Page 1

Een Leven Lang Leren in de bibliotheek Beleidsplan 2016-2019


“When you are growing up, there are two institutional places that affect you most powerfully: the church, which belongs to God, and the public library, which belongs to you.�

Keith Richards


Inhoudsopgave 1 Vooraf

3

2 Inleiding

5

Stakeholders

6

3

Missie en visie

9

Kerndoel en ambitie

9

4

De programmalijnen

15

Third Place voor persoonlijke ontwikkeling

15

Taal- en mediavaardigheden (non-formeel en informeel leren)

16

Taal- en mediavaardigheden (ondersteuning formeel leren)

17

5

De organisatie

19

Organisatievorm & HRM

19

De mensen

21

Marketing

21

FinanciĂŤn

22

22

Gebouwen en externe dienstverlening

Kwaliteitszorg

23

6

25

Aan de slag‌

1

Bijlage 1 Tijdpad

26

Bijlage 2 Toelichting doelen 2019

27


2

“Er worden nieuwe vormen van dienstverlening aangeboden”


BELEIDSPLAN 2016-2019

1

Vooraf Openbare bibliotheken hebben altijd een ideaal van ‘Bildung’1 gehad. Ook de term ‘open access’2 is voor de openbare bibliotheek niets nieuws: het bevorderen van vrij verkeer van informatie is al sinds jaar en dag een doel van de bibliotheek. De idealen blijven actueel, maar de context en de gebruikte termen veranderen. Bijdragen aan ‘empowerment’ van de burger, het bevorderen van ‘actief burgerschap’ en het versterken van de sociale samenhang is voor Bibliocenter een belangrijke maatschappelijke opdracht. De bibliotheek is één van de schaarse, laagdrempelige, uitnodigende plekken in het publieke domein die ook neutraal en vrij toegankelijk is. De bieb heeft geen commercieel belang. Je hoeft geen lid te zijn om van veel diensten gebruik te maken. De bibliotheek biedt een neutrale ruimte voor leren, lezen, ontmoeting en uitwisseling. Onder de nieuwe bibliotheekwet, de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) die in 2015 in werking is getreden, blijven de eerder geformuleerde vijf bibliotheekfuncties gehandhaafd. De behoefte van de klant – particulieren, instellingen en overheid - verandert echter snel. Bibliocenter zet in op de functies leren, lezen en informeren en sluit daarbij aan op ontwikkelingen in het sociaal domein. De functies cultuur en ontmoeting worden uitgevoerd in de context van lezen, leren en informeren. Nieuwe vormen van dienstverlening worden daarbij ontwikkeld en toegepast, meestal in samenwerking met maatschappelijke partners. Zo werken we continu aan een bibliotheek die blijft inspelen en anticiperen op de actuele vraagstukken vanuit de bekende idealen. Al sinds 2011 werken we bij Bibliocenter aan dit model van openbaar bibliotheekwerk en we zetten deze lijn voort in de periode 2016-2019. Dit meerjarenbeleidsplan beperkt zich tot hoofdlijnen. Het plan geeft kaders aan en beschrijft de koers die is ingezet en de komende jaren wordt voortgezet. Zo zijn de doelen duidelijk en is er de nodige flexibiliteit om deze te bereiken.

1

Bildung

Wilhelm von Humboldt (1767-1835): Ieder individu, afhankelijk van zijn behoeften en mogelijkheden en gebonden aan de grenzen van zijn kracht, moet de kans hebben zich te ontwikkelen volgens zijn innerlijke persoonlijkheid.’ (Gesammelte Schrifte, I, p. 111) 2

Open access

Een publicatie is ‘open access’ als je het gratis en zonder beperkingen kunt lezen, downloaden, kopiëren, printen en verspreiden. De auteur heeft dan een licentie gegeven voor een breed (her)gebruik, en heeft tegelijkertijd zijn auteursrecht behouden. Daardoor is het mogelijk het materiaal toegankelijk te maken via internet en te gebruiken voor onderwijs en nieuw onderzoek.

3


4

“De bibliotheek staat midden in de samenleving”


BELEIDSPLAN 2016-2019

2

Inleiding

De bibliotheek staat midden in de samenleving en dus midden in de maatschappelijke trends. Voor de gezamenlijke overheden is dit de reden geweest om opnieuw de rol en functies van de openbare bibliotheek te bepalen. Dit heeft geleid tot de Wet stelsel openbare bibliotheken (Wsob). Deze wet regelt de taakverdeling tussen Rijk, provincies en gemeenten en geeft vorm aan de inrichting van het landelijke stelsel van openbare bibliotheken. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de lokale bibliotheekvoorziening. De veranderingen in de bibliotheekorganisatie worden gevoed en uitgedaagd door trends in de volgende domeinen: openbare bibliotheken en de branche, rijksoverheid, gemeenten en de samenleving als geheel. De bibliotheek is de culturele instelling waarop de burger het minst graag wil bezuinigen, zo blijkt uit recent onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP)3. De bibliotheek is een onafhankelijke, neutrale en veilige plek waar men kan ontspannen, studeren of werken. Ontwikkelingen bij gemeenten, provincie en Rijksoverheid, zoals bezuinigingen, decentralisatie, veranderde opvattingen over de rol van de overheid en de verhouding met het maatschappelijk middenveld, hebben invloed op de relatie van deze partijen met Bibliocenter. Consumententrends, digitale ontwikkelingen, sociale en economische vraagstukken raken de bibliotheek, de gebruikers en hun vragen en gedrag. De economische en monetaire crises resulteren in een

3

gebrek aan financiĂŤle middelen bij de overheid, het bedrijfsleven en bij particulieren. Veel mensen komen, deels blijvend, buiten het arbeidsproces te staan en moeten hun leven van nieuwe inhoud en betekenis voorzien. Anderen leggen zich toe op het vinden van een baan of het verkrijgen van de daarvoor benodigde kwalificaties en capaciteiten. De crises veroorzaken niet alleen economische schade, maar hebben ook sociale en psychologische gevolgen. Veel mensen hebben gevoelens van angst, onzekerheid en twijfel. Organisaties herijken hun maatschappelijke relevantie en zoeken naar nieuwe legitimatie, nieuwe functies en financieringsmodellen. Sinds 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk voor bijna alle ondersteuning aan kwetsbare doelgroepen. Op drie terreinen zijn taken van de landelijke of provinciale overheid overgeheveld naar gemeenten. De drie transities gingen gepaard met grote kortingen, waardoor de gemeenten de taken fundamenteel anders moeten organiseren. In onze regio is er een aanzienlijke groep mensen die niet over de benodigde basisvaardigheden beschikt. Volgens onderzoek dat Bibliocenter heeft laten uitvoeren zijn er in onze regio ruim 12.000 laaggeletterden, ca. 11% van de bevolking van 15 jaar of ouder4. In het verlengde van laaggeletterdheid5 beschikt een groot aantal mensen

SCP (2012), Een beroep op de burger. Minder verzorgingsstaat, meer eigen verantwoordelijkheid? Den Haag.

5


evenmin over basisvaardigheden met betrekking tot rekenen, digitale media, gezondheid en financiÍn. Een gebrek aan basisvaardigheden leidt snel tot een stapeling van problemen. Demografisch is er sprake van een sterk vergrijzende en ontgroenende bevolkingssamenstelling met de thema’s die daarmee samenhangen, zoals een bovengemiddeld aantal mensen dat eenzaamheid ervaart. De context waarin Bibliocenter opereert is er een van snelle maatschappelijke en technologische veranderingen en een terugtrekkende overheid. Maar ook van taaie maatschappelijke problematiek die groepen burgers verhindert zelfredzaam te participeren in de samenleving. De huidige tijd vergt betrokkenheid, flexibiliteit, responsiviteit en aanpassingsvermogen van organisaties en mensen. Niet alleen om mee te bewegen, maar ook om daar zelf mede sturing aan te geven. Het is een tijd van kanteling in diverse opzichten, een tijd waarin klassieke structuren en organisaties onder druk staan en uitgedaagd worden. Bibliocenter verbindt zich daarom actief met partners, is deelgenoot van samenwerkingsverbanden en betrekt burgers en burgercollectieven bij de maatschappelijke activiteiten van de bibliotheek.

6

Stakeholders Voor het maken van strategische keuzes en beleid hebben we een goed beeld nodig van de stakeholders en de ruimte die zij ons geven. Klanten Onze klanten, particuliere- en institutionele klanten, zijn onze belangrijkste stakeholders. De bibliotheek heeft ingeschreven leners, die op regelmatige basis betalen, deelnemers aan activiteiten en een groeiende groep zakelijke klanten, zoals het onderwijs. Deze groepen leveren een belangrijk deel van de baten. Voor Bibliocenter betekent een stijging in klanten niet alleen hogere inkomsten, maar vooral een bevestiging van onze maatschappelijke functie als laagdrempelige voorziening voor velen. En dit is weer relevant voor de houding van onze tweede belangrijke stakeholder: de gemeente.   Opdrachtgever De vier gemeenten Leudal, Maasgouw, Nederweert en Weert zijn als vertegenwoordigers van de inwoners de opdrachtgevers van de bibliotheek. Dit opdrachtgeverschap krijgt in het najaar van 2017 gestalte in een nieuw meerjarig beleidskader en daarmee samenhangende meerjarige uitvoeringsovereenkomsten, waarin de voorwaarden staan die de gemeenten aan de subsidie verbinden. De bibliotheek is van belang voor de aantrekkingskracht en leefbaarheid van stad en dorpen. Zij is een belangrijke instelling met een groot bereik en ontvangt daarmee samenhangende subsidie. Gemeenten en Bibliocenter

4

Cubiss, (2015), Ken uw doelgroep. Kwetsbare groepen gemeentes Leudal, Maasgouw, Nederweert en Weert, Tilburg.

5

Laaggeletterdheid is een overkoepelende term voor mensen die grote moeite hebben met lezen, schrijven en het begrijpen en toepassen

van informatie. Zij beheersen niet het minimale niveau om volwaardig in de Nederlandse maatschappij te kunnen functioneren.


BELEIDSPLAN 2016-2019

hechten aan een goede formele en informele afstemming en overleg over zaken die voor beide van belang zijn. Bibliocenter ziet dit als een invulling van maatschappelijk ondernemerschap. Echter, de recente fluctuaties in de hoogte van exploitatiesubsidies maakt dat Bibliocenter ook op zoek is naar nieuwe stakeholders en financieringsmodellen. Medewerkers De bibliotheek is een dienstverlenende organisatie. De medewerkers geven hieraan dagelijks inhoud. Hun betrokkenheid, expertise en samenwerking zijn bepalend voor het succes van de bibliotheek. Bibliocenter wil een werkgever zijn die de geldende regels goed toepast en medewerkers volop kansen biedt om zich te ontwikkelen. De cao openbare bibliotheken, de arbeidswetgeving (onder andere Arbo) en de Wet op de ondernemingsraden vormen het belangrijkste formele kader voor de relatie tussen werkgever en werknemers. Vrijwilligers zijn eveneens van groot belang om het bibliotheekwerk in de lucht te houden en wel in rollen die aanvullend zijn op die van de medewerkers. De onderscheiding van betaald en onbetaald werk in de bibliotheek dient te liggen bij de specifieke vakkennis en vaardigheden van bijvoorbeeld de informatieprofessional of lees-mediaconsulent. Een vrijwilliger kan specifieke kennis en vaardigheden inbrengen die daarop aanvullend zijn, bijvoorbeeld vanuit Seniorweb of als taalmaatje.

Maatschappelijke en culturele partners De samenwerking met maatschappelijke en culturele instellingen ontwikkelt zich van collegiale uitwisseling naar partnerschap bij de ontwikkeling en uitvoering van ons aanbod. Branche Een regionale bibliotheekorganisatie kan veel, maar lang niet alles op eigen kracht. Bibliocenter is lid van de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB), die de ontwikkeling van de branche stimuleert en gemeenschappelijke projecten en campagnes organiseert. De branche heeft behoefte aan meer samenwerking om het merk en de innovatiekracht van de branche en afzonderlijke biblio7 theken te versterken. Bibliocenter is een actief en loyaal lid van de branche. Wij houden ons aan de brancheformules: niveau van dienstverlening, professionaliteit, uniforme digitale informatie, gezamenlijke marketing en promotie, landelijke huisstijl, bibliotheeksystemen, RFID-labels, kwaliteitszorg en certificering, rekeningschema en landelijke bibliotheekkaart.   Rijksoverheid De Rijksoverheid is regisseur van het landelijke stelsel. De Koninklijke Bibliotheek (KB) heeft onder de Wsob een regierol binnen het netwerk van openbare bibliotheken gekregen en draagt de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van stelseltaken. De prioriteiten voor de lopende beleidsperiode worden gelegd bij het realiseren van de nationale digitale bibliotheek en op versterking van het gehele Nederlandse bibliotheekveld middels (inter)nationale samenwerking, overleg en onderzoek.


“De bibliotheek is een dienstverlenende organisatie”  

8

“Een Leven Lang Leren-bibliotheek”


BELEIDSPLAN 2016-2019

3

Missie en visie

De overheid wil Nederland neerzetten als een kennissamenleving waarin de beroepsbevolking langer doorwerkt, zich een leven lang ontwikkelt en relevant blijft voor de arbeidsmarkt. Dit vereist veerkracht en aanpassingsvermogen van mensen om te kunnen meebewegen met de continue ontwikkelingen. En dat in tijden van toenemende sociale onzekerheid.

KERNDOEL EN AMBITIE In het beleidsplan 2012 – 2014 van Bibliocenter stonden digitale dienstverlening, ‘third place’ en verbreding van de bibliotheekactiviteiten al voorop. In 2015 is een business case uitgewerkt voor een dergelijk bibliotheekmodel. Deze beleidslijn wordt doorgetrokken naar de periode 2016-2019. De missie van Bibliocenter blijft: Het creëren van waarde door het samenbrengen van de lokale gemeenschap met de wereld van kennis en lezen Het kerndoel voor deze periode is het verder ontwikkelen van een ‘Leven Lang Leren-bibliotheek’. Deze bibliotheek draagt bij aan het toerusten van burgers, zodat zij kunnen meedoen in de moderne kennissamenleving en daar op hun beurt actief aan kunnen bijdragen. De bibliotheek heeft een stimulerende, inspirerende en faciliterende rol. Dat vereist experimenten met nieuwe vormen van dienst-

verlening en een nieuw bibliotheekmodel dat inspeelt op de vraagstukken van deze tijd. Bibliocenter heeft de ambitie om dat model van de openbare bibliotheek van nu te realiseren. Bibliocenter biedt een relevante publieke voorziening waar inwoners van de regio de mogelijkheden vinden om een leven lang te kunnen leren. De bibliotheek fungeert als Open Leercentrum waar formele en informele leerprocessen worden ondersteund en waar kennisdeling en uitwisseling van ideeën centraal staan. Bibliocenter ontwikkelt zich verder tot een ondernemende organisatie waar ‘een leven lang leren’ wordt ondersteund door programmering van een digitaal en fysiek aanbod van cursussen, workshops en netwerkbijeenkomsten en dergelijke. Dit vanuit laagdrempelige locaties met een aantrekkelijke, gastvrije ambiance en aangevuld met een passende collectie media. TWEEDE BESTE BIEB VAN NEDERLAND In 2015 won Bibliocenter de tweede prijs in de verkiezing Beste Bibliotheek van Nederland. “De grootste troef is het aardige en goed geïnformeerde personeel. Geen moeite is hen te veel”, zegt de mystery guest die Bibliocenter bezocht. De onafhankelijke vakjury roemt ‘het gedurfde en succesvolle innoveren van Bibliocenter, en dat in tijden van krimp.’

9


Het aanbod betreft zowel fysieke als digitale diensten. Bibliocenter streeft hiermee naar een verdere stijging van het ‘nieuwe’ bibliotheekgebruik, zodat het maatschappelijk rendement van investeringen en voorzieningen stijgt. Hiermee zijn al goede resultaten geboekt sinds de start in 2012: het aantal deelnemers aan activiteiten (netwerkbijeenkomsten, workshops, cursussen, spreekuren, lezingen) is in de periode 2009-2015 bijna verzevenvoudigd.

10

Vormen van leren Formeel leren is leren dat wettelijk gereglementeerd is en voldoet aan kwaliteitseisen. Het kan worden afgesloten met een landelijk erkend diploma of certificaat. Non-formeel leren: voorbeelden van non-formeel leren zijn cursussen of trainingen ter ondersteuning van specifieke vaardigheden of vakkennis. Informeel leren staat voor leren dat doorgaans niet-georganiseerd plaatsvindt. Het kan altijd en overal: of je nu leert van werkervaringen of gewoon door te functioneren in de samenleving. We leren nu eenmaal veel in de praktijk: vaak spontaan en toevallig. En veelal ook nog eens met anderen: we kijken af, vragen hulp, krijgen feedback. 6

https://www.ou.nl/web/look-dossiers/netwerkleren/vormen-van-leren.

Een Leven Lang Leren in de bibliotheek In de kennissamenleving is kennis een belangrijke productiefactor. De ontwikkeling van onze maatschappij naar een kennissamenleving heeft geresulteerd in een behoefte aan leerarrangementen met ruimte voor andere manieren van leren dan het formele leren.

Informeel leren wordt steeds meer gezien als een belangrijke manier van professionaliseren naast formeel en non-formeel leren. Netwerkleren is een vorm van informeel leren. Bij netwerkleren staat de lespraktijk centraal, waarbij sociale contacten worden gebruikt voor ondersteuning van de lespraktijk en de eigen professionele ontwikkeling (Jones, Asensio & Goodyear, 2000)6. Bibliocenter wil er zijn voor iedereen met een leerbehoefte, bijvoorbeeld met een non-formeel leeraanbod voor mensen die hun opleidingsniveau en hun kansen op de arbeidsmarkt willen verhogen. Bibliocenter ondersteunt ook de formele onderwijsstructuren voor kinderen, jongeren en volwassenen in de regio.


BELEIDSPLAN 2016-2019

Transities Tegen de achtergrond van de aangehaalde ontwikkelingen streeft Bibliocenter drie fundamentele transities na: • van basisbibliotheek naar Open Leercentrum waar formele, informele en non-formele leerprocessen worden ondersteund en waar kennisdeling en uitwisseling van ideeën centraal staan; • van standalone-organisatie naar netwerkorganisatie; • van serviceorganisatie naar ondernemende organisatie waar blended learning (digitale en fysieke leerprocessen in samenhang met elkaar) wordt ondersteund door een programmering van cursussen, lezingen en workshops die aansluit bij de vraag uit de regio én een relevante collectie media. Third Place voor ontwikkeling Volgens de Amerikaanse socioloog Ray Oldenburg7 is onze ‘first place’ thuis, de ‘second place’ is het werk of de school. Hier is de digitalisering ver doorgedrongen. In één ruimte kunnen gezinsleden of collega’s via tv, internet of social media zich in het digitale domein begeven, zonder contact te hebben met elkaar. We zoeken naar nieuwe plekken waar we in contact komen met elkaar: de ‘third place’ of de openbare ruimte. Bibliotheken bieden een laagdrempelige publieke ruimte in een tijd waarin deze schaars is geworden. Het gaat daarbij om zowel fysieke als om digitale ruimte. Fysiek zijn het plekken waarin je zowel rust als bedrijvigheid kunt vinden. Plekken waar je kunt werken en studeren, plekken waar ruimte is voor reflectie maar ook ontmoeting en uitwisseling van ideeën. 7

Da Capo Press, Cambridge (Ma.).

11

Doelgroepen en basisvaardigheden Bij het uitwerken van haar ambitie besteedt Bibliocenter extra aandacht aan kwetsbare groepen die de aansluiting bij de maatschappelijke ontwikkelingen moeilijker vinden. Het gaat om mensen die zich minder goed redden op het gebied van werk & inkomen, gezondheid, wonen en overheidsinformatie. Onvoldoende beheersing van basisvaardigheden als lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden zijn een belemmering om duurzaam te participeren. Mensen die niet goed kunnen lezen en schrijven vinden moeilijker werk en belanden eerder in uitkeringssituaties. Ze krijgen dan ook eerder te maken met geld-, gezondheids- en opvoedingsproblemen. Velen ervaren praktische hindernissen als ze niet goed met de computer om kunnen gaan. Bij instanties als het


Voor de komende beleidsperiode hebben we onze beleidsprioriteiten vertaald naar drie programmalijnen die invulling geven aan de maatschappelijke opdracht van de bibliotheek en ook aansluiten op de collegeprogramma’s en beleidskaders van de betrokken gemeenten. De thema’s van de programmalijnen zijn: 1. Third Place Voor Persoonlijke Ontwikkeling (non-formeel9 en informeel leren10); 2. Taal- en mediavaardigheden (non-formeel en informeel leren); 3. Taal- en mediavaardigheden (ondersteuning formeel leren11).

12

UWV moet je je digitaal aanmelden. Bij het openbaar vervoer moet je via de website handelingen rond je OV-chipkaart verrichten. De overheid heeft het streven om in 2017 uitsluitend nog via digitale kanalen met burgers te communiceren. Alle reden dus voor een krachtsinspanning via non-formele educatie.

In hoofdstuk 4 worden de verschillende programmalijnen nader toegelicht.  

Bibliocenter richt zich hierbij op vaardigheden uit het model van de ‘Schijf van vijf8’: • Lezen, schrijven, rekenen • Digitale vaardigheden • Financiële vaardigheden • Gezondheidsvaardigheden • Sociale en juridische vaardigheden

8

Het model is ontwikkeld door het Interdepartementaal Vaardigheden Overleg van 9 ministeries en een aantal uitvoeringsorganisaties.

9

Van non-formeel leren spreekt men bij activiteiten die niet expliciet als leren zijn omschreven maar die toch een belangrijk leercomponent inhouden.

10

Bij informeel leren wordt er geleerd als ‘toevallig neveneffect’. Leren gebeurt spontaan en vaak niet bewust.

11

Van formeel leren is er sprake wanneer de leerprocessen plaatsvinden in een georganiseerde en gestructureerde omgeving en expliciet als leren

worden aangeduid. Het gaat hier over geplande leeractiviteiten.


“Het enige dat je absoluut moet weten, is de locatie van de bibliotheek.�

Albert Einstein

13


“De bibliotheek is een Open Leercentrum”

14


BELEIDSPLAN 2016-2019

4

De programmalijnen THIRD PLACE VOOR PERSOONLIJKE ONTWIKKELING (NON-FORMEEL EN INFORMEEL LEREN) In de kenniseconomie is kennis dus de belangrijkste productiefactor. Een dergelijke samenleving drijft op goed geïnformeerde burgers die zich doorlopend bijscholen. Meekomen in de 21e eeuw vraagt een samenhangend geheel van nieuwe vaardigheden, waaronder ICT-vaardigheid, creativiteit en goede sociale en communicatieve vaardigheden. Om mensen te helpen bij de (verdere) ontwikkeling van 21e-eeuwse vaardigheden fungeert de bibliotheek als Open Leercentrum voor mensen die niet (meer) in een formele leeromgeving verkeren zoals werkzoekenden, mensen die hun taal willen verbeteren en anderen die zich verder willen ontwikkelen. Door thema’s te kiezen die aansluiten bij vraagstukken van verschillende doelgroepen, draagt de bibliotheek bij aan zelfredzaamheid. Denk aan netwerkbijeenkomsten voor werkzoekenden of mantelzorgers, een Open Inloop Taal of workshops als Klik & Tik en Digisterker. Dit zijn voorbeelden van de manier waarop een bezoek aan de bibliotheek de deelname van inwoners aan de maatschappij kan bevorderen. Dit doet Bibliocenter steeds in samenwerking met diverse maatschappelijke partners. Zie voor een volledige lijst van samenwerkingspartners de bijlage. Naast programmering zijn goede leer- en studiefaciliteiten van belang om de third place-functie te vervullen; bij de recente inrichting van de Weerter vestiging is hier veel aandacht aan besteed. Tot op heden heeft de programmering zich vooral geconcentreerd op de hoofdvestiging.

In de komende beleidsperiode biedt Bibliocenter ook passende programmering aan op andere locaties, daarbij samenwerkend met partnerinstellingen en burgerinitiatieven en in aansluiting op de gemeentelijke opdracht. Ook op het gebied van gezondheidsvaardigheden, financiële zelfredzaamheid en andere maatschappelijke terreinen worden steeds meer workshops en cursussen aangeboden. Zo breidt de bibliotheek stapsgewijs en in samenwerking met andere instellingen haar dienstverlening uit. Aan inwoners die het basisniveau van vaardigheden gepasseerd zijn en die zich prima kunnen redden in de maatschappij, biedt en faciliteert de bibliotheek verschillende mogelijkheden tot verdere ontwikkeling. Denk aan een cursus Visual Storytelling door een lokale kunstenaar, een serie lezingen over actuele thema’s voor volwassenen of juist een serie ‘Kid’s colleges’.

>> Doelen 2019 • Minimaal 7.500 mensen nemen deel aan

non-formele leeractiviteiten; • In alle gemeenten samen waar Bibliocenter actief is, worden minimaal 160 leeractiviteiten aangeboden, gemiddeld minimaal 4 per maand per gemeente; • Leeractiviteiten worden gewaardeerd met gemiddeld 7,5.

15


TAAL- EN MEDIAVAARDIGHEDEN (NON-FORMEEL EN INFORMEEL LEREN) Bibliocenter wil een kenniscentrum en inspiratiebron zijn op het gebied van taal, lezen en leesplezier voor jeugd en jongeren, hun ouders en leerkrachten en andere volwassenen. Wij sluiten met onze dienstverlening aan op het leesgedrag en de informatiebehoefte van de lokale bevolking, gedifferentieerd naar doelgroepen.

16

Leesplezier bevorderen Lees- en taalvaardigheden zijn essentiële competenties om te kunnen meedoen in onze maatschappij. Leesplezier bevorderen is een belangrijke taak van de bibliotheek. Zo dragen we eraan bij dat kinderen hun taal- en leesvaardigheden al op jonge leeftijd aanleren en dat die vaardigheden beklijven. Dat doet de bibliotheek in samenwerking met scholen, kinderopvang en consultatiebureaus. Taal- en leesvaardigheden op peil houden Zoals iedere vaardigheid moeten ook taal- en leesvaardigheid onderhouden worden: dit geldt voor zowel kinderen als volwassenen. Bibliocenter helpt inwoners hun taal- en leesvaardigheden op peil te houden en te versterken door de mogelijkheid te bieden om in de bibliotheek een boek of tijdschrift te lezen of te lenen, te oefenen met taalprogramma’s via Oefenen.nl of deel te nemen aan bijeenkomsten zoals de Open Inloop Taal.

Voorleesvrijwilligers Ook onze (voorlees)vrijwilligers spelen een belangrijke rol als het gaat om taal- en leesbevordering. Denk aan voorleesprojecten waarbij vrijwilligers bij taalzwakke gezinnen thuis gaan voorlezen. De vrijwilligers brengen het belang van voorlezen voor kinderen over en leggen ouders uit hoe ze moeten voorlezen. De vrijwilligers worden getraind door medewerkers van Bibliocenter.

>> Doelen 2019 • Minimaal 1.000 deelnemers aan leeractiviteiten

op gebied van taal/lezen/mediavaardigheden; • Minstens 20% van de inwoners van het werkgebied is lid van de bibliotheek; • Bibliocenter registreert jaarlijks minimaal 850.000 uitleningen.


BELEIDSPLAN 2016-2019

TAAL- EN MEDIAVAARDIGHEDEN (ONDERSTEUNING FORMEEL LEREN) Ook het onderwijs is aan fundamentele veranderingen onderhevig. Lag de nadruk voorheen op ’leren om te doen’, nu ligt de nadruk op ‘doen om te leren’. Kortom, ervaringsgericht onderwijs. Het onderwijs van de toekomst is niet alleen gericht op hard skills, maar vooral ook op soft skills, zoals kritische reflectie en de kunst van het samenwerken. De beheersing van taal en rekenen wordt gezien als de basis voor succes in de verdere schoolloopbaan, op de arbeidsmarkt en voor persoonlijk welzijn. Taalvaardigheid, rekenvaardigheid en probleemoplossend vermogen worden als kernvaardigheden beschouwd in het beleid van het ministerie van OCW. Daarnaast verandert geletterdheid ook in meer visuele en digitale geletterdheid en programmering. Om het maximale uit leerlingen te halen en in te spelen op hun individuele aanleg, leerstijl en talenten, zijn er andere onderwijsconcepten nodig, zoals ‘gepersonaliseerd leren’. De druk op jongeren om het maximale uit hun talenten te halen, groeit. Bibliocenter ondersteunt de formele leerstructuren, met name op het gebied van taal en lezen en mediavaardigheden met bijvoorbeeld de Bibliotheek op School. Dit model is gebaseerd op de landelijke formule, vaak aangepast naar de wensen van de school en de beschikbare financiële middelen. Deze aanpak, met inzet van onze lees-mediaconsulenten, wordt in de evaluaties goed gewaardeerd. Bibliocenter zal dit verder uitbouwen waar gewenst en in aansluiting op de opdracht van de betreffende gemeente.

De inzet van de lees-mediaconsulent is er vooral op gericht de structurele aandacht voor lezen in het leercurriculum te verstevigen, hetzij via de intermediairs, hetzij via inzet van leesbevorderende projecten in de klas. Daarnaast heeft Bibliocenter een aanbod met projecten voor de voorschoolse educatie en het primair en voortgezet onderwijs op het gebied van leesbevordering en mediavaardigheden. In 2016 is gestart met een aanbod voor buitenschoolse opvang, vooral gericht op verhoging van het leesplezier.

>> Doelen 2019 • 95% van de scholen in het primair onderwijs (en/of Integrale Kind Centra) is afnemer van producten en diensten van Bibliocenter; • 66% van de scholen in het voortgezet onderwijs is afnemer van producten en diensten van Bibliocenter; • 30% van de buitenschoolse opvang is afnemer van producten en diensten van Bibliocenter.

17


“Talent ontwikkelt zich naarmate het meer wordt ingezet�

18


BELEIDSPLAN 2016-2019

5

De organisatie Werken voor een ‘Leven lang leren-bibliotheek’ vraagt andere dingen van zowel de organisatie als de mensen die er werken. Veranderingen volgen elkaar sneller op en het opereren in netwerken wordt belangrijker. De problematiek is vaak complex en er wordt multidisciplinair gewerkt. Efficiency is niet het belangrijkste doel, maar de effectiviteit van de activiteiten. Om ervoor te zorgen dat Bibliocenter de benodigde transities maakt is een meer flexibel en schaalbaar organisatiemodel nodig dat zich kan vormen naar de wijzigende maatschappelijke opdrachten en de financiële middelen, zowel structureel als incidenteel.

Vakmanschap Binnen vakmanschap zijn de onderdelen ondergebracht die een sterk repeterend karakter hebben en die ook zo efficiënt mogelijk afgehandeld moeten worden. Hier wordt ook het sterkst de verschuiving van handmatige naar geautomatiseerde processen zichtbaar. Denk hierbij bijvoorbeeld aan zelfservice in de uitlening of boekhoudprogramma’s. In dit onderdeel zitten veel van de ondersteunende organisatieprocessen.

ORGANISATIEVORM & HRM

Partnerschap Binnen dit onderdeel wordt het werken in wisselende samenstellingen en het werken in verschillende netwerken zichtbaar. Bij het traditionele front-office werk wordt bijvoorbeeld de verschuiving zichtbaar van een medewerker die zich alleen bezighoudt met de uitleenfunctie naar een medewerker die zich richt op de ondersteuning van het informele leren van de inwoners van het werkgebied.

Bibliocenter heeft in een pilotproject12 met geld van Stichting Bibliotheekwerk onderzocht welk organisatiemodel en werkwijze het meest passend zijn. Daaruit is een hybride model ontstaan met drie onderdelen met elk een dominante organisatievorm. Binnen het onderdeel vakmanschap is dit de traditionele organisatie, binnen het onderdeel partnerschap zijn dat de matrix- en netwerkorganisatie en binnen het onderdeel ondernemerschap komt de besturende laag naar voren. Alle onderdelen kennen een overlap met de andere onderdelen en een gezamenlijke overlap. In deze overlap is de rol van verbinder een cruciaal element. Hier vindt de afstemming plaats die ervoor zorgt dat alle onderdelen bij elkaar komen.

http://www.bibliotheekwerk.nl/branche-van-de-toekomst/pilot-nieuw-leren/

12

Ondernemerschap Het onderdeel ondernemerschap is vergelijkbaar met het verkrijgen van middelen om het organisatiedoel te bereiken. De contacten met de stakeholders zijn hierbij een belangrijk onderdeel en ook de strategie en visieontwikkeling van de organisatie vallen hieronder.

19


Ondernemerschap Organisatiebesturing

OR

Raad van Toezicht

Directeur/ bestuurder

Controller Fin, P&O, ICT

Secretariaat

20

Procesbesturing

Teamleider Publieke Diensten (B2C)

Visie en missie

Teamleider Zakelijke diensten (B2B)

Netwerkbesturing

Vestigingen

Bibliotheek op school

Digitale bibliotheek

Programmering (Leer)Instellingen

Programmering Particulieren

B2C: Vakmanschap

B2B: Partnerschap


BELEIDSPLAN 2016-2019

DE MENSEN

MARKETING

Op bovenstaande manier is duidelijk wat de meest passende organisatievorm is en welke rollen hiervoor nodig zijn. Voor medewerkers moet duidelijk zijn wat er wordt verwacht en hoe ze blijvend in kunnen spelen op veranderingen binnen en buiten hun organisatie en welke rol daarbij past. Om de organisatiedoelen te realiseren in een complexere omgeving is het nodig dat de organisatie beschikt over medewerkers die kunnen en mogen schakelen. Het werken met rollen in plaats van met een functieomschrijving past beter bij een flexibele organisatie dan de traditionele organisatie. Rollen die goed worden vervuld grijpen terug op het talent wat iemand heeft. Een talent is in aanleg aanwezig en ontwikkelt zich naarmate het meer wordt ingezet. Het werken op basis van rollen is wezenlijk anders dan het werken op basis van een functiebeschrijving met bijbehorende vaardigheden en competenties. Bij een functiehuis wordt uitgegaan van het organogram terwijl bij het maken van een rol uitgegaan wordt van het proces. De komende vier jaar zal de organisatie zich organisch verder vormen naar het werken in rollen. De structuur volgt de keuzes en cultuur waar Bibliocenter voor staat. Als eerste stap in het werken met rollen hebben Ondernemingsraad en het Managementteam een rollenplaat ontwikkeld voor Bibliocenter. De tweede stap wordt gezet in het najaar van 2016 bij een training waar medewerkers hiermee aan de slag gaan, zowel voor de organisatieontwikkeling als voor hun persoonlijke ontwikkeling.

In de vorige beleidsperiode heeft Bibliocenter ervoor gekozen zich met behulp van het theoretische model van Treacy en Wiersema13 te onderscheiden van concurrenten en daarmee in de praktijk toegevoegde waarde te bieden aan haar klanten. De theorie van Treacy en Wiersema is een hulpmiddel bij het formuleren van een strategie. Het kiezen van een te volgen waardestrategie speelt een belangrijke rol in het strategisch marketingplan. De bibliotheek is door diverse (externe) factoren constant in beweging. Op basis van interne en externe analyse14 kiest Bibliocenter de komende periode voor een transitie in de marketingstrategie: van Operational Excellence naar Customer Intimacy. Hierbij wordt de bestaande positie waar mogelijk uitgebouwd door bedreigingen het hoofd te bieden op basis van bestaande sterkten en door het zien en benutten van kansen. Dit heeft Bibliocenter in de afgelopen jaren al vaker laten zien, bijvoorbeeld in het accountmanagement voor het primair onderwijs. Customer Intimacy begint bij klantpartnerschap en stelt de relatie met de klant centraal. Vertaald naar Bibliocenter worden de volgende richtinggevende keuzes afgeleid:

13

Treacy, M en Wiersema, F. (1993), Customer intimacy and other value disciplines, in: Harvard Business Review, January-February, p. 83-93.

14

Bibliocenter, Marketingplan 2016.

21


Product • Voortbouwen op bestaande sterkten en deze toepassen op terreinen met marktkansen • De aanpak verbreedt de bibliotheek voorbij de basisfuncties lezen en informatie • Zoeken naar nieuwe Product-markt-combinaties (PMC’s) • Efficiëntie in processen en kernassortiment (Front Office/boeken)

22

Prijs • Maximaliseren inkomsten uit secundaire geldstroom (particuliere en zakelijke klanten) • Optimaliseren van de lifetime value (minimaal vertrek) Distributie • Maximaliseren gebruik (bereik, toegang, traffic en lidmaatschapsrelaties) • Investeringsprogramma in sfeer, klantgerichtheid, toegankelijkheid van de instelling/vestigingen Communicatie • Kennis van de klant stuurt de dialoog aan • Introductie Customer Relationship Managemensysteem • Actief accountmanagement in zakelijke markten zoals onderwijs • Inspelen op behoefte aan verbinding door programmering • Geen eenmalige transacties maar het bevorderen van langdurige relaties

FINANCIËN Een groot deel van de financiering van de bibliotheek is nog steeds afkomstig van de gemeenten. Deze hebben echter voor de komende beleidsperiode bezuinigingstaakstellingen opgelegd. Voor de continuïteit is het van belang dat subsidies voor langere termijn worden vastgesteld. Bibliocenter blijft proactief in het genereren van geldstromen vanuit de overheid en andere subsidieverstrekkers en eindgebruikers. Ook andere mogelijkheden worden onderzocht en getest. Projectsubsidies vormen een groeiend aandeel van de inkomsten voor Bibliocenter, evenals inkomsten van onderwijs en andere institutionele klanten. Als gevolg van verdergaande individualisering in de maatschappij, willen mensen zich niet meer langdurig binden. Bibliocenter zal de komende jaren dan ook op zoek gaan naar mogelijkheden om volwassen bezoekers en gebruikers van de bibliotheek op een andere manier mee te laten betalen aan de dienstverlening.

GEBOUWEN EN EXTERNE DIENSTVERLENING In de vier gemeenten waar Bibliocenter actief is, zijn er 25 locaties in de varianten fullservice-bibliotheek, bibliotheekpunt of de Bibliotheek op School (dBoS). Ook zijn er nieuwe varianten in ontwikkeling met o.a. burgerinitiatieven. De komende jaren ligt de nadruk op het verder geschikt maken van locaties als ‘Third place voor ontwikkeling’. Dat kan ook zijn in multifunctionele accommodaties voor de kleinere kernen. Verder zoekt de bibliotheek andere plekken op waar zij zich kan manifes-


BELEIDSPLAN 2016-2019

teren met programma’s en activiteiten. Op termijn is er geen noodzaak meer tot het hebben van veel gebouwen, wel een noodzaak tot zichtbaarheid op veel plekken.

KWALITEITSZORG Kwaliteitszorg wordt ingezet als middel om de effectiviteit en efficiëntie van de dienstverlening te waarborgen. Uitgangspunt voor de kwaliteitszorg binnen de Bibliotheek is de PDCA-methodiek (Plan-Do-Check-Act), waarbij beleid wordt gemaakt, uitgevoerd, geëvalueerd en zo nodig bijgesteld. Dit gebeurt onder andere aan de hand van maandelijkse statistische overzichten, financiële kwartaaloverzichten en periodieke klanten- en medewerkerstevredenheidsonderzoeken. Aan de hand van dit meerjarenbeleidsplan worden elk jaar werkplannen opgesteld waarbij de resultaten van het afgelopen jaar worden meegewogen. Jaarlijks vindt een accountantscontrole plaats op basis van de jaarrekening. De Raad van Toezicht stelt de jaarrekening vast en neemt het rapport van bevindingen van de accountant mee in de besluitvorming. Deze beleidsjaarrekening wordt aan de subsidiërende gemeenten ter beschikking gesteld. Daarnaast wordt een inhoudelijk jaarverslag en een sociaal jaarverslag opgesteld. Elke vier jaar wordt door de Stichting Certificering Openbare Bibliotheken een audit uitgevoerd. Deze zal plaatsvinden in het najaar van 2016. In 2018 wordt een tussentijdse toets gedaan.

23


24

“Er is veel ruimte voor het uitzetten van je eigen strategie�


BELEIDSPLAN 2016-2019

6

Aan de slag… Bibliocenter heeft relatief veel ruimte en vrijheid om een eigen strategie uit te zetten. Evengoed is de bibliotheek voor de continuïteit afhankelijk van een goede relatie met de belangrijkste stakeholders (belanghebbenden): klanten en de gemeentelijke opdrachtgever. Daarnaast hechten wij aan een goede positie in het lokale, provinciale en landelijke netwerk. Wij vullen onze rol in op een manier die is gericht op doelgerichte samenwerking vanuit een sterk bewustzijn van de eigen identiteit. Onze visie op bibliotheekwerk bestrijkt meer dan één beleidsveld, wat de zaak soms niet eenvoudiger maakt, maar de tijd van ‘alles voor iedereen’ ligt ver achter ons. Wij maken keuzes binnen de breedte van dat spectrum. We kiezen voor thema’s waarop de focus komt te liggen en door een overlap binnen de beleidsvelden wordt soms ook synergie behaald. De strategische doelen uit deze notitie worden in de komende periode verder uitgewerkt in de operationele jaarplannen. De financiële uitwerking wordt gedaan in de vorm van een meerjarenbegroting die echter nog afhankelijk is van de invulling van aangekondigde vastgestelde bezuinigingen. Deze meerjarenbegroting kan naar verwachting in het vierde kwartaal van 2016 worden opgesteld.

25

“Wat is een schrijver? Plankruimte in de bibliotheek die hem heeft gebaard.”

Gerrit Komrij


BIJLAGE 1 TIJDPAD 2016 2017 2018 2019 THIRD PLACE VOOR PERSOONLIJKE ONTWIKKELING (NON-FORMEEL LEREN15) Minimaal 7.500 deelnemers aan non-formele leeractiviteiten

X

X

X

X

X

X

X

X

Minimaal 160 leeractiviteiten in alle gemeenten, gemiddeld minimaal vier per maand per gemeente

Waardering leeractiviteiten met gemiddeld 7,5

TAAL- EN MEDIAVAARDIGHEDEN (NON-FORMEEL LEREN)

2016

2017

2019

X

X

X

X

Bibliocenter registreert minimaal 900.000 uitleningen

X

X

X

X

X

X

Minimaal 1.000 deelnemers aan leeractiviteiten op gebied van

26

2018

Minimaal 20% van de inwoners is lid van Bibliocenter

taal/lezen/mediavaardigheden

TAAL- EN MEDIAVAARDIGHEDEN (ONDERSTEUNING FORMEEL LEREN16) 2016 2017 2018 2019 Minimaal 95% van het primair onderwijs (en/of Integrale Kind Centra)

X

X

X

X

X

X

X

X

X

is afnemer van producten en diensten van Bibliocenter 66% van de scholen in het voortgezet onderwijs is afnemer van producten en diensten van Bibliocenter 30% van de buitenschoolse opvang is afnemer van producten en diensten van Bibliocenter

15

Van non-formeel leren spreekt men bij activiteiten die niet expliciet als leren zijn omschreven maar die toch een

belangrijk leercomponent inhouden; er wordt geleerd als ‘toevallig neveneffect’. 16

Van formeel leren is sprake wanneer de leerprocessen plaatsvinden in een georganiseerde en gestructureerde

omgeving en expliciet als leren worden aangeduid.


BELEIDSPLAN 2016-2019

BIJLAGE 2 TOELICHTING OP DE DOELEN Bij het vaststellen van de doelen is gekeken naar de ontwikkelingen in de laatste vijf jaar en de verwachtingen voor de komende periode, in samenhang met maatschappelijke trends en verlaging van exploitatiesubsidies. Zoals eerder toegelicht, is bij Bibliocenter een duidelijke verschuiving van bibliotheekgebruik waarneembaar: waar betalende ledenaantallen en uitleningen dalen, neemt de deelname aan (leer)activiteiten sterk toe (verzevenvoudiging sinds 2012). Het ‘nieuwere’ bibliotheekwerk voorziet dus in een behoefte. In de periode 2009-2015 is ook het aantal bereikte leerlingen met onderwijsprojecten verdrievoudigd (in 2015 ruim 17.000). De bezuinigingen op exploitatiesubsidies hebben geleid tot een vermindering van het aantal betaalde krachten en daarmee het aanbod aan projecten en activiteiten. Het aantal vrijwilligers is daarentegen explosief toegenomen naar meer dan 70% van de ‘formatie’ in 2016. Echter, vrijwillige krachten kunnen en mogen niet worden ingezet op de taken van vakinhoudelijke krachten. Ook vragen vrijwilligers tijd en aandacht van de medewerkers die hen faciliteren en begeleiden. De bezuinigingen hebben tevens geleid tot een aanpassing van de tarifering van deze dienstverlening; de tarieven zijn verhoogd naar kostendekkende prijzen. De verwachting is dat dit de komende jaren tot substantieel minder inkoop leidt door het primair onderwijs. De doelen zijn zodanig vastgesteld dat waar groei mogelijk wordt geacht, de ambitie daarop is aangepast. Daar waar groei niet mogelijk wordt geacht, is de ambitie gezet op stabilisering. Waar verwacht wordt dat daling vrijwel onontkoombaar is, is er beperking van de teruggang. Bibliocenter zal in alle gevallen blijven zoeken naar kansen om te verbeteren en te vernieuwen, teneinde het maatschappelijk rendement van haar dienstverlening te verhogen. Dit alles uitgaande van een ongewijzigd spreidingsmodel en geen aanvullende bezuinigingen op exploitatiesubsidies.

27


28


“Wil je van de grond komen, ga dan naar de universiteit; wil je een opleiding, ga dan naar de bibliotheek.�

Frank Zappa


Bibliocenter

Een leven lang leren in de bibliotheek: beleidsplan Bibliocenter 2016-2019  

Bijdragen aan empowerment van de burger, het bevorderen van actief burgerschap en het versterken van de sociale samenhang is voor Bibliocent...

Een leven lang leren in de bibliotheek: beleidsplan Bibliocenter 2016-2019  

Bijdragen aan empowerment van de burger, het bevorderen van actief burgerschap en het versterken van de sociale samenhang is voor Bibliocent...

Advertisement