Issuu on Google+

http://svitlytsia.crimea.ua

¹ 45-46

(1665)

ϒ ßÒÍÈÖß , 16 ãðóäíÿ 2011 ð.

Âèäàºòüñÿ ç 31 ãðóäíÿ 1992 ð.

ÙÎÁ ÍÅ ÏÎÂÒÎÐÈËÎÑ߅

«Í²ÊÎËÈ Á²ËÜØŅ» — Ï²Ä ÖÈÌ ÃÀÑËÎÌ 11 ÃÐÓÄÍß Ó Ñ²ÌÔÅÐÎÏÎ˲ ÏÐÎÉØΠÄÅÍÜ ÑÊÎÐÁÎÒÈ ÇÀ ÆÅÐÒÂÀÌÈ ÃÎËÎÊÎÑÒÓ, ÎÔ²Ö²ÉÍÎ ÂÑÒÀÍÎÂËÅÍÈÉ ÂÅÐÕÎÂÍÎÞ ÐÀÄÎÞ ÊÐÈÌÓ Â 2004 ÐÎÖ²

Ñàìå öüîãî äíÿ 70 ðîê³â òîìó ôàøèñòñüê³ îêóïàíòè ðîçïî÷àëè çàçäàëåã³äü ñïëàíîâàíó àêö³þ ç åòíîöèäó ºâðå¿â òà êðèì÷àê³â (êðèìñüêèõ ºâðå¿â) ³ äîáèëèñÿ çàãàëîì ó ö³é ñïðàâ³ íåàáèÿêîãî óñï³õó – ê³ëüê³ñòü ºâðåéñüêîãî íàñåëåííÿ ó ñâ³ò³ çà ðîêè Äðóãî¿

ñâ³òîâî¿ â³éíè çìåíøèëàñÿ íà òðåòèíó. 11 ãðóäíÿ öåé ïðîöåñ ðîçïî÷àâñÿ ³ ó ѳìôåðîïîë³, â ðåçóëüòàò³ ÷îãî ºâðåéñüêå òà êðèì÷àöüêå ìèðíå íàñåëåííÿ çà ê³ëüêà äí³â íåäîðàõóâàëîñÿ 14 òèñÿ÷ ñâî¿õ ð³äíèõ ³ áëèçüêèõ.

Òðàãåä³ÿ íàâðÿä ÷è ìຠàíàëîãè ó ñâ³òîâ³é ïðàêòèö³. Ëþäåé ñïî÷àòêó ïîñåëÿëè ó ãåòòî, àáè â³ää³ëèòè ¿õ â³ä ïðåäñòàâíèê³â ³íøèõ íàö³îíàëüíîñòåé, à ïîò³ì íèùèëè ô³çè÷íî. Ïðî òå, ÿê ãíàëè ñ³ìôåðîïîëüñüêèõ ºâðå¿â äî ì³ñöÿ êàòóâàííÿ

(10-é êì Ôåîäîñ³éñüêîãî øîñå) ìîæíà ïðî÷èòàòè â ë³òåðàòóðíèõ òâîðàõ («Ðîâ» êðèì÷àêà Îëåêñàíäðà Òêà÷åíêà, «ß ýòî âèäåë» — ²ëë³ Ñåëüâ³íñüêîãî, ³ õî÷à îñòàíí³é òâ³ð ñòîñóºòüñÿ íå ѳìôåðîïîëÿ, àëå ñèòóàö³ÿ – àíàëîã³÷íà, ³ çà ñèëîþ ãðîìàäÿíñüêîãî çâó÷àííÿ òà ïðîíèêëèâîñò³, íà ìîþ äóìêó, â³í ïðîñòî íå ìîæå ìàòè ïîä³áíèõ). Æèâ³ ³ äîñ³ ñâ³äêè òèõ æàõ³òü, æèâ³ ³ ¿õí³ ä³òè, îíóêè, ïðàâíóêè, ÿêèì ñòàðø³ ðîçïîâ³äàëè ïðî ïåðåæèòå. (Ïðîäîâæåííÿ íà 3-é ñòîð.)

Ö³íà äîãîâ³ðíà

«Á²Ë² ÏËßÌÈ» ²ÑÒÎв¯ ÄÆÀÍÊÎÉÑÜÊÈÉ ÃÎËÎÊÎÑÒ

ñòîð.

5

20 ÃÐÓÄÍß — ÄÅÍÜ Ì²Ë²Ö²¯ ÁÓÐÅÌͲ ÄÅ’ßÍÎÑÒ²: ÁÈÒÂÀ ÇÀ ÊÐÈÌ. ÏÐÈÁÎÐÊÀÍÍß ÁÀÍÄÈÒÈÇÌÓ

ñòîð.

6

ÍÀÐÎÄÎÇÍÀÂÑÒÂÎ ÂÅ×ÎÐÍÈÖ² ÍÀ ÀÍÄÐ²ß Â ÑÅÂÀÑÒÎÏÎ˲

ñòîð.

14

Ãîëîâà Êðèìñüêî¿ àñîö³àö³¿ «Ïðàâåäíèê³â íàðîä³â ñâ³òó» Äìèòðî Îìåëÿíþê âèñòóïຠíà òðàóðíîìó ì³òèíãó

ÊÀÇÈÌ, ÍÀÐÎÄÆÅÍÈÉ Â ÑÎÐÎ×Ö²

— ijäóñþ, ðîçêàæè, áóäü ëàñêà, ÿê âè âèæèâàëè ï³ä ÷àñ îêóïàö³¿, — çàïèòàâ ÿ ÿêîñü ñâîãî ä³äóñÿ Àáäóðåøèòà. ³í äîâãî ìîâ÷àâ, çàäóìàâøèñü. Áðîâè éîãî áóëè íàñóïëåí³. ß ðîçóì³â, ÿê âàæêî éîìó öå çãàäóâàòè. — Áåê³ð, ïðèíåñè, áóäü ëàñêà, âîäè, — ñêàçàâ â³í òðîõè çàõðèïëèì ãîëîñîì. ß øâèäêî çá³ãàâ íà êóõíþ ³ ïðèí³ñ ñêëÿíêó õîëîäíî¿ âîäè. ijä, çðîáèâøè ê³ëüêà êîâòê³â, â³äêàøëÿâñÿ ³ çàïèòàâ ìåíå: — Ùî ñàìå òåáå ö³êàâèòü? — ßê âè æèëè ï³ä ÷àñ îêóïàö³¿? Áàãàòî áóëî ó âàñ â ñåë³ í³ìö³â? ßê âîíè ïîâîäèëèñÿ? ßê âè òàì âèæèâàëè? — çàïèòàâ ÿ. — Öå áóâ âàæêèé ÷àñ, — ïðîäîâæèâ ä³ä, — ó íàøîìó ñåë³ Àêìàíàé æèëè â îñíîâíîìó êðèìñüê³ òàòàðè. Êð³ì íèõ áóëî ê³ëüêà ðîñ³éñüêèõ ³ óêðà¿íñüêèõ ñ³ìåé. ϳä ÷àñ îêóïàö³¿ â ñåë³ ñòîÿâ í³ìåöüêèé âçâîä, ÿêèé ³íîä³ çì³íþâàëè ðóìóíñüê³ ñîëäàòè. Ñïðàâà â òîìó, ùî íàøå ñåëî áóëî íà áåðåç³ ìîðÿ. ͳìö³, áîÿ÷èñü âèñàäêè ðàäÿíñüêîãî äåñàíòó àáî äèâåðñàíò³â, îõîðîíÿëè áåðåã. Ç 20 ãîäèíè âå÷îðà äî 6 ãîäèíè ðàíêó âîíè ââåëè

êîìåíäàíòñüêèé ÷àñ, æèòåëÿì ñåëà ï³ä ñòðàõîì ñìåðò³ êàòåãîðè÷íî çàáîðîíÿëîñÿ âèõîäèòè ç äîìó. ͳìö³ âèâ³ñèëè ñïåö³àëüí³ îãîëîøåííÿ ïðî òå, ùî çà íàäàííÿ äîïîìîãè òà ïðèõîâóâàííÿ ïîðàíåíèõ ðàäÿíñüêèõ ñîëäàò³â — ðîçñòð³ë. Òàì áóëî ñêàçàíî, ùî çà êîæíîãî âáèòîãî í³ìåöüêîãî àáî ðóìóíñüêîãî ñîëäàòà áóäå ðîçñòð³ëÿíî 15 çàðó÷íèê³â, à çà âáèòîãî îô³öåðà — 50. Òðèâàëèé ÷àñ ó ñåë³ áóëî ñïîê³éíî, îñê³ëüêè ïàðòèçàí³â ó íàøèõ êðàÿõ íå áóëî. Âîíè ìîãëè ä³ÿòè â ë³ñîâèõ ðàéîíàõ Êðèìó, à ó íàñ áóâ ãîëèé ñòåï. ͳìö³ îñîáëèâî íå äîêó÷àëè, àëå ùîäíÿ âèãàíÿëè ëþäåé íà ð³çí³ ðîáîòè, ïðèìóøóâàëè çàðèâàòè ïðîòèòàíêîâ³ ðîâè é îêîïè, ðåìîíòóâàòè äîðîãè òà ìîñòè. Îêð³ì öüîãî, âîíè ââåëè ïîäàòêè ³ çäà÷ó ïðîäîâîëüñòâà äëÿ ïîòðåá àð쳿. ² öå â òîé ÷àñ, êîëè ëþäè ñàì³ â³ä÷óâàëè íåñòà÷ó ¿æ³. À îäíîãî ðàçó ñòàâñÿ òàêèé âèïàäîê. ϳçíî ââå÷åð³ íà äîðîç³, ùî âåäå äî ìëèíà, áóâ êèìîñü óáèòèé í³ìåöüêèé ñîëäàò. Óðàíö³ â ñåëî ïðèáóâ êàðàëüíèé çàã³í. Îô³öåð íàêàçàâ ñòàðîñò³ ç³áðàòè âñ³õ ìåøêàíö³â ñåëà á³ëÿ êîìåíäàòóðè. Êîëè

ëþäè áóëè ç³áðàí³, ñîëäàòè âèøòîâõàëè ç íàòîâïó 15 çàðó÷íèê³â ³ ïîñòàâèëè ¿õ ï³ä ïîñèëåíó îõîðîíó. Ñåðåä íèõ, ïðèãàäóº ä³äóñü, îïèíèâñÿ éîãî òîâàðèø ³ îäíîêëàñíèê Êàçèì. Öå áóâ âèñîêèé, íå çà â³êîì ðîçóìíèé õëîïåöü. Ó øêîë³ â³í áóâ îäíèì ç êðàùèõ ³ ìð³ÿâ ñòàòè ë³êàðåì. Íàçð³âàëî ùîñü òðàã³÷íå... Äî æèòåë³â ñåëà Àêìàíàé ÷åðåç ïåðåêëàäà÷à çíîâó

çâåðíóâñÿ í³ìåöüêèé îô³öåð: — Â÷îðà ï³çíî ââå÷åð³, — ïî÷àâ â³í, — êèìîñü ³ç ìåøêàíö³â âàøîãî ñåëà áóâ óáèòèé í³ìåöüêèé ñîëäàò. Ìè ïîâèíí³ ïîêàðàòè áàíäèòà. ßêùî äî 18.00 çëî÷èíåöü íå ç’ÿâèòüñÿ àáî âè íå äîïîìîæåòå íàì éîãî çíàéòè, òî âñ³ çàðó÷íèêè ñüîãîäí³ óâå÷åð³ áóäóòü ðîçñòð³ëÿí³. (Çàê³í÷åííÿ íà 4-é ñòîð.)


Ç ïîòîêó æèòòÿ

ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

ÀÍÀÒÎË²É ÌÎÃÈËÜΠÍÀÇÂÀ ÏвÎÐÈÒÅÒÈ ÇÀÑÍÎÂÍÈÊÈ: ̳í³ñòåðñòâî êóëüòóðè ³ òóðèçìó Óêðà¿íè, Âñåóêðà¿íñüêå òîâàðèñòâî «Ïðîñâ³òà» ³ìåí³ Òàðàñà Øåâ÷åíêà, òðóäîâèé êîëåêòèâ ï³äïðèºìñòâà «Îᒺäíàíà ðåäàêö³ÿ ãàçåòè «Êðèìñüêà ñâ³òëèöÿ» Çà âàãîìèé âíåñîê ó ñïðàâó óêðà¿íñüêîãî íàö³îíàëüíîãî â³äðîäæåííÿ, ðîçáóäîâó òà çì³öíåííÿ Óêðà¿íñüêî¿ äåðæàâè ðåäàêö³ÿ ãàçåòè "Êðèìñüêà ñâ³òëèöÿ" íàãîðîäæåíà ìåäàëëþ Âñåóêðà¿íñüêîãî òîâàðèñòâà "Ïðîñâ³òà" "ÁÓIJÂÍÈ×ÈÉ ÓÊÐÀ¯ÍÈ"

Ãîëîâíèé ðåäàêòîð ³êòîð ÊÀ×ÓËÀ Ãàçåòà çàðåºñòðîâàíà ̳í³ñòåðñòâîì þñòèö³¿ Óêðà¿íè Ðåºñòðàö³éíå ñâ³äîöòâî Ê ¹ 12042-913ÏÐ â³ä 30.11 2006 ð. ²íäåêñ: 90269 Ðåäàêö³ÿ íå çàâæäè ïîä³ëÿº äóìêè àâòîð³â ïóáë³êàö³é, â³äïîâ³äàëüí³ñòü çà äîñòîâ³ðí³ñòü ôàêò³â íåñóòü àâòîðè. Ðóêîïèñè íå ðåöåíçóþòüñÿ ³ íå ïîâåðòàþòüñÿ. Ëèñòóâàííÿ ç ÷èòà÷àìè - íà ñòîð³íêàõ ãàçåòè. Ðåäàêö³ÿ çàëèøຠçà ñîáîþ ïðàâî ñêîðî÷óâàòè ïóáë³êàö³¿ ³ âèïðàâëÿòè ìîâó. ÒÅËÅÔÎÍÈ: ãîëîâíîãî ðåäàêòîðà (0652) 51-13-24 â³ää³ë³â - 51-13-25 ÀÄÐÅÑÀ ÐÅÄÀÊÖ²¯: 95006, ì. ѳìôåðîïîëü, âóë. Ãàãàð³íà, 5, 2-é ïîâ., ê. 13 - 14 å-mail: kr_svit@meta.ua http://svitlytsia.crimea.ua Äðóêàðíÿ: ÒΠ«Ìåãà-Ïîë³ãðàô» âóë. Ìàðêà Âîâ÷êà,12/14 Êè¿â, 04073 Âèäàâåöü - ÄÏ «Ãàçåòíîæóðíàëüíå âèäàâíèöòâî ̳í³ñòåðñòâà êóëüòóðè ³ òóðèçìó Óêðà¿íè» Äèðåêòîð Îëåñÿ Á²ËÀØ 03040, ì. Êè¿â, âóë. Âàñèëüê³âñüêà, 1, òåë./ôàêñ (044) 498-23-63 Ð/ð 37128003000584 â ÓÄÊ ó ì. Êèºâ³ ÌÔÎ 820019 êîä ªÄÐÏÎÓ 16482679 E-mail: vidavnictvo@gmail.com Ïåðåäïëàòíà êàìïàí³ÿ íà âèäàííÿ ÄÏ «Ãàçåòíî-æóðíàëüíå âèäàâíèöòâî ̳í³ñòåðñòâà êóëüòóðè Óêðà¿íè», â ò. ÷. ³ íà òèæíåâèê «Êðèìñüêà ñâ³òëèöÿ», çä³éñíþºòüñÿ çà íàñòóïíèìè ðåêâ³çèòàìè: âóë. Âàñèëüê³âñüêà,1, ì. Êè¿â, 03040, 2 ïîâåðõ, 6 êîðïóñ. ³äïîâ³äàëüíà îñîáà çà ïåðåäïëàòó - ²âàí Ïîðõóí. Òåë./ôàêñ (044) 498-23-64.

Ïð³îðèòåòíèì çàâäàííÿì êðèìñüêîãî óðÿäó ãëàâà Ðàäì³íó ÀÐÊ Àíàòîë³é Ìîãèëüîâ íàçâàâ ñòðèìóâàííÿ ö³í íà âñ³ âèäè òîâàð³â äëÿ íàñåëåííÿ, ïîâ³äîìëÿº êîðåñïîíäåíò ÓÊвÍÔÎÐÌó. «Ö³íè ó Êðèìó ïîâèíí³ áóòè íå âèùèìè, í³æ çàãàëîì â Óêðà¿í³ — öå íàøå ïð³îðèòåòíå çàâäàííÿ ³ íà öå çàðàç ñïðÿìîâàíà ðîáîòà óðÿäó», — çàçíà÷èâ

À.Ìîãèëüîâ íà ïðåñ-êîíôåðåíö³¿ çà ï³äñóìêàìè çàñ³äàííÿ Ðàäè ì³í³ñòð³â ÀÐÊ. Çà ñëîâàìè ïðå쒺ðà, ñòàá³ë³çóâàòè ö³íè íà ïðîäóêòè â àâòîíî쳿 âäàºòüñÿ çàâäÿêè ö³íîâ³é ïîë³òèö³ íà ðèíêó íàôòîïðîäóêò³â. «Íàì âäàëîñÿ ñòàá³ë³çóâàòè ö³íè íà ðèíêó íàôòîïðîäóêò³â ³ ïðèâåñòè ¿õ ó â³äïîâ³äí³ñòü ç ö³íîþ ïî âñ³é êðà¿í³», — ï³äêðåñëèâ

ãëàâà Ðàäì³íó ÀÐÊ. Àíàòîë³é Ìîãèëüîâ ïîâ³äîìèâ òàêîæ, ùî Ãëàâà äåðæàâè äàâ éîìó äîðó÷åííÿ ùîäî íåîáõ³äíîñò³ ïðèñêîðåííÿ ðåôîðìè ó çåìåëüí³é ñôåð³, â ñèñòåì³ äåðæàâíîãî óïðàâë³ííÿ ³ â îõîðîí³ çäîðîâ’ÿ. «Íåîáõ³äíî íå çóïèíÿòèñÿ íà øëÿõó ïåðåòâîðåíü, à ðóõàòèñÿ âïåðåä, ùîá ðåôîðìè éøëè ³íòåíñèâí³øå ³ øâèäøå — öå äîðó÷åííÿ, ÿêå äàâ Ïðåçèäåíò Óêðà¿íè», — ñêàçàâ ïðå쒺ð. Ãóëüíàðà ÊÓÐÒÀ˲ªÂÀ

Ó Ñ²ÌÔÅÐÎÏÎ˲ ÂØÀÍÓÂÀËÈ Ó×ÀÑÍÈʲ ˲ʲÄÀÖ²¯ ÍÀÑ˲Äʲ ÀÂÀв¯ ÍÀ ×ÎÐÍÎÁÈËÜÑÜÊ²É ÀÅÑ 12 ãðóäíÿ ó ѳìôåðîïîë³ â³äáóâñÿ óðî÷èñòèé çàõ³ä, ïðèñâÿ÷åíèé Äíþ âøàíóâàííÿ ó÷àñíèê³â ë³êâ³äàö³¿ íàñë³äê³â àâà𳿠íà ×îðíîáèëüñüê³é ÀÅÑ. Ó ç³áðàíí³ âçÿëè ó÷àñòü âèêîíóþ÷èé îáîâ’ÿçêè Ïîñò³éíîãî Ïðåäñòàâíèêà Ïðåçèäåíòà Óêðà¿íè â ÀÐ Êðèì ³êòîð Ïëàê³äà, ãîëîâà Ïîñò³éíî¿ êîì³ñ³¿ Âåðõîâíî¿ Ðàäè àâòîíî쳿 ç ñîö³àëüíèõ ïèòàíü, îõîðîíè çäîðîâ’ÿ ³ ó ñïðàâàõ âåòåðàí³â Ïåòðî Çàïîðîæåöü, ì³í³ñòð ñîö³àëüíî¿ ïîë³òèêè ÀÐ Êðèì Îëåíà Ñåìè÷àñòíà, êåð³âíèêè ãðîìàäñüêèõ ³ áëàãîä³éíèõ îðãàí³çàö³é òà ó÷àñíèêè ë³êâ³äàö³¿ àâà𳿠íà ×îðíîáèëüñüê³é ÀÅÑ. «Îäíèì ³ç ïð³îðèòåòíèõ çàâäàíü, îêðåñëåíèõ â Óêàç³ Ïðåçèäåíòà Óêðà¿íè, âèçíà-

÷åíî ïîñèëåííÿ óâàãè ç áîêó îðãàí³â âëàäè äî ïîâñÿêäåííèõ ïîòðåá ãðîìàäÿí, ÿê³ ïîñòðàæäàëè âíàñë³äîê ×îðíîáèëüñüêî¿ êàòàñòðîôè òà ó÷àñíèê³â ë³êâ³äàö³¿ íàñë³äê³â àâà𳿠íà ×ÀÅÑ», — âðó÷àþ÷è âåòåðàíàì-ë³êâ³äàòîðàì â³äçíàêè Ïðåäñòàâíèöòâà Ïðåçèäåíòà Óêðà¿íè â ÀÐ Êðèì, ï³äêðåñëèâ ³êòîð Ïëàê³äà. — «Â³äëóííÿ ×îðíîáèëÿ ñòèõíå íå øâèäêî. Àëå ìè ïîâèíí³ ç îïòèì³çìîì äèâèòèñÿ ó ìàéáóòíº, â÷èòèñÿ íà ïîìèëêàõ, ðîáèòè âñå, ùî â³ä íàñ çàëåæèòü, ùîá ïîä³áíà êàòàñòðîôà á³ëüøå íå ïîâòîðèëàñÿ íà íàø³é çåìë³». Ïðåñ-ñëóæáà Ïîñò³éíîãî Ïðåäñòàâíèêà Ïðåçèäåíòà Óêðà¿íè â ÀÐ Êðèì

ÒÈÌ ×ÀÑÎÌ...

Á²ËÜØÅ ÏÎËÎÂÈÍÈ Ç ÏÅÐŲÐÅÍÈÕ ×ÎÐÍÎÁÈËÜֲ ÌÎÆÓÒÜ ÂÒÐÀÒÈÒÈ ÑÂ²É ÑÒÀÒÓÑ?

Á³ëüøå ïîëîâèíè ç ïåðåâ³ðåíèõ ÷îðíîáèëüö³â, ÷èé ñòàòóñ âèêëèêຠñóìí³â ó ãðîìàäñüêèõ îðãàí³çàö³é, ìîæóòü ïîçáóòèñÿ ñâî¿õ ï³ëüã. Ïðî öå ñêàçàâ ó ³íòåðâ’þ êîðåñïîíäåíòîâ³ ÓÊвÍÔÎÐÌó ïðåçèäåíò ÂÃÎ «Ñîþç ×îðíîáèëü Óêðà¿íè» Þð³é Àíäðººâ. «Äóìàþ, òèñÿ÷ 15 ÷è 20 äîâåäåòüñÿ ïåðåâ³ðèòè. Á³ëüøå ïîëîâèíè ç íèõ âòðàòèòü ñòàòóñ îäíîçíà÷íî. Ìàëî òîãî, ¿ì äîâåäåòüñÿ ùå â³äøêîäîâóâàòè çáèòîê äåðæàâ³ çà òå, ùî íåçàêîííî îòðèìóâàëè ï³ëüãè, ïåíñ³¿, êîìïåíñàö³¿, ÿê³ âèì³ðþþòüñÿ äåñÿòêàìè

òèñÿ÷ ãðèâåíü», — çàÿâèâ Þ. Àíäðººâ. Ïðè öüîìó, íà éîãî äóìêó, éòèìåòüñÿ é ïðî â³äïîâ³äíå ïîêàðàííÿ. «Òîáòî ñòàòòÿ áóäå íå ïðîñòî çà øàõðàé��òâî àáî ï³äðîáêó äîêóìåíò³â, à çà ðîçêðàäàííÿ áþäæåòíèõ êîøò³â ó îñîáëèâî âåëèêèõ ðîçì³ðàõ. Öå «ïîòÿãíå» äî 10 ðîê³â ïîçáàâëåííÿ âîë³ ³ç êîíô³ñêàö³ºþ ìàéíà», — ïåðåêîíàíèé ë³äåð ãðîìàäñüêî¿ îðãàí³çàö³¿ ÷îðíîáèëüö³â. Çà éîãî ñëîâàìè, îäíèõ çóñèëü ïðîêóðàòóðè áóäå íåäîñòàòíüî: «Îñíîâíó ðîëü òóò ìຠâ³ä³ãðàòè ñïå-

Â²Ä ²ÍÔÀÐÊÒÓ ÏÎÌÅÐ ÄÐÓÃÈÉ ×ÎÐÍÎÁÈËÅÖÜ — Ó×ÀÑÍÈÊ ÀÊÖ²É ÏÐÎÒÅÑÒÓ

Öüîãî òèæíÿ â ì. Ìà곿âêà Äîíåöüêî¿ îáëàñò³ â³äáóëèñÿ ïîõîðîíè ÷îðíîáèëüöÿ — ó÷àñíèêà àêö³é ïðîòåñòó â Äîíåöüêó ³òàë³ÿ Âëàñîâà. Ïðî öå ïîâ³äîìèâ êîðåñïîíäåíòîâ³ ÓͲÀÍ îäèí ç ÷ëåí³â ³í³ö³àòèâíî¿ ãðóïè ïðîòåñòóâàëüíèê³â ³íâàë³ä³â-÷îðíîáèëüö³â ó Äîíåöüêó Âîëîäèìèð Ñóìàðîêîâ.

ö³àëüíà ì³æâ³äîì÷à êîì³ñ³ÿ íà êøòàëò òàêî¿, ÿêà ³ñíóâàëà ðàí³øå ïðè ̳í³ñòåðñòâ³ ç íàäçâè÷àéíèõ ñèòóàö³é. Öå áóâ ôàõîâèé ³ äîâîë³ áåçêîìïðîì³ñíèé îðãàí, êóäè âõîäèëè ïðàö³âíèêè ïðàâîîõîðîííèõ îðãàí³â, ð³çíèõ ì³í³ñòåðñòâ òà â³äîìñòâ. Äî ðå÷³, é íèí³ òàêà êîì³ñ³ÿ í³áè ³ñíóº ïðè ̳íñîöïîë³òèêè, îäíàê ïðî ÿêó ¿¿ 䳺â³ñòü ìîæíà ãîâîðèòè, ÿêùî âîíà íå çáèðàëàñÿ âæå ðîêè òðè. Òîìó «Ñîþç ×îðíîáèëü Óêðà¿íè» ³í³ö³þâàòèìå ïîíîâëåííÿ ¿¿ ðîáîòè. À òå, ùî ó êåð³âíèöòâà íèí³øíüîãî óðÿäó íàðåøò³ ç’ÿâèëàñÿ âîëÿ ³ áàæàííÿ çàéíÿòèñÿ îñü öèìè ÷îðíîáèëüñüêèìè ìàðîäåðàìè, ìè ëèøå â³òàºìî». Íàòàë³ÿ ÀÍÄÐÓÑÅÍÊÎ

Çà éîãî ñëîâàìè, Â. Âëàñîâ, ÿêîìó áóëî 58 ðîê³â, «ùîäíÿ ïðè¿æäæàâ ï³äòðèìàòè àêö³þ, õîò³â áóòè ó÷àñíèêîì ãîëîäóâàííÿ, àëå ó çâ’ÿçêó ç òèì, ùî â íüîãî áóâ öóêðîâèé ä³àáåò, éîãî íå äîïóñòèëè äî ãîëîäóâàííÿ». «Â³í ùîäíÿ ïðè¿æäæàâ. Íàñê³ëüêè ìåí³ â³äîìî, ç íåä³ë³ íà ïîíåä³ëîê éîãî øâèäêà çàáðàëà, ³ â³í ïîìåð â³ä ³íôàðêòó», — ñêàçàâ Â. Ñóìàðîêîâ. Ïðîâåëè Â. Âëàñîâà â îñòàííþ ïóòü éîãî òîâàðèø³-÷îðíîáèëüö³, ÿê³ áðàëè ó÷àñòü ðàçîì ç íèì â àêö³¿ ïðîòåñòó...

ÍŠDzÏÑÓÉÒÅ ÑÎÁ² ÑÂßÒÎ! 10 ãðóäíÿ çà ìåäè÷íîþ äîïîìîãîþ â Ñàêñüêó ì³ñüêðàéë³êàðíþ çâåðíóâñÿ 18-ð³÷íèé æèòåëü îäíîãî ç ñ³ë Ñàêñüêîãî ðàéîíó, ÿêèé ïîñòðàæäàâ â³ä âèáóõó ïåòàðäè. ϳñëÿ îãëÿäó ïàö³ºíòà òðàâìàòîëîã ïîñòàâèâ ïîòåðï³ëîìó ä³àãíîç: çàáèòà ðàíà, â³äêðèòèé ïåðåëîì íèæíüî¿ ùåëåïè, ìíîæèíí³ ðàíè ³ ïîäðÿïèíè îáëè÷÷ÿ. ϳä ÷àñ ïðîâåäåííÿ ïåðåâ³ðêè çà ôàêòîì îòðèìàííÿ ò³ëåñíèõ óøêîäæåíü áóëî âñòàíîâëåíî, ùî òîãî äíÿ ìîëîäèê âèð³øèâ ïåðåâ³ðèòè ÿê³ñòü ï³ðîòåõí³÷íî¿ ïðîäóêö³¿, ïðèäáàíî¿ íèì íàïåðåäîäí³. Êîëè æ íå âèáóõíóëà ïåòàðäà, ìîëîäèé ÷îëîâ³ê ï³ä³éøîâ äî ì³ñöÿ ¿¿ ïàä³ííÿ, ñïîä³âàþ÷èñü, ìàáóòü, ðîç³áðàòèñÿ â ïðè÷èí³. ßê ò³ëüêè ëþáèòåëü ï³ðîòåõí³êè íàõèëèâñÿ äî áðàêîâàíî¿ ïåòàðäè, ñòàâñÿ âèáóõ.

×åðåç ñâ³é íåîáäóìàíèé â÷èíîê ³ íåîáåðåæí³ñòü ïðè ïîâîäæåíí³ ç ï³ðîòåõí³êîþ, õëîïåöü ïåðåáóâàòèìå íà ë³êóâàíí³ ÿê ì³í³ìóì ì³ñÿöü. À âñ³ì ãðîìàäÿíàì, ÿê³ íå õî÷óòü â³äçíà÷èòè Íîâîð³÷í³ òà гçäâÿí³ ñâÿòà â ë³êàðí³, íàãàäóºìî, ùî âáåðåãòè ñåáå â³ä íåùàñíèõ âèïàäê³â âè ìîæåòå ïðè äîòðèìàíí³ ïðîñòèõ ðåêîìåíäàö³é: 1. Êóïóâàòè ï³ðîòåõí³÷í³ âèðîáè íåîáõ³äíî ò³ëüêè ó ñïåö³àë³çîâàíèõ ìàãàçèíàõ, ³ â æîäíîìó ðàç³ íà ðèíêàõ. Ïðè öüîìó íåîáõ³äíî ïåðåâ³ðÿòè íàÿâí³ñòü ²íñòðóêö³¿ óêðà¿íñüêîþ ìîâîþ, â³äïîâ³äíî äî ÿêî¿ çä³éñíþºòüñÿ çàñòîñóâàííÿ ï³ðîòåõí³êè â ïîáóò³. Ïðè â³äñóòíîñò³ òàêî¿, ï³ðîòåõí³÷íèé âèð³á ââàæàºòüñÿ êîíòðàôàêòíèì, ïðèäáàííÿ òà âèêîðèñòàííÿ ÿêîãî çàáîðîíåíî. 2. Çàáîðîíÿºòüñÿ:

— çàñòîñóâàííÿ òèõ ïîáóòîâèõ ï³ðîòåõí³÷íèõ âèðîá³â, ÿê³ ìîæóòü ñòâîðèòè íåáåçïåêó òðàâìóâàííÿ ëþäåé îñêîëêàìè, ãîðþ÷èìè åëåìåíòàìè òà ¿õ ðóõîìèìè ÷àñòèíàìè; — çä³éñíþâàòè ç ï³ðîòåõí³÷íèìè âèðîáàìè òàê³ ä³¿: êèäàòè, óäàðÿòè ïî íèõ áóäü-ÿêèì ïðåäìåòîì, òÿãòè çà ´í³ò; — ïåðåíîñèòè â êèøåíÿõ, ï³ä îäÿãîì, çáåð³ãàòè áåç óïàêîâêè; çàëèøàòè áåç íàãëÿäó, ïåðåðîáëÿòè ³ ðîçáèðàòè; — âèêîðèñòîâóâàòè âèðîáè 2-ãî ³ 3-ãî êëàñó íåáåçïåêè îñîáàì ìîëîäøå 18 ðîê³â; — âèêîðèñòîâóâàòè âèðîáè, ÿê³ ñòâîðþþòü åôåêòè íà âèñîò³ àáî øóìîâ³ åôåêòè, áëèæ÷å ñòà ìåòð³â â³ä ë³êàðåíü, öåðêîâ, äèòÿ÷èõ óñòàíîâ, øê³ë, áóäèíê³â äëÿ ëþäåé ïîõèëîãî â³êó òà ³íøèõ ãðîìàäñüêèõ ñïîðóä ³ æèòëîâèõ áóäèíê³â;

2

ÎÐÄÅÍ ÊÎÌÏÎÇÈÒÎÐÓ

10 ãðóäíÿ Ïðåçèäåíò Óêðà¿íè ³êòîð ßíóêîâè÷ íàãîðîäèâ âèäàòíîãî óêðà¿íñüêîãî êîìïîçèòîðà ²ãîðÿ Ïîêëàäà îðäåíîì «Çà çàñëóãè» II ñòóïåíÿ, ïîâ³äîìèëè ÓͲÀÍ â Àäì³í³ñòðàö³¿ Ïðåçèäåíòà. Êîìïîçèòîðà, ÿê çàçíà÷åíî â ïðåçèäåíòñüêîìó óêàç³, íàãîðîäæåíî «çà çíà÷íèé îñîáèñòèé âíåñîê ó ðîçâèòîê â³ò÷èçíÿíîãî ìóçè÷íîãî ìèñòåöòâà, áàãàòîð³÷íó ïë³äíó òâîð÷ó ä³ÿëüí³ñòü òà âèñîêó ïðîôåñ³éíó ìàéñòåðí³ñòü». Íàãîðîäó þâ³ëÿðîâ³ âðó÷èëà ðàäíèê Ïðåçèäåíòà Óêðà¿íè Ãàííà Ãåðìàí, ÿêà ïðè¿õàëà äî ñåëèùà Âîðçåëü ï³ä Êèºâîì, äå ìåøêຠêîìïîçèòîð. Ïðèéìàþ÷è äåðæàâíó íàãîðîäó, ². Ïîêëàä âèñëîâèâ ñïîä³âàííÿ, ùî «ïðî óêðà¿íñüêó ìóçèêó çàâæäè äáàòèìóòü íà íàéâèùîìó äåðæàâíîìó ð³âí³». Êîìïîçèòîð ðîçïîâ³â ïðî òå, ùî ì𳺠«ïðî ïîñòàíîâêó ñâ îïåðè, ÿêó â³í íàïèñàâ ³ùå äåñÿòü ðîê³â òîìó, àëå ÿêà äîñ³ íå ïîáà÷èëà ñöåíó ÷åðåç áðàê êîøò³â». * * * ²ãîð Ïîêëàä íàðîäèâñÿ 10 ãðóäíÿ 1941 ðîêó. Çàê³í÷èâ Êè¿âñüêó êîíñåðâàòîð³þ. Çàñëóæåíèé ä³ÿ÷ ìèñòåöòâ ÓÐÑÐ, íàðîäíèé àðòèñò Óêðà¿íè, ëàóðåàò Øåâ÷åíê³âñüêî¿ ïðå쳿. Àâòîð ïîíàä 500 ï³ñåíü (ñåðåä íèõ çíàìåíèò³ «Çåëåí-êëåí», «Êîõàíà», «×àð³âíà ñêðèïêà», «Äèê³ ãóñè», «Òèõà âîäà», «Ï³ñíÿ ïðî ìàò³ð»), ñèìôîí³÷íèõ òâîð³â, ïîíàä 20 ìþçèêë³â, ìóçèêè äî á³ëüø í³æ 60 õóäîæí³õ òà ìóëüòèïë³êàö³éíèõ ô³ëüì³â.

ÂÅÐÕÎÂÍÀ ÐÀÄÀ ÓÕÂÀËÈËÀ вØÅÍÍß Â²ÄÇÍÀ×ÈÒÈ 80-в××ß ÁÎÃÀÒÈÊÎÂÀ

Âåðõîâíà Ðàäà Óêðà¿íè óõâàëèëà Ïîñòàíîâó «Ïðî â³äçíà÷åííÿ 80-ð³÷÷ÿ ç äíÿ íàðîäæåííÿ âèäàòíîãî åñòðàäíîãî ñï³âàêà Þð³ÿ Áîãàòèêîâà». ßê ïåðåäຠêîðåñïîíäåíò ÓͲÀÍ, çà öå ð³øåííÿ ïðîãîëîñóâàëè 239 ³ç 255 íàðîäíèõ äåïóòàò³â, çàðåºñòðîâàíèõ ó ñåñ³éí³é çàë³. Ó ïîñòàíîâ³ çàçíà÷àºòüñÿ, ùî 29 ëþòîãî 2012 ðîêó âèïîâíþºòüñÿ 80 ðîê³â â³ä äíÿ íàðîäæåííÿ íàðîäíîãî àðòèñòà ÑÐÑÐ ³ Óêðà¿íè, çàñëóæåíîãî ä³ÿ÷à ìèñòåöòâ Àâòîíîìíî¿ Ðåñïóáë³êè Êðèì, êàâàëåðà îðäåíà Óêðà¿íè «Çà çàñëóãè» óñ³õ òðüîõ ñòóïåí³â, ïîâíîãî êàâàëåðà îðäåí³â «Øàõòàðñüêî¿ ñëàâè», îðäåíà «Äðóæáè» Ðîñ³éñüêî¿ Ôåäåðàö³¿ — Þð³ÿ Áîãàòèêîâà. Âåðõîâíà Ðàäà ïîñòàíîâèëà ðåêîìåíäóâàòè Ðàä³ ì³í³ñòð³â Àâòîíîìíî¿ Ðåñïóáë³êè Êðèì, Äîíåöüê³é, Ëóãàíñüê³é òà Õàðê³âñüê³é îáëàñíèì äåðæàâíèì àäì³í³ñòðàö³ÿì óðî÷èñòî â³äçíà÷èòè 80-ð³÷÷ÿ â³ä äíÿ íàðîäæåííÿ âèäàòíîãî ñï³âàêà Þ. Áîãàòèêîâà, ïåðåäáà÷èâøè ïðîâåäåííÿ óðî÷èñòèõ çáîð³â ïðåäñòàâíèê³â ãðîìàäñüêèõ òà ìèñòåöüêèõ îðãàí³çàö³é. Êð³ì òîãî, Âåðõîâíà Ðàäà ðåêîìåíäóº ̳í³ñòåðñòâó êóëüòóðè Óêðà¿íè ó çâ’ÿçêó ³ç 80-ð³÷÷ÿì Þ. Áîãàòèêîâà ïðîâåñòè óðî÷èñòå çàñ³äàííÿ çà ó÷àñò³ ïðåäñòàâíèê³â ãðîìàäñüêèõ òà ìèñòåöüêèõ îðãàí³çàö³é íà äåðæàâíîìó ð³âí³. Êàá³íåò ̳í³ñòð³â Óêðà¿íè ìຠïåðåäáà÷èòè âèä³ëåííÿ íåîáõ³äíèõ êîøò³â íà ïðîâåäåííÿ çàçíà÷åíèõ çàõîä³â. * * * Þð³é Éîñèïîâè÷ Áîãàòèêîâ (29 ëþòîãî 1932 ð. — 8 ãðóäíÿ 2002 ð.) íàðîäèâñÿ â ì. Ðèêîâå, íèí³ ªíà곺âå, Äîíåöüêî¿ îáëàñò³. Íàâ÷àâñÿ ó Õàðêîâ³. Ïðàöþâàâ ó Õàðê³âñüê³é, Ëóãàíñüê³é òà Êðèìñüê³é ô³ëàðìîí³ÿõ. ×ëåí õóäðàäè ïðè ̳í³ñòåðñòâ³ êóëüòóðè ÑÐÑÐ. Ç 1992 ðîêó — õóäîæí³é êåð³âíèê Êðèìñüêî¿ ô³ëàðìîí³¿. Æèâ ó ßëò³. — êèäàòè ïðèâåäåí³ â ä³þ âèðîáè ï³ä íîãè ïåðåõîæèõ, ³ç â³êîí ³ ç áàëêîí³â, çä³éñíþâàòè ôåºðâåðêè ç äàõ³â áóäèíê³â òà ³íø³ 䳿, â³ä ÿêèõ ìîæóòü ïîñòðàæäàòè ëþäè àáî ìàéíî; — âèêîðèñòîâóâàòè âèðîáè îñîáàì, ÿê³ ïåðåáóâàþòü ó íåòâåðåçîìó ñòàí³. Òàêîæ íåîáõ³äíî íàãàäàòè âñ³ì ãðîìàäÿíàì, ùî ñóâîðî çàáîðîíÿºòüñÿ çàñòîñóâàííÿ ñïîæèâà÷àìè ïîáóòîâèõ ï³ðîòåõí³÷íèõ çàñîá³â ó çàáîðîíåíèé ð³øåííÿìè îðãàí³â ì³ñöåâîãî ñàìîâðÿäóâàííÿ ÷àñ, çà âèíÿòêîì äí³â ñâÿòêóâàííÿ Íîâîãî ðîêó â í³÷ ç 31 ãðóäíÿ íà 1 ñ³÷íÿ. ³äïîâ³äíî äî Çàêîíó Óêðà¿íè «Ïðî âíåñåííÿ çì³í äî äåÿêèõ çàêîíîäàâ÷èõ àêò³â Óêðà¿íè ùîäî çàõèñòó íàñåëåííÿ â³ä âïëèâó øóìó âèíí³ áóäóòü ïðèòÿãóâàòèñÿ äî â³äïîâ³äàëüíîñò³ çã³äíî ç Êîäåêñîì Óêðà¿íè ïðî àäì³í³ñòðàòèâí³ ïðàâîïîðóøåííÿ. Ó ðàç³ çàòðèìàííÿ ç ï³ðîòåõí³÷íè-

ìè ïðèñòðîÿìè îñ³á, ÿê³ íå äîñÿãëè 16-ð³÷íîãî â³êó, äî â³äïîâ³äàëüíîñò³ áóäóòü ïðèòÿãóâàòèñÿ ¿õí³ áàòüêè. Çã³äíî ç³ ñò. 195-6 ÊÓïÀÏ ïîðóøåííÿ ïîðÿäêó âèãîòîâëåííÿ, çáåð³ãàííÿ, ïåðåâåçåííÿ, òîðã³âë³ òà âèêîðèñòàííÿ ï³ðîòåõí³÷íèõ çàñîá³â òÿãíå çà ñîáîþ íàêëàäåííÿ øòðàôó äî 1020 ãðèâåíü ç êîíô³ñêàö³ºþ ï³ðîòåõí³÷íèõ çàñîá³â. Ò³ ñàì³ ä³¿, â÷èíåí³ îñîáîþ ïîâòîðíî ïðîòÿãîì ðîêó, êàðàþòüñÿ øòðàôîì äî 1700 ãðèâåíü, òàêîæ ç êîíô³ñêàö³ºþ ï³ðîòåõí³÷íèõ çàñîá³â. Ïðî ôàêòè íåçàêîííî¿ ðåàë³çàö³¿ ï³ðîòåõí³÷íèõ âèðîá³â, à òàêîæ ïîðóøåíü ïîðÿäêó ¿õíüîãî âèêîðèñòàííÿ, ïðîñèìî ïîâ³äîìëÿòè â ì³ë³ö³þ çà â³äîìèì óñ³ì íîìåðîì òåëåôîíó 102 äëÿ âæèòòÿ çàõîä³â ðåàãóâàííÿ. ²ðèíà ÁÅÑÀÐÀÁ (Ñåêòîð çâ’ÿçê³â ç ãðîìàäñüê³ñòþ ÃÓÌÂÑ Óêðà¿íè â ÀÐ Êðèì)


3

Ïàì’ÿòü

ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

ÙÎÁ ÍÅ ÏÎÂÒÎÐÈËÎÑ߅

(Çàê³í÷åííÿ. Ïî÷. íà 1-é ñòîð.) Âèäàíà äî ö³º¿ äàòè Êðèìñüêèì ðåñïóáë³êàíñüêèì ºâðåéñüêèì òîâàðèñòâîì «ßä åçðà – ðóêà äîïîìîãè» ãàçåòà ì³ñòèòü ÷èìàëî êîíêðåòíèõ ñïîãàä³â ïðî òðàã³÷í³ ïî䳿, òà íå áóäó ¿õ öèòóâàòè, áî ìàþ âëàñí³ ìàéæå ñïîãàäè, ÿê³ ä³ñòàëèñÿ ìåí³ ó ñïàäîê â³ä ð³äíèõ ³ äðóç³â. Ìîÿ 93-ð³÷íà ìàòè, êîòðà ìåøêàëà òîä³ íà Ñóìùèí³, ÷àñòî ðîçïîâ³äàëà ïðî áàãàòîä³òíó ºâðåéñüêó ðîäèíó, äå ãîñïîäèíÿ áóëà óêðà¿íêîþ. Âîíà ñàìà ïîïðîñèëà ñòðàòèòè ¿¿ ðàçîì ç ÷îëîâ³êîì ³ ä³òüìè, áåç ÿêèõ íå ìàëà ùî ðîáèòè íà öüîìó ñâ³ò³. Íà òàê³ àêö³¿ çãàíÿëè âñå ì³ñöåâå íàñåëåííÿ, àáè äèâèëèñÿ ³ áà÷èëè, ùî áóäå ç íèìè, ÿêùî ïåðåõîâóâàòèìóòü ºâðå¿â. Òà íà ñòàðøó ñåñòðó ìàòåð³ Ãàëèíó öå íå âïëèíóëî, âîíà ïðîäîâæóâàëà ðÿòóâàòè ³ âðÿòóâàëà ïîäðóãó. Íàçàâæäè çàïàì’ÿòàëîñÿ ³ îäíå ç îïîâ³äàíü, ÿêå ÿ ðåäàãóâàë��, ìîðÿêà äàëüíîãî ïëàâàííÿ, íèí³ òåæ, ÿê ³ Ãàëèíà, ïîê³éíîãî Áîðèñà Êîðäè. Éîãî ìàòè ðàïòîì íà âå÷åðþ ïî÷àëà áðàòè ñîá³ çàì³ñòü îäí³º¿ äâ³ êàðòîïëèíè. Êì³òëèâèé Áîðÿ, ïðîñòåæèâøè çà íåþ, â³äíàéøîâ íà ãîðèù³ ÷îðíÿâó ä³â÷èíêó ñâîãî â³êó, àëå íå ïîäàâàâ âèäó, ùî ìຠíîâó ïðèÿòåëüêó. Òà ðàïòîì ðîçïî÷àëàñÿ îáëàâà. Ïåðøèì äî ñàäèáè óâ³ðâàâñÿ ì³ñöåâèé ïîë³öàé ³ ïðîæîãîì – íà ãîðèùå. Ïîâåðíóâñÿ ðîç÷àðîâàíèé ³ äîïîâ³â ôàøèñòàì: «Í³êîãî!» À ïîò³ì ëåäü ïîì³òíî ï³äìîðãíóâ Áîðèí³é ìàòóñ³. ßêîþ áóëà ïîäàëüøà äîëÿ òîãî ïîë³öàÿ? ³í íå ñòàâ Ïðàâåäíèêîì Óêðà¿íè ³, øâèäøå çà âñå, ðàäÿíñüê³ â³éñüêà éîãî ïðîñòî çíèùèëè. Öå ÿ ïðî òå, ÿê íà êðèâàâîìó çëîì³ äîëü âîíè âèáëèñêóâàëè ÿñêðàâèì íåáåñíèì ñâ³òëîì, ÿâëÿþ÷è ñîáîþ äèâî ëþáîâ³ ³ ñàìîçðå÷åííÿ. Ïðî äåùî ïîä³áíå ðîçïîâ³â ³ Ïðàâåäíèê Óêðà¿íè, ãîëîâà Êðèìñüêî¿ àñîö³àö³¿ ìèëîñåðäÿ ðÿò³âíèê³â «Ïðàâåäíèêè íàðîä³â ñâ³òó» Äìèòðî Îìåëÿíþê íà òðàóðíîìó ì³òèíãó, ùî â³äáóâñÿ íà ì³ñö³ ðîçñòð³ëó ºâðåéñüêèõ òà êðèì÷àöüêèõ ìèðíèõ æèòåë³â íà 10-ìó ê³ëîìåòð³ Ôåîäîñ³éñüêîãî øîñå: — Áóâ ñí³æíèé ìîðîçíèé äåíü. Ìàò³ð ç 5-ð³÷íîþ äî÷êîþ Ëþäìèëîþ âåçëè íà ì³ñöå ñòðàòè. Ðàïòîì âîíà íàïðóæèëàñÿ ³ âèêèíóëà äèòèíó ó â³êíî ïðÿìî â ñí³æíèé íàìåò. Íåâ³äîìà æ³íêà ¿¿ âðÿòóâàëà, âèõîäèëà. Ñîñóíîâà Ëþäìèëà ²âàí³âíà, çà ìàò³ð’þ ºâðåéêà, à çà áàòüêîì, ÿêèé çàãèíóâ ó ïåðø³ äí³ â³éíè, — ñëîâ’ÿíêà, çàðàç ìåøêຠâ ѳìôåðîïîë³. Òà, íà æàëü, âîíà íå ìຠäàíèõ

ïðî ñâîþ ðÿò³âíèöþ. Ñüîãîäí³ â Êðèìó ïðîæèâຠ97 Ïðàâåäíèê³â ñâ³òó ³ 238 – Óêðà¿íè. À ñê³ëüêè òèõ, ïðî ÷è¿ ãåðî¿÷í³ â÷èíêè ùå í³êîìó íå â³äîìî òà é íàâðÿä ÷è ïðî íèõ õòîñü ä³çíàºòüñÿ? Òàê, ìè í³êîëè íå ä³çíàºìîñÿ óñ³º¿ ïðàâäè. Áîëÿ÷å áóëî ñïîñòåð³ãàòè, ÿê Äìèòðî Ñòåïàíîâè÷ óæå îñòàíí³ì ïðîðèâàâñÿ äî ì³êðîôîíà, à éîãî â³äò³ñíÿëè, ïåâíå, ÷åðåç íå äîñèòü ðåñïåêòàáåëüíèé âèãëÿä, íàìàãàþ÷èñü îãîëîñèòè ì³òèíã çàêðèòèì. Ó òîé ÷àñ, ÿê ïîíàä 10 ðîê³â Ä. Îìåëÿíþê, ñüîãîäí³ âæå ìàéæå ñë³ïèé, õâîðèé ³ ñòàðåíüêèé, çàéìàºòüñÿ ïîøóêîì ëþäåé, êîòð³, ðèçèêóþ÷è æèòòÿì, äîïîìàãàëè ºâðåÿì âðÿòóâàòèñÿ. Òàêèìè áóëè ³ éîãî âëàñí³ áàòüêè. Òà äáຠâ³í íàñàìïåðåä íå ïðî öèõ ëþäåé, äëÿ ÿêèõ âæå íå ìຠîñîáëèâîãî çíà÷åííÿ, ÷è ïîñàäÿòü íà ¿õíþ ÷åñòü â àëå¿ Ïðàâåäíèê³â äåðåâî, äáຠâ³í ïðî ºâðåéñüêèé íàðîä, àáè çàõèñòèòè éîãî íàçàâæäè â³ä áóäü-ÿêèõ àãðåñèâíèõ çàç³õàíü, ³ öå ñòàëî äîëåþ Äìèòðà Ñòåïàíîâè÷à. Àëå âåäó÷îãî ì³òèíãó ïðî öå ÿâíî íå ïîïåðåäèëè – â³í îõî÷å íàäàâàâ ñëîâî ëþäÿì ó ãàðíîìó âáðàíí³, â³äîìèì ñâî¿ìè äåðæàâíèìè ïîñàäàìè, äëÿ ÿêèõ öå ùîäåííà ðîáîòà – âèñòóïàòè íà òîìó ÷è ³íøîìó çàõîä³. Àëå ëèøå â Äìèòð³ Ñòåïàíîâè÷ó ÿ ïåðåêîíàíà: ÿêùî, íå ïðèâåäè Ãîñïîäè, ñâ³ò çíîâó çáîæåâî볺, â³í çàêðèº ñâî¿ì õóäåíüêèì ò³ëîì ºâðåéñüêèõ äðóç³â. Òàê ñàìî çðîáèòü ³ éîãî óëþáëåíèé îíóê Ìèêîëàé÷èê, âèõîâàíèé ä³äóñåì. ͳ, ÿ çîâñ³ì íå ìàþ íà ìåò³ ïîñ³ÿòè ñóìí³â ó ùèðîñò³ ³íøèõ ïðîìîâö³â, ïåðåâàæíà á³ëüø³ñòü ÿêèõ áóëà ºâðåÿìè. Òà íà ì³ñö³ îðãàí³çàòîð³â çàõîäó îñîáèñòî ÿ âêëîíèëàñÿ á òàê³é ëþäèí³, ÿêà íå íà ñëîâàõ, à íà ä³ë³ íåñå â æèòòÿ ì³æíàö³îíàëüíó çëàãîäó òà ïîðîçóì³ííÿ, íå çàäëÿ ñàìîãî Äìèòðà Ñòåïàíîâè÷à, à çàäëÿ Ìèêîëàé÷èêà ³ éîãî îäíîë³òê³â, êîòðèì òåæ ïî 14-16 ðîê³â. Ùî æ äî âëàäè, òî òóò áóëè ïðåäñòàâëåí³ óñ³ ¿¿ ã³ëêè. ³ä Ðàäè ì³í³ñòð³â ïðîìîâëÿëà çàñòóïíèöÿ ïðå쒺ð-ì³í³ñòðà Àíàòîë³ÿ Ìîãèëüîâà Îëüãà Óäîâ³íà. ³ä Âåðõîâíî¿ Ðàäè ÀÐÊ – òåæ çàñòóïíèê ãîëîâè Ãðèãîð³é ²îôôå, â³ä Ïðåäñòàâíèöòâà Ïðåçèäåíòà Óêðà¿íè â Êðèìó – â. î. Ïîñò³éíîãî Ïðåäñòàâíèêà ³êòîð Ïëàê³äà. Íå îìèíóëà óâàãîþ ïîä³þ ³ ì³ñüêà âëàäà. Çàäëÿ òðàóðíî¿ äàòè ïðèáóâ íà ï³âîñòð³â òàêîæ äåïóòàò ÂÐ Óêðà¿íè Áîðèñ Äåé÷. ³í çàóâàæèâ, ùî ñüîãîäí³, íåçàëåæíî â³ä íàö³îíàëüíîñò³, ìè ïðèéøëè âêëîíèòèñÿ ïðàõó çàìó÷åíèõ ëþäåé, ñå-

ðåä ÿêèõ áóëè ïðåäñòàâíèêè ð³çíèõ ïðîôåñ³é, êîòð³ òàê ³ çàáðàëè ³ç ñîáîþ íåçä³éñíåííèìè óñ³ ñâî¿ ìð³¿. «Ïàì’ÿòü ïðî öþ êàòàñòðîôó — îáîâ’ÿçîê êîæíî¿ ëþäèíè», — çàâåðøèâ â³í ñâîþ äóìêó. Ïðèâåðòàëè óâàãó ïðèñóòí³õ ³ ñëîâà ïðîìîâö³â, ïîâ’ÿçàí³ ç ïðîÿâàìè íåîíàöèçìó òà òîòàë³òàðèçìó ó íàøîìó ñóñï³ëüñòâ³. Òàê áóëî ³ ðàí³øå. Ëèøå ç³ ñïîðóäæåííÿì ñàðêîôàãà ìàðîäåðè ³ íåäîëþäêè ïðèïèíèëè ãàíüáèòè ïðàõ çàãèáëèõ. Âèä³ëåííÿ íà öå äåðæàâíèõ êîøò³â çíà÷íîþ ì³ðîþ ñòàëî ðåàëüí³ñòþ çàâäÿêè ïîåì³ À. Âîçíåñåíñüêîãî, ÿêà ñêîëèõíóëà ãðîìàäñüêó äóìêó. Âçàãàë³ æ êîøòè íà ïàì’ÿòíèê çáèðàëè êðèì÷àöüêà òà ºâðåéñüêà ãðîìàäè ùå â 1956 ðîö³. Ãîëîâà Ðåñïóáë³êàíñüêîãî ºâðåéñüêîãî òîâàðèñòâà «ßä åçðà» Îëåêñàíäð Ãëóáî÷àíñüêèé ïîâ³äîìèâ, ùî áóâàâ òóò ç áàòüêàìè íàâ³òü ðàí³øå – ç 1947 ðîêó. Àäæå â ¿õí³é ðîäèí³ ï³øëî íà â³éíó 9 ÷îëîâ³ê³â ³ 7 ç íèõ çàãèíóëî. À ïàì’ÿòíèê íà ì³ñö³ ðîçñòð³ëó ºâðå¿â âïåðøå áóëî âñòàíîâëåíî ùå ó 1946 ðîö³. Çàðàç â³í ó ÷åðãîâèé ðàç îíîâèâñÿ, ³ øëÿõ äî íüîãî íå çàðîñòຠòðàâîþ, áî ñþäè ïðèõîäÿòü ëþäè íå ëèøå ðàç íà ð³ê. Ïîñòîÿòè, ïîäóìàòè, ïîìîëèòèñÿ… Ìîëèòâà êðèì÷àêà ²ëë³ Áîðîõîâà, ÿêó â³í âèãîëîñèâ ðîñ³éñüêîþ ìîâîþ, çðîçóì³ëà êîæíîìó. Âîíà ñõîæà íà õðèñòèÿíñüêó ìîëèòâó «Îïòèíñüêèõ ñòàðö³â»: «Äàé íàì, Áîæå, ñèëè òâîðèòè äîáðî… çáåð³ãàòè ñâî¿ çâè÷࿅ Äîïîìîæè íàì â³äíàéòè ñâ³òëèé øëÿõ. Âðîçóìè íàñ çàâæäè ïàì’ÿòàòè òèõ, õòî ï³øîâ â³ä íàñ… Ìåðòâèì – ñïîê³é, æèâèì – ìèëîñåðäÿ». Ö³êàâî, à ÿê³ ìîëèòâè âèãîëîøóâàëèñÿ â í³ìåöüêèõ ê³ðõàõ, êîëè ì³ñöåâ³ â³ðÿíè ãîòóâàëèñÿ äî êðîâîïðîëèòíî¿ íàâàëè? Ïîìîëèòèñÿ çà äóø³ çàãèáëèõ ïðèéøîâ ðàáèí Êðèìó Ìèõàéëî Êàïóñò³í. ³í íàãîëîñèâ íà òîìó, ùî çàãàðáíèêè ïîïðàëè Áîæ³ çàêîíè, àäæå ëþäèíà íå ìຠïðàâà â³äáèðàòè æèòòÿ ó ³íøî¿, ïîðóøóþ÷è çàäóì Âñåâèøíüîãî. Íå çàëèøèâñÿ îñòîðîíü ³ ºïèñêîï ѳìôåðîïîëüñüêèé ³ Êðèìñüêèé ÓÏÖ ÌÏ âëàäèêà Ëàçàð, ÿêèé âèñëîâèâ íàä³þ, ùî äîáðî — âñåïåðåìîæíå. Ðàçîì ç ³íøèìè òàêîæ ìàâ ñëîâî Íàäçâè÷àéíèé ³ Ïîâíîâàæíèé Ïîñîë äåðæàâè ²çðà¿ëü â Óêðà¿í³ Ðåóâåí ijí Åëü, ÿêèé íå âïåðøå öüîãîð³÷ áåðå ó÷àñòü ó òàêèõ òðàã³÷íèõ çàõîäàõ. Àäæå ÷è íå â êîæíîìó ðåã³îí³ – ñâ³é Ãîëîêîñò. — Ìè ìîæåìî ëèøå ìîëèòèñÿ çà òèõ, êîãî âæå íåìຠç

íàìè, ³ ñïîä³âàòèñÿ, ùî âîíè òåæ ìîëÿòüñÿ çà íàñ. Îá³öÿþ, ùî íàøà äåðæàâà âæå í³êîëè íå äîïóñòèòü òàêèõ òîðòóð äëÿ ñâîãî íàðîäó, — çàÿâèâ â³í. ͳêîëè á³ëüøå… Öèìè ñëîâàìè ñóïðîâîäæóâàâñÿ ³ êîíöåðò-ðåê⳺ì, ÿêèé â³äáóâñÿ ââå÷åð³ â Êðèìñüêîìó àêàäåì³÷íîìó óêðà¿íñüêîìó ìóçè÷íîìó òåàòð³. Âàæêî íàâ³òü óÿâèòè, ñê³ëüêè çóñèëü, ëþáîâ³ ³ òóðáîòè, íå ãîâîðÿ÷è âæå ïðî êîøòè, áóëî âêëàäåíî éîãî îðãàí³çàòîðàìè, àáè öå ä³éñòâî ïðîéøëî íà òàêîìó âèñîêîìó ð³âí³. À ñåðåä íèõ – ³ ºâðåéñüêèé áëàãîä³éíèé öåíòð «Õåñåä Øèìîí», ³ âëàäí³ ñòðóêòóðè, ³ ïðîñòî îêðåì³ ðîäèíè. Çàãàëüíå âðàæåííÿ òàêå: ºâðå¿ âì³þòü ëþáèòè ñâ³é íàðîä, à íàì öüîìó ùå íàâ÷àòèñÿ é íàâ÷àòèñÿ. ² õî÷à êîíöåðòíà ïðîãðàìà ïîâ’ÿçóâàëàñÿ â ºäèíå ö³ëå àìàòîðñüêèì ñöåíàð³ºì, àëå íàòõíåííÿ, ç ÿêèì âèêîíóâàëè ñâî¿ ðîë³ ìàëåíüê³ ³ âæå äîðîñë³ àðòèñòè, äîçâîëÿëî íå ïîì³÷àòè òå, ÷îãî õîò³ëîñÿ á íå ïîì³òèòè. À ñþæåò ïðîñòèé. Ïåðåä òèì, ÿê áàòüêà âáèëè ôàøèñòè, â³í âñòèã çàõîâàòè äâîõ äîíå÷îê ï³ä ë³æêîì, äàë³ – ¿õí³ ïîíåâ³ðÿííÿ òà çàïèòàííÿ â í³êóäè: «×îìó ëþäè âáèâàþòü îäíå îäíîãî?» Öÿ ³ñòîð³ÿ ñóïðîâîäæóâàëàñÿ âèñòóïàìè âèñîêîïðîôåñ³éíèõ ñï³âàê³â, òàíöþðèñò³â, ñåðåä ÿêèõ — Ìàéÿ Áåðåæíà, Ìàð³ÿ Ìàéáîðîäà, Ñâ³òëàíà Êó÷åðåíêî, Íàòàëÿ Êðåò òà ³íø³. Íå çíàþ, õòî áóâ ìàéñòðîì ç àðàíæóâàííÿ, àëå âåëè÷åçíà ñâ³÷à ïî öåíòðó, êîøèêè ç êâ³òàìè, ì³íëèâå îñâ³òëåííÿ, ÿêå ðîáèëî âèðàçí³øèìè ò³ ÷è ³íø³ ñöåí³÷í³ ä³¿, íåìîâáè ñïðàâæí³ çîð³ íàä ñöåíîþ ³ îáàá³÷, — óñå öå ðàçîì ñòâîðþâàëî ñàìå òó àòìîñôåðó, ÿêîþ ³ áóëî ïðîñÿêíóòå ä³éñòâî. ² ÷èì ìîëîäøèìè, ÷èì ïðåêðàñí³øèìè ³ äîñêîíàë³øèìè áóëè àðòèñòè, òèì á³ëüøå õîò³ëîñÿ âèãóêíóòè: «Í³! Âîíè ìàþòü ïðàâî íà æèòòÿ ³ ùàñòÿ, íå ÷³ïàéòå ¿õ, çë³ ñèëè!» À òèì ÷àñîì ï³ñí³

çàñëóæåíî¿ àðòèñòêè ÀÐ Êðèì Íàòàë³ Êðåò ïðîñòî ïåðåâåðòàëè äóøó, áî â íèõ – áåçîäíÿ åìîö³é, ÿê³ íàñïðàâä³ ïåðåæèâຠñï³âà÷êà, âáîë³âàþ÷è çà äîëþ ñâîãî íàðîäó. Âîäíî÷àñ ïîðÿä ç³ ñöåíîþ «ïëèâëè» äîêóìåíòàëüí³ êàäðè ç âîºííî¿ õðîí³êè: â î÷àõ æ³íîê ³ ä³òåé, îäÿã ÿêèõ âæå ïîì³÷åíî øåñòèêóòíèìè æîâòèìè ç³ðêàìè, — á³ëü ³ íàä³ÿ, àëå âîíè áåç ñòðàõó äèâëÿòüñÿ â êàìåðó – àäæå òà íå ñòð³ëÿº. À îñü âîíè, ó ñìóãàñòèõ õàëàòàõ, âæå çà êîëþ÷èì äðîòîì, ³ äèòÿ ïîêàçóº ñâ³é òàá³ðíèé íîìåð íà ðóö³, àëå â î÷àõ – âñå ùå á³ëü ³ íàä³ÿ. Òî ùî æ äàë³? Õëîï÷èê ³ ìîëîäà ä³â÷èíà çàñòèãëè ç ï³äíÿòèìè âãîðó ðóêàìè. ¯¿ î÷åé íå âèäíî. Âîíà äèâèòüñÿ òóäè, äå ¿¿ ðóõàìè êåðóº ñìåðòü. À öå – äîðîñë³ ÷îëîâ³êè, îäèí – íàï³âðîçäÿãíåíèé, áåç ÷åðåâèêà. Íåçàáàðîì – áåçë³÷ ðîäèííèõ ôîòîãðàô³é, íà ÿêèõ ÷îìóñü í³õòî íå ïîñì³õàºòüñÿ. Íåâæå âîíè, ö³ ëþäè, çíàëè çàçäàëåã³äü ñâîþ äîëþ? ¯õí³ ðèñè îáëè÷÷ÿ äëÿ ìåíå ñüîãîäí³ – öå ðèñè ìó÷åíèê³â, â ÿêèõ çàêàðáóâàâñÿ îñîáëèâèé íåçåìíèé ñìèñë, íåçðîçóì³ëèé í³ ñâÿòèì îòöÿì, í³ ãð³øíèêàì. Çà ùî?! À ùå ïåðåä³ ìíîþ (â äóìêàõ) – òðàóðíà âðàí³øíÿ öå-

ðåìîí³ÿ. Ñê³ëüêè òàì ëþäó! Âîíè ïðè¿õàëè ÷îòèðìà âåëè÷åçíèìè àâòîáóñàìè, äå íå ëèøå ñ³ñòè, àëå é ñòàòè áóëî í³äå. Ó íèõ ³íø³ çà÷³ñêè, ³íøèé îäÿã, í³æ íà ôîòî. ² âîíè ñêàçàëè ïåðåä ïðàõîì ñâî¿õ ð³äíèõ ³ íåçíàéîìèõ: «Í³êîëè á³ëüøå». ³ä÷óâàºòüñÿ, ö³ ëþäè ãîòîâ³ ñòðèìàòè ñâîº ñëîâî, ÷îãî á öå ¿ì íå êîøòóâàëî. Àëå… Ñüîãîäí³ ÷èìàëî ïîë³òèê³â íàìàãàþòüñÿ îáåçáàðâèòè ïî䳿 1941-1945 ðîê³â. ² â³éíà òà âæå áóëà íå ³ò÷èçíÿíà, à ëèøå Äðóãà ñâ³òîâà, ³ äî íàñ ìàëà òàêèé ñàìèé ñòîñóíîê, ÿê ³ äî äàëåêèõ çàìîðñüêèõ êðà¿í, ³ ¿¿ 䳺âèìè îñîáàìè áóëè âñüîãî ëèøå äâà òèðàíè. À ïðè ÷îìó òîä³ îö³ íåñê³í÷åíí³ ñïèñêè æåðòâ Ãîëîêîñòó? Ïðè ÷îìó ì³é áðàòèê, ùî çàãèíóâ äâîð³÷íèì, òà ì³é ä³��óñü, ÿêîãî âòîïèëè ó êîëîäÿç³? Âñ³ âîíè – íå ðîäè÷³ æîäíîìó ³ç òèõ «ôþðåð³â». Òîìó õî÷ó íàãàäàòè: äîêè êîæåí ³ç íàñ íå áóäå ãîòîâèé âçÿòè íà ñåáå îñîáèñòó â³äïîâ³äàëüí³ñòü çà âñå, ùî â³äáóâàºòüñÿ íàâêîëî, äîçâîëÿþ÷è ñîáîþ ìàí³ïóëþâàòè, ãð³ø ö³íà íàøèì íàéùèð³øèì êëÿòâàì. ² íàâ³òü ÿêùî óâåñü ñâ³ò ñêàæå: «Çàáóäüòå!» — ìàºìî ïàì’ÿòàòè. Òàìàðà ÑÎËÎÂÅÉ Ôîòî Î. Íîñàíåíêà


4

Ïàì’ÿòü

ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

ʲÒÊÀ ÍÀ ÊÀÌÅͲ

³äîìî, ùî óêðà¿íñüêèé ïèñüìåííèê Ìèõàéëî Êîöþáèíñüêèé íà ðóáåæ³ Õ²Õ–ÕÕ ñòîë³òü äâ³÷³ ïîáóâàâ ó Êðèìó â ñêëàä³ ôîëüêëîðíî¿ êîì³ñ³¿. Ó Áàõ÷èñàðà¿, ñåëàõ ÷îðíîìîðñüêîãî ϳâäåííîáåðåææÿ â³í âèâ÷àâ æèòòÿ ³ ïîáóò ì³ñöåâîãî íàñåëåííÿ, íàìàãàþ÷èñü çðîçóì³òè íàñàìïåðåä éîãî íàö³îíàëüíèé ñâ³òîãëÿä, ðåë³ã³éí³ â³ðóâàííÿ, ñâ³òîñïðèéìàííÿ ³ ñâ³òîâ³ä÷óòòÿ, çâè÷à¿ ³ òðàäèö³¿, ðàäîù³ ³ òóðáîòè, ñïîä³âàííÿ ³ ìð³¿. Ðåçóëüòàòîì öèõ äîñë³äæåíü ï³ñëÿ ïîâåðíåííÿ â ð³äíèé ×åðí³ã³â ñòàëî íàïèñàííÿ òðüîõ õóäîæí³õ òâîð³â êðèìñüêîãî öèêëó: îïîâ³äàííÿ «Ï³ä ì³íàðåòàìè», íàðèñó «Â ïóòàõ øàéòàíà» òà àêâàðåë³ «Íà êàìåí³». Åï³çîäè, âçÿò³ ç æèòòÿ êðèìñüêèõ òàòàð, ïèñüìåííèê îïèñóº äî äð³áíèõ ïîäðîáèöü òàêèìè æèâîïèñíèìè ìàçêàìè õóäîæíîñò³, ùî âîíè çäàþòüñÿ ðåàëüíèìè êàäðàìè äîêóìåíòàëüíîãî ô³ëüìó. Íåùîäàâíî áóëî çä³éñíåíî ¿õíº íîâå ïåðåâèäàííÿ, àëå íà öåé ðàç äî óêðà¿íñüêî¿ ìîâè îðèã³íàëó äîäàíî êðèìñüêîòàòàðñüêèé âàð³àíò ó ïåðåêëàä³ â³äîìîãî êðèìñüêîòàòàðñüêîãî ïîåòà, çàñëóæåíîãî ä³ÿ÷à ìèñòåöòâ Óêðà¿íè Þíóñà Êàíäèìà. Éîãî äðóæèíà, çàâ³äóâà÷ ðåäàêö³éíî-âèäàâíè÷îãî â³ää³ëó Âñåóêðà¿íñüêîãî ³íôîðìàö³éíî-êóëüòóðíîãî öåíòðó Ñàá𳺠Êàíäèìîâà íà ïðåçåíòàö³¿ íî-

âîãî äâîìîâíîãî âèäàííÿ êíèãè Ì. Êîöþáèíñüêîãî «Ï³ä ì³íàðåòàìè» ó Ðåñïóáë³êàíñüê³é êðèìñüêîòàòàðñüê³é á³áë³îòåö³ ³ì. ². Ãàñïðèíñüêîãî ñêàçàëà, ùî öåé ïåðåêëàä äåñÿòü ðîê³â ïðîëåæàâ â àðõ³âàõ ïîåòà, ÿêîãî íå ñòàëî â 2005 ðîö³, ³ ò³ëüêè â íèí³øíüîìó ðîö³ éîãî áóëî âèäàíî òèðàæåì òðè òèñÿ÷³ ïðèì³ðíèê³â íà çàìîâëåííÿ Äåðæàâíîãî êîì³òåòó òåëåáà÷åííÿ ³ ðàä³îìîâëåííÿ Óêðà¿íè çà ïðîãðàìîþ «Óêðà¿íñüêà êíèãà» ó ñ³ìôåðîïîëüñüêîìó âèäàâíèöòâ³ «Òàâð³ÿ». Ì. Êîöþáèíñüêèé îðãàí³÷íî âõîäèòü ó âíóòð³øí³é ñâ³ò ³íøîãî íàðîäó, íàïèñàâ ó ïåðåäìîâ³ «Éîãî çáðîÿ — ëþáîâ ³ â³ðà» Þíóñ Êàíäèì. Óíèêàþ÷è äåòàë³çàö³¿, òîáòî ìåòîäó ôîòîãðàô³÷íîãî â³-

äîáðàæåííÿ, àâòîð øòðèõ çà øòðèõîì ïî÷èíຠðîçêðèâàòè âíóòð³øí³é ñâ³ò öüîãî äàëåêîãî éîìó íàðîäó, ìîâè, ñâ³òîãëÿäó, ñâ³òîñïðèéìàííÿ, ìóçèêè ³ êîë³ðíî¿ ãàìè â óñ³õ â³äò³íêàõ ³ êîëîðèò³. ×åðåç äîë³ ïðîñòèõ ëþäåé àâòîð ïîðóøóº ãëîáàëüí³ ïðîáëåìè, äëÿ ÿêèõ íå ³ñíóº ãåîãðàô³÷íèõ, ãåîïîë³òè÷íèõ ÷è âóçüêî íàö³îíàëüíèõ êîðäîí³â, äຠòâåðäó, à ì³ñöÿìè — ãîñòðó îö³íêó êëàñîâèì ³ ñîö³àëüíèì ÿâèùàì, òèïàì ³ õàðàêòåðàì çîáðàæóâàíèõ ïåðñîíàæ³â.  îïîâ³äàíí³ «Ï³ä ì³íàðåòàìè» Ì. Êîöþáèíñüêèé ðîçïîâ³äຠïðî ñòàíîâèùå ìóñóëüìàí ó Áàõ÷èñàðà¿, ¿õíþ çàíåäáàí³ñòü ³ òåìíîòó, æåðòâîþ ÿêèõ ñòàëî êîõàííÿ ̳ð’ºì ³ Ðóñòåìà. Çàõèòàëèñü îñíîâè ñòàðî¿ â³ðè, îäíàê, ùîá âîíè âïàëè ï³ä íîâèì ñëîâîì, ãîëîâí³ ä³éîâ³ îñîáè çàêëèêà³êòîð Ãóìåíþê þòü ëþäåé äî îñâ³òè òà ºâðîïåéñüêî¿ êóëüòóðè. Òðàã³÷íî îáðèâàºòüñÿ æèòòÿ ìîëîäî¿ òàòàðñüêî¿ æ³íêè Ôàòüìè — ãåðî¿í³ àêâàðåë³ «Íà êàìåí³», ÿêà, ïðîòåñòóþ÷è ïðîòè íåëþáîãî ¿é ÷îëîâ³êà Ìåìåòà, âò³êຠâ³ä íüîãî â ãîðè ç ìîëîäèì âåñëÿðåì Àë³. Âòðàòèâøè ð³âíîâàãó íà êðàþ ñêåë³, âîíà ïàäຠâ ìîðå, à Àë³ ãèíå â³ä íîæà ¿¿ ðîçãí³âàíîãî ÷îëîâ³êà. Áåç çãîäè äî÷êè Åìåíå îáãîâîðþº áàòüêî ¿¿ ìàéáóòíº ç ð³çíèêîì îâåöü Ìóñòàôîþ çà ñþæåòîì íàðèñó «Â ïóòàõ øàéòàíà». À ä³â÷èíà â öåé ìîìåíò íîñèòü ó ñåðö³ ³äåàë çîâñ³ì ³íøîãî õëîïöÿ — êðàñåíÿ-ïðîâ³äíèêà Ñåïòàðà, õî÷ íå ñ쳺 é î÷åé íà íüîãî çâåñòè. Ââå÷åð³ ó ñâÿòî Áàéðàìó ñòàðø³ ³ ìîëîäø³ ÷îëîâ³êè ñåëà á³ëÿ ï³äí³ææÿ ãîðè Àþäàã çáèðàþòüñÿ ïîáëèçó ñò³í ãåíóåçüêî¿ áàøòè, äå ó çàêîï÷åí³é äèìîì ðîçêîëèí³, ÿê ó äóïë³ âåëèêî¿ äåðåâèíè, âàðèòüñÿ íà ðîçæàðåÑïîìèí ïðî Þíóñà Êàíäèìà... íèõ âóã³ëëÿõ êàâà. ϳä³áãàâøè çà

Ñàá𳺠Êàíäèìîâà ñõ³äíèì çâè÷àºì íîãè, âîíè îáãîâîðþþòü íà êàìåí³ íàâêîëî âîãíþ ñïîñîáè çàðîá³òê³â ³ áàðèø³â íà çåìë³ òà íà ìîð³, ÿê æèòè äàë³ â³äò³ñíåíèì ó ãîðè ðåøòêàì òàòàð òà ÷è ñòåæêîþ ïðàâäè «õîäÿòü» ¿õí³ ñëîâà. Åï³çîäè ç æèòòÿ êðèìñüêèõ òàòàð Ì. Êîöþáèíñüêèé íàïîâíþº í³æíèì àðîìàòîì õóäîæíîñò³, à â ì³ðêóâàííÿõ ïåðñîíàæ³â ïðî æèòòÿ êðàþ çàãîñòðþº óâàãó íà ïðîáëåìàõ, ùî ðîçõèòóþòü îñíîâè êîð³ííîãî íàðîäó. Íàïèñàí³ ïåðîì ìàéñòðà åòþäè ñòâîðþþòü çàñîáàìè õóäîæíüî¿ ïëàñòèêè ³ ãàðìîí³¿ íåïîâòîðíèé äèïòèõ óí³êàëüíî¿, íåïîâòîðíî¿ ïðèðîäè Êðèìó òà ñàìîáóòíüî¿ êóëüòóðè êðèìñüêèõ òàòàð, â ÿê³é ïåðåïëåëèñÿ ¿õí³ ðàä³ñòü ³ á³ëü. Íà ïðåçåíòàö³¿ êíèãè áóëî ïðîäåìîíñòðîâàíî ô³ëüì ïðî æèòòÿ ³ òâîð÷³ñòü Þ. Êàíäèìà, éîãî íàóêîâî-äîñë³äíèöüêó ðîáîòó â ãàëóçÿõ ë³òåðàòóðî- ³ ìîâîçíàâñòâà, ëåêñèêè òà á³áë³îãðàô³¿, ïåðåêëàäè òâîð³â óêðà¿íñüêèõ, ðîñ³éñüêèõ, àçåðáàéäæàíñüêèõ ³ òóðåöüêèõ ïèñüìåííèê³â. ³í áàãàòî çðîáèâ äëÿ çì³öíåííÿ óêðà¿íñüêî-êðèìñüêîòàòàðñüêèõ êóëüòóðíèõ ³ ë³òåðàòóðíèõ çâ’ÿçê³â. «Íàðåøò³ íàáðàâ íà ìàøèíö³ îïîâ³äàííÿ Ì. Êîöþáèíñüêîãî «Ï³ä ì³íàðåòàìè». ×óäîâå îïîâ³äàííÿ! — íàïèñàâ Þ. Êàíäèì ó ñâîºìó ùîäåííèêó 1 ñ³÷íÿ 1998 ðîêó. — Áóëî á äóæå äîáðå, ÿêáè «Éèëäèç» (æóðíàë «Ç³ðêà») éîãî íàäðóêóâàâ. Òðåáà â³äðåäàãóâàòè ³ íàáðàòè îïîâ³äàííÿ «Íà êàìåí³». ×îìóñü â³ä Ìèêîëè ̳ðîø-

íè÷åíêà (êè¿âñüêèé ïîåò ³ ïåðåêëàäà÷ — ïðèì. àâòîðà) íåìຠâ³äïîâ³ä³ íà ëèñò. Øâèäøå á â³í íàä³ñëàâ àäðåñó áóäèíêó-ìóçåþ Ì. Êîöþáèíñüêîãî â ×åðí³ãîâ³. Õî÷ó òóäè 璿çäèòè. Ïîòð³áíî êîæåí ðÿäîê îïîâ³äàíü Ì. Êîöþáèíñüêîãî, ïðèñâÿ÷åíèõ Êðèìó ³ êðèìñüêèì òàòàðàì, ïåðåêëàñòè êðèìñüêîòàòàðñüêîþ ìîâîþ. Áóëî á íåïîãàíî âèäàòè ¿õ îêðåìîþ êíèãîþ. Öå íåîáõ³äíî. Íàðîä äóõîâíî ïîòðåáóº òàêèõ òâîð³â». Âèäàííÿì çá³ðíèêà «Ï³ä ì³íàðåòàìè» ðåàë³çîâàíî öåé çàäóì Þ. Êàíäèìà, ÿêèé º âíåñêîì íå ëèøå â óêðà¿íñüêó òà êðèìñüêîòàòàðñüêó ë³òåðàòóðó, à é ó ñâ³òîâó. Éîãî äðóç³, ó÷í³ òà êîëåãè — ïðîôåñîð, äîêòîð ô³ëîëîã³÷íèõ íàóê, çàâ³äóâà÷ êàôåäðè óêðà¿íñüêî¿ ë³òåðàòóðè Òàâð³éñüêîãî íàö³îíàëüíîãî óí³âåðñèòåòó ³ì. Â. Âåðíàäñüêîãî ³êòîð Ãóìåíþê, ïèñüìåííèê ³ âèäàâåöü Âàëåð³é Áàñèðîâ, êðèìñüêîòàòàðñüêèé ïîåò, çàâ³äóâà÷ â³ää³ëó êðèìñüêîòàòàðñüêî¿ ãàçåòè «ßíè äþíüÿ» («Íîâèé ñâ³ò») Ñåéðàí Ñóëåéìàí òà ³íø³ âèñëîâèëè ñïîä³âàííÿ, ùî áóäóòü çíàéäåí³ êîøòè íà âèäàííÿ äðóãèì òîìîì ùå îäíîãî ïåðåêëàäåíîãî Þ. Êàíäèìîì êðèìñüêîòàòàðñüêîþ ìîâîþ òâîðó Ì. Êîöþáèíñüêîãî — «Ôàòà ìîðãàíà». Òàê³ äâîìîâí³ ë³òåðàòóðí³ ïðîåêòè, ÿê ñï³ëüíà äóõîâíà ñïàäùèíà, ñïðèÿþòü ðîçøèðåííþ ä³àëîãó ì³æ êóëüòóðàìè óêðà¿íñüêîãî òà êðèìñüêîòàòàðñüêîãî íàðîä³â, ¿õ âçàºìîðîçóì³ííþ, âçàºìîïðîíèêíåííþ òà âçàºìîçáàãà÷åííþ. Âàëåíòèíà ÍÀÑÒ²ÍÀ

ÊÀÇÈÌ, ÍÀÐÎÄÆÅÍÈÉ Â ÑÎÐÎ×Ö²

(Çàê³í÷åííÿ. Ïî÷. íà 1-é ñòîð.) Ëþäè ïî÷àëè ïëàêàòè, íå õîò³ëè ïîêèäàòè ïëîùó, òîìó ùî ñåðåä çàðó÷íèê³â áóëè ¿õí³ áëèçüê³ ðîäè÷³ — áàòüêè, ìàòåð³, ñåñòðè, áðàòè ³ ä³òè. Àëå ëþäåé ðîç³ãíàëè ïî äîì³âêàõ ñèëîþ. Íàñòàâ âå÷³ð. Íà ïëîù³ ç³áðàëè âñ³õ ìåøêàíö³â ñåëà. Êîìåíäàíò ïîãëÿäàâ íà ãîäèííèê. Êîëè ñòð³ëêè ïîêàçàëè 18.00, â³í âîñòàííº çàïèòàâ àêìàíàéö³â: — ×àñ âèéøîâ, ÿ ÷åêàþ. Âèííèé ó çàãèáåë³ í³ìåöüêîãî ñîëäàòà ïîâèíåí ïîíåñòè ïîêàðàííÿ. Ïåðåêëàäà÷, ÿêèé ñòîÿâ ïîðó÷, òóò æå ïåðåêëàâ éîãî ñëîâà. — Ðàõóþ äî òðüîõ — ïî÷àâ îô³öåð, — àéí... Íàòîâï àêìàíàéö³â çàâìåð. Ñòîÿëà óáèâ÷à òèøà, ÷óòè áóëî óäàðè õâèëü îá ïðèáåðåæíå êàì³ííÿ. Íà ìîð³ ïî÷èíàâñÿ ïðèïëèâ.

— Öâàé... — ñêàçàâ îô³öåð ³ ïèëüíî îãëÿíóâ íàòîâï ç îäíîãî êðàþ äî ³íøîãî, í³áè âèãëÿäàâ êîãîñü. Êîëè â³í ñêàçàâ «äðàé», ëþäè ïî÷àëè ïëàêàòè, ðèäàòè, ùîñü êðè÷àòè, âîíè íå ðîçóì³ëè, à â³ðí³øå, íå õîò³ëè ðîçóì³òè ³ â³ðèòè, ùî çàðàç íà ¿õí³õ î÷àõ áóäóòü âáèò³ àáñîëþòíî áåçâèíí³ ëþäè — ¿õí³ ðîäè÷³... Îòî÷åííÿ í³ìåöüêèõ ñîëäàò³â ëåäâå ñòðèìóâàëî íàòîâï. Çàðó÷íèêè, ÿêèõ ï³äâåëè äî ñò³íè êîëèøíüî¿ êîëãîñïíî¿ êîìîðè, ïðèðå÷åíî äèâèëèñÿ â íàòîâï, âèøóêóþ÷è ñåðåä íèõ ñâî¿õ áëèçüêèõ òà ïîäóìêè ïðîùàþ÷èñü ç íèìè. Ðîçñòð³ëüíà êîìàíäà, ùî ñêëàäàëàñÿ ç ê³ëüêîõ àâòîìàòíèê³â, áóëà ãîòîâà âèêîíàòè íàêàç. ϳñëÿ ñëîâà «äðàé», ñêàçàíîãî êîìåíäàíòîì, ïðîëóíàëà êîìàíäà «Ôîéºð!» — «Âîãîíü!»

Ïðîëóíàëè äîâã³ àâòîìàòí³ ÷åðãè. Çàðó÷íèêè îäèí çà îäíèì ïàäàëè íà çåìëþ. Êîëè âñå ñê³í÷èëîñÿ, àâòîìàòíèêè êîðîòêèìè ÷åðãàìè äîáèâàëè ïîðàíåíèõ, àëå ùå æèâèõ ëþäåé. ×åðåç ï’ÿòü õâèëèí êàðàëüíèé çàã³í íà ÷îë³ ç êîìåíäàíòîì ïî¿õàâ ç ñåëà. Ëþäè ç ïëà÷åì ³ êðèêàìè ïðîêëÿòü íà àäðåñó êàò³â êèíóëèñÿ äî ì³ñöÿ ñòðàòè... Ñåðåä íèõ áóëà ìàòè Êàçèìà, ò³òêà Ìåð’ºì. Âîíà ëåäâå ä³éøëà äî ëåæà÷îãî íà çåìë³ ñèíà ³ ðàïòîì íå ñâî¿ì ãîëîñîì çàêðè÷àëà: «Â³í æèâèé! ³í æèâèé!» Ëþäè äîïîìîãëè Êàçèìó ïðèñ³ñòè. ³í áóâ ïîðàíåíèé â íîãó ³ â ïëå÷å ³ ñò³êàâ êðîâ’þ. Àëå íàéäèâí³øå, öå òå, ùî â³í áóâ æèâèé! Òóò æå õòîñü ³ç æ³íîê ðîç³ðâàâ íà ãàí÷³ðêè ùîñü ç³ ñâîãî ñï³äíüîãî, ïåðåâ’ÿçàâøè ðàíè Êàçèìà. Ïîò³ì éîãî çàáðàëè äîäîìó.

Ò³òîíüêà Ìåð’ºì òà ¿¿ áëèçüê³ ðîáèëè âñå ìîæëèâå, ùîá ïîñòàâèòè éîãî íà íîãè. Éîìó íå÷óâàíî ïîùàñòèëî, ðàíè áóëè íàñêð³çí³. Õîðîøèé äîãëÿä, òóðáîòà áëèçüêèõ çðîáèëè ñâîþ ñïðàâó — Êàçèì øâèäêî ï³øîâ íà ïîïðàâêó. Âñ³ ãîâîðèëè, ùî â³í íàðîäèâñÿ â ñîðî÷ö³. Óæå ÷åðåç ì³ñÿöü â³í â³ëüíî ïåðåñóâàâñÿ ïî äîìó. Ñàì Êàçèì ââàæàâ òîé äåíü ñâî¿ì äðóãèì äíåì íàðîäæåííÿ. Ïðî òå, ùî â³í çàëèøèâñÿ æèâèì, çíàëî âñå ñåëî, àëå í³õòî íå äîí³ñ ïðî öå í³ìöÿì. Àëå â³í áóâ çìóøåíèé õîâàòèñÿ àæ äî çâ³ëüíåííÿ Àêìàíàþ Ðàäÿíñüêîþ àð쳺þ. Öåé âèïàäîê íàäîâãî çàëèøèâñÿ â ïàì’ÿò³ îäíîñåëüö³â. Ìàòåð³ òà áëèçüê³ ðîçñòð³ëÿíèõ çàðó÷íèê³â ïðîêëèíàëè ³ ôàøèñò³â, ³ òîãî «ãîðå-ãåðîÿ», ÿêèé ñòàâ ïðè÷èíîþ çàãèáåë³

Áåê³ð Àáëàºâ ¿õí³õ áëèçüêèõ. ϳñëÿ öüîãî ä³ä äîäàâ: — Ìè òàê ³ íå ä³çíàëèñÿ, õòî öå çðîáèâ. Ìîæëèâî, â³í áóâ ñåðåä ðîçñòð³ëÿíèõ çàðó÷íèê³â, òàê ³ íå ïîñì³âøè ç³çíàòèñÿ ó ñâîºìó «ïîäâèãó». Àáî æ ñòîÿâ ó íàòîâï³ àêìàíàéö³â ³ ìîâ÷êè ñïîñòåð³ãàâ çà ñòðàòîþ ñâî¿õ îäíîñåëüö³â. Àëå ÿ âïåâíåíèé: ÿêùî â³í çàëèøèâñÿ æèâèé, òî ñòðà÷åí³

ÿâëÿëèñÿ éîìó ùîíî÷³ â æàõëèâèõ ñíàõ. ßêùî º æèâ³ ñâ³äêè ö³º¿ òðàãå䳿 ç ÷èñëà êîëèøí³õ àêìàíàéö³â, âîíè ï³äòâåðäÿòü ïðàâäèâ³ñòü ö³º¿ ³ñòîð³¿, — ñêàçàâ ä³äóñü. — ijäóñþ, à äå çàðàç öåé Êàçèì, òè ùî-íåáóäü ÷óâ ïðî éîãî ïîäàëüøó äîëþ? ³í æèâèé? — çàïèòàâ ÿ. — Ðîçó쳺ø, Áåê³ð, ï³ä ÷àñ â³éíè, äåïîðòàö³¿ çàãèíóëî òà ïîìåðëî ñò³ëüêè ëþäåé... Õî÷à ï³ñëÿ â³éíè ÿ çàïèòóâàâ ó òèõ àêìàíàéö³â, ÿêèì ïîùàñòèëî âö³ë³òè, ïðî éîãî äîëþ, àëå, íà æàëü, í³õòî í³÷îãî íå ÷óâ. Õî÷åòüñÿ â³ðèòè, ùî â³í æèâèé, ìîæëèâî, çàëèøèëèñÿ éîãî íàùàäêè. ² çâè÷àéíî, áóëî á äîáðå, ÿêáè õòî-íåáóäü ç íèõ â³äãóêíóâñÿ. Õî÷à ìèíóëî ñò³ëüêè ðîê³â... Îñü òàêó ñóìíó ³ñòîð³þ, ÿêà ñòàëàñÿ â ñåë³ Àêìàíàé ï³ä ÷àñ â³éíè, ðîçïîâ³â ìåí³ ä³äóñü Àáäóðåøèò. Áåê³ð ÀÁËÀªÂ, ó÷åíü 7 êëàñó Íèæíüîã³ðñüêî¿ çàãàëüíîîñâ³òíüî¿ øêîëè ¹ 2 â Êðèìó


5 ÄÆÀÍÊÎÉÑÜÊÈÉ ÃÎËÎÊÎÑÒ Ï’ÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

Ìèíóëî âæå 70 ðîê³â ç òîãî ÷àñó, ÿê ó ñåðåäèí³ ëèñòîïàäà 1941 ðîêó ìàéæå âñÿ òåðèòîð³ÿ Êðèìó, çà âèíÿòêîì Ñåâàñòîïîëüñüêîãî îáîðîííîãî ðàéîíó, áóëà îêóïîâàíà í³ìåöüêî-ôàøèñòñüêèìè â³éñüêàìè. Çàãàðáíèêè ïóíêòóàëüíî ââîäèëè «íîâèé ïîðÿäîê» ³ ïåäàíòè÷íî éîãî âèêîíóâàëè, ïîêàçóþ÷è ñâîº íåëþäñüêå îáëè÷÷ÿ. Ïî âñ³õ ì³ñòàõ ³ ñåëàõ ðîçâ³øóâàëèñü íàêàçè í³ìåöüêèõ êîìåíäàòóð, ÿê³ çàê³í÷óâàëèñü ñëîâîì: «Ðîçñòð³ë». Îäíî÷àñíî ç ïàðò³éíèìè òà ãîñïîäàðñüêèìè êåð³âíèêàìè, êîìàíäèðàìè ³ ïîë³òðóêàìè ×åðâîíî¿ Àð쳿, êîìñîìîëüöÿìè òà àêòèâ³ñòàìè, ïàðòèçàíàìè, ï³äï³ëüíèêàìè òà ¿õí³ìè ðîäèíàìè, îäíèìè ç ïåðøèõ æåðòâ îêóïàö³éíîãî ðåæèìó ñòàëè ïðåäñòàâíèêè ºâðåéñüêîãî íàðîäó òà êðèì÷àêè. Ïî÷àâñÿ ñïðàâæí³é ãåíîöèä çà íàö³îíàëüíîþ îçíàêîþ. Êðèì òàêîæ áóâ îäíèì ³ç «ïîë³ãîí³â» äëÿ çä³éñíåííÿ ôàøèñòñüêî¿ ðàñîâî¿ òåî𳿠ç ìåòîþ âèâ³ëüíåííÿ æèòòºâîãî ïðîñòîðó äëÿ «âèùî¿» àð³éñüêî¿ ðàñè.  óñ³õ ì³ñòàõ ç’ÿâèëèñü «Îãîëîøåííÿ íàñåëåííþ Ãîëîâíîêîìàíäóâà÷à ãåðìàíñüêèõ â³éñüê», â ÿêèõ ºâðåÿì íàêàçóâàëîñü òåðì³íîâî çàðåºñòðóâàòèñü ³ íîñèòè íà îáîõ ðóêàâàõ á³ëó ïîâ’ÿçêó ³ç çîáðàæåííÿì øåñòèêóòíî¿ ç³ðêè Äàâèäà. (Ñàìå òàê çàðàç âèãëÿäຠäåðæàâíèé ïðàïîð ²çðà¿ëþ). ªâðåÿì çàáîðîíÿëîñÿ â³ëüíå ïåðåñóâàííÿ ³ ïåðåñåëåííÿ ç îäíîãî ì³ñöÿ íà ³íøå. Âñ³ ºâðå¿ îáîõ ñòàòåé â³êîì â³ä 16 äî 50 ðîê³â ïîâèíí³ áóëè ïåðåáóâàòè â ðîçïîðÿäæåíí³ ñòàð³éøèíè ãðîìàäè, ÿêèé ïðèçíà÷àâ ¿õ íà ðîáîòè. ² óòî÷íþâàëîñü, ùî íà íàéâàæ÷³ ³ íàéáðóäí³ø³ ðîáîòè. ×åðåç ê³ëüêà äí³â í³ìåöüêà îêóïàö³éíà âëàäà âèäàëà íîâèé íàêàç: «Óñ³ ºâðå¿ ïîâèíí³ íîñèòè ºâðåéñüêó ç³ðêó íà ñâîºìó êîñòþì³. Öÿ ç³ðêà Äàâèäà ïîâèííà áóòè ó êîæíîãî ºâðåÿ çàêð³ïëåíà íà ãðóäÿõ ³ ñïèí³. Ö³ çíàêè ºâðå¿ ïîâèíí³ ñàì³ ñîá³ çðîáèòè. ªâðå¿, ÿê³ öüîìó íàêàçó íå ï³äêîðÿòüñÿ, áóäóòü ðîçñòð³ëÿí³…» Öåé æå íàêàç âèìàãàâ, ùîá ºâðå¿ òåðì³íîâî çäàëè âñ³ íàÿâí³ ãðîø³ ³ ö³ííîñò³. Çà íåâèêîíàííÿ — ðîçñòð³ë. Ïîò³ì ôàøèñòè ïî÷àëè ìàñîâå çíèùåííÿ ºâðå¿â. Ïåðøèìè «Êðèìñüêèé ãîëîêîñò» â³ä÷óëè ìåøêàíö³ ªâïàòîð³¿, ÿêó îêóïóâàëè 31 æîâòíÿ. À âæå 25 ëèñòîïàäà ºâðåéñüêå íàñåëåííÿ ì³ñòà áóëî ïîâí³ñòþ çíèùåíî íà Êðàñí³é Ãîðö³. Âèæèòè âäàëîñÿ ò³ëüêè äâîì. Ôåîäîñ³þ í³ìö³ çàõîïèëè 3 ëèñòîïàäà, à âæå 4 ãðóäíÿ ç ºâðåÿìè áóëî ïîê³í÷åíî. Íå âèæèâ í³õòî. 8 òèñÿ÷ ëþäåé áóëî

ðîçñòð³ëÿíî ó ïðîòèòàíêîâîìó ðîâó á³ëÿ çàâîäó «Ìåõàí³ê». ѳìôåðîïîëü áóëî çàõîïëåíî 2 ëèñòîïàäà, à 11-13 ãðóäíÿ áóëè ïðîâåäåí³ àêö³¿ ç³ çíèùåííÿ ºâðåéñüêîãî íàñåëåííÿ â ðàéîí³ ñóìíîçâ³ñíîãî «Êàðòîïëÿíîãî ì³ñòå÷êà». Áóëî çíèùåíî 14 òèñÿ÷ ºâðå¿â.  ßëò³, îêóïîâàí³é ôàøèñòàìè 8 ëèñòîïàäà, ìàñîâà åêçåêóö³ÿ ºâðå¿â â³äáóëàñü 18 ãðóäíÿ. Á³ëÿ Ìàñàíäð³âñüêèõ êàçàðì áóëî ðîçñòð³ëÿíî 2000 ëþäåé. ͳõòî íå âèæèâ. Àëå íàéá³ëüø «ñêîðîñòð³ëüíà» àêö³ÿ ç³ çíèùåííÿ ºâðå¿â ïðîâîäèëàñü ó Êåð÷³. Ó çàõîïëåíîìó ï³ñëÿ çàïåêëèõ áî¿â 16 ëèñòîïàäà ì³ñò³ «ðîçñòð³ëüíà» àêö³ÿ ïðîâîäèëàñü óæå ç 29 ëèñòîïàäà äî 29 ãðóäíÿ, íåçâàæàþ÷è íàâ³òü íà òå, ùî 25 ãðóäíÿ ïî÷àëàñü Êåð÷åíñüêî-Ôåîäîñ³éñüêà äåñàíòíà îïåðàö³ÿ. Ñêëàäàºòüñÿ âðàæåííÿ, ùî íàöèñòè, ïîáîþþ÷èñü øâèäêîãî ðîçâèòêó îïåðàö³¿, íàìàãàëèñü ÿêíàéøâèäøå ³ áóäü-ÿêèìè çàñîáàìè çíèùèòè ÿêîìîãà á³ëüøå ºâðå¿â, íàâ³òü æèâöåì çàêîïóâàëè ïðèðå÷åíèõ ó Áàãåðîâñüêîìó ðîâó. Íå îìèíóëà òðàã³÷íà ó÷àñòü ³ ñåâàñòîïîëüñüêèõ ºâðå¿â. ϳñëÿ çàõîïëåííÿ ì³ñòà 1 ëèïíÿ 1942 ðîêó, âæå 6 ëèïíÿ ïî ì³ñòó áóëè ðîçâ³øàí³ îãîëîøåííÿ, à 12 ëèïíÿ ïî÷àëèñÿ ðîçñòð³ëè. Âñüîãî â Ñåâàñòîïîë³ ¿õ áóëî ðîçñòð³ëÿíî 4200 ÷îëîâ³ê. Äî â³éíè â Êðèìó ìåøêàëî áëèçüêî 70 òèñÿ÷ ºâðå¿â. Ç íèõ 44 òèñÿ÷³ áóëî çíèùåíî. Ïîä³áíà äîëÿ ñï³òêàëà ³ êðèì÷àê³â — áóëî çíèùåíî 80% ïðåäñòàâíèê³â öüîãî íå÷èñëåííîãî íàðîäó. Àêö³¿ ç³ çíèùåííÿ ºâðå¿â â³äáóâàëèñÿ ³ â Äæàíêî¿, ³ â Äæàíêîéñüêîìó òà Êîëàéñüêîìó (Àçîâñüêîìó) ðàéîíàõ, ÿêèé çàðàç ó ñêëàä³ ñó÷àñíîãî Äæàíêîéñüêîãî ðàéîíó, òà â ³íøèõ ðàéîíàõ ñòåïîâîãî ϳâí³÷íîãî Êðèìó. Íà îêîëèö³ Äæàíêîÿ, á³ëÿ ïàì’ÿòíèêà «Òàíê», íà ì³ñö³ ðîçñòð³ëó â ïðîòèòàíêîâîìó ðîâó, ÿê ñâ³ä÷èòü ìåìîð³àëüíà äîøêà, 6666 ëþäåé — ºâðå¿â ³ ÷àñòêîâî ÷åðâîíîàðì³éö³â, âñòàíîâëåíà ñïðàâæíÿ «Ñò³íà Ñêîðáîòè», íà ÿê³é çîáðàæåíî ñèëóåò ñêîðáîòíî¿ æ³íêè ç³ ñâ³÷êîþ. Ó «Êíèç³ ïå÷àë³» óòåëü Ãóáåíêî ìåøêàíêà ñåëà Øåðåï-Êåðìóò ϳäãîðíà Àííà Ñåìåí³âíà çàñâ³ä÷èëà ðîçñòð³ë 720 ºâðå¿â ó ñ³÷í³ 1942 ðîêó. ²íøèé æèòåëü ñåëà — Ïàí꺺â Òèìîô³é Îëåêñ³éîâè÷, íà ïî÷àòêó ëþòîãî 1942 ðîêó áà÷èâ ðîçñòð³ë ìàéæå òèñÿ÷³ ëþäåé. Çà ñâ³ä÷åííÿìè îáîõ î÷åâèäö³â, ëþäåé ïåðåä ðîçñòð³ëîì ïîâí³ñòþ ðîçäÿãàëè, à îäÿã â³äâîçèëè äî ì³ñòà. гâ çàêîïóâàëè

Çë³âà íàïðàâî: Í. Ì. Çîëîòîâà, Â. Ñ. Òóð÷èí, Ë. Ã. Çàðíèöèíà

«Á³ë³ ïëÿìè» ³ñòîð³¿

â³éñüêîâîïîëîíåí³, ÿêèõ ï³ä êîíâîºì ïðèãàíÿëè òàòàðè-äîáðîâîëüö³. (Çà ñâ³ä÷åííÿìè À. Ìàëüã³íà, íèí³øíüîãî äèðåêòîðà Êðèìñüêîãî êðàºçíàâ÷îãî ìóçåþ, ùî íàâåäåí³ â éîãî êíèç³ «Ïàðòèçàíñüêèé ðóõ òà êðèìñüêîòàòàðñüêå ïèòàííÿ», ó 1941-1944 ðîêàõ ó Äæàíêî¿ ä³ÿâ 152-é êðèìñüêîòàòàðñüêèé áàòàëüéîí «Øóìà» òà 14-òà òàòàðñüêà ðîòà ñàìîîáîðîíè). Ùå æèâ³ ìåøêàíö³ ì³ñòà, ä³òè â³éíè, êîòð³ áóëè ñâ³äêàìè ñïðàâæí³ñ³íüêî¿ á³éí³ íà îêîëèö³ ì³ñòà á³ëÿ ïðîòèòàíêîâîãî ðîâó. Îñü ùî çãàäóº ͳíà Ìèõàéë³âíà Çîëîòîâà (Áóäüêî): «Ó ì³ñò³ ïî÷àëèñÿ ðîçñòð³ëè. Îñîáëèâî çâ³ðñòâóâàëè îêóïàíòè, çíèùóþ÷è ºâðå¿â. Óïåðøå ÿ óñâ³äîìèëà, ùî â³éíà — öå êðîâ ³ ñìåðòü, êîëè ïîáà÷èëà, ÿê ðîçñòð³ëþþòü íåâèííèõ ëþäåé: ðîçäÿãëè ³ ïîñòàâèëè ïåðåä ðîâîì. Ó þðá³ ÿ ïîáà÷èëà áàáóñèíîãî ñóñ³äà òà éîãî ñèíà Ëüîâó. Ìèòü… ³ ¿õ íå ñòàëî». ͳíà Ìèõàéë³âíà çãàäóº îäíó äåòàëü: îäÿã, çíÿòèé ç ºâðå¿â, í³ìö³, ÿê ïî áàðòåðó, îáì³íþâàëè íà ïðîäóêòè õàð÷óâàííÿ ó ì³ñöåâîãî íàñåëåííÿ. Áî ëåãêà ïðîìèñëîâ³ñòü, òà ùå é â óìîâàõ îêóïàö³¿, áóëà â³äñóòíÿ, à îäÿã ó ëþäåé ïîçíîøóâàâñÿ. À ùå ͳíà Ìèõàéë³âíà ïîâ³äîìèëà, ùî í³ìåöüêó îêóïàö³þ ó Äæàíêî¿ ïåðåæèâ îäèí ºâðåé — ßê³â Îëüõîâè÷. ², ùî äèâîâèæíî, í³ìö³ ïðî öå çíàëè. ³í áóâ ÷îáîòàðåì, øèâ í³ìåöüêèì îô³öåðàì ÷îáîòè íà çàìîâëåííÿ. À íà áàæàííÿ êîìåíäàíòà ì³ñòà çøèâ ëàéêîâ³ ðóêàâè÷êè éîãî êîõàíö³ (í³÷îãî ïðèõîâóâàòè, àäæå áóëè ³ òàê³, ïðîçâàí³ â íàðîä³ «í³ìåöüêèìè ï³äñòèëêàìè» àáî «ïðîñòèðàäëàìè»). À êîëè í³ìö³ â Äæàíêî¿ ïðèñòóïèëè äî «îñòàòî÷íîãî âèð³øåííÿ ºâðåéñüêîãî ïèòàííÿ», òî Îëüõîâè÷à ïî ÷åðç³ õîâàëè ñóñ³äè â ÿìàõ, íà ãîðîäàõ äî ñàìîãî âèçâîëåííÿ ï³ä íîñîì ó òîãî æ ñàìîãî êîìåíäàíòà ì³ñòà. Ó ñâîþ ÷åðãó, êîì³ñàð ï³îíåðñüêî¿ ï³äï³ëüíî¿ îðãàí³çàö³¿ ³ì. Ê. Âîðîøèëîâà Ëåîí³ä Ñòåïàíîâè÷ Àëåêñººâ çãàäóâàâ, ùî ï³ä ÷àñ âèçâîëåííÿ Äæàíêîÿ â³í ç êîìàíäèðîì îðàãàí³çàö³¿ Ìèêîëîþ Ìàëóøåþ ïðîêðàëèñü íà çàâîä Íàðêîìçåìó. ͳìö³ òóäè ÷îìóñü í³êîãî íå ïóñêàëè ï³ä ÷àñ îêóïàö³¿. ² òàì, ó ïðèì³ùåííÿõ, çíàéøëè êóïè îäÿãó ³ âçóòòÿ — ³ äîðîñëîãî, ³ äèòÿ÷îãî. Ëåîí³ä Ñòåïàíîâè÷ ïðèãàäàâ òàêèé âèïàäîê: «Í³ìö³ ïðè¿õàëè â ãåòòî íà «äóøîãóáö³» ³ çàïðîïîíóâàëè ä³òÿì «ïîêàòàòèñü», çàìàíþþ÷è ¿õ ó «ìàøèíó ñìåðò³» öóêåðêàìè. Íàâ³òü ïåðåäáà÷ëèâî äîøêó ï³äñòàâèëè. À ïîò³ì äâåð³ íàãëóõî çà÷è-

íèëè ³ íà î÷àõ î÷ìàí³ëèõ ìàòåð³â çàâåëè ìîòîðè. ijòè ñïî÷àòêó êðè÷àëè, à ïîò³ì óñå ñòèõëî. Ò³ëüêè ñòðóìêè äèòÿ÷î¿ ñå÷³ ïðîò³êàëè êð³çü ù³ëèíè». «Ïîðó÷ ç ðîâîì, — çãàäóº Ë. Ñ. Àëåêñººâ, — áóëî òèðëî (ì³ñöå äëÿ çáèðàííÿ êîð³â íà âèïàñ). Òàì áóëî çàêîïàíî ðåéêó, äî ÿêî¿ ïðèâ’ÿçóâàëè áèêà. ϳä ÷àñ ðîçñòð³ëó ºâðå¿â îñîáëèâî ëþòóâàâ íà÷àëüíèê ïîë³öà¿â, òàêèé ñîá³ «äÿäÿ Âàñÿ». ³í âèðèâàâ ìàëîë³òí³õ ä³òåé ç ðóê ìàòåð³â, õàïàâ ¿õ çà íîãè ³ ç ðîçìàõîì ðîçáèâàâ äèòÿ÷³ ãîëîâè îá ðåéêó… Íàì ç Ìèêîëîþ Ìàëóøåþ âäàëîñÿ çàìàíèòè éîãî íà ðèáîëîâëþ, ³ òàì ìè éîãî ïðèê³í÷èëè… Êîëè â êîìèøàõ Ìèêîëà ä³ñòàâ ï³ñòîëåò ³ âèí³ñ ïðèñóä, ïîë³öàé ïî÷àâ âèìîëþâàòè ïîùàäó, àëå Ìàëóøà ñêàçàâ: «Òè çíàºø, çà ùî!» ³ âëó÷èâ óïðèòóë, ùîá ìåíøå áóëî øóìó â³ä ïîñòð³ëó». Ñâ³ä÷èòü ïðî ò³ æàõè ³ Íàä³ÿ Ñåð㳿âíà Ëîìàêîâà (ó äèòèíñòâ³ — Âàðäà. Öå âîíà çãàäóºòüñÿ â ²ñòî𳿠ì³ñò òà ñ³ë ÓÐÑÐ ó Êðèìñüê³é îáëàñò³). Ó íå¿ áóëà ïîäðóãà — ºâðåéñüêà ä³â÷èíà Åòåð³. ªâðåÿì êàçàëè, ùî ¿õ ïåðåñåëÿòü, àëå êóäè — íå êàçàëè. Íàä³ÿ ç äèòÿ÷î¿ ö³êàâîñò³ âèð³øèëà ïðîñë³äêóâàòè, êóäè ëþäåé ïîâåäóòü ³ äå áóäå æèòè ¿¿ ïîäðóãà. ² ïîáà÷èëà æàõëèâó á³éíþ íà ì³ñö³ «ïåðåñåëåííÿ». Âèÿâëÿºòüñÿ, ó í³ìö³â áóâ òàêèé æàðãîí, óìîâíå ñëîâî, ÿêå îçíà÷àëî «ïåðåñåëåííÿ» íà «òîé ñâ³ò». Ïàì’ÿòຠïðî òðàãåä³þ ºâðåéñüêîãî íàðîäó ³ Ëàðèñà Ãðèãîð³âíà Çàðíèöèíà. Âîíà ðîçïîâ³ëà, ùî ºâðåéñüêå ãåòòî ó Äæàíêî¿ ³ñíóâàëî íà òåðèòî𳿠«Áðèíçîòðåñòó» (çàðàç íà ï³âí³÷íî-ñõ³äíîìó ðîç³ ïåðåõðåñòÿ âóëèöü ²íòåðíàö³îíàëüíî¿ òà Äçåðæèíñüêîãî (êîëèøíÿ Âîêçàëüíà) çà ðåñòîðàíîì «Ãåë³îñ»). Íà æàëü, íàâ³òü Êðèìñüêèé àðõ³â íå ìຠïîä³áíèõ äàíèõ. Öå ãåòòî ³ñíóâàëî, ïðèíàéìí³ ùå â áåðåçí³ 1943 ðîêó. Áî 14 áåðåçíÿ 2002 ðîêó Ìîñêàëåíêî Âàëåíòèíà ³êòîð³âíà çàñâ³ä÷èëà â êîìïåòåíòíèõ îðãàíàõ, ùî ï³ä ÷àñ â³éíè â ì³ñò³ Äæàíêîé ôàøèñòè ìàëè ï’ÿòü êîíöòàáîð³â ³ îäèí ç íèõ — ºâðåéñüêå ãåòòî… 18 áåðåçíÿ 1943 ðîêó ñåñòðè Ëîðà òà Ïîë³íà Çàðíèöèíè äîïîìîãëè âòåêòè ç ãåòòî äåñÿòèð³÷í³é ä³â÷èí³ — Êëàð³ Âàñèëüöåâ³é, çàëèøèâøè ¿¿ ó ñåáå âäîìà äî ïðèõîäó Ðàäÿíñüêî¿ Àð쳿 11 êâ³òíÿ 1944 ðîêó. Ìàìó Êëàðè çâàëè ªâà Áåðã. ijâ÷èíêó âèâîäèëè íà âóëèöþ ò³ëüêè âíî÷³, àáè í³õòî ¿¿ íå áà÷èâ. Êëàðà Âàñèë³âíà Ñêîðîáîâà ³ çàðàç ìåøêຠâ Êåð÷³, íåïîäàë³ê â³ä îäí³º¿ ç³ ñâî¿õ

Ë. Ñ. Àëåêñººâ ðÿò³âíèöü — Ëàðèñè Ãðèãîð³âíè Çàðíèöèíî¿. ϳä ÷àñ â³éíè ñ³ì’ÿ Çàðíèöèíèõ ìåøêàëà ïîðó÷ ³ç ÑØ ¹ 1 ïî âóëèö³ ²íòåðíàö³îíàëüí³é, ³ âðÿòóâàëà ê³ëüêîõ â³éñüêîâîïîëîíåíèõ ç ô³ëüòðàö³éíîãî êîíöòàáîðó, ÿêèé ðîçòàøîâóâàâñÿ â ö³é øêîë³. Öå — ðàäèñòêà Ãàëèíà ͳêîíîâà, ëüîò÷èê Êóíèöèí, ìîðÿê Øâåöü, òàíê³ñò Ôàò³í. Àëå íàñïðàâä³ ï³ä ïð³çâèùåì Ôàò³í õîâàâñÿ ºâðåé Ôàéíåð. Éîãî âäàëîñÿ âèçâîëèòè ç êîíöòàáîðó ï³ä âèãëÿäîì ÷îëîâ³êà Ïîë³íè Çàðíèöèíî¿. À ïîò³ì Ïîë³íà ç Ôàéíåðîì ï³øëè ç ì³ñòà ³ õîâàëèñü ó íå³ñíóþ÷îìó çàðàç ñåë³ Âîëîäèìèð³âêà (âîíî áóëî ó äâîõ ê³ëîìåòðàõ ïåðåä ñåëîì Íîâîêðèìñüêå ç ïðàâîãî áîêó ïî Ïåðåêîïñüê³é äîðîç³). ϳñëÿ âèçâîëåííÿ Äæàíêîÿ òàíê³ñò Ôàéíåð ãíàâ äàë³ ç íàøî¿ çåìë³ «³ñòèííèõ àð³éö³â». Óñÿ ðîäèíà Çàðíèöèíèõ (îêð³ì Ëàðèñè òà Ïîë³íè, ùå é ìàòè — Äàð’ÿ Ìèõàéë³âíà òà áàòüêî Ãðèãîð³é) òàê ñàìî, ÿê ³ ͳíà Ìèõàéë³âíà Çîëîòîâà äîñòîéí³ òîãî, ùîá ¿õ çàíåñòè â ðåºñòð «Ïðàâåäíèê³â ñâ³òó», êóäè çàïèñóþòü óñ³õ, õòî ðÿòóâàâ ºâðå¿â ï³ä ÷àñ Ãîëîêîñòó. Òîìó çâåðòàþñü äî ºâðåéñüêî¿ ãðîìàäè Äæàíêîÿ, Êðèìó, óñ³º¿ Óêðà¿íè ç ïðîïîçèö³ºþ ³ ïðîõàííÿì — äåòàëüíî âèâ÷èòè öå ïèòàííÿ ³ âèð³øèòè éîãî ïîçèòèâíî, ïîêè äåÿê³ ðÿòóâàëüíèêè ùå æèâ³. Äâ³ äàòè — Ãîëîäîìîð ³ Êðèìñüêèé ãîëîêîñò — ó ÷àñ³ ìàéæå çá³ãàþòüñÿ. ßê ³ ïàðàëåë³, ïðîâåäåí³ â äîë³ îáîõ íàðîä³â ó ÕÕ ñòîë³òò³. Îáèäâà íàðîäè, ìàáóòü, äóæå «çàâàæàëè» îô³ö³éí³é ïîë³òèö³ äâîõ òîòàë³òàðíèõ äåðæàâ. Äî ÷åñò³ ºâðåéñüêîãî íàðîäó, â³í çóì³â çãóðòóâàòèñü íàâêîëî íàö³îíàëüíî¿ ³äå¿. Íà æàëü, ñåðåä óêðà¿íö³â ³ äîñ³ çóñòð³÷àþòüñÿ «ìàëîðîñè» ³ äóæå áàãàòî «ïîì³ðêîâàíèõ» ìàíêóðò³â, ÿê³ çàðàäè âëàñíî¿ âèãîäè ³ êåð³âíèõ ïîñàä ãîòîâ³ ³ çàðàç çðàäèòè íàö³îíàëüí³ ³íòåðåñè âëàñíîãî íàðîäó. ² çðàäæóþòü! ² íå áîÿòüñÿ ñóäó Áîæîãî. Òî íà ÿêå æ ìàéáóòíº íàì ñïîä³âàòèñÿ? ³êòîð ÒÓÐ×ÈÍ ì. Äæàíêîé

Áóä³âëÿ êîëèøíüîãî «Áðèíçîòðåñòó» ó Äæàíêî¿. Ó ðîêè â³éíè òóò áóëî ºâðåéñüêå ãåòòî


20 ÃÐÓÄÍß — ÄÅÍÜ Ì²Ë²Ö²¯

Í

àéâèçíà÷í³ø³ ïî䳿 â³äáóâàþòüñÿ íà ñòèêàõ åïîõ. Êîëè ëàìàºòüñÿ, â³äõîäèòü ó ìèíóëå îäèí ñóñï³ëüíèé ëàä ³ íàðîäæóºòüñÿ íîâèé. Öå ÷àñ íàéçíàìåíí³øèõ, íàéâèäàòí³øèõ ³ íàéòðàã³÷í³øèõ ïîä³é. Ñïëåñêîì ³ íàâàëîþ íàïîâçàþòü ð³çí³ ÷îðí³ ñèëè, ñóñï³ëüñòâî ïîðèíຠâ áåççàêîííÿ ³ ñòðàõ. ² òîä³ ç’ÿâëÿþòüñÿ ãåðî¿. Ìóæí³ ³ ñïðàâæí³ ëþäè, ÿê³ ïî÷èíàþòü äîëàòè ò³ ÷îðí³ ñèëè. ² ïîâåðòàòè ñóñï³ëüñòâî â íîðìàëüíå æèòòÿ... ¯õ áîãîòâîðÿòü ³ íèìè çàõîïëþþòüñÿ. Òàêèé ïåð³îä ìè ïåðåæèëè çîâñ³ì íåäàâíî. Öå êîëè ïî÷àëè â ðàäÿíñüêîìó êîìóí³ñòè÷íîìó ñóñï³ëüñòâ³ â³äðîäæóâàòèñÿ êàï³òàë³ñòè÷í³ â³äíîñèíè ³ ðîçâàëþâàòèñÿ Ðàäÿíñüêèé Ñîþç, óòâîðþâàòèñÿ íîâ³ äåðæàâè.  ¿õ ÷èñë³ ³ íåçàëåæíà Óêðà¿íà.  åêîíîì³÷íîìó, ïîë³òè÷íîìó, çàêîíîòâîð÷îìó õàîñ³, â ìóêàõ ³ äåô³öèò³, õî÷ ³ áåç ãðîìàäÿíñüêî¿ â³éíè, ÿêî¿ ÷óäîì óíèêëè, àëå âñå æ ó ëîêàëüíèõ ì³æóñîáíèõ, ì³æêëàíîâèõ â³éíàõ òà êðîâ³... ¯õ íåîáõ³äíî áóëî ïðèïèíèòè. ² îäí³ºþ ³ç íàéÿñêðàâ³øèõ îñîáèñòîñòåé ñåðåä íîâèõ ãåðî¿â-á³éö³â ïðîòè ÷îðíèõ ñèë ñòàâ Ìèõàéëî Âàñèëüîâè÷ Êîðí³ºíêî. Ñåëÿíñüêèé ñèí, ïåòåóøíèê, ñòóäåíò, ñë³ä÷èé, ì³ë³öåéñüêèé ãåíåðàë, çàñòóïíèê, ïåðøèé çàñòóïíèê ì³í³ñòðà âíóòð³øí³õ ñïðàâ Óêðà¿íè. ϳçíî óâå÷åð³ ïðîëóíàâ ç Äîíåöüêà äçâ³íîê: — Ìèõàéëå, òåáå çáèðàþòüñÿ âáèòè! — ðîçïà÷ëèâî ìàéæå êðè÷àëà éîãî ñòðèâîæåíà äðóæèíà. — Õòî, ùî çà í³ñåí³òíèöÿ? — ñïðîáóâàâ ¿¿ çàñïîêî¿òè Êîðí³ºíêî, íåäàâíî ïðèçíà÷åíèé íà÷àëüíèêîì Ãîëîâíîãî óïðàâë³ííÿ âíóòð³øí³õ ñïðàâ â Àâòîíîìí³é Ðåñïóáë³ö³ Êðèì. — Òà í³, ñåðéîçíî. Ñóñ³ä ïðèõîäèâ, êàçàâ, ùî íåáåçïåêà âåëèêà. ßê ì³ã, òàê âò³øàâ. ² ëèøå âïåâíèâøèñü, ùî äðóæèíà äåùî çàñïîêî¿ëàñÿ, ïîêëàâ ñëóõàâêó. Ñàì íå çàñíóâ. Íà ñâîºìó äîâãîìó øëÿõó â³ä ïðîñòîãî îïåðà äî ãåíåðàëà áàãàòî íà÷óâñÿ ³ íàáà÷èâñÿ ð³çíèõ ïîãðîç. Àëå öÿ áóëà ñïðàâä³ ñåðéîçíà. Çà êîðîòêèé ÷àñ êåðóâàííÿ êðèìñüêîþ ì³ë³ö³ºþ çðîçóì³â, ùî òóò ñèòóàö³ÿ íàáàãàòî âàæ÷à, í³æ íàâ³òü ó çàâæäè íåñïîê³éí³é Äîíåöüê³é îáëàñò³, ðîáîò³ â ÿê³é â³ääàâ îñíîâíó ÷àñòèíó ñâîãî òðóäîâîãî æèòòÿ. Ïðèãàäàâ êàôå â öåíòð³ ѳìôåðîïîëÿ, â ÿêîìó ìîëîäèé ê³ëåð àâòîìàòíèìè ÷åðãàìè âèêîñèâ á³ëüøå äåñÿòè â³äâ³äóâà÷³â ³ ïðàö³âíèê³â. ² ñàì çàìîâíèêàìè áóâ óáèòèé çà òå, ùî çàëèøèâ ñë³ä. Ïðèãàäàâ é ³íøîãî þíàêà, îõàéíîãî, ââ³÷ëèâîãî, ïðèºìíî¿ çîâí³øíîñò³, çäàâàëîñÿ, òèïîâîãî ìàìèíîãî ñèíî÷êà, ÿêèé ï³ä ÷àñ äîïèòó òàê ³ ïðîñèâñÿ: «Çà ùî çàòðèìàëè? ß í³ â ÷îìó íå âèííèé. ³äïóñò³òü äî ìàìè». Ïîâîäèâñÿ äóæå ñïîê³éíî. Òàê ³ õîò³ëîñÿ éîìó â³ðèòè. ² ëèøå íåñïðîñòîâí³ äîêàçè, ùî ñàìå â³í ñêî¿â á³ëüøå äåñÿòè âáèâñòâ, íå äîçâîëèëè öüîãî çðîáèòè. Ïðèãàäàâ ³ íåäàâíî âèêðèòó ö³ëó øêîëó ê³ëåð³â, á³ëüøå äâàäöÿòè «ñëóõà÷³â» ÿêî¿ áóëî çàòðèìàíî ³ ùå á³ëüøå ïîðîçá³ãàëîñÿ â ³íø³ êðà¿íè. Âñå öå áóëè ìîëîä³ õëîïö³, ÿê³ óòðèìóâàëèñÿ çëî÷èííèì ñâ³òîì ³ ãîòóâàëèñÿ äî âáèâñòâ. Ó ñèëó ìîëîäîãî ìàêñèìàë³çìó, íèçüêî¿ ìîðàë³, â³äïîâ³äíî¿ îáðîáêè âîíè áóëè ãîòîâ³ íà âñå. ² íåîäíîðàçîâî öå äåìîíñòðóâàëè... À çóñòð³ëèñÿ ç Êîðí³ºíêîì ìè ÷åðåç ðîêè â íåâåëèêîìó éîãî îô³ñ³ á³ëÿ ªâðîïåéñüêî¿ ïëîù³ â Êèºâ³.  öüîìó, çäàºòüñÿ, º äåùî ñèìâîë³÷íå. Ëþäèíà, ÿêà òðèâàëèé ÷àñ áîðîëàñÿ çà âïðîâàäæåííÿ â Óêðà¿í³ ºâðîïåéñüêèõ íîðì çàêîíîäàâñòâà òà æèòòÿ, ïî-ºâðîïåéñüêè ñòàðàëàñÿ óïîðÿäêóâàòè ì³ë³ö³þ, ðîçì³ñòèëàñÿ òóò, «ìàéæå â ªâðîï³». Íà òàêå æàðò³âëèâå ïîð³âíÿííÿ â³í óñì³õàºòüñÿ. Äåùî ñóìíî... ³í çàðàç, ÿê ìîâèòüñÿ, íà çàñëóæåíîìó â³äïî÷èíêó. Çàëèøèâ ñâîþ íåëåãêó ì³ë³öåéñüêó ñëóæáó. ³ðí³øå, éîãî «çàëèøèëè». Ç äåÿêèõ ï³ð ëþäåé ïî÷àëè îö³-

ÒÈÌ ×ÀÑÎÌ...

íþâàòè çà äåùî ³íøèìè, íå ïðîôåñ³éíèìè êðèòåð³ÿìè. À òîä³, â áóðåìí³ äåâ’ÿíîñò³... Ñëóæáà ñêëàäàëàñÿ âäàëî. Âæå é ÷èí ãåíåðàëà â Äîíåöüêó çàñëóæèâ, à ïîò³ì ³ ì³ñöå âèäíå â ̳í³ñòåðñòâ³ âíóòð³øí³õ ñïðàâ îäåðæàâ. Íà÷àëüíèêîì øòàáó ñòàâ, ï³çí³øå — íà÷àëüíèêîì Ãîëîâíîãî óïðàâë³ííÿ àäì³í³ñòðàòèâíî¿ ñëóæáè ì³ë³ö³¿ — ñòðóêòóðè, ÿê³é ï³äïîðÿäêîâóºòüñÿ 60 % óñüîãî ñêëàäó ì³ë³öåéñüêèõ ñèë. Ñêëàäíà, ïðîòå ñòàá³ëüíà, ïëàíîâà, ïîð³âíÿíî ñïîê³éíà ðîáîòà. Òà, ïåâíî, â Óêðà¿í³ íå âèïàäêîâî ðîñòÿòü ³ ï³äâèùóþòü ãåíåðàë³â. Ç Êðèìó íàäõîäèëè ïîâ³äîìëåííÿ, ÿê³ á³ëüøå íàãàäóâàëè â³éñüêîâ³ çâåäåííÿ. Òî â îäíîìó ì³ñö³, òî â ³íøîìó â³äáóëèñÿ ïåðåñòð³ëêè, òî ñåðåä á³ëîãî äíÿ õòîñü

Çíàõîäÿòü óáèâöü. Öå, âèÿâëÿºòüñÿ, äâîº ïðè¿æäæèõ ðîñ³ÿí, ³ ñèòóàö³ÿ í³÷îãî ñï³ëüíîãî ç åòí³÷íèìè ïåðåñë³äóâàííÿìè íå ìàº. Óñ³ çàðó÷íèêè çâ³ëüíåí³, â òîìó ÷èñë³ ³ íà÷àëüíèê ðàéâ³ää³ëó ì³ë³ö³¿. Êîíôë³êò îá³éøîâñÿ ëèøå îäí³ºþ æåðòâîþ. Âò³ì, ó êðèìñüêîìó ñóñï³ëüñòâ³ òë³ëè ³ ãîòîâ³ áóëè äî ñïàëàõó ³íø³ êîíôë³êòè. dz çëî÷èííèì ñâ³òîì. Íîâîïðèçíà÷åíèé ì³í³ñòð âíóòð³øí³õ ñïðàâ Þ. Êðàâ÷åíêî, ÿêèé çì³íèâ Â. Ðàä÷åíêà, äóæå ïåðåéìàâñÿ ñêëàäíîþ ñèòóàö³ºþ. Ðîçóì³þ÷è, ùî ëèøå ì³ñöåâèìè êðèìñüêèìè ì³ë³öåéñüêèìè ñèëàìè ¿¿ íå çàëàãîäèòè, ïî÷àâ ïîñèëàòè òóäè íåâåëèê³ ãðóïè ç Êèºâà, ùîá âèâ÷àòè îáñòàíîâêó íà ì³ñöÿõ, âòðó÷àòèñÿ ³ äîïîìàãàòè. Öå áóâ ïî÷àòîê áîðîòüáè, àëå öå áóëî ³

çàñòóïíèêà ì³í³ñòðà âíóòð³øí³õ ñïðàâ Óêðà¿íè ìàëî âò³øàëî. À ÿêùî âðàõóâàòè, ùî òîä³ äåïóòàòè âñ³õ ð³âí³â áóëè íåäîòîðêàííèìè, òî åôåêòèâíà áîðîòüáà ç³ çëî÷èíí³ñòþ çäàâàëàñÿ ìàéæå íåìîæëèâîþ. Áàíäèòè — íå äóðí³. ßêðàç íàéëþò³ø³ ³ç íèõ, íàéâïëèâîâ³ø³ ó çëî÷èííîìó ñâ³ò³ ïðèêðèâàëèñÿ äåïóòàòñüêèì ³ìóí³òåòîì. Äàâèëè ôàêòè. Êîëè Êîðí³ºíêî ïðèñòóïèâ äî ðîáîòè, íàðàõîâóâàëîñÿ ïîíàä 50 íåðîçêðèòèõ óáèâñòâ ³ ïîíàä 70 âèáóõ³â. À íà ðîáî÷èõ íàðàäàõ áóâàë³ îïåðàòèâíèêè ëåäü íå çàëîìëþâàëè â ðîçïà÷³ ðóêè: — Íó, ÿê áîðîòèñÿ, — ãîâîðèëè âîíè, — êîëè ïîðÿä õîäèòü òîé, ó êîãî ðóêè â êðîâ³, ³ â³ä êîãî, ÿêùî çàõî÷å, çàëåæèòü íå ëèøå òâîº æèòòÿ, ÿêå ìîæå â³ä³áðàòè

ÁÈÒÂÀ ÇÀ ÊÐÈÌ: ÏÐÈÁÎÐÊÀÍÍß ÁÀÍÄÈÒÈÇÌÓ ðîçãðîìèâ ðåñòîðàí ÷è êàôå, òî ïîãðàáóâàëè ÷èþñü îñåëþ, äåñÿòêè âáèòèõ é ïîðàíåíèõ, òî â³äáóëèñÿ ñõîæ³ íà äåìîíñòðàö³þ áàãàòîëþäí³ ïîõîðîíè ÿêîãîñü çíîâó æ óáèòîãî áàíäèòñüêîãî àâòîðèòåòà. Êîëèñü ïðèâ³òíèé êóðîðòíèé êðàé ÷èìäàë³, òî âñå á³ëüøå ñòàâàâ â³äðàçëèâèì ³ íåáåçïå÷íèì. ² öÿ íåáåçïåêà ïî÷èíàëà âèêëèêàòè çàãàëüíîäåðæàâíó òðèâîãó. ² îñü... Çàïðîøóº ì³í³ñòð âíóòð³øí³õ ñïðàâ Â. Ðàä÷åíêî.  êàá³íåò³ çóñòð³÷ຠíàðîäíèé äåïóòàò Óêðà¿íè, îäèí ³ç ë³äåð³â êðèìñüêèõ òàòàð Ð. ×óáàðîâ. Ó Êðèìó íåâ³äîì³ çëî÷èíö³ óáèëè äâîõ òàòàð. ², ÿê ââàæàëè ðîäè÷³ òà äðóç³ çàãèáëèõ, ì³ë³ö³ÿ æîäíèõ ðóõ³â äëÿ ðîçñë³äóâàííÿ çëî÷èíó íå çðîáèëà. Ïî÷àëèñÿ ìàñîâ³ âèñòóïè. Î÷îëþâàâ òîä³ êðèìñüêó ì³ë³ö³þ áîéîâèé îô³öåð Â. Êèðè÷åíêî. Ëþäèíà ïîðÿäíà é åíåðã³éíà, àëå çäàòíà äî ðàäèêàëüíèõ ��³é, ç íåäîñòàòí³ì óïðàâë³íñüêèì äîñâ³äîì. ×óáàðîâ, çíàþ÷è ìîæëèâîñò³ äåðæàâíèõ îðãàí³â ³ áàæàííÿ îêðåìèõ àãðåñèâíèõ îñ³á ä³ÿòè åêñòðåìàëüíèìè ìåòîäàìè, óáîë³âàâ çà äîëþ ñâîãî íàðîäó ³ âîäíî÷àñ õîò³â ðîçðÿäèòè îáñòàíîâêó. Çðîçóì³âøè ñåðéîçí³ñòü ñèòóàö³¿, ì³í³ñòð ïðîïîíóº Êîðí³ºíêó âèðóøèòè äî Êðèìó íàñòóïíîãî æ äíÿ. — ͳ, öå âæå áóäå ï³çíî, òðåáà ñüîãîäí³ ³ íåãàéíî, — çàÿâëÿº Êîðí³ºíêî. ² íåãàéíî â³äáóâàº. À Êðèì óæå øóìèòü. Ïàëຠáóäèíîê äèðåêòîðà ðàäãîñïó â ñåë³ Êóðîðòíå, áóðëÿòü ïîãðîìè â Êîêòåáåë³. Ó Ôåîäîñ³¿ áóíò³âíèêè ãðîìëÿòü ðåñòîðàí ³ áåðóòü ó çàðó÷íèêè éîãî äèðåêòîðà, ïðîáóþòü çàõîïèòè ðàéîííèé â³ää³ë ì³ë³ö³¿. Íà ÷îë³ çàâîðóøåíü éäóòü äîñâ³ä÷åí³ áîéîâèêè, ÿê³ ðàí³øå âëàøòîâóâàëè ïîãðîìè â Óçáåêèñòàí³. Íà÷àëüíèê ðàéâ³ää³ëó ì³ë³ö³¿ ñòî¿òü â îòî÷åíí³ ðîçëþ÷åíî¿ þðáè, âåñü îáëèòèé áåíçèíîì, ³ ïîðÿä ó ðóêàõ ÿâíî íåâð³âíîâàæåíî¿ ëþäèíè âåñü ÷àñ êðóòèòüñÿ ïîëóì’ÿ çàïàëüíè÷êè. Íå íàâàæèâøèñü çàõîïèòè ðàéâ³ää³ë, ïîãðîìíèêè íàïðàâëÿþòüñÿ äî Ñóäàêà, íàçóñòð³÷ ¿ì ìóæíüî ³äå Ð. ×óáàðîâ, íàìàãàºòüñÿ ïåðåêîíàòè â íåäîö³ëüíîñò³ ³ íåáåçïå÷íîñò³ áóíòó. Âñå æ áåç òðàãå䳿 íå îáõîäèòüñÿ. Îñîáëèâî àãðåñèâí³ ðîçïî÷èíàþòü ïåðåñòð³ëêó ç çàãîíîì «Áåðêóòó», â ÿê³é ãèíå îäèí ³ç íèõ. À íàòîâï óæå áåðå êóðñ íà ѳìôåðîïîëü. Âëàäà ïðîñèòü äîïîìîãè ó Î. Êóçüìóêà, òîä³ êîìàíäóâà÷à àðì³éñüêîãî êîðïóñó ó Êðèìó. Íå ìàþ÷è ïðàâà âèâîäèòè â³éñüêà, îñê³ëüêè íàäçâè÷àéíèé ñòàí íå îãîëîøóºòüñÿ, â³í äîïîìàãຠòèì, ùî øëÿõ íà ì³ñòî ïåðåêðèâຠáðîíåòåõí³êîþ. Êîðí³ºíêî ðàçîì ç ×óáàðîâèì âåäóòü ïåðåãîâîðè ç áóíò³âíèêàìè ³ êðèìñüêîòàòàðñüêèì Ìåäæë³ñîì. Ïîñòóïîâî ïðèñòðàñò³ âãàìîâóþòüñÿ.

Ìèõàéëî Êîðí³ºíêî êðàïëèíîþ â ìîð³. Ïîò³ì íàïðàâèâ ³ ãðóïó ãåíåðàë³â, ðåçóëüòàò ðîáîòè ÿêî¿ òåæ âèÿâèâñÿ ìàëîâò³øíèì. ͳêîãî çà ïðîâàë íå ïîêàðàâ, íå çâ³ëüíèâ, ðîçö³íèâøè âñå ÿê ñâîþ âëàñíó ïîìèëêó. ̳í³ñòð îñòàòî÷íî ä³éøîâ âèñíîâêó, ùî ó Êðèìó ìàâ ç’ÿâèòèñÿ ë³äåð, îñîáëèâî òàëàíîâèòèé îðãàí³çàòîð áîðîòüáè ç³ çëî÷èíí³ñòþ, áàæàíî ïîë³òèê, ÿêèé áè íå íàñêîêàìè, íå êîðîòêèìè ÷è òðèâàëèìè â³äðÿäæåííÿìè áîðîâñÿ ç³ çëî÷èíí³ñòþ, à ïðîæèâàâ ïîñò³éíî, áóâ, ÿê ìîâèòüñÿ, â ãóù³ ïîä³é. Ïîðàäèâøèñü ç Ïðåçèäåíòîì Ë. Êó÷ìîþ, â³í ïðèçíà÷èâ íà÷àëüíèêîì ÃÓ ÌÂÑ â ÀÐ Êðèì Ì. Êîðí³ºíêà, âîäíî÷àñ íàäàâøè éîìó ïîâíîâàæåííÿ ñâîãî çàñòóïíèêà. — Îñîáëèâî¿ ðàäîñò³ â³ä öüîãî ïðèçíà÷åííÿ ÿ íå îòðèìàâ, — ïðèãàäóº Ì. Êîðí³ºíêî, — áî âæå ðîçóì³â, ùî òàêå Êðèì, íåîäíîðàçîâî òàì áóâàâ ó êîðîòêèõ ÷è òðèâàëèõ â³äðÿäæåííÿõ, çíàâ ñèòóàö³þ ³ â ñèëîâèõ ñòðóêòóðàõ, ³ â îðãàíàõ âèêîíàâ÷î¿ òà ïðåäñòàâíèöüêî¿ âëàäè. Ïðàâîâ³ îðãàíè, âêëþ÷àþ÷è ì³ë³ö³þ, ïðîêóðàòóðó é ñóäè, ó çíà÷í³é ÷àñòèí³ ñâî¿é áóëè ïåðåâåðáîâàí³ íà ñëóæáó áàíäèòàì, ÿêèì ôàêòè÷íî íà â³äêóï áóëî â³ääàíî ³ âåñü ï³âîñòð³â. Ó Ñ³ìôåðîïîëüñüê³é ì³ñüê³é ðàä³ äåñü ³ç 50 äåïóòàò³â áëèçüêî 30 îñ³á áóëè áàíäèòàìè ÷è ïîâ’ÿçàíèìè ç áàíäèòàìè.  ñåðåäíüîìó ³ ó Âåðõîâí³é Ðàä³ ÀÐ Êðèì, ³ â ðàäàõ íà ì³ñöÿõ, â³ä ì³ñüêèõ, ðàéîííèõ ³ äî ñ³ëüñüêèõ, ó âèêîíàâ÷èõ îðãàíàõ, â ì³ë³ö³¿, ³ íàâ³òü ó ñóäàõ, ïðîêóðàòóð³ çëî÷èíö³ ÷è ïîâ’ÿçàí³ ç íèìè îñîáè ñêëàäàëè â ñåðåäíüîìó 30 % â³ä óñüîãî ñêëàäó. Öå çíà÷íî óñêëàäíþâàëî ðîáîòó ì³ë³ö³¿. ² çíàþ÷è âñå öå, íàâ³òü íàäàííÿ ñòàòóñó

Ó ÊÐÈÌÓ ÇÀÒÐÈÌÀËÈ ÁÀÍÄÓ ÍÀËÜÎÒ×ÈʲÂ

Ó Êðèìó îïåðàòèâíèêè çàòðèìàëè òðüîõ ï³äîçðþâàíèõ ó íàïàä³ íà ñ³ì’þ â Êåð÷³, âíàñë³äîê ÿêîãî îäíà ëþäèíà çàãèíóëà. Íàéñòàðøîìó íàëüîò÷èêó 30 ðîê³â, íàéìîëîäøîìó — 22. Ðàí³øå âîíè ïðèòÿãóâàëèñÿ äî êðèì³íàëüíî¿ â³äïîâ³äàëüíîñò³, ïîâ³äîìèëè ÓͲÀÍ ó ïðåñ-ñëóæá³ Ãîëîâíîãî óïðàâë³ííÿ ÌÂÑ Óêðà¿íè â Êðèìó.

6

Ç ïåðøèõ óñò

ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

Íàïàä ñòàâñÿ íà ïî÷àòêó ãðóäíÿ ³ áóâ ðåòåëüíî ñïëàíîâàíèé — ÷îëîâ³êè ì³ñÿöü ñòåæèëè çà ñ³ì’ºþ. Îäèí ç íàïàäíèê³â áóâ çíàéîìèé ç âëàñíèêîì æèòëà. Íàëüîò÷èêè ðîçáèëè ñêëî ó â³êí³ êóõí³ ³ ïðîíèêëè âñåðåäèíó áóäèíêó, äå â öåé ÷àñ ïåðåáóâàëî ë³òíº ñ³ìåéíå ïîäðóææÿ, ¿õíÿ äîíüêà òà ¿¿ ìàëåíüêà äèòèíà. Ïîãðîæóþ÷è íî-

æåì, âèìàãàëè â³ääàòè çîëîòî ³ ãðîø³. 63-ð³÷íèé ãëàâà ñ³ìåéñòâà âñòóïèâ ç íàëüîò÷èêàìè â áîðîòüáó. ϳä ÷àñ ñóòè÷êè éîìó çàâäàëè ê³ëüêà óäàð³â îáð³çîì ïî ãîëîâ³, ï³ñëÿ ÷îãî çâ’ÿçàëè. ϳçí³øå ïåíñ³îíåð ïîìåð ó ë³êàðí³. Ãîñïîäàð³ áóäèíêó ïåðåêîíóâàëè áàíäèò³â, ùî â ¿õíüîìó æèòë³ íåìຠâåëèêî¿ ñóìè ãðîøåé, ïðîòå íàëüîò-

îäíèì ìàõîì (³ çà öå íå â³äïîâ³äàòèìå), çàëåæèòü ³ ñëóæáîâà äîëÿ. — Àëå òðåáà öå ëàìàòè, — òîä³ çàÿâèâ Êîðí³ºíêî. ² çàïðîïîíóâàâ êîíêðåòíèé ïëàí. Ïåðøèì ó íüîìó çàâäàííÿì ñòàëî î÷èùåííÿ ëàâ ñàìî¿ ì³ë³ö³¿ â³ä ïåðåâåðòí³â. Çà òðè ì³ñÿö³ îñîáîâèé ñêëàä, ÿêèé ñêëàäàâñÿ ç 12 òèñÿ÷ îñ³á, âòðàòèâ á³ëüøå òèñÿ÷³. ² ö³ çâ³ëüíåííÿ â³äáóëèñÿ ÷³òêî çàêîííî. Îïðîòåñòóâàëè ¿õ ëèøå òðîº îñ³á, ³ ò³ëüêè äëÿ îäíîãî ç íèõ ñóä çíàéøîâ ï³äñòàâè, ùîá ïîâåðíóòè íà ðîáîòó. Çàì³íèâ Êîðí³ºíêî ³ âåñü êåð³âíèé ñêëàä ì³ë³ö³¿, ÿêèé äî òîãî ç ð³çíèõ ïðè÷èí íå ïðîÿâëÿâ íàëåæíî¿ íàïîëåãëèâîñò³ â îãîëîøåí³é áîðîòüá³. Îäí³ — ÷åðåç ñâîþ âëàñíó áåçäàðí³ñòü ³ áåçâ³äïîâ³äàëüí³ñòü, ³íø³ — ÷åðåç ñâî¿ çâ’ÿçêè ç êðèì³íàëüíèì ñâ³òîì. Õàðàêòåðíèé âèïàäîê: â îäíîìó ³ç ñ³ë ãðóïà òàòàð ïðèéøëà äî ñ³ëüðàäè, çàõîïèëà ¿¿ ç³ ñêàðãàìè, ùî ¿õ óòèñêàþòü, íå äàþòü çåìëþ ï³ä çàáóäîâè, íå ïîäàþòü ãàçó. Êîëè Êîðí³ºíêó ïðî öå ñòàëî â³äîìî, â³í íåãàéíî ñïèòàâ, ÿê íà öå ðåàãóº ðàéîííà ì³ë³ö³ÿ. Âèÿâèëîñÿ, ùî í³ÿê, à ¿¿ êåð³âíèê ìèðíî â³äïî÷èâຠâäîìà. Íåãàéíî ç öüîãî áóëè çðîáëåí³ âèñíîâêè. Ãåíåðàë ïîïåðåäèâ óñ³õ, ùî êåð³âíèêè ìàþòü áóòè ïðèñóòí³ìè ï³ä ÷àñ ïîä³áíèõ ïîä³é, âòðó÷àòèñÿ ³ äîïîìàãàòè ãàñèòè íàïðóæåííÿ. Òîä³ éîãî ð³øåííÿì áóëè çàäîâîëåí³ óñ³, âêëþ÷àþ÷è ³ òàòàð. ² ïîêè â³í ïðàöþâàâ ó Êðèìó, åòí³÷í³ âèñòóïè íå ïîâòîðþâàëèñÿ. Àíàòîë³é ÊÎÂÀËÜ×ÓÊ ì. Êè¿â (Çàê³í÷åííÿ â íàñòóïíîìó íîìåð³)

÷èêè ïåðåâåðíóëè âñå â ïîøóêàõ íàæèâè. Ó öåé ÷àñ ïðè¿õàâ äîäîìó çÿòü ïåíñ³îíåðà. ×îëîâ³ê áóâ ç ïðèÿòåëåì. Çàòðèìàòè íàëüîò÷èê³â ¿ì íå âäàëîñÿ, ò³ âòåêëè, êèíóâøè íà ì³ñö³ çëî÷èíó îáð³ç ³ í³æ. Äâîº ï³äîçðþâàíèõ çààðåøòîâàí³, ¿ì ïðåä’ÿâëåíî çâèíóâà÷åííÿ çã³äíî ç ÷. 4 ñò. 187 ÊÊ Óêðà¿íè — ðîçá³é, ñêîºíèé çà ïîïåðåäíüîþ çìîâîþ ãðóïîþ îñ³á, ñïîëó÷åíèé ç ïðîíèêíåííÿì ó æèòëî, ñïðÿìîâàíèé íà çàâîëîä³ííÿ ìàéíà â îñîáëèâî âåëè-

êèõ ðîçì³ðàõ, ñïîëó÷åíå ³ç ñïðè÷èíåííÿì òÿæêèõ ò³ëåñíèõ óøêîäæåíü, à òàêîæ ÷. 2 ñò. 121 ÊÊ — íàâìèñíå òÿæêå ò³ëåñíå óøêîäæåííÿ, ùî ñïðè÷èíèëî ñìåðòü. Òðåò³é ô³ãóðàíò çàòðèìàíèé ó ïîðÿäêó ñò. 115 ÊÏÊ Óêðà¿íè — çà ï³äîçðîþ â ñêîºíí³ çëî÷èíó, éîìó ïðåä’ÿâëåíå çâèíóâà÷åííÿ çà îðãàí³çàö³þ çëî÷èíó çã³äíî ç ÷. 3 ñò. 27, ÷. 4 ñò. 187 ÊÊ Óêðà¿íè. Óñ³ì òðüîì çàãðîæóº äî 15 ðîê³â ïîçáàâëåííÿ âîë³ ç êîíô³ñêàö³ºþ ìàéíà.


7

Óðîê óêðà¿íñüêî¿

ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

ÑÂßÒÎ ÑËÎÂÀ ÓÊÐÀ¯ÍÑÜÊÎÃÎ

Ç íàãîäè ñâÿòêóâàííÿ äí³â óêðà¿íñüêî¿ ïèñåìíîñò³ â ÷èòàëüíîìó çàë³ á³áë³îòåêè Êðèìñüêîãî äåðæàâíîãî ³íæåíåðíîïåäàãîã³÷íîãî óí³âåðñèòåòó â³äáóâñÿ «êðóãëèé ñò³ë». ³í áóâ îðãàí³çîâàíèé êàôåäðîþ óêðà¿íñüêî¿ ô³ëîëî㳿 öüîãî ÂÍÇ. Éîãî ó÷àñíèêàìè ñòàëè âèêëàäà÷³ òà ñòóäåíòè ³ñòîðèêî-ô³ëîëîã³÷íîãî ôàêóëüòåòó òà çàïðîøåí³ ãîñò³ — êðèìñüê³ óêðà¿íîìîâí³ ïèñüìåííèêè, ïðåäñòàâíèêè ãðîìàäñüêèõ îðãàí³çàö³é. ³äêðèâàþ÷è çàõ³ä, ÷ëåí ÍÑÏÓ, ïîåò ³ ë³òåðàòóðîçíàâåöü, â³äïîâ³äàëüíèé ñåêðåòàð Êðèìñüêî¿ ðåñïóáë³êàíñüêî¿ îðãàí³çàö³¿ Íàö³îíàëüíî¿ ñï³ëêè ïèñüìåííèê³â Óêðà¿íè Ìèõàéëî Âèøíÿê, ÿêèé ùîéíî ïîâåðíóâñÿ ç VI ïèñüìåííèöüêîãî 璿çäó, íàãîëîñèâ íà çíà÷åíí³ ð³äíî¿ ìîâè â æèòò³ êîæíîãî íàðîäó ³, çîêðåìà, óêðà¿íñüêîãî, àäæå âîíà, çà âèçíà÷åííÿì â³äîìîãî ïîåòà, º «æèòòÿ äóõîâíîãî îñíîâà». Ìîâà — öå äóõ ³ ñèìâîë íàö³¿, áåç íå¿ ¿¿ íåìàº. Ãîëîâóþ÷èé íàãàäàâ ïðèñóòí³ì ïðî øëÿõè ñòàíîâëåííÿ ³ ðîçâèòêó óêðà¿íñüêî¿ ìîâè â³ä äàëåêèõ ÷àñ³â Êè¿âñüêî¿ Ðóñ³, íàçâàâ íàéâèçíà÷í³ø³ ïàì’ÿòêè óêðà¿íñüêî¿ ïèñåìíîñò³ ³ ðîçïîâ³â ïðî íèí³øí³é ñòàí ð³äíî¿ ìîâè. Ì. Âèøíÿê çàóâàæèâ, ùî ¿¿ îáåðåãàìè ³ çàõèñíèêàìè çàâæäè áóëè ïèñüìåííèêè, çàçíà÷èâøè, ùî íà íàéâèùèé ð³âåíü óêðà¿íñüêó ìîâó ï³äíåñëè Òàðàñ Øåâ÷åíêî, ²âàí Ôðàíêî, Ëåñÿ Óêðà¿íêà. Äàë³ éøëîñÿ ïðî ñó÷àñíó óêðà¿íñüêó ë³òåðàòóðó ³ ïðî ¿¿ ïðîôåñ³éíèõ ìàéñòð³â ñëîâà — ïèñüìåííèê³â, ÿê³ âõîäÿòü äî ñêëàäó ÊÐÎ ÍÑÏÓ. Ïðîìîâåöü ðåïðåçåíòóâàâ ïðèñóòí³ì ùîéíî âèäàíó íèì êíèãó — àíòîëîã³þ ïðî ñâî¿õ ïîáðàòèì³â «Ñëîâî ð³äíå óêðà¿íñüêå», ÿêà îïîâ³äຠïðî æèòòºâèé øëÿõ ³ ì³ñòèòü êîðîòê³ ë³òåðàòóðí³ ïîðòðåòè äåâ’ÿòíàäöÿòè êðèìñüêèõ óêðà¿íîìîâíèõ ë³òåðàòîð³â. Êíèãà ìîæå áóòè êîðèñíîþ ÿê âèêëàäà÷àì ³ ñòóäåíòàì ãóìàí³òàðíèõ ôàêóëüòåò³â óí³âåðñèòåò³â äëÿ ñïåöêóðñ³â òà ñïåöñåì³íàð³â, òàê ³ â÷èòåëÿì é ó÷íÿì ñåðåäí³õ íàâ÷àëüíèõ çàêëàä³â, îñîáëèâî øê³ë, äëÿ ïðîâåäåííÿ óðîê³â ç ë³òåðàòóðè ð³äíîãî êðàþ. À ïîò³ì áóëà ðîçìîâà ïðî ñàìó ë³òåðàòóðó. Ìèõàéëî Âèøíÿê, Äàíèëî Êîíîíåíêî, ³êòîð Ãóìåíþê ãîâîðèëè ïðî ñâîþ òâîð÷³ñòü, ÷èòàëè âëàñí³ â³ðø³. Ö³ëèé ðÿä ¿õí³õ òâîð³â ïðèñóòí³ ïðîñëóõàëè ó âèêîíàíí³ ñòóäåíò³â. Íàñàìê³íåöü ãîñò³ ïîäàðóâàëè á³áë³îòåö³ óí³âåðñèòåòó çá³ðêè ñâî¿õ ïîåç³é. ϳñëÿ çàê³í÷åííÿ ä³éñòâà ìè çâåðíóëèñÿ äî ñòóäåíò³â ç ïðîõàííÿì ïîä³ëèòèñÿ îòðèìàíèìè âðàæåííÿìè. ² îò ùî ïî÷óëè. — ß âïåðøå ìîãëà ïîñï³ëêóâàòèñÿ ç ïðîôåñ³éíèìè ë³òåðàòîðàìè, — ñêàçàëà ñòóäåíòêà-ìàã³ñòðàíòêà Ñâ³òëàíà Äÿá³íà, — ïî÷óòè ¿õí³ ïîå糿. Îñîáëèâî ìåí³

Àìâðîñ³é ÌÅÒËÈÍÑÜÊÈÉ

вÄÍÀ ÌÎÂÀ

гäíà ìîâà, ð³äíà ìîâà! Ìîâ çàìåð áåç òåáå ÿ! Ò³ëüêè â÷óþ: ð³äíå ñëîâî Îá³çâàëîñü, ìîâ ñ³ì’ÿ; Îá³çâàâñÿ áàòüêî ð³äíèé, Ùî óìåð çà êîçàê³â; Ìîâ íàðîä, ó÷óëîñü, á³äíèé Çàñòîãíàâ ³ç-ï³ä ëÿõ³â! ² çäàºòüñÿ: ê³íü ðåòèâèé Òîï÷å íàøèõ âîðîã³â; É áà÷è��üñÿ: Äí³ïðî ñïåñèâèé Ñïèíó ãíå ç-çàäëÿ ÷îâí³â... Ïîíåñëèñÿ íàø³ õëîïö³, Çàøóì³ëà õâèëÿ ãåíü... ² ïðè ì³ñÿö³, é ïðè ñîíö³ — ¯äóòü í³÷÷þ, ¿äóòü âäåíü! Áóëî ùàñòÿ, áóëè ÷âàðè, — Âñå òå ãåòü ñîá³ ï³øëî; ² ÿê ñîíöå ³ç-çà õìàðè — гäíå ñëîâî ³ç³éøëî. Ïðèéíÿëî êîçà÷³ ð³÷³, Ðåã³ò, æàðòè, ïëà÷, ïå÷àëü; Îçîâåòüñÿ ÿê ³ç ѳ÷³, Ñòàíå ñì³õ ³ ñòàíå æàëü! (1843)

ñïîäîáàëèñü òâîðè Ìèõàéëà Âèøíÿêà ³ Äàíèëà Êîíîíåíêà. ¯õí³ â³ðø³ äóæå ë³ðè÷í³ é îáðàçí³. Äî òîãî æ, Ìèõàéëî Âèøíÿê ùå é â÷èòü íàñ êðàñ³ óêðà¿íñüêî¿ ìîâè íà ñâî¿õ ëåêö³ÿõ, âèêëàäàþ÷è ³ñòîð³þ óêðà¿íñüêî¿ ë³òåðàòóðè. Ïîä³áí³ çàõîäè çáàãà÷óþòü äóõîâíî, ïðèëó÷àþòü äî ñïðèéìàííÿ êðàñè ìèñòåöòâà ñëîâà ³ ãîòóþòü íàñ äî ìàéáóòíüî¿ ïðîôåñ³éíî¿ ä³ÿëüíîñò³ — â÷èòåë³â óêðà¿íñüêî¿ ìîâè ³ ë³òåðàòóðè. — «Êðóãëèé ñò³ë», — ðîçïîâ³ëà ñòóäåíòêà ³ñòîðèêî-ô³ëîëîã³÷íîãî ôàêóëüòåòó À. Õàðàá³áåð, — ïðîéøîâ äóæå ö³êàâî. Íàø³ ãîñò³ — ïèñüìåííèêè — ãîâîðèëè ïðî ñâîþ òâîð÷³ñòü, ïðî ðîëü ³ çíà÷åííÿ óêðà¿íñüêî¿ ìîâè. ² âèêëàäà÷³, ³ ñòóäåíòè, ³ ãîñò³ îòðèìàëè íàñîëîäó â³ä ñï³ëüíîãî ñï³ëêóâàííÿ. Ìåí³ îñîáèñòî áóëî äóæå ïðèºìíî âçÿòè ó÷àñòü ó öüîìó çàõîä³. Ùå â øêîë³ ìè âèâ÷àëè òâîðè Äàíèëà Êîíîíåíêà ³ Ìèõàéëà Âèøíÿêà. Àëå ÿ íàâ³òü íå ìîãëà óÿâèòè, ùî çìîæó îñîáèñòî ïîçíàéîìèòèñÿ ç íèìè, ïîòèñíóòè ðóêó öèì ëþäÿì. Õî÷ó âèñëîâèòè âåëèêó âäÿ÷í³ñòü êàôåäð³ óêðà¿íñüêî¿ ô³ëîëî㳿 íàøîãî óí³âåðñèòåòó, âñ³ì îðãàí³çàòîðàì òà âåäó÷îìó Ì. ß. Âèøíÿêó. Ñïàñèá³ âàì, ùî âè â÷èòå íàñ â³ä÷óâàòè êðàñó óêðà¿íñüêîãî ñëîâà! À ùå õî÷åòüñÿ ïîáàæàòè óñ³ì ñòóäåíòàì áðàòè àêòèâíó ó÷àñòü ó òàêèõ ñâÿòàõ, à êðèìñüêèì ïèñüìåííèêàì — çäîðîâ’ÿ òà òâîð÷î¿ íàñíàãè! Ðàäóéòå íàñ ³ íàäàë³ ö³êàâèìè òâîðàìè. — Ìîâà º íåñê³í÷åííèì ³ íåâè÷åðïíèì äæåðåëîì äóõîâíî¿ ö³ííîñò³ óêðà¿íñüêîãî íàðîäó, — ïîä³ëèëàñÿ ç íàìè ñâî¿ìè äóìêàìè ñòóäåíòêà ²² êóðñó ˳ë³ÿ Àáäóðàõìàíîâà, — ùî çà áàãàòî ìèíóëèõ ñòîë³òü óâ³áðàëî â ñåáå âñ³ íàéö³íí³ø³, íàéêðàù³ çäîáóòêè. Ìîâà íåñå ãåíåòè÷íó ïàì’ÿòü íàðîäó, éîãî ³ñòîð³þ, êóëüòóðó, çâè÷à¿, â³äáèâຠíàö³îíàëüíèé õàðàêòåð ³ ìåíòàë³òåò. Ñëóõàþ÷è óêðà¿íñüêó ìîâó, îäðàçó ïðîéìàºøñÿ ¿¿

êðàñîþ, â³ä÷óâàºø ¿¿ ìåëîä³éí³ñòü, ùî ëëºòüñÿ, ìîâ ïîâíîâîäíà ð³êà. Íåäàðåìíî ïîåòè íàçèâàëè ¿¿ ñîëîⒿíîþ, êàëèíîâîþ, íåäàðåìíî ââàæàëè, ùî êîæíå ¿¿ ñëîâî, òî — ïåðëèíà. Âèäàòí³ óêðà¿íñüê³ ïèñüìåííèêè ïðèñâÿòèëè ñâîº òâîð÷å æèòòÿ áëàãîðîäí³é ìåò³: ïîêàçàòè êðàñó ³ áàãàòñòâî ð³äíî¿ ìîâè. Äëÿ íàñ, ñòóäåíò³â ³ñòîðèêîô³ëîëîã³÷íîãî ôàêóëüòåòó, âåëèêà ÷åñòü áóòè ïðèñóòí³ìè íà ñâÿò³ óêðà¿íñüêî¿ ïèñåìíîñò³ ³ ìîâè òà ïîçíàéîìèòèñÿ ç êðèìñüêèìè ïèñüìåííèêàìè òà ¿õí³ìè òâîðàìè. Ñåðåä íèõ — Ìèõàéëî ßêîâè÷ Âèøíÿê — ïðåêðàñíèé âèêëàäà÷, ïîåò, ó÷åíèé-ë³òåðàòóðîçíàâåöü, â³äïîâ³äàëüíèé ñåêðåòàð ÊÐÎ ÍÑÏÓ, Äàíèëî Àíäð³éîâè÷ Êîíîíåíêî — ïîåò ³ ïåðåêëàäà÷, æóðíàë³ñò, ³êòîð ²âàíîâè÷ Ãóìåíþê — ïîåò ³ ïåðåêëàäà÷, ë³òåðàòóðîçíàâåöü. Ìè ìàëè ìîæëèâ³ñòü ïî÷óòè êîæíîãî ç íèõ, îçíàéîìèòèñÿ ç ¿õí³ìè òâîðàìè. Àêòèâíó ó÷àñòü ó çàõîä³ âçÿëè ³ ñòóäåíòè. Âîíè äåêëàìóâàëè â³ðø³ ãîñòåé, ùî äîïîìàãàëè ¿ì â³äêðèòè îñîáëè-

â³ñòü ¿õíüîãî ïîåòè÷íîãî ñëîâà. Ðàä³ñòü çóñòð³÷³ ç ïîåòàìè ðîçä³ëÿëè ç íàìè ³ âèêëàäà÷³ íàøîãî óí³âåðñèòåòó — Í. Ô. Ãðîçÿí — çàâ³äóâà÷ êàôåäðè óêðà¿íñüêî¿ ô³ëîëî㳿, Â. Â. Âëàñåíêî, Ã. Á. Ìèõàéëè÷åíêî, ². Ä. Øàöüêèé, Ò. ². Ïðóäí³êîâà òà ïðåäñòàâíèêè ³íøèõ êàôåäð ôàêóëüòåòó. Íàñàìê³íåöü õîò³ëîñÿ á çãàäàòè ñëîâà Ì. Ðèëüñüêîãî, ùî «ìîâà — âò³ëåííÿ äóìêè. Ùî áàãàòøà äóìêà, òî áàãàòøà ìîâà. Ëþá³ìî ¿¿, âèâ÷àéìî ¿¿! Áîð³ìîñÿ çà êðàñó ìîâè, çà ïðàâèëüí³ñòü ìîâè, çà áàãàòñòâî ìîâ腻, çà áàãàòñòâî óêðà¿íñüêîãî äóõîâíîãî ñêàðáó, ÿêèé îäåðæàòü ó ñïàäîê íàø³ íàùàäêè. Ò³ëüêè òîä³ îñíîâà äóõîâíîãî æèòòÿ íàðîäó — ìîâà — ñòàíå êðèëàìè ïåðåìîãè, ÿêà çàâæäè âèíîñèòèìå óêðà¿íñüêèé íàðîä ç óñ³õ íåãàðàçä³â. Ïîë³íà ÊÓÇÜÌÅÍÊÎ, ïîøóêà÷ êàôåäðè óêðà¿íñüêî¿ ô³ëîëî㳿 ÊIJÏÓ, Àë³ìå ÓÌÅÐÎÂÀ, ìàã³ñòðàíò êàôåäðè óêðà¿íñüêî¿ ô³ëîëî㳿 ÊIJÏÓ

* * * Áåç óñÿêî¿ ³íøî¿ íàóêè ùå ìîæíà îá³éòèñÿ; áåç çíàííÿ ð³äíî¿ ìîâè îá³éòèñÿ íå ìîæíà. Íèí³, çäàºòüñÿ, âæå íåìà ïîòðåáè êîìóñü äîâîäèòè, ùî ìîâà óêðà¿íñüêà (àáî ÿê äî óïîäîáè ³íøèì íàçèâàòè: ìàëîðîñ³éñüêà) — öå ñïðàâä³ ìîâà, à íå íàð³÷÷ÿ — ðîñ³éñüêî¿ ÷è ïîëüñüêî¿, ÿê äåõòî íàìàãàâñÿ äîâîäèòè, ³ áàãàòî õòî âïåâíåíèé, ùî öÿ ìîâà º îäí³ºþ ç íàéáàãàòøèõ ìîâ ñëîâ’ÿíñüêèõ; ùî âîíà íàâðÿä ÷è ïîñòóïàºòüñÿ, íàïðèêëàä, ÷åñüê³é (áîãåìñüê³é) áàãàòñòâîì ñë³â ³ âèñëîâ³â, ïîëüñüê³é æèâîïèñí³ñòþ, ñåðáñüê³é ìèëîçâó÷í³ñòþ; ùî öÿ ìîâà, ùå íå îáðîáëåíà, ìîæå âæå äîð³âíÿòèñÿ äî ìîâ, âèðîáëåíèõ ãíó÷ê³ñòþ ³ áàãàòñòâîì ñèíòàêñè÷íèì — ìîâà ïîåòè÷íà, ìóçèêàëüíà, æèâîïèñíà. ². ². ÑÐÅÇÍÅÂÑÜÊÈÉ, 1834 ð. (Ðîñ³éñüêèé ô³ëîëîãñëàâ³ñò, àêàäåì³ê Ïåòåðáóðçüêî¿ ÀÍ (1851).

Òàðàñ ØÅÂ×ÅÍÊÎ

ÏÎÄÐÀÆÀͲª 11 ÏÑÀËÌÓ

̳é áîæå ìèëèé, ÿê-òî ìàëî Ñâÿòèõ ëþäåé íà ñâ³ò³ ñòàëî. Îäèí íà äðóãîãî êóþòü Êàéäàíè â ñåðö³. À ñëîâàìè, Ìåäîòî÷èâèìè óñòàìè Ö³ëóþòüñÿ ³ ÷àñó æäóòü, ×è øâèäêî áðàòà â äîìîâèí³ Ç ãîñòåé íà öâèíòàð ïîíåñóòü? À òè, î Ãîñïîäè ºäèíèé, Ñêóºø ëóêà⳿ óñòà, ßçèê îòîé âåëåðå÷èâèé, Ìîâëÿâøèé: — Ìè íå ñóºòà! ² âîçâåëè÷èìî íà äèâî ² ðîçóì íàø ³ íàø ÿçèê... Òà é äå òîé ïàí, ùî íàì çàêàæå ² äóìàòü òàê ³ ãîâîðèòü? — Âîñêðåñíó ÿ! — òîé ïàí âàì ñêàæå, — Âîñêðåñíó íèí³! Ðàäè ¿õ, Ëþäåé çàêîâàíèõ ìî¿õ. Óáîãèõ, íèùèõ... Âîçâåëè÷ó Ìàëèõ îòèõ ðàá³â í³ìèõ! ß íà ñòîðîæ³ êîëî ¿õ Ïîñòàâëþ ñëîâî. ² ïîíè÷å, Íåíà÷å ñòîïòàíà òðàâà, ² äóìêà âàøà ³ ñëîâà — Íåíà÷å ñð³áëî êóòå, áèòå ² ñåìèêðàòè ïåðåëèòå Îãíåì â ãîðíèë³, — ñëîâåñà Òâî¿, î Ãîñïîäè, òà곿. Ðîçêèíü æå ¿õ, òâî¿ ñâÿòèº, Ïî âñ³é çåìë³. ² ÷óäåñàì Òâî¿ì óâ³ðóþòü íà ñâ³ò³ Òâî¿ ìàë³ óáîã³ ä³òè! 1859, 15 ëþòîãî (Ñ.-Ïåòåðáóðã)


ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

Ò

àê ïðèºìíî ðàä³òè óñï³õàì ïîáðàòèì³â! ѳäàþ÷è çà íàïèñàííÿ öüîãî ìàòåð³àëó, ÿ ùå ðàç ïðèãàäàâ ïåðøó çóñòð³÷ ³ç ïðîôåñîðîì Âàñèëåì Ãîðáà÷óêîì ó 2004 ðîö³. À ¿é ïåðåäóâàëî íàøå ëèñòóâàííÿ íà ñòîð³íêàõ «Êðèìñüêî¿ ñâ³òëèö³». Áîæå, ÿê øâèäêî ëåòèòü ÷àñ! ßê ïîâ³ëüíî ðåàë³çóþòüñÿ çàäóìè… Çîâñ³ì íåäàâíî ó æèòò³ óêðà¿íö³â Äîíáàñó â³äáóëàñÿ ïîä³ÿ, ÿêó í³áè é íå íàçâåø ïîì³òíîþ: Ñëîâ’ÿíñüêå âèäàâíèöòâî «Äðóêàðñüêèé äâ³ð» âèäàëî êíèãó Âàñèëÿ Òèõîíîâè÷à «Òðèäöÿòü ðîê³â íà Äîíáàñ³». Ïî ñóò³, öå ïðèâàòí³ ùîäåííèêîâ³ çàïèñè 1974-2004 ðîê³â. Ïðîòå äëÿ äîñë³äíèê³â ðàäÿíñüêî¿ äîáè òà ïåðøèõ ðîê³â íåçàëåæíîñò³ âîíè ìîæóòü ñòàíîâèòè ïåâíó ³ñòîðè÷íó ö³íí³ñòü. Àâòîð, êîëèøí³é âèêëàäà÷ óêðà¿íñüêî¿ ìîâè, ó âñòóïíîìó ñëîâ³ ïðî òîãî÷àñí³ íåïðîñò³ îáñòàâèíè ïèøå òàê: «Çàïèñè ðîáèëèñÿ â óìîâàõ, êîëè íåîáõ³äíî áóëî äîòðèìóâàòèñÿ ìàêñèìàëüíî¿ îáåðåæíîñò³, íå ïðî âñå ìîæíà áóëî ì³ðêóâàòè íàâ³òü íàîäèíö³ ç ñîáîþ, áîÿ÷èñü ïîâñÿê÷àñíî íåïåðåäáà÷óâàíîãî âèïàäêó, õî÷ ëèñòêè ìî¿ íåãàéíî ïåðåäàâàëèñü ³ ïåðåõîâóâàëèñü ó ñòîðîíí³õ îñ³á…» Îòæå, óâàç³ ÷èòà÷à ïðîïîíóºòüñÿ ôàêòè÷íî äèñèäåíòñüêèé ùîäåííèê, àäæå íà Äîíáàñ³ àâòîð îïèíèâñÿ ï³ñëÿ çâ³ëüíåííÿ ç ʳðîâîãðàäñüêîãî ïåä³íñòèòóòó. Ïîñò³éíó îï³êó «îðãàí³â» óêðà¿íñüêèé ô³ëîëîã â³ä÷óâàâ ÷åðåç ñâîþ ïàòð³îòè÷íó ïîçèö³þ òà êîíòàêòè ç ªâãåíîì Ñâåðñòþêîì. Òà é ïåðåêîíàííÿ éîãî ôîðìóâàëèñÿ íå â îñòàííþ ÷åðãó çàâäÿêè àêòèâíîñò³ óêðà¿íñüêîãî ï³äï³ëëÿ, ÿêå íà Áåðåñòåéùèí³ (òåïåð — Áðåñòñüêà îáëàñòü Á³ëîðóñ³) ä³ÿëî äî ïî÷àòêó 50-õ ðîê³â ìèíóëîãî ñòîë³òòÿ. ª â êíèç³ ì³ñöÿ, ö³êàâ³ äëÿ äîñë³äíèê³â óêðà¿íñüêî¿ äóø³. Ñêàæ³ìî, ùèðå ñï³â÷óòòÿ ïîñò³éíî ïåðåñë³äóâàíîãî ÊÃÁ âèêëàäà÷à óêðà¿íñüêî¿ ìîâè äî ñï³âáåñ³äíèêà-ºâðåÿ, ä³òè ÿêîãî íå ö³êàâëÿòüñÿ ºâðåéñüêîþ ³ñòîð³ºþ òà êóëüòóðîþ. ×è äî ìîðäâèí³â òà óäìóðò³â, ïðèðå÷åíèõ â óìîâàõ ÑÐÑÐ íà ïðèñêîðåíó àñèì³ëÿö³þ. Àáî ðîçìîâè ç íàäçâè÷àéíî ðîçóìíèìè òà ïî³íôîðìîâàíèìè ëþäüìè â ïî¿çäàõ (à äå á ³ùå ðàäÿíñüêà ëþäèíà íå ïîáîÿëàñÿ ãîâîðèòè â³äâåðòî?). Çàô³êñîâàíà ðîçïîâ³äü ãðóçèíà, ÿêèé ó Êðèìó ï³ä ÷àñ â³éíè ïîòðàïèâ ó ïîëîí. Ñèä³â ó êîíöòàáîð³ íà òåðèòî𳿠Ðóìóí³¿. Âèÿâëÿºòüñÿ, ðîçïèòóþ÷è ïðî âñå ó íàøèõ â³éñüêîâîïîëîíåíèõ, ðóìóíè äóæå ö³êàâèëèñÿ… êîëãîñïàìè. Äóæå áîÿëèñÿ ö³º¿ «÷óìè», ÿêà ìîæå ïðèéòè ç³ ñõîäó. ª çãàäêà ïðî òå, ùî â ðîêè ãðîìàäÿíñüêî¿ â³éíè óêðà¿íñüêèé ñâÿùåíèê çàêëèêàâ àâñòð³éö³â íàâåñòè ïîðÿäîê ó éîãî ñåë³. Öå ãîâîðèòü ³ ïðî ð³âåíü àíàðõ³¿ òà íåñòàá³ëüíîñò³ â òîãî÷àñíîìó óêðà¿íñüêîìó ñóñï³ëüñòâ³, à ùå ïðî ïåâíèé ñòóï³íü äîâ³ðè äî… îêóïàíò³â ç ªâðîïè. Çà òàêó ³í³ö³àòèâó íåöèâ³ë³çîâàí³ «ºâðàç³éö³», ñåáòî á³ëüøîâèêè, ñïàëèëè «íåïàòð³îòè÷íîãî» ñâÿùåíèêà. Ïîãîäüòåñÿ, ôàêò ìàëîâ³äîìèé. ² íàâ³òü ÿêùî â³í íå â³äïîâ³äຠä³éñíîñò³ (ëþäñüê³ ïåðåêàçè — öå íå ³ñòîðè÷í³ äîêóìåíòè), âñå îäíî ö³êàâî çíàòè, ïðî ùî äóìàëè, ÷èì æèëè óêðà¿íö³ 30-35 ðîê³â òîìó, ÿê âîíè îö³íþâàëè òó ÷è ³íøó ïîä³þ. *** 30.07.1974 ð. «ß âæå ìàéæå ð³ê ïðàöþþ ó Ñëîâ’ÿíñüêó. ˳äà ç ä³òüìè ùå æèëà â ʳðîâîãðàä³, à â ñ³÷í³ 1974 ðîêó çàõèñòèëà äèñåðòàö³þ. Âèð³øèëà çâåðíóòèñÿ äî ðåêòîðà ʳðîâîãðàäñüêîãî ïåä³íñòèòóòó Îâ÷àðåíêà ç ïðîõàííÿì äàòè çãîäó íà îáì³í íàøî¿ êâàðòèðè. Òîé äóæå ðîçãí³âàâñÿ ³ ïðîâ³â ç íåþ ðîç’ÿñíþâàëüíó ðîáîòó: «Íà ðàáîòó îí (òîáòî ÿ) áåç ìåíÿ íå óñòðîèëñÿ áû. Âû íå çíàåòå ñèòóàöèþ — ëþáàÿ àíîíèìêà ìîæåò èñïîðòèòü ïîëîæåíèå! Ãðóáî ãîâîðÿ, ñìàòûâàéòå óäî÷êè ïîáûñòðåå. Æèâèòå â îáùåæèòèè, ñíèìèòå óãîë, ÷òî óãîäíî… Ïóñòü ñèäèò òèõî è íå äåëàåò ãëóïîñòåé — ýòî ìîé ñîâåò âà셻 * * * 12.06.1975 ð. «Áîëîãîâ çãàäóº: «Îöå êóïèâ òâîðè Îñòàïà Âèøí³ òà Ñåðã³ÿ ªñåí³íà. À òîä³, â òðèäöÿò³, êîëè ïðàöþâàâ ó øêîë³, õòîñü ç ó÷í³â çàïèòàâ ìåíå — õòî òàêèé Îñòàï Âèøíÿ? ß íå çíàþ òàêîãî, — â³äïîâ³äàþ. Áî ÿê áè íå ïîÿñíþâàâ ó÷íÿì, õòîñü ìîæå ïåðåêðóòèòè ìîþ â³äïîâ³äü, ³ çàâ��äè â êëàñ³ º õòîñü òàêèé, ùî äîíåñå. ßêîñü çàïèòàëè ìåíå ³ ïðî ªñåí³íà. Êàæó, ÷óâ, ùî áóâ òàêèé õóë³ãàí, à õòî â³í — íå çíàþ… ßêáè ä³çíàëèñÿ, ùî ÷èòàþ Âèøíþ ÷è ªñåí³íà, çàáðàëè á â³äðàçó!» À ÿêáè ðàäÿíñüêà âëàäà óòâåðäèëàñÿ íà 50 ðîê³â ðàí³øå? Íå áóëî á í³ Ëüâà Òîëñòîãî, í³ Ìàêñèìà Ãîðüêîãî, í³ ²âàíà Ôðàíêà… Âñ³ âîíè áóëè á â îïîçèö³¿ äî óðÿäó. Òåïåð êîæåí ïèøàºòüñÿ öèìè ³ìåíàìè, âîíè çðîáèëè âàãîìèé âíåñîê ó çàãàëüíîëþäñüêó êóëüòóðó. À óÿâèòè ò³ëüêè — ñèäèòü Ëåâ Òîëñòîé ç ïîõèëåíîþ ãîëîâîþ ïåðåä Æîëäàêîâîþ, à âîíà éîãî õëüîñòêî â³ä÷èò󺅻

* * * 17.12.1975 ð. «Ô. Ï. Ìåäâåäºâ ðîçïîâ³â, ÿê â³í âèñòóïàâ îïîíåíòîì ó Âîðîíåæ³: «Äèñåðòàíò äîáðå âîëîä³â óêðà¿íñüêîþ ìîâîþ, áî ðîäîì ³ç ñåëà, äå ãîâîðÿòü óêðà¿íñüêîþ. ² íà çàõèñò³ â³í çàÿâèâ, ùî âäîìà ðîçìîâëÿº ëèøå óêðà¿íñüêîþ, òàê éîìó ïðèðîäí³øå ñï³ëêóâàòèñÿ. ² îñü óÿâ³òü, öå éîìó çîâñ³ì íå çàøêîäèëî, âñ³ ïðîãîëîñóâàëè «çà». Ó íàñ áóëî á ïî-³íøîìó, çíàéøëè á ó öüîìó ÿêóñü êðàìîëó. Íàäòî âæå ïî÷àëè ïåðåñòðàõîâóâàòè ñåáå. ß êèíóâ ðåïë³êó: «Òóò, â Óêðà¿í³, ïåðåãèíàþòü ïàëêó ç öè셻 ³í ìîìåíòàëüíî ñòðåïåíóâñÿ: «Öå íå íàøîãî óìà ä³ëî!» * * * 17.11.1976 ð. «Ïðèãàäàëîñÿ: íà àâòîáóñí³é ñòàíö³¿ Ïîêðîâêà (îô³ö³éíî Ïîêðîâñüêå) âñ³ íàïèñè áóëè óêðà¿íñüêîþ ìîâîþ, íàâ³òü äèêòîð îãîëîøóâàâ ïîóêðà¿íñüêè. Ìåíå öå âðàçèëî. Çíà÷èòü, ì³ñöåâà âëàäà íå ïîáîÿëàñÿ íàö³îíàë³çìó? À áóâ ÿ òàì äåñü ó 1974-1975 ðîêàõ». * * * 25.05.1977 ð. «Ñïåöèô³÷íà êîë³ç³ÿ: Ôåäü, ïàðò³éíèé ïðàö³âíèê, ïîêàçàâ ×ó-

Óêðà¿íö³ ìî¿... * * * 2.07.1977 ð. «Ïàõàðºâ ó êîë³ çíàéîìèõ ðîçïîâ³äàâ, ùî â Îëåêñè Òèõîãî çíàéøëè çáðîþ («îò íå çíàþ òî÷íî, ÷è ï³äêèíóëè, ÷è é ñïðàâä³ çíàéøëè — í³ìåöüêîãî çðàçêà»). Õîò³ëè îðãàí³çóâàòè íàä íèì ïóáë³÷íèé ñóä, ùîá ðîá³òíèêè âèñòóïàëè óêðà¿íñüêîþ é âèìàãàëè âèùî¿ ì³ðè ïîêàðàííÿ. À äå æ òàêó ðîá³òíè÷ó àóäèòîð³þ â³çüìåø ó Äîíåöüêó, ùîá ðîçìîâëÿëà ïîóêðà¿íñüêè? Âèð³øèëè ñóäèòè çàêðèòèì ñóäî셻 * * * 31.08.1977 ð. «Îáðàçè, àíàëî㳿. Ìîíãîëè, ãóíè ñòâîðèëè çàâîéîâíèöüêèé âàë: ï³äêîðåí³ íàðîäè âêëþ÷àëèñü ó çàâîéîâíèöüê³ ïîõîäè, íàâ³òü ñòàâàëè âàæëèâîþ óäàðíîþ ñèëîþ. Çäàâàëîñÿ á, öåé ìåòîä ìîãëè âèêîðèñòàòè í³ìö³, îñîáëèâî â ïîõîä³ ïðîòè ÑÐÑÐ. Àëå ¿õíÿ íàö³îíàëüíà ïñèõîëîã³ÿ óíåìîæëèâëþâàëà öå. Ñàìå òàêèé ïîõ³ä (ïåðåìîæíèé) ìîãëà á çðîáèòè ³ íàøà êðà¿íà.  åï³öåíòð³ áóëè á ðîñ³ÿíè (âîíè º ïðîäóêòîì àñèì³ëÿö³¿ áàãàòüîõ íàðîä³â, ³ñòîðè÷íî íàâ÷èëèñü ñï³âæèòè é êåðóâàòè ³íøèìè). Îô³ö³éíà ³äåîëîã³ÿ, äîñâ³ä ðîáîòè ç ìàñàìè, âì³ííÿ

8

* * * Êâ³òåíü 1981 ð. «À. Ñ. Ìàêàðåíêî «Ïåäàãîã³÷íà ïîåìà». Íåäàâíî ïðî÷èòàâ öåé òâ³ð. Çîâñ³ì ³íøèìè â³äêðèëèñü ìåí³ ïðîáëåìè, îñîáèñò³ñòü àâòîðà, í³æ òîä³, êîëè ÷èòàâ êíèãó, áóäó÷è ñòóäåíòîì. Ïñèõîëîã³ÿ ïðàâîïîðóøíèê³â, ìàáóòü, í³÷èì íå â³äð³çíÿºòüñÿ â³ä ïñèõîëî㳿 àâòîðà. Íå ò³ëüêè â ïèòàííÿõ ðåë³ã³¿, òðàäèö³é, àëå é ó ñòàâëåíí³ äî ñåëÿí. Ïðåçèðëèâ³ êëè÷êè ñåëÿí («ãðàêè»), â³÷í³ êîíôë³êòè ç íèìè — öå ñï³ëüí³ ðèñè Ìàêàðåíêà ³ éîãî ï³äîï³÷íèõ. Éîìó, íàïåâíî, ÿê ³ Ñåðäþêó, âëàñòèâå íåïðèéíÿòòÿ óêðà¿íñüêîãî íàðîäó ³ éîãî êóëüòóðè. Ïðèãàäóºòüñÿ, êîëèñü âèïàäêîâèé ñï³âáåñ³äíèê ðîçïîâ³äàâ ìåí³, ùî Ìàêàðåíêî áóâ á³ëîãâàðä³éöåì. Ó ïåðåë³êó àâòîð³â, ç ÿêèìè çíàéîìèëèñü «ãîðüê³âö³», — æîäíîãî óêðà¿íñüêîãî ïèñüìåííèêà. ×èì öå ìîæíà ïîÿñíèòè â ÷àñ çðîñòàííÿ íàö³îíàëüíî¿ ñâ³äîìîñò³ ³ æåðòîâíî¿ áîðîòüáè çà íàö³îíàëüíå ³ñíóâàííÿ? ×è òèì, ùî âèð³ñ ó ñ³ì’¿ çàë³çíè÷íèêà, ÿêèé óæå ïî÷óâàâñÿ «îáùåðóñîì»? ×è, ñïðàâä³, âïëèâ á³ëîãâàðä³éñüêîãî ñåðåäîâèùà? Ãåíåçèñ öüîãî áóâ áè ö³êàâè셻

ÏÐÎÔÅÑÎÐÑÜÊÈÉ ÙÎÄÅÍÍÈÊ Âàñèëü ÃÎÐÁÀ×ÓÊ

«ÒÐÈÄÖßÒÜ ÐÎʲ ÍÀ ÄÎÍÁÀѲ»

ìàêîâ³ çàáîðîíåíó êíèæêó êàíàäñüêîãî àâòîðà. Òîé ïîäóìàâ, ùî öå ïåðåâ³ðêà, ï³øîâ ³ çàÿâèâ. Ó Ôåäÿ íåïðèºìíîñò³, êðàõ êàð’ºðè, ïîâíèé ïðîâàë… Áîë³ñíå çäèâóâàííÿ — íàéáëèæ÷èé äðóã, ñóñ³ä éîãî âèäàâ! ßê äàë³ æèòè íà ñâ³ò³? Òóò íå ïðîñòî êðàõ êàð’ºðè, òóò çíåâ³ðà â ëþäÿõ, ùîñü òàêå, ùî ðóéíóºòüñÿ íàçàâæäè (íå âîðîã, à äðóã òàêå çðîáèâ!), ñòðàõ çà áëèçüêèõ, îá³ðâàíå ùàñòÿ ä³òåé… ² çà ùî òàêà êàðà? Íàùî áóëî áðàòè îòó á³äó â ðóêè?» * * * 26.05.1977 ð. «Ï³ä ÷àñ ïðîãóëÿíêè á³ëÿ íàøèõ áóäèíê³â çóñòð³÷àºìîñÿ ³ç ñóñ³äêîþ, ÿêà ïðîãóëþºòüñÿ ç äèòèíîþ. Ñèí (éîìó 4-5 ðîê³â) âæèâຠäåÿê³ óêðà¿íñüê³ ñëîâà. Ó ÷îìó ñïðàâà? «Áàòüêè ìî¿ æèâóòü íà Êóáàí³, òàì ì³ñöåâå íàñåëåííÿ «áàëàêົ, òîáòî ãîâîðèòü ïî-ì³ñöåâîìó». «À òàì ùî — óêðà¿íö³ æèâóòü?» — çàïèòóþ. «Íåò, íåò, òàì âñå ðóññêèå!» Çâ³äêè æ âçÿëàñÿ óêðà¿íñüêà ãîâ³ðêà? Íå çí຅ ² öå ëþäèíà ç âèùîþ îñâ³òîþ, ïðàö³âíèê âóçó, ô³ëîëîã!» * * * 9.09.1977 ð. «À. Ôåäü ðîçïîâ³â, ùî âë³òêó öüîãî ðîêó éîãî õîò³ëè âçÿòè ãîëîâíèì ðåäàêòîðîì æóðíàëó «Äîíáàñ». Çàïðîñèëè íà ñï³âáåñ³äó, ïîò³ì îô³ö³éíî çàòðåáóâàëè õàðàêòåðèñòèêó ç ì³ñöÿ ðîáîòè. Çíàéîì³ ñêàçàëè, ùî ñïðàâà âæå âèð³øåíà. Àëå… âåðõí³ ³íñòàíö³¿ íå çàòâåðäèëè. Ãîâîðèâ ïðî öå ç áîëåì. Ðàç îñòóïèâñÿ — á³ëüøå íå äàäóòü ï³äíÿòèñÿ…» * * * 31.10.1977 ð. «Ó ê³íö³ áåðåçíÿ âèêëèêàëè «òóäè». Äîïèòóâàâ ñàì Ìåëüíèêîâ: «ßê ñòàëîñÿ, ùî â îáëàñò³ âñüîãî îäèí íàö³îíàë³ñò Òèõèé ³ òîé âèéøîâ íà êîíòàêò ñàìå ç âàìè? Ïîò³ì ïðèñòóïèâ äî Ñâåðñòþêà, Áðîâêà. ²ç çàäîâîëåííÿì ñòâåðäèâ, ùî Áðîâêî õâîðèé, Ñâåðñòþê çàñóäæåíèé. ×è íå ï³äòðèìóþ ç íèìè çâ’ÿçê³â? À ïîò³ì: «Ìû âàñ çíàåì õîðîøî. Âû íàñòîÿùèé äèñèäåíò! È âàøå ìåñòî òàì (çðîáèâ æåñò ðóêîþ). Âû òîëüêî ñëó÷àéíî íå óãîäèëè òóäà. ß äàæå óäèâëÿþñü, ÷òî âû äî ñèõ ïîð íå â òþðüìå!» * * * 30.05.1977 ð. «Àòå¿ñòè÷íà ðîáîòà îñü óæå 60 ðîê³â âåäåòüñÿ åíåðã³éíî, íàâàëüíî, ñèñòåìàòè÷íî, âèêîðèñòîâóþòüñÿ ð³çí³ ¿¿ ôîðìè. À ðåë³ã³éí³ñòü ùå æèâå, ïðè÷îìó çîâñ³ì áåççàõèñíà, áåçïðàâíà, áåçãîëîñà, ñèñòåìàòè÷íî âèñì³þâàíà, ðîçòîïòóâàíà. ² äå? Íàâ³òü ó ñåðåäîâèù³ ïàðò³éíèõ…» * * * 15.06.1977 ð. «Ìèêîëà¿âêà. Ñïîãàäè Àííè Ñòåïàí³âíè: «Ïðèõîäèëè â ñåëî ð³çí³, âëàäà ì³íÿëàñÿ (öå â ãðîìàäÿíñüêó). ßêîñü çàéøëè â íàøå ñåëî ìåðçë³ê³íö³, òî ìèêîëà¿âñüêà ñàìîîáîðîíà óñ³õ ïîñòð³ëÿëà, çàëèøèâñÿ ëèøå îòàìàí Ìåðçë³ê³í». Ïåòëþð³âö³â âîíà íå ïàì’ÿòàº. Áóëè â ñåë³ äåí³ê³íö³. Ïàì’ÿòຠñâÿùåíèêà Çàïîëüñüêîãî Ìèêèòó — òîé çàêëèêàâ àâñòð³éö³â íàâåñòè ïîðÿäîê â ñåë³. Ïîò³ì ÷åðâîí³ éîãî ñïàëèëè; ïîõîðîíè áóëè, íà ÿê³ âîäèëè âñþ øêîëó».

îïåðòèñü íà ïåâí³ ñîö³àëüí³ êàòåãîð³¿, ùî äîçâîëÿº çíàõîäèòè ï³äòðèìêó ñåðåä ð³çíèõ íàðîä³â… Êð³ì òîãî, ÿê í³êîëè, äîçð³â ³ ñâ³ò äëÿ öüîãî: ³äåÿ ñâ³òîâî¿ ðåâîëþö³¿ âèòàëà â ïîâ³òð³, ðîçãîðòàâñÿ ðóõ çà íàö³îíàëüíå ³ ñîö³àëüíå âèçâîëåííÿ, çà ð³âí³ñòü ³ ñïðàâåäëèâ³ñòü. Îöå áóâ áè ñïðàâæí³é âàë! Çàâîþâàííÿ ñâ³òó äëÿ ðîñ³ÿí íå êîøòóâàëî á äîðîãî. Ìîñêâà ñòàëà á ñâ³òîâîþ ñòîëèöåþ. Àëå íå ñòàëîñÿ öüîãî. Íå ñòàëîñÿ ñîö³àëüíîãî çëåäåí³ííÿ Çåìë³. Çàíàäòî ðàíî âèÿâèëàñÿ ïîðî÷í³ñòü ñèñòåìè, îáìåæåíî æîðñòîêèé Ñòàë³í âèë³ç íà ïðåñòîë, éîãî êóëüò íå äîïóñêàâ ðîçóìíèõ ëþäåé íà âåðõ. Çëî çàíàäòî ðàíî ïî÷àëî ñåáå ¿ñò腻 * * * 29.05.1978 ð. «Â³äâ³äàâ Àëóøòèíñüêèé ³ñòîðèêî-êðàºçíàâ÷èé ìóçåé. Òàòàðñüêèõ ä³ÿ÷³â íà ñòåíäàõ íåìà. À â æèòò³ áóëè æ… Çàòå º ïîðòðåòè Êàòåðèíè ²² òà ¿¿ ãåíåðàë³â, ÿê³ áðàëè Êðèì. Îñü êîìó øàíà!» * * * 10.02.1980 ð. «Íàðîäíèêè. ßêèé òåðíèñòèé øëÿõ ¿ì âèïàâ! Íà ÿê³ ò³ëüêè æåðòâè âîíè íå éøëè çàðàäè íàðîäó! ² îñü ñâîºþ êðîâ’þ, ãåðî¿÷íèìè â÷èíêàìè, ìó÷åíèöòâîì ðîçáóäèëè ñóñï³ëüñòâî, àëå ïðîêëàëè øëÿõ êîìó? Ó ãðóäí³ 1979 ðîêó ÿ ïîáóâàâ ó Ãðó糿. Ñêð³çü ó ìàãàçèíàõ, àâòîáóñàõ — ïîðòðåòè Ñòàë³íà. Íà áàçàð³ ó Öõàëòóáî âåëèêîôîðìàòí³ ïîðòðåòè Ñòàë³íà ïðîäàþòüñÿ çà 2,5 êðá. çà øòóêó.  ñåëèù³ À÷³ãâàðà Ãàë³éñüêîãî ðàéîíó Àáõàçüêî¿ ÐÑÐ ïîáà÷èâ ïàì’ÿòíèê Ñòàë³íó! Ñòî¿òü á³ëÿ øêîëè. Âèÿâëÿºòüñÿ, ãðîø³ çáèðàëè òàºìíî ñåðåä íàñåëåííÿ, íàéíÿëè ñêóëüïòîðà ³ âñòàíîâèëè ïàì’ÿòíèê óíî÷³. Âëàñò³ íå ïîñì³ëè çí³ìàòè (âñå â³äáóâàëîñÿ íàïðèê³íö³ 1979 ðîêó). Ãîòóâàëèñÿ çóñòð³òè 100-ë³òòÿ ç äíÿ íàðîäæåííÿ âîæäÿ».

* * * 3.05.1982 ð. «Ñèìïàò³¿, àíòèïàò³¿, îö³íêè. Ïðèãàäóºòüñÿ ðîçìîâà ç êàíäèäàòîì ìåäè÷íèõ íàóê ó Òá³ë³ñ³ (ë³òíüîþ æ³íêîþ). Çàéøëà ìîâà ïðî Øåâàðäíàäçå, éîãî äîïîâ³äü ïðî Òá³ë³ñüêèé óí³âåðñèòåò. Ìåí³ ñïîäîáàëèñÿ äåÿê³ ì³ñöÿ (íå ïîð³âíÿòè ç Ùåðáèöüêèì!). Âîíà æ ïðî Øåâàðäíàäçå: «Ýòî íåãîäÿé, âû åìó íå âåðüòå, äîêëàäû åìó ñîñòàâëÿþò ðåôåðåíòû, îí èõ òîëüêî ÷èòàåò. Ðàçâå ìîæíî, ÷òîáû ìèëèöèîíåð óïðàâëÿë òàêîé ðåñïóáëèêîé?» ² äàë³ ïðî òå, ùî â³í ëèøå íà ñëîâàõ âåäå áîðîòüáó ³ç çëîâæèâàííÿìè, à íàñïðàâä³ íåãàòèâíèõ ÿâèù ñòàëî ùå á³ëüøå… «À êòî ó âàñ?» (çàäóìàëàñÿ, íå ìîãëà ïðèãàäàòè). Êàæó — Ùåðáèöüêèé. «À-à, îí òàêîé õîðîøåíüêè酻 Ïîäóìàëîñÿ: ÷è íå â öüîìó îäíà ç ïðè÷èí ñëàâè Ñòàë³íà çà êîðäîíîì? ×èòàþòü éîãî âèñòóïè (ÿê ÿ Øåâàðäíàäçå, à âîíà Ùåðáèöüêîãî) ³ â³ðÿòü ôàðèñåÿì, íå çíàþ÷è æèòòºâî¿ ïðàâäè». * * * 30.10.1987 ð. «Îñòàíí³ ê³ëüêà äí³â äîïîìàãàâ ³êòîðó Âîëîäèìèðîâè÷ó Ãðèäþøêîâ³ ïðèêîïóâàòè âèíîãðàä. гäíå ñåëî éîãî — â ̳íñüê³é îáëàñò³ (70 êì â³ä ̳íñüêà). Âñå ðîçïîâ³äàâ åï³çîäè ç³ ñâîãî äèòèíñòâà. Õî÷åòüñÿ çàô³êñóâàòè äåÿê³ ìîìåíòè, ÿê³ äîñèòü òî÷íî õàðàêòåðèçóþòü íàø ÷àñ. Âèÿâëÿºòüñÿ, äî â³éíè â éîãî ñåë³ áóëà ïîëüñüêà øêîëà. Õî÷ íàñåëåííÿ ãîâîðèòü á³ëîðóñüêîþ, ïîëüñüêî¿ ìîâè íå çíàº, àëå âñå öå êàòîëèêè (ïîêàòîëè÷åí³ â äàâí³ ÷àñè), òîìó ïî÷óâàþòüñÿ ïîëÿêàìè. Òàì çàïðîâàäèëè ïîëüñüêó øêîëó.  íàâêîëèøí³õ ñåëàõ òåæ ñòàëîñÿ òàê, ïîò³ì ö³ øêîëè ÿêîñü íåñïîä³âàíî áóëè ë³êâ³äîâàí³. ² ö³ ïîëüñüê³ øêîëè áóëè âèêîðèñòàí³ ç òèïîâî á³ëüøîâèöüêîþ ìåòîþ — âèõîâàòè íå äðóç³â ïîëüñüêîãî íàðîäó, íå ïðèõèëüíèê³â éîãî êóëüòóðè, çìàãàð³â çà ¿¿


9

Ãåðîÿì - ñëàâà!

ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

óòâåðäæåííÿ, à âîðîã³â ñâ íàö³¿.  öèõ ïîëüñüêèõ øêîëàõ êóëüòèâóâàëè çíåâàãó äî ïîëüñüêèõ ë³äåð³â, îñîáëèâî òèõ, ÿê³ íå äàëè öåé íàðîä íà ïîòàëó. Íàïðèêëàä, êîëè ïîìåð ϳëñóäñüêèé, òî êèìîñü áóëà ñòâîðåíà (çíàéøëèñÿ ³ òàê³ ïîåòè é êîìïîçèòîðè) ï³ñåíüêà, ÿêó ñï³âàëè ä³òè (Ãðèäþøêî ëèøå çàïàì’ÿòàâ ¿¿ ïðèñï³â: «Çäåõ ϳëñóäñê³, çäåõ ϳëñóäñê³, çäåõ, çäåõ, çäåõ…»). ßêà ï³äñòóïíà ïîë³òèêà — óñòàìè ïîëÿê³â çíåñëàâèòè ¿õí³õ ïðîâ³äíèê³â, çàõèñíèê³â! * * * 2.05.1988 ð. «Ó êâ³òí³ ¿çäèâ äî Êèºâà ïî¿çäîì Âîðîøèëîâãðàä — Ëüâ³â. Ó êóïå òðàïèâñÿ ö³êàâèé ñï³âáåñ³äíèê. Ïîáóâàâ ÷îëîâ³ê ó ïîëîí³, âò³ê äî ôðàíöóçüêèõ ïàðòèçàí, ïîâåðíóâñÿ äî íàøèõ, ïðàöþâàâ ó ×åõîñëîâà÷÷èí³ (çàéìàâñÿ äåìîíòàæåì ïðîìèñëîâèõ îᒺêò³â òà ïåðåâåçåííÿì óñòàòêóâàííÿ äî ÑÐÑÐ). Çäèâóâàëà ìåíå éîãî îá³çíàí³ñòü ç ³ñòî𳿠Óêðà¿íè. ×è â³í òóò íà÷èòàâñÿ, ÷è â ×åõîñëîâà÷÷èí³ (êàæå, ùî òàì áóëè óêðà¿íñüê³ êíèæêè). Âðàçèâ éîãî ïàòð³îòè÷íèé óêðà¿íñüêèé äóõ. ª ñåðåä íàðîäó éîãî íîñ³¿!!! * * * 30.05.1990 ð. «Ñîáîð» Ãîí÷àðà. Ïðîéäóòü ðîêè — áàãàòî ùî çàáóäåòüñÿ ç òâîð÷îñò³ Ãîí÷àðà, àëå â ïàì’ÿò³ íàùàäê³â â³í çàëèøèòüñÿ ñàìå ÿê àâòîð «Ñîáîðó». Çàâäÿêè ö³é êíèç³ â³í óâ³éøîâ ó áåçñìåðòÿ ³ ðàçîì ç öèì îáåçñìåðòèâ ñâî¿õ íàêëåïíèê³â òà ãàíüáèòåë³â. ³í áóäå âèñòóïàòè ç íèìè â ïàð³, ÿê Ëåîí³ä ç Åô³àëüòîì, Õðèñòîñ ç ²óäîþ. Âåëèê³ ìàëè àíòèïîä³â — ñâîþ ò³íü. ² öÿ ò³íü ï³äå ç íèìè ó áåçñìåðòÿ, ùå á³ëüøå óâèðàçíþþ÷è ¿õí³é ñâ³òëèé îáðà煻 * * * 13.08.1990 ð. «Ï³çíî ââå÷åð³ ïðîãóëþâàâñÿ ³ç çíàéîìèì ðîñ³ÿíèíîì, ÿêèé âñå æèòòÿ ïðîâ³â ó àð쳿, çíຠç ïðàêòèêè ïðî áàãàòî çàêóë³ñíèõ, æîðñòîêèõ â÷èíê³â. Ïðèãàäàâ Âàòóò³íà: «Óíè÷òîæèëè, à âèíó ñïèõíóëè íà áàíäåð. Êàêèå òàì áàíäåðû — òîëüêî ÷òî ôðîíò ïðîøåë, ïåðâàÿ ëèíèÿ, çàòåì âòîðàÿ. Ñïåöïîäðàçäåëåíèÿ ïðî÷åñûâàëè êàæäûé êóñò, âûèñêèâàëè äåçåðòèðîâ. È âîò ìàðøàë áåç íàäåæíîé îõðàíû åäåò íà «Âèëëèñå» — è òóò êàê òóò áàíäåðû. Ïîäñòðîèëè! Âàòóòèí áûë î÷åíü òàëàíòëèâûì ïîëêîâîäöåì, àâòîðèòåòíûì — âîò è ñòàë êîìó-òî íåóãîäåí, îïàñåí, ðåøèëè óáðàòü. È íàøëè íà êîãî ñâàëèòü âèíó…» * * * 1.04.1991 ð. «Áóâ ê³ëüêà ðàç³â íà çàñ³äàííÿõ ðóõ³âö³â. Ó áîðîòüá³ çà íåçàëåæí³ñòü Óêðà¿íè ³ ïðîòè áþðîêðàò³¿ âîíè êåðóþòüñÿ ÿêèìîñü âíóòð³øí³ì ÷óòòÿì, íå ìàþ÷è í³ÿêèõ çíàíü í³ ç ³ñòîð³¿, í³ ç ñó÷àñíî¿ ñâ³òîâî¿ ïðîáëåìàòèêè. Âðàæàþ÷å ìàëî ëþäåé ÷èòຠóêðà¿íñüêó ïðåñó! ² îñü ìè çíîâó íà ïåðåëîì³. Íåîñâ³÷åíà, ñïàíòåëè÷åíà, ïîçáàâëåíà ³ñòîðè÷íèõ îð³ºíòèð³â ìàñà.  ÿêîìó íàïðÿìêó ïîâåäå ¿¿ ñòèõ³éíà ñë³ïà ñèëà, êóäè ïîêëè÷óòü îò³ «ôëóêòóàö³¿», ùî âèíèêàþòü ³ ïîøèðþþòüñÿ â öüîìó ñåðåäîâèù³?» * * * 9.11.1999 ð. «Çãàäóºòüñÿ ñòðàòåã³ÿ ³ òàêòèêà Ðóõó. ×îðíîâ³ë áóâ îáðàæåíèé, ùî éîãî îá³éøëè íà âèáîðàõ, ñòàâ â îïîçèö³þ äî Êðàâ÷óêà. Ðóõ áóâ ñèëîþ, ³ Êðàâ÷óêà òðåáà áóëî ïðèéíÿòè äî ñåáå. À òàê âçÿëè é ñèëîì³öü øòîâõíóëè éîãî â îá³éìè êîìóí³ñò³â. Òåïåð ìàºìî íàñë³äê腻 * * * 30.01.2000 ð. «Íèí³ êðèìñüê³ òàòàðè íàéñòàðøîãî ïîêîë³ííÿ çãàäóþòü, ùî òâîðè Òàðàñà Øåâ÷åíêà â÷èëè â ïåðåêëàäàõ êðèìñüêîòàòàðñüêîþ ç øê³ëüíèõ ï³äðó÷íèê³â, ÷èòàíîê. ³äøóêàòè ò³ ÷èòàíêè ¿ì çäàºòüñÿ íåðåàëüíèì. ϳñëÿ äåïîðòàö³¿ êðèìñüêèõ òàòàð áóëî çíèùåíî âñ³ ôîíäè ¿õíüî¿ ë³òåðàòóðè, á³áë³îòåêè, îñîáèñò³ àðõ³âè ïèñüìåííèê³â. ² öå â ÕÕ ñòîë³òò³!» * * * 12.04.2004 ð. «Ïðî ñîö³àëüíî íåçàõèùåíèõ ëþäåé. ª âæå áàãàòî òàêèõ, õòî íå ìîæå äàòè ñîá³ ðàäè, íå ðîçó쳺, ùî ðîáèòè, ÿê âèæèòè? ¯õ ïîòð³áíî çàâàíòàæèòè ÿêîþñü ðîáîòîþ, çàáåçïå÷èòè ¿æåþ, ³íàêøå ç ãîëîäó âîíè ñòàíóòü ñîö³àëüíî íåáåçïå÷íèìè. Òàê ÷è ³íàêøå, íåîáõ³äíî ñòâîðèòè ñòðóêòóðó, ÿêà á íàïðÿìó çàéíÿëàñÿ òèìè, õòî ïîòðåáóº äîïîìîã腻 * * * Íà ö³é íåâåñåë³é íîò³ ìîæíà é çàê³í÷èòè ñòàòòþ. ßê áà÷èìî, ïðîôåñîð ðåòåëüíî ô³êñóâàâ æèòòÿ êðà¿íè, òà é çàðàç ïðîäîâæóº æèòè áîëÿìè íàðîäó… Ñïîãàäè òðèäöÿòèð³÷íî¿ äàâíîñò³ ö³êàâî àíàë³çóâàòè âæå òåïåð, à ÷åðåç 10-15 ðîê³â, ñïîä³âàþñü, áóäå âäâ³÷³ ö³êàâ³øå ÷èòàòè ïðî ïî÷àòîê òðåòüîãî òèñÿ÷îë³òòÿ. ² îñîáëèâî ïðèºìíî, ùî âñþ öþ òèòàí³÷íó ðîáîòó ïðîðîáèâ íå õòî-íåáóäü, à Âàñèëü Ãîðáà÷óê, íàø äàâí³é ÷èòà÷, â³ðíèé «ñâ³òëè÷àíèí»! Ñåðã³é ËÀÙÅÍÊÎ

ÍÀÐÎÄÆÅÍÈÉ Ä²ײ ÍÀ ÄÎÏÈÒÀÕ Â²Í ÍÅ ÇÐÀÄÈ ͲÊÎÃÎ, À ÉÎÃÎ ÂÈÄÀ ÄÐÓÃ. ÇÀ ÂÑÅ ÆÈÒÒß Â²Í ÍÅ ÓÁÈ ͲÊÎÃÎ, À  ÍÜÎÃÎ ÐÎÇÐßÄÈËÈ 7 ÍÀÁίÂ. ÎÄÍÀÊ Â²Í ÂÈÆÈ ² ÍÈͲ ÑÂßÒÊÓª ÄÂÀ Þ²Ëů ÏÎÑϲËÜ: 15 ËÈÑÒÎÏÀÄÀ – 80 ÐÎʲÂ, ßʲ ÉÎÌÓ ÏÎÄÀÐÓÂÀËÈ ÁÀÒÜÊÈ, À 19 ËÈÑÒÎÏÀÄÀ – ÄÅÍÜ ÍÀÐÎÄÆÅÍÍß, ÄÀÐÎÂÀÍÅ ÁÎÃÎÌ... Ëþáîìèðîâ³ Ãóäçó ïîùàñòèëî íàðîäèòèñÿ â òàêîìó íåùàñëèâîìó ì³ñò³, ÿê Äðîãîáè÷, êîòðå âïðîäîâæ ñòîë³òü, ÿê ôóòáîëüíèé ì’ÿ÷, «ïåðåïàñîâóâàëè» ïîì³æ ñåáå á³ëüø ìîãóòí³ äåðæàâè-ñóñ³äêè. Ïðèòîìó êîæíà íå ò³ëüêè âèêîðèñòîâóâàëà ëàñèé øìàòî÷îê çåìë³, àëå é íàìàãàëàñü âèõîâàòè æèòåë³â Äðîãîáè÷à íà ñâ³é ñìàê. Äèòèíñòâî ïðîìàéíóëî ï³ä ïàíóâàííÿì ïîëÿê³â, ó 1939-ìó ¿õ çì³íèëè ðîñ³ÿíè. Âîíè íå ò³ëüêè íàâ’ÿçóâàëè ðîñ³éñüêó ìîâó, àëå é çàïîâíþâàëè ó äâîðàõ òþðåì ö³ë³ ÿìè òðóïàìè ëþäåé, ùî áóëè íå â çàõâàò³ îä çàãàðáíèê³â. Êàòè ÍÊÂÑ âáèâàëè æèòåë³â ïî-çëî÷èííèöüêè — âíî÷³, õîâàþ÷èñü â³ä ñâ³òëà. Ç ë³òà 1941 ðîêó çà «âèõîâàííÿ» ì³ñüêîãî íàñåëåííÿ âçÿëèñü íîâ³ ïàíè — í³ìö³. ͳìö³ íå áîÿëèñü í³êîãî ³ ç í³ìåöüêîþ ïåäàíòè÷í³ñòþ ùîòèæíÿ â³øàëè âèííèõ ³ íåâèííèõ óêðà¿íö³â íà øèáåíèö³ ñåðåä ãîëîâíî¿ ïëîù³ ì³ñòà. Êîëè â 1944-ìó ïîâåðíóëèñü ðàäÿíñüê³ «âèõîâàòåë³», Ëþáîìèðó áóëî ò³ëüêè 13 ðîê³â, àëå â³í òâåðäî âèð³øèâ: äîñèòü ÷óæèíö³â! Ò³ëüêè ñàìîñò³éí³ñòü ³ íåçàëåæí³ñòü äëÿ ñêðèâàâëåíî¿ Óêðà¿íè ïðèíåñóòü íàðåøò³ áàæàíèé ìèð ³ ñïîê³é! Âò³ëèòè çàäóì áóëî ëåãêî, îñê³ëüêè âèñíàæåíå â³éíàìè íàñåëåííÿ ñîòíÿìè âñòóïàëî äî ëàâ ÓÏÀ ³ ñòàâàëî ïàðòèçàíàìè íà ð³äí³é çåìë³. Äâ³ ñóñ³äêè — ñåñòðè Ìèõàéë³âñüê³ — ìàëè çâ’ÿçîê ç ÓÏÀ. Íà ¿õí³é êâàðòèð³ çáèðàëàñü ìîëîäü, ÷àñòî òà, ùî ïðèáóëà ç ë³ñó. Ãóäç ïî÷àâ ¿ì çàâçÿòî äîïîìàãàòè ðîçïîâñþäæóâàòè ãàçåòè é ëèñò³âêè, çáèðàòè õàð÷³ äëÿ ïàðòèçàí, çà ùî é áóâ óïåðøå çààðåøòîâàíèé 20 êâ³òíÿ 1946 ðîêó, íà Âåëèêîäí³ ñâÿòà. Òîä³ áàòüêó âäàëîñü éîãî âèêóïèòè çà äîáðèé ìîãîðè÷, ³ Ëþáîìèð ïðîäîâæèâ ó÷èòèñÿ äàë³. Àëå þíèé ïàòð³îò íà äåðæàâíèõ ³ñïèòàõ çóõâàëî ïðîìîâëÿâ ïðîðî÷³ ñëîâà Òàðàñà Øåâ÷åíêà: «Êàòè çíóùàþòüñÿ íàä íàìè, à ïðàâäà íàøà ï’ÿíà ñïèòü. Êîëè âîíà ïðîêèíåòüñÿ?» ͳ, â³í íå çëÿêàâñÿ àðåøòó, à íàâïàêè î÷îëèâ ìîëîä³æíó îðãàí³çàö³þ «Þíàê» ³ âñ³ìà ñïîñîáàìè íàìàãàâñÿ çä³éñíèòè çàïîâ³ò Êîáçàðÿ: «Âñòàíå ïðàâäà! Âñòàíå âîëÿ!» Äðóãèé àðåøò â³äáóâñÿ ó øêîë³. ϳäë³òêà âèêëèêàëè íà «ñï³âáåñ³äó» ç óðîê³â, à òðèìàëè â òþðì³ «Áðèã³äêè» 5 ì³ñÿö³â, áèëè âíî÷³ íà äîïèòàõ, àëå í³÷îãî íå ä³çíàâøèñü, â³äïðàâèëè íà ñóä äî â³éñüêîâîãî òðèáóíàëó… Çëî÷èíöþ áóëî 15 ðîê³â! Ëþáîìèð âïåðòî çàïåðå÷óâàâ ñâîþ ïðîâèíó, òðèáóíàë íå çì³ã í³÷îãî äîâåñòè ³ ñì³ëèâöÿ âèïóñòèëè â ëþòîìó 1947 ðîêó. Ìîëîäèé ï³äï³ëüíèê ïðîäîâæóº íàâ÷àííÿ, à æèòòÿ â÷èòü ³íøîìó. Íàáëèæàþòüñÿ «íàéñïðàâåäëèâ³ø³» âèáîðè äî Âåðõîâíî¿ Ðàäè ÑÐÑÐ, êîëè äîâîäèòüñÿ îáèðàòè äåïóòàòà ³ç îäíîãî êàíäèäàòà. Ãóäç âåäå àêòèâíó ïðîïàãàíäó ïðîòè öüîãî ãëóçóâàííÿ ç ñàìîãî ïîíÿòòÿ «âèá³ð» ³ çíîâ

Ëþáîìèð Ãóäç ç äðóæèíîþ Êàòåðèíîþ íà Äåíü íåçàëåæíîñò³ â Ìàð³óïîë³ îïèíÿºòüñÿ çà ´ðàòàìè ÍÊÂÑ. Íà öåé ðàç «âèõîâàòåë³» ñïî÷àòêó ïàëêàìè «ïðèùåïëþâàëè» ëþáîâ äî Ðàäÿíñüêîãî Ñîþçó, «ãäå òàê âîëüíî äûøèò ÷åëîâåê», ïîò³ì ïî÷àëè óìîâëÿòè çäàòè çàã³í «Ïðîâ³äíèêà». Âèá³ð ó çààðåøòîâàíîãî áóâ íåâåëèêèé: àáî ãíèòè ó â’ÿçíèö³, àáî õî÷ íåíàäîâãî âèðâàòèñü íà âîëþ. Õëîïåöü íàïèñàâ ðîçïèñêó, ùî îá³öÿº çíàéòè ³ âèêàçàòè çàã³í ïàðòèçàí³â. Éîãî â³äïóñòèëè. Ëþáîìèð ñïðàâä³ çíàéøîâ êðè¿âêó ÓÏÀ, ïðîòå íå çðàäèâ âîÿê³â, à ïðèºäíàâñÿ äî íèõ… Òèì ÷àñîì ðàäÿíñüêà âëàäà íå äð³ìàëà. Íàïðèê³íö³ ëèñòîïàäà, ó ñàì³ äîù³ òà õîëîäè, ïðîâîäèëè «çà÷èñòêó» ñåðåä íàñåëåííÿ Äðîãîáè÷à: çàïàëüíèõ ãîðîäÿí, íåçàäîâîëåíèõ ðåæèìîì, âèâîçèëè «îõîëîíóòè» â ñèá³ðñüê³ ìîðîçè. Îñê³ëüêè Ëþáîìèð ïîçíóùàâñÿ íàä îá³öÿíêîþ ÍÊÂÑ, éîãî áàòüê³â ðàçîì ³ç ï’ÿòèð³÷íèì áðàòèêîì òåæ âèâåçëè. Íà áîéîâèê³â âëàøòóâàëè îáëàâó. «Ïðîâ³äíèê», ùîá çáåðåãòè ëþäåé, îãîëîñèâ ïåðåõ³ä íà íåëåãàëüíå ñòàíîâèùå òà íàêàçàâ ðîçõîäèòèñü ïî õàòàõ-ñõîâàíêàõ. Àëå ï³ñëÿ ìàñîâèõ âèñåëåíü á³ëüø³ñòü çíàéîìèõ áîÿëàñü ¿õ ïóñêàòè íà çèìó. Àáèÿê âëàøòóâàâøèñü íà íî÷³âëþ ó â³ðíîãî ÷îëîâ³êà, Ëþáîìèð ï³øîâ äî ñâîãî äðóãà ªâãåíà Áîðèñëàâñüêîãî, ùîá âèð³øèòè ïèòàííÿ ç ïîäàëüøèì ïåðåáóâàí-

Ëþáîìèð Ãóäç âèñòóïຠíà çàõîäàõ äî Äíÿ Ãîëîäîìîðó

íÿì. Òîé îá³öÿâ çâåñòè éîãî ç³ «ñâî¿ìè ëþäüìè». Íà æàëü, «ñâî¿ìè» äëÿ íüîãî âèÿâèëèñü êîíòððîçâ³äíèêè. Øëÿõ äî ì³ñöÿ çóñòð³÷³ ïðîëÿãàâ ÷åðåç áàëêó. ͳ÷ 19 ëèñòîïàäà 1947 ð. áóëà ìîðîçíîþ ³ á³ëèì ñåðïàíêîì ïðèêðàøàëà äîâê³ëëÿ. Ìîëîäèê ò³ëüêè ïðèì³ðèâñÿ ïåðåñòðèáíóòè ÷åðåç ñòðóìîê, êîëè çâåðõó â íüîãî ïî÷àëè ñòð³ëÿòè. Íàâ³òü ï³ñòîëåòà íå âñòèã âèõîïèòè — âïàâ. ×îëîâ³ê ó ÷îðíîìó øê³ðÿíîìó ïàëüò³ ï³äá³ã, óïðèòóë âèïóñòèâ 7 êóëü, äîáèâàþ÷è ø³ñòíàäöÿòèð³÷íîãî óêðà¿íöÿ, à ïîò³ì ïåðåìîæíî çâ³òóâàâ, ùî çðàäíèêà-Ãóäçÿ âáèòî. Ç òèõ ï³ð ó ïåðåë³êàõ ÍÊÂÑ Ëþáîìèð Ãóäç çíà÷èâñÿ ÿê âáèòèé, àëå Áîã âèð³øèâ ³íàêøå… Õîëîäí³ âîäè ñòðóìêà ïðèâåëè õëîïöÿ äî òÿìè. Äèõàòè íå ì³ã, áî áóëè ïðîáèò³ ëåãåí³, ï³äíÿòèñÿ íå ì³ã, áî áóëè ïðîñòð³ëåí³ íîãè, à âîðîãè îñü-îñü ïîâåðíóòüñÿ íà «÷îðíîìó âîðîíêó», ùîá ïðèáðàòè íàñë³äêè ðîçïðàâè. Ïîðàíåíèé ïîïîâç, ïåðåìàãàþ÷è á³ëü òà çàëèøàþ÷è êðèâàâèé ñë³ä. ijñòàâñÿ õàòè-ñõîâàíêè. Äðóç³ ïåðåâ’ÿçàëè ðàíè, ïîâåçëè äî ò³òêè â ñåëî, àëå ïî êðèâàâèõ ñë³äàõ çíàéøëè âò³êà÷³â òà ñõîïèëè óñ³õ ðàçîì… Çíîâó í³÷í³ äîïèòè. ²ç ïîâñòàíöÿ ç³ðâàëè ïîâ’ÿçêè, áèëè ãóìîâèìè øëàíãàìè, íàïîâíåíèìè ñâèíöåâèìè êóëÿìè, íå äàâàëè ¿ñòè-ïèòè — ïðîñòî äèâíî, ñê³ëüêè ìîæå âèòðèìàòè ñëàáêå ëþäñüêå ò³ëî, êîëè éîãî íàïîâíþº íåçëàìíèé äóõ! Íåâäîâç³ â³äáóâñÿ ñóä ñëàâåòíî¿ «òð³éêè» ç âèðîêîì — 10 ðîê��â óâ’ÿçíåííÿ. Òåðì³í äîâåëîñü â³äáóâàòè, òî÷í³øå, òÿæêî ïðàöþâàòè íà êàðàãàíäèíñüêèõ øàõòàõ òà â Êåìåðîâñüê³é îáëàñò³. Ñìåðòü Ñòàë³íà òðîõè ïîêðàùèëà ñòàíîâèùå ïîë³òâ’ÿçí³â: êîíöòàá³ð çàì³íèëè íà çàñëàííÿ, êîòðå â³äáóâàâ ðàçîì ³ç áàòüêàìè â Ïåðìñüê³é îáëàñò³ ç 1955 äî 1959 ðîêó. Ç ïî÷àòêîì õðóùîâñüêî¿ «â³äëèãè» Ãóäç ³ç äðóæèíîþ ïðàãíå ïîâåðíóòèñü äî Óêðà¿íè, àëå â Äðîãîáè÷³ íå õî÷óòü ïðî íüîãî ³ ÷óòè. ϳñëÿ ïîíåâ³ðÿíü äîâåëîñü çàâåðáóâàòèñü íà óäàðíå áóä³âíèöòâî ìåòàëóðã³éíîãî ñòàíó 1700 òà îñåëèòèñü ó Ìàð³óïîë³ íàçàâæäè. Çà ÷àñ³â íåçàëåæíîñò³ Ëþáîìèð Ãóäç áóâ ñï³âãîëîâîþ íîâîñòâîðåíî¿ «Ïðîñâ³òè», î÷îëþâàâ ì³ñüêèé Ðóõ, áðàâ ó÷àñòü ó ñòâîðåíí³ îñåðåäêó Ñîþçó óêðà¿íîê, Âñåóêðà¿íñüêîãî îᒺäíàííÿ âåòåðàí³â ï³ä êåð³âíèöòâîì ²ãîðÿ Þõíîâñüêîãî. Íà æàëü, ðîêè ³ ñòàð³ ðàíè âñå ÷àñò³øå íàãàäóþòü ïðî ñåáå. Õî÷åòüñÿ ïîáàæàòè íåçëàìíîìó ïàòð³îòó ì³öíîãî çäîðîâ’ÿ é îïòèì³çìó, ïîäàëüøî¿ ïðàö³ íà áëàãî íåíüêè-Óêðà¿íè! ²ðèíà ÌÎË×ÀÍÎÂÀ, ãîëîâà Ìàð³óïîëüñüêîãî îñåðåäêó Ñîþçó óêðà¿íîê


ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

Ïîñòàò³

ÂÀÑÈËÜ ÑÈÌÎÍÅÍÊÎ – ÆÓÐÍÀ˲ÑÒ

(Çàê³í÷åííÿ. Ïî÷. ó ¹43-44) Îäíàê êðèòèêà ó ïóáë³öèñòè÷íèõ ìàòåð³àëàõ Âàñèëÿ Ñèìîíåíêà íå áóëà í³êîëè íà ïåðøîìó ïëàí³. Ãîëîâíîþ ïîñòàòòþ â íüîãî áóëà ëþäèíà ïðàö³. «Êðàñà æ ëþäèíè ðîçêðèâàºòüñÿ íå ëèøå â ïðàö³, íå ò³ëüêè ó âåëèêîìó. Âîíà ðîçêðèâàºòüñÿ ³ â ïîáóò³, ³ ó ñòîñóíêàõ ì³æ ëþäüìè, ³ â êîõàíí³. ² â³ä òîãî, ùî æèâóòü íà íàø³é çåìë³ çâè÷àéí³, ñêðîìí³ ëþäè ç êðàñèâèìè äóøàìè, ³ ñàìà çåìëÿ íàøà ñòຠêðàñèâ³øîþ», — òàêèìè ñëîâàìè çàê³í÷óºòüñÿ ñòàòòÿ Â. Ñèìîíåíêà ïðî ä³â÷èíó ç Êàíåâà, ùî ñòàëà äîáðîþ ìàìîþ äëÿ òðüîõ ìàëîë³òí³õ ä³òåé. ² íàâ³òü ï³ñëÿ òîãî, ÿê ¿õí³é áàòüêî òðàã³÷íî çàãèíóâ, âîíà íå â³ääàëà ä³òåé äî ïðèòóëêó, ÿê äåõòî íàïîëÿãàâ, à òðóäèëàñÿ ³ âèõîâóâàëà ¿õ ñàìà» («Ìîëîäü ×åðêàùèíè», 23 áåðåçíÿ 1961 ð.). «² õî÷ òâîð÷èé äîðîáîê Âàñèëÿ Ñèìîíåíêà ÿê ïóáë³öèñòà âèì³ðþºòüñÿ íå òèñÿ÷àìè ñòîð³íîê, — çàçíà÷ຠàâòîð êíèãè «Çîëîòå ïåðî Âàñèëÿ Ñèìîíåíêà», — àëå âñå íèì íàïèñàíå ñâ³òèòüñÿ ïîñâîºìó, âèïðîì³íþº ïðîçîðó ³ ÷èñòó ëþäÿí³ñòü, ÿêà ìຠáóòè ó êîæíîãî ñóùîãî. ² â öüîìó º ùîñü õâèëþþ÷å, â³äðàäíå, áî ó äóõîâíèé ïðîñò³ð íàö³¿ óâ³éøîâ ñàìîíàðîäæåíèé ñïðàâæí³é òàëàíò». Äîáðó, ÷åñíó, ïðàâäèâó êíèæêó-ñïîãàä ïðî ñâîãî êîëåãó ìîëîäîãî æóðíàë³ñòà Âàñèëÿ Àíäð³éîâè÷à Ñèìîíåíêà íàïèñàâ òîä³øí³é ãîëîâíèé ðåäàêòîð ÷åðêàñüêî¿ ìîëîä³æíî¿ ãàçåòè «Ìîëîäü ×åðêàùèíè» Ãðèãîð³é Âîëîäèìèðîâè÷ Ñóõîâåðøêî. Õàé äåùî ñõåìàòè÷íî, êîíñïåêòèâíî, àëå íàì, ÷èòà÷àì, ö³êàâî âñå: ÿêèì æå æóðíàë³ñòîì áóâ âèçíà÷íèé ³ äóæå òàëàíîâèòèé ïîåò Âàñèëü Ñèìîíåíêî? Ðîçó쳺ìî, ùî öå ëèøå ïåðøà, àëå, ãàäàºìî, íå îñòàííÿ ñïðîáà íàìàëþâàòè îáðàç òàëàíîâèòîãî ïóáë³öèñòà Â. Ñèìîíåíêà. Ó êíèæö³ àâòîð çãàäàâ íå ëèøå ñòàòò³, à é ðåöåí糿 Â. Ñèìîíåíêà íà ô³ëüìè, âèñòàâè, â³äãóêè ïðî õóäîæíþ ñàìîä³ÿëüí³ñòü, âðàæåííÿ ï³ñëÿ êîíöåðò³â… À ùå æ âì³ùåíî äóìêè, âèñëîâëåí³ Â. Ñèìîíåíêîì ï³ä ÷àñ îãëÿäó ãàçåòíèõ ïóáë³êàö³é. «Ó ò³ ÷àñè, — çãàäóº Ãðèãîð³é Ñóõîâåðøêî, — ìè ùîïîíåä³ëêà ïðèñê³ïëèâî àíàë³çóâàëè íà ëåòó÷êàõ íîìåðè ãàçåòè, âèäàí³ çà ïîïåðåäí³é òèæäåíü. Îãëÿä ¿õ ðîáèâ îäèí ç òâîð÷èõ ïðàö³âíèê³â çà ÷åðãîþ, àëå â ðîçìîâ³ áðàëè ó÷àñòü óñ³. Îñîáëèâî çàö³êàâëåíîþ ³ «êîëþ÷îþ» ñòàâàëà âîíà ï³ñëÿ îãëÿäó, çðîáëåíîãî Â. Ñèìîíåíêîì.

³í ì³ã ïðîñòî ³ ïåðåêîíëèâî ïîêàçàòè, ùî íà ñòîð³íêàõ öèõ íîìåð³â çàñëóãîâóº ñõâàëåííÿ, âàðòå íàñë³äóâàííÿ, ïîøèðåííÿ, à ùî íåñóòòºâå, äð³á’ÿçêîâå, â³ä ÷îãî òðåáà â³äìîâèòèñÿ. Ñâî¿ íåð³äêî ãîñòð³ é àäðåñí³ çàóâàæåííÿ Âàñèëü âèñëîâëþâàâ êîðåêòíî, ïî-äðóæíüîìó, íàìàãàþ÷èñü âèêëèêàòè ðîçäóìè ïðî òå, ÿê òó ÷è ³íøó òåìó ïîäàòè á³ëüø âäàëî, åôåêòèâí³øå, ùîá ðåçóëüòàòèâí³ñòü ïóáë³êàö³¿ áóëà âèùîþ, ìàñøòàáí³øîþ». Ã. Ñóõîâåðøêî îäèí ç ðîçä³ë³â ñâ êíèæêè â³äâ³â ïóáë³êàö³¿ ôðàãìåíò³â ç âèñòóï³â Â. Ñèìîíåíêà íà 27-ìè ðåäàêö³éíèõ ëåòó÷êàõ «Ìîëîä³ ×åðêàùèíè» (1960-1962 ðð.). Äî ðå÷³, ö³ ôðàãìåíòè ïóáë³êóâàëà é ãàçåòà «Ë³òåðàòóðíà Óêðà¿íà» 10 æîâòíÿ 2002 ð., à âäðóãå äî ö³º¿ òåìè «Ë³òåðàòóðêà» ïîâåðíóëàñÿ 21 ëèñòîïàäà 2002 ð., ïîâ³äîìèâøè â îäíîìó ç³ ñâî¿õ ìàòåð³àë³â, ùî «ñòóäåíòè ²íñòèòóòó æóðíàë³ñòèêè Êè¿âñüêîãî äåðæàâíîãî óí³âåðñèòåòó çàö³êàâèëèñÿ äóìêàìè Â. Ñèìîíåíêà ÿê îãëÿäà÷à». Ãðèãîð³é Âîëîäèìèðîâè÷ âèêîðèñòàâ óö³ë³ëèé äî íàøèõ äí³â ðåäàêö³éíèé ñëóæáîâèé æóðíàë ³ äîí³ñ äî ÷èòà÷à äóìêè îãëÿäà÷à ãàçåòè Â. Ñèìîíåíêà. Âîíè ö³êàâ³, êîðèñí³ ³ ïîâ÷àëüí³, îñîáëèâî äëÿ ìîëîäèõ æóðíàë³ñò³â. (Íàâîäèìî ¿õ íèæ÷å). Îòæå, çîëîòå ïåðî æóðíàë³ñòà ³ ïîåòà Âàñèëÿ Ñèìîíåíêà ïðîäîâæóº àêòèâíî ñëóæèòè ëþäÿì. Ãëèáèíîþ äóìêè, ïîëóì’ÿíèì ñëîâîì ïóáë³öèñòà Âàñèëü Ñèìîíåíêî íàçàâæäè çàëèøèâñÿ â ðÿäàõ íàéâ³äîì³øèõ æóðíàë³ñò³â Óêðà¿íè. Äàíèëî ÊÎÍÎÍÅÍÊÎ, çàñëóæåíèé æóðíàë³ñò Óêðà¿íè *

*

*

Ç ÊÍÈÃÈ ÃÐÈÃÎÐ²ß ÑÓÕÎÂÅÐØÊÀ «ÇÎËÎÒÅ ÏÅÐÎ ÂÀÑÈËß ÑÈÌÎÍÅÍÊÀ» ÁÀÉÄÓƲÑÒÜ — ÖÅ ÂÅËÈÊÈÉ ÃÐ²Õ 18 êâ³òíÿ 1960 ð. Íàì òðåáà âèùå ï³äí³ìàòè ãîëîñ ïðîòè áàéäóæîñò³, â ÿê³é áè ôîðì³ âîíà íå ïðîÿâëÿëàñü... Íà òàêó äóìêó íàâîäèòü ñòàòòÿ «Íàâêîëî ëàâè ï³äñóäíèõ» (íîìåð çà 13 êâ³òíÿ).  í³é, ïàì’ÿòàºòå, éäåòüñÿ ïðî çë³ñíå õóë³ãàíñòâî ó ì³ñò³ Çâåíèãîðîäêà, äå çãðàÿ ìîëîäèê³â ïîáèëà ³ ïîãðàáóâàëà ê³ëüêà ïåðåõîæèõ. Çëî÷èíö³â â³ääàíî äî ñóäó. Ñåðåä íèõ º ó÷í³ ñ³ëüñüêîãîñïîäàðñüêîãî òåõí³êóìó ³ ì³ñöåâî¿ àâòîøêîëè. ßê çðå-

àãóâàëè íà öþ ïðèêðó ïîä³þ ó êîëåêòèâàõ, ó êîìñîìîëüñüêèõ îðãàí³çàö³ÿõ? À í³ÿê. Êîëè öèì çàö³êàâèëàñü íàøà ãàçåòà, òî â³ä êåð³âíèê³â òåõí³êóìó ³ øêîëè äîâîäèëîñÿ ò³ëüêè é ÷óòè: «Íå ï³äí³ìàéòå øóìó...», «Íå ðîá³òü ç ìóõè ñëîíà...», «² íà ñîíö³ áóâàþòü ïëÿìè...» ³ ò. ä. Îòàêî¿! Çà áàéäóæ³ñòü, ÿê â³äîìî, íå ñóäÿòü. Êîäåêñîì íå ïåðåäáà÷åíî. À æàëü. Ïîðó÷ ç íåþ çàâæäè âèíèêàþòü íåïîäîáñòâà, â òîìó ÷èñë³ ³ çëî÷èíè.

ÍÅ Ãвª ÑÎÍÖÅ ÍÀ ×ÓÆÈͲ 18 ëèïíÿ 1960 ð. Ñê³ëüêè íàøîãî óêðà¿íñüêîãî ëþäó ç ð³çíèõ ïðè÷èí ðîçêèäàíî ïî ñâ³òó, íàïåâíå, í³õòî íå çíàº. Àëå â³ñò³, ÿê³ äîõîäÿòü çâ³äòè, ïåðåêîíóþòü, ùî íàø³ çåìëÿêè ïî÷óâàþòü ñåáå òàì êåïñüêî. Ïðî öå ñâ³ä÷èòü ³ ëèñò êîëèøíüîãî æèòåëÿ ×åðêàñ, ÿêèé îïèíèâñÿ íà ÷óæèí³ (îïóáë³êîâàíèé ó íîìåð³ çà 15 ëèïíÿ). «Ìàòåð³àëüíî æèâó íåïîãàíî, — ïèøå â³í, — àëå äóøà íåñïîê³éíà. Íóäüãóþ, äóæå íóäüãóþ çà áàòüê³âùèíîþ. ×èì äîâøå æèâó íà ÷óæèí³, ÷èì ãëèáøå âçíàþ ÷óæå æèòòÿ, — òèì á³ëüøå ðîñòå òóãà â ñåðö³, ³ íå ëèøå â ìåíå». Òàê³ ëèñòè-æàë³ ÷àñòî íàäõîäÿòü ³ ñë³ä áè ðîçïîâ³äàòè ïðî íèõ ëþäÿì, îñîáëèâî ìîëîäèì. Àäæå âèáèðàòè ñîá³ áàòüê³âùèíó íå ìîæíà, ÿê, äî ðå÷³, é ìàò³ð. À äåðæàâ³ ìຠáóòè ñîðîìíî çà äîëþ òèõ ñâî¿õ ãðîìàäÿí, ÿê³ çìóøåí³ ïîíåâ³ðÿòèñÿ íà ÷óæèí³. ×ȯ ÐÎÇÊÐÈÂÀÞÒÜÑß ÄÓز? 6 áåðåçíÿ 1961 ð. Ðàäóº, ùî íà ×åðêàùèí³ íàáèðຠðîçìàõó õóäîæíÿ ñàìîä³ÿëüí³ñòü, çðîñòຠïðîôåñ³éíèé ð³âåíü ¿¿ ó÷àñíèê³â. Ïðî öå ñâ³ä÷àòü ³ ïóáë³êàö³¿ ó íàø³é ãàçåò³ (íîìåðè çà 30 ãðóäíÿ 1960 ð., 4, 6 ñ³÷íÿ ö. ð. òà ³íø³). Ñïðàâåäëèâ³ ñèìïàò³¿ ãëÿäà÷³â âèêëèêàþòü âèñòóïè ñàìîä³ÿëüíèõ êîëåêòèâ³â Çâåíèãîðîäùèíè, íàïðèêëàä. Òóò çàäóøåâíî çâó÷àòü, íàñàìïåðåä, óêðà¿íñüê³ íàðîäí³ ï³ñí³, áàãàòî ç íèõ íà ñëîâà Ò. Ã. Øåâ÷åíêà. Òàíö³ òåæ çäåá³ëüøîãî íàö³îíàëüí³. Ïðîòå äåÿê³ ì³ñöåâ³ ä³ÿ÷³ êóëüòóðè íåõòóþòü öèì. Íà ïåðøèé ïëàí ó ðåïåðòóàðàõ âèñóâàþòü óãîðñüêèé «×àðäàø» àáî ùîñü áîëãàðñüêå, êóáèíñüêå, ïîëüñüêå, öèãàíñüêå... Ç îäíîãî áîêó, öå âèõîâóº ìîëîäü, çáàãà÷óº ¿¿ äóõîâíî. À ç ³íøîãî áîêó... Ó ñâ³é ÷àñ Ìèêîëà Âàñèëüîâè÷ Ãîãîëü ãîâîðèâ, ùî ³ ï³ñíÿ, ³ ìèñòåöòâî ðîçêðèâàþòü äóøó íàðîäó. Áàæàíî, øîá öå ñòîñóâàëîñÿ óêðà¿íñüêîãî, íàñàìïåðåä. Äëÿ íàùàäê³â. ×ÎÃÎ ÍÀÌ ÏÐÈÁ²ÄÍÞÂÀÒÈÑß? 3 ëèïíÿ 1961 ð. Ùî á õòî íå êàçàâ, à ð³âåíü ãàçåòè çàëåæèòü ùå ³ â³ä ãîíîðàðó. Âàãîìèé, ö³êàâèé ìàòåð³àë àâòîð ïðàãíå â³ääàòè çà áåçö³íü, ÿêèé áè â³í íå áóâ ñâ³äîìèé. Íàøà æ ãàçåòà íå çáèòêîâà, æèâåìî áåç äîòàö³¿ ç áþäæåòó.  ê³íö³ ðîêó ëèøêè ô³íàíñîâ³ ó íàñ çàáèðàþòü, íàâ³òü íå ïèòàþ÷è. À ÷îãî á ö³ êîøòè íå âèêîðèñòàòè äëÿ îïëàòè òàëàíîâèòèõ àâòîð³â?

Äàíèëî Êîíîíåíêî á³ëÿ ïàì’ÿòíèêà Â. Ñèìîíåíêó â ×åðêàñàõ. 1971 ð.

ÏÐÎ ÏÎÅÇ²Þ ² ÌËÈÍÖ² 28 ñåðïíÿ 1961 ð. Ïðèºìíî, ùî ñüîãîäí³ ó íàñ ³äå ïîëåì³êà íàâêîëî â³ðø³â, ÿê³ ìè äðóêóºìî. Ðîçìîâà äóæå êîðèñíà. Ïðàâäà, òóò Ïåòðî êèíóâ îäíó íåñïîä³âàíó ôðàçó: «Äîñèòü íàì äðóêóâàòè òèõ, õòî ðîáèòü â³ðø³ ÿê ìëèíö³». ² íàçâàâ ³ìåíà ê³ëüêîõ ìîëîäèõ ïîåò³â. Äóìàþ, ùî íå ñë³ä òàê «êðóòî». Ïîåç³ÿ — öå ïðåêðàñíà ìóäð³ñòü. Âîíà ïðèìóøóº çàìèñëèòèñü. Òîìó, òåðïëÿ÷å ïðàöþþ÷è ç àâòîðàìè, ìè ïðàãíåìî äîïîìîãòè ñàìå òèì, õòî ââîäèòü ÷èòà÷à ó ñâ³ò ëþäñü-

êèõ ïî÷óòò³â ³ ðîçäóì³â, ðîçêðèâàþ÷è îñîáèñò³ñòü ó âñ³é ¿¿ áàãàòîãðàííîñò³. Õî÷ ñïðàâä³ ó íàøîìó ïîåòè÷íîìó ãàþ ïðîðîñòຠíåìàëî ñèíòåçîâàíèõ ðîñëèí, ó ÿêèõ º âñ³ îçíàêè ðîñëèíí³, àëå íåìຠñâ êðîíè ³ ñâîãî ãëèáèííîãî êîð³ííÿ.

ÍÀØ ÒÀÒÎ ÒÀÍÖÞÞÒÜ ÏÎÃÀÍÎ, ÇÀÒÅ ÄÎÂÃÎ 2 ëèïíÿ 1962 ð. Òàê õî÷åòüñÿ ñêàçàòè ïðî íàäðóêîâàíó ó äâîõ íîìåðàõ (24 ³ 27 ÷åðâíÿ) ðîçëîãó îïîâ³äü ïåðøîãî ñåêðåòàðÿ îáêîìó êîìñîìîëó ïðî éîãî ïî¿çäêó â ñêëàä³ äåëåãàö³¿ äî Ïîëüù³. Íà æàëü, àâòîð í³÷îãî ö³êàâîãî íå ïîáà÷èâ, æîäíèõ ïðîáëåì, à çàïàì’ÿòàâ ëèøå îïëåñêè, îá³éìè, ïîòèñêè ðóê ³ áåçìåæíå ñëàâîñë³â’ÿ. ×îãî òîä³ áóëî ¿õàòè? Òà é ñêðîìíîñò³ àâòîðó òðåáà á ìàòè á³ëüøå, à òî ÷èòàºø ³ ñïîòèêàºøñÿ — òàì áóâ, òàì çóñòð³÷àâñÿ, òî íà 璿çäàõ, òî ïî çàêîðäîíàõ. Êîìó öå ö³êàâî? ÏÐÎ ÅÑÒÅÒÈ×ÍÅ ÂÈÕÎÂÀÍÍß 3 âåðåñíÿ 1962 ð. Ïåðåãëÿíóâ ç äåñÿòîê îñòàíí³õ íîìåð³â ³ ïîáà÷èâ, ùî ó íàñ ìàéæå çíèêëà òåìà åñòåòè÷íîãî âèõîâàííÿ ìîëîä³. À öå æ ÷è íå ãîëîâíå äëÿ ïðàâèëüíîãî ñïðèéìàííÿ ³ ðîçóì³ííÿ ëþäèíîþ ä³éñíîñò³, ïðèðîäè, ñóñï³ëüíèõ â³äíîñèí, ôîðìóâàííÿ ïî÷óòò³â, ñìàê³â òîùî. ßêà ðîáîòà â öüîìó íàïðÿìêó âåäåòüñÿ â íàøèõ ³íñòèòóòàõ? ßê ãîòóþòüñÿ äî æèòòÿ ìàéáóòí³ ³íòåë³ãåíòè? Ñë³ä çàéíÿòèñÿ öèì êàï³òàëüíî. ÆÈÂÈËÜÍÈÉ ÑÒÐÓ̲ÍÜ 15 æîâòíÿ 1962 ð. Ö³ëêîì âèïðàâäàíî, ùî ìàéæå â êîæíîìó íîìåð³ ìè äàºìî äîá³ðêè ëèñò³â ÷èòà÷³â. Îñü ³ ö³ëà ñòîð³íêà (íîìåð çà 10 æîâòíÿ). Òóò ïîâ³äîìëåííÿ íà âèðîáíè÷³ òåìè, ïðî ñïðàâæí³õ ãîñïîäàð³â, ïðî íîâ³ æ³íî÷³ ïðîôåñ³¿, ïðî çáåðåæåííÿ ïàì’ÿò³ îäíîñåëüö³â, ÿê³ ìóæíüî âîþâàëè íà ôðîíòàõ ìèíóëî¿ â³éíè, ïðî ïîáóòîâ³ óìîâè, ïðî íåäîë³êè â ðîáîò³ êîì³òåòó êîìñîìîëó òà áàãàòî ³íøîãî. ijéñíî, ëèñòè — öå æèâèëüíèé ñòðóì³íü äëÿ ãàçåòè. ÍÀ ÇÀÕÈÑÒ ÁÎÃÄÀÍÎÂί ÃÎÐÈ 19 ëèñòîïàäà 1962 ð. Ââàæàþ, ùî ãàçåòà âèÿâèëà ïåâíó ìóæí³ñòü, íàäðóêóâàâøè ãîñòðó ñòàòòþ ïðîòè òèõ âàðâàð³â, ÿê³ îðãàí³çóâàëè íà Áîãäàíîâ³é ãîð³ ó ×èãèðèí³ ãðàí³òíèé êàð’ºð. (Ñòàòòÿ «Õòî äîâáå Áîãäàíîâó ãîðó», ó íîìåð³ çà 16 ëèñòîïàäà). Ïðàâäà, ó àâòîðà ñòàòò³ íå âèñòà÷èëî ñì³ëèâîñò³ íàçâàòè âèñîêîïîñòàâëåíèõ ÷èíîâíèê³â, ÿê³ äîçâîëèëè òàêå çíóùàííÿ íàä ³ñòîðè÷íîþ ñâÿòèíåþ, àëå âîíè ñàì³ ñåáå âèÿâèëè ó ãð³çíèõ äçâ³íêàõ äî ðåäàêö³¿. Äàðåìíî. Íàì ñë³ä çàâæäè ïàì’ÿòàòè ïðî òå, ùî íà ×åðêàùèí³ º òðè ñâÿùåíí³ âåðøèíè ³ âñ³ëÿêî îõîðîíÿòè ¿õ. Ïåðøà — öå Òàðàñîâà ãîðà ó Êàíåâ³, äå ïîêî¿òüñÿ ïðàõ Êîáçàðÿ, äðóãà — öå Áîãäàíîâà ãîðà ó ×èãèðèí³, çâ³äêè ï³øëà ñëàâà êîçàöüêà, òðåòÿ — Ìèõàéëîâà ãîðà ó Òèìê³âùèí³ ï³ä Êàíåâîì, íà áàòüê³âùèí³ Ìèõàéëà Îëåêñàíäðîâè÷à Ìàêñèìîâè÷à, ïåðøîãî ðåêòîðà Êè¿âñüêîãî óí³âåðñèòåòó, âåëèêîãî â÷åíîãî ³ ìèñëèòåëÿ. Çàáóâàòè, à ñòðàøí³øå — ðóéíóâàòè ö³ âèñîòè — âåëèêèé ãð³õ. Ïðèì³òêà: ï³ñëÿ âèñòóïó ãàçåòè êàð’ºð íà Áîãäàíîâ³é ãîð³ áóâ çàêðèòèé, ³ âîíà çáåðåãëàñÿ äî íàøèõ äí³â. (²ç ðåäàêö³éíîãî æóðíàëó çàïèñ³â ïðîâåäåíèõ íàðàä, ëåòó÷îê ³ çàñ³äàíü ðåäêîëå㳿 îáëàñíî¿ ãàçåòè «Ìîëîäü ×åðêàùèíè» çà 1960-1963 ðð.)

10

Âàñèëü ÑÈÌÎÍÅÍÊÎ * * * Ñâ³ò ÿêèé — ìåðåæèâî êàçêîâå!.. Ñâ³ò ÿêèé — í³ êðàþ í³ ê³íöÿ! Çîð³ é òðàâè, ìðåâî ñâ³òàíêîâå, Ìàã³ÿ êîõàíîãî ëèöÿ. Ñâ³òå ì³é ãó÷íèé, ì³ëüéîííîîêèé, Ïðèñòðàñíèé, çáóðóíåíèé, í³ìèé, ͳæíèé, ³ ëàñêàâèé, ³ æîðñòîêèé, Äàé ìåí³ ñâ³é ïðîñò³ð ³ íåñïîê³é, Ñîíöåì äóøó æàä³áíó íàëèé! Äàé ìåí³ ó äóìêó äèíàì³òó, Äàé ìåí³ ëþáîâ³, äàé äîáðà, Ãóðêî÷è ó äîëþ ìîþ, ñâ³òå, Õâèëÿìè ïðàäàâíüîãî Äí³ïðà. Íå øêîäóé äîáðà ìåí³, ëþäèí³, Ùàñòÿ íå æàë³é ìî¿ì ë³òàì — Âñå îäíî ò³ ñêàðáè ïî êðàïëèí³ ß òîá³ çàêîõàíî â³ääàì. * * * Óêðà¿íî, ï’þ òâî¿ ç³íèö³ Ãîëóá³ é òðèâîæí³, í³áè ðàíü. Êðåøóòü ç íèõ ÷åðâîí³ áëèñêàâèö³ Ðåâîëþö³é, áóíò³â ³ ïîâñòàíü. Óêðà¿íî! Òè äëÿ ìåíå — äèâî! ² íåõàé ïëèâå çà ðîêîì ð³ê, Áóäó, ìàìî ãîðäà ³ âðîäëèâà, Ç òåáå äèâóâàòèñÿ ïîâ³ê. Ðàäè òåáå ïåðëè â äóø³ ñ³þ, Ðàäè òåáå ìèñëþ ³ òâîðþ — Õàé ìîâ÷àòü Àìåðèêè é Ðîñ³¿, Êîëè ÿ ç òîáîþ ãîâîðþ! Îä³éä³òå, íåäðóãè ëóêàâ³! Äðóç³, çà÷åêàéòå íà ïóò³! Ìàþ ÿ ñâÿòå ñèí³âñüêå ïðàâî Ç ìàò³ð’þ ïîáóòü íà ñàìîò³. гäêî, íåíå, çãàäóþ ïðî òåáå, Äí³ çàíàäòî êóö³ òà ìàë³, Ùå íå âñ³ ÷îðòè âòåêëè íà íåáî, Õîäèòü ¿õ äî á³ñà ïî çåìë³. Áà÷èø: ç íèìè ùîãîäèíè á’þñÿ, ×óºø — áèòâè ñïîêîíâ³÷íèé ãðþê! ßê æå ÿ áåç äðóç³â îá³éäóñÿ, Áåç ëîá³â ¿õ, áåç î÷åé ³ ðóê? Óêðà¿íî! Òè — ìîÿ ìîëèòâà, Òè ìîÿ ðîçïóêà â³êîâà... Ãðèìîòèòü íàä ñâ³òîì ëþòà áèòâà Çà òâîº æèòòÿ, òâî¿ ïðàâà. Õàé ïàëàþòü õìàðè áóðÿêîâ³, Õàé ñè÷àòü îáðàçè — âñå îäíî ß ïðîëëþñÿ êðàïåëüêîþ êðîâ³ Íà òâîº ñâÿùåííå çíàìåíî. Ì²É ÐÎÄÎÂ²Ä Âåëüìîæ³ ïèõàò³ ³ ãîðä³ Ïëåòóòü ðîäîâîä³â â’ÿçü:  îäíîãî — ïðàïðàä³ä ñòàâ ëîðäîì,  ³íøîãî — ïðàä³ä êíÿçü. Áàíüêè óï’ÿâøè â ìèíóëå, Ãîðäî öÿ çíàòü ðå÷å: — Ïðî íàñ õðåñòîíîñö³ ÷óëè... —  íàñ Ðþðèêà êðîâ òå÷å... — ̳é ïðåäîê âîãíåì ³ çàë³çîì Òèòóë ñîá³ äîáóâ... — À ì³é òèñÿ÷ ñîðîê çàð³çàâ, Çà öå ³ â ïîøàí³ áóâ... ͳ÷îãî ñîá³ ðîäîâîäè! Òà êèíüòå ñâ³é ´âàëò ³ êðèê: ß ³ç äðåâí³øîãî ðîäó, Áî ÿ — ïîëòàâñüêèé ìóæèê. Âè ñêîð÷èòå êèñëî ïèêó, Êîëè ïîâ³äîìëþ âàñ, Ùî ïðåäîê ì³é ñïîêîíâ³êó Õë³á ñ³ÿâ ³ ñâèí³ ïàñ. Ùîá æåðëè âè áóëêè é ñàëî, ³êàìè ïåð ñîõó-ïëóã. Õ³áà æ äëÿ ³ñòî𳿠ìàëî Îöèõ âèäàòíèõ çàñëóã?! ß âàìè ãîðäóþ, ïàíîâå, Áî ÿ — çíàòí³øèé îä âàñ. Çâèíÿéòå çà ãðóáå ñëîâî — ß ç âàìè ñâèíåé íå ïàñ! * * * Ñê³ëüêè á íå ñóäèëîñÿ ñòðàæäàòè, Âñå îäíî áëàãîñëîâëþ çàâæäè Äåíü, êîëè ìåíå ðîäèëà ìàòè Äëÿ æèòòÿ, äëÿ ùàñòÿ, äëÿ á³äè. Äåíü, êîëè ìî¿ ìàëåíüê³ ãóáè Âïåðøå ãðóäè ìàìèí³ çíàéøëè, Äåíü, ùî ìåíå âïåðøå ïðèãîëóáèâ Ëàñêîþ ïðîì³ííÿ ³ç ³ìëè. ßê ìåí³ äàðîâàíî áàãàòî, Ñê³ëüêè â ìåíå ùàñòÿ, ÷îðò â³çüìè! — Íà çåìë³ ñì³ÿòèñü ³ ñòðàæäàòè, Æèòè ³ ëþáèòü ïîì³æ ëþäüìè!


11

ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

Êðèìñüêèé Ìàéäàí

²ÒÀª ÊÐÈÌ ² Á²ËÎÐÓÑÜ!

ÏÅÐÅÄÏËÀÒÀ-2012

Ä

17 ãðóäíÿ Òàìàð³ Ãðèãîð³âí³ Ëèòâèíîâ³é âèïîâíþºòüñÿ 70 ðîê³â. Íàðîäèëàñü Òàìàðà Ãðèãîð³âíà íà ×åðí³ã³âùèí³. Äèòèíà â³éíè, âåòåðàí ïðàö³, çà ôàõîì — á³áë³îòåêàð-á³áë³îãðàô ç âèùîþ îñâ³òîþ. Ç 1979 ðîêó ìåøêຠâ Êðèìó. Ç 1982 ðîêó ïðàöþº á³áë³îòåêàðåì íà ѳìôåðîïîëüñüê³é îâî÷åâî-áàøòàíí³é äîñë³äí³é ñòàíö³¿ ñ. Óêðîìíå. Íåçâàæàþ÷è íà òå, ùî îñòàíí³ ìàéæå 20 ðîê³â ïðèì³ùåííÿ á³áë³îòåêè çîâñ³ì íå îïàëþºòüñÿ, Òàìàð³ Ãðèãîð³âí³ âäàëîñÿ çáåðåãòè ³ ñàìó á³áë³îòåêó ç ¿¿ ÷èñëåííèìè ôîíäàìè (äî ñëîâà, ³ «Êðèìñüêà ñâ³òëèöÿ» òóò ïðèñóòíÿ!), ³ çàòèøíó äîìàøíþ àòìîñôåðó öüîãî ñ³ëüñüêîãî «õðàìó çíàíü». Áóëà äåïóòàòîì äâà òåðì³íè â Óêðîìí³âñüê³é ñ³ëüñüê³é ðàä³ òà ðàéîíí³é — ѳìôåðîïîëüñüêîãî ðàéîíó. Ìຠáåçë³÷ â³äçíàê çà ñâîþ ñóìë³ííó ïðàöþ, ñåðåä íèõ — ïîäÿêà ãîëîâè ѳìôåðîïîëüñüêî¿ ðàéîííî¿ ðàäè ó 2000 ð. òà ïîäÿêà â³ä Ðàäè ì³í³ñòð³â ÀÐÊ ó 2009 ð. Äî 1979 ðîêó Òàìàðà Ãðèãîð³âíà ïðàöþâàëà â Á³ëîðóñ³¿. ² òàì òåæ áóëà â³äçíà÷åíà — óí³êàëüíîþ, ÿê íà ñüîãîäí³, íàãîðîäîþ — ïî÷åñíîþ «Ãàíàðîâîþ» ãðàìîòîþ Âåðõîâíî¿ Ðàäè ÁÐÑÐ. Òàìàðà Ãðèãîð³âíà ëþáèòü âèøèâàòè. Ó íå¿ çáåðåãëîñÿ ÷èìàëî âèøèâîê, ÿê³ âîíà íà Äåíü ñåëà çàâæäè ïðèíîñèòü äî Áóäèíêó êóëüòóðè íà âèñòàâêó. À ùå Òàìàðà Ãðèãîð³âíà ñï³âຠâ õîð³, áåç õóäîæíüî¿ ñàìîä³ÿëüíîñò³, áåç ï³ñí³, áåç êîëåêòèâó îäíîäóìö³â ñåáå íå ìèñëèòü. Ç íèìè âîíà ïî÷óâàºòüñÿ íå òàêîþ ñàìîòíüîþ, áî, íà æàëü, öÿ êðàñèâà ³ ùåäðà äóøåþ æ³íêà íåùîäàâíî îâäîâ³ëà… Òîæ ïðèéì³òü òåïë³ ³ ùèð³ ïðèâ³òàííÿ â³ä çåìëÿê³â-óêðîìí³âö³â, øàíîâíà Òàìàðî Ãðèãîð³âíî, ç Âàøèì ñëàâíèì þâ³ëåºì! Áàæàºìî Âàì ì³öíîãî çäîðîâ’ÿ, ³, ÿê êàæóòü ó íàðîä³, äî ñòà ë³ò æèòè — é íå ñòàð³òè! Áîðèñ ÃÍÀÒÞÊ ñ. Óêðîìíå ѳìôåðîïîëüñüêîãî ðàéîíó

ÍÀ 2012 Ð²Ê «ÊÐÈÌÑÜÊÓ Ñ²ÒËÈÖÞ» ÌÎÆÍÀ ÏÅÐÅÄÏËÀÒÈÒÈ ÍÀ ÏÎØÒ²!

²íäåêñ ãàçåòè â êàòàëîç³ ïåðåäïëàòíèõ âèäàíü Óêðà¿íè — 90269. Âàðò³ñòü ïåðåäïëàòè íà 1 ì³ñÿöü — 8 ãðí. 01 êîï., íà òðè — 24 ãðí. 03 êîï., íà ï³âðîêó — 48 ãðí. 06 êîï. Çàêëèêàºìî ÷èòà÷³â — äàâí³õ ³ íîâèõ — ï³äòðèìàòè ñâîþ ãàçåòó é ïåðåäïëàòèòè «Êðèìñüêó ñâ³òëèöþ» íå ëèøå äëÿ ñåáå! Çðîá³òü ïîäàðóíîê ñâî¿é øêîë³, á³áë³îòåö³, ð³äíèì, çíàéîìèì: ÷èì á³ëüøå ó íàñ áóäå øàíóâàëüíèê³â, òèì íàä³éí³øå ó ãàçåòè ìàéáóòíº ³ ìåíøå øàíñ³â íà ïîâòîðåííÿ òèõ íåãàðàçä³â, ÿê³ äîâåëîñÿ ïåðåæèòè ðåäàêö³¿ ðàçîì ç ÷èòà÷àìè çà îñòàíí³ ï³âòîðà ðîêè. ×åðåç ïîðóøåí³ äîãîâ³ðí³ ñòîñóíêè ïðèäáàòè «Ñâ³òëèöþ» â ê³îñêàõ «Ñîþçäðóêó» (êð³ì ì. Êèºâà) ïîêè ùî íå ìîæíà, òîìó êðàùå ñêîðèñòàòèñÿ ïîñëóãàìè ïîøòè. Ç óñ³õ ïèòàíü ñòîñîâíî ïåðåäïëàòè çâåðòàéòåñÿ çà àäðåñîþ: 03040, ì. Êè¿â, âóë. Âàñèëüê³âñüêà, 1, ÄÏ «Ãàçåòíî-æóðíàëüíå âèäàâíèöòâî ̳í³ñòåðñòâà êóëüòóðè ³ òóðèçìó Óêðà¿íè», ²âàí Ïîðõóí. Òåë./ôàêñ: (044) 498-23-64 åëåêòðîííà ïîøòà — nvu.kultura.porhun@gmail.com Ïîòî÷í³ íîìåðè ãàçåòè ìîæíà îòðèìàòè òàêîæ ³ â ðåäàêö³¿. Êîíò. òåëåôîíè: (0652) 51-13-24, 51-13-25, (050) 957-84-40

Ø

90269 «Êðèìñüêà ñâ³òëèöÿ»

Ó

90269 «Êðèìñüêà ñâ³òëèöÿ»

îáðîãî äíÿ, øàíîâíà ðåäàêö³º! Ùèðî äÿêóþ âàì çà ïóáë³êàö³þ äîá³ðêè ìî¿õ â³ðø³â ³ ïåðåäìîâè Äàíèëà Êîíîíåíêà! Çà ìèíóë³ âèõ³äí³ ïðèäáàëà ó êè¿âñüêèõ ê³îñêàõ ç äåñÿòîê ïðèì³ðíèê³â ãàçåòè — ðîçäàëà äðóçÿì, áàòüêàì, êîëåãàì. Óñ³ îäíîñòàéíî¿ äóìêè: ãàçåòà ö³êàâà, áàãàòîãðàííà, ÿñêðàâà! Ïåðåäïëàòèëà ¿¿ íà 2012 ð³ê — ³ ñîá³, ³ áàòüêàì. Òà ãîëîâíå (â³ä ÷îãî ðàä³ñòü íà äóø³!) — «Êðèìñüêà ñâ³òëèöÿ» æèâà! Öå âåëè÷åçíà ñï³ëüíà ïåðåìîãà óñ³õ íàñ! Íåõàé æå â í³é áóäå ïî-êðèìñüêè ñîíÿ÷íî, ñâ³òëî, çàòèøíî! Áàæàþ êîëåêòèâó ðåäàêö³¿ øèðîêîãî êîëà ÷èòà÷³â, ö³êàâèõ çíàõ³äîê, íåçàáóòí³õ çóñòð³÷åé, íàòõíåííÿ ³ íàñíàãè! Òðèìàéìîñÿ! Ç ïîâàãîþ, Haòaëÿ BÎËÎØÊÎ ì. Êè¿â * * * àíîâíà ðåäàêö³º ãàçåòè «Êðèìñüêà ñâ³òëèöÿ»! Íåäîñòàòíº áþäæåòíå ô³íàíñóâàííÿ á³áë³îòå÷íî¿ ãàëóç³ íåãàòèâíî âïëèâຠíà ðîáîòó Îõòèðñüêî¿ ðàéîííî¿ öåíòðàëüíî¿ á³áë³îòåêè, êîðèñòóâà÷àìè ÿêî¿ º ìàéæå 5 òèñ. ÷îëîâ³ê. Áåç äîïîìîãè ñïîíñîð³â ïðàöþâàòè â òàêèõ óìîâàõ íàäçâè÷àéíî âàæêî, òîä³ ÿê ïîòðåáà ó äðóêîâàíîìó ñëîâ³ ïîñò³éíî çðîñòàº. Çâåðòàºìîñÿ äî âàñ ç íà䳺þ íà äîïîìîãó ó íàäàíí³ áåçêîøòîâíîãî ïðèì³ðíèêà âàøî¿ ãàçåòè íà 2012 ð³ê. Áóäåìî äóæå âäÿ÷í³ çà ðîçóì³ííÿ ³ ï³äòðèìêó! Ïðàö³âíèêè Îõòèðñüêî¿ ðàéîííî¿ öåíòðàëüíî¿ á³áë³îòåêè * * * Â²Ä ÐÅÄÀÊÖ²¯. Âäÿ÷í³ çà íåäàâíþ ïóáë³êàö³þ ó «Êðèìñüê³é ñâ³òëèö³» ôîòîðåïîðòàæó ïðî â³äêðèòòÿ ó Êðèìñüêîìó ³íæåíåðíîïåäàãîã³÷íîìó óí³âåðñèòåò³ ìóçåþ íàðîäîçíàâñòâà ñòóäåíòè öüîãî íàâ÷àëüíîãî çàêëàäó (à öå ïåðåâàæíî êðèìñüê³ òàòàðè) ç³áðàëè êîøòè äëÿ ïîïóëÿðèçàö³¿ ãàçåòè — ¿õ âèñòà÷èëî, ùîá ïåðåäïëàòèòè «Ñâ³òëèöþ» Îõòèðñüê³é á³áë³îòåö³ ³ îäí³é ç â³éñüêîâèõ ÷àñòèí Êðèìó. ² Âëàäèñëàâ Òðîõèìîâè÷ Ñêîðîõîäîâ ³ç ñ. Ïðèáåðåæíîãî Ñàêñüêîãî ðàéîíó ï³äòðèìàâ «Ñâ³òëèöþ»: ïåðåäïëàòèâ ãàçåòó íå ò³ëüêè ñîá³, àëå é ïåíñ³îíåðö³ Àíí³ Ïàâë³âí³ ßöåíêî ³ç ѳìôåðîïîëÿ. Äÿêóºìî âàì, ëþäè äîáð³! * * * ÂÀÃÀ! Íàáëèæàºòüñÿ äî çàâåðøåííÿ êîíêóðñ ïåðåäïëàòíèê³â «Êðèìñüêî¿ ñâ³òëèö³»! Íàéàêòèâí³ø³ ç íèõ îòðèìàþòü ó ïîäàðóíîê êíèãó â³äîìîãî â÷åíîãî-³ñòîðèêà Â. Ñåðã³é÷óêà ïðî Ãîëîäîìîðè â Óêðà¿í³. Íàä³øë³òü äî ðåäàêö³¿ êîﳿ ïåðåäïëàòíèõ àáîíåìåíò³â íà «ÊÑ» íà 2012 ð³ê — ò³, ó êîãî ¿õ âèÿâèòüñÿ á³ëüøå (ïåðøà òð³éêà), ñòàíóòü âëàñíèêàìè ö³º¿ êíèãè!


Äæåðåëà

ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

Ë

³ë³ÿ Ïàâë³âíà Øèòîâà – àâòîð ïîíàä äåñÿòè ïóáë³öèñòè÷íèõ ³ õóäîæíüîäîêóìåíòàëüíèõ êíèã, áàãàòüîõ ïóáë³êàö³é ó êîëåêòèâíèõ çá³ðíèêàõ ³ æóðíàëàõ. Âîíà – çàñëóæåíèé ïðàö³âíèê êóëüòóðè Óêðà¿íè, ÷ëåí Íàö³îíàëüíî¿ ñï³ëêè æóðíàë³ñò³â Óêðà¿íè, ëàóðåàò æóðíàë³ñòñüêî¿ ïðå쳿 ³ìåí³ ßðîñëàâà Ãàëàíà, âîëîäàðêà Äèïëîìó Ñï³ëêè æóðíàë³ñò³â Óêðà¿íè «Çîëîòå ïåðî», ³íøèõ æóðíàë³ñòñüêèõ ïðåì³é òà â³äçíàê. Îäí³ºþ ç íàéö³êàâ³øèõ ¿¿ ðîá³ò º êíèãà «ß âîñêðåñ, ùîá ³ç âàìè æèòè» — åñå¿ ïðî ïîåòà-ø³ñòäåñÿòíèêà Âàñèëÿ Ñèìîíåíêà, ç ÿêèì ˳ë³ÿ Øèòîâà ðàçîì ïðàöþâàëà â ÷åðêàñüê³é îáëàñí³é ìîëîä³æí³é ãàçåò³ «Ìîëîäü ×åðêàùèíè» íà ïî÷àòêó 60-õ ðîê³â ìèíóëîãî ñòîë³òòÿ. Öÿ êíèãà íàáóëà øèðîêîãî ðîçãîëîñó ñåðåä ÷èòà÷³â, áî íàïèñàíà ö³êàâî, òåïëî ³ ùèðî ïðî «âèòÿçÿ óêðà¿íñüêî¿ ïîå糿», æóðíàë³ñòà, äîáðó, ïîðÿäíó ³ ïðèíöèïîâó ëþäèíó, ÿêèì áóâ â³äîìèé ïîåò, ïîñìåðòíî óäîñòîºíèé Íàö³îíàëüíî¿ ïðå쳿 ³ìåí³ Ò. Ã. Øåâ÷åíêà. Òðèâàëèé ÷àñ ˳ë³ÿ Øèòîâà áóëà ðåäàêòîðîì îáëàñíî¿ ãàçåòè «×åðêàñüêà ïðàâäà», î÷îëþâàëà ïðàâë³ííÿ ×åðêàñüêî¿ îáëàñíî¿ îðãàí³çàö³¿ Ñï³ëêè æóðíàë³ñò³â Óêðà¿íè. Íèí³ âîíà íà çàñëóæåíîìó â³äïî÷èíêó, æèâå â ×åðêàñàõ ³ íå ïîëèøຠïðàöþâàòè òâîð÷î. Îäí³ºþ ç îñòàíí³õ ¿¿ ðîá³ò º êíèãà «Ñ³ëüñüê³ ïåðåëàçè», ùî íåäàâíî ïîáà÷èëà ñâ³ò â îäíîìó ç âèäàâíèöòâ ì³ñòà ×åðêàñè. Ñâîþ êíèãó àâòîðêà ïðèñâÿòèëà òèì ÷èòà÷àì, êîòðèõ ö³êàâèòü ³ñòîð³ÿ òà ëåãåíäè ð³äíîãî êðàþ. À ñòðèæíåâå îïîâ³äàííÿ «Ñ³ëüñüê³ ïåðåëàçè», ùî é äàëî íàçâó óñ³é êíèæö³ – òî ñõâèëüîâàíà ðîçïîâ³äü ïðî ñ³ëüñüêå æèòòÿ íàøèõ ä³ä³â ³ ïðàä³ä³â, ïðî ¿õíþ âèñîêó ìîðàëüí³ñòü, ¿õí³é ïîáóò, êóëüòóðó, ¿õí³ çâè÷à¿, òðàäèö³¿, åòèêó ¿õí³õ ñòîñóíê³â. Îïîâ³äàííÿ ïðîíèçàíå ñâ³òëîþ, ùèðîþ ëþáîâ’þ äî ð³äíî¿ çåìë³, äî ïàòð³àðõàëüíî-ðîäîâèõ óñòî¿â ñ³ëüñüêèõ æèòåë³â, äî ¿õí³õ äóõîâíèõ íà÷àë. Ïðî÷èòàéòå öå îïîâ³äàííÿ, ³ âè â³ä÷óºòå â íüîìó êðàñó ³ ÷àð³âí³ñòü ð³äíîãî ñëîâà, â³ä÷óºòå íåïîõèòíó â³ðó ó íåçíèùåíí³ñòü íàö³îíàëüíîãî äóõó íàøîãî ð³äíîãî íàðîäó. Äàíèëî ÊÎÍÎÍÅÍÊÎ, ÷ëåí Íàö³îíàëüíî¿ ñï³ëêè ïèñüìåííèê³â Óêðà¿íè

Î

ñòàíí³ì ÷àñîì ùîñü ìåí³ íå âèõîäÿòü ³ç ãîëîâè ñ³ëüñüê³ ïåðåëàçè. Òî ñíÿòüñÿ, òî çàâîëîä³âàþòü äóìêîþ, í³áè é íåìຠìåí³ ïðî ùî á³ëüøå äóìàòè. «Òî âîíè òåáå â ð³äí³ ì³ñöÿ êëè÷óòü, — êàæóòü ìåí³ âäîìà. — Ùîá íå çàáóâàëà». ß é íå çàáóâàþ. Ïî¿õàòè òóäè âæå í³áè é íåñèëà, à òó, îñòàííþ ïî¿çäêó â ð³äíå ñåëî, çãàäóþ é çãàäóþ. Òîä³ ùå ò³òêà Ëþäÿ áóëà æèâà. Ïðè¿õàëà ÿ äî íå¿ â ãîñò³, à âîíà é êàæå: «Òè, ìàáóòü, õî÷åø ³ ñâîº ð³äíå îá³éñòÿ ïîáà÷èòè? Òàì òåïåð ìîëîä³ Ñèíèö³ ãîñïîäàðþþòü, à ïåðåëàç âîíè, ñïàñèá³ ¿ì, çáåðåãëè. Òà îñü ï³äåìî çàâòðà íà êëàäîâèùå, òî ïî äîðîç³ é çàãëÿíåìî». Ò³òêà íå ëþáèòü ñëîâà öâèíòàð. «Êëàäîâèùå» ÿêîñü ìèë³øå ¿é çâó÷èòü. Ïîìåðëèõ í³áè íå âèíåñëè êóäèñü ïðîñòî çà ñåëî, à ïîêëàëè íà çàçäàëåã³äü ïðèãîòîâëåíîìó êëàäîâèù³ íà â³÷íèé ñïî÷èíîê. Õàé ñîá³ ñïî÷èâàþòü, çà âåñü â³ê æå íàðîáèëèñÿ-íàòðóäèëèñÿ. «À ÷è áàãàòî ó ñåë³ çáåðåãëîñÿ ïåðåëàç³â?» — ïèòàþ ò³òêó Ëþäþ. «Òà, ìàáóòü, íåáàãàòî, — êàæå. — Äå ñòàð³ ëþäè º, òàì ³ ïåðåëàçè ç íèìè â³êó äîæèâàþòü. Ìîëîä³ òåïåð, êîëè áóäóþòüñÿ, ïåðåëàç³â íå ðîáëÿòü. Íàâ³ùî âîíè ¿ì? Ïðàâäà, òðàïëÿºòüñÿ é òàêå — õàòè âæå ïîçàáèâàí³, à ïåðåëàçè ñòîÿòü ñîá³, í³áè âè÷³êóþòü, êîëè õòîñü çàéìå îñåëþ, çâåñåëèòü ¿ì âèä». ß äîáðå ðîçóì³þ ò³òêó Ëþäþ, ¿¿ ùåìêèé æàëü çà ïåðåëàçàìè. Áî ïåðåëàçè â ñåëàõ áóëè ñïîêîíâ³÷íèì ì³ñöåì ñï³ëêóâàííÿ ëþäåé. Îò õòîñü ³äå âóëèöåþ, à æ³íî÷êè çàáà÷àòü, õóòåíüêî âèòèðàþòü ðóêè îá ôàðòóøèíó ³ ïîñï³øàþòü äî ïåðåëàçó. Ïðèâ³òàòèñÿ, îáì³íÿòèñÿ íîâèíàìè, ÷è é ïðîñòî ñë³âöåì ïåðåêèíóòèñü. À ÷îëîâ³êè òðîõè é ïîêóðÿòü ñï³ëüíî, ï³ä êóðèâî, êàæóòü, íîâèíè, òèì ïà÷å ì³æíàðîäíîãî ìàñøòàáó, æâàâ³øå îáãîâîðþþòüñÿ. ijâ÷àòà — ò³ â íàäâå÷³ð’ÿ íà ïåðåëàçàõ ñâî¿õ õëîïö³â î÷³êóâàëè, ùîá óæå ðàçîì ³òè íà ãóëÿííÿ. Áî ÷îãî á îòî ä³â÷èí³, ÷åêàþ÷è, ñåëîì áëóêàòè? À òàê óñå ïðèñòîéíî é ó áàòüê³â íà âèäó. Òóò æå, ÿê õàòí³ ÷è ãîðîäí³ ñïðàâè óïîðàþòü, ìîëîäèö³ çáèðàëèñÿ, ùîá óäâîõ-óòðüîõ òðîõè ïåðåïî÷èòè ³ ïðî âñÿê³ æ³íî÷³ ñïðàâè ïîãîìîí³òè — ÷è ïðèéíÿëàñÿ êàïóñòà, ÷è ãàðí³ ñüîãî ðîêó îã³ðî÷êè âðîäÿòü ³ òàêå ³íøå. Õ³áà ìàëî ïðîáëåì? À äëÿ ñòàðåíüêèõ ³ ä³òëàõ³â ïåðåëàç çàâøå ìàâ «ïðèéîìíèé äåíü». Âèõîäèëè äî ïåðåëàçó, êîëè áóëà îõîòà, ñòàðø³ — íà ñâ³ò ïîäèâèòèñÿ, ìàëå÷à — ç îäíîë³òêàìè ïîáàâèòèñü. Íà íàøîìó êóòêó æèëà îäíà äóæå ìóçèêàëüíà ñ³ì’ÿ, Ãðóøîâèìè íàçèâàëèñÿ. Âñ³ âîíè íà ÷îìóñü ãðàëè — íà ìàíäîë³í³, áàëàëàéö³, ã³òàð³. Äî íèõ ñõîäèëèñÿ âñ³ ñóñ³äè — ³ áëèæí³, é äàëüí³ — ïîñëóõàòè, ðîçâàæèòèñÿ òð³øêè. Ìóçèêè âìîùóâàëèñü íà ïåðåëàç³, à ä³éñòâî, â ÿêîìó áðàëè ó÷àñòü ãîñò³, ðîçãîðòàëîñÿ ïîðó÷, ëåäü íå íà øëÿõó. Ïàì’ÿòàþ, ÿê ìè, ï³ä ¿õíþ ìóçèêó, õîäèëè ìîð³æêîì ïî êîëó, ï³äòàíöüîâóâàëè ³ òèõåíüêî ïðèñï³âóâà-

˳ë³ÿ ØÈÒÎÂÀ ëè: «Äåñü òóò áóëà ïîäîëÿíî÷êà, äåñü òóò áóëà ìîÿ ïàííî÷êà, òóò âîíà âïàëà, äî çåìë³ ïðèïàëà...», à ùî äàë³ — çàáóëà. Öå, çäàºòüñÿ, áóâ ïåðøèé ó æèòò³ íàø òåàòð. À ãîëîâíå, íàñ, ä³òëàõ³â, çâ³äòè í³õòî íå ïðîãàíÿâ. Ïåâíî, ùîá íàðîäíó ï³ñåííó êóëüòóðó âèâ÷àëè çìàëå÷êó. Ïðî òå, ùî ñëîâî ôîëüêëîð îçíà÷ຠíàðîäíó ìóäð³ñòü, ìè, çâ³ñíî, íå çíàëè. Àëå, ãàäàþ, ïàðîñòêè ëþáîâ³ äî óêðà¿íñüêî¿ íàðîäíî¿ êóëüòóðè é â³ðíîñò³ ¿é çàêëàäàëèñÿ âæå òîä³. ²ñòîð³ÿ ðîäèíè Ãðóøîâèõ áóëà îïîâèòà òàºìíèöåþ. Ïðè¿õàëè âîíè â ñåëî, ïåâíî, ç ÿêîãîñü ì³ñòà (äóæå âæå âèîêðåìëþâàëèñÿ ³ îäÿãîì, ³ ïîâåä³íêîþ), îñåëèëèñÿ â óáîã³é ñåëÿíñüê³é õàòèíö³. Æèëè ÿê óñ³, õ³áà ùî ôîòîêàðòêè íà ñò³í³ ñâ³ä÷èëè ïðî ³íøå, íå ñ³ëüñüêå áóòòÿ. Äå ¿õí³é áàòüêî, í³õòî íå çíàâ, àëå íà ôîòî â³í, ÿê ³ ³ðà, áóâ ó ã³ìíàç³éí³é ôîðì³. Ïåâíî, ÷åðåç òå ôîòî ó ñåë³ Â³ðó ßê³âíó é ïðîçâàëè ã³ìíàçèñòêîþ, õî÷ ¿¿ ä³òè, Ëüîíÿ ³ Ãàëÿ, áóëè âæå ñòàðøåíüêèìè øêîëÿðàìè. À ¿õíÿ óáîãà õàòèíêà ³ çàðîñëèé ñòàðèé ñàäîê áóëè äëÿ íàñ, ä³òâîðè, ñâîºð³äíèì âèõîâíèì ³ êóëüòóðíèöüêèì ïðèòóëêîì. Àëå ïîò³ì Ãðóøîâ³ çíèêëè ç ñåëà, çàëèøèâøè ïî ñîá³ äîáðó ïàì’ÿòü ³ íåðîçãàäàíó ðîäèííó òàºìíèöþ. Ùîñü òàêè áóëî â íèõ â³ä íàðîäíèê³â, êóëüòóðíèê³â. Ïåðåëàçè áóëè äëÿ ñ³ëüñüêî¿ ðîäèíè ùå é ñâîºð³äíèì îáåðåãîì. Õâ³ðòêà — âîíà ùî, â³ä÷èíè ¿¿ òà é çàõîäü, õî÷óòü òåáå áà÷èòè ãîñïîäàð³ ÷è í³. À ïåðåëàç — â³í ³íøî¿ êóëüòóðè é åòèêè ïîâåä³íêè âèìàãàº. ϳä³éäåø äî ïåðåëàçó, ïîñòî¿ø, ïîêè ãîñïîäàð³ äî òåáå âèéäóòü, ÷è ïîãóêàºø ¿õ. À òîä³ âæå, ÿê âåäåòüñÿ, àáî çàïðîñÿòü òåáå ó äâ³ð ÷è äî õàòè, àáî ïåðåìîâèøñÿ ïîòð³áíèì ñë³âöåì ³ ï³äåø ñîá³ äàë³. Ïåðåëàçè, ÿê ³ õàòè, ó ð³çíèõ ëþäåé ð³çíèìè áóëè. Ïëåòåí³, ÿê ³ ïë³ò, çðîáëåí³ ç³ ñòîâáóð³â äåðåâåöü, ç äîùîê, ³ç óñüîãî, ùî ìàëîñÿ â ãîñïîäàðñòâ³, ÷è ïðèäáàíå äåñü. Àëå, é òî âæå îáîâ’ÿçêîâî, íà ñàìîìó ïåðåëàç³ äîùå÷êà ìàëà áóòè ïðèìàéñòðîâàíà òàê, ùîá íà í³é çðó÷íî áóëî ñèä³òè. À âíèçó, öå âæå ÿê ó êîãî, áóëà äîùå÷êà-ñõ³ä÷èê, àáî ïðîñòî äîùå÷êà íà çåìë³, ùîá, ïðèì³ðîì, ï³ñëÿ äîùó íå â êàëþæó ñòóïàòè, à íà ñóõåíüêå. «Òà òè é ñàìà ïîáà÷èø, ïîêè ä³éäåìî òóäè, êóäè îöå íàì³ðèëèñÿ», — êàæå ò³òêà Ëþäÿ. ² òàêè ïîáà÷èëà. ϳäõîäèìî äî êîëèøíüîãî íàøîãî îá³éñòÿ, äèâëþñÿ — ïåðåëàç òî÷í³ñ³íüêî òàêèé, ÿê ³ ï³ââ³êó òîìó ³ íà òîìó æ ì³ñö³. ³í îäèí íà äâîõ ó íàñ ³ç ñóñ³äàìè Ñèíèöÿìè áóâ. Ó ìåíå ñåðöå òàê ³ çàéøëîñÿ. Ìîæå, éîãî ³ îáíîâèëè òðîõè, àëå ÿ òîãî íå ïîì³÷àþ. À ç õàòè äî ïåðåëàçó âæå á³æèòü æ³íî÷êà ³ ðóêè íà õîäó îá ôàðòóøîê âèòèðàº: «Âèáà÷òå, — êàæå, — ÿ íà êóõí³ ç ïîñóäîì âîçèëàñÿ». Öå íàéìîëîäøîãî ñèíà Ñèíèöèíîãî äðóæèíà,

12

³íøèõ, óæå ìîëîäøèõ, Ñèíèöü, ÿêèõ ÿ é çãàäàòè íå ìîãëà. À ïîò³ì ïîõîïèëàñÿ: «Âàì æå òðåáà éòè, à ÿ ðîçâåëà òåðåâåí³! Àëå ïî÷åêàéòå ùå õâèëüêó, ÿ âàì ï³âîí³é íàðâó. Öå âîíè â³ä âàñ ï³øëè! Ìàòè òàê ³ íàçèâàëà ¿õ — Íàñòóíüêàìè». Äàðèíêà íåñå íàì ö³ëèé îáåðåìîê ï³âîí³é, à ìåí³ õî÷åòüñÿ ïëàêàòè — òóò ³ äîñ³ ïðî íàø³ ï³âîí³¿ ïàì’ÿòàþòü, à êîëè òî áóëî-î. ß âæå é çàáóëà... Àëå äèâóâàòèñÿ ìåí³ ç öüîãî ïðèâîäó äîâåëîñü ³ùå íå ðàç, ³ íå äâ³÷³. Éäåìî âóëèöåþ, ò³òîíüêà ïîêàçóº, äå ÷èº îá³éñòÿ ³ äå ÷èé ïåðåëàç. Îí, êàæå, äî íàñ äÿäüêî Ïåòðî ï³äòþïöåì ÷èì÷èêóº, îâäîâ³â íåäàâíî, ïîñòàð³â äóæå. ³ä æóðè òî âñå, — õëîïö³ æ éîãî ç Àôãàí³ñòàíó íå ïîâåðíóëèñÿ.  ñåë³ ïàì’ÿòíèê àôãàíöÿì çáóäóâàëè, òî äÿäüêè îòî ïåðåêóðÿòü á³ëÿ ïåðåëàç³â, à ïîò³ì ³ äî ïàì’ÿòíèêà ïðÿìóþòü, íàâ³òü íå çìîâëÿþ÷èñü. Ïîñòîÿòü, ïîçãàäóþòü ñèí³â. À ÿê õòî ïðè¿äå çâ³äêèñü (áî ò³, ùî æèâèìè ç òîãî ïåêëà âèáðàëèñÿ, òàêè ïðè¿æäæàþòü äî çàãèáëèõ ïîáðàòèì³â), òî äÿäüêè ïîðîçáèðàþòü ¿õ ïî õàòàõ, ³ âæå ãîâîðÿòü — íå íàãîâîðÿòüñÿ. ³òàºìîñÿ ç äÿäüêîì Ïåòðîì. Òå æ

Ïîáà÷èëè é Ñàëèâîíîâó õàòó, ³ á³ëÿ éîãî ïåðåëàçó ìîâ÷êè ïîñòîÿëè. Äÿäüêî Ñàëèâîí áóâ äóæå êîëîðèòíîþ ïîñòàòòþ â ñåë³. Âèñîêèé, êðåìåçíèé, îïàñèñòèé. Íîñèâ îäèíîäí³ñ³íüêèé íà âñå ñåëî øèðî÷åçí³ êîçàöüê³ øàðîâàðè, áî çâè÷àéí³ øòàíè, íàâ³òü íàéøèðø³, íå ï³äõîäèëè äî éîãî ñòàòóðè.  áóäåíü ³ â ñâÿòî õîäèâ äÿäüêî Ñàëèâîí ó âèøèâàíö³, ââàæàâ, ùî äî éîãî øàðîâàð³â çâè÷àéíà ñîðî÷êà íå ïàñóº. Íó, à ùîá çîâñ³ì óæå áóòè ñõîæèì íà êîçàêà, âèêîõàâ äîâã³ ïøåíè÷í³ âóñà. Íà ãîëîâ³ íîñèâ ñïëåòåíîãî âëàñíîðó÷ ñîëîì’ÿíîãî áðèëÿ. Áóâàëî, â³øàâ éîãî íà ñòîâï÷èê á³ëÿ ïåðåëàçó. Öå êîëè ÷åêàâ íà êîãîñü, à ñàì òèì ÷àñîì ïîðàâñÿ íà ãîðîä³. Îòîæ áðèëü, íà äÿäüêîâó äóìêó, çàñâ³ä÷óâàâ ïðèáóëüöåâ³, ùî ãîñïîäàð äîìà, çàõîäü áåç çàéâèõ öåðåìîí³é. Çí³ìàºìî ïåðåä òîáîþ áðèëÿ. Âñ³ éîãî òîâàðèøî÷êè öþ äÿäüêîâó ïðèìõó çíàëè. Êîðèñòà��èñÿ íåþ é ìè, ä³òëàõè. Çíàëè, ùî íå ïðî íàñ òîé áðèëü âèâ³øåíèé, àëå æ äóæå âæå õîò³ëîñÿ äÿäüêîâèõ ãðóø ÷è ñëèâ ñêóøòóâàòè. Äÿäüêî íå ñåðäèâñÿ. Ñòð³÷àâ íàñ ïðèâ³òíî ³ ïðèãîùàâ çàâæäè ùåäðî.

ñàìå âï³çíàâàííÿ, ùî öå ò³ò÷èíà íåáîãà, Íàñòÿ, ùî ïðè¿õàëà íàâ³äàòè ¿¿, òà é ñåëî ïîáà÷èòè êîðò³ëî, äàâíåíüêî æ íå áóëà. Äÿäüêî ïî÷àâ çãàäóâàòè ìîþ ìàò³ð, êàæå, ãàðíà áóëà â÷èòåëüêà, ó÷í³â ëþáèëà ³ íàñ, áàòüê³â ¿õí³õ ³ ìàòåð³â, øàíóâàëà, âñ³õ íà ³ìåííÿ é ïî áàòüêîâ³ çíàëà, ïðèõîäèëà äî âñ³õ äîäîìó. ² äî íüîãî ïðèõîäèëà, êîëè õëîïö³ â øêîë³ ÿêèé äåíü ïðîïóñêàëè, ðîáîòè æ ó ñåë³ çíàºòå ñê³ëüêè áóëî». «Âàø³ õëîïö³ îöå äâà äí³ øêîëó íå â³äâ³äóâàëè, — êàæå, — òî ÿ ¿ì çàâäàííÿ äîìàøíº ïðèíåñëà. Âîíè òÿìóù³, íàçäîæåíóòü ïðîéäåíå, àëå âè, Ïåòðå Ñòåïàíîâè÷ó, âñå æ ïðèäèâ³òüñÿ, áóäü ëàñêà. Õî÷åòüñÿ æ, ùîá çàê³í÷èëè øêîëó…» Ñï³â÷óòëèâîþ áóëà äî íàøîãî ñåëÿíñüêîãî áóòòÿ, ðîçóì³ëà éîãî. Òè æ, ïåâíî, çíàºø, ùî õëîïö³â ìî¿õ Àôãàí çàáðàâ, Ìàðôà ïîìåðëà, à ÿ ñàì³ñ³íüêèé çàëèøèâñÿ... Òè âæå ìàòåðèí³é ìîãèëö³ âêëîíèñÿ (çíàº, âèõîäèòü, ùî ³ ìàìè âæå íà ñâ³ò³ íåìàº, â ñåë³ òàê³ â³ñòêè â õàò³ äîâãî íå çàòðèìóþòüñÿ). À ÿ âàì êâ³ò³â çàðàç ïðèíåñó, ìè ¿õ Íàñòóíüêàìè íàçèâàºìî. Òà âè íå äèâóéòåñÿ, ïîê³éíà Ìàð³ÿ Ãíàò³âíà, áóëî, ùîâåñíè ñâî¿ êóùèêè ï³âîí³é ïîðîçðóáóº, ùîá êðàùå ðîñëè, òà é ðîçíåñå ïî âñüîìó êóòêó. Öå, êàæå, âàì íà ïàì’ÿòü ïðî Íàñòóíþ, ç ¿õíüîãî äâîðó êâ³òè...» Õîâàþ ñëüîçè, ïðîñòóºìî äàë³. Äèâèìîñü, ïåðåëàç º, à â³êíà â õàò³ íàâõðåñò çàáèò³. Íåìຠâæå ò³òêè Âàðî÷êè. ³äìó÷èëàñü ñåðäåøíà. ijòè ùå â ïîìèíàëüí³ äí³ òàêè ïðè¿æäæàþòü, à òàê ïðîñòî — í³. Æèâóòü äàëå÷åíüêî, òà é ñàì³ âæå íå äóæå ãîæ³.

Äÿäüêà Ñàëèâîíà çàïðîøóâàëè í³áèòî â ê³íî ç³ãðàòè Òàðàñà Áóëüáó. Òà ÷îìóñü íå ñêëàëîñÿ. ×è òî ïëàíè ïîì³íÿëèñÿ, ÷è íå âëàøòóâàâ êîãîñü äÿäüê³â õàðàêòåð. À æàëü! Òàêîãî ôàêòóðíîãî Òàðàñà Áóëüáó â óñüîìó ñâ³ò³ íå çíàéäåø. ßê âîíî áóëî íàñïðàâä³ — íåâ³äîìî, àëå ÿ äëÿ ñåáå öþ ïðîáëåìó âèð³øèëà. Ñïðàâà â òîìó, ùî ó äÿäüêà Ñàëèâîíà çàâæäè ñì³ÿëèñÿ î÷³. Íó ÿê ç òàêèìè î÷èìà øàáëþêîþ áóäåø ðîçìàõóâàòè ³ ÷óæ³ ãîëîâè ñòèíàòè? Ìàìà ìåí³ ñêàçàëà, ùî äÿäüêîâ³ â î÷³ êîëèñü ïîòðàïèëè ñì³øèíêè ³ îñåëèëèñÿ â íèõ. Ñõîæå íà ïðàâäó, àëå ÿê ñàìå ò³ ñì³øèíêè â äÿäüêîâ³ î÷³ ïîòðàïèëè, íå áóëî ÿñíî. Îòîæ ³ âèð³øèëè ìè ðîçïèòàòè ñàìîãî äÿäüêà. À â³í êàæå — äóæå ïðîñòî. Äÿäüêî ùîðàíêó á³ãàâ äî ð³÷êè êóïàòèñÿ, ñîíå÷êî âæå âñòèãàëî ðîçñèïàòè ñì³øèíêè ïî âîä³, îò âîíè é ïîòðàïëÿëè â éîãî î÷³. «À êîëè âè ñïèòå, — äîïèòóâàëèñÿ ìè, — ùî òîä³ ñì³øèíêè ðîáëÿòü?» «À ùî ¿ì ðîáèòè? Ñïëÿòü. À âðàíö³ ïðîñèíàþòüñÿ ³ çíîâó ñì³þòüñÿ». Ìè, çâ³ñíî, â³äðàçó æ ïîá³ãëè äî ð³÷êè, áðèçêàëè ç óñ³º¿ ñèëè ³ ñîá³, ³ îäíå îäíîìó â î÷³, àëå ñì³øèíêè òàê ÷îìóñü â íèõ ³ íå îñåëèëèñÿ. ×îìó — ìè íå çíàëè. Àëå äÿäüêî Ñàëèâîí ïîÿñíèâ. Ìàáóòü, êàæå, òðåáà áàãàòî ÷îãî ïåðåæèòè, ùîá çíàòè âñüîìó òîìó ñïðàâæíþ ö³íó. Îòîä³ é çàñì³þòüñÿ î÷³. Àëå öÿ â³äïîâ³äü áóëà äëÿ íàñ, ïåâíî, çàìóäðîþ, áî ùîñü í³õòî ç íàñ äÿäüêîâèì çíàííÿì íå ñêîðèñòàâñÿ. À ìîæå, æèòòÿ íàøå äëÿ öüîãî áóëî íå çîâñ³ì ï³äõîäÿùå...

ѲËÜÑÜʲ

Äàðèíêà. «Âîíè, áà÷, íà âàøîìó õàòèù³ ïîáóäóâàëèñÿ, à áàòüêè äîæèâàëè â³êó ó ñâî¿é õàò³ ç ´àíî÷êîì, öå ïîðó÷, òè æ ¿¿, ìàáóòü, ïàì’ÿòàºø!» «Äîáðèäåíü, ò³òîíüêî Ëþäþ, — êàæå Äàðèíêà. — ß áà÷ó, âè íà êëàäîâèùå íàïðàâèëèñÿ, òî, ìîæå, äî íàñ çàãëÿíåòå, ïåðåïî÷èíåòå? À öå ç âàìè, ÷àñîì, íå Íàñòóíÿ?» Äèâóþñÿ, ÿê âîíà çäîãàäàëàñÿ. «À ùî òóò òàêîãî, — êàæå. — Çðàçó æ âèäíî: íå ñ³ëüñüêà ëþäèíà. Éäåòå ç ò³òî÷êîþ Ëþäºþ, îçèðàºòåñÿ íà âñå äîâêîëà, í³áè ùîñü çíàéîìå âèäèâëÿºòåñü. ß é ïîäóìàëà... Ïîê³éíà Ìàð³ÿ Ãíàò³âíà, ÷îëîâ³êîâà ìàòè, âàñ ÷àñòî çãàäóâàëà. Êàæå, áóëî, éäå ¿õí³é ñòàðøåíüêèé, ²âàí, íà âóëèöþ ãóëÿòè, à Íàñòóíüêà âæå íà ïåðåëàç³. Âèñï³âóº: «²âàíêó, ²âàíêó, â³çüìè ìåíå íà ñï³âàíêó!» «Òà ÿ, — êàæå ²âàí, — íà òàíö³ éäó». Òî âè é çàâîäèòå: «²âàíöþ, ²âàíöþ, â³çüìè ìåíå äî òàíöþ». ²âàí ñ쳺òüñÿ: «Òè ùå æ ìàëåíüêà, Íàñòóíþ. Êðàùå íà òîá³ öóêåðêó». À ìàòè éîìó äëÿ âàñ óæå ùîñü â êèøåíþ ÷è â ðóêè òèöüíóëà, òàì öóêåðêó, êîðæèê ÷è ùîñü ³íøå. ³í îòî îáäàðóº âàñ òà é á³æèòü íà âóëèöþ. Âè æ ïàì’ÿòàºòå ²âàíà? ³í íà Äîíáàñ ïî¿õàâ òà òàì ³ îñ³â. Ìຠñ³ì’þ ³ äî íàñ ïðè¿æäæàº. Êîëè ìàòè áóëà ùå æèâà, òî é äâà-òðè ðàçè íà ð³ê íàâ³äóâàâñÿ, à òåïåð óæå ð³äêî, àëå íà ïîìèíàëüíèé äåíü — òî îáîâ’ÿçêîâî. ² çà âàñ çàâæäè ïåðåïèòóº, ÷è íå ïðè¿æäæàëà, áóâà, Íàñòóíÿ, à ÿêùî ðàïòîì ïðè¿äå, òî ïåðåäàâàéòå ¿é ïðèâ³ò». Äàðèíêà ùå äîâãåíüêî íàì ðîçïîâ³äàëà ïðî ²âàíîâó ñ³ì’þ, ïðî


13

ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

Äàâíî âæå íåìຠíà ñâ³ò³ í³ äÿäüêà Ñàëèâîíà, í³ ò³òêè Ñàëèâîíèõè, à õàòà âñå ùå ì³öíåíüêà. ² ïåðåëàç æèâèé-æèâ³ñ³íüêèé. ² êîòè òàê ñàìî íà ñòîâï÷èêàõ ñèäÿòü, í³áè ñïîñòåð³ãàþòü çà âóëèöåþ.  ñåë³ ïîäåéêóþòü, ùî òî ùå Ñàëèâîíîâ³ êîòè. Òàê³ æ ÷îðí³ ç ÷åðâîíèìè ïëÿìàìè. ¯õ, ìàáóòü, ñóñ³äè ïîòèõåíüêó ï³äãîäîâóþòü, à ëþäè äóìàþòü, ùî òî í³áè Ñàëèâîí äî ñâî¿õ óëþáëåíö³â ùîíî÷³ íàâ³äóºòüñÿ. Áî æ óñ³ çíàþòü, ÿêèì â³í áóâ õàðàêòåðíèêîì. À òå, ùî õàòó ñòåðåæóòü ³ íà âóëèöþ, ÿê êîëèñü äÿäüêî Ñàëèâîí, ç ïåðåëàçó ïîãëÿäàþòü, òî, çâ³ñíî, äîáðå. Òà é êîòè ö³, ìàáóòü, óæå ç ³íøîãî ïîêîë³ííÿ, áî æ â³äîìî, ùî òâàðèíè ö³ òàê äîâãî íå æèâóòü. À ëåãåíäà, ùî æ, õàé ñîá³ æèâå. Âñ³ì æå õî÷åòüñÿ ÿêîãîñü äèâà â æèòò³. ² íå ëèøå ó íàñ, äî ðå÷³. ³äîìî, ùî Õåì³íãóåé äóæå ëþáèâ êèöüîê, ³ æèëî ¿õ ó íüîãî â áóäèíêó ïîíàä ï³âñîòí³. Òàê-îò, íàø çíàéîìèé íåäàâíî ïîáóâàâ ó äîì³-ìóçå¿ Õåì³íãóåÿ â Àìåðèö³. ² ùî æ? Êîòè é äîñ³ òàì æèâóòü, ³ ìàéæå ó òàê³é æå ê³ëüêîñò³. ¯õ äáàéëèâî äîãëÿäàþòü ìóçåéí³ ïðàö³âíèêè, à â³äâ³äóâà÷àì ðîçïîâ³äàþòü, ùî öå ò³ æ ñàì³,

Äæåðåëà

òåëåâ³çîðè íå ïîñêóïèëèñÿ, äèâ³òüñÿ, ìîâëÿâ, çãàäóéòå ³ íå ñêó÷àéòå, áî çà íèí³øíüî¿ ñêðóòè íå äóæå äî âàñ íà¿çäèøñÿ. À áàáóíÿ Ïð³ñüêà íàñ íà ïåðåëàç³ íå çóñòð³ëà. Ò³òêà Ëþäÿ é çàòðèâîæèëàñÿ, ÷è íå çëÿãëà, áóâà, ñòàðåíüêà. À âîíà òàêè äîáðÿ÷å çàõâîð³ëà. Ïîðàëàñÿ â÷îðà íà ãîðîä³, òî ïîïåðåê òàê óõîïèâ, ùî é íà íîãè çâåñòèñÿ íå ìîæå. Ò³òêà Ëþäÿ âèéíÿëà ç òîðáèíêè ïèð³æå÷êè, ìàê³âíè÷êè, âîíà ¿õ ïðî âñÿê âèïàäîê ³ç ñîáîþ ïðèõîïèëà, ìàëî õòî ñòð³íåòüñÿ ïî äîðîç³. Ïðèãîñòèëà áàáóíþ é ïèòàº: ìîæå, ÷èìîñü äîïîìîãòè òðåáà? «Òà í³, íå òóðáóéòåñÿ, ä³òè ñóñ³äàì ãðîø³ çàëèøèëè, õî÷ âîíè ó ìåíå äîáð³, é òàê áè äîãëÿíóëè. Ó÷îðà é ïîïåðåê ðîçòåðëè, ³ íàãîäóâàëè...» Ëèøå á³ëÿ îäí³º¿ õàòè, ïðè÷åïóðåíî¿, ó êâ³òêàõ, ÿê ó â³íî÷êó, í³õòî íàñ íå çóñòð³â. Ìîâ÷àëà õàòà, ìîâ÷àâ íîâåíüêèé ïåðåëàç, ïî ñòîâï÷èêàõ ÿêîãî ³ïîìåÿ òà êîðîëåâèé öâ³ò âèëèñÿ. «Òóò æèâå Ãàííóñÿ, õîò³ëà âàñ ïîçíàéîìèòè, òà, ïåâíî, âîíà äåñü ó ñåëî ïîäàëàñÿ», — æóðèòüñÿ ò³òîíüêà ³ ÿêîñü äèâíî ïîñì³õàºòüñÿ. Ïîáóâàëè ìè é íà êëàäîâèù³,

ÏÅÐÅËÀÇÈ Õåì³íãóå¿âñüê³, êîòè. ² õàé íå âñ³, à áàãàòî õòî â³ðèòü ó öå. Òà é íå äèâíî. Õåì³íãóåé — ³ ñàì îäíà ç íàéâ³äîì³øèõ ñâ³òîâèõ ëåãåíä... Á³ëÿ äàëüøîãî ïåðåëàçó íàñ óæå ÷åêàëà ò³òêà Îëÿíà. ×åêàëà ÿê äîðîãèõ ãîñòåé. Óæå é íå ïèòàëà, õòî öå ç ò³òêîþ Ëþäºþ éäå — â ñåë³ íà öþ ãîäèíó âæå âñ³ çíàëè, õòî é ÷îãî äî íå¿ íàâ³äàâñÿ. ×è ¿ì ëàñò³âêè, îò³, ùî ïåðåë³òàþòü â³ä äâîðó äî äâîðó, â³ñòî÷êè ðîçíîñÿòü? Ò³òêà Îëÿíà ðîçïèòóº ïðî ìîº æèòòÿ-áóòòÿ, äèâóºòüñÿ, ÿê îòî ëþäè íà òèõ ïîâåðõàõ, äàëåêî â³ä çåìë³, æèâóòü. À ÿêå æ áåç çåìëèö³, ¿¿ ñèëè, çäîðîâ’ÿ? Çãàäóº é ïðî ìàìó: «Öàðñòâî ¿é íåáåñíå, ãàðíà â÷èòåëüêà áóëà, îáîõ ¿¿ äîíüîê íàâ÷àëà. À ä³òè òèõ äîíüîê ó âàøîìó æ ì³ñò³ æèâóòü, òè ¿õ ÷àñîì íå áà÷èø? À êîëè ïîáà÷èø, òî íå çàáóäü ñêàçàòè, ùîá ÷àñò³øå äî áàáóí³ íàâ³äóâàëèñÿ, áî îòî ò³ëüêè é ä³ëà ó íå¿ çàëèøèëîñÿ — ÷åêàòè òà çóñòð³÷àòè...» Ïðîâ³äàëè ìè é ùå ê³ëüêà ïåðåëàç³â, çà ÿêèìè äîæèâàëè â³êó ñòàð³ ëþäè ó ñâî¿õ õàòàõ. Îòî ò³ëüêè é ñâ³òó äëÿ íèõ, ùî çóñòð³÷³ á³ëÿ ïåðåëàç³â, ò³ëüêè òàì ³ ìîæóòü ä³çíàòèñÿ, ùî â ñåë³ ñòàëîñÿ, ÷è, ïðèì³ðîì, ó òèõ ì³ñòàõ, êóäè ä³òè é îíóêè ïîâè¿æäæàëè. Áî òå, ùî â ñâ³ò³ é ó êðà¿í³ 䳺òüñÿ, âîíè, ñëàâà Áîãó, é òàê çíàþòü — ç ðàä³î ³ òåëåáà÷åííÿ. ijòè ¿ì íà ïðèéìà÷³ é

âñ³õ ðîäè÷³â ³ íå ðîäè÷³â ïðîâ³äàëè, êâ³òè ïîêëàëè íà ìîãèëêè ³ áóêåò á³ëÿ âõîäó íà öâèíòàð ïðèëàøòóâàëè. Äëÿ âñ³õ ðàçîì, ùîá í³êîãî íå îáðàçèòè. Ïîðîçìîâëÿëè ç ïîê³éíèìè òèõî é ëàã³äíî, âîíè ëþáëÿòü òèøó. Âëàñíå, ðîçìîâëÿëà ëèøå ò³òîíüêà Ëþäÿ, áî ÿ ùî ïî÷íó ãîâîðèòè, òî é çðèâàþñÿ íà ïëà÷, íå çâè÷íà ç ïîê³éíèêàìè ðîçìîâëÿòè. À ò³òîíüêà ñâàðèòü: íå ïëà÷, íå òðèâîæ ¿õí³ äóøåíüêè. Õàé äóìàþòü, ùî â íàñ óñå ãàðàçä. Õî÷ äå â³í, òîé ãàðàçä, òà ÷è é áóâ êîëè? À ÿê ³øëè äîäîìó, òî á³ëÿ Ãàííóñèíîãî ïåðåëàçó, îòîãî, ùî çóñòð³â íàñ ìîâ÷àííÿì, ïîáà÷èëè ãóðò ñâÿòêîâî âäÿãíåíèõ æ³íî÷îê. Òî Ãàííóñÿ ç³áðàëà ¿õ, ùîá ³ç íàìè ïîáà÷èëèñü. Ïî÷àëè âñ³õ çãàäóâàòè, òà òàê ëþáî é òåïëî! ² ïîê³éíèõ ìî¿õ áàòüê³â, ³ áðàòèêà, ³ ÿêîþ ÿ áóëà ãàðíîþ òà ñëóõíÿíîþ ä³â÷èíêîþ (÷è º íà ñâ³ò³ òàê³?). Çãàäàëè é òèõ, êîãî ãîëîä çàáðàâ, ³ ðåïðåñîâàíèõ ó òðèäöÿòèõ, ³ ó â³éíó ïîëåãëèõ. Îáåë³ñê òèì, õòî ç â³éíè íå ïîâåðíóâñÿ, â ñåë³ ó âåëèê³é ïîøàí³, çáóäóâàëè âæå é ïàì’ÿòíèê àôãàíöÿì. Äàñòü Áîã, ñïðîìîæóòüñÿ ³ íà ïàì’ÿòíèêè òèì, êîãî ïîçáàâèâ æèòòÿ ëþòèé ãîëîä òà íåùàäí³ ðåïðåñ³¿. Êîæíå æ ³ì’ÿ÷êî òóò â³äîìå, ó êîæíîãî áóâ ñâ³é ð³ä, ñâîÿ á³ëà õàòà ³ ñâ³é ïåðåëàç. À òåïåð ò³ëüêè çåìëÿ, ñàìà çåìëÿ… Ïî÷óëà ÿ òóò áàãàòî òðàã³÷íèõ

³ñòîð³é. Äåêîòðèõ ëþäåé ÿ íå çíàëà, à îò äÿäèíó Êèëèíó ïàì’ÿòàëà äîáðå. Ãàðíà âîíà áóëà, äóæå ãàðíà ³ ùèðà. Î÷³ âåëèê³, ñ³ð³, ùîêè ðóì’ÿí³, í³áè ç ìàëþíêà Êàòåðèíè Á³ëîêóð. ßê äÿäüêî Êóçüìà ïîìåð, âîíà çà íèì äóæå ïîáèâàëàñÿ ³ äîâãî æèëà ñàìîòíüî. À íà ñõèë³ ë³ò, ïðî öå ÿ é íå çíàëà, çâ³äêèñü ïðèáèâñÿ äî íå¿ ïðèéìàê. Íà âðîäó íåïîêàçíèé, àëå æ äóæå ìîëîäèé. Íó, â ñåë³ çà öå ¿¿, çâ³ñíî, îñóäèëè. Àëå æèëè âîíè òèõî ³ ñêðîìíî, ³ âñå òå ç ë³òàìè ÿêîñü çàáóëîñÿ. Æèëè ðàçîì äîâãåíüêî, àæ ïîêè ò³òêà Êèëèíà ç ë³òàìè ç³ñòàðèëàñÿ. Îòîä³ öå é ñòàëîñÿ. Ïåðåéøîâ ïðèéìàê äî ìîëîäî¿ æ³íî÷êè, â íå¿ í³áèòî â³ä íüîãî äèòÿ çíàéøëîñÿ. Àëå Êèëèíè íå çîáèæàâ, ìàéæå ùîäíÿ íàâ³äóâàâ. ² äðîâåöü, áóëî, íàðóáàº, ³ âîäè ïðèíåñå ç êðèíèö³, ïîïîðàºòüñÿ ïî ãîñïîäàðñòâó. À êîëè Êèëèíà çîâñ³ì çàíåäóæàëà, âæå, êàæóòü, ³ ç ë³æêà íå âñòàâàëà, ïåðåáðàâñÿ, ç ¿¿ çãîäè, â Êèëèíèíó õàòó ç óñ³ì ñâî¿ì ñ³ìåéñòâîì. Âîíè âñ³ ¿¿ øàíóâàëè, ãóðòîì äîãëÿäàëè äî ñàìî¿ ñìåðò³. À íàéá³ëüøå äèâóâàâ ëþäåé îòîé ïðèéìà÷åíüêî. ѳì ë³ò äîãëÿäàâ çà ëåæà÷îþ Êèëèíîþ, ÿê çà ìàò³ð’þ ð³äíîþ. À òåïåð íà ìîãèëêó ÷àñòî õîäèòü, âñå ùîñü òàì ï³äðèõòîâóº, áàðâ³íêó íàñàäèâ, êâ³òè íîñèòü. Ëþäÿì óñå òå âàæêî çáàãíóòè, àëå ùî º, òå º. Â³í ³ç ñ³ì’ºþ é òåïåð æèâå â ñòàð³é Êèëè-

Â. Òèòóëåíêî. Ïåðåëàç äî ñàäó

Ì. Ïèìîíåíêî. Ïîáà÷åííÿ íèí³é õàò³, ³ ïåðåëàç ¿õí³é ö³ëèéö³ë³ñ³íüêèé, Êèëèíà ðàí³øå ëþáèëà íà íüîìó ïîñèä³òè. Ìè íå ïðîõîäèëè òàì, à ò³òêà Ëþäÿ é ó ðîçìîâ³ ïðî öå íå çãàäóâàëà. Ìàáóòü, ¿é âñå òå ùå áîë³ëî... Çàïðîñèëà íàñ Ãàííóñÿ ³ äî õàòè. ϳäíÿëà ÷àðêó òà é êàæå: «Çäðàñòóé, Íàñòóíþ, ñóïåðíèöå ìîÿ äîðîãà ³ õîðîøà! Çäðàñòóé, ñîíå÷êî, äàé òîá³, Áîæå, çäîðîâ’ÿ ó ìî¿é ãîñïîä³!» Îòàêî¿! À ÿ é íå çíàëà, ùî ó ìåíå º ñóïåðíèöÿ, òà ùå é ó ñåë³ ð³äíîìó, çâ³äêè ÿ äèòÿì âè¿õàëà! «À òàêè æ ñóïåðíèöÿ, — ñ쳺òüñÿ Ãàííóñÿ, — áî êîëè õî÷åø çíàòè, ÿ ä³âêîþ ç ²âàíîì Ñèíè÷êîþ íà âóëèöþ õîäèëà, òà é äîäîìó â³í ìåíå ï³ñëÿ ãóëÿííÿ ïðîâîäæàâ. À òè æ éîãî, Íàñòóíþ, íà ïåðåëàç³ ïåðåéìàëà...» ² æ³íî÷êè âåñåëî çàñï³âàëè: «²âàíêó, ²âàíêó, â³çüìè ìåíå íà ñï³âàíêó», «²âàíöþ, ²âàíöþ, â³çüìè ìåíå äî òàíöþ». «Ïàì’ÿòàºø? À òåïåð ç³çíàéñÿ, — êàæóòü, — òè ñëîâà îò³ ñàìà ïðèäóìàëà, ÷è õòîñü íàâ÷èâ?» Ïàì’ÿòàòü òî ÿ ïàì’ÿòàþ, à îò çâ³äêè ò³ ñëîâà âçÿëèñÿ, íå çíàþ. Çíàþ ëèøåíü, ùî äóæå ìåí³ õîò³ëîñÿ íà âóëèöþ ï³òè, ïîäèâèòèñÿ, ùî âîíî òàêå — îòà âóëèöÿ, äå òàê ãàðíî ñï³âàþòü. À ²âàí íå áðàâ. Êàçàâ, òè ùå ìàëà íà âóëèöþ õîäèòè. ² çàëàãîäæóâàâ ñóïåðå÷êó öóêåðêîþ. «À âè æ çâ³äêè ñå çíàºòå?» — ïèòàþ æ³íî÷îê. À âîíè ñì³þòüñÿ: «Ìè æ éîìó, êîëè ç’ÿâëÿâñÿ íà âóëèö³, õîðîì ö³ ÷àñò³âêè íàñï³âóâàëè. ͳáè æàðòîìà, à êîëè ïî ïðàâä³, âñ³ æ áóëè â íüîãî çàêîõàí³. Òàºìíî, çâè÷àéíî. Îòî é õîâàëèñÿ çà äèòÿ÷èìè âèò³âêàìè!» Çãàäàëè é ïðî òå, ÿê³ ó ²âàíà î÷³ áóëè — ñèí³-ïðåñèí³. À ⳿! ×îðí³ïðå÷îðí³, äîâã³-ïðåäîâã³! Íåäàðìà æ éîãî Ñèíè÷êîþ çâàëè, õî÷ î÷³ òóò í³ ïðè ÷³ì. Ïð³çâèñüêî òå ó íüîãî ðîäîâå, àëå äóæå âæå éîìó ïàñóâàëî. «À òè áà÷èëà ùå êîëèíåáóäü òàê³ î÷³?» — äîïèòóºòüñÿ Ãàííóñÿ. — Íàïðóæ ïàì’ÿòü». Òà ÷îãî òàì ¿¿ íàïðóæóâàòè. Íå áà÷èëà. ͳ â êîãî íå áà÷èëà, õî÷ í³áè ÷èìàëî é ïî ñâ³òó ïî¿çäèëà. Ïðàâäà, îäíîãî ðàçó âñå-òàêè ùîñü áóëî. Ó âåëèêîìó ì³ñò³ öåíòðàëüíîþ ìàã³ñòðàëëþ ïðîñóâàëàñÿ êîëîíà ìàøèí. Ñòîÿëà íà óçá³÷÷³, ïåðå÷³êóþ÷è ¿õ. Îò ³ç îäí³º¿ âàíòàæ³âêè é ñÿéíóëè ñèí³ î÷³, íå òàê³, ÿê ó ²âàíà, à âñå æ ñèí³-ñèí³. Âîä³é ëàã³äíî ïîñì³õíóâñÿ ³ ïîìàõàâ ìåí³ ðóêîþ. «Ìîæå, òî ùàñòÿ òâîº áóëî», — ç³òõàþòü æ³íî÷êè. Ìîæå, é ùàñòÿ, áî ÿ òîä³ ñâîãî ùå íå çóñòð³ëà. À øâèäøå çà âñå íå ìîº, à ÷èºñü... Òà òî òàê, ïðèíàã³äíî. À ïîêè ùî ÿ äîïèòóþ Ãàííóñþ, ÷îìó æ íå âèéøëà çà Ñèíè÷êó çàì³æ. À âîíà: «Ìè æ òîä³ ìîëîäåñåíüê³ áóëè, ãîëóáèëè îäíå îäíîãî õ³áà ùî î÷èìà. Òà ùå é ìàòè ìîÿ, çíàé, îñòåð³ãàëà: íå çàêîõóéñÿ â íüîãî, Ãàííóñþ, òàêèé õëîïåöü íå áóäå â³ðíèì ÷îëîâ³êîì, çíàéäå ïî ñîá³ êðàñóíþ». Ïîìèëèëàñÿ Ãàííóñèíà ìàòè. ²âàí ïî¿õàâ íà Äîíáàñ, òàì ÏÒÓ çàê³í÷èâ, à çãîäîì ³ âèùó îñâ³òó çäîáóâ. À îäðóæèâñÿ çîâñ³ì íå ç êðàñóíåþ, à ïðîñòî ç ñèìïàòè÷íîþ ä³â÷èíîþ, íå êðàùîþ ³ íå ã³ðøîþ çà Ãàííóñþ. «Âîíè, îò³ êðàñåí³, íà âðîäëèâèõ

íå æåíÿòüñÿ, — âèíåñëè ñâ³é âåðäèêò æ³íî÷êè. — ¯ì ñâîÿ êðàñà îáðèäëà, êîæíå íà òåáå îçèðàºòüñÿ, ìîâ íà ÿêóñü äèâîâèæó. Íàâ³ùî ùå é çà äðóæèíó äóìàòè?» Îòîæ ²âàí ïî¿õàâ íà Äîíáàñ, à Ãàííóñÿ äåñÿòèð³÷êó çàê³í÷óâàëà. «Ìàìà òâîÿ ìåíå óìîâèëà, õî÷ ³ ñîðîìíî áóëî ñåðåä ìàëîë³òîê ó êëàñ³ ñèä³òè, ìè æ ÷åðåç òó êëÿòó â³éíó âñ³ ïåðåðîñòêàìè íåäîâ÷åíèìè çàëèøèëèñü. Ìàìà ìåíå òàêè äîâãåíüêî óìîâëÿëà, ÿ øêîëó çàê³í÷èëà ³ í³êîëè ïðî öå íå ïîøêîäóâàëà. Ó÷èëàñÿ äàë³, à â ñåëî ïîâåðíóëàñÿ ç äèïëîìîì ³ ç ÷îëîâ³êîì». ²âàí ðàí³øå äîäîìó ÷àñòåíüêî ïðè¿çäèâ. Ïîçíàéîìèâ Ãàííóñþ ³ ç äðóæèíîþ, ³ ç ä³òüìè. À âîíà éîãî — ç³ ñâî¿ìè. Æàðòóâàëè, çãàäóâàëè, ÿê ìàìà Ãàííóñèíà, áóëî, êîëè á âîíà íå ïîâåðòàëàñÿ ç âóëèö³, íà ïåðåëàç³ ¿õ âèãëÿäàëà. ² ñëàâà Áîãó, íà äîáðå âñå âèéøëî. Õ³áà íå òàê? «À ñèí³ î÷³... dzçíàþñÿ, ñíÿòüñÿ ³íêîëè, ÷îãî òàì... Äîáð³ òàê³, ëàã³äí³...» «Òîìó òè, ìàáóòü, ³ïîìåÿìè ³ âåñü òèí îáñàäèëà», — ì³ðêóþòü ðîçâàæëèâî æ³íî÷êè. — Òî äàé ³ íàì íàñ³ííÿ÷êà!» «Êîëè ñ³ÿëà, òî, ÿñíà ð³÷, í³ ïðî ùî òàêå íå äóìàëà, à òåïåð ÿê âèéäó âðàíö³ íà ïîäâ³ð’ÿ, à íàâêîëî — ñèíüî-ñèíüî, òî, çâ³ñíî, é çãàäóþ. À íàñ³ííÿ÷êà íàçáèðàþ ³ âñ³ì óä³ëþ, ðîçâîäüòå íà çäîðîâ’ÿ. ²ïîìåÿ — êâ³òêà ãàðíà. Àëå é äîãëÿäó ïîòðåáóº, íå òàê ïðîñòî ¿¿ âèðîñòèòè...» Çãîäîì Ãàííóñÿ ïåðåäàëà é ìåí³ ïàêåòèê íàñ³ííÿ ³ïîìå¿. Îáñàäèëè ìè íåþ ñâ³é âàãîí÷èê íà ñàäîâ³é ä³ëÿíö³ — ³ â³í òåæ çàñâ³òèâñÿ ñèíüî. À êîëè ñóñ³äêà îáñàäèëà-îáâèëà ³ïîìåÿìè ñâîþ õàòó, òî âñ³ ëþäè çóïèíÿëèñÿ ³ äèâèëèñÿ íà íå¿, ÿê íà ñïðàâæíº äèâî. Êóäè òèì ïàëàöàì, òåïåð³øí³ìè áàãàò³ÿìè ðîçáóäîâàíèì!.. * * * Îòàêèìè áóëè ìî¿ îñòàíí³ çóñòð³÷³ ç ñ³ëüñüêèìè ïåðåëàçàìè ³ ëþäüìè çà íèìè. ² òàê áàãàòî âàæèëè â ìîºìó æèòò³, ñò³ëüêè òåïëèõ ñïîãàä³â íàâ³ÿëè, ñò³ëüêè äóìîê ðîçáóäèëè ïðî äîáð³ ñ³ëüñüê³ çâè÷à¿, íåâìèðóùó ïàì’ÿòü ëþäñüêó, â³ðó â ñâ³òë³ é äîáð³ íà÷àëà êîæí³ñ³íüêî¿ ñóùî¿ ëþäèíè. ² òàê æàëü, ùî íå ëèøå ñ³ëüñüê³ ïåðåëàçè, à é ÷àð³âí³ õóòîðè, à òî é ö³ë³ ñåëà çíèêàþòü ³ç óêðà¿íñüêî¿ êàðòè çåìíî¿. ² ÿê òî ¿é, á³äí³é çåìë³, òåðï³òè òàêó íàðóãó òà íåñïðàâåäëèâ³ñòü! ² âñå æ, äóìàþ, ìèíå ÷àñ, ñê³í÷èòüñÿ îöÿ ëèõîìàíêà íèùåííÿ, ãàðáàííÿ, â³äðîäÿòüñÿ íà íàø³é, — íà ñâî¿é, — çåìë³ íàéêðàù³ ó ñâ³ò³ ñåëà, á³ëåíüê³ ÷åïóðí³ õàòèíî÷êè, à ìîæå, é òàê³ äîðîã³ ñåðöþ ìîºìó ïåðåëàçè. Íàéïåðø³ ïðèñòàíêè ùèðîãî ëþäñüêîãî ñï³ëêóâàííÿ, íàéäàâí³ø³ ñâ³äêè íàéäàâí³øî¿ ó ñâ³ò³ ïîáóòîâî¿ êóëüòóðè, åòèêè ñåëÿíñüêèõ ñòîñóíê³â, îáåðåãè ëþäñüêèõ òàºìíèöü. Ñê³ëüêè á âîíè ðîçïîâ³ëè, ÿêáè çàãîâîðèëè! Îñü òåïåð ³ ãàäàéòå, ÷îìó ìåí³ ñíÿòüñÿ é ñíÿòüñÿ, íå äàþòü äóø³ ñïîêîþ îò³, âñ³ìà í³áè âæå é çàáóò³, ñ³ëüñüê³ ïåðåëàçè... ì. ×åðêàñè


Íàðîäîçíàâñòâî

ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

Â²Ä Ç²ÐÍÈÖ² ÄΠDzÐÍÈÖ² ÕÀÉ ËÓÍÀÞÒÜ ÂÅ×ÎÐÍÈÖ²! 9 ãðóäíÿ ó Ñåâàñòîïîëüñüêîìó óêðà¿íñüêîìó êóëüòóðíî-³íôîðìàö³éíîìó öåíòð³ çà ó÷àñò³ ñòóäåíò³â ìîðñüêîãî êîëåäæó òà ó÷í³â ì³ñöåâèõ øê³ë ïðîéøëè âå÷îðíèö³, ïðèñâÿ÷åí³ Äíþ ñâÿòîãî Àíäð³ÿ. Âå÷îðíèö³, àáî äîñâ³òêè — îäíà ç ôîðì îñ³ííüîçèìîâèõ ðîçâàã, ùî ïî÷èíàëèñÿ ï³çíüî¿ îñåí³, çàçâè÷àé íà Ïîêðîâó, é òðèâàëè àæ äî ïî÷àòêó Âåëèêîãî ïîñòó. Îñ³íí³ ðîáîòè íà òîé ÷àñ óæå áóëè çàê³í÷åí³: õë³á ³ ãîðîäèíà ç³áðàí³, íàñòàâàëè äîâã³ âå÷îðè, àäæå ñîíöå ïîâåðòàëî íà çèìó. Äëÿ ïðîâåäåííÿ âå÷îðíèöü íåîäðóæåíà ìîëîäü ï³äøóêîâóâàëà ïðîñòîðó õàòó, ãîñïîäèíåþ ÿêî¿ áóëà ñàìîòíÿ æ³íêà. Âå÷îðíè÷íà, àáî äîñâ³ò÷àíà ìàòè, òàê ïîò³ì âåëè÷àëè öþ ãîñïîäèíþ, ñòåæèëà çà äîòðèìàííÿì ïàðóáêàìè òà ä³â÷àòàìè óñ³õ òàìòåøí³õ çâè÷à¿â ³ òðàäèö³é. Çà âèêîðèñòàííÿ ïðèì³ùåííÿ ãîñïîäèí³ ïðèíîñèëè êðóïó, êâàñîëþ, õë³á, ñàëî, ÿéöÿ, ïîëîòíî òîùî. Âå÷îðíèö³ áóëè áóäåíí³ ³ ñâÿòêîâ³. Íà áóäåííèõ — ä³â÷àòà ïðÿëè, âèøèâàëè ñîðî÷êè òà ðóøíèêè, ïëåëè ìåðåæèâî: ïðèäàíå ö³ëêîì çàëåæàëî â³ä ¿õíüî¿ ïðàöüîâèòîñò³. Çàâçÿòà äî ðîáîòè ä³â÷èíà íàäáàº, áóâàëî, ÷èìàëî ñîðî÷îê, ëèøå çà îäíó çèìó íàïðÿäå íèòîê íà äåê³ëüêà ñóâî¿â ïîëîòíà. Ïðàöþþ÷è, âîíè ñï³âàëè ï³ñåíü, æàðòóâàëè, ä³ëèëèñÿ ñâî¿ìè òàºìíèöÿìè, çàâîäèëè ðîçìîâó ïðî ä³âî÷ó äîëþ. Çà ðîçìîâàìè ÷àñ çá³ãàâ øâèäêî, ðîáîòà ñïîðèëàñÿ, ï³ñåíü òà äîòåïíèõ æàðò³â íå áðàêóâàëî í³êîëè. Ïðîòå âðàíö³ ä³â÷àòà ìàëè ïðåä’ÿâèòè ñâî¿ì ìàòåðÿì âèêîíàíó çà í³÷ ðîáîòó. Íà ñâÿòêîâèõ âå÷îðíèöÿõ ìîëîäü ðîçâàæàëàñÿ, çà-

â’ÿçóâàëà ñòîñóíêè, âèáèðàëà ñîá³ ïàðó. Õëîïö³ ðîçïîâ³äàëè ð³çí³ ³ñòîð³¿, êàçêè, íåáèëèö³, çàëèöÿëèñÿ, âñ³ ðàçîì ñï³âàëè, òàíöþâàëè, âîðîæèëè. Íåïîâòîðíå êîëîðèòíå îáðÿäîâå ä³éñòâî ðîçãîðòàëîñÿ ï³ä ÷àñ Àíäð³¿âñüêèõ âå÷îðíèöü. Öüîãî âå÷îðà çà òðàäèö³ºþ õëîïöÿì ïðîùàëèñÿ âñ³ ¿õí³ ïóñòîù³. ×îãî âîíè ò³ëüêè íå âèãàäóâàëè, àáè ò³ëüêè çáèòêè ä³â÷àòàì çðîáèòè: íèòêàìè âóëèöþ çàñíóþòü, âîðîòà ïîçí³ìàþòü, øèáêè ó â³êíàõ ïîçàìàëüîâóþòü. Ó õàòàõ — òåìíî, âñ³ ñïëÿòü, áî äóìàþòü, ùî ùå í³÷. Ó òîé ÷àñ ä³â÷àòà ï³ä êåð³âíèöòâîì âå÷îðíè÷íî¿ ìàòåð³ ïðîõîäèëè ñïðàâæíþ øêîëó ìàéáóòíüî¿ ãîñïîäèí³. Âñ³ì çíàõîäèëàñÿ ðîáîòà: õòîñü ò³ñòî ì³ñèâ, õòîñü âàðåíèêè ë³ïèâ ÷è ðîçòèðàâ ìàê, íàð³çàâ õë³á, îâî÷³ òîùî. Íàéïîøèðåí³øèìè ñòðàâàìè íà Àíäð³¿âñüêèõ âå÷îðíèöÿõ áóëè òðàäèö³éí³: êàøà, âàðåíèêè, óçâàð, êàëèòà ³ áàëàáóøêè. Àáè ÿêíàéêðàùå ñïåêòè ïøåíè÷íèé ïð³ñíèé êîðæ — êàëèòó, ä³â÷àòàì òðåáà áóëî äîêëàñòè ÷èìàëî õèñòó. ³í ìàâ áóòè âåëèêèé, êðóãëèé, ç ä³ðêîþ ïîñåðåäèí³, îçäîáëåíèé ðîäçèíêàìè òà ãîð³õàìè. ² öå ùå íå âñå: êàëèòó òðåáà áóëî òðîõè ïåðåñóøèòè, ùîá â³äêóñèòè ¿¿ áóëî íå ïðîñòî. Êîëè âæå âñå áóëî íàâàðåíî ³ íàïå÷åíî, ó ñóïðîâîä³ ìóçèê ïðèõîäèëè ïàðóáêè, ïî÷èíàëèñÿ âîðîæ³ííÿ, ñï³âè, ³ãðè, òàíö³. Âîðîæ³ííÿ áóëè ð³çíîìàí³òí³: ì³ðÿëè ÷îáîòàìè â³äñòàíü â³ä ñò³íè äî ïîðîãà: ÷èé ÷îá³ò «ïðèõîäèâ» ïåðøèì, òà ä³â÷èíà ïåðøîþ ìàëà âèéòè çàì³æ. ²ç çàâ’ÿçàíèìè î÷èìà ä³â÷àòà ïî ÷åðç³ âèòÿãóâàëè ôàíòè çï³ä ñåðâåòêè. Êîæåí ç ôàíò³â ñâ³ä÷èâ ïðî æåíèõà: áóäå â³í çåìëåðîáîì, êóõàðåì,

÷è, ñêàæ³ìî, ï’ÿíèöåþ. Çà ðîçâàãàìè íåïîì³òíî ñïëèâàâ ÷àñ ³ íàñòàâàëà ïîðà ãîëîâíîãî ä³éñòâà Àíäð³ºâèõ âå÷îðíèöü — êóñàííÿ êàëèòè. Êàëèòó ï³äâ³øóâàëè íà ÷åðâîí³é ìîòóçö³ äîñèòü âèñîêî, àáè ä³ñòàòè ¿¿ çóáàìè áóëî íå òàê ïðîñòî, òà îáèðàëè âàðòîâîãî (Êàëèòèíñüêîãî). Òîé ìàâ áóòè äîòåïíèì, áàëàêó÷èì, óì³â ðîçñì³øèòè. Êàíäèäàò íà êóñàííÿ êàëèòè, íàçèâàëè éîãî Êîöþáîâñüêèì àáî Êî÷åðæèíñüêèì, ìàâ ïðèáóòè âåðõè íà êîöþá³ ÷è êî÷åðç³, íà í³é æå ï³äñêî÷èòè é â³äêóñèòè êîðæà òà ùå é ïðè öüîìó íå ðîçñì³ÿòèñÿ. Çðîáèòè öå áóëî íåïðîñòî: êîðæ ãîéäàâñÿ, à ³íîä³ ùå éîãî íà ìîòóçö³ òî îïóñêàëè, òî ï³äí³ìàëè. Âñ³ íàâêðóãè, é ñàì Êàëèòèíñüêèé, æàðòóâàëè, àáè ðîçñì³øèòè âåðøíèêà, ùî ñêàêàâ â³ä ïîðîãà íà êîöþá³, ñàì ñåáå ïîãàíÿâ òà ³ðæàâ, ÿê ê³íü. «Êàëèòà, êàëèòà! Îé, ñîëîäêà áóëà…» ϳñëÿ ãðè â êàëèòó ä³â÷àòà çàïðîøóâàëè õëîïö³â äî ñòîëó. ×àñîì âåñåëîù³ òðèâàëè ö³ëó í³÷ é òîä³ âæå âå÷îðíèö³ íàçèâàëè äîñâ³òêàìè. Ñâÿòî Àíäð³ÿ ââàæàëîñÿ îäíèì ³ç íàéâàæëèâ³øèõ ñåðåä çèìîâîãî öèêëó, éîãî ç ðàä³ñòþ ÷åêàëè ö³ëèé ð³ê. Âå÷îðíèö³ áóëè äîñèòü âäàëîþ äëÿ òèõ ÷àñ³â ôîðìîþ ãóðòóâàííÿ: òóò çàêëàäàëèñÿ åñòåòè÷í³ îñíîâè ïîâåä³íêè ìîëîä³, çàñâîþâàâñÿ áàãàòèé óêðà¿íñüêèé ôîëüêëîð, ³ñòîð³ÿ òà çâè÷à¿ ð³äíîãî êðàþ. Áàòüêè çàîõî÷óâàëè ñâî¿õ äîðîñëèõ ä³òåé äî ó÷àñò³ ó âå÷îðíèöÿõ, àëå çàóâàæóâàëè ïðè öüîìó: «Õîäè òà ðîçóì ïðè ñîá³ íîñè». Ñüîãîäí³ âå÷îðíèö³ âòðàòèëè ñâîº ïåðâ³ñíå ïðèçíà÷åííÿ: ó ñóñï³ëüñòâ³ äîêîð³ííî çì³íèëèñÿ ñîö³àëüí³ é ³ñòîðè÷í³ óìîâè, ïðîòå ¿õí³é âèõîâíèé, åòè÷íèé òà åñòåòè÷íèé ïîòåíö³àë âàðòî àêòèâíî âèêîðèñòîâóâàòè. Öå ðîçóì³þòü ôàõ³âö³-íàðîäîçíàâö³ Ñåâàñòîïîëüñüêîãî óêðà¿íñüêîãî êóëüòóðíî-³íôîðìàö³éíîãî öåíòðó, çàëó÷àþ÷è äî ïðîâåäåííÿ âå÷îðíèöü ó÷í³â òà ñòóäåíò³â ì³ñòà, îïðàöüîâóþ÷è ñöåíà𳿠çà ¿õíüî¿ ó÷àñò³, ç óðàõóâàííÿì ñïåöèô³êè ñüîãîäåííÿ. ˳ä³ÿ ÑÒÅÏÊÎ ì. Ñåâàñòîïîëü

14


15

ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

Ãàëèíà ÆÓÁ²ËÜ-ÊÍÈØ, Ðîêñîëàíà ÆÓÁ²ËÜ

ÑÓ×ÀÑÍÅ ÂÅѲËËß ÏÎ-ÓÊÐÀ¯ÍÑÜÊÈ

Äå ñï³âàòè é òàíöþâàòè, ßê íå íà âåñ³ëë³... Ëåòè, ëåòè, ëàñò³âêî, ïîïåðåä íàñ Òà äàé ìàòåð³ çâ³ñòêó ïðî íàñ! Íåõàé âèéäå ìàòè ç ìîãîðè÷åì, Áî çâ³í÷àëè ¿¿ äî÷êó ç ïàíè÷åì. Ïðè âõîä³ ó ïðèì³ùåííÿ, äå ìàëî â³äáóâàòèñÿ âåñ³ëëÿ, ìîëîäèõ çóñòð³÷àëè áàòüêè ç õë³áîì-ñ³ëëþ, ìåäîì òà ìîãîðè÷åì. Ìàòè ìîëîäî¿ íà ïëå÷àõ ìàëà ïåëåõàòèé êîæóõ, à â ðóêàõ – õë³á-ñ³ëü. Ƴíêè ñï³âàëè: Âèéäè, âèéäè, ìàòè, ç õàòè Ñâîãî çÿòÿ çóñòð³÷àòè. Âèéäè, âèéäè òà â êîæóñ³, Òà â õîðîøîìó äóñ³. ßêùî êîæóõ ïåëåõàòèé, Òîä³ áóäå çÿòü áàãàòèé. Áàòüêî ìîëîäî¿ òðèìàâ ïëÿøêó òà ÷àðêè. Íàðå÷åí³ áàòüêàì òðè÷³ êëàíÿëèñÿ. Áàòüêî íàëèâàâ ó ÷àðêè, ìîëîä³ ïðèãóáëþâàëè, à ðåøòó âèëèâàëè ïîçàäó ñåáå, àáè ëèõî ïîçàäó áóëî, ³ êèäàëè ÷àðêè îá çåìëþ, àáè ðîçáèëèñÿ «íà ùàñòÿ». Ìàòè ãîñòèëà ä³òåé ò³ñòå÷êàìè ³ ðîçáèâàëà ïåðåä ìîëîäèìè òàð³ëî÷êó, ùîá ä³òè ùàñëèâèìè áóëè, ãîðÿ-á³äè íå çíàëè. Ƴíêè ñï³âàëè: Îé ïîáèò³ êåëèõè, ïîáèò³, Âæå íàøî¿ ìîëîäî¿ ³íøèì íå ëþáèòè. Ïîáèëè òàð³ëêó, ïîáèëè, Ùîáè íàøó ìîëîäó ³íø³ íå ëþáèëè. Ìàòè ìîëîäî¿ ñòåëèëà ìîëîäèì ï³ä íîãè êîæóõ, ïî ÿêîìó âîíè ñòóïàëè. Îñòàíí³ì ÷àñîì çàâåäåíî ïðè âõîä³ ó ñâÿòêîâó çàëó ñòàâèòè ñòîëèê, çàñòåëåíèé âèøèòèì ðóøíèêîì, íà ÿêèé êëàäóòü âåñ³ëüí³ êàëà÷³ òà êîðîâàé. Ãîñò³ ï³äõîäÿòü äî ìîëîäèõ, â³òàþòü ¿õ ç îäðóæåííÿì, îáäàðîâóþòü ïîäàðóíêàìè. Äàðóâàííÿ çäàâíà ñóïðîâîäæóâàëîñÿ ëàäêàíêàìè: Îé ãîðóº Ñîíåíüêî ãîðóº, Ìåíå ð³äíà ìàò³íêà äàðóº. Òà é íà ùàñòÿ, òà é íà çäîðîⒺ÷êî, Æåáè áóëà ìîöíà ñ³ìåº÷êà. Ñòàðîñò³íà òåæ ðàäî îáäàðîâóâàëà ìîëîäèõ. Ïîäàðóíêè ¿¿ áóëè îñîáëèâèìè, ö³íí³øèìè çà íàéäîðîæ÷³ äàðè. Âîíà äàðóâàëà ìîëîäèì ïðèáðàíèé ñòð³÷êàìè òà êâ³òàìè êîøèê, ó ÿêîìó â òîðáèíêàõ áóëà âñÿêà âñÿ÷èíà. Ñòàðîñò³íà âèòÿãàëà ç êîøèêà òîðáèíêó ³ äàðóâàëà, ïðèìîâëÿþ÷è: – Äàðóþ âàì ÷àñíèêó, ùîá ëþáèëèñü äî ñìàêó. – Äàðóþ ìîëîä³é çåðíà, ùîá í³êîëè íå áóëà îäíà. – Äàðóþ æìåíþ ïðîñà, ùîá íå õîäèëà æ³íêà áîñà. – Äàðóþ æìåíþ æèòà, àáè íå áóëà æ³íêà áèòà. – Äàðóþ ùå é ãðå÷êè, àáè íå áóëî ñóïåðå÷êè. – Äàðóþ æìåíþ ãîðîõó, ùîáè ãðîøåé ìàëè áàãàòî, à íå ïîòðîõó. – Äàðóþ íèí³ âàì îâåñ, ùîá ñëàâèâñÿ ð³ä óâåñü. – Äàðóþ ìîëîä³é ãîðùèê, àáè âàðèëà áîðùèê. – Äàðóþ ìîëîäîìó êèñëèöü, ùîá íå á³ãàâ äî ÷óæèõ ìîëîäèöü. – Äàðóþ ãîëîñí³ äçâ³íî÷êè, ùîáè ìàëè ãàðí³ äî÷êè. (Ïðîäîâæåííÿ. Ïî÷. ó ¹ 30-34, 37-44)

– Äàðóþ âàì ñòð³÷êó ñèíþ, õàé Ãîñïîäü äàðóº ñèíà. – Äàðóþ òðîõè öèáóë³, ùîá íå òèêàëè îäèí îäíîìó äóë³. – Äàðóþ ì³øå÷îê ïóõó, ùîá íå îáðàæàëè ñâåêîðà é ñâåêðóõó. – Äàðóþ ìîëîä³é ëåäåíö³â, ùîá íå ëþáèëà ÷óæèõ ìîëîäö³â. – Äàðóþ øìàò ïîëîòíèíè, ùîá äî ðîêó âè ãîñòåé çàïðîñèëè íà õðåñòèíè. – Äàðóþ ìîëîä³é ãîð³õè, ùîá â³ä ÷îëîâ³êà çàçíàëà âò³õè. – Äàðóþ äæåðåëüíó âîäó, ùîáè ãàðí³ îáîº áóëè íà âðîäó. – Äàðóþ ïëÿøå÷êó ç æèâîþ âîäîþ, àáè âàñ á³äà ìèíàëà çàâæäè ñòîðîíîþ. – Äàðóþ êîï³éêè ì³äí³, ùîá íå áóëè á³äí³. – Äàðóþ çîëîòî ³ ñåðåáðî, ùîá â ñ³ì’¿ áóëî äîáðî. – Äàðóþ ïøåíèöþ, àáè Áîã ùîäíÿ äàâàâ á³ëó ïàëÿíèöþ. – Äîäàþ ùå â äàð ï³äêîâó, ùîá íà çîëîò³ì âåñ³ëë³ âñ³ çóñòð³ëèñü çíîâó.

Âñ³ äàðè ñêëàäàëèñÿ äî êîøèêà ³ âðó÷àëèñÿ ìîëîäèì ³ç òàêèìè ñëîâàìè: Âñå öå – âàø³ îáåðåãè, Òîìó áåðåãòè ¿õ òðåáà. Ïðèºìíî, ùî â³äðîäèâñÿ ùå îäèí ãàðíèé çâè÷àé, ÿêèé ìîæíà ïîáà÷èòè íà áàãàòüîõ âåñ³ëëÿõ: êîëè ãîñò³ îáäàðóâàëè ìîëîäèõ, òî ìàìà ìîëîäî¿ äຠìîëîäèì ê³íö³ â³ä ðóøíèêà ³ âåäå çà ñò³ë ï³ä îáðàçîì. ßêùî â ìîëîäî¿ áóâ ìîëîäøèé áðàò ÷è ñåñòðà, òî ñ³äàëè øâèäåíüêî íà ì³ñöå ìîëîäîãî ÷è ìîëîäî¿ ³ âèìàãàëè âèêóïó çà ì³ñöå. À îäåðæàâøè âèêóï, ïîñòóïàëèñÿ ì³ñöåì. Êîëè ñ³ëè ìîëîä³, ñòàðîñòà ðîçñàäæóâàâ ãîñòåé çà ñòîëè. Ïåðåä ìîëîäèìè íà ñòîë³ ñòîÿâ êîðîâàé àáî ëåæåíü ç ã³ëüöåì, âåñ³ëüíèé êàëà÷, íà ÿêîìó ëåæàâ â³íî÷îê-äîëÿ, âèïëåòåíèé äëÿ ìîëîäî¿ ó ï’ÿòíèöþ íà ä³âè÷-âå÷îð³. Àáè ìîëîä³ çàâæäè áóëè ðàçîì, àáè í³ùî ¿õ í³êîëè íå ðîçëó÷èëî, ñòð³÷êîþ çâ’ÿçóâàëè ¿õí³ êåëèõè, ëîæêè, âèäåëêè. Ãîñòèíà ïî÷èíàëàñÿ ç ìîëèò-

âè. Ïîò³ì ñëîâî ìàëà ñòàðîñò³íà. Íà ñó÷àñíîìó âåñ³ëë³ ìîæíà âèãîëîñèòè ïðèáëèçíî òàêó âåñ³ëüíó ïðîìîâó: «Äîðîã³ íàðå÷åí³! Øàíîâí³ ãîñò³! ³ääàâíà çàâåäåíî íà íàø³é ñâÿò³é çåìë³, ùî ïåðøèì â³òຠìîëîäó ïàðó ï³ñëÿ øëþáó áàòüêî ìîëîäî¿. Ïðîøó éîãî äî ñëîâà». Áàòüêî êàæå: «Ëþá³ ìî¿ ä³òè! Áëàãîñëîâëÿþ âàñ çîëîòèì ñîíöåì ³ áëàêèòíèì íåáîì ð³äíîãî êðàþ, âðîæàéíèìè ïîëÿìè, ÷èñòèìè âîäàìè, ÿñíèìè çîðÿìè, âèñîêèìè ãîðàìè, çåëåíèìè ë³ñàìè, ñèí³ìè ìîðÿìè, ùåäðîþ ðóêîþ ñëàâíî¿ íåíüêè-Óêðà¿íè. Ùèðî, â³ä óñüîãî áàòüê³âñüêîãî ñåðöÿ áàæàþ âàì ñòâîðèòè ñ³ì’þ ì³öíó, çäîðîâó, ùàñëèâó, çàêîõàíó, äîáðó ³ áàãàòîä³òíó. ² òîìó, øàíîâí³ ãîñò³, çà ìîëîäèõ ëóíàþòü òîñòè. Æèâ³òü ùàñëèâî ³ áàãàòî! Õàé ðàä³ñòü âñåëèòüñÿ ó õàòó. Õàé ñì³õ ó í³é ùèðèé íå çìîâêàº. Õàé âàñ ëþáîâ îáåð³ãົ. Ãîñò³

ï’þòü, ïðèãîùàþòüñÿ. Ñòàðîñò³íà ç³ ñòàðîñòîþ ïðåäñòàâëÿþòü ãîñòåé. «Ïîºäíàëèñÿ ñüîãîäí³ äâà ñåðöÿ, ñòâîðèëè íîâó ñ³ì’þ. Àëå, îêð³ì öüîãî, ùå é ðîçøèðèëè ðîäèííå êîëî. Äâ³ ðàí³øå ÷óæ³ ðîäèíè ñòàëè òåïåð áëèçüêèìè ³ ð³äíèìè. Çàðàç ñàìå ÷àñ ðîçïî÷àòè çíàéîìñòâî». Ñòàðîñò³íà çíàéîìèòü óñ³õ ³ç áàòüêàìè ìîëîäèõ, õðåñíèìè ìàìàìè ³ òàòàìè, ñåñòðàìè òà áðàòàìè ìîëîäèõ, ðîäè÷àìè òà ³íøèìè áëèçüêèìè ëþäüìè, ÿê³ ïðèñóòí³ íà âåñ³ëë³. Ïðåäñòàâëåííÿ ìîæå áóòè ñåðéîçíèì, à ìîæå áóòè ³ æàðò³âëèâèì, äå, îêð³ì ðîäèííî¿ ñïîð³äíåíîñò³, ìîæíà ãîâîðèòè ³ ïðî çàõîïëåííÿ ëþäåé, ï³äæàðòîâóâàòè ç äåÿêèõ ðèñ õàðàêòåðó. Çà çíàéîìñòâî, çâè÷àéíî, òðåáà âèïèòè. Ñòàðîñòà êàæå: «Ïðîøó íàïîâíèòè êåëèõè ³ âèïèòè äî äíà, áî, õòî íå  äî äíà, òîé íå çè÷èòü íàì äîáðà!» Êîëè ãîñò³ äîáðå ïîãîñòèëèñÿ, òî ñòàðîñòà îãîëîøóº: «À òåïåð íå çàâàäèëî á íàãàäàòè, ùî ìè º íà âåñ³ëë³, äå òðåáà

Íàðîäîçíàâñòâî íå ëèøå ¿ñòè òà ïèòè, à ùå é âåñåëèòèñÿ, ãàðíî çàáàâëÿòèñÿ. Ìóçèêè ïðîñÿòü óñ³õ ãîñòåé äî òàíöþ!» À ìóçèêà ÿê çàãðàº, Òî çàáóäó á³äó... Âåñåëåíüêî çàñï³âàþ,  ñîï³ëêó ïîäóþ – Ñï³âàíî÷îê äî ñòà çíàþ, Ðîòà íå øêîäóþ. ßêå âåñ³ëëÿ áåç ï³ñí³! Ó âåñ³ëüíèõ îáðÿäàõ çàä³þâàëè êîëèñü á³ëüøå òèñÿ÷³ ï’ÿòèñòà ï³ñåíü. Âîíè áóëè ò³ñíî ïîâ’ÿçàí³ ç òèìè ÷è ³íøèìè çâè÷àÿìè. Óìîâíî ï³ñí³ ïîä³ëÿþòü íà îáðÿäîâ³ âåñ³ëüí³ òà íåîáðÿäîâ³ âåñ³ëüí³. Äî îáðÿäîâèõ â³äíîñÿòü ëàäêàíêè òà «æóðí³» ï³ñí³. Âîíè ãðóïóþòüñÿ íàâêîëî òàêèõ îñíîâíèõ òåì: — æàëþ (áàòüê³â çà äî÷êîþ, à äî÷êè – çà áàòüêàìè, äîì³âêîþ, ä³âóâàííÿì); — ï³ñí³-ïðîõàííÿ äî Áîãà, ùîá äàâ ìîëîä³é ïàð³ äîáðó äîëþ; — ï³ñí³-âåëè÷àííÿ, ïîçäîðîâëåííÿ ìîëîäèõ òà ¿õí³õ ðîäèí; — ï³ñí³ ïðî íåâïåâíåí³ñòü ó ìàéáóòò³, ïðî ëèõó ñâåêðóõó, íåëþáîãî ÷îëîâ³êà, ïðî ã³ðêó æ³íî÷ó äîëþ. Æàðò³âëèâ³, êåïêóâàëüí³ òà ñîðîì³öüê³ ï³ñí³ â³äíîñÿòü äî íåîáðÿäîâèõ. Íà âåñ³ëë³ ñï³âàëè áàãàòî íàéð³çíîìàí³òí³øèõ ï³ñåíü ïðî êîõàííÿ, ïðî ñ³ìåéíå æèòòÿ. Îáðÿäîâ³ âåñ³ëüí³ ï³ñí³ âèêîíóâàëè, ÿê ïðàâèëî, æ³íêè. Óïðîäîâæ âåñ³ëëÿ ì³æ ãîñòÿìè â³ä ìîëîäî¿ òà ìîëîäîãî áóëî ïîñò³éíå çìàãàííÿ, «ïåðåäèðêè», ï³ñåíí³ «ä³àëîãè». Îáîâ’ÿçêîâèì àòðèáóòîì âåñ³ëëÿ áóëè êîëèñü ëàäêàíêè. Ö³ íàñï³âè-ôîðìóëè íàëåæàòü äî ãðóïè âåñ³ëüíèõ îáðÿäîâèõ ï³ñåíü. Ó äåÿêèõ ñåëàõ íà Çàõ³äí³é Óêðà¿í³ âîíè çáåðåãëèñÿ äî ñüîãîäí³. Ëàäêàíêè áóëè íå ëèøå îêðàñîþ âåñ³ëëÿ, à é îáîâ’ÿçêîâèì àòðèáóòîì, òîìó ñóïðîâîäæóâàëè êîæåí âåñ³ëüíèé îáðÿä. ³äðàäíî, ùî îñòàíí³ì ÷àñîì ìîæíà ïî÷óòè ëàäêàíêè íà âåñ³ëëÿõ íå ëèøå â ñåëàõ, à é ó ì³ñòàõ. Ëàäêàííÿ çàâæäè áóëî ïðèâ³ëåºì ëèøå çàì³æí³õ æ³íîê. Âèêîíóâàëèñÿ âîíè áåç ìóçè÷íîãî ñóïðîâîäó. ²ñíóâàëè ùå â äîõðèñòèÿíñüêèé ïåð³îä, àëå «äîæèëè» ³ äî íàøèõ äí³â, õî÷à ó çì³íåíîìó âèãëÿä³. Ñüîãîäí³ îñîáëèâî ïîïóëÿðíèìè º æàðò³âëèâ³ ëàäêàíêè, ÷àñòåíüêî çâó÷àòü ³ ñîðîì³öüê³. Ö³ âåñ³ëüí³ ï³ñí³-ì³í³àòþðè ïîâèíí³ çíîâó ñòàòè åìáëåìàìè ðîçìà¿òèõ âåñ³ëüíèõ îáðÿä³â. Âàæêî óÿâèòè ñîá³ âåñ³ëëÿ áåç ìóçèêè. Êîëèñü ìóçèêàíò áóâ îäíèì ³ç îáîâ’ÿçêîâèõ àòðèáóò³â âåñ³ëüíîãî ä³éñòâà. Ìåëî䳿 ñóïðîâîäæóâàëè êîæåí âåñ³ëüíèé îáðÿä. Çà ñâîþ ðîáîòó ìóçèêàíò îòðèìóâàâ «ï³äîøâó» êîðîâàþ ³ ðóøíèê, íà ÿêîìó êîðîâàé ñòîÿâ. Ñüîãîäí³ ðîëü âåñ³ëüíèõ ìóçèê âçÿëè íà ñåáå íåâåëè÷ê³ îðêåñòðè, àíñàìáë³, ãóðòè. À êîëèñü äóæå ïîïóëÿðíèìè áóëè íàðîäí³ «òðî¿ñò³» ìóçèêè, ÿê³ ãðàëè íà ñêðèïö³, áóáí³, áàñ³, ñîï³ëö³ òà öèìáàëàõ. Ïðèêðî, ùî àâòåíòè÷í³ âåñ³ëüí³ ìóçèêè âèò³ñíÿþòüñÿ ñó÷àñíèìè ãóðòàìè. Ò³øèòü ëèøå òå, ùî íèí³, ÿê ³ êîëèñü, çâó÷àòü íà âåñ³ëëÿõ â³âàòè, ìàðø³, òóø, ïîëüêè, âàëüñè. * * * ×èòà÷³ ãàçåòè, ÿê³ çàõî÷óòü ïðèäáàòè êíèãó, ìîæóòü çâåðíóòèñÿ äî àâòîð³â çà àäðåñîþ: 82100, Ëüâ³âñüêà îáëàñòü, ì. Äðîãîáè÷, âóë. Ëåñ³ Óêðà¿íêè, 11, êâ. 31, ìîá. òåë.: 098-450-79-61

ÓÊÐÀ¯ÍÑÜÊÈÉ ÊÀËÅÍÄÀÐ ÃÐÓÄÅÍÜ 15 1932 ð. — ÖÊ Êîìïàðò³¿ Óêðà¿íè çàòâåðäèâ ïåðåë³ê 82 ðàéîí³â Óêðà¿íè, êóäè ïðèïèíÿëîñÿ íàäõîäæåííÿ ïðîìèñëîâèõ ³ ïðîäîâîëü÷èõ òîâàð³â çà çðèâ ïëàí³â õë³áîçàãîò³âë³. 2000 ð. — â Óêðà¿í³ îñòàòî÷íî ïðèïèíèëà ðîáîòó ×îðíîáèëüñüêà ÀÅÑ. Çðóéíîâàíèé ó 1986 ðîö³ ðåàêòîð, ùî ì³ñòèâ 66 òîíí ðîçïëàâëåíîãî ÿäåðíîãî ïàëüíîãî ³ 37 òîíí ðàä³îàêòèâíîãî ïèëó, íåçâàæàþ÷è íà çáóäîâàíèé çàõèñíèé «ñàðêîôàã», ïðîäîâæóâàâ âèïðîì³íþâàòè ðàä³àö³þ. Íàðîäèëàñÿ: 1958 ð. — Ñîëîì³ÿ Ïàâëè÷êî, ïèñüìåííèöÿ, ë³òåðàòóðîçíàâåöü, ïåðåêëàäà÷, ïóáë³öèñòêà, àâòîð ïðàöü ç ³ñòî𳿠ôåì³í³çìó. Äî÷êà Äìèòðà Ïàâëè÷êà.

Ñîëîì³ÿ Ïàâëè÷êî Ïîìåðëè: 1934 ð. — ç íàêàçó Ìîñêâè ðîçñòð³ëÿíî 28 óêðà¿íö³â — ïîåò³â, êðèòèê³â ³ ãðîìàäñüêèõ ä³ÿ÷³â, ñåðåä íèõ: Î. Áëèçüêà, Ä. Ôàëüê³âñüêîãî, Ã. Êîñèíêó, ². Êðóøåëüíèöüêîãî, Ì. Ëåáåäèíöÿ, Ê. Áóðåâ³ÿ. 16 Íàðîäèâñÿ: 1886 ð. — Äàíèëî Òåðïèëî, ïîâñòàíñüêèé îòàìàí Çåëåíèé. 17 1897 ð. — íà Õàðê³âñüêîìó ïàðîâîçîáóä³âíîìó çàâîä³ çáóäóâàëè ïåðøèé óêðà¿íñüêèé ïàðîâîç. 1917 ð. — Óêðà¿íñüêà Öåíòðàëüíà Ðàäà îòðèìàëà óðÿäîâó òåëåãðàìó ç Ïåòðîãðàäà â³ä Ðàäè Íàðîäíèõ Êîì³ñàð³â, ùî óðÿä ðàäÿíñüêî¿ Ðîñ³¿ «âèçíຠÓêðà¿íñüêó Íàðîäíó Ðåñïóáë³êó, ¿¿ ïðàâî ö³ëêîì â³äîêðåìèòèñÿ â³ä Ðîñ³¿… çàðàç æå, áåç îáìåæåííÿ òà áåçóìîâíî». 1917 ð. — ðîçïî÷àâ ðîáîòó Âñåóêðà¿íñüêèé 璿çä ðîá³òíè÷èõ, ñîëäàòñüêèõ ³ ñåëÿíñüêèõ äåïóòàò³â, ÿêèé ï³äòðèìàâ Óêðà¿íñüêó Öåíòðàëüíó Ðàäó. 20 ãðóäíÿ 璿çä â³äêèíóâ óëüòèìàòóì ïåòðîãðàäñüêî¿ Ðàäè Íàðîäíèõ Êîì³ñàð³â, ùî ñòàëî ïðèâîäîì äëÿ óêðà¿íñüêî-á³ëüøîâèöüêî¿ â³éíè. Íàðîäèëèñÿ: 1883 ð. — Ìèêîëà Ðÿáîâîë, óêðà¿íñüêèé ïîë³òè÷íèé ä³ÿ÷ íà Êóáàí³ ÷àñ³â Ãðîìàäÿíñüêî¿ â³éíè; ãîëîâà Êóáàíñüêî¿ Çàêîíîäàâ÷î¿ Ðàäè; ãîëîâà Êóáàíñüêî¿ Â³éñüêîâî¿ Ðàäè. 1908 ð. — Þð³é Øåâåëüîâ (Øåðåõ), ñëàâ³ñò-ìîâîçíàâåöü, ³ñòîðèê ë³òåðàòóðè, ïèñüìåííèê, êðèòèê, àêàäåì³ê Íàö³îíàëüíî¿ àêàäå쳿 íàóê Óêðà¿íè. 1939 ð. — íà Êàì÷àòö³ çàãèíóâ óâ’ÿçíåíèé ïîåò Ìèõàéëî Äðàé-Õìàðà. 18 Íàðîäèâñÿ: 1892 ð. — Ìèêîëà Êóë³ø, óêðà¿íñüêèé ïèñüìåííèê, ðåæèñåð, äðàìàòóðã, ãðîìàäñüêèé ä³ÿ÷, ãàçåòÿð ³ ðåäàêòîð, ä³ÿ÷ óêðà¿íñüêî¿ îñâ³òè, ïåäàãîã («97», «Ïàòåòè÷íà ñîíàòà», «Ìàêëåíà Ãðàñà», «Ìèíà Ìàçàéëî»). 19 Ñâÿòî Ñâÿòîãî Ìèêîëàÿ ó õðèñòèÿí ñõ³äíîãî îáðÿäó.

Ìàð³ÿ Ìàò³îñ ̳æíàðîäíèé äåíü äîïîìîãè á³äíèì. Íàðîäèëàñÿ: 1959 ð. — Ìàð³ÿ Ìàò³îñ, âèäàòíà óêðà¿íñüêà ïèñüìåííèöÿ (òâîðè — «Íàö³ÿ», «Ñîëîäêà Äàðóñÿ», «Ùîäåííèê ñòðà÷åíî¿», «Àðìàãåäîí óæå â³äáóâñÿ» òà ³í.). 21 1988 ð. — ïåðøèé ïîë³ò çä³éñíèâ äîñë³äíèé çðàçîê íàéá³ëüøîãî ä³þ÷îãî ë³òàêà ó ñâ³ò³ Àí-225 «Ìð³ÿ». Íàðîäèâñÿ: 1596 ð. — Ïåòðî Ìîãèëà, ñâÿòèé, ïîë³òè÷íèé, öåðêîâíèé ³ îñâ³òí³é ä³ÿ÷ Óêðà¿íè. 22 1917 ð. — ó Õàðêîâ³ â³äáóâñÿ çàêîëîò ïðîòè Óêðà¿íñüêî¿ Íàðîäíî¿ Ðåñïóáë³êè, âñòàíîâëåíî á³ëüøîâèöüêó âëàäó ³ ñêëèêàíî III åêñòðåíèé 璿çä ðàä Äîíåöüêî-Êðèâîð³çüêî¿ Ðåñïóáë³êè. 1918 ð. — ó Êèºâ³ êîìàíäèð Îñàäíîãî êîðïóñó ñ³÷îâèõ ñòð³ëüö³â ªâãåí Êîíîâàëåöü âèäàâ íàêàç ïðî çàáîðîíó àíòèäåðæàâíî¿ àã³òàö³¿. 23 1873 ð. — çàñíîâàíå ˳òåðàòóðíå òîâàðèñòâî ³ìåí³ Òàðàñà Øåâ÷åíêà. 24 Íàðîäèâñÿ: 1937 ð. — ’ÿ÷åñëàâ ×îðíîâ³ë, ë³òåðàòóðíèé êðèòèê, ïóáë³öèñò, ä³ÿ÷ ðóõó îïîðó ïðîòè ðóñèô³êàö³¿ òà íàö³îíàëüíî¿ äèñêðèì³íàö³¿ óêðà¿íñüêîãî íàðîäó. Ïîìåð: 1993 ð. — ²âàí Êîçëîâñüêèé, óêðà¿íñüêèé ñï³âàê, íàðîäíèé àðòèñò ÑÐÑÐ (1940), Ãåðîé Ñîö³àë³ñòè÷íî¿ Ïðàö³, ëàóðåàò äâîõ Ñòàë³íñüêèõ ïðåì³é, ï’ÿòè Ëåí³íñüêèõ òà Äåðæàâíî¿ ïðå쳿 ÓÐÑÐ ³ì. Ò. Ã. Øåâ÷åíêà, ñîë³ñò Õàðê³âñüêîãî îïåðíîãî òåàòðó ³ ìîñêîâñüêîãî Áîëüøîãî òåàòðó. 25 1933 ð. — óêðà¿íñüêèé ñàòèðèê Îñòàï Âèøíÿ çâèíóâà÷åíèé ó êîíòððåâîëþö³éí³é ä³ÿëüíîñò³, çàñóäæåíèé äî ðîçñòð³ëó, çàì³íåíîãî ï³çí³øå äåñÿòüìà ðîêàìè òþðåìíîãî óâ’ÿçíåííÿ. 1991 ð. — î 19.00 ïî Öåíòðàëüíîìó òåëåáà÷åííþ ÑÐÑÐ âîñòàííº âèñòóïèâ Ïðåçèäåíò ÑÐÑÐ Ìèõàéëî Ñåðã³éîâè÷ Ãîðáà÷îâ ³ ïîâ³äîìèâ, ùî «…â ñèëó îáñòàâèí, ùî ñêëàëèñü ç óòâîðåííÿì Ñï³âäðóæíîñò³ Íåçàëåæíèõ Äåðæàâ, ÿ ïðèïèíÿþ ñâîþ ä³ÿëüí³ñòü íà ïîñòó Ïðåçèäåíòà ÑÐÑл. Î 19.38 íà êóïîë³ Êðåìë³âñüêîãî ïàëàöó áóëî ñïóùåíî ïðàïîð Ðàäÿíñüêîãî Ñîþçó. ϳñëÿ ìàéæå 69 ðîê³â Ðàäÿíñüêèé Ñîþç ïðèïèíèâ ñâîº ³ñíóâàííÿ. Íàðîäèâñÿ: 1899 ð. — Ãðèãîð³é Âåðüîâêà, óêðà¿íñüêèé êîìïîçèòîð, õîðîâèé äèðèãåíò, õóäîæí³é êåð³âíèê ³ ãîëîâíèé äèðèãåíò Äåðæàâíîãî óêðà¿íñüêîãî íàðîäíîãî õîðó.


Äóø³ êðèíèöÿ

ϒÿòíèöÿ, 16 ãðóäíÿ 2011 ðîêó

16

ÊÐÈÌ — ÏÅÐËÈÍÀ ÓÊÐÀ¯ÍÈ!

Ó ÌÓÇÅÞ – Þ²ËÅÉ

9 ãðóäíÿ îäðàçó òðüîìà âèñòàâêàìè Öåíòðàëüíèé ìóçåé Òàâðèäè â³äçíà÷èâ ñâîº 90-ð³÷÷ÿ. À ïåðø í³æ â³äâ³äóâà÷³ âèðóøèëè îçíàéîìëþâàòèñÿ ç åêñïîçèö³ºþ, ÿêà äàâàëà óÿâëåííÿ ïðî ä³ÿëüí³ñòü ìóçåþ çà öåé ÷èìàëèé òåðì³í, â³äáóëàñÿ óðî÷èñòà ÷àñòèíà öüîãî çàõîäó – ç âèñòóïàìè òà ïåðåð³çàííÿì ñòð³÷êè ï³ä ïèëüíèì îêîì ÷èñëåííèõ ôîòîêàìåð òà ³íøèõ çàñîá³â óâ³÷íåííÿ ñâÿòêîâèõ ïîä³é. Ïåðøèì ìàâ ñëîâî äèðåêòîð ìóçåþ Àíäð³é Ìàëüã³í, ÿêèé ðîçïîâ³â ïðî íåïðîñòó äîëþ ìóçåþ, íåâ³ä’ºìíó â³ä äîë³ óñ³º¿ êðà¿íè. Áîëþ÷îãî óäàðó ïî éîãî êåð³âíèöòâó çàâäàëè ñòàë³íñüê³ ðåïðåñ³¿, ÿêèõ çàçíàëè äâîº äèðåêòîð³â ö³º¿ óñòàíîâè. À ñàì³ åêñïîíàòè çàçíàëè óäàðó äåùî ï³çí³øå – â ðîêè Âåëèêî¿ Â³ò÷èçíÿíî¿ â³éíè. Òà æèòòÿ íà öüîìó íå çóïèíèëîñÿ – ñüîãîäí³ ìóçåé íàðàõîâóº 120 òèñ. åêñïîíàò³â. Àíäð³é Ìàëüã³í ïîäÿêóâàâ êðèìñüê³é âëàä³, ÿêà ñïðèÿº ðîçâèòêîâ³ ìóçåþ, à âèñîêîïîñàäîâö³, â ñâîþ ÷åðãó, áåðó÷è ó÷àñòü â óðî÷èñò³é öåðåìîí³¿, çíàéøëè òåïë³ ñëîâà äëÿ ìóçåéíèõ ïðàö³âíèê³â òà íàãîëîñèëè íà îñîáëèâ³é ðîë³, ÿêó ìàþòü â³ä³ãðàâàòè ìóçå¿ ó âèõîâàíí³ þíèõ êðèì÷àí, ÿê öå ³ áóëî çàâæäè. À ùå çàñòóïíèê ãîëîâè ÂÐ ÀÐÊ Ãðèãîð³é ²îôôå òà ì³í³ñòð êóëüòóðè Àëüîíà Ïëàê³äà çðîáèëè «êîìïë³ìåíò» ìóçåºâ³ ñòîñîâíî éîãî äàëåêî íå êðèòè÷íîãî â³êó, áî â Êðèìó º é òàêèé, ùî ìîæå ïîõâàëèòèñÿ ñâîºþ 200-ð³÷íîþ ³ñòîð³ºþ. Íà ñâÿò³, ÿê ³ ãîäèòüñÿ, áóëè é ïîäàðóíêè. Îñîáëèâèé – ç ðóê ãåíåðàëüíîãî êîíñóëà Ðîñ³éñüêî¿ Ôåäåðàö³¿ â Êðèìó Â.Àíäðººâà. Öå áóëà êàðòèíà ³ç çîáðàæåííÿì ñàìîãî ìóçåþ. Ïîäàðóíêîì ìîæíà ââàæàòè ³ íàëàãîäæåííÿ ñï³âðîá³òíèöòâà ç Ðîñ³ºþ â àðõ³âí³é ñôåð³, ÿêå çáàãàòèëî ìóçåé êîï³ÿìè ðàí³øå íåäîñòóïíèõ äîêóìåíò³â. Ñàì æå äèðåêòîð ìóçåþ òåæ ä³ñòàâ çàîõî÷åííÿ. Éîìó áóëî âðó÷åíî äèïëîì Àñîö³àö³¿ ìóçå¿â ³ çàïîâ³äíèê³â Êðèìó, ÿêó î÷îëþº ’ÿ÷åñëàâ Ïåðåñóíüêî, êîòðèé ðîçïîâ³â ïðî ïîïåðåäí³ «ì³ñöÿ äèñëîêàö³¿» ãîëîâíîãî ìóçåþ Òàâðèäè òà ïðî ïëàíè íà ìàéáóòíº, çîêðåìà, ñòâîðåííÿ ìåìîð³àëüíî¿ êâàðòèðè Àëåìäàðà Êàðàìàíîâà. Ñâ³é âíåñîê äî ñâÿòà çðîáèëè ³ áóä³âåëüíèêè, âèêîíàâøè âåëèê³ ðåìîíòí³ òà ðåñòàâðàö³éí³ ðîáîòè. Ö³êàâèì âèÿâèëîñÿ ³ îçíàéîìëåííÿ ç ìóçåéíèìè åêñïîçèö³ÿìè. Ùîäî Öåíòðàëüíîãî ìóçåþ Òàâðèäè (äî 2006 ð. – Êðèìñüêèé êðàºçíàâ÷èé ìóçåé), òî òóò ìîæíà áóëî äîâ³äàòèñÿ íå ëèøå ïðî éîãî ³ñòîð³þ, àëå é ïðî ñòðóêòóðó. Äî éîãî ñêëàäó âõîäÿòü ë³òåðàòóðíî-ìåìîð³àëüíèé áóäèíîê-ìóçåé ²ëë³ Ñåëüâ³íñüêîãî, Àëóøòèíñüêèé ³ñòîðèêî-êðàºçíàâ÷èé ìóçåé, á³áë³îòåêà «Òàâðèêà», ÿêà ì³ñòèòü óí³êàëüíå ç³áðàííÿ ë³òåðàòóðè ïðî Êðèì, âèäàíî¿ ó XVII-XX ñòîë³òòÿõ, ³ íàðàõîâóº ó ñâîºìó ôîíä³ 40 òèñ. òîì³â. ßê ðîçïîâ³ëà ìóçåéíèé ïðàö³âíèê Îëåíà Âèøíåâñüêà, íàñïðàâä³ ³ñòîð³ÿ ìóçåþ, ÿêèé ìàâ òîä³ ³íøó íàçâó, ïî÷èíàºòüñÿ çíà÷íî ðàí³øå ³ ñòàíîâèòü 127 ðîê³â. Âîíà ïðèâåðíóëà óâàãó ïðèñóòí³õ äî ñòàðîâèííèõ êíèã ³ç ïðèâàòíî¿ êîëåêö³¿, æ³íî÷èõ ïðèêðàñ, êóòî÷êà, ùî õàðàêòåðèçóâàâ ðàäÿíñüêó åïîõó â ñâ³òë³ òðóäîâèõ äîñÿãíåíü ¿¿ ãðîìàäÿí. Äàë³ ãîñò³ ïîïðÿìóâàëè â çàëó, ïðèñâÿ÷åíó ³ñòî𳿠Êðèìó, äå ïðåäñòàâëåí³ åïîõè çàë³çà, áðîíçè, êàìåíþ, àíòè÷í³ñòü, ðàííº Ñåðåäíüîâ³÷÷ÿ òà ïîäàëüø³ ïåð³îäè íàøî¿ ìèíóâøèíè. Òóò ìîæíà áóëî îçíàéîìèòèñÿ ç òèñÿ÷àìè àðõåîëîã³÷íèõ åêñïîíàò³â, ñåðåä ÿêèõ — âèðîáè ³ç êàìåíþ, áðîíçè, çàë³çà, øê³ðè, òêàíèíè. À ùå öå — êåðàì³êà, çáðîÿ, âèòâîðè ìèñòåöòâà, ÿê³ ïðèõîäÿòü íà çì³íó ïðèì³òèâíèì ðå÷àì. ² îñü óæå ÷àðóº îêî ïîëîâåöüêà êàì’ÿíà ñêóëüïòóðà, âèñî÷³þòü àíòè÷í³ àìôîðè. Íåâæå âñå öå ä³éñíî — îñêîëêè êîëèñü áàãàòîãî íà ïî䳿 ³ ÿâèùà æèòòÿ? Ó òðåò³é çàë³ ìîæíà äîñõî÷ó íàäèâèòèñÿ íà ãðîø³, äîðîãîö³íí³ ìàòåð³àëè òà þâåë³ðí³ ïðèêðàñè. Âèñòàâêà öÿ íàçèâàºòüñÿ «Ñêàðáíèöÿ êðèìñüêî¿ Ãîò³¿». Ö³êàâî ñïîñòåð³ãàòè íåçâè÷í³ òåíäåíö³¿ â îäÿç³, ð³çíîìàí³òí³ ïðÿæêè, ä³àäåìè, ñåðåæêè, áðîøêè, ìàñèâí³, âàæê³, ÿê³ íå äóæå ãàðìîíóþòü ³ç ñó÷àñíèì ïîíÿòòÿì êðàñè, òèì á³ëüøå – ãëàìóðó. Ïîä³áíèì ÷èíîì ïðèêðàøàëè ³ êîíåé, íà ÿêèõ, îêð³ì çáðó¿, áóëî ÷èìàëî çàéâîãî, çàòå êðàñèâîãî. Òóò ìîæíà ïîð³âíÿòè ñàðìàòñüêèé æ³íî÷èé êîñòþì ³ç ãîòñüêèì. Íà òàê³ òà ³íø³ çíàõ³äêè îñîáëèâî áàãàòèìè âèÿâèëèñÿ êðèìñüê³ ñåëà Ëó÷èñòå, ̳÷óð³íå, Äðóæíå. Àëå âñå öå, çâè÷àéíî æ, çîâñ³ì íå ðîçïîâ³äü ïðî Öåíòðàëüíèé ìóçåé Òàâðèäè ³ íàâ³òü íå çàãàëüíèé îãëÿä éîãî åêñïîíàò³â, à ëèøå çàïðîøåííÿ ��³äâ³äàòè éîãî çàòèøí³ çàëè ³ á³ëüøå ä³çíàòèñÿ ïðî ìàëîâ³äîìå. Òàìàðà ÑÎËÎÂÅÉ

ÁÀËÀÊËÀÂÀ *

*

*

Ñåâàñòîïîëü. Ãîðè Áàëàêëàâè ïîíàä ñèí³ì ìîðåì âäàëèí³... Áà÷ó âàñ ÿ, ñâ³äêè ìîâ÷àçí³, áîéîâî¿ ìóæíîñò³ ³ ñëàâè. ² íåìà â³ä âàñ ìåí³ ñïîêîþ. Äå á íå áóâ, êóäè á ÿ íå ï³øîâ, — ïîñòàþòü â óÿâ³ çíîâ ³ çíîâ äí³ áî¿â çà äàëå÷÷þ ã³ðñüêîþ.

Äí³â îòèõ í³êîëè íå çàáóòè, äðóç³â íå çàáóòè ôðîíòîâèõ. ...Á’þòü ãàðìàòè ³ç ïåðåäîâèõ. Êîðàáë³ âåäóòü âîãîíü ³ç áóõòè. ³ä Êîðàí³ ³ äî ²íêåðìàíà â ïåðåáëèñêàõ-ñïàëàõàõ çåìëÿ. Ó äèìó — ³ ãîðè, ³ ïîëÿ. Áèòâè ãðîìîâèöÿ íåóãàâíà.

Ñåâàñòîïîëü! Ïèëüíî íà ñòîðîæ³, ÿê ãåðîé, ñòîÿâ òè ó áîþ, íå ñõèëèâøè ãîëîâó ñâîþ, îðäè ñïîïåëÿþ÷è âîðîæ³. Äâ³ñò³ äí³â ñòîÿâ òè ó äâîáîþ, íà â³êè ïðîñëàâèâøè ñåáå. ...Áà÷ó çíîâ ÿ ìîðå ãîëóáå, áà÷ó íåáî ìèðíå íàä òîáîþ. Ó êðàñ³ íåáà÷åí³é ³ ñèë³ òè ï³äâ³âñü íàä ìîðåì

³ç ðó¿í, — ³ äî òåáå â ãîñò³, íà ïîêë³í, ×îðíå ìîðå øëå âèñîê³ õâèë³. гäíå ìîðå ïëåùåòüñÿ ëàñêàâî, áåðåãàì íàø³ïòóº ìîòèâ ïðî îäâ³÷íèé ñîí áîãàòèð³â íà êóðãàíàõ âî¿íñüêî¿ ñëàâè. ²âàí ÃÎÍ×ÀÐÅÍÊÎ (1908—1988)

ÑÅÂÀÑÒÎÏÎËÜ

Ðîíÿòü êâ³òè â³õîëó ÷åðâîíó, ² íàâ³êè òàíê íà ãîðó çá³ã... Ãîñò³ Ñåâàñòîïîëÿ — ç ïåðîíó, Ç íåáà, ç àñôàëüòîâàíèõ äîð³ã. Ïëèíå ñèíÿ ñïåêà ïîëóäíåâà, Ïëèíå, çàïîëîíåíèé ëþäüìè, Ñåâàñòîïîëü, ïîâíèé Êèøèíåâà, Ñåâàñòîïîëü, ïîâíèé Êîñòðîìè. Êëîï³òíî òåïåð åêñêóðñîâîäó ̳æ êðàñè íàéòè â³éíè ïå÷àòü. Ò³ëüêè âåòåðàíàì ï³ä íåãîäó Ðàíè ñåâàñòîïîëüñüê³ áîëÿòü. Ò³ëüêè æàë³áí³, ç ãðàí³òó òêàí³ Äî ìîãèë ñõèëÿº ïðàïîðè Ñåâàñòîïîëü, ïîâíèé Þðóçàí³, Ñåâàñòîïîëü, ïîâíèé Áóõàðè. Ò³ëüêè äå åêñêóðñ³¿ â³ä ñâ³òó – Íà ñóìíîìó ìàðìóð³ â ðÿäàõ Ñÿþòü ³ìåíà ïî àëôàâ³òó гçüáëåíèìè áóêâàìè íà øëÿõ. Ñòîðîíà ìîðÿöüêà ãîñòÿì ðàäà. Çóñòð³÷ຠãóëîì ãîëîñ³â Ñåâàñòîïîëü, ïîâíèé Ëåí³íãðàäà, Ñåâàñòîïîëü, ïîâíèé ×åðí³âö³â. Îðåñò ÊÎÐÑÎÂÅÖÜÊÈÉ (1925-2000) Ôîòî Ì. Âëàäç³ì³ðñüêîãî

Ç

àïðîøóºìî ÷èòà÷³â «Êðèìñüêî¿ ñâ³òëèö³» âçÿòè ó÷àñòü ó ôîòîêîíêóðñ³ «Êðèì — ïåðëèíà Óêðà¿íè!» Íàäñèëàéòå ñâ³òëèíè (åëåêòðîíí³ ÷è ïàïåðîâ³) óâ³÷íåíèõ âàìè íåïîâòîðíèõ êðèìñüêèõ êðàºâèä³â, êóëüòóðíèõ òà ³ñòîðè÷íèõ ïàì’ÿòîê, çàïîâ³äíèõ ì³ñöü, äå ïðîñòî ãð³õ íå ïîáóâàòè êîæíîìó ãðîìàäÿíèíó íàøî¿ âåëèêî¿ äåðæàâè. Ñóïðîâîäæóéòå âàø³ ôîòî íåâåëè÷êèìè êîìåíòàðÿìè, ìîæíà â³ðøîâàíèìè — ÷èì â³äãóêíóëàñÿ äóøà ï³ñëÿ â³äâ³äèí íàøîãî ñîíÿ÷íîãî ï³âîñòðîâà. ßêùî çíàéäóòüñÿ ñïîíñîðè, — àâòîðè êðàùèõ ðîá³ò áóäóòü çàîõî÷åí³ ùå é ìàòåð³àëüíî. À ïîêè ùî äàâàéòå óñ³ ðàçîì îòðèìóâàòè äóøåâíå çàäîâîëåííÿ â³ä ñïîãëÿäàííÿ íåïîâòîðíî¿ óêðà¿íñüêî¿ ïåðëèíè — Êðèìó!


Кримська Світлиця