Page 1

Εγχειρίδιο «Βασικές Έννοιες Δικαίου της Θάλασσας»

Cyprus Youth DiplomaCY Λευκωσία 2017


Ερευνητική Ομάδα: Ηρακλείδου Μαρίνα-Έλενα Κυριάκου Σωτήρης Μανώλη Ειρήνη Τσεκούρας Χριστόφορος Χαραλάμπους Νικολέττα

Επικεφαλής Ερευνητικής Ομάδας: Χαραλάμπους Ραφαέλα

Συντονίστρια Ερευνητικής Ομάδας: Κωνσταντινίδου Χλόη

Ακαδημαϊκός Σύμβουλος: Δρ. Ιωαννίδης Α. Νικόλας

Επιμέλεια Κειμένων, Επιμέλεια Έκδοσης: Δημοσθένους Ιωάννα

ISBN 978-9963-2468-0-9

© Cyprus Youth DiplomaCY Λευκωσία 2017


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Μέρος Α΄ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ

10

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη 1. Εισαγωγή 2. Συνδιασκέψεις των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας 2.1. Πρώτη Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας 1958 (UNCLOS I) 2.2. Δεύτερη Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας 1960 (UNCLOS II) 2.3. Τρίτη Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας 1973-1982 (UNCLOS III)

12

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ: Γραμμές Βάσης 1. Έννοια 2. Τρόποι Χάραξης Γραμμών Βάσης 2.1. Φυσική Ακτογραμμή 2.2. Ευθείες Γραμμές Βάσης

22

14 16 16

17

17

24 24 24 25

2.3. Κόλποι 2.4. Νησιά 2.5. Αρχιπελαγικές Γραμμές Βάσης 2.6. Συνδυασμός Μεθόδων για τον Ορισμό Γραμμών Βάσης

26 30 30 31

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ: Εσωτερικά Ύδατα 1. Έννοια 2. Δικαιώματα και Υποχρεώσεις του Παράκτιου Κράτους 3. Δικαιοδοσία του Παράκτιου Κράτους 3.1. Αλλοδαπά Εμπορικά Πλοία 3.2. Αλλοδαπά Πολεμικά Πλοία ή Αλλοδαπά Κρατικά Πλοία που Χρησιμοποιούνται για μη Εμπορικούς Σκοπούς

32

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙV: Χωρική Θάλασσα 1. Έννοια 2. Αβλαβής Διέλευση στη Χωρική Θάλασσα 2.1. Αλλοδαπά Εμπορικά Πλοία 2.2. Πολεμικά Πλοία

38

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V: Συνορεύουσα Ζώνη 1. Έννοια 2. Το Δικαίωμα της Συνεχούς Καταδίωξης 3. Αρχαιολογική Ζώνη

44

34 34 35 35 36

40 40 42 42

46 47 48


50 ΚΕΦΑΛΑΙΟ VI: Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη 52 1. Έννοια 2. Δικαιώματα και Υποχρεώσεις 53 του Παράκτιου Κράτους 53 2.1. Δικαιώματα του Παράκτιου Κράτους 55 2.2. Υποχρεώσεις του Παράκτιου Κράτους

72 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Χ: Στενά Διεθνούς Ναυσιπλοΐας 74 1. Έννοια 75 2. Πλους Διέλευσης/Διέλευση Transit (Transit Passage) 2.1. Δικαιώματα και Υποχρεώσεις 75 των Παρακτίων Κρατών 2.2. Δικαιώματα και Υποχρεώσεις 77 Πλοίων και Αεροσκαφών κατά τον Πλου Διέλευσης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VII: Υφαλοκρηπίδα 1. Έννοια 1.1. Γεωλογικός Ορισμός της Υφαλοκρηπίδας 1.2. Νομικός Ορισμός της Υφαλοκρηπίδας 2. Κυριαρχικά Δικαιώματα και Υποχρεώσεις του Παράκτιου Κράτους στην Υφαλοκρηπίδα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ XI: Αρχιπελαγικά Κράτη 1. Έννοια 2. Δικαιώματα και Υποχρεώσεις των Αρχιπελαγικών Κρατών 3. Αρχιπελαγικοί Θαλάσσιοι Διάδρομοι

78

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Θαλάσσιες Ζώνες (Χάρτης)

84

ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ

86

56 58 58 59 60

62 ΚΕΦΑΛΑΙΟ VIII: Ανοικτή Θάλασσα 64 1. Έννοια 2. Δικαιοδοσία Κρατών στην 65 Ανοικτή Θάλασσα ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΧ: Διεθνής Βυθός ή «Περιοχή» 1. Έννοια

68 70

80 80 81


8

Μέρος Β΄ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

96

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: Γραμμές Βάσης και Κυπριακή Δημοκρατία

98

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ: Εσωτερικά Ύδατα και Κυπριακή Δημοκρατία

102

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ: 106 Χωρική Θάλασσα και Kυπριακή Δημοκρατία 1. Δικαιοδοσία της Κυπριακής 109 Δημοκρατίας στη Χωρική Θάλασσα 1.1. Ποινική Δικαιοδοσία σε 109 Εμπορικά Πλοία και Κρατικά Πλοία που Χρησιμοποιούνται για Εμπορικούς Σκοπούς 1.2. Αστική Δικαιοδοσία σε 109 Εμπορικά Πλοία και Κρατικά Πλοία που Χρησιμοποιούνται για Εμπορικούς Σκοπούς 1.3. Πολεμικά Πλοία ή Κρατικά 109 Πλοία που Χρησιμοποιούνται για μη Εμπορικούς Σκοπούς

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV: Συνορεύουσα Ζώνη και Κυπριακή Δημοκρατία

112

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V: Υφαλοκρηπίδα και Κυπριακή Δημοκρατία

116

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VΙ: Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και Κυπριακή Δημοκρατία 1. Κυριαρχικά Δικαιώματα και Δικαιοδοσία της Κυπριακής Δημοκρατίας 2. Δικαιώματα και Καθήκοντα των Κρατών στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κυπριακής Δημοκρατίας 3. Οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης της Κυπριακής Δημοκρατίας

120

ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ

128

122 124

125


ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ο Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Cyprus Youth DiplomaCY, αφουγκραζόμενος την ανάγκη κατανόησης των γεωπολιτικών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο, διαπίστωσε πως αυτή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την κατανόηση εννοιών σχετικών με το Δίκαιο της Θάλασσας. Για το λόγο αυτό, ο Οργανισμός αποφάσισε τη συγγραφή του παρόντος εγχειριδίου με τίτλο «Βασικές Έννοιες Δικαίου της Θάλασσας» με σκοπό να δώσει σε όλους τους πολίτες την ευκαιρία να κατανοήσουν, σε απλή γλώσσα, έννοιες οι οποίες κατακλύζουν πλέον την καθημερινότητά μας. Ο στόχος αυτός του εγχειριδίου επιτυγχάνεται κυρίως με την ανάλυση άρθρων της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, του «Συντάγματος των Ωκεανών» όπως πολύ εύστοχα έχει χαρακτηρισθεί. Το εγχειρίδιο συνεγράφη από ερευνητική ομάδα του Cyprus Youth DiplomaCY, η οποία συστάθηκε ειδικά για το σκοπό αυτό, και επιμελήθηκε από μέλη του Οργανισμού και συνεργάτες με ειδίκευση στο Δίκαιο της Θάλασσας. Η έκδοση αποτελείται από δύο μέρη, με το πρώτο μέρος να ανα-

λύει βασικές έννοιες όπως αυτές προκύπτουν από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 και το δεύτερο μέρος να αναλύει τη σχέση Δικαίου της Θάλασσας και Κυπριακής Δημοκρατίας. Η ηλεκτρονική έκδοση του εγχειριδίου δίνει στον αναγνώστη την ευκαιρία άμεσης παραπομπής στα άρθρα της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, σε άλλες σχετικές με το Δίκαιο της Θάλασσας διεθνείς συμβάσεις καθώς και στη σχετική νομοθεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω σχετικών υπερσυνδέσμων (hyperlinks) οι οποίοι παρουσιάζονται ευδιακρίτως. Στο εγχειρίδιο περιλαμβάνονται επίσης σχετικοί χάρτες, οι οποίοι σχεδιάστηκαν ειδικά για την παρούσα έκδοση, καθώς και σχετική νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και άλλων Διεθνών Δικαστηρίων. Τέλος, το αλφαβητικό ευρετήριο στις τελευταίες σελίδες του εγχειριδίου δίνει στον αναγνώστη την ευκαιρία άμεσης και εύκολης αναζήτησης εννοιών που υπάρχουν σε ολόκληρη την έκδοση.


Ευχόμαστε το παρόν εγχειρίδιο να γίνει ένα χρήσιμο εργαλείο στα χέρια των πολιτών της Κύπρου, το οποίο θα οδηγήσει στην κατανόηση των γεωπολιτικών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο όπως αυτές προκύπτουν σε σχέση με βασικές έννοιες Δικαίου της Θάλασσας. Ιωάννα Δημοσθένους Πρόεδρος Cyprus Youth DiplomaCY


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη


14

1.

Εισαγωγή Η θάλασσα είχε ανέκαθεν οικονομική, κοινωνική και πολιτική σημασία. Αναφορές στις χρήσεις της θάλασσας και στη σημασία της για τον άνθρωπο γίνονται από την αρχαιότητα. H θάλασσα είχε δυο πολύ σημαντικούς ρόλους να επιτελέσει· πρώτον, ως μέσο ανάπτυξης και επικοινωνίας των πολιτισμών στην αρχαιότητα και, δεύτερον, ως μια τεράστια δεξαμενή ζώντων και μη οργανισμών. Οι δυο σημαντικότατοι αυτοί ρόλοι της θάλασσας οδήγησαν στη δημιουργία νομικών κανόνων σχετικών με τη θάλασσα, είτε εθιμικών κανόνων δεσμευτικών για όλα τα Κράτη είτε κανόνων που προκύπτουν βάσει διμερών συμφωνιών ή πολυμερών συνθηκών. Προσπάθειες για καθορισμό του νομικού καθεστώτος των θαλασσών έγιναν από την αρχαιότητα. Η θάλασσα είχε χαρακτηρισθεί είτε ως «res nullius», δηλαδή ως πράγμα το οποίο δεν ανήκει σε κανένα, είτε ως «res communis omnium» δηλαδή ως πράγμα κοινό για όλους. Η ναυσιπλοΐα στην ανοικτή θάλασσα κατά την αρχαιότητα μέχρι περίπου την Αναγέννηση ήταν ελεύθερη για

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

όλους. Ρωμαίοι νομικοί όπως ο Κέλσιος και ο Ουλπιανός υποστήριξαν ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στη θάλασσα ήταν δοσμένη επί τη βάσει του φυσικού δικαίου, σε μια εποχή μάλιστα που η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε αδιαμφισβήτητα θαλάσσια κυριαρχία. Κατά τον Μεσαίωνα, τα Κράτη δεν υιοθέτησαν την πιο πάνω άποψη περί ελευθερίας ναυσιπλοΐας στην ανοικτή θάλασσα. Τα Κράτη γύρω από τη Μεσόγειο Θάλασσα λειτουργούσαν ανταγωνιστικά και κατακτητικά θέτοντας εμπόδια στην ελεύθερη διακίνηση πλοίων άλλων Κρατών, σε μια προσπάθεια να αποκλείσουν άλλα Κράτη από την πρόσβαση στην ανοικτή θάλασσα. Ιδιαίτερα κατά το 14ο αιώνα η Βενετία και η Πίζα, μεταξύ άλλων, επέκτειναν την κυριαρχία τους στη θάλασσα χρησιμοποιώντας διάφορους τρόπους ελέγχου της θαλάσσιας «περιοχής» τους είτε με τον ορισμό αποστάσεων από τη ξηρά κατά το δοκούν είτε με τη βολή κανονιού είτε με τη χρήση της γραμμής του ορίζοντα. Παρόμοια κατάσταση επικρατούσε στη Βόρεια Θάλασσα και στη Βαλτική, αφού εκτός από το εμπόριο η αλιεία οδήγησε σε πολλές συγκρούσεις λόγω των απαιτήσεων ορισμένων Κρατών για μεγάλες θαλάσσιες εκτάσεις. Όσον αφορά


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη

στην Ιβηρική χερσόνησο, Ισπανία και Πορτογαλία, μετά την ανακάλυψη της Αμερικής και ενόψει των ανακαλύψεων νέων πηγών και δυνατοτήτων, απαγόρευαν τη ναυσιπλοΐα σε θαλάσσιες περιοχές κοντά στα νέα εδάφη. Τον 17ο αιώνα, ο ολλανδός νομικός Hugo Grotius εξέδωσε το σύγγραμμά του Mare Liberum (1606) όπου υποστήριξε ότι οι θάλασσες δεν είναι υποκείμενες στην αποκλειστική κυριαρχία οποιουδήποτε Κράτους και ότι η χρήση των θαλασσών είναι και πρέπει να είναι ελεύθερη για όλους (mare liberum). Στα χρόνια που ακολούθησαν υπήρξαν αρκετές αντιδράσεις στη θεωρία του Grotius. To 1625 o πορτογάλος μοναχός Serafim de Freitas εξέδωσε το βιβλίο με τίτλο De Iusto Imperio Lusitanorum Asiatico, όπου σχολίαζε ένα προς ένα τα επιχειρήματα που έθετε στο βιβλίο του ο Grotius. O Άγγλος συγγραφέας John Selden στο έργο του Mare Clausum (1635) δέχεται όχι μόνο την κυριαρχία του στέμματος στις βρετανικές θάλασσες αλλά και την ύπαρξη μακράς πρακτικής κυριαρχίας επί των θαλασσών. Υποστήριζε δε ότι η θάλασσα μπορεί να κατακτηθεί όπως μια περιοχή στην ξηρά. Ένας άλλος ολλανδός νομομαθής, ο Cornelius van Bijnkershoek, στο έργο

15

του De Dominio Maris Dissertatio (1702) υποστήριξε τη θεωρία της «βολής του κανονιού». Υποστήριξε δηλαδή ότι ένα κράτος δικαιούται να ελέγχει τη θαλάσσια περιοχή μέχρι το μέγιστο βεληνεκές του κανονιού, καθορίζοντας έτσι την απόσταση αυτή σε περίπου τρία μίλια. Η αρχή της ελευθερίας της ανοικτής θάλασσας καθιερώθηκε από τα παράκτια Κράτη, τόσο πρακτικά όσο και θεωρητικά, κατά το πρώτο τέταρτο του 19ου αιώνα. Μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα, και ενώ απουσίαζε κάθε κωδικοποιημένη αρχή αναφορικά με το Δίκαιο της Θάλασσας, η ελευθερία της ανοικτής θάλασσας αποτελούσε διεθνώς αναγνωρισμένο εθιμικό κανόνα. Ωστόσο αξίζει να σημειωθεί ότι η επικράτηση της αρχής mare liberum ήταν στην ουσία φαινομενική καθώς πάντοτε εφαρμοζόταν σε συνδυασμό με την αρχή mare clausum. Η πρώτη προσπάθεια κωδικοποίησης του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας έγινε το 1927 όταν η Κοινωνία των Εθνών αποφάσισε τη σύγκληση συνδιάσκεψης στη Χάγη, όπου θα συζητούνταν, μεταξύ άλλων, θέματα που αφορούσαν στις θαλάσσιες υποθέσεις. Οι εργασίες της εν λόγω συνδιάσκεψης έλαβαν χώρα από την 13η Μαρτίου 1930 μέχρι την


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

16

13η Απριλίου της ίδιας χρονιάς, με τη συμμετοχή 40 Κρατών. Επειδή το αποτέλεσμα της συνδιάσκεψης δεν ήταν θετικό, η συνδιάσκεψη συνέστησε προς την Κοινωνία των Εθνών τη σύγκληση νέας συνδιάσκεψης.

2.

Αρκετά χρόνια αργότερα και συγκεκριμένα το 1956 η Επιτροπή Διεθνούς Δικαίου του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών κατήρτισε ένα σχέδιο Σύμβασης Δικαίου της Θάλασσας 73 άρθρων. Το σχέδιο αυτό αποτέλεσε τη βάση των διαπραγματεύσεων που έλαβαν χώρα κατά την Πρώτη Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο Θάλασσας, η οποία συνεκλήθη με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών (Ψήφισμα 1105 (ΧΙ) της 21ης Φεβρουαρίου 1957).

2.1 Πρώτη Συνδιάσκεψη των

Συνδιασκέψεις των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσα Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας 1958 (UNCLOS I) Η Πρώτη Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, γνωστή και ως UNCLOS I, διεξήχθη στη Γενεύη από τον Φεβρουάριο του 1958 μέχρι τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς. Σε αυτή συμμετείχαν 86 Κράτη. Αποτέλεσμά της ήταν τέσσερις διαφορετικές Συμβάσεις οι οποίες υιοθετήθηκαν στις 29 Απριλίου 1958. Αυτές ήταν: (α) η Σύμβαση για τη Χωρική Θάλασσα και τη Συνορεύουσα Ζώνη η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 10 Σεπτεμβρίου 1964 (β) η Σύμβαση για την Ανοικτή Θάλασσα η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 30 Σεπτεμβρίου 1962 (γ) η Σύμβαση για την Αλιεία και τη Διατήρηση των Ζώντων Πόρων της Ανοικτής Θάλασσας η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 20 Μαρτίου 1966 και (δ) η Σύμβαση για την Υφαλοκρηπίδα η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 10 Ιουνίου


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη

1964. Αποτέλεσμα της Πρώτης Συνδιάσκεψης ήταν επίσης το Προαιρετικό Πρωτόκολλο περί Υποχρεωτικής Επίλυσης των Διαφορών ως προς την ερμηνεία και εφαρμογή των τεσσάρων Συμβάσεων, το οποίο τέθηκε σε ισχύ στις 30 Σεπτεμβρίου 1962. Παρότι μετά τη λήξη της Συνδιάσκεψης πολλά ζητήματα παρέμειναν αδιευκρίνιστα, οι τέσσερις Συμβάσεις κωδικοποιούσαν αρκετές από τις αρχές του Δικαίου της Θάλασσας, οι οποίες ίσχυαν εθιμικά μέχρι τότε. Οι τέσσερις αυτές Συμβάσεις αποτέλεσαν το νομικό καθεστώς για το Δίκαιο της Θάλασσας μέχρι τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 (Σύμβαση του Μοντέγκο Μπέυ), η οποία αποτελεί το νομικό καθεστώς που ισχύει μέχρι και σήμερα.

2.2 Δεύτερη Συνδιάσκεψη των

Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας 1960 (UNCLOS II) Η Δεύτερη Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, γνωστή και ως UNCLOS II, πραγματοποιήθηκε το 1960 και πάλι στη Γενεύη με τη συμμετοχή 88 Κρατών.

17

Στόχος της Δεύτερης Συνδιάσκεψης ήταν να καθοριστεί με συμφωνία το εύρος της χωρικής θάλασσας και τα όρια των ζωνών αλιείας, κάτι που δεν είχε γίνει κατορθωτό κατά την Πρώτη Συνδιάσκεψη. Συμφωνία για τα συγκεκριμένα θέματα δεν επετεύχθη ούτε κατά τη δεύτερη Συνδιάσκεψη.

2.3 Τρίτη Συνδιάσκεψη των

Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας 1973-1982 (UNCLOS III)

Μια νέα προσπάθεια κωδικοποίησης του Δικαίου της Θάλασσας κρίθηκε αναγκαία. Κυριότεροι λόγοι αφορούσαν τη μη επίτευξη συμφωνίας για το εύρος της χωρικής θάλασσας στις δύο Συνδιασκέψεις που προηγήθηκαν το 1958 και το 1960, ο μικρός αριθμός Κρατών που είχε υπογράψει τις Συμβάσεις του 1958 αλλά και η αποαποικιοποίηση κατά τη δεκαετία του ’60, η οποία οδήγησε στη δημιουργία πολλών νέων Κρατών. Οι εργασίες της Τρίτης Συνδιάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο


18

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

του 1973. Διήρκησαν εννέα χρόνια και είχαν ως αποτέλεσμα την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία υπογράφηκε στο Μοντέγκο Μπέυ της Τζαμάικα στις 10 Δεκεμβρίου 1982. Στη Συνδιάσκεψη συμμετείχαν 157 Κράτη καθώς και απελευθερωτικά κινήματα, εξειδικευμένες οργανώσεις, διακυβερνητικοί οργανισμοί, μη κυβερνητικοί οργανισμοί και άλλες ενώσεις. Η Τρίτη Συνδιάσκεψη είναι η μακροβιότερη διεθνής διάσκεψη που έγινε ποτέ με τη μεγαλύτερη συμμετοχή Κρατών.

Παρόλο που η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας άνοιξε προς υπογραφή στις 10 Δεκεμβρίου 1982, τέθηκε σε ισχύ μόλις στις 16 Νοεμβρίου 1994. Σύμφωνα με τη Σύμβαση, η ισχύς της προβλέπεται να ξεκινήσει 12 μήνες μετά την κατάθεση οργάνων κύρωσης στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών από το εξηκοστό Κράτος (άρθρο 308). Στις 16 Νοεμβρίου 1993, η Γουιάνα έγινε το εξηκοστό Κράτος που κατέθεσε το όργανο κύρωσης της Σύμβασης και κατά συνέπεια η Σύμβαση τέθηκε σε ισχύ στις 16 Νοεμβρίου 1994.

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 περιλαμβάνει 320 άρθρα και 9 παραρτήματα. Αποτελεί μια από τις εκτενέστερες και πιο σημαντικές Συμβάσεις στην ιστορία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Περιέχει διατάξεις οι οποίες ρυθμίζουν δεκάδες ζητήματα σχετικά με το Δίκαιο της Θάλασσας όπως, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας, τα όρια της εθνικής κυριαρχίας στη θάλασσα, τον καθορισμό των θαλασσίων ζωνών, περιβαλλοντικά ζητήματα και ζητήματα προστασίας ζώντων οργανισμών στη θάλασσα.

Το άρθρο 309 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας απαγορεύει στα Κράτη να θέσουν επιφυλάξεις ή εξαιρέσεις σε οποιοδήποτε μέρος της Σύμβασης εκτός αν αυτό προβλέπεται ρητά σε άλλα άρθρα της Σύμβασης. Τα Κράτη δεν είχαν λοιπόν τη δυνατότητα να θέσουν επιφυλάξεις ή εξαιρέσεις σε άρθρα της Σύμβασης αλλά έπρεπε να αποδεχθούν το περιεχόμενο της Σύμβασης στην ολότητά του (package deal). Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας επιτρέπει σε κάθε Κράτος που υπογράφει, κυρώνει ή προσχωρεί στη Σύμβαση τη διατύπωση διακηρύξεων ή δηλώσεων με σκο-


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη

πό την εναρμόνιση των νόμων και κανονισμών του Κράτους με τις διατάξεις της Σύμβασης. Αυτό είναι δυνατόν μόνο υπό την προϋπόθεση ότι η δήλωση ή διακήρυξη δεν αποσκοπεί στον αποκλεισμό ή στην τροποποίηση της νομικής ισχύος των διατάξεων της Σύμβασης κατά την εφαρμογή τους από το Κράτος (άρθρο 310). Η μη δυνατότητα κατάθεσης επιφυλάξεων ή εξαιρέσεων εκ μέρους των Κρατών ήταν και ο κύριος λόγος δισταγμού της υπογραφής της Σύμβασης από τα Κράτη. Το ζήτημα της απαγόρευσης των επιφυλάξεων ή εξαιρέσεων ήταν ιδιαίτερα σοβαρό για τα βιομηχανικά Κράτη, τα οποία είχαν αντιρρήσεις σχετικά με το σύστημα εκμετάλλευσης των ορυκτών πόρων στο κεφάλαιο της Σύμβασης που αφορούσε στο Διεθνή Βυθό (Μέρος XI). Η εφαρμογή της Σύμβασης ήταν αμφίβολη λόγω του μικρού αριθμού των κυρώσεων από Κράτη. Επομένως, η ανάγκη εξεύρεσης λύσης ήταν επιτακτική ώστε τα βιομηχανικά Κράτη να κυρώσουν τη Σύμβαση. Διαφορετικά υπήρχε ο κίνδυνος να ετίθετο η Σύμβαση σε ισχύ αλλά λόγω του μικρού αριθμού των Κρατών που θα την κύρωναν η εφαρμογή της στην πράξη να ήταν αμφίβολη.

19

Για τα θέματα αναφορικά με το Μέρος XI για το Διεθνή Βυθό έλαβαν χώρα άτυπες διαβουλεύσεις μεταξύ 1990 και 1994, υπό την αιγίδα του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών. Στις 28 Ιουλίου 1994, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε το ψήφισμα σχετικά με τη «Συμφωνία για την Εφαρμογή του Μέρους ΧΙ της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας της 10ης Δεκεμβρίου 1982» γνωστή και ως Συμφωνία της Νέας Υόρκης (A/RES/48/263). Σκοπός της συμφωνίας αυτής ήταν η κύρωση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 από όσο το δυνατόν περισσότερα Κράτη, αναγνωρίζοντας πολιτικές και οικονομικές αλλαγές και επαναξιολογώντας κάποια σημεία του νομικού καθεστώτος του Διεθνούς Βυθού και των πλουτοπαραγωγικών πηγών αυτού. Μετά τη Συμφωνία της Νέας Υόρκης, όλο και περισσότερα Κράτη κύρωσαν τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία είχε ως έναρξη ισχύος της την 16η Νοεμβρίου 1994 όπως αναφέρθηκε ανωτέρω. Μέχρι σήμερα έχουν γίνει 168 κυρώσεις ή προσχωρήσεις στη Σύμβαση. Δικαίωμα προσχώρησης στη Σύμβαση έχουν και διεθνείς οργανισμοί (άρθρο 305 και


20

Παράρτημα IX). H Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μέρος στη Σύμβαση Δικαίου της Θάλασσας από την 1η Απριλίου 1998, ημερομηνία «επίσημης επιβεβαίωσης» της συμμετοχής της στη Σύμβαση. Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι μέρος της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 από την 12η Δεκεμβρίου 1988, ημερομηνία κατάθεσης στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών των οργάνων κύρωσης της Σύμβασης, βάσει του Νόμου που κυρώνει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (Ν. 203/1988).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

22

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙI


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη

Γραμμές Βάσης

23


ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ

24

1.

Έννοια Οι γραμμές βάσης αποτελούν την αφετηρία μέτρησης και καθορισμού των θαλασσίων ζωνών. Συγκεκριμένα οι γραμμές βάσης αποτελούν την αφετηρία μέτρησης της πρώτης θαλάσσιας ζώνης, της χωρικής θάλασσας. Από τον καθορισμό των θαλασσίων ζωνών προκύπτουν τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των παράκτιων Κρατών. Οι γραμμές βάσης διαχωρίζουν τα εσωτερικά ύδατα από τη χωρική θάλασσα. Όλα τα υδάτινα τμήματα από τις γραμμές βάσης προς το χερσαίο έδαφος αποτελούν τα εσωτερικά ύδατα του παράκτιου Κράτους (άρθρο 8) τα οποία υπόκεινται στην κυριαρχία του (άρθρο 2). Τα υδάτινα τμήματα που ξεκινούν από τις γραμμές βάσης προς τη θάλασσα καθορίζουν, ανάλογα με τις αποστάσεις, τις θαλάσσιες ζώνες που το παράκτιο Κράτος έχει κηρύξει ή δικαιούται να κηρύξει, με πρώτη θαλάσσια ζώνη αυτή της χωρικής θάλασσας. Επομένως, σημείο έναρξης μέτρησης του εύρους της χωρικής θάλασσας αποτελούν οι γραμμές βάσης, οι οποίες χαράσσονται με διάφορους τρόπους ανάλογα με την γεω-

μορφολογία του εδάφους, όπως αναλύεται κατωτέρω.

2.

Τρόποι Χάραξης Γραμμών Βάσης 2.1 Φυσική Ακτογραμμή Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, το εύρος της χωρικής θάλασσας καθορίζεται έχοντας ως αφετηρία είτε τη φυσική ακτογραμμή, όπως αυτή παρουσιάζεται στο σημείο της κατώτατης ρηχίας γύρω από τις ακτές του παράκτιου Κράτους [δηλαδή το χαμηλότερο ύψος της παλίρροιας στην ακτή] (άρθρο 5), είτε τις ευθείες γραμμές βάσης που χαράσσονται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις (άρθρο 7). Στην περίπτωση νησιών που βρίσκονται πάνω σε κοραλλιογενείς ατόλλες ή νησιών που περιβάλλονται από υφάλους, η γραμμή βάσης για μέτρηση του εύρους της χωρικής θάλασσας είναι η γραμμή που χαράσσεται από το εξωτερικό σημείο της κατωτάτης ρηχίας του υφάλου ή της ατόλλης (άρθρο 6).


Γραμμές Βάσης (Άρθρα 5, 6 ,7, 14 & 47)

2.2 Ευθείες Γραμμές Βάσης Υπάρχουν περιπτώσεις παράκτιων Κρατών που η χάραξη φυσικών γραμμών βάσης παρουσιάζει δυσκολίες λόγω της γεωγραφικής ποικιλομορφίας κατά μήκος των ακτογραμμών τους. Παραδείγματος χάριν, όπου η ακτογραμμή εμφανίζει μεγάλη εσοχή ή όπου υπάρχει σύνολο νησιών παράλληλα προς την ακτογραμμή είναι αδύνατον να υπάρχουν φυσικές γραμμές βάσης. Στις εν λόγω περιπτώσεις δεν χρησιμοποιείται η μέθοδος της φυσικής γραμμής βάσης (φυσικής ακτογραμμής) για την αφετηρία μέτρησης της χωρικής θάλασσας αλλά υπάρχουν ειδικοί κανόνες που καθορίζουν την αφετηρία της γραμμής βάσης. Οι ειδικοί αυτοί κανόνες δίνουν στο παράκτιο Κράτος τη δυνατότητα να ορίσει ευθείες γραμμές βάσης με αποτέλεσμα τμήματα θαλασσίων υδάτων, που υπό τις περιστάσεις της μεθόδου φυσικής γραμμής βάσης θα αποτελούσαν μέρος της χωρικής θάλασσας, με τη μέθοδο χάραξης της ευθείας γραμμής βάσης περιλαμβάνονται και θεωρούνται ως εσωτερικά ύδατα. Ευθείες γραμμές βάσης μπορούν να χαραχθούν κατά μήκος της ακτογραμμής από το εξωτερικό σημείο της γραμ-

25

μής κατωτάτης ρηχίας [δηλαδή το χαμηλότερο ύψος της παλίρροιας στην ακτή] όπου η παρουσία ενός δέλτα ή άλλων φυσικών συνθηκών καθιστά την ακτογραμμή ασταθή. Οι ευθείες γραμμές βάσης δεν πρέπει να χαράσσονται προς ή από σκοπέλους εκτός εάν πάνω σε αυτούς έχουν κτιστεί φάροι ή παρόμοιες εγκαταστάσεις που βρίσκονται μόνιμα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Εξαιρούνται επίσης οι περιπτώσεις όπου η χάραξη των ευθειών γραμμών βάσης προς και από αυτούς τους σκοπέλους έχει αναγνωρισθεί διεθνώς (άρθρο 7). Συμπερασματικά, η μέθοδος των ευθειών γραμμών βάσης επιτρέπεται όπου εξαιτίας της γεωμορφολογίας του εδάφους δεν μπορεί ή καθίσταται πολύπλοκη η χάραξη γραμμών βάσης κατά μήκος της ακτογραμμής του παράκτιου Κράτους. Η Σύμβαση προνοεί ότι η χάραξη ευθειών γραμμών βάσης δεν πρέπει να απέχει κατά τρόπο σημαντικό από τη γενική κατεύθυνση της ακτής και οι θαλάσσιες περιοχές εντός αυτών των ευθειών γραμμών βάσης θα πρέπει να είναι επαρκώς συνδεδεμένες με την χερσαία περιοχή για να μπορέσουν να υπαχθούν στο καθεστώς των εσωτερικών υδάτων (άρθρο 7).


26

2.3 Κόλποι Η όρος «κόλπος» παρουσιάζει διαφορετική έννοια για τη γεωγραφία σε σχέση με την έννοια που παρουσιάζει για το δίκαιο. Κόλπος κατά την γεωγραφική έννοια είναι η ευδιάκριτη εσοχή ακτής με τρόπο ώστε τα θαλάσσια ύδατα να περικλείονται από τις δυο άκρες του κόλπου αποτελώντας κάτι περισσότερο από μία απλή καμπυλότητα της ακτής. Ωστόσο, ο γεωγραφικός ορισμός δεν ταυτίζεται με τον νομικό. Κόλπος κατά τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 είναι η περίπτωση κατά την οποία δύο χερσαία σημεία σχηματίζουν μια εσοχή της ακτής και επιτρέπουν τη φυσική είσοδο θαλασσίου ύδατος (άρθρο 10). Η νοητή γραμμή που ενώνει τα δύο αυτά χερσαία σημεία αποτελεί τη διάμετρο ενός νοητού ημικυκλίου. Το εμβαδόν της θαλάσσιας περιοχής που εμπερικλείεται στην εσοχή της ακτής πρέπει να είναι ίσο ή μεγαλύτερο από το εμβαδόν των υδάτων που περικλείονται στο νοητό ημικύκλιο. Για σκοπούς μέτρησης και κρίσης του αν η εσοχή αποτελεί όντως κόλπο κατά την νομική του έννοια, αρχή μέτρησης της επιφάνειας του νοητού ημικυκλίου αποτελεί η γραμμή της κατωτάτης ρηχίας που εμ-

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ

φανίζεται γύρω από την χερσαία εσοχή και η γραμμή που συνδέει την κατωτάτη ρηχία της φυσικής εισόδου. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 ορίζει πως η νοητή γραμμή μεταξύ των σημείων της κατωτάτης ρηχίας των χερσαίων άκρων της φυσικής εισόδου ενός κόλπου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 24 ναυτικά μίλια. Στην περίπτωση που αυτή η διάμετρος του κόλπου είναι μικρότερη από 24 ναυτικά μίλια, τα ύδατα στο εσωτερικό της διαμέτρου θεωρούνται εσωτερικά ύδατα και αφετηρία μέτρηση της χωρικής θάλασσας είναι η νοητή αυτή διάμετρος (άρθρο 10). Στην περίπτωση που η απόσταση της κατωτάτης ρηχίας μεταξύ των άκρων της φυσικής εισόδου ενός κόλπου υπερβαίνει τα 24 ναυτικά μίλια, η ευθεία γραμμή βάσης χαράσσεται στο εσωτερικό του κόλπου που η απόσταση μεταξύ των δυο σημείων κατώτατης ρηχίας θα είναι 24 ναυτικά μίλια. Συνεπώς, τα ύδατα από την κατωτάτη ρηχία μέχρι το σημείο των 24 ναυτικών μιλίων πλάτους του κόλπου θεωρούνται εσωτερικά ύδατα και από το εν λόγω σημείο προς την λοιπή θαλάσσια περιοχή αποτελούν μέρος της χωρικής


Γραμμές Βάσης (Άρθρα 5, 6 ,7, 14 & 47)

θάλασσας (άρθρο 10). Από τον πιο πάνω νομικό ορισμό του κόλπου η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 εξαιρεί τους ιστορικούς κόλπους. Ύδατα κόλπων που το άνοιγμά τους υπερβαίνει το όριο των 24 ναυτικών μιλίων ή που δεν πληρούν τους όρους της νομικής έννοιας του κόλπου μπορούν παρά τα πιο πάνω να θεωρηθούν ως εσωτερικά ύδατα κατά τη Σύμβαση, εάν για ιστορικούς λόγους επί μακρό χρονικό διάστημα, ειρηνικά, και με συνέχεια το παράκτιο Κράτος θεωρεί τα ύδατα αυτά ως εσωτερικά και δεν υπάρχει διαμαρτυρία άλλων Κρατών (άρθρο 10).

27


ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ

28

ΑΝΟΙΚΤΗ

ΧΩΡΙΚΗ

Παράδειγμα χάραξης κλείουσας γραμμής σε ακτή που υπάρχει κόλπος σύμφωνα με την Σύμβαση Δικαίου της Θάλασσας του 1982 καθώς και παράδειγμα χάραξης γραμμής βάσης σε περίπτωση ακτής που δεν αποτελεί κόλπο.


Γραμμές Βάσης (Άρθρα 5, 6 ,7, 14 & 47)

ΘΑΛΑΣΣΑ

ΘΑΛΑΣΣΑ

ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ

29


30

2.4 Νησιά Τα νησιά, δηλαδή η φυσικά διαμορφωμένη περιοχή εδάφους που περιβρέχεται από ύδατα η οποία δεν βυθίζεται κατά τη μέγιστη πλημμυρίδα και επί της οποίας μπορεί να υπάρξει αυτοδύναμη ανθρώπινη διαβίωση ή και οικονομική ζωή, δικαιούνται θαλασσίων ζωνών σύμφωνα με το εθιμικό δίκαιο και τη διεθνή νομολογία. Τα ανωτέρω σχετικά με τον καθορισμό γραμμών βάσης ισχύουν και για τα νησιά (άρθρο 121). Βράχοι, σκόπελοι ή ύφαλοι οι οποίοι δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή δεν έχουν δικαίωμα οποιασδήποτε θαλάσσιας ζώνης (άρθρο 13).

2.5 Αρχιπελαγικές Γραμμές Βάσης Η ιδιαιτερότητα των αρχιπελαγικών Κρατών είναι ότι αποτελούνται από συμπλέγματα νησιών με αλληλοσυνδεόμενα ύδατα και φυσικά χαρακτηριστικά τόσο στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους ώστε να σχηματίζουν γεωγραφική, οικονομική και πολιτική ενότητα ή που θεωρούνται ιστορικά ότι σχηματίζουν τέτοια ενότητα (άρθρο 46).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ

Στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 καθορίζεται ειδικά ο τρόπος χάραξης γραμμών βάσης για τα αρχιπελαγικά Κράτη με σκοπό να αποφευχθεί μεγάλο μέρος των θαλασσίων υδάτων κοντά στις ακτές τους να υπαχθεί στο καθεστώς της ανοικτής θάλασσας. Έτσι τα αρχιπελαγικά Κράτη μπορούν να χαράσσουν ευθείες αρχιπελαγικές γραμμές βάσης οι οποίες ενώνουν τα σημεία των πλέον απομακρυσμένων νήσων και σκοπέλων του αρχιπελάγους, υπό τον όρο ότι το ίχνος αυτών των γραμμών βάσης περιλαμβάνει τις κύριες νήσους και ορίζει μια περιοχή όπου ο λόγος του εμβαδού των υδάτων προς το εμβαδόν της ξηράς βρίσκεται σε αναλογία από 1 προς 1 μέχρι 9 προς 1. Για τη χάραξη ευθειών γραμμών βάσης λαμβάνονται υπόψη και οι λοιπές προϋποθέσεις που η Σύμβαση θέτει (άρθρο 47). Με το σύστημα λοιπόν των αρχιπελαγικών ευθειών γραμμών βάσης, τα θαλάσσια ύδατα που περιλαμβάνονται εντός των γραμμών βάσης θεωρούνται εσωτερικά ύδατα και όχι ανοικτή θάλασσα όπως θα θεωρούνταν εάν ίσχυε η μέθοδος των ευθειών γραμμών βάσης.


Γραμμές Βάσης (Άρθρα 5, 6 ,7, 14 & 47)

2.6 Συνδυασμός Μεθόδων για τον Ορισμό Γραμμών Βάσης

Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, το παράκτιο Κράτος μπορεί να καθορίσει γραμμές βάσης χρησιμοποιώντας συνδυασμό των διαφόρων μεθόδων με σκοπό να καλυφθούν οι διαφορετικές συνθήκες που προκύπτουν, όπως για παράδειγμα η γεωμορφολογία του εδάφους του (άρθρο 14).

31


ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙIΙ


Εσωτερικά Ύδατα


ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ

34

1.

Έννοια Τα εσωτερικά ύδατα είναι τα θαλάσσια ύδατα που βρίσκονται στο εσωτερικό των γραμμών βάσης, οι οποίες αποτελούν την αφετηρία μέτρησης της χωρικής θάλασσας. Εσωτερικά ύδατα και γραμμές βάσης είναι όροι άμεσα συνδεδεμένοι αφού το εξωτερικό όριο των εσωτερικών υδάτων είναι η αρχή μέτρησης της πρώτης θαλάσσιας ζώνης που ακολουθεί, συνήθως της χωρικής θάλασσας, αλλά και των υπολοίπων. Τα εσωτερικά ύδατα υπόκεινται στην πλήρη κυριαρχία του παράκτιου Κράτους και το νομικό καθεστώς τους ορίζεται από το εσωτερικό δίκαιο του παράκτιου Κράτους. Νομικά τα εσωτερικά ύδατα εξομοιώνονται με το χερσαίο έδαφος του παράκτιου Κράτους. Οι εκβολές των ποταμών (άρθρο 9), τα λιμάνια (άρθρο 11) και οι κόλποι (με τις εξαιρέσεις του άρθρου 10) θεωρούνται εσωτερικά ύδατα. Το παράκτιο Κράτος ουσιαστικά επεκτείνει την κυριαρχία του σε μια θαλάσσια περιοχή, αυτή των εσωτερικών υδάτων. Πλοία με σημαία άλλων Κρατών δεν έχουν δικαίωμα διέλευσης διαμέσου των εσωτερικών υδάτων του παράκτι-

ου Κράτους, με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου η χάραξη ευθείων γραμμών βάσης περικλείει ως εσωτερικά ύδατα περιοχές οι οποίες πριν δεν θεωρούνταν ως τέτοιες (άρθρο 8).

2.

Δικαιώματα και Υποχρεώσεις του Παράκτιου Κράτους Το παράκτιο Κράτος έχει δικαίωμα ρύθμισης εισόδου και ελλιμενισμού πλοίων υπό σημαία άλλου Κράτους εντός των εσωτερικών του υδάτων (άρθρο 25). Λόγω των ωφελημάτων του διεθνούς εμπορίου, σε μεγάλο βαθμό επιτρέπεται η είσοδος αλλοδαπών εμπορικών πλοίων στα λιμάνια των παράκτιων Κρατών με το γενικό δημόσιο διεθνές δίκαιο να προβλέπει ότι το παράκτιο Κράτος μπορεί να απαγορεύσει την είσοδο στους λιμένες του τόσο σε αλλοδαπά εμπορικά πλοία όσο και σε πολεμικά πλοία. Το παράκτιο Κράτος έχει υποχρέωση να υποδεχθεί στα λιμάνια του εμπορικά πλοία τα οποία βρίσκονται σε κίνδυνο (distress), όταν ο κίνδυνος προέκυψε


Εσωτερικά Ύδατα (Άρθρο 8)

λόγω ανωτέρας βίας και είναι ανθρωπίνως αδύνατο να αποφευχθεί και να τύχει χειρισμού από το πλήρωμα του πλοίου (άρθρα 18, 39, 98). Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 δεν ορίζει πότε υφίσταται ένας τέτοιος κίνδυνος, με τις προϋποθέσεις να προκύπτουν από αποφάσεις, κυρίως, εθνικών δικαστηρίων παράκτιων Κρατών. Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, τα παράκτια Κράτη μπορούν να θέσουν κανόνες και διαδικασίες με σκοπό την προώθηση και διευκόλυνση της θαλάσσιας επιστημονικής έρευνας πέραν της χωρικής θάλασσας συμπεριλαμβανομένης, όπου κρίνεται αναγκαίο, της προσέγγισης πλοίων που διεξάγουν θαλάσσια επιστημονική έρευνα στους λιμένες του παράκτιου Κράτους, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις της Σύμβασης (άρθρο 255).

35

3.

Δικαιοδοσία του Παράκτιου Κράτους 3.1 Αλλοδαπά Εμπορικά Πλοία Όταν αλλοδαπό εμπορικό πλοίο βρίσκεται στα εσωτερικά ύδατα ενός παράκτιου Κράτους υπόκειται στην κυριαρχία του τελευταίου, το οποίο έχει αστική και ποινική δικαιοδοσία. Το παράκτιο Κράτος έχει το δικαίωμα να εκδικάσει συγκεκριμένα αστικά και ποινικά αδικήματα που διαπράττονται στα εσωτερικά του ύδατα. Όσον αφορά στα αστικά αδικήματα, το παράκτιο Κράτος έχει αστική δικαιοδοσία εκδίκασης αδικημάτων που διαπράττονται στα εσωτερικά του ύδατα (άρθρο 28). Πειθαρχικά αδικήματα που αφορούν στο πλήρωμα, εφόσον δεν επηρεάζουν με οποιοδήποτε τρόπο το παράκτιο Κράτος, δεν εκδικάζονται από το παράκτιο Κράτος αλλά από το Κράτος σημαίας του πλοίου. Όσον αφορά στην ποινική δικαιοδοσία, το παράκτιο Κράτος θεωρείται πως έχει δικαιοδοσία μόνο στις περιπτώσεις που η Σύμβαση ορίζει (άρθρο 27). Τέτοιες περιπτώσεις αφορούν παράνο-


36

μες πράξεις που διαπράττονται επί του αλλοδαπού εμπορικού πλοίου όταν αυτό βρίσκεται στα εσωτερικά ύδατα του παράκτιου Κράτους, πράξεις που διαταράσσουν την ειρήνη και ασφάλεια του κράτους λιμένος και πράξεις που το παράκτιο Κράτος έχει άμεσο και ουσιαστικό ενδιαφέρον για τον ποινικό κολασμό αυτών.

3.2 Αλλοδαπά Πολεμικά

Πλοία ή Αλλοδαπά Κρατικά Πλοία που Χρησιμοποιούνται για μη Εμπορικούς Σκοπούς Διαφορετική είναι η περίπτωση ποινικής και αστικής δικαιοδοσίας στα αλλοδαπά πολεμικά πλοία (άρθρο 29) ή στα αλλοδαπά κρατικά πλοία που χρησιμοποιούνται για μη εμπορικούς σκοπούς και βρίσκονται στα εσωτερικά ύδατα ή είναι ελλιμενισμένα στο παράκτιο Κράτος. Τα πλοία αυτά είναι κρατικά πλοία τα οποία εξομοιώνονται με το έδαφος του Κράτους σημαίας. Έτσι, το παράκτιο Κράτος δεν έχει ποινική και αστική δικαιοδοσία επ’ αυτής της κατηγορίας πλοίων, αφού απολαμβάνουν ετεροδικίας (δηλαδή μόνο το Κράτος σημαίας του πλοίου ασκεί δικαιοδοσία εφ’

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ

οιωνδήποτε πράξεων του πληρώματος) (άρθρο 32). Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης αλλοδαπών πολεμικών πλοίων με τους νόμους και κανονισμούς του παράκτιου Κράτους, το τελευταίο μπορεί να ζητήσει τον άμεσο απόπλου του πολεμικού πλοίου (άρθρο 30). Ο πλοίαρχος ή το Κράτος σημαίας του πλοίου, μέσω της διπλωματικής οδού, μπορούν να ζητήσουν τη συνδρομή του παράκτιου Κράτους για την καταστολή παρανόμων πράξεων που λαμβάνουν χώρα είτε επί του πλοίου είτε εκτός αυτού από μέλη του πληρώματος, τα οποία καλύπτονται από ποινική και αστική ετεροδικία.


ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙV


Χωρική Θάλασσα


ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙV

40

1.

Έννοια Η χωρική θάλασσα (ή αιγιαλίτιδα ζώνη ή χωρικά ύδατα) είναι η θαλάσσια περιοχή ενός παράκτιου Κράτους της οποίας, σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, το παράκτιο Κράτος έχει το δικαίωμα να ορίσει το πλάτος μέχρι και 12 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης (άρθρο 3). Το παράκτιο Κράτος ασκεί κυριαρχία επί της χωρικής του θάλασσας όπως ασκεί στην ηπειρωτική επικράτεια και στα εσωτερικά του ύδατα (άρθρο 2), σε αντίθεση με άλλες θαλάσσιες ζώνες (όπως στην αποκλειστική οικονομική ζώνη) όπου το παράκτιο Κράτος ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα. Ουσιαστικά, η χωρική θάλασσα εξομοιώνεται με το έδαφος του παράκτιου Κράτους. Η χωρική θάλασσα περιλαμβάνει το θαλάσσιο βυθό, το υπέδαφος και τον υπερκείμενο εναέριο χώρο της θαλάσσιας αυτής ζώνης (άρθρο 2). Βασική εξαίρεση στο δικαίωμα άσκησης κυριαρχίας του παράκτιου Κράτους στη χωρική θάλασσα αποτελεί το δικαίωμα της αβλαβούς διέλευσης αλλοδαπών εμπορικών και πολεμικών πλοίων (άρθρο 17).

Σε περίπτωση που το παράκτιο Κράτος έχει επιλέξει ότι το εύρος της χωρικής του θάλασσας θα είναι μικρότερο των 12 ναυτικών μιλίων, έχει το δικαίωμα μελλοντικά να επεκτείνει την θαλάσσια αυτή ζώνη μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια. Το παράκτιο Κράτος οφείλει να χρησιμοποιεί τη χωρική του θάλασσα με τρόπο που να μην παραβλάπτει τα δικαιώματα των υπολοίπων Κρατών (άρθρο 300).

2.

Αβλαβής Διέλευση στη Χωρική Θάλασσα (άρθρα 17-28, 45, 52) Το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης στη χωρική θάλασσα ικανοποιεί τις ανάγκες της διεθνούς ναυσιπλοΐας λαμβάνοντας υπ’ όψιν την κυριαρχία του παράκτιου Κράτους. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 και το εθιμικό δίκαιο αναγνωρίζουν το δικαίωμα όλων των πλοίων να διαπλέουν τη χωρική θάλασσα ενός παράκτιου Κράτους (άρθρο 17). Για την ενάσκηση


Χωρική Θάλασσα (Άρθρα 2-32)

του δικαιώματος αβλαβούς διέλευσης στη χωρική θάλασσα το πλοίο πρέπει να έχει πρόθεση να εισέλθει σε έναν από τους λιμένες του παράκτιου Κράτους ερχόμενο από την ανοικτή θάλασσα ή πρόθεση να αναχωρήσει από λιμένα παράκτιου Κράτους με σκοπό να συνεχίσει τον διάπλου του στην ανοικτή θάλασσα. Το πλοίο μπορεί επίσης να ασκήσει το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης όταν ερχόμενο από την ανοικτή θάλασσα βρίσκεται στη χωρική θάλασσα παράκτιου Κράτους με σκοπό να καταλήξει και πάλι στην ανοικτή θάλασσα (άρθρο 18). Το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης αφορά αποκλειστικά στη συνεχή και ταχεία διέλευση του πλοίου από την χωρική θάλασσα, με εξαίρεση συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου το πλοίο μπορεί να αγκυροβολήσει για συνήθη περιστατικά ναυσιπλοΐας ή για λόγους ανωτέρας βίας ή κινδύνου ή παροχής βοήθειας σε πρόσωπα, πλοία ή αεροσκάφη που βρίσκονται σε κίνδυνο (άρθρο 18). Βασική αρχή της Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 είναι πως το παράκτιο Κράτος δεν εμποδίζει, απαγορεύει ή περιορίζει τη διέλευση από την χωρική θάλασσα, εφόσον αυτή είναι αβλαβής, με τις εξαιρέσεις που η Σύμβαση ορίζει (άρθρο 24).

41

Εάν η διέλευση αλλοδαπού πλοίου εντός της χωρικής θάλασσας του παράκτιου Κράτους περιλαμβάνει την ταυτόχρονη πραγματοποίηση κάποιας άλλης δραστηριότητας, η οποία στρέφεται ενάντια στην ειρήνη, στην ασφάλεια ή στην τάξη του παράκτιου Κράτους, η διέλευση παύει να είναι αβλαβής και το παράκτιο Κράτος μπορεί να την εμποδίσει (άρθρα 19, 25). Η Σύμβαση προνοεί ρητά τις πράξεις για τις οποίες η διέλευση δεν θεωρείται αβλαβής, συμπεριλαμβανομένων στρατιωτικών δραστηριοτήτων, χρήσης όπλων, χρήσης βίας και πράξεων που δεν έχουν άμεση σχέση με τη διέλευση. Υποβρύχια και άλλα καταδυόμενα σκάφη, στο πλαίσιο του δικαιώματος αβλαβούς διέλευσης στη χωρική θάλασσα παράκτιου Κράτους, οφείλουν να πλέουν στην επιφάνεια της θάλασσας με τη σημαία τους ευδιάκριτη (άρθρο 20). Το παράκτιο Κράτος μπορεί να υιοθετήσει νόμους και κανονισμούς σχετικούς με το δικαίωμα της αβλαβούς διέλευσης διαμέσου της χωρικής θάλασσάς του, οι οποίοι πρέπει να είναι σύμφωνοι με τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 και του


ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙV

42

δημοσίου διεθνούς δικαίου. Νόμοι και Κανονισμοί πρέπει να δημοσιεύονται από το παράκτιο Κράτος και τα αλλοδαπά πλοία που ασκούν το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης πρέπει να συμμορφώνονται σχετικά (άρθρο 21).

2.1 Αλλοδαπά Εμπορικά Πλοία (άρθρα 17-26)

Το παράκτιο Κράτος διατηρεί το δικαίωμα να ρυθμίζει θέματα που αφορούν στην αβλαβή διέλευση αλλοδαπών εμπορικών πλοίων στη χωρική θάλασσα, έχοντας την υποχρέωση δημοσίευσης των σχετικών νόμων και κανονισμών που υιοθετεί. Αλλοδαπά πλοία που ασκούν το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης πρέπει να συμμορφώνονται με τους νόμους και κανονισμούς του παράκτιου Κράτους (άρθρο 21). Το παράκτιο Κράτος μπορεί να λάβει μέτρα για να εμποδίσει οποιαδήποτε διέλευση δεν είναι αβλαβής, καθώς επίσης να αναστείλει προσωρινά τη διέλευση αλλοδαπών πλοίων, εάν η αναστολή είναι απαραίτητη για την προστασία της ασφάλειάς του με την προϋπόθεση πως το διάταγμα αναστολής θα δημοσιευθεί (άρθρο 25).

2.2 Πολεμικά Πλοία (άρθρα 29-31)

Όσα ισχύουν για την αβλαβή διέλευση αλλοδαπών εμπορικών πλοίων στη χωρική θάλασσα του παράκτιου Κράτους ισχύουν αναλογικά και για τα αλλοδαπά πολεμικά πλοία (άρθρο 29). Το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης ισχύει εφόσον τα αλλοδαπά πολεμικά πλοία σέβονται, κατά την ενάσκηση του δικαιώματός τους, κανόνες του παράκτιου Κράτους και τις διατάξεις της Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης του αλλοδαπού πολεμικού πλοίου κατά την ενάσκηση του δικαιώματος αβλαβούς διέλευσης, το παράκτιο Κράτος μπορεί να απαιτήσει από αυτό να εγκαταλείψει αμέσως τη χωρική θάλασσα (άρθρο 30). Σε περίπτωση που αλλοδαπό πολεμικό πλοίο προκαλέσει κατά την αβλαβή διέλευση δια μέσου της χωρικής θάλασσας ζημία ή απώλεια λόγω μη συμμόρφωσης, το Κράτος σημαίας του πολεμικού πλοίου υπέχει διεθνή ευθύνη (άρθρο 31). Αλλοδαπά πολεμικά πλοία ή άλλα κρατικά πλοία που χρησιμοποιούνται για μη εμπορικούς σκοπούς και ασκούν


Χωρική Θάλασσα (Άρθρα 2-32)

το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης από την χωρική θάλασσα του παράκτιου Κράτους απολαμβάνουν ετεροδικίας (άρθρο 32).

43


ΚΕΦΑΛΑΙΟ V


Συνορεύουσα Ζώνη


46

1.

Έννοια Η συνορεύουσα ζώνη είναι η θαλάσσια ζώνη που ακολουθεί μετά τη χωρική θάλασσα. Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, η συνορεύουσα ζώνη εκτείνεται έως και 24 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης, οι οποίες αποτελούν την αφετηρία μέτρησης του πλάτους των θαλάσσιων ζωνών του παράκτιου Κράτους (άρθρο 33). Αφετηρία μέτρησης της συνορεύουσας ζώνης είναι το εξωτερικό όριο της χωρικής θάλασσας. Παραδείγματος χάριν, εάν το παράκτιο Κράτος έχει χωρική θάλασσα 12 ναυτικών μιλίων δικαιούται συνορεύουσα ζώνη μέχρι 12 ναυτικά μίλια πέραν της χωρικής θάλασσας. Στην περίπτωση που το Κράτος έχει κηρύξει αποκλειστική οικονομική ζώνη, η συνορεύουσα ζώνη εμπίπτει εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης, ωστόσο διατηρεί το ξεχωριστό της καθεστώς. Η συνορεύουσα ζώνη κηρύσσεται από τα Κράτη με εσωτερική νομοθετική πράξη χωρίς να χρειάζεται η απεικόνιση σε χάρτες και κατάθεση συντεταγμένων στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, όπως γίνεται για τη χω-

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V

ρική θάλασσα, την αποκλειστική οικονομική ζώνη και την υφαλοκρηπίδα. Το παράκτιο Κράτος δεν έχει κυριαρχία ούτε κυριαρχικά δικαιώματα στη συνορεύουσα ζώνη, αλλά περιορισμένα δικαιώματα άσκησης ελέγχου που αφορούν κυρίως στην παρεμπόδιση παραβίασης ή/και την τιμωρία παραβίασης της κείμενης τελωνειακής, δημοσιονομικής, μεταναστευτικής και υγειονομικής νομοθεσίας του (άρθρο 33). Το παράκτιο Κράτος προβαίνει στο σχετικό έλεγχο στη συνορεύουσα ζώνη για τιμωρία των πιο πάνω παραβιάσεων μόνο αν οι παραβιάσεις έλαβαν χώρα στο έδαφος του παράκτιου Κράτους ή στη χωρική του θάλασσα. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 δίνει στα παράκτια Κράτη το δικαίωμα να κηρύξουν συνορεύουσα ζώνη, χωρίς να υποχρεούνται να το πράξουν. Καίτοι μικρός αριθμός παράκτιων Κρατών είχε κηρύξει συνορεύουσα ζώνη μέχρι πρόσφατα με σκοπό, κυρίως, την προστασία της εθνικής νομοθεσία τους, εντούτοις υπάρχει αυξημένη τάση στη χρήση της ζώνης αυτής προϊόντος του χρόνου.


Συνορεύουσα Ζώνη (Άρθρο 33)

2.

Το Δικαίωμα της Συνεχούς Καταδίωξης Το παράκτιο Κράτος έχει δικαίωμα να καταδιώξει ένα αλλοδαπό εμπορικό πλοίο, εάν υπάρχουν σοβαρές υποψίες ότι το πλοίο ή λέμβος αυτού έχουν παραβιάσει τη νομοθεσία του παράκτιου Κράτους στα εσωτερικά ύδατα, στα αρχιπελαγικά ύδατα, στη χωρική θάλασσα ή στη συνορεύουσα ζώνη. Η καταδίωξη μπορεί να συνεχιστεί και έξω από τη χωρική θάλασσα ή τη συνορεύουσα ζώνη εάν η καταδίωξη είναι συνεχής και αδιάκοπη και έχει ξεκινήσει όταν το αλλοδαπό πλοίο βρίσκεται ακόμα στα εσωτερικά ύδατα ή στη χωρική θάλασσα ή στην συνορεύουσα ζώνη του παράκτιου Κράτους (άρθρο 111). Καταδίωξη που ξεκινά όταν το αλλοδαπό πλοίο βρίσκεται στην συνορεύουσα ζώνη του παράκτιου Κράτους πρέπει να αφορά τελωνειακές, δημοσιονομικές, μεταναστευτικές ή υγειονομικές παραβιάσεις και όχι παραβιάσεις που αφορούν στην κυριαρχία του παράκτιου Κράτους σε άλλες θαλάσσιες ζώνες (άρθρο 111). Η καταδίωξη πρέπει να ξεκινήσει αμέσως μετά την παραβίαση και να μην

47

διακοπεί μέχρι τη σύλληψη του πλοίου. Δικαίωμα συνεχούς καταδίωξης έχουν πολεμικά πλοία ή στρατιωτικά αεροσκάφη ή άλλα πλοία ή αεροσκάφη τα οποία είναι εμφανές πως ανήκουν σε κρατική υπηρεσία του παράκτιου Κράτους και είναι δεόντως εξουσιοδοτημένα. Το κρατικά αυτά πλοία που δικαιούνται να επιχειρήσουν την καταδίωξη του αλλοδαπού πλοίου μπορούν να βρίσκονται εκτός της χωρικής θάλασσας ή της συνορεύουσας ζώνης όταν ξεκινήσουν την καταδίωξη. Εάν το καταδιωκόμενο αλλοδαπό πλοίο εισέλθει στη χωρική θάλασσα του Κράτους σημαίας του ή στη χωρική θάλασσα τρίτου Κράτους, το δικαίωμα της συνεχούς καταδίωξης παύει (άρθρο 111). Το δικαίωμα συνεχούς καταδίωξης εφαρμόζεται αναλογικά και για παραβιάσεις στην αποκλειστική οικονομική ζώνη ή στην υφαλοκρηπίδα του παράκτιου Κράτους. Σε περίπτωση κράτησης ή σύλληψης αλλοδαπού εμπορικού πλοίου εκτός της χωρικής θάλασσας χωρίς οι συνθήκες να δικαιολογούν μια τέτοια σύλληψη ή κράτηση, το καταδιωκόμενο πλοίο δικαιούται αποζημίωση για τυχόν ζημία που υπέστη (άρθρο 111).


48

3.

Αρχαιολογική Ζώνη Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, τα Κράτη είναι υποχρεωμένα να προστατεύουν αρχαιολογικά και ιστορικά αντικείμενα που βρίσκονται στη θάλασσα και να συνεργάζονται για την επίτευξη του σκοπού αυτού (άρθρο 303). Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 δεν αναφέρεται ρητά στην ύπαρξη της αρχαιολογικής ζώνης ως θαλάσσιας ζώνης. Η αρχαιολογική ζώνη, όπως ονομάστηκε από τους ειδικούς, δημιουργείται de facto (εκ των πραγμάτων) αφού το παράκτιο Κράτος με σκοπό τον έλεγχο της εμπορίας αρχαιολογικών και ιστορικών αντικειμένων μπορεί να θεωρήσει πως η ανέλκυση τέτοιων αντικειμένων που λαμβάνει χώρα εντός 24 ναυτικών μιλίων από τις γραμμές βάσης χωρίς την έγκρισή του αποτελεί παραβίαση των νόμων και κανονισμών του. Για να δικαιούται ένα κράτος να κηρύξει αρχαιολογική ζώνη δεν χρειάζεται να έχει κηρύξει συνορεύουσα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V

ζώνη, καθώς η πρώτη είναι αυτόνομη ζώνη και απλά «δανείζεται» το εύρος της συνορεύουσας ζώνης. Αρχαιολογικά και ιστορικά αντικείμενα που εντοπίζονται στην «Περιοχή», όπως αυτή ορίζεται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, διαφυλάσσονται και διατίθενται προς το συμφέρον ολόκληρης της ανθρωπότητας λαμβανομένων υπ’ όψιν των δικαιωμάτων του Κράτους προέλευσής τους ή του Κράτους πολιτιστικής προέλευσής τους ή του Κράτους ιστορικής και αρχαιολογικής προέλευσης αυτών (άρθρο 149). Η πιο πάνω ρύθμιση που προβλέπεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 δεν επηρεάζει υφιστάμενες ή μελλοντικές συμφωνίες ή ειδικότερες συμφωνίες για την προστασία της υποθαλάσσιας πολιτιστικής κληρονομιάς και τους κανόνες του διεθνούς δικαίου.


ΚΕΦΑΛΑΙΟ VI


Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη


52

1.

Έννοια Αποκλειστική οικονομική ζώνη ορίζεται σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, η θαλάσσια περιοχή μέχρι 200 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης οι οποίες αποτελούν την αφετηρία μέτρησης της χωρικής θάλασσας (άρθρο 57). Η αποκλειστική οικονομική ζώνη έχει ως αφετηρία το εξωτερικό όριο της χωρικής θάλασσας και το πλάτος της χωρικής θάλασσας αφαιρείται από τα 200 ναυτικά μίλια. Για παράδειγμα, αν το παράκτιο Κράτος έχει χωρική θάλασσα 12 ναυτικών μιλίων τότε η αποκλειστική οικονομική ζώνη που μπορεί να κηρύξει είναι μέχρι 188 ναυτικά μίλια πέραν της χωρικής θάλασσας. Στις περιπτώσεις που η απόσταση μεταξύ παράκτιων Κρατών με έναντι ή παρακείμενες ακτές είναι μικρότερη από 400 ναυτικά μίλια, η ακριβής έκταση της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης κάθε Κράτους καθορίζεται σύμφωνα με τις διαδικασίες οριοθέτησης που προβλέπονται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 και το διεθνές δίκαιο (άρθρο 74).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VΙ

Η συμπερίληψη της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης ως μιας εκ των θαλασσίων ζωνών στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 είναι αποτέλεσμα της ανάγκης θεσμοθέτησης της εκμετάλλευσης των οικονομικά προσοδοφόρων φυσικών πόρων από τα Κράτη και ειδικότερα η θεσμοθέτηση της εκμετάλλευσης των αλιευμάτων. Η ανεξέλεγκτη αλίευση στην ανοικτή θάλασσα από πλοία διαφόρων νηολογίων επέφερε κινδύνους στην βιωσιμότητα και βιοποικιλότητα του αλιεύματος. Η συνεχώς αυξανόμενη τάση κήρυξης ζωνών αλιείας και απαιτήσεων των Κρατών για πρόσβαση στην αλιεία σε συνδυασμό με τον κίνδυνο αφανισμού των αλιευμάτων, οδήγησαν σε εντάσεις μεταξύ των Κρατών. Πολλά Κράτη κήρυξαν αποκλειστικές ζώνες αλιείας η έκταση των οποίων δεν ήταν ομοιόμορφη. Με το πέρας του χρόνου αναγνωρίστηκε ότι οι ζώνες αλιείας μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης του παράκτιου Κράτους αποτελούν εθιμικό δίκαιο, με τα Κράτη να επιδιώκουν ευρύτερες ζώνες αλιείας. Με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 συμφωνήθηκε ότι τα παράκτια Κράτη έχουν δικαίωμα θέσπισης μιας νέας θαλάσσιας ζώνης, αυτής της αποκλει-


Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (Άρθρα 55-75)

στικής οικονομικής ζώνης. Σε αυτή την ανάγκη συνέβαλε επίσης η εξέλιξη της τεχνολογίας και η γενικότερη τάση για οικονομική εκμετάλλευση των πλούσιων θαλασσίων πόρων. Η αποκλειστική οικονομική ζώνη πρέπει να κηρυχθεί από το παράκτιο Κράτος και δεν υπάρχει αυτοδικαίως. Χαρακτηρίζεται ως ζώνη με ειδικό νομικό καθεστώς. Το παράκτιο Κράτος δεν απολαμβάνει κυριαρχίας αλλά έχει κυριαρχικά δικαιώματα και δικαιοδοσία σε θέματα που ορίζονται ρητά στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 (άρθρο 56). Τα υπόλοιπα Κράτη απολαμβάνουν του δικαιώματος ελευθερίας της ναυσιπλοΐας και υπέρπτησης, δικαιώματα τοποθέτησης υποβρυχίων καλωδίων και αγωγών καθώς και δικαίωμα χρήσης της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης για νόμιμους σκοπούς, λαμβάνοντας δεόντως υπ’ όψιν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του παράκτιου Κράτους (άρθρο 58).

53

2.

Δικαιώματα και Υποχρεώσεις του Παράκτιου Κράτους 2.1 Δικαιώματα του

Παράκτιου Κράτους Το παράκτιο Κράτος που κηρύσσει αποκλειστική οικονομική ζώνη δεν έχει κυριαρχία επί της θαλάσσιας αυτής ζώνης, αλλά κυριαρχικά δικαιώματα και δικαιοδοσία σε συγκεκριμένα θέματα που ορίζονται ρητά στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Κατά την άσκηση των κυριαρχικών του δικαιωμάτων το παράκτιο Κράτος λαμβάνει υπ’ όψιν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των άλλων Κρατών, όπως αυτά αναφέρονται στη Σύμβαση. Το παράκτιο Κράτος εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης έχει κυριαρχικά δικαιώματα όσον αφορά στην εξερεύνηση, εκμετάλλευση, διατήρηση και διαχείριση των φυσικών πόρων, ζώντων και μη ζώντων, στα υπερκείμενα ύδατα του βυθού της θάλασσας, στο βυθό της θάλασσας καθώς και στο υπέδαφος. Έχει επίσης δικαιώματα για άλλες δραστηριότητες σχετικές με την


54

οικονομική εκμετάλλευση και εξερεύνηση της ζώνης, όπως η παραγωγή ενέργειας από ύδατα, ρεύματα και ανέμους (άρθρο 56). Τα δικαιώματα του παράκτιου Κράτους που παρουσιάζονται στο άρθρο 56 σχετικά με το βυθό και το υπέδαφος ασκούνται σύμφωνα με τις διατάξεις της Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 όσον αφορά στην υφαλοκρηπίδα (άρθρα 76-85), καθώς ο βυθός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης είναι υφαλοκρηπίδα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η υφαλοκρηπίδα δεν έχει απορροφηθεί από την αποκλειστική οικονομική ζώνη, ενώ δεν μπορεί να υπάρξει αποκλειστική οικονομική ζώνη χωρίς υφαλοκρηπίδα. Το παράκτιο Κράτος έχει δικαιοδοσία σε θέματα που προβλέπονται ρητά στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας όσον αφορά στην εγκατάσταση και χρησιμοποίηση τεχνητών νήσων, εγκαταστάσεων και κατασκευών (άρθρο 60), στη θαλάσσια επιστημονική έρευνα και στην προστασία και διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος (άρθρο 56). Το παράκτιο Κράτος μπορεί κατά την ενάσκηση των κυριαρχικών του δικαιωμάτων να ερευνά, εκμεταλλεύεται, διατηρεί και διαχειρίζεται τους ζώντες

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VΙ

οργανισμούς στην αποκλειστική οικονομική του ζώνη. Λαμβάνει μέτρα, όπως τον έλεγχο των εγγράφων αλλοδαπών εμπορικών πλοίων, επιθεώρηση σύλληψη και κίνηση δικαστικής διαδικασίας όπου κρίνεται αναγκαίο για τη συμμόρφωση προς τους νόμους και τους κανονισμούς του παράκτιου Κράτους που υιοθετήθηκαν σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (άρθρο 73). Το παράκτιο Κράτος έχει ποινική δικαιοδοσία σε περιπτώσεις διασφάλισης συμμόρφωσης προς τους νόμους και κανονισμούς σχετικά με τα κυριαρχικά του δικαιώματα. Αλλοδαπά πλοία και τα πληρώματά τους τα οποία συλλαμβάνονται, αφήνονται μετά την κατάθεση εύλογης εγγύησης (άρθρο 73). Κατά την ενάσκηση δικαιοδοσίας που του παρέχει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, το παράκτιο Κράτος δεν δικαιούται να επιβάλει φυλάκιση στο πλήρωμα αλλοδαπού πλοίου σε περίπτωση που παραβιασθούν οι νόμοι και κανονισμοί περί αλιείας του παράκτιου Κράτους, εκτός εάν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των ενδιαφερομένων Κρατών (άρθρο 73).


Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (Άρθρα 55-75)

2.2 Υποχρεώσεις του Παράκτιου Κράτους

Το παράκτιο Κράτος καθορίζει το επιτρεπτό όριο αλίευσης ζώντων πόρων εντός της αποκλειστικής οικονομικής του ζώνης με σκοπό την προστασία αυτών από την υπερεκμετάλλευση (άρθρο 61). Το παράκτιο Κράτος προσδιορίζει τις δικές του δυνατότητες για εκμετάλλευση των ζώντων πόρων. Σε περίπτωση που το ίδιο το παράκτιο Κράτος δεν μπορεί να αλιεύσει το συνολικό επιτρεπόμενο όγκο αλιεύματος παρέχει σε άλλα Κράτη πρόσβαση σε αυτό το πλεόνασμα μετά από συμφωνίες (άρθρο 62). Τα περίκλειστα Κράτη (τα Κράτη δηλαδή χωρίς πρόσβαση στη θάλασσα) έχουν το δικαίωμα συμμετοχής στην εκμετάλλευση μέρους του πλεονάσματος των ζώντων οργανισμών παράκτιων Κρατών, λαμβανομένων υπ’ όψιν οικονομικών και γεωγραφικών συνθηκών. Τα ανεπτυγμένα περίκλειστα Κράτη έχουν δικαίωμα εκμετάλλευσης των ζώντων οργανισμών μόνο σε αποκλειστικές οικονομικές ζώνες ανεπτυγμένων παράκτιων Κρατών της ίδιας περιοχής (άρθρο 69). Κράτη που μειονεκτούν γεωγραφικά έχουν το ίδιο δικαίωμα εκμετάλλευσης των πλεονασμάτων των ζώντων πόρων εντός της αποκλειστικής

55

οικονομικής ζώνης παράκτιου Κράτους της ίδιας περιοχής όπως τα περίκλειστα Κράτη (άρθρο 70). Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ρητά δικαιώματα και περιορισμούς αλίευσης σε συγκεκριμένες κατηγορίες αλιευμάτων όπως μεταναστευτικά ήδη (άρθρο 64), θαλάσσια θηλαστικά (άρθρο 65), ανάδρομα αποθέματα (άρθρο 66), κατάδρομα είδη (άρθρο 67) και καθιστικά είδη (άρθρο 68).


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

56

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VII


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη

Υφαλοκρηπίδα

57


ΚΕΦΑΛΑΙΟ VΙI

58

1.

Έννοια Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες θαλάσσιες ζώνες, η υφαλοκρηπίδα είναι η μόνη θαλάσσια ζώνη η οποία αντιστοιχεί σε ένα υπαρκτό γεωλογικό φαινόμενο. Ο νομικός ορισμός της υφαλοκρηπίδας διαφέρει όμως από τον γεωλογικό. Η έννοια της υφαλοκρηπίδας ως θαλάσσιας ζώνης που παρέχει κυριαρχικά δικαιώματα στο παράκτιο Κράτος, εμφανίζεται για πρώτη φορά με τη Διακήρυξη Truman του 1945 (Proclamation 2667-Policy of the United States with Respect to the Natural Resources of the Subsoil and Sea Βed of the Continental Shelf) με την οποία ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής αξίωσε μονομερώς δικαιώματα δικαιοδοσίας και ελέγχου (και όχι κυριαρχίας) στο βυθό και στο υπέδαφος της υφαλοκρηπίδας των Ηνωμένων Πολιτειών. Σύντομα και άλλα παράκτια Κράτη ακολούθησαν το παράδειγμα των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής αξιώνοντας με τη σειρά τους δικαιώματα στην υφαλοκρηπίδα τους λόγω της ανάπτυξης της τεχνολογίας που επέτρεπε την αξιοποίηση του υπεδάφους του βυθού, πλού-

σιου σε ορυκτό πλούτο. Αυτές οι αξιώσεις οδήγησαν στη νομική ρύθμιση της υφαλοκρηπίδας με τη διεθνή Σύμβαση για την Υφαλοκρηπίδα του 1958. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 όρισε το υπάρχον νομικό καθεστώς της υφαλοκρηπίδας αναγνωρίζοντας κυριαρχικά δικαιώματα στα παράκτια Κράτη επί της υφαλοκρηπίδας αυτών. Βάσει του εθιμικού δικαίου και της Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, όλα τα παράκτια Κράτη ανεξαιρέτως διαθέτουν αυτοδικαίως (ipso facto) και εξ υπαρχής (ab initio) κυριαρχικά δικαιώματα επί των φυσικών πόρων της υφαλοκρηπίδας τους. Το παράκτιο Κράτος δεν χρειάζεται δηλαδή να κηρύξει τη θαλάσσια ζώνη της υφαλοκρηπίδας όπως συμβαίνει για παράδειγμα με την ανάγκη κήρυξης της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης από το παράκτιο Κράτος.

1.1 Γεωλογικός Ορισμός της Υφαλοκρηπίδας

Από γεωλογικής απόψεως, η υφαλοκρηπίδα είναι η φυσική προέκταση του εδάφους που συνεχίζει στον πυθμένα της θάλασσας μέχρι το σημείο όπου το έδαφος του βυθού αποκτά απότομα


Υφαλοκρηπίδα (Άρθρα 76-85)

έντονη κλίση. Η κλίση αυτή συνήθως παρατηρείται στα 150-200 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Το τμήμα στο οποίο παρατηρείται η απότομη κλίση ονομάζεται υφαλοπρανές. Υφαλοκρηπίδα και υφαλοπρανές εντάσσονται στην γενικότερη έννοια του υφαλοπλαισίου το οποίο συμπεριλαμβάνει το ηπειρωτικό ανύψωμα που σχηματίζεται από γεωλογικά φαινόμενα ή κατακρημνίσεις στη βάση του υφαλοπρανούς. Πέρα από το ηπειρωτικό ανύψωμα εκτείνεται η ωκεάνια άβυσσος σε βάθος 2500-7500 μέτρων κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Οι ωκεάνιοι άβυσσοι αποτελούν περίπου το 82% του βυθού της θάλασσας. Η υφαλοκρηπίδα ως γεωλογικό φαινόμενο δεν είναι ομοιόμορφη, καθώς κάποια παράκτια Κράτη έχουν πολύ μεγάλο πλάτος υφαλοκρηπίδας, ενώ κάποια άλλα σχεδόν ανύπαρκτο.

1.2 Νομικός Ορισμός της Υφαλοκρηπίδας

Ο νομικός ορισμός της υφαλοκρηπίδας, όπως προκύπτει από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, δεν ταυτίζεται με τον γεωλογικό ορισμό της. Βάσει της

59

Σύμβασης, η υφαλοκρηπίδα ενός παράκτιου Κράτους αποτελείται από τον θαλάσσιο βυθό και το υπέδαφός του που εκτείνεται πέρα από τη χωρική θάλασσα μέχρι το εξωτερικό όριο του υφαλοπλαισίου. Στην περίπτωση που το εξωτερικό όριο του υφαλοπλαισίου δεν εκτείνεται μέχρι τα 200 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης της χωρικής θάλασσας το παράκτιο Κράτος δικαιούται υφαλοκρηπίδας μέχρι τα 200 ναυτικά μίλια (άρθρο 76). Το εύρος της υφαλοκρηπίδας υπολογίζεται από το εξωτερικό όριο της χωρικής θάλασσας. Το παράκτιο Κράτος καταθέτει χάρτες και πληροφορίες στο Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας του, τους οποίους ο Γενικός Γραμματέας οφείλει να δημοσιεύσει (άρθρα 76, 84). Όταν η υφαλοκρηπίδα ενός παράκτιου Κράτους είναι γεωλογικά υπαρκτή πέραν του πλάτους των 200 ναυτικών μιλίων από τις γραμμές βάσης, η Σύμβαση δίνει στο παράκτιο Κράτος το δικαίωμα να επεκτείνει τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας του μέχρι τα 350 ναυτικά μίλια και σε κάποιες περιπτώσεις και πέραν αυτής της απόστασης. Όταν το παράκτιο Κράτος αξιώνει επέκταση της υφαλοκρηπίδας του πέραν των 200 ναυτικών μιλίων, έχει υπο-


60

χρέωση όπως υποβάλει στην Επιτροπή για τα Όρια της Υφαλοκρηπίδας όλες τις πληροφορίες σε κλίμακες και συντεταγμένες σχετικά με τα όρια της υφαλοκρηπίδας που διεκδικεί (άρθρο 76). Παράκτια Κράτη με έναντι ή παρακείμενες ακτές οριοθετούν την υφαλοκρηπίδα τους μετά από συμφωνία βάσει του διεθνούς δικαίου. Σε περίπτωση μη επίτευξης συμφωνίας η διαφορά επιλύεται βάσει των άρθρων του Μέρους XV της Σύμβασης (άρθρο 83).

2.

Κυριαρχικά Δικαιώματα και Υποχρεώσεις του Παράκτιου Κράτους στην Υφαλοκρηπίδα Το παράκτιο Κράτος ασκεί στην υφαλοκρηπίδα του αποκλειστικά κυριαρχικά δικαιώματα με σκοπό την εξερεύνηση και εκμετάλλευση των φυσικών πόρων αυτής. Αν το παράκτιο Κράτος δεν επιθυμεί να εξερευνήσει την υφαλοκρηπίδα ή να εκμεταλλευτεί τους φυσικούς πόρους αυτής, κανένα άλλο Κράτος δεν μπορεί να αναλάβει αυτές τις δραστηριότητες χωρίς τη ρητή συναίνεση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VΙI

του παράκτιου Κράτους (άρθρο 77). Τα παράκτια Κράτη ασκούν τα κυριαρχικά τους δικαιώματα στην υφαλοκρηπίδα χωρίς να παρεμβαίνουν αδικαιολόγητα ή να παραβιάζουν το δικαίωμα στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας ή άλλα δικαιώματα που παρέχει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Τα δικαιώματα του παράκτιου Κράτους δεν θίγουν το καθεστώς των υπερκείμενων υδάτων ή του εναέριου χώρου πάνω από τα ύδατα αυτά (άρθρο 78). Εάν ένα παράκτιο Κράτος εκμεταλλεύεται τους μη ζώντες πόρους της υφαλοκρηπίδας του πέραν των 200 ναυτικών μιλίων, υποχρεούται σε ετήσια χρηματική ή σε είδος συνεισφορά στη Διεθνή Αρχή Θαλασσίων Βυθών, ανάλογα με την αξία ή τον όγκο παραγωγής στη συγκεκριμένη περιοχή. Της υποχρέωσης συνεισφοράς εξαιρούνται αναπτυσσόμενα Κράτη, αμιγείς εισαγωγείς μεταλλευτικού πόρου που εξορύσσεται στην υφαλοκρηπίδα τους (άρθρο 82). Άλλα δικαιώματα του παράκτιου Κράτους στην υφαλοκρηπίδα, δυνάμει της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, είναι η κατασκευή και επίβλεψη τεχνητών νήσων, εγκαταστά-


Υφαλοκρηπίδα (Άρθρα 76-85)

σεων και κατασκευών πάνω στην υφαλοκρηπίδα, (άρθρα 60, 80), η εκμετάλλευση του υπεδάφους με την κατασκευή σηράγγων (άρθρο 85), καθώς και το αποκλειστικό δικαίωμα του παράκτιου Κράτους να επιτρέπει και να ρυθμίζει γεωτρήσεις στην υφαλοκρηπίδα για όλους τους σκοπούς (άρθρο 81). Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας δίνει το δικαίωμα στα παράκτια Κράτη να ρυθμίζουν, εξουσιοδοτούν και διεξάγουν θαλάσσια επιστημονική έρευνα στο πλαίσιο άσκησης δικαιοδοσίας στην υφαλοκρηπίδα τους (άρθρο 246). Τα παράκτια Κράτη μπορούν να υιοθετούν νόμους και κανονισμούς για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος από τη ρύπανση που προκαλείται από δραστηριότητες σχετικές με την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων (άρθρο 208). Όλα τα Κράτη έχουν δικαίωμα τοποθέτησης και συντήρησης υποβρυχίων καλωδίων και αγωγών στην υφαλοκρηπίδα παράκτιου Κράτους. Το παράκτιο Κράτος δεν μπορεί να αρνηθεί την τοποθέτηση ή συντήρηση τέτοιων καλωδίων ή αγωγών. Η χάραξη πορείας τέτοιων καλωδίων ή αγωγών πρέπει όμως να γίνεται με τη συναίνεση του παράκτιου Κράτους (άρθρο 79).

61

Όσον αφορά στη θαλάσσια επιστημονική έρευνα, τα παράκτια Κράτη οφείλουν υπό κανονικές συνθήκες να συναινούν για τη διεξαγωγή τέτοιας έρευνας από τρίτα Κράτη για ειρηνικούς σκοπούς υιοθετώντας ανάλογους κανόνες και διαδικασίες. Το παράκτιο Κράτος μπορεί να μη συναινέσει μόνο στις περιπτώσεις που παραβιάζονται τα κυριαρχικά του δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας (άρθρο 246).


62

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VIII


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη

Ανοικτή Θάλασσα

63


64

1.

Έννοια Ο όρος «ανοικτή θάλασσα» αποτελεί νομικό όρο ο οποίος δεν μπορεί να καθοριστεί γεωγραφικά και υποδηλοί το νομικό καθεστώς της συγκεκριμένης θαλάσσιας ζώνης. Το νομικό καθεστώς της ανοικτής θάλασσας διέπεται από το εθιμικό διεθνές δίκαιο και τη Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, ανοικτή θάλασσα αποτελείται από όλες τις θαλάσσιες περιοχές που δεν περιλαμβάνονται στα εσωτερικά ύδατα, στη χωρική θάλασσα ή στην αποκλειστική οικονομική ζώνη ενός παράκτιου Κράτους ή στα αρχιπελαγικά ύδατα ενός αρχιπελαγικού Κράτους (άρθρο 86). Ο όρος «ανοικτή θάλασσα» αφορά στα υπερκείμενα ύδατα και στον αντίστοιχο εναέριο χώρο. Στην ανοικτή θάλασσα εφαρμόζεται η αρχή της ελευθερίας των θαλασσών που φανερώνει την απουσία κυριαρχίας. Κανένα Κράτος δεν μπορεί να αποκτήσει με οποιοδήποτε τρόπο τμήμα της ανοικτής θάλασσας ούτε

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VIII

να θέσει αυτήν υπό κρατική κυριαρχία (άρθρο 89). Όλα τα Κράτη, παράκτια ή περίκλειστα, μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα την ανοικτή θάλασσα για ειρηνικούς σκοπούς (άρθρο 88). Η ελευθερία της ανοικτής θάλασσας περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, της υπέρπτησης, της τοποθέτησης υποβρυχίων καλωδίων και αγωγών, της κατασκευής τεχνητών νήσων και άλλων εγκαταστάσεων που επιτρέπονται από το διεθνές δίκαιο, της αλιείας καθώς και την ελευθερία της θαλάσσιας επιστημονικής έρευνας (άρθρο 87). Η άσκηση των πιο πάνω δικαιωμάτων καθώς και οποιαδήποτε άλλη χρήση των θαλασσών με τρόπο που δεν απαγορεύεται από το διεθνές δίκαιο και λαμβάνει υπ’ όψιν τα συμφέροντα των άλλων Κρατών είναι επιτρεπτή ως ελευθερία της ανοικτής θάλασσας. Τα Κράτη μπορούν να ασκήσουν τις προαναφερόμενες δραστηριότητες συνεκτιμώντας τα συμφέροντα των άλλων Κρατών και τα δικαιώματα που παρέχονται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας σχετικά με τις ενέργειες εντός της «Περιοχής» (άρθρο 87) με σκοπό τη διατήρηση ισορροπίας στην άσκηση των ελευθεριών. Όλα τα Κράτη δικαιούνται να


Ανοικτή Θάλασσα (Άρθα 86-120)

τοποθετούν υποβρύχια καλώδια και αγωγούς στον πυθμένα της ανοικτής θάλασσας (Περιοχή) πέρα από τα όρια της υφαλοκρηπίδας του παράκτιου Κράτους (άρθρο 112).

2.

Δικαιοδοσία Κρατών στην Ανοικτή Θάλασσα Τα πλοία στην ανοικτή θάλασσα υπόκεινται στην αποκλειστική δικαιοδοσία του Κράτους της σημαίας που φέρουν, εκτός εάν η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 ή άλλες διεθνείς συμβάσεις προνοούν διαφορετικά (άρθρο 92). Το Κράτος σημαίας του πλοίου εφαρμόζει το εθνικό δίκαιό του και συμμορφώνεται με το διεθνές δίκαιο. Πλοία χωρίς εθνικότητα δεν υπάγονται στην αποκλειστική δικαιοδοσία συγκεκριμένου Κράτους αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση όλα τα Κράτη έχουν συντρέχουσα δικαιοδοσία. Πλοία χωρίς εθνικότητα δεν έχουν τη δυνατότητα να προσεγγίσουν λιμάνι, δεν έχουν το δικαίωμα ελευθερίας ναυσιπλοΐας αλλά ούτε και ασκούν το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης. Το Κράτος σημαίας του πλοίου έχει υποχρεώσεις που ρυθμίζονται από τη

65

Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, όπως την παροχή βοήθειας και διάσωσης σε οποιοδήποτε πρόσωπο κινδυνεύει στη θάλασσα (άρθρο 98), την πρόληψη και τιμωρία της μεταφοράς δούλων με πλοία (άρθρο 99), τη συνεργασία για καταστολή της πειρατείας (άρθρο 100) και την καταστολή παράνομου εμπορίου ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών (άρθρο 108). Το Κράτος της σημαίας του πλοίου υποχρεούται να ασκεί αποτελεσματική δικαιοδοσία και έλεγχο στα πλοία που φέρουν τη σημαία του σε ζητήματα διοικητικής, τεχνικής και κοινωνικής φύσης (άρθρο 94). Το Κράτος σημαίας θα πρέπει να τηρεί νηολόγιο και να λαμβάνει όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια στη θάλασσα, ιδιαίτερα όσον αφορά στην κατασκευή, στον εξοπλισμό, στην πλοϊμότητα, στην επάνδρωση, στις συνθήκες εργασίας, στην εκπαίδευση των πληρωμάτων, στη χρήση σημάτων και στην αποφυγή συγκρούσεων. Κατά τη λήψη αυτών των μέτρων, το Κράτος πρέπει να συμμορφώνεται προς τους γενικά παραδεκτούς διεθνείς κανονισμούς, διαδικασίες και πρακτικές και να λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα. Κάθε Κράτος μεριμνά για τη διεξαγωγή έρευνας για ναυτικά ατυχήματα στα οποία εμπλέκο-


66

νται πλοία που φέρουν τη σημαία του και τα οποία έχουν προξενήσει απώλεια ζωής ή σοβαρά ατυχήματα σε υπηκόους άλλου Κράτους ή σοβαρή ζημιά σε πλοίο ή εγκαταστάσεις άλλου Κράτους στη θάλασσα (άρθρο 94). Εξαίρεση στην αρχή της δικαιοδοσίας του Κράτους της σημαίας αποτελεί η οικουμενική δικαιοδοσία. Όλα τα Κράτη έχουν ποινική δικαιοδοσία για σοβαρά εγκλήματα διεθνούς δικαίου, όπως η πειρατεία και η γενοκτονία. Μια πρόσθετη εξαίρεση αφορά στη δικαιοδοσία των Κρατών σε περιπτώσεις παράνομων ραδιοφωνικών ή τηλεοπτικών εκπομπών από πλοίο ή εγκατάσταση στην ανοικτή θάλασσα κατά παράβαση των διεθνών κανονισμών. Πρόσωπα που προβαίνουν σε τέτοιες παράνομες πράξεις μπορούν να διωχθούν από μια σειρά Κρατών πέραν του Κράτους της σημαίας του πλοίου όπως η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 ορίζει (άρθρο 109). Εξαίρεση έκτακτης δικαιοδοσίας αποτελεί και το δικαίωμα νηοψίας. Κατά τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, πολεμικό πλοίο μπορεί να σταματήσει πλοίο στην ανοικτή θάλασσα για έλεγχο εάν έχει βάσιμες υποψίες πως το πλοίο επιχειρεί δραστηριότητες όπως πειρατεία,

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VIII

δουλεμπόριο, παράνομες εκπομπές, δεν έχει εθνικότητα ή έχει την ίδια εθνικότητα με το πολεμικό πλοίο, αλλά είτε αρνείται να υψώσει τη σημαία του είτε φέρει ξένη σημαία (άρθρο 110).


ΚΕΦΑΛΑΙΟ IX


Διεθνής Βυθός ή «Περιοχή»


70

1.

Έννοια Διεθνής βυθός ή «Περιοχή» ορίζεται ο θαλάσσιος και ωκεάνιος βυθός και το υπέδαφος αυτού πέρα από τα όρια της εθνικής δικαιοδοσίας (άρθρο 1). Συνεπώς, ως «Περιοχή» σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 θεωρείται ο πυθμένας και το υπέδαφος της θαλάσσιας περιοχής που βρίσκεται πέραν του εξωτερικού ορίου της υφαλοκρηπίδας. Οι φυσικοί πόροι (μεταλλεύματα) της «Περιοχής» έχουν χαρακτηριστεί ως «κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας» και διατίθενται για χρήση από όλα τα Κράτη αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς (άρθρο 141). Η εκμετάλλευσή της γίνεται προς όφελος ολόκληρης της ανθρωπότητας, ανεξάρτητα αν τα Κράτη είναι παράκτια ή περίκλειστα (άρθρο 140). Κανένα Κράτος δεν μπορεί να διεκδικήσει ή να ασκήσει κυριαρχία ή κυριαρχικά δικαιώματα επί οποιουδήποτε τμήματος της «Περιοχής» ή των πόρων αυτής. Η ανθρωπότητα έχει πλήρη δικαιώματα επί των πόρων της «Περιοχής» για λογαριασμό της οποίας λειτουργεί

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙX

η Διεθνής Αρχή των Θαλασσιίων Βυθών (άρθρο 137). Σε περίπτωση που κοιτάσματα στην «Περιοχή» εκτείνονται σε περιοχή όπου Κράτος ασκεί εθνική δικαιοδοσία, όπως για παράδειγμα στην υφαλοκρηπίδα παράκτιου Κράτους, λαμβάνονται υπ’ όψιν τα δικαιώματα του παράκτιου Κράτους (άρθρο 142). Υπεύθυνη Αρχή για τα έσοδα και οποιαδήποτε άλλα ωφελήματα προκύψουν από τις δραστηριότητες στην «Περιοχή» είναι η Διεθνής Αρχή Θαλασσίων Βυθών, η οποία διασφαλίζει ότι αυτά θα κατανεμηθούν ισότιμα στα διάφορα Κράτη. Η εν λόγω Αρχή είναι υπεύθυνη επίσης για την οργάνωση, εκτέλεση και έλεγχο όλων των δραστηριοτήτων που διεξάγονται στην περιοχή (άρθρα 156-185). Κανόνες, κανονισμοί και διαδικασίες για τη συμπλήρωση του ισχύοντος διεθνούς δικαίου θεσπίζονται από την Αρχή για την προστασία της ανθρώπινης ζωής (άρθρο 146). Στην «Περιοχή» τα Κράτη υποχρεούνται να συμμορφώνονται με τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και το διεθνές δίκαιο ώστε με τη γενική τους συμπεριφορά


Διεθνής Βυθός ή «Περιοχή» (Άρθρα 133-149)

να διατηρείται η ειρήνη, η ασφάλεια και να προάγεται η διεθνής συνεργασία στην «Περιοχή» (άρθρο 138). Τα Κράτη υποχρεούνται να διασφαλίσουν ότι δραστηριότητες που διεξάγονται στην «Περιοχή» είτε από τα ίδια είτε από τους υπηκόους τους είτε από φυσικά ή νομικά πρόσωπα που ελέγχονται από τα Κράτη γίνονται σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Εάν λόγω παράλειψης εκπλήρωσης σχετικής υποχρέωσης από Κράτη ή Διεθνείς Οργανισμούς προκληθεί κάποια ζημιά, φέρουν ευθύνη για την αποκατάστασή της (άρθρο 139). Όσον αφορά στη θαλάσσια επιστημονική έρευνα στην «Περιοχή», αυτή μπορεί να διεξαχθεί από οποιοδήποτε Κράτος αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς (άρθρο 143). Στο πλαίσιο διεξαγωγής δραστηριοτήτων στην «Περιοχή», η Διεθνής Αρχή των Θαλασσίων Βυθών είναι υπεύθυνη για τη λήψη μέτρων και την απόκτηση τεχνολογίας και επιστημονικών γνώσεων ώστε να προωθείται και να ενθαρρύνεται η μεταφορά της στα αναπτυσσόμενα Κράτη με στόχο την ωφέλεια όλων των Κρατών (άρθρο 144). Οι δραστηριότητες στην «Περιοχή» πρέπει να διεξάγονται με σεβασμό προς

71

το περιβάλλον. Σχετικές πρόνοιες αναφορικά με την πρόληψη, τη μείωση και τον έλεγχο της ρύπανσης του θαλάσσιου περιβάλλοντος θεσπίζονται με διεθνείς κανόνες, κανονισμούς και διαδικασίες (άρθρο 209).


ΚΕΦΑΛΑΙΟ X


Στενά Διεθνούς Ναυσιπλοΐας


74

1.

Έννοια Στενό κατά τη γεωγραφική έννοια είναι η φυσική θαλάσσια δίοδος που βρίσκεται ανάμεσα σε δύο ακτές και ενώνει δύο τμήματα θάλασσας. Το νομικό καθεστώς των Στενών Διεθνούς Ναυσιπλοΐας, όπως παρουσιάζεται στις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, είναι ιδιαίτερο αφού ρυθμίζει άμεσα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τόσο των παράκτιων Κρατών όσο και των Κρατών που χρησιμοποιούν τα στενά για διέλευση είτε δια θαλάσσης είτε δια αέρος. Η συμπερίληψη διατάξεων στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 που αφορούν στο καθεστώς των Στενών Διεθνούς Ναυσιπλοΐας είναι αποτέλεσμα συμφωνίας μεταξύ παράκτιων Κρατών των οποίων τα Στενά χρησιμοποιούνται για τη διέλευση αλλοδαπών πλοίων με σκοπό την εξυπηρέτηση της διεθνούς ναυσιπλοΐας, με αντάλλαγμα τη θέσπιση χωρικής θάλασσας πλάτους μέχρι 12 ναυτικών μιλίων. Η συμφωνία προέβλεπε ουσιαστικά την παραχώρηση στα αλλοδαπά πλοία του δικαιώματος της ελεύθερης ναυσιπλοΐας διά μέσου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Χ

των Στενών με την κατοχύρωση του δικαιώματος για χωρική θάλασσα στα 12 ναυτικά μίλια. Το καθεστώς διέλευσης διαμέσου των Στενών Διεθνούς Ναυσιπλοΐας δεν επηρεάζει το νομικό καθεστώς των θαλασσίων υδάτων στα στενά αυτά. Το παράκτιο Κράτος συνεχίζει να ασκεί κυριαρχία ή δικαιοδοσία πάνω σε αυτά τα θαλάσσια ύδατα, τον εναέριο χώρο, το βυθό και το υπέδαφός του (άρθρο 34). Συμφωνίες σχετικές με το νομικό καθεστώς Στενών Διεθνούς Ναυσιπλοΐας που προϋπήρχαν της έναρξης ισχύος της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 δεν επηρεάζονται από τις διατάξεις της Σύμβασης και εξακολουθούν να ισχύουν (άρθρο 311). Παράδειγμα τέτοιων Συμφωνιών είναι η Σύμβαση του Montreux του 1936, η οποία ρυθμίζει μέχρι σήμερα το νομικό καθεστώς των Στενών στη Θάλασσα του Μαρμαρά, του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων.


Στενά Διεθνούς Ναυσιπλοΐας (Άρθρα 34-36)

2.

Πλους Διέλευσης/ Διέλευση Transit (Transit Passage) Τα Στενά Διεθνούς Ναυσιπλοΐας διέπονται από ένα ειδικό καθεστώς διέλευσης που ονομάζεται «πλους διέλευσης / διέλευση transit» (transit passage).Ο πλους διέλευσης είναι το δικαίωμα ελευθερίας ναυσιπλοΐας και υπέρπτησης με σκοπό τη συνεχή και ταχεία διέλευση μέσω αυτών. Τα Στενά αυτά πρέπει να συνδέουν τμήμα της ανοικτής θάλασσας ή της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης παράκτιου Κράτους με ένα άλλο τμήμα ανοικτής θάλασσας ή αποκλειστικής οικονομικής ζώνης παράκτιου Κράτους (άρθρο 38). Τεχνητές διώρυγες όπως για παράδειγμα της Κορίνθου, του Σουέζ και του Παναμά, δεν αποτελούν Στενά Διεθνούς Ναυσιπλοΐας. Το δικαίωμα του πλου διέλευσης δεν εφαρμόζεται όταν τα Στενά Διεθνούς Ναυσιπλοΐας ενώνουν ένα τμήμα της ανοικτής θάλασσας ή της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης παράκτιου Κράτους με την χωρική θάλασσα ενός άλλου παράκτιου Κράτους (Στενό Τιράν). Το δικαίωμα πλου διέλευσης δεν εφαρμόζεται επίσης όταν η μορφολο-

75

γία του στενού δημιουργείται από κάποιο νησί του παράκτιου Κράτους, το έδαφος του οποίου συνορεύει με το στενό και υπάρχει άλλη καθορισμένη διαδρομή διέλευσης μέσω ανοικτής θάλασσας ή αποκλειστικής οικονομικής ζώνης για τον διάπλου («Εξαίρεση Μεσίνα») (άρθρα 38,45). Σε τέτοιες περιπτώσεις ισχύει το δικαίωμα της αβλαβούς διέλευσης όπως ισχύει στη χωρική θάλασσα.

2.1 Δικαιώματα και Υποχρεώσεις των Παράκτιων Κρατών

Ο πλους διέλευσης διά μέσου των Στενών Διεθνούς Ναυσιπλοΐας δεν επηρεάζει την κυριαρχία ή τη δικαιοδοσία του παράκτιου Κράτους στα ύδατα, στον εναέριο χώρο, στον βυθό και στο υπέδαφος αυτού (άρθρο 34). Το νομικό καθεστώς των Στενών δεν επηρεάζει το νομικό καθεστώς των εσωτερικών υδάτων, της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης και της ανοικτής θάλασσας, ούτε και τις μακροχρόνιες διεθνείς συμβάσεις που αφορούν στη διέλευση από τα Στενά (άρθρο 35). Τα παράκτια Κράτη μπορούν να υιοθετήσουν νόμους και κανονισμούς σχετικούς με τον πλου διέλευσης εντός των Στενών Διεθνούς Ναυσιπλοΐας για


76

θέματα που αφορούν στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και στη ρύθμιση της θαλάσσιας κυκλοφορίας, στην πρόληψη, μείωση και έλεγχο της ρύπανσης, στην παρεμπόδιση της αλιείας και στη φόρτωση ή εκφόρτωση οποιουδήποτε εμπορεύματος, προσώπου ή χρηματικού ποσού, κατά παράβαση της δημοσιονομικής, τελωνειακής, μεταναστευτικής ή υγειονομικής νομοθεσίας του παράκτιου Κράτους. Το παράκτιο Κράτος οφείλει να δημοσιεύει τους σχετικούς νόμους και κανονισμούς με τους οποίους τα αλλοδαπά πλοία πρέπει να συμμορφώνονται. Οι νομοθετικές και κανονιστικές ρυθμίσεις δεν πρέπει να εμποδίζουν ή να καθυστερούν το δικαίωμα του πλου διέλευσης (άρθρο 42). Το παράκτιο Κράτος δεν μπορεί να εμποδίσει ούτε να αναστείλει τον πλου διέλευσης διαμέσου των Στενών του που χρησιμοποιούνται για διεθνή ναυσιπλοΐα και υποχρεούται να δίδει δημοσιότητα σε οποιοδήποτε κίνδυνο προκύπτει σχετικά με τη ναυσιπλοΐα δια μέσου των Στενών του ή την υπέρπτηση πάνω από αυτά (άρθρο 44). Το παράκτιο Κράτος μπορεί να παρέμβει και να αναστείλει τη διέλευση πλοίου στην περίπτωση που αυτό παραβιάσει τη νομοθεσία του παράκτιου Κράτους σχετικά με τον πλου διέλευσης ή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Χ

υπάρχει απειλή ή πρόκληση ζημίας στο θαλάσσιο περιβάλλον (άρθρο 233). Σε περίπτωση παραβίασης των νόμων και κανονισμών του παράκτιου Κράτους από αλλοδαπό κρατικό πλοίο ή αεροσκάφος που απολαμβάνει ετεροδικίας, το Κράτος σημαίας αυτού υπέχει διεθνή ευθύνη για απώλειες ή βλάβες που μπορεί να έχουν προκληθεί στο παράκτιο Κράτος (άρθρο 42). Στην περίπτωση διενέργειας ερευνητικών δραστηριοτήτων από αλλοδαπά πλοία κατά τη διάρκεια του πλου διέλευσης διαμέσου των Στενών απαιτείται η προηγούμενη εξουσιοδότηση του παράκτιου Κράτους (άρθρο 40). Το παράκτιο Κράτος μπορεί να καθορίζει θαλάσσιους διαδρόμους και σχέδια διαχωρισμού της κυκλοφορίας για τη ναυσιπλοΐα για την ασφαλή διέλευση των πλοίων καθώς και να υποκαθιστά τους καθορισμένους θαλάσσιους διαδρόμους σύμφωνα με τους διεθνείς κανονισμούς. Το παράκτιο Κράτος είναι υποχρεωμένο να δημοσιεύει τα σχέδια κυκλοφορίας. Στην περίπτωση κατά την οποία τα θαλάσσια ύδατα δύο ή περισσοτέρων Κρατών εμπίπτουν στους ίδιους θαλάσσιους διαδρόμους, τα ενδιαφερόμενα Κράτη οφείλουν συνεργάζονται και να υποβάλλουν μαζί προτάσεις στο Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (άρθρο 41).


Στενά Διεθνούς Ναυσιπλοΐας (Άρθρα 34-36)

77

2.2 Δικαιώματα και Υποχρεώσεις

την ενάσκηση του πρώτου έχουν το δικαίωμα να βρίσκονται εν καταδύσει (άρθρο 39).

Πλοίων και Αεροσκαφών κατά τον Πλου Διέλευσης

Αλλοδαπά πλοία και αεροσκάφη έχουν το δικαίωμα διέλευσης ή υπέρπτησης διαμέσου των Στενών σύμφωνα με τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Παρά το δικαίωμα ελεύθερης ναυσιπλοΐας ή υπέρπτησης στα Στενά, αλλοδαπά πλοία και αεροσκάφη οφείλουν να διασχίζουν ή υπερίπτανται των Στενών χωρίς καθυστέρηση, να απέχουν από απειλή ή χρήση βίας εναντίον της κυριαρχίας του παράκτιου Κράτους, να απέχουν από δραστηριότητες πέραν της κανονικής, συνεχούς και γρήγορης διέλευσης από τα Στενά, με εξαίρεση τις περιπτώσεις ανωτέρας βίας ή κινδύνου, να συμμορφώνονται με τους διεθνείς κανονισμούς, διαδικασίες και πρακτική που ακολουθείται για την ασφάλεια στη θάλασσα καθώς και να συμμορφώνονται με τη νομοθεσία του παράκτιου Κράτους περιλαμβανομένων των καθορισμένων θαλάσσιων διαδρόμων και των σχεδίων ελέγχου της κυκλοφορίας (άρθρο 39). Ένα γεγονός που καταδεικνύει ότι το καθεστώς του πλου διελεύσεως είναι πιο ελεύθερο από αυτό της αβλαβούς διέλευσης είναι το ότι τα υποβρύχια κατά

Τα αεροσκάφη έχουν δικαίωμα ελευθερίας υπέρπτησης στα Στενά Διεθνούς Ναυσιπλοΐας. Αεροσκάφη που ασκούν το δικαίωμα υπέρπτησης πρέπει να συμμορφώνονται και να τηρούν τους κανόνες εναέριας κυκλοφορίας του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας και να είναι συνεχώς συντονισμένα στην καθορισμένη διεθνή ραδιοσυχνότητα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας και ραδιοσυχνότητας κινδύνου (άρθρο 39).


78

ΚΕΦΑΛΑΙΟ XI


Αρχιπελαγικά Κράτη


ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΧΙ

80

1.

Έννοια Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, το αρχιπελαγικό Κράτος αποτελείται από ένα ή περισσότερα αρχιπελάγη. Το αρχιπέλαγος είναι σύμπλεγμα νησιών και τμημάτων νησιών τα οποία αλληλοσυνδέονται με τα θαλάσσιά τους ύδατα και τα φυσικά τους χαρακτηριστικά σχηματίζουν αυτοτελή γεωγραφική, οικονομική και πολιτική ενότητα ή ιστορικά θεωρείται πως σχηματίζουν μια τέτοια ενότητα (άρθρο 46). Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 προβλέπει ειδικό καθεστώς κυριαρχίας στα ύδατα των αρχιπελαγικών Κρατών διαφορετικό από το καθεστώς των εσωτερικών υδάτων και της χωρικής θάλασσας. Το αρχιπελαγικό Κράτος έχει κυριαρχία στα ύδατα, στον εναέριο χώρο πάνω από τα αρχιπελαγικά ύδατα, στον βυθό, στο υπέδαφος καθώς και στους πόρους που εμπεριέχονται σε αυτά (άρθρο 49). Το αρχιπελαγικό Κράτος μπορεί να χαράξει τις δικές του γραμμές βάσης, να έχει κυριαρχία εντός των αρχιπελαγικών υδάτων και να καθορίσει, εάν το επιθυμεί, θαλάσσιους αρχι-

πελαγικούς διαδρόμους για την εξυπηρέτηση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.

2.

Δικαιώματα και Υποχρεώσεις των Αρχιπελαγικών Κρατών Τα πλοία όλων των Κρατών έχουν το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης διά μέσου των αρχιπελαγικών υδάτων. Το αρχιπελαγικό Κράτος μπορεί να αναστείλει προσωρινά το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης σε καθορισμένες περιοχές των υδάτων για προστασία της ασφάλειάς του (άρθρο 52). Το αρχιπελαγικό Κράτος μπορεί να ορίζει θαλάσσιους διαδρόμους και αεροδιαδρόμους για την συνεχή και ταχεία διέλευση αλλοδαπών πλοίων και αεροσκαφών δια μέσου και πάνω από τα αρχιπελαγικά ύδατα (άρθρο 53). Αρχιπελαγική διέλευση είναι η ελευθερία ναυσιπλοΐας και υπέρπτησης για τη συνεχή και ταχεία διέλευση μεταξύ ενός μέρους της ανοικτής θάλασσας ή αποκλειστικής οικονομικής ζώνης παράκτιου Κράτους και μιας άλλης ανοικτής θάλασσας ή αποκλειστικής οικονομικής ζώνης παράκτιου Κράτους, μέσω θαλάσσιων ή/και


Αρχιπελαγικά Κράτη (Άρθρα 46-54)

εναέριων διαδρόμων που καθορίζει το αρχιπελαγικό κράτος (άρθρο 53). Τα αρχιπελαγικά Κράτη οφείλουν να τηρούν υφιστάμενες συμφωνίες με άλλα παρακείμενα γειτονικά Κράτη αναγνωρίζοντας παραδοσιακά δικαιώματα αλιείας και άλλες νόμιμες δραστηριότητες εντός των αρχιπελαγικών υδάτων (άρθρο 51). Καλώδια που έχουν ποντιστεί στα αρχιπελαγικά ύδατα από άλλα Κράτη και τα οποία δεν προσεγγίζουν τις ακτές του αρχιπελαγικού Κράτους πρέπει να γίνονται σεβαστά από το τελευταίο (άρθρο 51). Τα αρχιπελαγικά Κράτη έχουν περιορισμένη άσκηση ελέγχου στα αλλοδαπά πλοία όσον αφορά ζητήματα μόλυνσης του θαλασσίου περιβάλλοντος, σε αντίθεση με τον έλεγχο που δικαιούνται να προβαίνουν τα παράκτια Κράτη στην χωρική θάλασσα ή στα Στενά Διεθνούς Ναυσιπλοΐας.

3.

Αρχιπελαγικοί Θαλάσσιοι Διάδρομοι Για τη διασφάλιση της συνεχούς και αβλαβούς διέλευσης των πλοίων εντός των αρχιπελαγικών υδάτων και της υ-

81

πέρπτησης των αεροσκαφών από αυτά, το αρχιπελαγικό Κράτος μπορεί να καθορίζει θαλάσσιους διαδρόμους διέλευσης (άρθρο 53). Οι αρχιπελαγικοί θαλάσσιοι διάδρομοι αποτελούν το αντίστοιχο δικαίωμα του «πλου διέλευσης» που έχουν τα αλλοδαπά πλοία μέσω των Στενών Διεθνούς Ναυσιπλοΐας. Έτσι εφαρμόζονται αναλογικά (mutatis mutandis) οι ρυθμίσεις που ισχύουν για το νομικό καθεστώς των Στενών (άρθρο 54). Όλα τα Κράτη έχουν αναλογικά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που αναφέρονται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 όσον αφορά στο νομικό καθεστώς των Στενών Διεθνούς Ναυσιπλοΐας. Οι θαλάσσιοι διάδρομοι καθορίζονται από το αρχιπελαγικό Κράτος σε συνεργασία με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό και πρέπει να δημοσιοποιούνται. Οι λωρίδες και οι διαδρομές μπορούν να έχουν έως και 50 ναυτικά μίλια πλάτος, μπορούν να περνούν από τα αρχιπελαγικά ύδατα και τη χωρική θάλασσα και μπορούν να συμπεριλαμβάνουν τα καθημερινά δρομολόγια πλοίων και πτήσεων. Σε περίπτωση που το αρχιπελαγικό Κράτος δεν καθορίσει αρχιπελαγικούς θαλάσσιους διαδρόμους, τα αλλοδα-


82

πά πλοία ακολουθούν τους διαδρόμους που χρησιμοποιούνται συνήθως από τη διεθνή ναυσιπλοϊα (άρθρο 53). Τα υποβρύχια μπορούν να διέρχονται καταδυόμενα από θαλάσσιους διαδρόμους αρχιπελαγικών Κρατών (άρθρο 53§3) σε αντίθεση με την τη γενική αρχή της αβλαβούς διέλευσης στη χωρική θάλασσα όπου επιβάλλεται η ανάδυση των υποβρυχίων για την ενάσκηση του δικαιώματος της αβλαβούς διέλευσης (άρθρο 20).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΧΙ


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

0 nm

12 nm

24 nm

Eθνικός Εναέριος Χώρος Eθνικός Εναέριος Χώρος Διεθνής Εναέριος Χώρος Χωρική Συνορεύουσα Θάλασσα 12 nm Ζώνη 24 nm 0 nm Αιγιαλίτιδα Ζώνη

Δ

Συνορεύουσα Ζώνη

Απο

Αποκλε Γραμμή Βάσης

Γεωλογική Υφαλοκρηπίδα

© Cyprus Youth DiplomaCY

Υφαλοπρανές

Υφαλοπλαίσιο Υφαλοπρανές Υφαλοπλαίσιο

Νομική Υφαλοκρηπίδα

Νομική Υφαλοκρηπίδα


ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΖΩΝΕΣ

85

200 nm

Διεθνής Εναέριος Χώρος

200 nm

Ανοικτή Θάλασσα

Ανοικτή Θάλασσα Ζώνη (ΑΟΖ) οκλειστική Οικονομική

ειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ)

Αρχή της “Περιοχής” Ηπειρωτικό Ανύψωμα Ηπειρωτικό Ανύψωμα


86

ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ

ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ Κυριότερες Αποφάσεις και Γνωμοδοτήσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και άλλων Διεθνών Δικαστηρίων που σχετίζονται με Βασικές Έννοιες Δικαίου της Θάλασσας:

Case of the S.S. “Wimbledon” (United Kingdom v Germany) PCIJ Rep Series A No 1. The Case of the S.S. ‘Lotus’ (France v Turkey) [1927] PCIJ Rep Series A No 10. Aegean Sea Continental Shelf (Greece v Turkey) (Interim Protection) Order of 11 September 1976, ICJ Rep 3. Aegean Sea Continental Shelf Case (Judgment) [1978] ICJ Rep 3. Arbitral Award of 31 July 1989 (Guinea-Bissau v Senegal) (Judgment) [1991] ICJ Rep 53.

Certain Activities carried out by Nicaragua in the Border Area (Costa Rica v Nicaragua) and Construction of a Road in Costa Rica Along the San Juan River (Nicaragua v Costa Rica) [2015] <http://www.icj-cij.org/ docket/files/152/18848.pdf>. Continental Shelf (Libyan Arab Jamahiriya/Malta) (Judgment) [1985] ICJ Rep 13. Continental Shelf (Tunisia/Libyan Arab Jamahiriyia) (Judgment) [1982] ICJ Rep 18. Continental Shelf (Tunisia/Libyan Arab Jamahiriya) (Judgment) [1982] ICJ Rep 18, Dissenting Opinion of Judge Oda. Corfu Channel Case (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland v Albania) (Judgment) [1949] ICJ Rep 4.


87

Delimitation of the Maritime Boundary in the Gulf of Maine Area (Canada/ United States of America) (Memorial of the United States of America, 27 September 1982).

Fisheries Jurisdiction Case (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland v Iceland) (Judgment) [1974] ICJ Rep 3.

Delimitation of the Maritime Boundary in the Gulf of Maine Area (Canada/ United States of America) (Judgment) [1984] ICJ Rep 246.

Kasikili/Sedudu Island (Botswana/ Namibia) (Judgment) [1999] ICJ Rep 1045.

Dispute Regarding Navigational and Related Rights (Costa Rica v Nicaragua) (Judgment) [2009] ICJ Rep 213.

Land and Maritime Boundary between Cameroon and Nigeria (Cameroon v Nigeria: Equatorial Guinea intervening) (Judgment) [2002] ICJ Rep 303.

East Timor (Portugal v Indonesia) (Judgment) [1995] ICJ Rep 90.

Land, Island and Maritime Frontier Dispute (El Salvador/Honduras: Nicaragua intervening) (Judgment) [1992] ICJ Rep 351.

Fisheries Case (United Kingdom v Norway) [1951] ICJ Rep 116.

Maritime Delimitation and Territorial Questions between Qatar and Bahrain (Qatar v Bahrain) (Judgment) [2001] ICJ Rep 97.

Fisheries Case (United Kingdom v Norway) (Pleadings, Vol IV) ICJ Rep 1951. Fisheries Jurisdiction Case (Federal Republic of Germany v Iceland) (Judgment) [1974] ICJ Rep 175.

Maritime Delimitation and Territorial Questions between Qatar and Bahrain (Qatar v Bahrain) (Judgment) [2001] ICJ Rep 97, Joint Dissenting Opinion of Judges Bedjaoui, Ranjeva and Coroma.


88

ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ

Maritime Delimitation in the Area between Greenland and Jan Mayen (Denmark v Norway) [1993] ICJ Rep 38.

Territorial and Maritime Dispute (Nicaragua v Colombia) (Judgment) [2012] ICJ Rep 624.

Maritime Delimitation in the Black Sea (Romania v Ukraine) (Judgment) [2009] ICJ Rep 61.

Territorial and Maritime Dispute (Nicaragua v Colombia) Application by Costa Rica for Permission to Intervene (Judgment) [2011] ICJ Rep 348.

Maritime Dispute (Peru v Chile) (Judgment) [2014] ICJ Rep 3.

Territorial and Maritime Dispute (Nicaragua v Colombia) (Preliminary Objections) [2007] ICJ Rep 832.

Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v United States of America) (Judgment) [1986] ICJ Rep 14.

Territorial and Maritime Dispute between Nicaragua and Honduras in the Caribbean Sea (Nicaragua v Honduras) (Judgment) [2007] ICJ Rep 659.

North Sea Continental Shelf Cases (Judgment) [1969] ICJ Rep 3.

“ARA Libertad” (Argentina v Ghana), Provisional Measures, Order of 15 December 2012, ITLOS Reports 2012, p. 332.

Pulp Mills on the River Uruguay (Argentina v Uruguay) (Judgment) [2010] ICJ Rep 14.

“Arctic Sunrise” (Kingdom of the Netherlands v Russian Federation), Provisional Measures, Order of 22 November 2013, ITLOS Reports 2013, p. 230.

Right of Passage Over Indian Territory (Portugal v India) (Judgment) [1960] ICJ Rep 6.


89

“Enrica Lexie” (Italy v India), Provisional Measures, Order of 24 August 2015, ITLOS Reports 2015, p. 182.

MOX Plant (Ireland v United Kingdom), Provisional Measures, Order of 3 December 2001, ITLOS Reports 2001, p. 95.

“Juno Trader” (Saint Vincent and the Grenadines v Guinea-Bissau), Prompt Release, Judgment, ITLOS Reports 2004, p. 17.

M/V “Louisa” (Saint Vincent and the Grenadines v Kingdom of Spain), Judgment, ITLOS Reports 2013, p. 4.

“Monte Confurco” (Seychelles v France) Prompt Release, Judgment, ITLOS Reports 2000, p. 86.

M/V “Louisa” (Saint Vincent and the Grenadines v Kingdom of Spain), Provisional Measures, Order of 23 December 2010, ITLOS Reports 2008-2010, p. 58.

“Volga” (Russian Federation v Australia), Prompt Release, Judgment, ITLOS Reports 2002, p. 10.

M/V “SAIGA” (No. 2) (Saint Vincent and the Grenadines v Guinea) Judgment, ITLOS Reports 1999, p. 10.

Delimitation of the Maritime Boundary in the Atlantic Ocean (Ghana/Côte d’Ivoire), Provisional Measures, Order of 25 April 2015, ITLOS Reports 2015, p. 146.

M/V “SAIGA” (No. 2) (Saint Vincent and the Grenadines v. Guinea), Provisional Measures, Order of 11 March 1998, ITLOS Reports 1998, p. 24.

Delimitation of the Maritime Boundary in the Bay of Bengal (Bangladesh/ Myanmar) Judgment, ITLOS Reports 2012, p. 4.

M/V “Virginia” (Panama/GuineaBissau), Judgment, ITLOS Reports 2014, p. 4.


90

ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ

Request for Advisory Opinion submitted by the Sub-Regional Fisheries Commission, Advisory Opinion, 2 April 2015, ITLOS Reports 2015, p. 4

Award of the Arbitral Tribunal in the first stage of the proceedings between Eritrea and Yemen (Territorial Sovereignty and Scope of the Dispute) [1998] 22 RIAA 209.

Responsibilities and obligations of States with respect to activities in the Area, Advisory Opinion, 1 February 2011, ITLOS Reports 2011, p. 10.

Award of the Arbitral Tribunal in the second stage of the proceedings between Eritrea and Yemen (Maritime Delimitation) [1999] 22 RIAA 335.

‘The Red Crusader’ (Denmark/United Kingdom) [1962] 29 RIAA 521.

Bangladesh v India Award [2014] <www.pca-cpa.org/showpage. asp?pag_id=1376>.

Aaland Islands Case [1920] LNOJ Sp. Supplement No. 3.

Barbados/Trinidad and Tobago Award [2006] 27 RIAA 147.

Alaska Boundary Case (Great Britain/ United States) [1903] 15 RIAA 481.

Case concerning the Delimitation of Maritime Areas between Canada and the French Republic [1992] 31 ILM 1149.

Anglo-French Continental Shelf Case (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland/France) [1977] 18 RIAA 3.

Case concerning the Delimitation of the Maritime Boundary between Guinea and Guinea-Bissau [1985] 25 ILM 251.

Arctic Sunrise Award (The Netherlands v Russia) [2015] <http://www.pcacases.com/web/ sendAttach/1438> .

Delimitation of Maritime Boundary between Guinea-Bissau and Senegal [1989] 83 ILR 1.


91

Dispute between Argentina and Chile concerning the Beagle Channel [1977] 21 RIAA 53. Dubai-Sharjah Border Arbitration [1981] 91 ILR 543. Grisbadarna Case (Norway v Sweden) [1909] 11 RIAA 147. Guyana v Suriname Award [2007] 30 RIAA 1. Island of Palmas Case (Netherlands/ USA) [1928] 2 RIAA 829. North Atlantic Coast Fisheries Arbitration (Great Britain/United States) [1910] 11 RIAA 167. SS ‘I’m Alone’ (Canada/United States) [1935] 3 RIAA 1609. Tacna-Arica Question (Chile/Peru) [1925] 2 RIAA 921. The Chagos Marine Protected Area Award (Mauritius v United Kingdom) [2015] <http://www.pca-cpa.org/ showpage.asp?pag_id=1429>.

The Chagos Marine Protected Area Award (Mauritius v United Kingdom) [2015] Dissenting and Concurring Opinion Judges James Kateka and Judge Rüdiger Wolfrum. The Philippines v China Award [2016] <https://pca-cpa.org/wp-content/ uploads/sites/175/2016/07/PH-CN20160712-Award.pdf>.


ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ


Cyprus Youth DiplomaCY


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Μέρος Β΄ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

96

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: Γραμμές Βάσης και Κυπριακή Δημοκρατία

98

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ: Εσωτερικά Ύδατα και Κυπριακή Δημοκρατία

102

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ: 106 Χωρική Θάλασσα και Kυπριακή Δημοκρατία 1. Δικαιοδοσία της Κυπριακής 109 Δημοκρατίας στη Χωρική Θάλασσα 1.1. Ποινική Δικαιοδοσία σε 109 Εμπορικά Πλοία και Κρατικά Πλοία που Χρησιμοποιούνται για Εμπορικούς Σκοπούς 1.2. Αστική Δικαιοδοσία σε 109 Εμπορικά Πλοία και Κρατικά Πλοία που Χρησιμοποιούνται για Εμπορικούς Σκοπούς 1.3. Πολεμικά Πλοία ή Κρατικά 109 Πλοία που Χρησιμοποιούνται για μη Εμπορικούς Σκοπούς

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV: Συνορεύουσα Ζώνη και Κυπριακή Δημοκρατία

112

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V: Υφαλοκρηπίδα και Κυπριακή Δημοκρατία

116

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VΙ: Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και Κυπριακή Δημοκρατία 1. Κυριαρχικά Δικαιώματα και Δικαιοδοσία της Κυπριακής Δημοκρατίας 2. Δικαιώματα και Καθήκοντα των Κρατών στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κυπριακής Δημοκρατίας 3. Οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης της Κυπριακής Δημοκρατίας

120

ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ

128

122 124

125


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη

95


96

Εισαγωγή Η θάλασσα επιτελούσε πάντοτε μεγάλο ιστορικό ρόλο στην ανάπτυξη και στον πολιτισμό του νησιού είτε ως μέσο θαλασσίων δραστηριοτήτων όπως η αλιεία, η ναυτιλία και οι θαλάσσιες μεταφορές αλλά πλέον και λόγω του θαλάσσιού της πλούτου. Ο εμπορικός στόλος της Κύπρου είναι ο δέκατος στον Κόσμο και ο τρίτος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη θάλασσα να αποτελεί πάντοτε πηγή ζωής και ανάπτυξης. Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει υπογράψει και κυρώσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 με τον ο Περί της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (Κυρωτικός) Νόμος 203/1988. Η Κύπρος είναι μέρος της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας από τις 12 Δεκεμβρίου 1988, ημερομηνίας κατάθεσης στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών των εγγράφων κύρωσης της Σύμβασης. Λόγω του ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προσχωρήσει στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας από την 1η Απριλίου 1998, η Σύμβαση αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού κεκτημένου, άρα τα κράτη μέλη της Ένωσης

οφείλουν να είναι μέρη της Σύμβασης και να τηρούν τις πρόνοιές της. Η Κυπριακή Δημοκρατία, βάσει των δικαιωμάτων που της παρέχει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, έχει χωρική θάλασσα, υφαλοκρηπίδα, ενώ έχει κηρύξει συνορεύουσα ζώνη και αποκλειστική οικονομική ζώνη την οποία έχει οριοθετήσει με κάποια από τα γειτνιάζοντα παράκτια Κράτη.


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

98

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη

Γραμμές Βάσης και Κυπριακή Δημοκρατία

99


100

Γραμμές Βάσης και Κυπριακή Δημοκρατία Ο περί της Χωρικής Θάλασσας Νόμος (45/1964) της Κυπριακής Δημοκρατίας (όπως τροποποιήθηκε από το Νόμο 95(Ι)/2014), ορίζει τον τρόπο χάραξης των γραμμών βάσης στην Κυπριακή Δημοκρατία. Γραμμές βάσης σύμφωνα με το Νόμο ορίζονται οι γραμμές κατά μήκος των ακτών της Δημοκρατίας των οποίων οι γεωγραφικές συντεταγμένες κατατέθηκαν στο Γενικό Γραμματέα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών ή όπως αυτές τροποποιούνται. Οι γεωγραφικές συντεταγμένες και ο σχετικός χάρτης που παρουσιάζει τις ευθείες γραμμές βάσης της Κυπριακής Δημοκρατίας κατατέθηκαν στον Γενικό Γραμματέα στις 3 Μαΐου 1993 (άρθρο 2). Το Υπουργικό Συμβούλιο έχει εξουσία τροποποίησης των γραμμών βάσης της Κυπριακής Δημοκρατίας (άρθρο 5). Σε μια τέτοια περίπτωση, οι τροποποιημένες συντεταγμένες πρέπει να κατατεθούν στο Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών και εκδίδονται με Γνωστοποίηση του Υπουργού Εξωτερικών, η οποία δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας (άρθρο 5).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

102

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη

Εσωτερικά Ύδατα και Κυπριακή Δημοκρατία

103


104

Εσωτερικά Ύδατα και Κυπριακή Δημοκρατία Βάσει του Περί της Χωρικής Θάλασσας Νόμου(45/1964) (όπως τροποποιήθηκε από το Νόμο 95(Ι)/2014), εσωτερικά ύδατα της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι τα ύδατα που βρίσκονται μεταξύ της ξηράς και των γραμμών βάσης όπως αυτές ορίζονται στο Νόμο (άρθρο 4). Το νομικό καθεστώς των εσωτερικών υδάτων ρυθμίζεται από τη νομοθεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας αφού η τελευταία έχει πλήρη κυριαρχία επί των εσωτερικών υδάτων. Επί μέρους νόμοι της Κυπριακής Δημοκρατίας ορίζουν θέματα σχετικά με τα εσωτερικά ύδατα της Κύπρου. Το νομικό καθεστώς των λιμένων, ως μέρος των εσωτερικών υδάτων του παράκτιου Κράτους, ρυθμίζεται από τον Ο περί Εμπορικής Ναυτιλίας (Έλεγχος του Κράτους του Λιμένα) Νόμος του 2011 (95(I)/2011) όπως τροποποιήθηκε από τον Νόμο του 2015 (Ν.155(Ι)/2015). Υπεύθυνο σώμα για τη διαχείριση και εκμετάλλευση των λιμανιών της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι η Αρχή Λιμένων Κύπρου. Για την περάτωση αυτού του σκοπού η Αρχή Λιμένων Κύπρου έχει ένα εύρος καθηκόντων και αρμοδιοτήτων όπως

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ

την εύρυθμη λειτουργία και παροχή υπηρεσιών των λιμανιών, την παροχή αδειών για τη χρήση χώρων των λιμανιών, τη διατήρηση επαρκών και ικανών λιμενικών υπηρεσιών και διευκολύνσεων, τη βελτίωση και ανάπτυξη των λιμανιών και την αγορά υπηρεσιών και περιουσίας για την αποτελεσματική διεκπεραίωση αυτών των σκοπών. Το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης δεν υπάρχει στα εσωτερικά ύδατα της Κυπριακής Δημοκρατίας όπως αυτό προκύπτει από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 καθώς και τον Νόμο που Προνοεί για τη Ρύθμιση της Αβλαβούς Διέλευσης Πλοίων από τα Χωρικά Ύδατα της Δημοκρατίας 28(Ι)/2011.


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

106

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη

Χωρική Θάλασσα και Κυπριακή Δημοκρατία

107


108

Χωρική Θάλασσα και Κυπριακή Δημοκρατία Βάσει του Περί Χωρικής Θάλασσας Νόμου (45/1964) όπως τροποποιήθηκε από το Νόμο 95(Ι)/2014, η χωρική θάλασσα της Κυπριακής Δημοκρατίας εκτείνεται σε ακτίνα 12 ναυτικών μιλίων από τις γραμμές βάσης (άρθρο 3). Το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης στα χωρικά ύδατα της Κυπριακής Δημοκρατίας ρυθμίστηκε το 2011 με το Νόμο που Προνοεί για τη Ρύθμιση της Αβλαβούς Διέλευσης Πλοίων από τα Χωρικά Ύδατα της Δημοκρατίας 28(Ι)/2011. Οι πρόνοιες του σχετικού Νόμου έχουν ενσωματώσει τις διατάξεις της Σύμβασης του Δικαίου της Θάλασσας του 1982 αναφορικά με το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης στην εσωτερική έννομη τάξη. Ο νόμος ρυθμίζει την έννοια της αβλαβούς διέλευσης η οποία δεν πρέπει να διαταράσσει την ειρήνη, την τάξη ή την ασφάλεια της Δημοκρατίας, πρέπει να είναι συνεχής και γρήγορη καθώς επίσης να συμφωνεί με τις διατάξεις της Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 και τους κανόνες του διεθνούς δικαίου (άρθρο 4). Το Υπουργικό Συμβούλιο μπορεί να εκδίδει κανονισμούς σχετικά με την αβλαβή διέλευση από τα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙIΙ

χωρικά ύδατα της Δημοκρατίας, την ασφάλεια στην ναυσιπλοΐα, την προστασία ναυτιλιακών εγκαταστάσεων, την προστασία καλωδίων και αγωγών, την συντήρηση του ζώντος θαλάσσιου πλούτου, την πρόληψη παραβάσεων νόμων και κανονισμών αλιείας της Δημοκρατίας, τη διατήρηση του περιβάλλοντος της Δημοκρατίας, τη θαλάσσια επιστημονική έρευνα και την πρόληψη της παράβασης τελωνειακών, φορολογικών, μεταναστευτικών και υγειονομικών νόμων και κανονισμών της Δημοκρατίας (άρθρο 6). Η Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί να απαιτήσει από αλλοδαπά πλοία να χρησιμοποιούν θαλάσσιους διαδρόμους και σχέδια διαχωρισμού κυκλοφορίας που η ίδια καθορίζει, για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας (άρθρο 7) και υποχρεούται να δημοσιεύει ναυτιλιακούς κινδύνους που παρουσιάζονται στα χωρικά ύδατα (άρθρο 9). Η Δημοκρατία μπορεί να λαμβάνει σειρά μέτρων για την παρεμπόδιση διέλευσης από τη χωρική της θάλασσα όταν η διέλευση δεν είναι αβλαβής καθώς επίσης να αναστέλλει προσωρινά την αβλαβή διέλευση αλλοδαπών πλοίων αν αυτό απαιτείται για την προστασία της ασφάλειάς της και έχει ανακοινωθεί σχετικώς (άρθρο 10).


Χωρική Θάλασσα και Κυπριακή Δημοκρατία

1.

Δικαιοδοσία της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Χωρική Θάλασσα 1.1 Ποινική Δικαιοδοσία σε

Εμπορικά Πλοία και Κρατικά Πλοία που Χρησιμοποιούνται για Εμπορικούς Σκοπούς Βάσει του Νόμου που Προνοεί για τη Ρύθμιση της Αβλαβούς Διέλευσης Πλοίων από τα Χωρικά Ύδατα της Δημοκρατίας 28(Ι)/2011 που ρυθμίζει το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης όσο και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει ποινική δικαιοδοσία σε εγκλήματα που έγιναν από αλλοδαπό πλοίο διερχόμενο από τα χωρικά ύδατα μόνο αν οι συνέπειες του εγκλήματος επεκτείνονται στη Δημοκρατία, το έγκλημα αφορά στη διατάραξη της ειρήνης της χώρας ή της χωρικής θάλασσας, αν ζητηθεί βοήθεια από τον πλοίαρχο ή προξενική αρχή του Κράτους σημαίας του πλοίου ή αν τα μέτρα είναι αναγκαία για την καταστολή παράνομου εμπορίου ναρκωτικών φαρμάκων ή ψυχοτρόπων ουσιών (άρθρο 12).

109

1.2 Αστική Δικαιοδοσία σε

Εμπορικά Πλοία και Κρατικά Πλοία που Χρησιμοποιούνται για Εμπορικούς Σκοπούς Βάσει του Νόμου που Προνοεί για τη Ρύθμιση της Αβλαβούς Διέλευσης Πλοίων από τα Χωρικά Ύδατα της Δημοκρατίας 28(Ι)/2011, η Δημοκρατία δεν πρέπει να ανακόπτει πορεία αλλοδαπού πλοίου στη χωρική της θάλασσα για να ασκήσει αστική δικαιοδοσία σε πρόσωπο που επιβαίνει στο πλοίο. Δεν μπορεί επίσης να προβεί σε αναγκαστική εκτέλεση ή σύλληψη του πλοίου παρά μόνο για υποχρεώσεις που έχουν δημιουργηθεί από το πλοίο κατά τη διάρκεια του διάπλου του εντός της χωρικής θάλασσας της Δημοκρατίας (άρθρο 13).

1.3 Πολεμικά Πλοία ή Κρατικά Πλοία που Χρησιμοποιούνται για μη Εμπορικούς Σκοπούς

Πολεμικά πλοία ή άλλα κρατικά πλοία που χρησιμοποιούνται για μη εμπορικούς σκοπούς και πλέουν διαμέσου της χωρικής θάλασσας της Κυπριακής Δημοκρατίας απολαμβάνουν ετεροδι-


110

κίας (άρθρο 17). Το κράτος σημαίας φέρει διεθνή ευθύνη για απώλεια ή ζημία στη Δημοκρατία λόγω μη συμμόρφωσης του πολεμικού ή άλλου κρατικού πλοίου που χρησιμοποιείται για μη εμπορικούς σκοπούς (άρθρο 16). Η Δημοκρατία μπορεί να απαιτήσει από πολεμικό ή κρατικό πλοίο που δεν συμμορφώνεται με τους νόμους και τους κανονισμούς της σχετικά με τη διέλευση να εγκαταλείψει τη χωρική θάλασσα (άρθρο 15).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙIΙ


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

112

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙV


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη

Συνορεύουσα Ζώνη και Κυπριακή Δημοκρατία

113


114

Συνορεύουσα Ζώνη και Κυπριακή Δημοκρατία H Κυπριακή Δημοκρατία ανήκει στα κράτη μέρη της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 που έχουν κηρύξει Συνορεύουσα Ζώνη. Το 2004 ψηφίστηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων O Περί της Συνορεύουσας Ζώνης Νόμος του 2004 63(Ι)/2004. Ο πιο πάνω Νόμος υιοθετεί τις πρόνοιες της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 όσον αφορά στη συνορεύουσα ζώνη. Σύμφωνα με τον Νόμο, η συνορεύουσα ζώνη ορίζεται ως η θαλάσσια ζώνη που συνορεύει με τη χωρική θάλασσα. Το εξωτερικό όριο της χωρικής θάλασσας ταυτίζεται με το εσωτερικό όριο της συνορεύουσας ζώνης ενώ το εξωτερικό όριο της τελευταίας εκτείνεται μέχρι 24 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης (άρθρο 3). Ο Νόμος αναφέρεται ρητά στην περίπτωση οριοθέτησης συνορεύουσας ζώνης όταν τμήμα αυτής υπερκαλύπτει τμήμα συνορεύουσας ζώνης άλλου παράκτιου Κράτους. Σε μια τέτοια περίπτωση η οριοθέτηση καθορίζεται με συμφωνία μεταξύ των παράκτιων Κρατών (άρθρο 3). Σημειώνεται πως μια τέτοια

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙV

ρύθμιση δεν προβλέπεται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, καίτοι προβλεπόταν από τη Σύμβαση για τη Χωρική Θάλασσα και τη Συνορεύουσα Ζώνη του 1958. Τα ακριβή όρια της συνορεύουσας ζώνης γνωστοποιούνται από τον Υπουργό Εξωτερικών και δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας (άρθρο 3). Το Υπουργικό Συμβούλιο μπορεί να εκδίδει Κανονισμούς με σκοπό εφαρμογή των προνοιών του Νόμου (άρθρο 5). Εντός της συνορεύουσας ζώνης, η Κυπριακή Δημοκρατία ασκεί τον απαραίτητο έλεγχο για την παρεμπόδιση ή/ και τιμωρία παραβιάσεων τελωνειακής, φορολογικής, μεταναστευτικής και υγειονομικής νομοθεσίας που έχουν διαπραχθεί εντός της επικράτειας και της χωρικής θάλασσάς της (άρθρο 4). Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει επίσης δικαίωμα να ασκεί έλεγχο σχετικά με την εμπορία αρχαιολογικών και ιστορικών αντικειμένων που βρέθηκαν εντός των 24 ναυτικών μιλίων. Η ανέλκυση αυτών χωρίς την έγκριση της Κυπριακής Δημοκρατίας θεωρείται ως παραβίαση νόμων και κανονισμών της Δημο-


Συνορεύουσα Ζώνη και Κυπριακή Δημοκρατία

κρατίας που διαπράχθηκαν εντός της επικράτειας ή της χωρικής θάλασσας (άρθρο 4). Η ανωτέρω διάταξη δεικνύει πως η Κυπριακή Δημοκρατία έχει κηρύξει αρχαιολογική ζώνη.

115


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

116

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη

Υφαλοκρηπίδα και Κυπριακή Δημοκρατία

117


118

Υφαλοκρηπίδα και Κυπριακή Δημοκρατία Η Κυπριακή Δημοκρατία κύρωσε το 1974 τη Διεθνή Σύμβαση για την Υφαλοκρηπίδα με τον Περί της Ηπειρωτικής Yφαλοκρηπίδος Νόμο του 1974 (8/1974), οριοθετώντας την υφαλοκρηπίδα της Δημοκρατία από το εξωτερικό όριο της χωρικής θάλασσας μέχρι το βάθος όπου οι πλουτοπαραγωγικές πηγές είναι εκμεταλλεύσιμες (αυτό το κριτήριο έχει εγκαταλειφθεί και ο καθορισμός της υφαλοκρηπίδας μέχρι τα 200 ναυτικά μίλια γίνεται με βάση το κριτήριο της απόστασης). Σε περίπτωση όπου οι κυπριακές ακτές βρίσκονται έναντι ακτών άλλων Κρατών τότε η υφαλοκρηπίδα της Κύπρου εκτεινόταν μέχρι τη μέση γραμμή εκτός εάν είχε συμφωνηθεί διαφορετικά . Το 2004 η Κυπριακή Δημοκρατία υιοθέτησε τον Περί Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης Νόμο 64(Ι)/2004. Με τον τροποποιητικό νόμο του 2014, ο Νόμος περί Ηπειρωτικής Υφαλοκρηπίδας του 1974 καταργήθηκε και οι διατάξεις που αφορούν την υφαλοκρηπίδα ενσωματώθηκαν στον νόμο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης,

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V

ο οποίος τροποποιήθηκε και μετονομάστηκε σε περί Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και Υφαλοκρηπίδας (Τροποποιητικός) Νόμος του 2014 97(Ι)/2014. Με το Νόμο 97(Ι)/2014 το εξωτερικό όριο της υφαλοκρηπίδας της Δημοκρατίας ορίζεται πλέον στα 200 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης (άρθρο 5Α) και στην περίπτωση όπου οι κυπριακές ακτές βρίσκονται έναντι ακτών άλλων Κρατών τότε το εξωτερικό όριο της υφαλοκρηπίδας της Δημοκρατίας είναι το ίδιο με το όριο της αποκλειστικής οικονομικής της ζώνης, εκτός αν συμφωνηθεί διαφορετικά από τα Κράτη (άρθρο 5Α). Ο Νόμος ορίζει πως η Κυπριακή Δημοκρατία ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα με σκοπό την έρευνα και εκμετάλλευση ζώντων και μη φυσικών πόρων στην υφαλοκρηπίδα και ότι τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις της Δημοκρατίας ανήκουν θεωρούνται πως ανήκαν πάντοτε σε αυτήν (άρθρο 5Β). Τα άρθρα 6, 7, 8 και 8Α του Νόμου 97(Ι)/2014 καθορίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις της Δημοκρατίας όσον αφορά στην εξερεύνηση και εκμετάλλευση των ζώντων και μη πόρων στην υφαλοκρηπίδα της Δημο-


Υφαλοκρηπίδα και Κυπριακή Δημοκρατία

κρατίας, στη διατήρηση των ζώντων πόρων και στην πόντιση και διατήρηση υποθαλάσσιων καλωδίων και αγωγών. Ο Νόμος δίνει την εξουσία στο Υπουργικό Συμβούλιο να εκδίδει Κανονισμούς για την καλύτερη εφαρμογή των διατάξεων του Νόμου (άρθρο 11). Στη βάση του περί Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και Υφαλοκρηπίδας Νόμου 64(Ι)/2004 υιοθετήθηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο το 2014 σχετικοί Κανονισμοί και συγκεκριμένα Οι περί της Θαλάσσιας Επιστημονικής Έρευνας Κανονισμοί του 2014 (577/14), Οι περί των Υποθαλάσσιων Καλωδίων Κανονισμοί του 2014 (578/14) και Οι Περί των Θαλάσσιων Αγωγών Κανονισμοί του 2014 (579/14). Οι περί της Θαλάσσιας Επιστημονικής Έρευνας Κανονισμοί του 2014 (577/14) προνοούν τη σύσταση Επιτροπής Θαλάσσιας Επιστημονικής Έρευνας η οποία εξετάζει αιτήματα για διεξαγωγή θαλάσσιας επιστημονικής έρευνας. Οι περί των Υποθαλάσσιων Καλωδίων Κανονισμοί του 2014 (578/14) προβλέπουν τη σύσταση Επιτροπής Υποθαλάσσιων Καλωδίων, η οποία εξετάζει αιτήματα σχετικά με την πόντιση, χρήση ή λειτουργία καλωδίων στην αποκλειστική οικονομική

119

ζώνη και/ή υφαλοκρηπίδα της Δημοκρατίας και Οι Περί των Θαλάσσιων Αγωγών Κανονισμοί του 2014 (579/14) προβλέπουν τη σύσταση Επιτροπής Υποθαλάσσιων Αγωγών η οποία εξετάζει αιτήματα σχετικά με την πόντιση, κατασκευή, μετατροπή ή λειτουργία αγωγών στην αποκλειστική οικονομική ζώνη και/ή υφαλοκρηπίδα της Δημοκρατίας. Η διαδικασία αδειοδότησης για τις πιο πάνω ενέργειες αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην εξασφάλιση της εθνικής ασφάλειας και του δημοσίου συμφέροντος, στην προστασία του περιβάλλοντος και στη διατήρηση των φυσικών πόρων. Οι εν λόγω Επιτροπές διαθέτουν σχετικά διευρυμένες εξουσίες όσον αφορά στους όρους και προϋποθέσεις αδειοδοτήσεων, όπως αυτές δίδονται από τους Κανονισμούς.


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι

120

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VI


Δίκαιο της Θάλασσας και η Ιστορική του Εξέλιξη

Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και Κυπριακή Δημοκρατία

121


ΚΕΦΑΛΑΙΟ VΙ

122

Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και Κυπριακή Δημοκρατία Η Κυπριακή Δημοκρατία κήρυξε και καθόρισε τα όρια της Αποκλειστικής Οικονομικής της Ζώνης με τον Περί της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και Υφαλοκρηπίδας Νόμο του 2004 (64(I)/2004) όπως τροποποιήθηκε από τον Περί της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και Υφαλοκρηπίδας (τροποποιητικός) νόμος του 2014 (97(Ι)/2014). Σύμφωνα με τον Νόμο, η έκταση της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της Κυπριακής Δημοκρατίας καθορίστηκε στα 200 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης μέτρησης του πλάτους της χωρικής θάλασσας της Δημοκρατίας (άρθρο 3). Ο Νόμος προβλέπει πως σε περίπτωση που μέρος της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της Δημοκρατίας υπερκαλύπτει τμήμα αποκλειστικής οικονομικής ζώνης άλλου παράκτιου Κράτους του οποίου οι ακτές βρίσκονται απέναντι από τις ακτές της Κύπρου, τα όρια των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών θα καθορίζονται με συμφωνία μεταξύ των Κρατών αυτών. Στην περίπτωση που δεν υπάρχει τέτοια συμφωνία, η ορι-

οθέτηση θα γίνεται σύμφωνα με τις αρχές της ίσης απόστασης ή μέσης γραμμής από τις γραμμές βάσης μέτρησης χωρικής θάλασσας εκάστου των Κρατών (άρθρο 3). Τα όρια της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της Δημοκρατίας εκδίδονται με γνωστοποίηση του Υπουργού Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας και δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας (άρθρο 3).

1.

Κυριαρχικά Δικαιώματα και Δικαιοδοσία της Κυπριακής Δημοκρατίας Στον Περί της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και Υφαλοκρηπίδας Νόμο του 2004 (64(I)/2004) προβλέπεται ότι η Κυπριακή Δημοκρατία ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα στην αποκλειστική οικονομική της ζώνη. Τα κυριαρχικά δικαιώματα αφορούν στην εξερεύνηση, εκμετάλλευση, διατήρηση και διαχείριση των ζώντων ή μη φυσικών πόρων, των υπερκείμενων υδάτων του βυθού της θάλασσας, του βυθού και του υπεδάφους αυτής, και που σχετίζονται με άλλες δραστηριότητες οικονομικής εκμετάλλευσης και


Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και Κυπριακή Δημοκρατία

εξερεύνησης της ζώνης όπως η παραγωγή ενέργειας από τα ύδατα, τα ρεύματα και τους ανέμους (άρθρο 4). Βάσει του Νόμου, ο Υπουργό Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος με διάταγμά του το οποίο δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Δημοκρατίας καθορίζει τον επιτρεπτό όγκο και τα είδη αλιεύματος των ζώντων πόρων στην αποκλειστική οικονομική της ζώνη της Δημοκρατίας (άρθρο 6). Κανένα πρόσωπο δεν μπορεί να εξερευνήσει ή/και να εκμεταλλευτεί ζώντες πόρους στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της Δημοκρατίας εκτός εάν του δοθεί η σχετική άδεια από τον αρμόδιο Υπουργό. Στον Νόμο προβλέπονται χρηματικές ή/και στερητικές της ελευθερίας ποινές σε περίπτωση έρευνας ή εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης από πρόσωπο χωρίς την σχετική άδεια του αρμόδιου Υπουργού (άρθρο 7). Ο Νόμος προβλέπει αυστηρές χρηματικές ή/και στερητικές της ελευθερίας ποινές και σε περίπτωση εξερεύνησης και/ή εκμετάλλευσης μη ζώντων πόρων εντός της αποκλειστική οικονομική ζώνη της Δημοκρατίας από πρόσωπο χωρίς την προηγούμενη άδεια του Υπουρ-

123

γού Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού και τη σύμφωνη γνώμη του Υπουργού Εξωτερικών, Υπουργού Άμυνας, Υπουργού Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος και Υπουργού Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων (άρθρο 8). Ο Νόμος προβλέπει αυστηρές ποινές και για πρόσωπο που προβαίνει σε πόντιση και/ή διατήρηση υποθαλάσσιων καλωδίων ή αγωγών και/ή στην κατασκευή και/ή στη διατήρηση άλλων σχετικών εγκαταστάσεων στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της Δημοκρατίας χωρίς να λάβει προηγουμένως άδεια από τον Υπουργό Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων μετά τη σύμφωνη γνώμη των Υπουργών Εξωτερικών, Άμυνας, Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού, και Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος (άρθρο 8Α). Ο Νόμος προβλέπει τη δικαιοδοσία που η Κυπριακή Δημοκρατία ασκεί στην αποκλειστική οικονομική ζώνη. Η δικαιοδοσία αφορά στην εγκαθίδρυση και χρησιμοποίηση τεχνητών νήσων, εγκαταστάσεων και κατασκευών, στη θαλάσσια επιστημονική έρευνα και στην προστασία και διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος (άρθρο 4). Η Κυπριακή Δημοκρατία ασκεί επίσης άλλα δικαιώματα και καθήκοντα που


ΚΕΦΑΛΑΙΟ VΙ

124

προβλέπονται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 (άρθρο 4). Για αδικήματα που προκύπτουν από την παραβίαση των διατάξεων του Νόμου ή για αδικήματα που διαπράττονται επί των εγκαταστάσεων, κατασκευασμάτων, τεχνητών νήσων ή μέσα στις ζώνες ασφαλείας, ο Νόμος προβλέπει αποκλειστική δικαιοδοσία του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας ή το Κακουργιοδικείου ανάλογα με τη σοβαρότητα του αδικήματος (άρθρο 10). Κατά την ενάσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της δικαιοδοσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας στην αποκλειστική οικονομική ζώνη και στην υφαλοκρηπίδα της εφαρμόζονται όλοι οι Νόμοι που ισχύουν στην Κυπριακή Δημοκρατία, όπως προβλέπεται στον Περί Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και Υφαλοκρηπίδας Νόμο και το διεθνές δίκαιο (άρθρο 8Β). Ο Νόμος ορίζει πως εντός των ζωνών ασφαλείας που κηρύσσονται στην αποκλειστική οικονομική ζώνη και/ή την υφαλοκρηπίδα της Δημοκρατίας εφαρμόζονται μόνο οι νόμοι της Δημοκρατίας που αφορούν στην προστασία της ναυσιπλοΐας και στην ασφάλεια των εγκαταστάσεων, κατασκευασμάτων και τεχνητών νή-

σων, είτε είναι μόνιμες είτε είναι προσωρινές, οι οποίες κατασκευάζονται και/ή τοποθετούνται και/ή βρίσκονται εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης και/ή υφαλοκρηπίδας της Δημοκρατίας (άρθρο 8Β).

2.

Δικαιώματα και Καθήκοντα των Κρατών στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κυπριακής Δημοκρατίας Σύμφωνα με τον Περί Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και Υφαλοκρηπίδας Νόμο, τα Κράτη απολαμβάνουν τις ελευθερίες που προβλέπει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της Δημοκρατίας όπως τις ελευθερίες ναυσιπλοΐας, υπέρπτησης, πόντισης καλωδίων και αγωγών καθώς και άλλες νόμιμες χρήσεις της θάλασσας, οι οποίες είναι συμβατές με τη Σύμβαση (άρθρο 5). Τα Κράτη κατά την ενάσκηση των δικαιωμάτων και καθηκόντων τους στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της Δημοκρατίας υποχρεούνται να λαμβάνουν υπ’ όψιν


Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και Κυπριακή Δημοκρατία

125

τα δικαιώματα και καθήκοντα της Κυπριακής Δημοκρατίας και να συμμορφώνονται με τους νόμους και τους κανονισμού που αυτή υιοθετεί σύμφωνα με τις διατάξεις του Νόμου, της Σύμβασης και του διεθνούς δικαίου περιλαμβανομένου του εθιμικού διεθνούς δικαίου (άρθρο 5).

νομικής της ζώνης με τη συνομολόγηση διμερών συμφωνιών με ορισμένα εκ των γειτονικών παράκτιων Κρατών, σύμφωνα με τις διατάξεις του Νόμου 64(Ι)/2004. Μέχρι σήμερα έχουν συνομολογηθεί τρεις διμερείς συμφωνίες οριοθέτησης, οι οποίες χρησιμοποιούν ως αρχή οριοθέτησης τη μέση γραμμή.

3.

Η διμερής συμφωνία οριοθέτησης αποκλειστικών οικονομικών ζωνών Κυπριακής Δημοκρατίας και Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου υπεγράφη την 17ην Φεβρουαρίου 2003 με βάση τη μέση γραμμή και αποτελεί την πρώτη συμφωνία οριοθέτησης αποκλειστικής οικονομικής ζώνης που υπεγράφη στην περιοχή της Μεσογείου. Η συμφωνία κυρώθηκε από την Βουλή των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας με τον περί της Συμφωνίας μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας και της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου για την Οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (Κυρωτικός) Νόμο του 2003 (N.15(III)/2003) καθώς και από το Κοινοβούλιο της Αιγύπτου. Η διμερής συμφωνία περιλαμβάνει ειδική πρόνοια για το ενδεχόμενο ύπαρξης φυσικών πόρων ένθεν και ένθεν της μέσης γραμμής των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών

Οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης της Κυπριακής Δημοκρατίας Η Κυπριακή Δημοκρατία μοιράζεται θαλάσσιες περιοχές με την Ελλάδα, την Τουρκία, τη Συρία, το Λίβανο, το Ισραήλ και την Αίγυπτο. Συνεπώς, για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας/αποκλειστικής οικονομικής της ζώνης, η Κυπριακή Δημοκρατία όφειλε να προχωρήσει στη συνομολόγηση διμερών συμφωνιών οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας/ αποκλειστικής οικονομικής της ζώνης με τα ανωτέρω γειτνιάζοντα Κράτη. Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει προχωρήσει σε διαδικασίες οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας/αποκλειστικής οικο-


126

των δύο Κρατών και ανάπτυξη διμερούς συνεργασίας για την κοινή εκμετάλλευση αυτών σε τέτοια περίπτωση (άρθρο 2). Η δεύτερη συμφωνία οριοθέτησης υπεγράφη μεταξύ Κυπριακής Δημοκρατίας και Λιβάνου τον Ιανουάριο του 2007. Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας έχει κυρώσει τη συμφωνία οριοθέτησης των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών των δύο Κρατών. Το Κοινοβούλιο του Λιβάνου δεν έχει ακόμα κυρώσει τη σχετική συμφωνία. Τέλος, η Κυπριακή Δημοκρατία υπέγραψε διμερή συμφωνία οριοθέτησης με το Κράτος του Ισραήλ τον Δεκέμβριο του 2010 με βάση τη μέση γραμμή. Η συμφωνία κυρώθηκε από την Βουλή των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας με τον Περί της Συμφωνίας μεταξύ της Κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας και της Κυβέρνησης του Κράτους του Ισραήλ για την Οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (Κυρωτικός) Νόμο του 2011 (Ν. 7(III)/2011) και δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας στις 25 Φεβρουαρίου 2011. Η εν λόγω συμφωνία κυρώθηκε και από το

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VΙ

Κοινοβούλιο του Ισραήλ το 2011. Στη συμφωνία υπάρχει διάταξη σύμφωνα με την οποία σε περίπτωση που υπάρχουν φυσικοί πόροι, συμπεριλαμβανομένων υδρογονανθράκων, οι οποίοι εκτείνονται από την αποκλειστική οικονομική ζώνη του ενός Κράτους στην αποκλειστική οικονομική ζώνη του άλλου, τα δύο Κράτη θα συνεργαστούν για την επίτευξη συμφωνίας κοινής ανάπτυξης και εκμετάλλευσης των πόρων αυτών (άρθρο 2). Η Κυπριακής Δημοκρατία δεν έχει συνάψει επί του παρόντος συμφωνίες οριοθέτησης με την Ελλάδα, την Τουρκία και την Αραβική Δημοκρατία της Συρίας.


Αλφαβητικό Ευρετήριο Αβλαβής διέλευση 40, 42, 80, 104, 108

Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός76, 81

Αεροσκάφη 41, 47, 77

Διεθνής Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας 77

Αιγιαλίτιδα ζώνη (βλ. χωρική θάλασσα)

Δικαιοδοσία αστική 35, 36, 109

Ανοικτή θάλασσα 14-16, 64-66

Δικαιοδοσία εθνική 70,

Αρχαιολογική ζώνη 48, 114

Δικαιοδοσία έκτακτη 66

Αρχή Λιμένων Κύπρου 104

Δικαιοδοσία οικουμενική 66

Αρχιπελαγικά κράτη 30, 80

Δικαιοδοσία ποινική 35, 36, 54, 66, 109

Αρχιπελαγικά ύδατα 47, 80

Δικαίωμα νηοψίας 66

Αρχιπελαγικές γραμμές βάσης 30

Δικαίωμα συνεχούς καταδίωξης 47

Αρχιπελαγική διέλευση 80

Εθιμικό δίκαιο 17, 30, 40, 52, 64, 125

Αρχιπελαγικοί θαλάσσιοι διάδρομοι 81

Εθνικότητα πλοίου 65-66,

Αρχιπέλαγος 80

Ελευθερία ναυσιπλοΐας 15, 18, 61, 65, 74-77, 80, 124

Γραμμές βάσης 24, 100

Ελευθερία υπέρπτησης 75, 77, 81, 125

Διεθνής Αρχή Θαλασσίων Βυθών 70, 71

Επιτροπή Διεθνούς Δικαίου Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών 16

Διεθνής Βυθός 70-71

Επιτροπή Θαλάσσιας Επιστημονικής


129

Έρευνας 119

Πλοία εμπορικά 34, 35, 42, 109

Επιτροπή Υποθαλάσσιων Καλωδίων 119

Πλοία κρατικά 36, 43, 47, 109

Επιτροπή Υποθαλάσσιων Αγωγών 119 Επιτροπή για τα Όρια της Υφαλοκρηπίδας Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών 60

Πλοία πολεμικά 34, 36, 42, 43, 47, 109

Εσωτερικά ύδατα 24-30, 34-36, 40, 47, 104

Πλους διέλευσης/Διέλευση (Transit Passage) 75, 77, 81

Ετεροδικία 36, 43, 76, 108

Στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας 74-77

Ευθείες γραμμές βάσης 25, 100

Συνορεύουσα ζώνη 16, 46-48, 114-115

Θαλάσσιες ζώνες (χάρτης) 84

Φυσική ακτογραμμή 24

Ιστορικοί κόλποι 27

Χωρικά ύδατα (βλ. χωρική θάλασσα)

Κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας 70

Χωρική θάλασσα 16, 40-43, 46-47, 74-75, 108-110

Κόλποι 26, 34

Υποβρύχια 41, 77, 82

Κυριαρχία 24, 34, 40, 75, 77, 80, 104,

Υποβρύχια καλώδια 53, 61, 64, 65

Κυριαρχικά Δικαιώματα 53-55, 58, 60-61, 118, 122

Υφαλοκρηπίδα 16, 47, 54, 58-61, 118-119, 122-126

Νησιά 30

Υφαλοπλαίσιο 59

«Περιοχή» 70-71

Υφαλοπρανές 59

Περίκλειστα κράτη 55, 64, 70

Transit


ISBN 978-9963-2468-0-9

Εγχειρίδιο "Βασικές Έννοιες Δικαίου της Θάλασσας"  

Ο Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Cyprus Youth DiplomaCY, αφουγκραζόμενος την ανάγκη κατανόησης των γεωπολιτικών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγει...