Issuu on Google+

PRAKTIJK IN BEELD nr. 1 | mei 2010

Praktijk in beeld in Heerhugowaard

De gemeente Heerhugowaard in de kop van Noord-Holland is een echte groeigemeente. Het inwonersaantal is de laatste decennia sterk toegenomen. Op het gebied van stedelijke ontwikkeling is de gemeente zeer actief. Er wordt momenteel volop gewerkt aan nieuwe en vernieuwingsprojecten. Voorbeelden zijn de modernisering en uitbreiding van het Stadshart en het ambitieuze nieuwbouwproject Stad van de Zon. Een ander omvangrijk project dat op stapel staat is de ontwikkeling van het stationsgebied. Voor het ontwerp en de uitvoering van dit complexe gebied met uiteenlopende functies, benut de gemeente de voordelen van systems engineering. “Op basis van die methode willen we de complexiteit van dit gebied aanpakken en beheersen om zo tot de meest optimale oplossing te komen.” Auteur: Petrick de Koning (DeKoningschrijft)

René Kijk in de Vegte, projectingenieur afdeling ingenieursbureau, sector stadsbeheer maakt deel uit van de projectgroep ‘Ontwikkeling Stationsgebied’. “Het uitgangspunt voor de ontwikkeling

van het stationsgebied is dat we de groeigemeente Heerhugowaard compleet willen maken. We groeien nu snel naar een inwoneraantal van zo’n 60.000. Die inwoners moeten we een complete stad

Praktijk in beeld De programmacommissie ‘specificeren en systems engineering’ ondersteunt de brede inzet van specificeren en systems engineering (SE) in Nederland. Toepassing van deze methode kan leiden tot een hogere kwaliteit van bouwwerken, betere communicatie tijdens het ontwerpproces en effectieve procesbewaking. Maar ook de efficiency groeit en de (faal)kosten nemen af. In de serie ‘Praktijk in beeld’ legt de commissie praktijkverhalen vast en publiceert deze binnen de doelgroep. CROW richt zich hierbij op decentrale overheden en hun samenwerkingspartners. De commissie werkt samen met de stuurgroep SE (vier partijen-overleg) en INCOSE-NL. In de praktijkcases delen opdrachtgevers en opdrachtnemers projectervaringen. Hoewel elk project uniek is, kunnen herkenbare ervaringen bijdragen aan de bredere en effectievere inzet van de werkmethode. Bijvoorbeeld door inzicht te bieden in de knelpunten, valkuilen en vooral ook oplossingen. Ook helpt het de programmacommissie een beeld te krijgen van de praktijk, zowel in positieve als negatieve zin. Dit biedt een goede basis voor de discussie over de programmering.

1 | CROW

bieden. Momenteel is het stationsgebied redelijk gedateerd en het sluit niet aan op die doelstelling.”

Complexe omgeving De projectgroep staat momenteel nog helemaal aan het begin van het ontwerptraject dat zeker nog een aantal jaren zal duren. De eerste opdracht is het opstellen van een structuurvisie. Kijk in de Vegte: “Dit gebied heeft diverse functies. Het is een mobiliteitsknooppunt voor trein en openbaar vervoer, maar er komt ook veel ander verkeer, zoals voetgangers, fietsers en automobilisten samen. Daarnaast wonen en werken er veel mensen in dit gebied. Door de vestiging van een aantal hoofdkantoren, waaronder dat van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, zullen


PRAKTIJK IN BEELD nr. 1 | april 2010

de bedrijvigheid en verkeersstromen alleen maar toenemen. Verder is er al subsidie toegezegd voor een ongelijkvloerse spoorkruising, waardoor op termijn de Zuidtangent onder het spoor door kan. Tot slot herbergt het gebied ook de hoofdafvoer voor zo’n 150 hectare polder. Al deze onderdelen maken het stationsgebied tot een complexe omgeving met uiteenlopende uitdagingen waar we passende oplossingen voor moeten vinden die bovendien goed in elkaar moeten grijpen.”

Draagvlak creëren Kijk in de Vegte kwam een aantal jaren geleden in de aanraking met systems engineering toen hij de leergang Aanbesteden bij CROW volgde. “Oplossingsvrij specificeren op basis van systems engineering is een onderdeel van deze leergang. En hoewel ik het destijds

2 | CROW

een vrij abstract onderwerp vond, zag ik voor dit nieuwe project kansen om deze methodiek toe te passen. In mijn ogen kan die aanpak voor het stationsgebied veel toegevoegde waarde opleveren. Vooral omdat we helemaal aan het begin van het traject staan en de gehele visie, eisen en oplossingen nog moeten ontwikkelen. Met SE verwacht ik dat we binnen de gegeven complexiteit tot de meest optimale en duurzame oplossingen kunnen komen.” Binnen de gemeente was er echter nauwelijks ervaring met oplossingsvrij specificeren en SE. Kijk in de Vegte moest dus zijn collega’s, inclusief de opdrachtgever, over de streep trekken en overtuigen van de positieve effecten van SE. “Als je een nieuwe methode inzet voor zo’n groot project is het noodzakelijk dat de gehele organisatie achter deze toepassing staat.


PRAKTIJK IN BEELD nr. 1 | april 2010

Anders wordt het een lastig verhaal. SE is namelijk meer dan alleen specificeren. Effectieve inzet vergt het vermogen om vanuit systemen te denken en die voortdurend te beschouwen en te toetsen.”

Kennis opbouwen Om het draagvlak in de organisatie te realiseren, moest de kennis over dit onderwerp worden verbreed. Door het enthousiasme van Kijk in de Vegte vond hij medestanders. Collega Jan Thijs Dijkstra, projectleider voor twee spooronderdoorgangen in Heerhugowaard, ging op zoek naar kennis bij ProRail. “Dit bedrijf heeft kennis en informatie over hoe zij SE inzetten. Belangrijke vragen aan ProRail waren in welke projecten dit gebeurd is en met welk resultaat. Tegelijkertijd was de gemeente ook benieuwd hoe ProRail de kansen voor SE binnen ons project inschatte.” Kijk in de Vegte zocht ook aansluiting bij gangbare werkmethodes om in de toekomst binnen het project in ieder geval dezelfde taal te spreken. Naast ProRail zijn er ook gesprekken met Grontmij Alkmaar gevoerd. “Zij gebruiken SE voor projecten en ondersteunen die trajecten met een speciaal softwareprogramma. Ook dat contact leverde nuttige inzichten op. Om een goed beeld van de actuele ontwikkelingen op het gebied van SE te krijgen, werd ook contact gezocht met CROW. Al deze stappen zijn ondernomen om op basis van de ervaringen en kennis van deze partijen, beter inzicht te krijgen in de mogelijkheden die SE de gemeente kan bieden.”

Contextanalyse Het draagvlak is inmiddels redelijk uitgebreid want Heerhugowaard zet SE inmiddels in voor de ontwikkeling van het project ‘Ontwikkeling Stationsgebied’. De eerste opdracht van het projectteam is de realisatie van een structuurvisie om van een grote abstracte opdracht tot gestructu-

3 | CROW

reerde eisen te komen. Daarvoor maakt de gemeente eerst een contextanalyse. “Vanuit het SEgedachtegoed benaderen we het stationsgebied als een systeem en proberen de functies die dit systeem heeft en beïnvloeden, zoals spoor, water en verkeer, maar ook hardware en sociale aspecten, in kaart te brengen. Al deze elementen beïnvloeden elkaar en kunnen niet los van elkaar functioneren. Als we deze onderdelen volgens de traditionele projectmatige aanpak benaderen, bestaat het risico dat specifieke functies uiteindelijk niet op elkaar aansluiten. Binnen SE is deze scheidslijn veel minder hard en wordt de invloed die functies op elkaar hebben in het ontwerpproces meegewogen.” Kijk in de Vegte illustreert dat door het stationsgebied als een puzzel van functies te schetsen. “Om dit autonoom functionerende systeem te ontwerpen, knippen we het als het ware uit het projectgebied. Nadat de vraag, eisen en specificaties zijn vastgelegd, zetten we de functie in de nieuwe vorm terug in het systeem. Op die manier is inzichtelijk en toetsbaar of het hele systeem met de wijzigingen nog blijft functioneren. Via deze aanpak kunnen we de complexiteit en omvang van het project dus beheersbaar houden.”

Stakeholderanalyse De volgende stap is het verkrijgen van inzicht in de functies die de verschillende betrokkenen of stakeholders wensen. “Om die eisen voor het project vast te stellen, bepalen we in een stakeholderanalyse wie de stakeholders zijn en welke positie ze innemen. Dat varieert van direct betrokkenen zoals bewoners en bedrijven tot en met het gemeen-

tebestuur. Door met deze groepen in gesprek te gaan, bijvoorbeeld tijdens een themamiddag over de infrastructuur, proberen we de vraag achter hun eisen te achterhalen. De kernvragen in de gesprekken zijn: wat voor functies zijn gewenst en wat mis je qua functies? Het doel is om de juiste eisen voor het systeem te formuleren.” Hoewel het project zich nog in de beginfase bevindt, heeft Kijk in de Vegte wel een duidelijk doel voor ogen. “We willen een stationsgebied ontwerpen en ontwikkelen waar goed over nagedacht is door alle betrokkenen. Het gaat erom te achterhalen, vast te leggen en te toetsen hoe de beoogde subsystemen binnen het gebied moeten functioneren. Bovendien is het zaak om te zorgen dat gebruikers en opdrachtgever krijgen wat ze verwachten en ook direct snappen hoe ze in het gebied kunnen bewegen, leven en werken. Dat betekent onder andere dat de verkeersstromen helder, logisch en in balans zijn met de omgeving.” Systems engineering helpt de gemeente Heerhugowaard in de zoektocht naar de meest optimale oplossing voor al deze relevante functies en aspecten. “We willen voorkomen dat wat op de tekentafel logisch leek, in de praktijk niet werkt. Het systeemdenken binnen SE dwingt ons om de oplossingen te ontwikkelen die overal rekening mee houden, maar zonder dat we het eindresultaat uit het oog verliezen. Die aanpak zal uiteindelijk leiden tot minder fouten en faalkosten.”

Wilt u naar aanleiding van dit artikel reageren of zelf een interessant onderwerp aandragen voor deze reeks? Neem dan contact op met CROW, Arjan Visser (visser@crow.nl).


Praktijk_in_beeld_1