtvrij getint offset Afwerking: genaaid gebonden in een heel papieren band, 2,5 mm bord, ronde rug, gekneept, kapitaalbandje, onbedrukte schutbladen Met een nawoord van Jan Ligthart; een redactionele notitie over het ‘numineuze’ bij Van Eeden en Ligthart; verantwoording door de uitgever; toegift van Jan Ligthart In de lente en Theo van Baaren:


Het raadsel ligt doodstil, want iedere beweging verraadt ons iets ervan. Daarom houdt het zich stil, zodat het – authentiek – een raadsel blijven kan. Tekst achterplat: ‘ik zal je iets van de kleine Johannes vertellen. het heeft veel van een sprookje, mijn verhaal, maar het is toch alle maal echt gebeurd.’ De kleine Johannes is een uniek hoogtepunt in de Nederlandse literatuur. Vertaald in tientallen talen, onderwerp van talloze studies en boekverslagen van scholieren heeft het zichzelf bewezen als een klassiek werk dat met het verstrijken van de tijd zijn glans heeft behouden. Deze hertaling heeft de hindernissen die opgeworpen werden door het negentiendeeeuwse taalgebruik opgeheven. In sprankelende taal worden de ontwikkelingsfasen van de kleine Johannes verbeeld door personages die de natuur, de liefde, het geluk, de kennis, het spirituele en de vluchtigheid van het leven vertegenwoordigen. De herkenbaarheid en de diepte van dit klank- en kleurrijke sprookje is in al haar eenvoud zo schitterend dat het blijft fascineren. ‘In De kleine Johannes wordt in vier stadia de ontwikkeling geschetst van de levensfasen: de tijd van de fantasie (Windekind), de periode van vragen stellen (Wistik), de periode van onderzoek (Pluizer) en het stadium waarin het religieuze wordt gezocht. Johannes ervaart het conflict tussen gevoel en verstand en beleeft de strijd tussen esthetiek en ethiek. Het gevoel overwint, de schoonheid wordt erkend en in goedheid wordt geleefd. Het boekje boeit een grote lezerskring vanaf ca. 13 jaar.’ (Biblion | nbc-recensie, 2006) Uitgeverij Abraxas, Amsterdam abraxas | Populaire klassieken Kinderdijkstraat 77 1079 ge Amsterdam 020-4421388


HHQILORVRILHYDQKHWMRGHQGRP

• De Indiase genadereligie en het christendom

PHQV

QZRUGW HVWDDQ

OIQLHW JYDQ JPHW

DQ]HOI P RS DQGH HHOGLJ LHYDQ 3WWR

isbn 90-70459-36-1

in twee bijlagen aanvullingen

nur 706

op Het heilige opgenomen.

derde druk

9 789080 730014

n de wil om te geloven eist William James een geestelijk terrein op voor de menselijke geloofservaring dat zich onttrekt aan iedere rationele bewijsvoering. Iemands geloof wordt eenvoudig gerechtvaardigd door zijn behoefte aan een geloof. James radicale solidariteitsbetuigingen aan de menselijke ervaring maakten van hem tijdens de jaren dat hij aan Harvard doceerde tot een populaire figuur, een filosoof voor gewone mensen.

HHQRQGHU]RHNQDDUKHWZH]HQYDQUHOLJLH

at william james ook tegenwoordig nog, of misschien juíst tegenwoordig, nog tot zo’n aansprekende figuur maakt, iemand die we niet los kunnen laten, is zijn aanhoudende pleidooi voor de kracht van de verbeelding in het leven zelf. Wil het leven leefbaar zijn, dan moet de menselijke geest de vrijheid hebben het van binnen uit te vormen alsof het een eigen kunstwerk is, met alle irrationele tegenstrijdigheden van dien. Geloof en bijgeloof, rede en illusie, idealisme en ironie kunnen in zo’n leven naast elkaar bestaan zonder dat het op een mentale burgeroorlog uitdraait. Kaleidoscopisch als zo’n leven is, vormt het het beste weermiddel tegen fundamentalisme, of dat nu religieus, politiek of wetenschappelijk is.

Eva Kessler

• Liefdevol opvoeden, een kunst;

met een voorwoord van peter sloterdijk

Zinvolle grenzen stellen en I^_YZch]ZiaZoZckVc]ZiWdZ`ldgYiYj^YZa^_`lZa`ZdekdZ" 224 p. 24,50 je goede humeur bewaren Y^c\hbZi]dYZhYZidZihYZhi^_Yhc^ZidkZgaZZ[Y]ZWWZcdbYVi www.uitgeverijabraxas.nl o^_`^cYZgZchX]VYZWZgd``ZcZcZcdjYZghbZiZZchX]jaY" \ZkdZadeoVYZaZc#>ceaVVihYVVgkVckdZ\iYZhX]g^_[hiZgkZaZ c^ZjlZZ[[ZXi^ZkZbZi]dYZhidZY^Z]ZibV``Za^_`ZgbV`Zc dbkZghiVcY^\ZcZZga^_`bZi`^cYZgZcdbiZ\VVcZcY^ZZZc \ZodcYZdcil^``Za^c\`jccZcWZkdgYZgZc#9^iWdZ`\ZZ[ikZaZ ) 5 w §(HVDEEDW TXDNHUV XdcXgZiZkddgWZZaYZcY^ZYZddgoV`ZckVcXdcÓ^Xih^ijVi^Zh Vormen van religieuze ervaring o^X]iWVVgbV`ZcZc]ZaeZcdbidiZZcdeadhh^c\iZ`dbZc# Bas Heijne in nrc

fenomenologische klassieken bij uitgeverij abraxas amsterdam

uitgeverij abraxas

XLWJHYHULMDEUD[DV

XDNHUV FRPELQHUHQ DO PHHU GDQ GULH HHXZHQ HHQ GLHSJHYRHOGHUHOLJLRVLWHLWPHWKRRJVWDDQGHHWKLHN 2DGHURHULJHWLMGHQYDQGH,HUYRUPLQJ]LMQ]HODQJ]DDP UXGROIRWWR WRWUXVWJHNRPHQHQKHEEHQ]LM]LFKZHWHQWHRQWSORRLHQ WRWHHQJHZHWHQVYROOHJRGVGLHQVWZDDULQHHQLQWHQVUHOL JLHXV EHOHYHQ ]LFK ZHHW WH YHUHQLJHQ PHW HHQ OLEHUDOH (HJHQDGHUHOLJLHYDQ-QGLDHQKHWFKULVWHQGRP OHYHQVRSYDWWLQJZDDULQGHSUDNWLMNYDQQDDVWHQOLHIGHFHQ WUDDO VWDDW >RZHO KHW FKULVWHQGRP DOV PDDWVFKDSSHOLMNH RYHUHHQNRPVWHQHQYHUVFKLOOHQ RUJDQLVDWLHV ]RDOV ELMYRRUEHHOG %UWVHQ ]RQGHU JUHQ]HQ HQ

%PQHVW\-QWHUQDWLRQDO]LMQVFKDWSOLFKWLJDDQGHTXDNHUV >LMNXQQHQ]LFKPHWUHFKWHHQHWKLVFKHUHOLJLHQRHPHQHQ 6HOLJLHX]HRYHUHHQVWHPPLQJ ]LMQGDQRRNGHHQLJHJRGVGLHQVWGLHRRLWGH2REHOSULMV LQGHJRGVGLHQVWJHVFKLHGHQLV YRRUGH:UHGHLQRQWYDQJVWPRFKWHQQHPHQ ;DQWLNKDGKRQJHUHQMXOOLHJDYHQPHWHHWHQLNKDGGRUVWHQMXOOLH JDYHQPHWHGULQNHQ-NZDVHHQYUHHPGHOLQJHQMXOOLHQDPHQPHRS LNKDGKRQJHUHQMXOOLHJDYHQPHWHHWHQLNKDGGRUVWHQMXOOLHJDYHQ PHWHGULQNHQ-NZDV]LHNHQMXOOLHEH]RFKWHQPLMLN]DWJHYDQJHQHQ MXOOLHNZDPHQQDDUPLMWRH ,XQHHQYRXGHQFRQVHTXHQWHKRXGLQJKHHIWHHQLQYORHG GLH GRRUNOLQNW LQ HHQ ZHUHOG GLH LQWXvWLHI UHVSHFW YRHOW YRRUGHRSUHFKWHHQEHVFKHLGHQLQYXOOLQJYDQEHODQJULMNH PHQVHOLMNH ZDDUGHQ (H]H LQYORHG LV PRHLOLMN WH RYHU VFKDWWHQ (H JHVFKLHGHQLV UHOLJLH PHQWDOLWHLW SHGDJRJLVFKH XLW JDQJVSXQWHQ HQ KHW KXPDQLWDLUH ZHUN YDQ GH TXDNHUV ZRUGHQNULWLVFKEHOLFKWHQDDQJHYXOG PHWHHQDUWLNHOYDQ6XGROI3WWRRYHU KXQ]ZLMJHQGHHUHGLHQVW

OHJDQWHQRSPHHVOHSHQGHZLM]HVFKHWVW,HVFKHOGHEHWHNH QLVYDQGHVDEEDWLQRQ]HKXLGLJHFXOWXXU,LMJHHIWDQWZRRUG RSYUDJHQDOV;DDURPEHVWDDWHUHHQUXVWGDJ#,RHZHUGGH]HHHQKHLOLJHGDJ# ;DDURPLVGHVDEEDWLQGHJHKHOHZHUHOGJHDFFHSWHHUG# GHVDEEDWLQPLGGHOVHHQNODVVLHNZHUNXLWGHMRRGVHVSLULWXDOL WHLWLVJHOH]HQGRRUGXL]HQGHQPHQVHQPHWYHUVFKLOOHQGHOHYHQV YLVLHVRS]RHNQDDUHHQRULrQWDWLHSXQWELQQHQGHPRGHUQHVDPHQ OHYLQJ-QGH]HNRUWHGLHS]LQQLJHEHVFKRXZLQJRYHUGHEHWHNHQLV w YDQ GH ]HYHQGH GDJ RQWYRXZW ,HVFKHO ]LMQ LQGUXNZHNNHQGH HQ LQYORHGULMNH LGHHrQ RYHU HHQ KHLOLJH ERXZNXQVW GLH QLHW LQ GH UXLPWHYHUVFKLMQWPDDULQGHWLMG,HWMRGHQGRPEHWRRJWKLMLVHHQ UHOLJLHYDQWLMGGHHFKWHEHWHNHQLVOLJWQLHWLQGHUXLPWHHQGHGLQJHQ GDDULQPDDULQGHWLMGHQGHHHXZLJKHLGGLHGHUXLPWHEH]LHOHQ EHHOGYDQHHQKXPDQLWDLUHUHOLJLH ]RGDWGHVDEEDWVGDJHQRQ]HJURRWVWHNDWKHGUDOHQ]LMQ

UXIXVMRQHV

8ULRPIHQWUDJLHNYDQKHWJHZHWHQ

-

QGHRYHULJH]HVHVVD\VEHVSUHHNW,HVFKHOGHZDDUGHYDQRQ]H LQVSDQQLQJHQ GH UHLNZLMGWH YDQ RQ]H YHUZDFKWLQJHQ HQ GH EHWHNHQLVYDQRQ]HGDGHQ,LMEHQDGUXNWGDWKHWKHLOLJHHHQXQLYHU VHOHDDQZH]LJKHLGLVHQJHHQHQNHOHUHOLJLHGHZDDUKHLGNDQFODL PHQ ,HVFKHOHUNHQWKHWQXWYDQGRJPDÂĄVPDDUKHWJDDWKHPQLHWRP YRUP LQKRXG RI VWULMGYUDJHQ ,HW JDDW RP GH UHDOLVHULQJ YDQ ZDDUGHQZDDUYDQGHJHHVWYDQDOOHWLMGHQ]LFKVSRWWHQGYHUELWWHUG RIRQYHUVFKLOOLJOLMNWDIWHNHUHQPDDUGLH]LFKRRNGRRUGHHHXZHQ KHHQRQYHUZRHVWEDDUKHEEHQJHWRRQG :OLMPVFKHUSKHUOHLGW,HVFKHOKHWSUREOHHPYDQJRHGHQNZDDGWRW GHYHUPHQJLQJYDQGH]HPDFKWHQJRHGHQNZDDGHHQV]RKHOGHUDOVGDJ HQQDFKW]LMQYHUYDDJGHQZD]LJJHZRUGHQ  Â +RG LV JHHQ FRQFHSW JHHQ V\PERRO JHHQ ILFWLH PDDU HHQ URHS +HHQYHUNODULQJPDDUHHQXLWGDJLQJÂĄ

Fenomenologische Pedagogiek bij Uitgeverij abraxas Amsterdam XLWJHYHULMDEUD[DVDPVWHUGDP XLWJHYHULMDEUD[DV

%EUDKDP .RVKXD ,HVFKHO ODDW ]LHQ GDW HU HHQSDGORRSWQDDUHHQZHUHOGRPYDWWHQGH VSLULWXHOHRQWPRHWLQJHQVDPHQZHUNLQJ

XLWJHYHULMDEUD[DV JRGVGLHQVWILORVRILVFKH NODVVLHNHQ ELM

illiam james, arts, psycholoog en filosoof is de grondlegger van de hedendaagse psychologie. Dit, zijn beroemdste boek, is ontelbare malen herdrukt en nog steeds wordt er veelvuldig naar verwezen. De rake observaties zijn ongeevenaard gebleken, de glans is door de jaren alleen maar versterkt.

DEUDKDPMRVKXDKHVFKHO

:HUQLHXZLQJYDQXLWGHWUDGLWLH

Aan de hand van een unieke collectie autobiogra sch materiaal van personen met een verschillende religieuze achtergrond analyseert James de religieuze gevoelens die de mens in zijn innerlijk leven ervaart. Hij bespreekt de werkelijkheid van het onzichtbare, de optimistische en pessimistische religieuze houding, de innerlijke tweeHHQMRRGVHYLVLH strijd, de zieke ziel, hergeboorte en heiligheid. Mystiek benadert James voor het eerst als een eigensoortige menselijke ervaring die niet herleid kan worden tot andere psychische ervaringen of verschijnselen. Kerk en dogma laat hij buiten deze zorgvuldige filosofische en psychologische studie: het gaat bij James over Ăłnze werkelijkheidsbeleving , ons gedrag en vooral ons gevoel en intuĂŻtie. De schrijftrant van William James is tegelijk helder, principieel en objectief, ĂŠn persoonlijk betrokken. Zijn ironie kruidt telkens het betoog en je hebt al lezend voortdurend het gevoel te maken te hebben met een groot denker en een groot schrijver. ‘Hoewel ikzelf niet zo’n sterk mystiek godsbewustzijn bezit, is er toch iets in mij dat reageert wanneer ik anderen erover hoor spreken. Ik herken een diepere stem. Er is iets in me dat zegt: daar zit waarheid in. Maar ik ben zozeer van het christendom weggegroeid dat de uitingen van mystiek die daarin zitten eerst moeten worden losgemaakt van dat christendom – ik moet door die verstrengeling heenbreken voordat ik kan luisteren. Noem dit, als je wilt, mijn mystieke begin. Het is een heel gewoon, veel voorkomend begin’.

William James in een brief aan James H. Leuba

william james

vormen van religieuze ervaring

   

Rudolf Otto en het heilige zijn

DEUDKDPMRVKXDKHVFKHOgGHVDEEDWHQDQGHUHHVVD\V

2 

westen, beschouwingen over

Voor de meeste mensen is dat een vraag waarvan de volle reikwijdte langzaam maar zeker tot hen doordringt. Voor William James (1842-1910) was het een opdracht waarmee hij de wereld ingestuurd werd.

UXIXVMRQHV w TXDNHUVWULRPIHQWUDJLHNYDQKHWJHZHWHQ

KHWRQWVWDDQHQ MODDW]LHQKRH QDQGHUVNOHX Q ]RQGHU GDW RPVWHQNRPHQ DQGHJHOLMNJH

In de bundel Een wijze uit het

westen

XLWJHYHULMDEUD[DV

UXGROIRWWRwGHJHQDGHUHOLJLHYDQLQGLDHQKHWFKULVWHQ GRP

Q WH EUHQJHQ GH OH]HU QLHW KHPRRNLQKHW HZHUNHOLMNRP QV RP ]LFK WH HU LV GDQ ]LMQ EUHQJHQ RQV UDOWHYDDNYHU QYROLQJHVFKDNHOG SV\FKRORRJHQ WLJIRUPXOHHU

I SBN 90- 807300- 1- 7

Rudolf Otto

Een wijze uit het

de wil om te geloven en andere essays

UFRQ YDUHQ WKHLG

William James L^ZYZoZhVbZc]Vc\dcYZg`ZciZc]Zg`Zci`Vcdd`YZdcWZ" • Vormen van religieuze ervaring 400 p. 29,90 ljhiZ\ZYgV\hhigViZ\^ZÂ…ckVc`^cYZgZcWZ\g^_eZc#6aaZgaZ^egd" Het heilige • De wil om te geloven 224 p. 24,90 kdXZgZcYZ!hidgZcYZZcdekVaaZcYZ\ZYgV\^c\Zc`dbZcYVc Rufus Jones ^cZZcVcYZga^X]iiZhiVVc#=ZildgYiYVcbd\Za^_`]Zi\ZYgV\ • Quakers, beeld van een humanitaire religie 160 p. 14,90 c^ZiVaaZZciZWZ\g^_eZcbVVgdd`db]Ziedh^i^Z[iZWZ‰ckadZ" Mircea Eliade YZcYddgZZca^Z[YZkdaaZdekdZY^c\hhi^_a!Y^ZYZ`^cYZgZckZZa • Het heilige en het dagelijkse 208 p. 22,50 bestaan ďŹ Hoe moet je leven? heZZagj^biZW^ZYidbYZlZgZaYiZZgkVgZc!iZXdbW^cZgZc PLUFHDHOLDGH william james abraxas | JudaĂŻca bZihiZjcZcZZc\ZkdZakVckZ^a^\]Z^Y#=Zi^hZZcWZcVYZg^c\ ďŹ De wil om te geloven ,HWKHLOLJH IJoshua Heschel & Abraham HQKHWGDJHOLMNVHEHVWDDQ ďŹ Vertrouwen en het recht om te geloven lVVgW^_c^ZibV\ldgYZc\ZVVgoZaYdbiZ\Za^_`Zgi^_Y\Z[jc" • God zoekt de mens 480 p. 32,50 • De sabbat 224 p. 22,50 YZZgYZZco^cc^\Z\gZcoZciZigZ``ZcY^ZYZ`^cYZgZc]ZaeZc W abraxas | Pedagogiek o^X]kZ^a^\iZdg^Â…ciZgZc^cYZlZgZaY# Gerardus van der Leeuw

=

KHLOLJH ,LMZLO UYDULQ

Otto weten we wat we toch eigenlijk allang wisten,

william james

HUNH OWXV PHQV

176 p. 19,90

Het heilige – sedert de prachtige studie van Rudolf maar nu om het nooit weer te vergeten.

PLUFHDHOLDGH = KHWKHLOLJHHQKHWGDJHOLMNVHEHVWDDQ

DDQ LG

Een wijze uit het westen

william james

een onderzoek naar het wezen van de mens

5e druk

fenomenologische klassieken bij uitgeverij abraxas amsterdam

XLWJHYHULMDEUD[DV

uitgeverij abraxas

Eva KesslerA^Z[YZkdadekdZYZc!ZZc`jchi

Mogador, zaterdag 27 mei 1911

Het is sabbat. Al in de donkere en onvoorstelbaar smerige steeg naar het huis horen we die eentonige mengeling van gebeden en schriftlezing, dat nasale half gezongen, half gesproken geluid dat de Kerk en de Moskee hebben overgenomen van de Synagoge. Het geluid is aangenaam, en al spoedig kunnen vaste stembuigingen en ritmes worden onderscheiden die elkaar met regelmatige tussenpozen opvolgen als een Leitmotiv. Je oor probeert grip te krijgen op de woorden, maar dat lukt nauwelijks en je hebt de poging al bijna opgegeven als je in die wanordelijke brij van geluiden plot seling, met een schok herkent, alomspannend, helder en on mis kenbaar: Kadosh, Kadosh, Kadosh Elohim Adonai Zebaoth Male’u hashamayim wahaarets kebodo! (Heilig, Heilig, Heilig, Here God der Heerscharen, hemel en aarde zijn vol van Uw glorie!) Ik heb het Sanctus Sanctus Sanctus van de kardinalen in de SintPieter gehoord, het Swiat Swiat Swiat in de kathedraal van het Kremlin en hetHoly Holy Holyvan de Patriarch in Jeruzalem. In welke taal dan ook, deze woorden, de hoogstverhevene ooit door menselijke lippen gevormd, raken je in het diepst van je ziel, met een machtige huivering het mysterie van die andere wereld die erin verborgen ligt oproepend en openbarend. En dat, sterker dan waar ook, hier in deze bescheiden plaats, waar ze weerklinken in dezelfde taal waarin Jesaja ze ooit als eerste ontving, en

RUDOLF OTTO HET HEILIGE

8dciVXi^hkddg`^cYZgZccZiodWZaVc\g^_`VahVYZbZc!ZiZcZc Rudolf Otto haVeZc#OdcYZgVVcYVX]ikdZaZc`^cYZgZco^X]kZgadgZcZcldg" DEUDKDPMRVKXDKHVFKHO YZcWVc\#KddgVaW^_`aZ^cZ`^cYZgZc`VcYZoZ\ZbdZYhidZhiVcY +RG]RHNWGHPHQV ZmigZZbWZYgZ^\ZcYZkdgbZcVVccZbZc#KZZa_dc\ZgZcZcejWZgh +RG abraxas | Religie Y^ZiZlZ^c^\a^X]VbZa^_`!kZgWVVad[k^hjZZaXdciVXi]ZWWZc\VVc ]RHNW Rudolf Otto • Het heilige 256 p. 27,50 YZVVcYVX]iigZ``ZcYddg\gZcoZciZdkZghX]g^_YZc# GH

DEUDKDP MRVKXD KHVFKHO


Eva Kessler

A^Z[YZkdadekdZYZc! ZZc`jchi DeZZco^ckdaaZbVc^Zg\gZcoZchiZaaZc ZcYVVgW^__Z\dZYZ]jbZjgWZlVgZc

abraxas | Pedagogiek


Abraxas Najaarsaanbieding 2009  

Abraxas Najaarsaanbieding 2009