Page 36

Psychologiczne podłoże wypadków drogowych Czynniki wywołujące powstawanie wypadków i kolizji drogowych są różne. Najczęściej wymieniane przez kierowców są fatalne drogi i ewentualnie zły stan techniczny pojazdów. Badania wykazują jednak, że jest inaczej.

Analizy przyczyn i przebiegu wypadków dokonywane przez ekspertów ruchu drogowego jako najczęściej występujące wymieniają: niewłaściwe zachowanie kierowcy (współwystępujące w 80% wypadków), niewłaściwe zachowanie pieszego (w 17% wypadków), spożycie alkoholu przez uczestników (w 9% wypadków), niewłaściwy stan drogi (w niespełna 1% wypadków) i w tym samym stopniu niesprawność techniczną pojazdu. Narzekamy na drogi, ale ich irytująco zły stan bierzemy pod uwagę przy podejmowaniu decyzji w ruchu drogowym. Gorzej jest ze świadomością swojej kondycji kulturowej, intelektualnej i osobowościowej, z trafną samooceną włącznie. A badania przebiegu wypadków przeprowadzone przez Stowarzyszenie Psychologów Transportu wyraźnie wskazują, że patologiczne zachowania w ruchu drogowym mają swoje źródło nie w niedomogach fizycznych, bądź w nieumiejętności prowadzenia pojazdu, ale w braku dobrostanu psychicznego i społecznego.

36

Dla bezpiecznego funkcjonowania w roli kierowcy, konieczne jest więc posiadanie odpowiednich: • sprawności intelektualnych – umożliwiających trafną ocenę sytuacji drogowej i podjęcie właściwych decyzji; • zdolności motorycznych – pozwalających na sprawne wykonywanie podjętych decyzji; • cech osobowości (temperamentu) – decydujących między innymi o odpowiedzialności w działaniu, umiejętności krytycznej samooceny, stopniu emocjonalnej samokontroli, czy umiejętności przewidywania i wartościowania skutków podejmowanych działań. Przedstawione powyżej cechy rozwijają się, zmieniają i degradują nierównomiernie wraz z wiekiem, co znajduje odzwierciedlenie w statystykach wypadków drogowych. Młodzi ludzie (do 25 roku życia) powodują wypadki drogowe trzykrotnie częściej, niż osoby między 25 a 60 rokiem życia, a osoby powyżej 60 lat dwa i pół raza częściej. U młodszych przyczyną wypadków jest niedojrzałość emocjonalna i społeczna, nieodpowiedni do sytuacji styl prowadzenia pojazdów oraz niesprawności w sferze intelektualno-poznawczej, natomiast u starszych zaburzenia sprawności psychomotorycznych i również niesprawności w sferze intelektualno-poznawczej wynikające ze starzenia się. Jednak, jak wskazują przywołane już wcześniej badania prowadzone przez Stowarzyszenie Psychologów Transportu  w Instytucie Transportu Samochodowego, fundamentalne znaczenie w prawidłowym zachowaniu na drodze ma nie wiek, a predyspozycje psychiczne, a zwłaszcza skłonność do agresji. W dwóch wypadkach na trzy, jedną z przyczyn spowodowania wypadku jest właśnie wysoka agresja lub nad-

mierny, patologiczny lęk kierowcy. O tym, czy kierowca w ruchu drogowym będzie zachowywał się agresywnie decyduje jego kultura osobista, czyli sposób rozumienia i przystosowania się do otoczenia. To, jaką formę przybierze agresja, zależeć będzie jednak od jego cech temperamentu. Niski poziom lęku, łatwość reagowania niepokojem, ekstrawersja oraz niska neurotyczność przyczyniają się do podejmowania zachowań ryzykownych, a wysoki lęk, introwersja i wysoka neurotyczność determinują popełnianie błędów przy przeciążeniu stymulacyjnym. Większość kierowców zachowuje się w ruchu drogowym odpowiedzialnie, dojrzale emocjonalnie i społecznie. Są jednak 4 grupy kierowców stwarzających zagrożenie na drodze. Każda z nich demonstruje pewien specyficzny rodzaj agresji. Pierwsza, z najmniej zakamuflowaną agresją, to ci z przymusem bezustannego potwierdzania własnej wartości. Wynika to z ich emocjonalnej i społecznej niedojrzałości. Najbardziej przykrą dla otoczenia stroną takiej postawy jest niezdolność do uwzględniania praw i interesów innych. Syndrom „Mad Maxa” to zaburzenie dotykające głównie ludzi młodych, z czasem jego objawy zwykle łagodnieją. Bywa jednak, że z wiekiem, przymus potwierdzania własnej wartości (nieostro określonej w innych sytuacjach) zaczyna być demonstrowany inaczej. Niemało kierowców swoje „powołanie” widzi w swoistym wychowywaniu innych uczestników ruchu drogowego, tępiąc ich odstępstwa nie tylko od przepisów, ale także najrozmaitszych niepisanych reguł zachowania na drodze – często znanych jedynie owym „Wychowawcom”. Syndrom „Wychowawcy” jest właściwie lustrzanym odbiciem syndromu „Mad Maxa”

01 Czas na transport  

Nowe źródło informacji dla branży transportowej.

01 Czas na transport  

Nowe źródło informacji dla branży transportowej.