Issuu on Google+

Tijdschrift voor infrastructuur, verkeer, vervoer en openbare ruimte

jrg. 4 | nr. 1 | januari/februari 2009

'LADHEIDSBESTRIJDING¬¬ AANDACHT¬VOOR OPLEIDINGSEISEN

/PENBARE¬RUIMTE¬EN¬ KLIMAATVERANDERING

+INDVRIENDELIJKE¬¬ WIJKEN

,EIDRAAD¬!ANBESTEDEN¬ VERSCHENEN


DONDERDAG¬¬MAART¬ /RPHEUS¬!PELDOORN

)NTEGRALE¬BEREIKBAARHEID 0ROFESSIONELE¬WERELDEN¬VERBINDEN +OM¬OOK¬NAAR¬!PELDOORN¬OP¬DONDERDAG¬¬MAART Kddg^ZYZgZZcY^Zo^X]WZo^\]djYideaZ^Y^c\$lZg`bZi^c[gVZcbdW^a^iZ^i! aVcYhX]Ve!hiZYZcWdjlZcgj^biZa^_`Z^cg^X]i^c\ZZcYV\dbc^ZiiZb^hhZc/ Xdc\gZh8GDLMA'%%.#:Zc[Zhi^kVakda`Zcc^hZc^ciZgZhhVciZdcibdZi^c\Zc# IjhhZc%.#(%Zc&+#&*jjgj^i\ZWgZ^YZ`ZjoZj^ikZghX]^aaZcYZdcYZglZgeZc ^caZo^c\Zc!Y^hXjhh^Zh!ldg`h]deh!`Zcc^hbVg`i#6XijVa^iZ^iZc!kV``Zcc^h# Eda^i^Z`hadiYZWVibZi@VbZgaZYZc#9VVgcV/WVgdeZc

™ <ZhegZ`haZ^YZg;Za^mGdiiZcWZg\ ™ 8dajbc^hiGdWL^_cWZg\ ™ K^Xidg^V@dWaZc`dbZi9jjgoVbZ9^kV¼h ™ ;gVc`LZhiZgbVc!VjiZjgkVc»>c\Zc^ZjghkVcYZo^Za¼ ™ 6gX]^iZXi:Yod7^cYZahLZhi-

%EN¬GREEP¬UIT¬DE¬CONGRESTHEMAS

&OTO¬,UTSKE¬6EENSTRA

-ET¬ONDER¬ANDEREN

™ >ciZ\gVVadcilZgegdcYlZ\BVYg^Y ™ HiVi^dchdb\Zk^c\/kVc`cZaejciidi`cddeejci ™ HiZYZa^_`Zhid[l^hhZa^c\·Xdc\Zhi^Z^cYZdcYZg\gdcY ™ >7BZc^ccdkVi^Z ™ @lVa^iZ^iaVcYhX]Ve

%N¬OOK ™ HijYZci:aZkVidgE^iX] ™ 7VX`idi]Z;jijgZ 6OOR¬MEER¬INFORMATIE¬OVER¬HET¬ ACTUELE¬PROGRAMMA¬WWWCROWNLXL

3CHRIJF¬JE¬IN¬OP¬WWWCROWNLXL 3TUDENTEN¬BETALEN¬SLECHTS¬¬EURO¬EXCLUSIEF¬BTW 

#2/7¬8,¬;CONGRES=¬INFRASTRUCTUUR ¬VERKEER ¬VERVOER¬EN¬OPENBARE¬RUIMTE¬IN¬DE¬VOLLE¬BREEDTE


Algemeen

jrg. 4 | nr. 1 | januari/februari 2009

h&OCUS¬IS¬HET¬NIEUWE¬TOVERWOORDv !LS¬HOOFD¬VAN¬HET¬KENNISCLUSTER¬"OUWPROCESMANAGEMENT¬BIJ¬#2/7¬GAAT¬*AN¬ /EGE¬:IJLSTRA¬ZICHT¬RICHTEN¬OP¬HET¬PROCES¬DAT¬MOET¬LEIDEN¬TOT¬SYSTEMATIEKEN¬EN¬ METHODIEKEN¬DIE¬ZICH¬NA¬VERLOOP¬VAN¬TIJD¬KUNNEN¬ONDERHOUDEN¬%EN¬INTERVIEW h)K¬HEB¬EEN¬BEVOORRECHTE¬POSITIE¬GEHADv¬ 

Leefomgeving

¬

3HARED¬3PACE¬)NSTITUUT¬OPGERICHT (ET¬NIEUWE¬JAAR¬IS¬BEGONNEN¬MET¬DE¬OPRICHTING¬IN¬$RACHTEN¬VAN¬HET¬3HARED¬ 3PACE¬)NSTITUUT¬$E¬INMIDDELS¬VERGAARDE¬KENNIS¬WORDT¬VANUIT¬DIT¬INSTITUUT¬ GEBUNDELD¬EN¬DOORONTWIKKELD¬ 3TUDIEREIS¬,YON¬  "IJEENKOMSTEN¬#2/7¬,EVENDE¬3TAD¬ 

Milieu

#2/7¬ET¬CETERA¬PRAAT¬U¬ACHT¬KEER¬PER¬JAAR¬ BIJ¬OVER¬#2/7 ACTIVITEITEN¬EN¬ZO¬VEEL¬MEER¬ )N¬#2/7¬ET¬CETERA¬VINDT¬U¬NIEUWS¬UIT¬DE¬ZES¬ DOMEINEN ¬EEN¬OVERZICHT¬VAN¬NIEUWE¬#2/7 PUBLICATIES ¬CURSUSSEN¬EN¬CONGRESSEN ¬ACHTER GRONDEN¬OVER¬ONZE¬KENNISPRODUCTEN¬EN¬DE¬ TOEPASSING¬ERVAN¬IN¬DE¬PRAKTIJK ¬INTERVIEWS¬ MET¬DESKUNDIGEN¬UIT¬DE¬PRAKTIJK ¬PRAKTIJK VOORBEELDEN ¬INFORMATIE¬OVER¬DE¬ACTIVITEITEN¬ VAN¬#2/7 COMMISSIES ¬ET¬CETERA

$AT¬HET¬KLIMAAT¬VERANDERT ¬KAN¬NIEMAND¬MEER¬ONTGAAN¬(OE¬PASSEN¬GEMEENTEN¬ DE¬OPENBARE¬RUIMTE¬ZODANIG¬AAN ¬DAT¬WE¬DE¬OVERLAST¬BEPERKEN¬%EN¬NIEUW¬ #2/7 PROJECT¬GAAT¬HIER¬ANTWOORD¬OP¬GEVEN 6ERKEERSGENERATIE¬  @-EER¬MET¬LUCHT¬EN¬VERKEER¬ORGANISEERT¬$6- BIJEENKOMST¬  4ERUGDRINGEN¬KORTE¬RITTEN¬GROOT¬POTENTIEEL¬VOOR¬LUCHTKWALITEIT¬  -ORELE¬KREDIETCRISIS¬ 

Verkeer & Vervoer

#2/7¬ET¬CETERA¬WORDT¬GRATIS¬VERSPREID¬ ONDER¬PROFESSIONALS¬OP¬HET¬GEBIED¬VAN¬INFRA STRUCTUUR ¬VERKEER ¬VERVOER¬EN¬OPENBARE¬ RUIMTE¬6IA¬WWWCROWNLETCETERA¬KUNT¬U¬ ZICH¬AANMELDEN

!LLE¬GOEDE¬BEDOELINGEN¬TEN¬SPIJT ¬ONTBREEKT¬NOGAL¬EENS¬DE¬SPECIl¬EKE¬AANDACHT¬ VOOR¬HET¬KIND¬BIJ¬ONTWERP¬EN¬INRICHTING¬VAN¬WOONWIJKEN¬%N¬DAT¬IS¬JAMMER ¬ WANT¬VAN¬EEN¬KINDVRIENDELIJKE¬WIJK¬PROl¬TEERT¬IEDEREEN¬ 0UBLICATIE¬SCHEPT¬DUIDELIJKHEID¬BIJ¬TOELATEN¬,:6S¬OP¬HET¬ONDER¬LIGGEND¬ WEGENNET¬ 3TAPPENPLAN¬VOOR¬SELECTIEVE¬TOEGANG¬

¬#2/7¬IS¬HET¬NATIONALE¬KENNISPLATFORM¬VOOR¬INFRA STRUCTUUR ¬VERKEER ¬VERVOER¬EN¬OPENBARE¬RUIMTE¬ $EZE¬NOT FOR PROl¬T¬ORGANISATIE¬ONTWIKKELT ¬ VERSPREIDT¬EN¬BEHEERT¬PRAKTISCH¬TOEPASBARE¬KENNIS¬ VOOR¬BELEIDSVOORBEREIDING ¬PLANNING ¬ONTWERP ¬ AANLEG ¬BEHEER¬EN¬ONDERHOUD¬$IT¬GEBEURT¬IN¬ SAMENWERKING¬MET¬ALLE¬BELANGHEBBENDE¬PARTIJEN ¬ WAAR¬ONDER¬2IJK ¬PROVINCIES ¬GEMEENTEN ¬ADVIES BUREAUS ¬UITVOERENDE¬BOUWBEDRIJVEN¬IN¬DE¬GROND ¬ WATER ¬EN¬WEGEN¬BOUW ¬TOE¬LEVERANCIERS¬EN¬ VERVOERORGANISATIES¬$E¬KENNIS ¬VEELAL¬IN¬DE¬VORM¬ VAN¬RICHT¬LIJNEN ¬AANBEVELINGEN¬EN¬SYSTEMATIEKEN ¬ VINDT¬HAAR¬WEG¬NAAR¬DE¬DOELGROEPEN¬VIA¬WEBSITES ¬ PUBLICATIES ¬CURSUSSEN¬EN¬CONGRESSEN¬¬¬

Infrastructuur

 



'LADHEIDSBESTRIJDING¬INZETTEN¬OP¬DUURZAAM¬HOOG¬NIVEAU $E¬GLADHEIDSBESTRIJDING¬IS¬DE¬AFGELOPEN¬JAREN¬STEEDS¬PROFESSIONELER¬GEWORDEN¬ $AT¬IS¬NIET¬VANZELF¬GEGAAN¬$E¬#2/7¬3TUURGROEP¬'LADHEIDSBESTRIJDING¬DOET¬VEEL¬ AAN¬KENNISONTWIKKELING¬EN¬ VERSPREIDING¬h$E¬TECHNOLOGISCHE¬ONTWIKKELINGEN¬ SCHRIJDEN¬VOORT¬EN¬DAAR¬WILLEN¬WIJ¬BIJ¬DE¬GLADHEIDSBESTRIJDING¬VAN¬PROl¬TERENv 6IJFTIGSTE¬VERGADERING¬'EBRUIKERSGROEP¬7EGBEHEER¬  +EUZEMODEL¬7EGCONSTRUCTIES¬GEACTUALISEERD¬  'EACTUALISEERDE¬VERSIE¬VAN¬#2/7¬!FWEGINGSMODEL¬7EGEN¬  "EREKENEN¬VAN¬WEGVERKEERSLAWAAI¬NU¬OOK¬MOGELIJK¬BIJ¬¬KMH WEGEN¬ 

¬#2/7¬HEEFT¬ZIJN¬ACTIVITEITEN¬GEBUNDELD¬IN¬DE¬ VOLGENDE¬ZES¬DOMEINEN

Aanbesteden & Contracteren

,EEFOMGEVING /NDERSTEUNT¬DE¬HER ONTWIKKELING ¬HET¬ONTWERP¬EN¬ HET¬BEHEER¬VAN¬STEDELIJKE¬OPENBARE¬RUIMTE¬



,EIDRAAD¬!ANBESTEDEN¬EERDER¬EN¬BETER¬NADENKEN¬EN¬BEWUST¬ KEUZES¬MAKEN

-ILIEU "IEDT¬ONDERSTEUNING¬BIJ¬HET¬VINDEN¬VAN¬MILIEU OPLOSSINGEN¬VOOR¬LEEFBAARHEID¬EFFECTEN¬VAN¬BOUW¬ EN¬MOBILITEIT¬

(OE¬BESTEED¬JE¬AAN¬7ORDT¬HET¬EEN¬GEÕNTEGREERD¬CONTRACT ¬OF¬GAAN¬WE¬TOCH¬MAAR¬ TRADITIONEEL¬AANBESTEDEN¬(ET¬ZIJN¬KEUZES¬DIE¬WELOVERWOGEN¬GEMAAKT¬MOETEN¬ WORDEN¬-AAR¬HOE¬DOE¬JE¬DAT¬$E¬,EIDRAAD¬!ANBESTEDEN¬BIEDT¬UITKOMST

6ERKEER¬¬6ERVOER (OUDT¬ZICH¬BEZIG¬MET¬BEREIKBAARHEID ¬LEEFBAARHEID¬ EN¬VERKEERSVEILIGHEID¬VOOR¬PERSONEN ¬EN¬GOEDEREN VERVOER¬EN¬MET¬DE¬VORMGEVING ¬INRICHTING¬EN¬ UITRUSTING¬VAN¬DE¬WEG¬EN¬OMGEVING

Bouwprocesmanagement



h#2/7 PUBLICATIE¬¬IS¬QUA¬OPBOUW¬EN¬INHOUD¬OP¬DE¬SCHOP¬ GEGAANv #2/7 PUBLICATIE¬¬IS¬DE¬NORM¬VOOR¬HET¬BEPALEN¬VAN¬MAATREGELEN¬EN¬VOOR ZIENINGEN¬BIJ¬WERKEN¬MET¬VERONTREINIGDE¬GROND¬EN¬GROND WATER¬$E¬ONTWIK KELINGEN¬SCHRIJDEN¬VOORT¬EN¬INMIDDELS¬HEEFT¬OPNIEUW¬EEN¬GEHEEL¬HERZIENE¬DRUK¬ VAN¬DE¬PUBLICATIE¬HET¬LEVENSLICHT¬GEZIEN¬

)NFRASTRUCTUUR :ORGT¬VOOR¬TECHNISCHE¬HULPMIDDELEN¬VOOR¬DE¬ CONSTRUCTEUR¬EN¬BEHEERDER¬VAN¬INFRASTRUCTUUR !ANBESTEDEN¬¬#ONTRACTEREN "IEDT¬ADMINISTRATIEF JURIDISCHE¬EN¬TECHNISCHE¬ HULPMIDDELEN¬VOOR¬HET¬AANBESTEDEN ¬HET¬OPSTELLEN¬ VAN¬CONTRACTEN¬EN¬HET¬UITVOEREN¬VAN¬WERKEN¬EN¬ SCHEPT¬ZO¬KADERS¬EN¬VOORWAARDEN¬VOOR¬AAN BESTEDINGEN ¬KOSTENRAMINGEN¬EN¬RISICOVERDELINGEN¬

7ILT¬U¬MEER¬INFORMATIE¬OVER¬DEZE¬DOMEINEN ¬ GA¬DAN¬NAAR¬WWWCROWNL



h%EN¬KINDVRIENDELIJKE¬WIJK¬IS¬EEN¬LEEFBARE¬WIJKv

/VER¬#2/7

"OUWPROCESMANAGEMENT 3CHEPT¬VOORWAARDEN¬VOOR¬DE¬PROJECTORGANISATIE¬EN¬ DE¬COMMUNICATIE¬TUSSEN¬BOUWPARTNERS ¬BRENGT¬HIER¬ STRUCTUUR¬IN¬EN¬VERHOOGT¬DAARMEE¬DE¬EFl¬CIENCY¬



h(ET¬LOONT¬VOOR¬GEMEENTEN¬OM¬GOED¬VOORBEREID¬TE¬ZIJNv

%N¬VERDER /P¬DEZE¬WEBSITE¬IS¬MEER¬TE¬ VINDEN¬OVER¬DIT¬ONDERWERP

(IER¬KUNT¬U¬INFORMATIE¬VRAGEN

#OLUMN¬#2/7¬EN¬DE¬KREDIETCRISIS¬¬¬ 4HEMACOLUMN¬/VER¬THEMAS¬EN¬DOMEINEN¬¬¬ *UIST¬NU¬INVESTEREN¬IN¬INTEGRALE¬BEREIKBAARHEID¬¬¬ .IEUWE¬UITGAVEN¬¬¬ #URSUSSEN¬EN¬/PLEIDINGEN¬¬¬ 3ERVICEPAGINA¬¬¬


!LGEMEEN WWWCROWNLALGEMEEN

Hoofd kenniscluster Bouwprocesmanagement Jan Oege Zijlstra:

h&OCUSÂŹISÂŹHETÂŹNIEUWEÂŹTOVERWOORDv !UTEURÂŹ4IMÂŹ/OSTEN

â&#x20AC;&#x153;Mogelijkheden scheppen voor de verbetering van de projectorganisatie en de communicatie tussen bouwpartnersâ&#x20AC;?, antwoordt Jan Oege Zijlstra op de vraag wat in ĂŠĂŠn zin de werkzaamheden van het kenniscluster Bouwprocesmanagement bij CROW inhouden. Als nieuw hoofd van dit cluster vertelt hij wat we de komende tijd kunnen verwachten. *ANÂŹ/EGEÂŹ:IJLSTRAÂŹ h!CCEPTATIEÂŹENÂŹ DRAAGVLAKÂŹBLIJVENÂŹ ESSENTIEELv

3AMENHANG â&#x20AC;&#x153;Waar we onder meer druk mee bezig zijn, is de zogeheten samenhang der dingen. Er mogen geen eilanden ontstaan, de verschillende activiteiten moeten elkaar versterken. Het gaat uiteindelijk om een bouwinformatiemodel waarin de uitkomst van het ene programma op de juiste, gestandaardiseerde manier kan dienen als input voor het andere. Daarbij streven we naar minder fouten met informatie-uitwisseling door het bouwproces en daardoor naar minder bouwkosten.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;We werken in het algemeen niet op een hoog theoretisch niveau, maar ontwikkelen zo toepassingsgericht mogelijke hulpmiddelen, duidelijke hulpmiddelen die ook duidelijk met elkaar in verband gebracht kunnen worden. Dat geldt met name voor de kennis die we hier bundelen. Via Cheobs gaan we die goed toegankelijk maken. Dat is niet eentwee-drie voor elkaar, maar er is een aantal jaren nodig om dat voor elkaar te krijgen.â&#x20AC;?

%ENDUIDIGÂŹDElÂŹNIĂ&#x2018;REN â&#x20AC;&#x153;Voor mij is focus het nieuwe toverwoord. Ik had gewoon te veel op mijn bordje liggen. Nu krijg ik de mogelijkheid om me te richten op een kleiner aantal onderwerpen, zodat ik aandacht kan besteden aan het proces dat moet leiden tot systematieken en methodieken die zich na verloop van tijd kunnen onderhouden.â&#x20AC;? Woorden van Jan Oege Zijlstra, hoofd kenniscluster Bouwprocesmanagement. De aandachtsgebieden Aanbesteden en Contracteren, tot voor kort

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ

onder zijn hoede, heeft hij afgestoten. Niet dat Zijlstra zich nu hoeft te vervelen: met risicomanagement (RISNET), ICT in de bouw (VISI), de Objectenbibliotheek (Cheobs), veiligheid en gezondheid (onder meer werken met vervuilde grond), ondergrondse infra, standaardsystematiek kostenramingen (SSK) en systems engineering (SE) heeft hij genoeg om handen. â&#x20AC;&#x153;Het kenniscluster bestaat bij elkaar uit een man of tien en dat is voor mij goed te doen.â&#x20AC;?

Het woord Cheobs valt. â&#x20AC;&#x153;Die naam hebben we gegeven aan de objectenbibliotheek. In eerste aanleg gaat het hierbij om het eenduidig deďŹ niĂŤren van drieduizend objecten. Die liggen straks digitaal zodanig vast, dat iedereen van elk object weet wat ermee bedoeld wordt. We richten ons eerst op de gww. Voor de installatiebranche bestaat iets dergelijks al, de b&u is er ook mee bezig. Op termijn moeten die drie bibliotheken in elkaar worden geschoven.â&#x20AC;?


#OLUMN

&OTOÂŹ(ERMANÂŹ3TĂ&#x161;VER

#2/7ÂŹENÂŹDEÂŹKREDIETCRISIS

Ook relatief nieuw is de aandacht voor ondergrondse infra. â&#x20AC;&#x153;Dan hebben we het over kabels en leidingen, maar ook over wortels van bomen. Hier staat de vraag centraal hoe je ontwerpen goed laat aansluiten bij het ondergrondse beheer. Betrekkelijk nieuw is ook het kennisprogramma â&#x20AC;&#x2DC;Veiligheid en gezondheidâ&#x20AC;&#x2122;. Heel belangrijk hierbinnen is onze publicatie 132 â&#x20AC;&#x2DC;Werken in of met vervuilde

grond en vervuild (grond)waterâ&#x20AC;&#x2122;, waarvan deze maand een geheel herziene versie verschijnt. Maar ook veilig omgaan met kabels en leidingen en werk in uitvoering, zeg maar wegwerkzaamheden, zijn in dit kennisprogramma ondergebracht.â&#x20AC;?

/VERZICHTELIJK Bouwprocesmanagement is een goed gevuld, maar overzichtelijk kenniscluster, waarbij CROW uiteraard niet op zichzelf werkt. â&#x20AC;&#x153;We halen natuurlijk steeds de markt erbij. Die bepaalt ook voor een belangrijk deel hoe snel we vooruitgang kunnen boeken. Acceptatie en draagvlak blijven immers essentieel. Dat het overzichtelijker is geworden, is het belangrijkste voordeel van de nieuwe indeling van dit kenniscluster.â&#x20AC;?

*ANÂŹ/EGEÂŹ:IJLSTRAÂŹ h7EÂŹWERKENÂŹINÂŹHETÂŹ ALGEMEENÂŹNIETÂŹOPÂŹEENÂŹ HOOGÂŹTHEORETISCHÂŹ NIVEAU ÂŹMAARÂŹONTWIK KELENÂŹZOÂŹTOEPASSINGS GERICHTÂŹMOGELIJKEÂŹ HULPMIDDELENv

Nog geen jaar geleden kon je overal optimisten horen beweren dat een nieuw tijdperk was aangebroken, waarin economische neergang deďŹ nitief tot het verleden behoorde. Het blijkt maar weer eens dat het geen kwaad kan dit soort onwaarschijnlijk opgewekte boodschappen met een gezonde dosis achterdocht tegemoet te treden. De bomen groeien niet tot in de hemel; vroeger niet, nu niet, in de toekomst niet. De kredietcrisis heeft menigeen ruw wakker geschud en het lijkt er meer en meer op dat we er allemaal wat van gaan merken. Raakt de hele economie in mineur, dan wordt CROW daar uiteraard ook door beĂŻnvloed. Denk aan de verkoop van publicaties en cursussen â&#x20AC;&#x201C; 2008 was in dit opzicht een erg goed jaar â&#x20AC;&#x201C; en aan de deelname aan congressen. En wordt er elders bezuinigd, dan bemoeilijkt dat uiteraard de ďŹ nanciering van onze projecten. Maar de trend is voor ons niet per deďŹ nitie ongunstig; het lijkt erop dat de overheid, die grote invloed heeft op onze sector, juist meer en sneller geld wil spenderen aan infrastructuur. Vooralsnog willen we als CROW nog steeds groeien en streven we ernaar eind 2009 twintig mensen meer in dienst te hebben dan op 1 januari. De projecten staan in de steigers, de ďŹ nanciering is geregeld, nu de mensen nog. Vorig jaar is het niet gelukt om te groeien, doordat we er eenvoudigweg niet in geslaagd zijn voldoende geschikte collegaâ&#x20AC;&#x2122;s aan te trekken. Het heeft er alle schijn van dat we hier dit jaar succesvoller mee zullen zijn. Wilt u ons vergezellen, kijkt u dan eens op www.crow.nl. Verder hebben we altijd nog wat vet om de botten om het bij guur weer enige tijd uit te kunnen zingen. Daarbij houd ik ook samen met het management voortdurend de vinger aan de pols en we zullen niet schromen om terug te schakelen zodra de omstandigheden dat vereisen. Kortom, we rekenen op zwaar weer, maar varen een duidelijke en stabiele koers. Rest mij u en uw dierbaren een â&#x20AC;&#x201C; persoonlijk en zakelijk â&#x20AC;&#x201C; voorspoedig 2009 toe te wensen. Iman Koster directeur CROW

Reageren? koster@crow.nl

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


,äUDHKHFGDHCäINYHBGS

-EERåDANååVANåDEåWEGBEHEERDERSåVOLGTåDITåADVIES

3@KKNYDäNM@EG@MJDKHIJD äHMSDQM@SHNM@KDäNMCDQYNDJDMäGDAADMä@@MFDSNNMCäC@SäVDFFDAQTHJDQRäYDJDQäADGNDESDäGDAADMäNLä UDQJDDQRANQCDMäDMäADVDFVHIYDQHMFäDDQCDQ äK@MFDQäDMäADSDQäSDäJTMMDMäYHDM ä,¨ä#H@LNMCä&Q@CD¨ä#&äY@KäUNNQäDKJDä UDQJDDQRCDDKMDLDQ äNOäDKJäVDFSXOD äNMCDQä@KKDäNLRS@MCHFGDCDMäSNSäNOSHL@KDäYHBGSA@@QGDHCäKDHCDM ä#DYDä,äNOKNRRHMFäHRä TMHUDQRDDK äGDSäFDDESäCDäNOSHL@KDäQDSQN QDläDBSHD ä@KSHICäDMäNUDQ@K

'EAUTORISEERDEå-åVERWERKERS

-å.EDERLANDå"6 !FDELINGå4RAFlåCå3AFETYå3YSTEMS 0OSTBUSå åå!$å,EIDEN å ååå MMMCOM | CROW etcetera¬¬NR¬ | JANUARIFEBRUARI¬¬ WWW-NLVERKEERSVEILIGHEID åTSSNL


!LGEMEEN

Jaap Jager blikt terug na dertig jaar CROW

hÂŹ)KÂŹHEBÂŹEENÂŹBEVOORRECHTEÂŹPOSITIEÂŹGEHADv !UTEURÂŹ4IMÂŹ/OSTEN

Dertig jaar heeft Jaap Jager gewerkt bij CROW en diens voorganger de Stichting RAW. De tijd is gekomen om van het pensioen te genieten. Al weerhoudt die status hem er niet van nog twee dagen in de week te blijven werken. Jager is en blijft CROWâ&#x20AC;&#x2122;er in hart en nieren: â&#x20AC;&#x153;Pariteit is heel belangrijk. We moeten altijd het belang van alle partijen in het oog houden.â&#x20AC;?

ervoor, omdat nog niet alle tervisieleggingen volledig waren afgerond. Dit was wel het geval met de Bepalingen uit 1985, die daarmee de eerste echte Standaard werden.â&#x20AC;?

â&#x20AC;&#x153;Toen ik in 1978 solliciteerde bij de Stichting RAW, belandde ik in een houten keet hier in Ede, waar de mensen van RAW een paar kamers hadden betrokken. Twee van mijn toenmalige collegaâ&#x20AC;&#x2122;s, Jan Oege Zijlstra en Teun van Reeuwijk, werken overigens nog steeds bij CROW. Kort na mijn komst hebben we de barak verlaten en zijn we ingetrokken in gebouw Bouwstede, waar we na het ontstaan van CROW zijn gebleven en waar we tot op de dag van vandaag zitten.â&#x20AC;? Aan het woord is Jaap Jager, sinds 1 december ofďŹ cieel met pensioen, maar nog regelmatig actief voor CROW.

*AAPÂŹ*AGERÂŹ h$EÂŹINVOERINGÂŹVANÂŹ %UROPESEÂŹNORMENÂŹ BETEKENDEÂŹEENÂŹ OMÂŹMEKEERÂŹINÂŹHETÂŹ DENKENÂŹOVERÂŹASFALTÂŹ INÂŹCONTRACTENv

â&#x20AC;&#x153;Tja, hoe belandt iemand na zijn studie bij de Stichting RAW? Ik kwam bij de TU Delft vandaan, toen nog TH geheten, waar ik algemene civiele techniek had gestudeerd met daarbinnen de afstudeerrichting wegbouwkunde. Toen ik voor mijn studie een stuk weg moest beschrijven, kwam ik de publicatie â&#x20AC;&#x2DC;Uitgangspunten voor een Besteksen Informatiesystematiek voor de Grond-, Water- en Wegenbouwâ&#x20AC;&#x2122; van de Stichting RAW tegen. Later, op zoek naar werk, stuitte ik op een vacature voor deze stichting, waarop ik dacht â&#x20AC;&#x2DC;hĂŠ, die ken ikâ&#x20AC;&#x2122;. Ik kwam hier dus met enige kennis van zaken op gesprek. Dit verliep gunstig en ik kon snel aan de slag.â&#x20AC;?

.EUSÂŹINÂŹDEÂŹBOTER

.IETSÂŹVERANDERD

â&#x20AC;&#x153;Ik viel met mijn neus in de boter, want we waren druk bezig met de invulling van het RAW-bestekssysteem, waarvan in 1979 de eerste ofďŹ ciĂŤle uitgave verscheen. Het waren Voorlopige Standaard RAW Bepalingen. Dat â&#x20AC;&#x2DC;voorlopigâ&#x20AC;&#x2122; stond

â&#x20AC;&#x153;Ik kon meteen aan de gang met betonwerk en funderingstechnieken. Daar werden toen al in werkgroepvorm afspraken over gemaakt. De opzet was kennis binnenhalen over wat er in een contract moet staan. Aannemers

en opdrachtgevers praatten mee in werkgroepen om vast te stellen wat precies bedoeld wordt met teksten in contracten. We waren de RAWsystematiek aan het vullen, net als nu de objectenbibliotheek. Daarnaast speelde uiteraard de acceptatie van alles wat we afspraken. We zorgden er ook toen al voor dat een kleine groep mensen namens de achterban sprak. Dat, opgeteld met het feit dat alle betrokken partijen altijd meepraatten, zorgde meteen al voor een breed draagvlak. Na de tervisieleggingen, waarin iedereen met zijn op- en aanmerkingen op de proppen kon komen, volgde verwerking van al het commentaar en deďŹ nitieve vaststelling. Toentertijd door het bestuur van RAW, tegenwoordig door de Raad voor het Infrabouwproces. In essentie is er niets veranderd al die jaren.â&#x20AC;?

$EÂŹBOERÂŹOP â&#x20AC;&#x153;Na het verschijnen van de Standaard RAW Bepalingen in 1979 zijn we de boer op gegaan. Tijdens een reeks voorlichtingsbijeenkomsten hebben we het systeem uitgelegd en het gebruik toegelicht. We reden het hele land af en verzorgden overal voor opdrachtgevers ĂŠn aannemers voorlichtings-

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


!LGEMEEN WWWCROWNLALGEMEEN

bijeenkomsten. Voor de opdrachtgevers een halve dag gericht op het management en een driedaagse cursus gericht op projectleiders en besteksschrijvers. Voor de aannemers werd een tweedaagse cursus georganiseerd gericht op het lezen van het RAW-bestek en het gebruik ervan voor de calculatie en afrekening van het bestek. Alles bij elkaar gaven we al gauw voorlichting aan duizend, tweeduizend man.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;De jaren die erop volgden, tot 1985, ging er veel tijd zitten in het verwerken van al het commentaar op de tervisieleggingen. Dikke bundels met commentaar kwamen binnen en dat leidde tot dikke bundels antwoorden.â&#x20AC;?

%IGENÂŹBROEKÂŹOPHOUDEN â&#x20AC;&#x153;In die tijd is de gedachte ontstaan dat de partijen die gebruikmaken van RAW deze ook moeten ďŹ nancieren. Subsidies die tot dat moment verstrekt werden voor de ontwikkeling en het beheer van de systematiek zouden worden afgebouwd. De Nederlandse Vereniging van Wegenbouwers (NVWB) en Rijkswaterstaat die tot dat moment het leeuwendeel van de ontwikkelingskosten droegen, waren van mening dat de stichting RAW de eigen broek maar op moest houden. Daar is

toen de 0,1%-regeling, later omgezet in 0,15%, uitgerold. Die houdt in dat bij gebruikmaking van de RAWsystematiek dit percentage van de aanneemsom, met een maximum, afgedragen wordt om zo de systematiek te kunnen beheren en onderhouden. Het systeem functioneert tot op de dag van vandaag.â&#x20AC;?

&USIE â&#x20AC;&#x153;In 1987 is CROW ontstaan, doordat de Stichting RAW samenging met het Studie Centrum Wegenbouw SCW uit Arnhem en de Stichting voor Verkeerstechniek SVT uit Driebergen. Met die twee was er al veel overleg en afstemming en de fusie was een logisch gevolg daarvan. De andere clubs zijn bij ons in Ede ingetrokken in gebouw Bouwstede. Intussen was ik ook secretaris van de werkgroep Asfaltverhardingen geworden, wat ik inmiddels alweer meer dan twintig jaar doe. In de periode vlak voor de fusie was er nogal wat commotie over die asfaltbepalingen en met name over de â&#x20AC;&#x2DC;scherpteâ&#x20AC;&#x2122; van de beoordelingsmethodiek. Aanleiding was een arbitrage over een asfaltwerk, die in het nadeel van Rijkswaterstaat uitviel. Hierop volgde een discussie over de aanscherping van de eisen die Rijkswaterstaat

*AAPÂŹ*AGERÂŹÂŹ h(ETÂŹSYSTEEMÂŹVANÂŹ lNANCIERINGÂŹVANÂŹDEÂŹ 2!7 SYSTEMATIEKÂŹ WERKTÂŹTOTÂŹOPÂŹDEÂŹDAGÂŹ VANÂŹVANDAAGv

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ

wilde doorvoeren, waarmee de asfaltaannemerij het totaal niet eens was. Dit was een van de weinige momenten dat ik dacht dat partijen deďŹ nitief het overleg zouden verbreken. Na een rustperiode, waarin men achter de schermen toch gesprekken voerde, kwam men weer bij elkaar met constructieve voorstellen om eruit te komen.â&#x20AC;?

+WALITEITSSYSTEMATIEKÂŹ â&#x20AC;&#x153;In de periode na de fusie stond het gebruik van kwaliteitssystemen bij de uitvoering van werken in de belangstelling. Ik had in de beginjaren bij RAW regelmatig gehoord over een â&#x20AC;&#x2DC;bijeenkomst in Lunterenâ&#x20AC;&#x2122;. Daar was een discussieronde gehouden waarin gesproken werd over de verantwoordelijkheidsverdeling bij de uitvoering van werken zoals die was vastgelegd in de UAV (de toenmalige versie van 1969). Een van de uitkomsten van die bijeenkomst was dat de opdrachtgever zich minder zou richten op de wijze van uitvoering en de aannemerij zich meer zou richten op het uitoefenen van bedrijfscontrole tijdens de uitvoering. Met de publicatie eind tachtiger jaren van de ISO 9000 kwaliteitsnormen kwam een goede methodiek voor deze bedrijfscontrole beschikbaar die in werkgroepverband binnen CROW gestalte gegeven werd. Deze systematiek werd door ons gericht op de uitvoering van het werk. In feite werd verlangd om voor de uitvoering van ieder werk een zodanige procesbeheersingsmethodiek op te zetten dat het gevraagde resultaat door de aannemer op een beheerste manier tot stand zou komen. Het belang van beide partijen was (en is) hiermee gediend. Terugdringen van toezicht en het verlagen van faalkosten stonden hierbij voorop. Helaas is het werken met gecertiďŹ ceerde kwaliteitssystemen zoals we het bedoelden tot nu toe niet goed van de grond gekomen in de grond-, water- en wegenbouwsector. Het werd een papieren tijger. Het krijgt nu in de sfeer van risicomanagement een herstart in mijn ogen.â&#x20AC;?


&OTOÂŹ(ERMANÂŹ3TĂ&#x161;VER

!LGEMEEN

#%. Een ander gebied dat in die tijd tot ontwikkeling kwam was de invulling van de Europese Richtlijn Bouwproducten. â&#x20AC;&#x153;Voor wegenbouwmaterialen werd door het ComitĂŠ EuropĂŠen de Normalisation CEN een Technical Committee Road materials - TC227 - opgericht. Deze TC ging aan het werk om voor asfalt- en betonverhardingen, oppervlakbehandeling en emulsieasfaltbeton, wegfunderingsmaterialen en voor wegoppervlakeigenschappen Europese normen op te stellen. Dit betekende meepraten op internationaal niveau en daar mede de inhoud van de normen bepalen. Het was dan ook van groot belang om daar als Nederland mee te praten, anders weet je niet wat je over je uitgestort krijgt. In samenwerking met het Nederlands Normalisatie Instituut NEN werd door CROW een normcommissie opgericht onder de naam Wegenbouwmaterialen, waarvan ik ook secretaris werd. Taak van deze commissie was het volgen van de Europese ontwikkeling en het zorgen voor Nederlandse inbreng hierbij. Samen met de voorzitter van deze Nederlandse spiegelgroep werd ik afgevaardigde naar de jaarlijkse bijeenkomst van de TC. In de beginjaren was er een gebrek aan sturing vanuit de Europese Commissie en dat betekende dat

de techneuten die in de Europese werkgroepen zaten, keurig technische normen opstelden. Het Europese normalisatiewerk is een taai proces. Toen deze normen, alleen al voor asfalt een vijftigtal, na circa tien jaar bijna afgerond waren, werd men in Brussel wakker en moest het allemaal toch anders. Dit betekende opnieuw vertraging en leidde tot het beschikbaar komen van Europese normen voor asfalt in 2006. Per 1 maart 2008 moesten deze normen verplicht worden ingevoerd in de lidstaten van de EU. De CROW-werkgroep Asfaltverhardingen heeft daarvoor de technische bepalingen Asfaltverhardingen aangepast. De invoering van deze Europese normen betekent een ommekeer in het denken over asfalt in contracten. Asfalt is niet meer een in het werk te brengen mengsel van daarvoor te leveren bouwstoffen, het wordt beschouwd als een in te kopen product met bepaalde eigenschappen, dat door de aannemer wordt verwerkt. Daarmee is asfaltspecie een bouwproduct geworden, zoals een betonstraatsteen, een rioolbuis of een heipaal. De innovatiemogelijkheden voor de asfaltbranche zijn met deze Europese normen vergroot en ook zal beter ingespeeld kunnen worden op de toenemende toepassing van Design-en-Constructcontracten.â&#x20AC;?

$Ă?ÂŹSTANDAARD

*AAPÂŹ*AGERÂŹh(ETÂŹ MEESTÂŹPLEZIERIGEÂŹVANÂŹ MIJNÂŹWERKÂŹHEBÂŹIKÂŹ ALTIJDÂŹHETÂŹBIJÂŹELKAARÂŹ BRENGENÂŹGEVONDENÂŹ VANÂŹBELANGENÂŹVANÂŹ BEIDEÂŹPARTIJENv

â&#x20AC;&#x153;Er is het nodige gebeurd de afgelopen jaren. De RAW heeft zich ontwikkeld van een sporadisch gebruikte systematiek tot dĂŠ standaard die in de overgrote meerderheid van werken in de gww wordt toegepast. Wat ook veranderd is, is dat werkgroepleden steeds minder tijd kunnen vrijmaken, waardoor we bij CROW zelf meer inhoudelijk werk moeten verzetten. En we hebben de laatste jaren gezien dat aannemers steeds vaker bij het ontwerp betrokken worden. Daar is de logische discussie uit voortgekomen hoe de risicoâ&#x20AC;&#x2122;s eerlijk te verdelen. Ook daar wordt in CROW-verband hard aan gewerkt.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;Terugkijkend is mijn conclusie dat ik een bevoorrechte positie heb gehad om samen met deskundigen uit de gww te kunnen werken aan een aantal belangrijke ontwikkelingen voor de sector. Wat ik altijd het meest plezierige aan mijn werk heb gevonden, is het bij elkaar brengen van belangen van beide partijen voor een evenwichtig stelsel van contractbepalingen. Zo nu en dan liepen daarbij de spanningen ďŹ&#x201A;ink op, maar in het algemeen is dat al die jaren in goede harmonie gegaan.â&#x20AC;?

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


,EEFOMGEVING WWWCROWNLLEEFOMGEVING

3HAREDÂŹ3PACEÂŹ )NSTITUUTÂŹOPGERICHT !UTEURÂŹ#ECIELÂŹVANÂŹ)PEREN

Vanaf januari 2009 is in Drachten het Shared Space Instituut gevestigd. De provincie Fryslân en de gemeente Smallingerland hebben gezamenlijk de oprichting mogelijk gemaakt van het instituut dat onder leiding staat van directeur Wiebe Wieling. CROW ondersteunt dit initiatief van harte.

Shared Space is een visie op de inrichting van de openbare ruimte, waarbij verkeer en andere ruimtelijke functies in balans zijn. De afgelopen jaren is door een aantal deskundigen, in verschillende Nederlandse en internationale

3TUDIEREISÂŹ,YON Voor iedereen die zich bezighoudt met beheer en inrichting van de openbare ruimte vindt op 23, 24 en 25 april een studiereis plaats naar Lyon. PLAN terra en Pharos Kennisuitwisseling organiseren de studiereis met medewerking van CROW Levende Stad en de stichting PAO. Voor partnergemeenten van CROW Levende Stad geldt honderd euro korting voor de eerste deelnemer uit die gemeente. Het Franse Lyon heeft de laatste jaren van zich doen spreken met zijn openbare ruimte. Zo heeft het herinrichtingsproject voor de oevers van de RhĂ´ne, het project â&#x20AC;&#x2DC;Berges du RhĂ´neâ&#x20AC;&#x2122;, veel opzien gebaard en zijn overal pleinen opnieuw ingericht. Verder wordt op dit moment een bedrijventerrein van 150 ha herontwikkeld tot een nieuw woon- en werkgebied. ÂŹ

WWWLEVENDE STADNL

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ

3HAREDÂŹSPACEÂŹINÂŹ(ARENÂŹ'RONINGEN

projecten, kennis ontwikkeld over deze visie. Deze kennis wordt nu gebundeld en doorontwikkeld vanuit ĂŠĂŠn centrale organisatie, het Shared Space Instituut in Drachten. CROW onderschrijft het belang van een kennisinstituut voor dit onderwerp, mede vanuit zijn eigen missie om kennis op het gebied van infrastructuur, verkeer, vervoer en openbare ruimte te bundelen en te verspreiden. Daar waar CROW onder meer staat voor het borgen van bestaande kennis, het vastleggen ervan in publicaties en het ondersteunen van de eigen doelgroep met het implementeren van de kennis, zal het Shared Space Instituut de noodzakelijke activiteiten ontwikkelen op het gebied van kenniscreatie en kennisontwikkeling. Deze twee rollen vullen elkaar goed aan, en CROW verheugt zich op een verdere samenwerking. De locatie van het Shared Space Instituut is een logisch gevolg van de ontstaansgeschiedenis van dit gedachtegoed. De visie op de inrichting van de openbare ruimte, met daarin de interactie tussen mens en omgeving als centraal uitgangspunt, is in

Fryslân ontwikkeld en daar bij vele projecten toegepast, onder meer in Drachten.

/NDERZOEKS ÂŹENÂŹONTWIKKELINGS ACTIVITEITEN Binnen het Shared Space Instituut zullen praktijkonderzoek, kennisverwerving en beleidsinnovatie centraal staan. Het instituut richt zich nadrukkelijk op onderzoeksen ontwikkelingsactiviteiten, met onder meer toegepast onderzoek in Nederlandse en Europese projecten, training, bundelen van â&#x20AC;&#x2DC;best practicesâ&#x20AC;&#x2122; en het geven van advies aan derden. Shared Space streeft naar een inrichting van de openbare ruimte, waarbij verkeer en andere ruimtelijke functies in balans zijn. De beĂŻnvloeding van het verkeersgedrag door een uitgekiend en kwalitatief hoogwaardig ontwerp vormt de inhoudelijke kern. In de loop van de tijd kan verbreding van het concept plaatsvinden naar andere terreinen. Het Shared Space Institute zoekt hiervoor samenwerking met andere onderzoek- en onderwijsinstituten. De activiteiten van het Shared Space Institute zijn gericht op innovatief ruimtelijk ontwerp, en wel met nadruk op een nieuwe procesvoering: van


#OLUMN

"IJEENKOMSTENÂŹ#2/7ÂŹ,EVENDEÂŹ3TAD Komende themabijeenkomsten 26 januari Begeleidingscommissie CROW Levende Stad 5 februari Omgaan met ontwikkelingen in onkruidbeheer â&#x20AC;&#x201C; Nijmegen 26 februari Excursie duurzame openbare verlichting â&#x20AC;&#x201C; Assen Themabijeenkomsten in voorbereiding Begin 2009 CROW Levende Stad Netwerkbijeenkomst Begin 2009 â&#x20AC;&#x2DC;Bent u al klaar voor de WIONâ&#x20AC;&#x2122;? Datum volgt Duurzaamheidsprogrammering Datum volgt Managersbijeenkomst (midden-Nederland, Gelderland) Datum volgt Terugkomdag Placemaking 11 juni Congres â&#x20AC;&#x2DC;Openbare ruimte en burgersâ&#x20AC;&#x2122; â&#x20AC;&#x201C; Oosterhout Juni 2009 Gladheidsbestrijding Reis naar Lyon Volgende Regiobijeenkomsten 29 januari Regio Noord-Brabant â&#x20AC;&#x201C; Eindhoven Begin 2009 Regiobijeenkomst Limburg over WION 24 maart Regiobijeenkomst Noord-Holland Noord â&#x20AC;&#x201C; Alkmaar (over prestatiebestekken en ecologie) 24 april Regiobijeenkomst Zuid-Holland Midden â&#x20AC;&#x201C; Zoetermeer (over beeldgericht werken, personeel en arbeidsmarkt) Mei/juni Burgerparticipatie

sectoraal naar cross-sectoraal en interdisciplinair, waarbij de traditionele scheiding tussen top-down en bottom-up wordt doorbroken

#2/7 PROJECTÂŹ@$UURZAAMÂŹ6EILIGÂŹENÂŹ 3HAREDÂŹ3PACE Een eerste samenwerking tussen het Shared Space Instituut en CROW ligt vast in het voorstel voor het CROW-project â&#x20AC;&#x2DC;Duurzaam Veilig en Shared Spaceâ&#x20AC;&#x2122;, waarin

onderzocht zal worden hoe deze twee visies elkaar kunnen versterken, en wat de algemene en gemeenschappelijke uitgangspunten uit beide visies zijn. De centrale vraag hierbij is: â&#x20AC;&#x2DC;Hoe zijn de uitgangspunten van beide visies in te zetten voor een veilige verkeerssituatie in een aantrekkelijke openbare ruimte?â&#x20AC;&#x2122; Hierbij worden uiteraard meer partijen betrokken, waaronder de SWOV.

&OTOÂŹ0AULEINÂŹ7EIJS

/VERÂŹTHEMASÂŹENÂŹDOMEINEN Als de hoeveelheid werk groeit waar je je als organisatie mee bezighoudt, moet je dit in logische stukken onderverdelen, zodat je het allemaal kunt blijven behappen. En ook al zit het economisch tij tegen, vooralsnog hebben wij het onverminderd druk en zit niemand hier duimen te draaien. Sterker nog: we zoeken nog steeds collegaâ&#x20AC;&#x2122;s. Elders in dit blad schrijft onze directeur hier in zijn column meer over. Een aantal jaren geleden heeft CROW zijn activiteiten ondergebracht in zeven themaâ&#x20AC;&#x2122;s, die in twee kennisclusters waren gebundeld. Daar konden we een tijd lang goed mee uit de voeten, maar de twee cluster hoofden zagen zo veel op zich afkomen, dat het nodig was de organisatie het afgelopen jaar onder de loep te nemen. Inmiddels zijn we vier kennisclusters rijk. De operatie was ook aanleiding om de zeven themaâ&#x20AC;&#x2122;s goed tegen het licht te houden. Het woord thema bleek bij nogal wat mensen associaties op te roepen met activiteiten van tijdelijke aard. Niet handig als je stabiliteit nastreeft en dus wilt uitstralen. De uitkomst is dat we het nieuwe jaar zijn begonnen met zes domeinen: Leefomgeving, Milieu, Verkeer & Vervoer, Infrastructuur, Aanbesteden & Contracteren en Bouwprocesmanagement. U ziet dit terug in de indeling van dit blad, op onze website en in onze andere uitingen. Wat CROW et cetera betreft: we hebben er weer veel lezers bijgekregen het afgelopen jaar en inmiddels valt het blad bij meer dan zesduizend abonnees op de deurmat. De oorspronkelijke omvang van 32 paginaâ&#x20AC;&#x2122;s is intussen meer uitzondering dan regel, want we hebben ook steeds meer te vertellen. We gaan dit jaar op de oude voet verder door u op journalistieke toon in een aantrekkelijk vormgegeven blad op de hoogte te houden van onze activiteiten. En uw reacties blijven welkom. Tim Oosten hoofdredacteur CROW et cetera

Reageren? redactie@crow.nl

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


-ILIEU WWWCROWNLMILIEU

hÂŹ(ETÂŹLOONTÂŹVOORÂŹGEMEENTENÂŹOMÂŹ GOEDÂŹVOORBEREIDÂŹTEÂŹZIJNv !UTEURÂŹ'ODFRIEDÂŹ,INDIJER

Overstromingen, droogte, extreme hitte: de klimaatverandering gaat niet aan onze deur voorbij. Door aanpassingen â&#x20AC;&#x201C; adaptatie â&#x20AC;&#x201C; van de openbare ruimte kan de overlast beperkt worden. Maar hoe kunnen gemeenten nu het beste aan de slag gaan? Een nieuw CROW-project geeft daar dit jaar antwoord op. â&#x20AC;&#x153;Ingrijpen als het water tot aan de lippen staat, pakt waarschijnlijk veel en veel duurder uit dan als je nu begint met voorbereidingen treffen.â&#x20AC;?

&OTOÂŹ(ERMANÂŹ3TĂ&#x161;VER

)NEKEÂŹ7ESTERBROEKÂŹ h$EÂŹVRAAGÂŹISÂŹTEGENÂŹ WELKEÂŹRISICOSÂŹWILÂŹJEÂŹJEÂŹ TEGENÂŹWELKEÂŹKOSTENÂŹ INDEKKENv

â&#x20AC;&#x153;Klimaatveranderingen zijn van alle tijden, je kunt ze beschouwen als een normaal natuurverschijnsel. Wat dat betreft is er anno 2009 eigenlijk niets nieuws onder de zon. De reden dat de huidige klimaatverandering in Nederland zo hoog op de politieke agenda staat, zit â&#x20AC;&#x2122;m in het feit dat we, wat het weer betreft, gewend zijn aan een zekere mate van voorspelbaarheid, regelmaat en zekerheid en dat dĂĄt beeld nu, op onverwachte momenten en vaker dan ons lief is, extreem verstoord wordt. En je ziet dan: Leiden is in last. Onze samenleving zit inmiddels zo complex in elkaar, dat zelfs vrij kleine, onbeduidende voorvallen al voor relatief sterke verstoringen kunnen zorgen. Denk maar aan een ďŹ&#x201A;inke stortbui na een lange droogteperiode of plotselinge sneeuwval in de winter:

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ

de verkeersafwikkeling is dan vaak al totaal ontwricht. Dat maakt dat nut en noodzaak om het klimaatvraagstuk aan te pakken politiek niet meer ter discussie staat.â&#x20AC;? Aan het woord is Ineke Westerbroek, projectmanager Leefomgeving & Milieu bij CROW. Zij werkt aan een nieuw project waarmee CROW zich voor het eerst op het gebied van de klimaatverandering begeeft, meer in het bijzonder op de aanpassing van de openbare ruimte aan deze verandering.

$RAAGVLAK Voor deze stap is CROW niet over ĂŠĂŠn nacht ijs gegaan, er is druk overleg gevoerd met overheden en organisaties die op dit gebied al veel initiatieven en activiteiten op hun naam hebben staan, zoals het ministerie van VROM, de kennisprogrammaâ&#x20AC;&#x2122;s â&#x20AC;&#x2DC;Klimaat voor Ruimteâ&#x20AC;&#x2122; en â&#x20AC;&#x2DC;Kennis voor Klimaatâ&#x20AC;&#x2122;, Alterra, SBR, Rioned en een aantal gemeenten. Westerbroek: â&#x20AC;&#x153;Deze partijen juichen de stap van CROW toe vanuit de optiek: laat CROW als kennisplatform de verzamelde kennis op dit gebied bundelen, ontsluiten en direct toepasbaar maken, zoals ons platform dat op zo veel andere ter-

reinen ook al doet. Steunend op dit draagvlak zijn wij gestart met het project â&#x20AC;&#x2DC;Adaptatie openbare ruimte aan klimaatveranderingâ&#x20AC;&#x2122;, dat alleen gericht is op stedelijke gebieden. Met dit project willen we in de eerste plaats informatie over adaptatie aan klimaatverandering structureel onder de aandacht van gemeenten brengen. Vervolgens willen we natuurlijk ook het proces van geleidelijke aanpassing van de openbare ruimte op gang zien te brengen.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;Begin dit jaar starten we met een werkgroep die dit najaar een eerste leidraad moet opleveren. In die leidraad zullen ontwerpers en beheerders van de openbare ruimte maatregelen vinden waarmee ze in hun ontwerp kunnen anticiperen op toekomstige veranderingen van het klimaat. Maatregelen dus voor het klimaatbestendig maken van de openbare ruimte. Een ander aandachtspunt is de gemeentelijke organisatie: hoe richt je die nu zo goed mogelijk in om efďŹ ciĂŤnt en effectief de beoogde maatregelen door te voeren? En, niet te vergeten: we willen ook meer lijn proberen te brengen in allerlei begrippen die te pas en te onpas door elkaar worden gebruikt: wat verstaan we nu eigenlijk onder â&#x20AC;&#x2DC;duurzaamheidâ&#x20AC;&#x2122;, â&#x20AC;&#x2DC;klimaatbestendigâ&#x20AC;&#x2122; enzovoort?â&#x20AC;?

3TAPJEÂŹVOORÂŹSTAPJE â&#x20AC;&#x153;We hebben gemerkt dat gemeenten op het gebied van klimaatverandering behoefte hebben aan ondersteuning, ze vragen zich af hoe ze het beste aan de slag kunnenâ&#x20AC;?, vervolgt Westerbroek. â&#x20AC;&#x153;Vergeet niet dat gemeenten door al die

&OTOÂŹ(ERMANÂŹ3TĂ&#x161;VER

Nieuw CROW-project: Adaptatie openbare ruimte aan klimaatverandering


-ILIEU

Effecten van klimaatverandering

hype-achtige aandacht voor het klimaat aardig onder druk zijn komen te staan. Iedereen gaat er natuurlijk vanuit dat als je wilt anticiperen op klimaatveranderingen, als je er echt naar wilt handelen, het je sowieso geld gaat kosten.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;Maar dat ligt toch wat genuanceerder. Mijn boodschap aan gemeenten is namelijk â&#x20AC;&#x201C; en dat moet aanspreken nu de tijden van overvloed voorbij lijken â&#x20AC;&#x201C; dat het zeker loont om nu, al is het maar stapje voor stapje, te investeren om straks goed voorbereid te zijn op onverwachte extremen in het weer. Je hoeft echt niet alles direct vandaag al te regelen. Maar pas ingrijpen als het water je â&#x20AC;&#x201C; misschien wel letterlijk â&#x20AC;&#x201C; tot aan de lippen staat, pakt naar alle waarschijnlijkheid veel en veel duurder uit dan als je nu begint met voorbereidingen treffen. Sommige gemeenten, vaak de wat grotere, hebben dat ook al ingezien, het zijn de â&#x20AC;&#x2DC;koplopersâ&#x20AC;&#x2122; waar inmiddels aparte klimaatcoĂśrdinators werkzaam zijn. De middelgrote en kleinere gemeenten zijn in het algemeen nog niet zover.â&#x20AC;?

"ANDBREEDTE Goed, aan de slag! Hoe gaat dat dan in zijn werk? Voor gemeenten blijkbaar best een lastige zaak. Westerbroek: â&#x20AC;&#x153;Lastig is inderdaad dat er allerlei onzekerheden om de hoek komen kijken zodra we over klimaatveranderingen praten. We weten natuurlijk nooit precies wanneer en in welke mate veranderingen optreden. Vandaar dat je als gemeente een bepaalde bandbreedte moet vaststellen voor de komende vijftig tot honderd jaar: met welke pieken in temperatuur,

neerslag enzovoort krijg je te maken. Daarbij gaan we uit van het algemeen aanvaarde landelijke KNMI-scenario, dat door gemeenten nog wel vertaald moet worden naar voorspellingen voor het eigen gebied.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;De vraag is vervolgens: tegen welke risicoâ&#x20AC;&#x2122;s wil je je tegen welke kosten indekken? Dat wil zeggen: je moet als gemeente een afweging maken door aan de ene kant de risicoâ&#x20AC;&#x2122;s te analyseren van extreme weersomstandigheden, en aan de andere kant kosten-batenanalyses te maken van ingrepen en aanpassingen. Waarna vastgesteld moet worden wat je in die afweging nog acceptabel vindt. Bijvoorbeeld: is het aanvaardbaar dat de gemeente drie keer per jaar blank staat door extreme neerslag of moet dat voorkĂłmen worden door ingrepen als het vergroten van de rioolcapaciteit voor de afvoer en het inrichten van buffers voor de opvang van hemelwater? Uiteindelijk een ďŹ nanciĂŤle afweging.â&#x20AC;?

-AATWERK Stel dat een gemeente kiest voor ingrepen om de schadelijke effecten van watertekort, wateroverlast of extreme hitte in de stad te bestrijden (zie ook het kader), om welke maatregelen gaat het dan zoal? Westerbroek: â&#x20AC;&#x153;Die maatregelen zijn zeer divers, wat maakt dat de leidraad, die straks met een overzicht komt, direct ook als een erg praktisch instrument zal worden gezien. Ze kunnen variĂŤren van het opnemen van waterdoorlatende bestrating tot het opnemen van meer groen in de stad voor meer schaduwwerking om hitte

s 3TIJGINGGEMIDDELDETEMPERATUUR verlenging groeiseizoen, minder extreme wintercondities, minder kans ijsgang, afname aantal malen dat zout gestrooid moet worden, toename ziekten en allergieĂŤn, meer corrosie aan voertuigen, gebouwen en bruggen. s -EERHITTEGOLVEN lagere waterstanden, meer kans op droogte, watertekort, verzilting, smelten wegoppervlakken, afname luchtkwaliteit, waterkwaliteit; stedelijke gebieden worden â&#x20AC;&#x2DC;hitte-eilandenâ&#x20AC;&#x2122;, toename sterfte (hitte-stress). s 4OENAMEINTENSITEITZOMERSEBUIEN wateroverlast in stedelijke gebieden, meer hinder door hevige regenval op de weg, meer schade aan wegen en gebouwen door wateroverlast. s 4OENAMEHOEVEELHEIDNEERSLAGWINTER hogere rivierafvoeren (meer kans op overstromingen), meer wateroverlast landelijk gebied, hogere waterstanden, meer schade aan wegen en gebouwen door wateroverlast en meer wateroverlast in stedelijke gebieden. s 4OENAMESTORMEN meer kustafslag (meer kans op overstromingen), meer schade aan hoogspanningsleidingen, voertuigen, gebouwen en bruggen. s 3TIJGINGZEESPIEGEL meer kustafslag (meer kans op overstromingen). tegen te gaan. Het beleggen van daken met groen is ook een optie, waarmee meerdere doelen zijn gediend, nog afgezien van het esthetische aspect. Groene daken â&#x20AC;&#x201C; ze zijn al te zien in Rotterdam â&#x20AC;&#x201C; bevorderen de luchtkwaliteit, maar zorgen ook voor een vertraging in de afvoer van hemelwater. Daarnaast leveren ze extra isolatie, wat gunstig is voor de klimaatbeheersing in gebouwen. Verder kun je denken aan waterpleinen, dat zijn speelplaatsen die tijdelijk kunnen fungeren als waterbuffer. Deze voorziening wordt al in Rotterdam en Dordrecht toegepast. Ook het vergroten van het riool, zoals hiervoor al genoemd, behoort uiteraard tot de maatregelen.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;De uitdaging zit in het feit dat elke gemeente apart moet nadenken over de gewenste maatregelen op termijn. Risicoanalyses en kosten-batenanalyses zullen per gemeente verschillen, daarom blijft adaptatie van de openbare ruimte aan klimaatveranderingen maatwerk.â&#x20AC;?

ÂŹ

)ÂŹNEKEÂŹ7ESTERBROEK ÂŹ PROJECTÂŹMANAGERÂŹ ,EEFOMGEVINGÂŹÂŹ -ILIEUÂŹBIJÂŹ#2/7ÂŹ WESTERBROEK CROWNL

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


CROW XL [congres] 26 maart 2009

*UISTÂŹNUÂŹINVESTERENÂŹINÂŹINTEGRALEÂŹBEREIKBAARHEID 7AAROM HOE METWIEENHOEVERDER$AARDRAAITHETOMIN/RPHEUSOPDONDERDAGMAARTAANSTAANDE(ET CONGRESPROGRAMMAVANDENIEUWEEDITIEVAN#2/78,;CONGRES=ZETINOPINTEGRATIEVANMOBILITEITENRUIMTE LIJKEORDENING$AARBIJGAATHETOPZOEKNAAREENDUURZAMERUIMTELIJKESTRATEGIEWAARVOORnZOALSHETCONGRES STELTnDEVERBINDINGVANPROFESSIONELEWERELDENEENVOORWAARDEIS$ITGEBEURTINLEZINGEN INTERVIEWS DISCUS SIESENDEBATTEN'ESPREKSLEIDERIS&ELIX2OTTENBERG

Frank Westerman, auteur van â&#x20AC;&#x2DC;Ingenieurs van de zielâ&#x20AC;&#x2122;, treedt op als keynote-spreker. Zijn oproep, een verhaal over avonturen en illusies, komt erop neer ruimtelijke ingrepen toch vooral niet uitsluitend over te laten aan ingenieurs. Felix Rottenberg gaat vervolgens op zoek naar antwoorden op de vraag hoe het dan wĂŠl moet. Zijn gesprekspartners zijn Hans Ramler (BAM Wegen), John Post (IBM) en Dirk Sijmons (voormalig Rijksadviseur voor het Landschap). Uit deze confrontatie zal blijken dat juist de verbinding van professionele werelden tot verrassende en rendementvolle ontmoetingen kan leiden. Ook verrassend is de blik van de nieuwe generatie professionals. Columnist Rob Wijnberg (nrc.next) heeft namelijk zo zijn eigen opvattingen over bereikbaarheid.

s !RCHITECT%DZO"INDELS7EST SCHETST@-ASRIO MAS-ADRID het integraal ontwerp van de rondweg Madrid. s $E3TADSREGIO!RNHEM.IJMEGENZETINOPMULTIMODALEENMULTI sectorale concessie openbaar vervoer. s 3TAPINDELIFTMET-ARC6ERHEIJEN(OGESCHOOL2OTTERDAM VOOR de Student Elevator Pitch. Kijk voor het volledige congresprogramma op www.crow.nl/xl of op www.rostra.nl. Aanmelden kan eveneens via beide websites.

6ELEPODIA Belangrijk aandachtspunt op het congres is het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT). Zit er in dit programma nog ruimte voor investeringsprioriteiten? Felix Rottenberg gaat daarover met politici in debat, onder wie Roos Vermeij (PvdA Tweede Kamer). Naast het plenaire podium kent CROW XL 2009 vele andere podia in het keuzeprogramma. Dit biedt volop gelegenheid tot vooruit- en terugblikken, met discussie, verdieping, beschouwing en analyse. Een greep uit dit programma: s 6 ICTORIA+OBLENKOPRESENTEERTDE$UURZAME$IVAS s ( ETNATIONAALSTEDELIJKNETWERK'RONINGEN !SSENINTRODUCEERTDE verbindende kracht van gezamenlijke ruimtelijke ordening.

ADVERTENTIE

MEA â&#x20AC;&#x201C; wonen en werken met water MEA is de specialist op het gebied van lijnafwatering. Met kennis en kunde, kwaliteit en gevoel begrijpen wij uw problematiek. Samen met u zorgen wij voor de beste oplossing rondom huis & tuin of openbare ruimtes zoals wegen, parkeergarages en parken. Wij voorkomen dat u natte voeten krijgt. Ontdek welke producten en maatoplossingen MEA u kan bieden voor: huis & tuin  dakterras en façade  urban design

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ

www.mea-group.com


-ORELEÂŹKREDIETCRISIS

6ERKEERSGENERATIE De nieuwe publicatie â&#x20AC;&#x2DC;Verkeersgeneratie voorzieningenâ&#x20AC;&#x2122; reikt kengetallen aan waarmee eenvoudig de hoeveelheid gemotoriseerd verkeer kan worden bepaald die wordt gegenereerd door (nieuwe) voorzieningen als een bouwmarkt, sporthal, hotel of ziekenhuis. Er zijn kengetallen opgenomen voor 65 voorzieningen. De publicatie sluit aan bij de eerder verschenen publicatie â&#x20AC;&#x2DC;Verkeersgeneratie woon- en werkgebiedenâ&#x20AC;&#x2122;. De kengetallen zijn verwerkt in een rekentool die op de website www.verkeers-

generatie.nl staat. Aan de hand van informatie over de nieuwe voorziening berekent de tool hoeveel gemotoriseerd verkeer gegenereerd wordt. De berekende verkeersgeneratie kan onder andere worden gebruikt als input voor de NIBMtool van InfoMil (Niet In Betekenende Mate). Via www.infomil.nl kan worden berekend of nader onderzoek naar de luchtkwaliteit noodzakelijk is. ÂŹ

ÂŹ

ÂŹ WWVERKEERSGENERATIENL W WWWINFOMILNL

#2/7 PUBLICATIEÂŹ ÂŹ@6ERKEERSGENE RATIEÂŹVOORZIENINGENÂŹ nÂŹKENGETALLENÂŹGEMO TORISEERDÂŹVERKEER "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP

@-EERÂŹMETÂŹLUCHTÂŹENÂŹVERKEERÂŹORGANISEERTÂŹ $6- BIJEENKOMSTÂŹ Woensdag 26 november organiseerde â&#x20AC;&#x2DC;Meer met lucht en verkeerâ&#x20AC;&#x2122; een informatiebijeenkomst over dynamisch verkeersmanagement (DVM) in Eindhoven. GeĂŻnteresseerde beleidsmedewerkers milieu en verkeer van decentrale overheden en vertegenwoordigers van marktpartijen werden bijgepraat over de voordelen van DVM voor zowel de bereikbaarheid als de luchtkwaliteit. Sprekers

gingen in op de te verwachten effecten van de maatregel en lichtten aan de hand van praktijkvoorbeelden uit Alkmaar en de stadsregio ArnhemNijmegen de maatregel toe. Naar verluidt is het effect van de maatregel op de proeďŹ&#x201A;ocaties ongeveer 5 tot 10 procent voor PM10 en NOx. Verbetering op locatie betekent wel dat er elders sprake kan zijn van een verslechtering.

4ERUGDRINGENÂŹKORTEÂŹRITTENÂŹGROOTÂŹPOTENTIEELÂŹ VOORÂŹLUCHTKWALITEIT Bijna 70 procent van alle ritten in Nederland, bestaat uit ritten korter dan 7,5 kilometer. Hier vallen ook de korte verplaatsingen binnen het ketenvervoer onder. Van deze 70 procent wordt ongeveer de helft gemaakt met de ďŹ ets en de andere helft met de auto. Het terugdringen van korte ritten met de auto heeft dus een groot potentieel voor het verbeteren van de luchtkwaliteit. Korte ritten met de auto in een stedelijke omgeving

zijn erg slecht voor de luchtkwaliteit. Dat staat vast. Maar wat valt daaraan te doen? Het kennisprogramma Solve van CROW onderzoekt samen met advies- en ingenieursbureau DHV maatregelen die mogelijk zijn om deze korte ritten terug te dringen. Met het onderzoek van Solve wordt gekeken naar de maatregelen die andere, minder vervuilende vervoersvormen, aantrekkelijker maken. Een dergelijk onderzoek is nog niet eerder uitgevoerd.

Als ik deze column zit te schrijven hebben we net de kortste dag en de langste nacht van 2008 gehad. De zon komt weer onze kant op, en het mooie is dat we daar helemaal niets aan hoeven doen. Het gaat gewoon vanzelf! Ik heb wel eens het idee dat lokale bestuurders er net zo over denken wat de luchtkwaliteit betreft. Zonder dat ze er iets aan hoeven te doen, zijn de cijfers voor ďŹ jn stof en NO2 ieder jaar weer wat gunstiger en verdwijnen knelpunten als sneeuw voor de zon. Toch heb ik nog zo mijn bedenkingen, want over sneeuw gesproken: een witte kerst hebben we al lang niet meer meegemaakt. En het is twaalf jaar geleden dat ik voor het laatst een ďŹ&#x201A;inke schaatstocht op natuurijs heb gemaakt â&#x20AC;Ś Met creatief rekenen verspelen we ons krediet, niet alleen ďŹ nancieel, maar ook moreel! Misschien brengen de donkere dagen mij even in een sombere bui, maar ik ben ook een optimist. Soms is een crisis nodig om er beter uit te komen. Als we allemaal ons steentje bijdragen kan het ook met ons leefmilieu weer de goede kant op gaan. Dus toch aan de slag met de luchtkwaliteit en wat vaker met de ďŹ ets in plaats van met de auto. Dan kan de zon in 2009 weer ongehinderd gaan schijnen. Harry Rijken projectmanager Solve

Reageren? rijken@crow.nl

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


6ERKEERÂŹÂŹ6ERVOER WWWCROWNLVERKEERENVERVOER

Masterclas KidS

hÂŹ%ENÂŹKINDVRIENDELIJKEÂŹWIJKÂŹISÂŹEENÂŹ LEEFBAREÂŹWIJKv !UTEURÂŹ4IMÂŹ/OSTEN

We leven in een bijzonder land. Een land waar het wild in de spaar- +IP EIVERHAAL zame natuur de beschikking heeft over ecoducten en tunnels, maar â&#x20AC;&#x153;Een kindvriendelijke inrichting levert veel meer winst op dan waar de kinderen dergelijke veilige routes maar al te vaak moeten alleen maar verkeersveiligheidâ&#x20AC;?, verduidelijkt Slinger. â&#x20AC;&#x153;Kinderen ontberen op weg naar school, speeltuin of vriendjes. Kan dat niet gaan meer buiten spelen en daaranders? Kindvriendelijk ontwerpen is niet ingewikkeld en levert door gaat het sociale klimaat er in veel op: ook voor grote mensen. De masterclass Kinderen in de de wijk ook op vooruit. Maar het is ook goed voor de motorische Stad (KidS) helpt cursisten op weg met hun eigen casus.

*ANÂŹ+NOLÂŹh+INDVRIEN DELIJKÂŹONTWERPENÂŹISÂŹ EIGENLIJKÂŹGEWOONÂŹ GOEDÂŹONTWERPENÂŹVOORÂŹ IEDEREENv

â&#x20AC;&#x153;Kindvriendelijk ontwerpen is eigenlijk gewoon goed ontwerpen voor iedereen. Er gebeurt gelukkig al veel: er is ďŹ etsbeleid, wijken worden autoluw, Duurzaam Veilig is grote winst, we hebben jongerenbeleid. Alleen ontbreekt nogal eens de speciďŹ eke aandacht voor het kind.â&#x20AC;? Aan het woord is Jan Knol, als projectmanager van CROW betrokken bij het project Kinderen

34%--).'

/NDERSNEEUWEN

DÂŹ IJKEÂŹSTRAATÂŹISÂŹGOE %ENÂŹKINDVRIENDEL VOORÂŹIEDEREEN

NS %ENSÂŹOFÂŹONEE CROWNL 'AÂŹNAARÂŹWWW STEMMING

5ITSLAGÂŹSTEMMINGÂŹ#2/7ÂŹETÂŹCETERAÂŹNRÂŹ (ETÂŹONTWERPENÂŹVANÂŹDEÂŹOPENBAREÂŹRUIMTEÂŹMOETÂŹ MINDERÂŹGAANÂŹOVERÂŹDESIGNÂŹENÂŹMEERÂŹOVERÂŹTEVREDENÂŹ GEBRUIKERSÂŹCITAATÂŹ&REDÂŹ+ENT  ÂŹÂŹ

-EEEENS 

-EEONEENS 

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ

in de Stad (KidS). Wilma Slinger, van het Kennisplatform Verkeer en Vervoer KpVV, vult aan: â&#x20AC;&#x153;Het principe van Duurzaam Veilig is natuurlijk prima, neem de vele 30 km/h-zones, maar het uitgangspunt is steeds de verkeersfunctie en niet de verblijfsfunctie. We moeten ervoor waken dat dit laatste onvoldoende aandacht krijgt. Smalle stoepen en brede straten, om maar iets te noemen, zijn natuurlijk niet echt kindvriendelijk.â&#x20AC;?

'EENMENING 

Om kinderen niet te laten ondersneeuwen in alle stedelijke drukte, hebben beide organisaties samen met NHTV, VNG, VVN en Jantje Beton in oktober de Masterclass KidS, Kinderen in de Stad, georganiseerd. De Masterclass is een activiteit van het CROW/ NHTV-lectoraat Verkeer en Stedenbouw. Professionals, van buurtmedewerker tot stedenbouwkundige, gingen twee dagen aan de slag met een casus, die zich uitstrekte van het agenderen van het probleem tot het feitelijk ontwerpen van de ruimte. In maart volgt een tweede masterclass.

ontwikkeling van kinderen, hun fysieke conditie en hun sociale contacten. Er groeit op dit moment een generatie kinderen op in Nederland die veel te weinig op straat komt. Meer dan een kwart van de kinderen van vier tot twaalf jaar speelt zelden of nooit buiten en dat is slecht voor hun ontwikkeling.â&#x20AC;? Knol: â&#x20AC;&#x153;Willen we ze achter de pc of de tv vandaan krijgen, dan moet het op straat natuurlijk wel veilig en aantrekkelijk zijn. We willen kinderen laten bewegen, ze uitdagen, socialiseren, zelfstandig laten worden, vroeger in staat laten zijn zelfstandig naar school te gaan. Massaâ&#x20AC;&#x2122;s kinderen zitten niet alleen thuis stil, maar ook onderweg; op de achterbank van de auto in plaats van zelf op de ďŹ ets. Het is het bekende kip-eiverhaal. Ouders brengen hun kinderen met de auto naar school, omdat het verkeer zo onveilig is. Maar dat is zo onveilig vanwege de vele autoâ&#x20AC;&#x2122;s. Al die autorijdende ouders met hun kinderen zijn dus medeveroorzaker van hun eigen probleem. GeĂŻntegreerde verkeerskundige en stedenbouwkundige ontwerpen moeten mensen meer verleiden te lopen en te ďŹ etsen. Bij nieuwbouw en herstructurering kun je natuurlijk de grootste winst boeken, maar ook in bestaande situaties kun je met elkaar belangrijke verbeteringen realiseren.â&#x20AC;?


&OTOÂŹ(ERMANÂŹ3TĂ&#x161;VER

6ERKEERÂŹÂŹ6ERVOER

"IJÂŹONTWERPÂŹONBREEKTÂŹNOGALÂŹEENSÂŹSPECIlEKEÂŹAANDACHTÂŹVOORÂŹHETÂŹKIND

%ENÂŹWERELDÂŹGEWONNEN â&#x20AC;&#x153;Bij gemeenten staan drie dingen steevast op de agenda: bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheidâ&#x20AC;?, vervolgt Knol. â&#x20AC;&#x153;Dat is natuurlijk breed en abstract en er zijn veel disciplines bij betrokken om die drie speerpunten goed voor elkaar te krijgen. Maar als die disciplines goed samenwerken en ook oog hebben voor kinderen, is er al een wereld gewonnen. We houden ook helemaal geen klaagverhaal op dat het allemaal zo beroerd is, maar benadrukken wel dat het vaak integraler kan. Door de samenhang tussen die disciplines en

speciďŹ eke aandacht voor kinderen, kan het voor hen allemaal veel aantrekkelijker.â&#x20AC;?

-ASTERCLASS Hoe is de masterclass het afgelopen najaar gelopen? Slinger: â&#x20AC;&#x153;We hadden veel verschillende disciplines bij elkaar: mensen met een â&#x20AC;&#x2DC;groeneâ&#x20AC;&#x2122; achtergrond, van gemeenten, uit het onderwijs, allerlei professionals waren er. Aan de hand van een bestaande casus, kwam ook steeds de eigen praktijksituatie aan bod. Wat duidelijk naar voren kwam is de zojuist genoemde integraliteit, maar ook dat het goed is om de mensen erbij te halen om wie het

gaat. Hoe zit het met de subjectieve onveiligheid, hoe maken we samen een blijvend veilige omgeving, wat doe je met weerstanden? En vergeet ook niet de kunst van het weglaten. We letten daarbij ook op de menselijke maat, op het contact tussen mensen. Kortom, er komt veel bij kijken. Met steeds als doel kinderen in het oog te houden. Want uiteindelijk geldt steeds: een kindvriendelijke wijk is een leefbare wijk.â&#x20AC;?

ÂŹ ÂŹ

ÂŹ

7ILMAÂŹ3LINGERÂŹÂŹ h%ENÂŹKINDVRIENDELIJKEÂŹ INRICHTINGÂŹLEVERTÂŹVEELÂŹ MEERÂŹWINSTÂŹOPÂŹDANÂŹ ALLEENÂŹVERKEERS VEILIGHEIDv

WWWCROWNLIKS WWWKPVVNL WWWVERKEERENSTEDENBOUWNL

*ANÂŹ+NOL ÂŹPROJECTMANAGERÂŹ,EEFOMGEVING ÂŹ ÂŹ ÂŹ KNOL CROWNL

-ASTERCLASS+ID3

0UBLICATIES

De tweedaagse masterclass KidS is afgelopen oktober voor de eerste keer gehouden en wordt herhaald op 5 en 19 maart 2009. De masterclass wordt georganiseerd door CROW, KpVV, NHTV, VNG, VVN en Jantje Beton. Zie www.verkeerenstedenbouw.nl.

CROW-publicatie 221: Stedenbouw en verkeer CROW-publicatie 153: Handboek ontwerpen voor kinderen KpVV-brochure: Inspiratie voor kindvriendelijke wijken KpVV-brochure: Aandacht voor kwetsbare verkeersdeelnemers levert iets op!

ADVERTENTIE

Cyber neemt u graag mee op een ontdekkingstocht a d v i s e u r s v o o r b u i t e n r u i m t e e n o r g a n i sa t i e

in de openbare ruimte en wenst u een verrassende reis door 2009! * Actieve beleidsontwikkeling - beheer & inrichting openbare ruimte * Integrale beheerkwaliteit - monitoring visuele kwaliteit, CiborŠ * Organisatieontwikkeling - onderzoek & begeleiding * Beheer- en bedrijfsplannen * Arbeidsbemiddeling

Postbus 3, 2410 AA Bodegraven - T 0172 63 17 20 - info@cyber-adviseurs.nl - www.cyber-adviseurs.nl

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


6ERKEERÂŹÂŹ6ERVOER WWWCROWNLVERKEERENVERVOER

Aantal Langere en Zwaardere Vrachtautocombinaties (LZVâ&#x20AC;&#x2122;s) op Nederlandse wegen

0UBLICATIEÂŹSCHEPTÂŹDUIDELIJKHEIDÂŹBIJÂŹTOELÂŹ ,:6SÂŹOPÂŹHETÂŹONDERLIGGENDÂŹWEGENNET !UTEURÂŹ0ETERÂŹ2US

Om een wegbeheerder te ondersteunen bij het maken van een keuze of het rijden met Langere en Zwaardere Vrachtautocombinaties (LZVâ&#x20AC;&#x2122;s) op een route verantwoord is of niet, biedt de nieuw verschenen CROW-publicatie 260 â&#x20AC;&#x2DC;LZVâ&#x20AC;&#x2122;s op het onderliggend weggenetâ&#x20AC;&#x2122; een helpende hand. â&#x20AC;&#x153;De publicatie schept voor wegbeheerders veel duidelijkheid over het toelaten van LZVâ&#x20AC;&#x2122;s op hun wegenâ&#x20AC;?, stelt Loes Aarts, senior adviseur van de Dienst Verkeer en Scheepvaart van Rijkswaterstaat.

!MBROÂŹ3MITÂŹh!ANÂŹ DEZEÂŹVOERTUIGENÂŹ WORDENÂŹDEÂŹHOOGSTEÂŹ VEILIGHEIDSEISENÂŹ GESTELDv

,OESÂŹ!ARTSÂŹh,:6SÂŹZIJNÂŹ NIETÂŹMEERÂŹWEGÂŹTEÂŹDEN KENÂŹUITÂŹ.EDERLANDv

De Langere en Zwaardere Vrachtautocombinaties (LZVâ&#x20AC;&#x2122;s) zijn een steeds bekender beeld op de Nederlandse wegen. LZVâ&#x20AC;&#x2122;s zijn vrachtautocombinaties met een lengte van maximaal 25,25 meter en een maximaal totaalgewicht van 60 ton. Ter vergelijking: voor reguliere vrachtautocombinaties is de grens gesteld op 18,75 meter en 50 ton. â&#x20AC;&#x153;Er rijden momenteel zoâ&#x20AC;&#x2122;n 200 combinaties rondâ&#x20AC;?, vertelt Ambro Smit, secretaris van Transport en Logistiek Nederland (TLN) die de transporteurs vertegenwoordigde in de CROW-werkgroep â&#x20AC;&#x2DC;LZVâ&#x20AC;&#x2122;s op het onderliggend weggennetâ&#x20AC;&#x2122; die de gelijknamige publicatie heeft opgesteld. â&#x20AC;&#x153;We zien dat dit aantal de laatste maanden duidelijk groeit. Eind volgend jaar verwachten we dat er 400 van dergelijke voertuigen in Nederland zullen rijden.â&#x20AC;? Overigens spreekt Smit niet over LZVâ&#x20AC;&#x2122;s, maar over ecocombiâ&#x20AC;&#x2122;s. â&#x20AC;&#x153;Die naam verbindt de begrippen ecologie en economie. Omdat het vervoer met deze voertuigen goed is voor het milieu en vanuit logistiek oogpunt efďŹ ciĂŤnter is. Met twee van dergelijke voertuigen kan je, wat volume betreft, dezelfde lading

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ

vervoeren als met drie reguliere vrachtautocombinaties. Daardoor ligt het brandstofgebruik 30 procent lager.â&#x20AC;? Deze voordelen zijn volgens werkgroeplid Loes Aarts, senior adviseur van de Dienst Verkeer en Scheepvaart van Rijkswaterstaat, de reden dat het ministerie van Verkeer en Waterstaat met proeven rond de LZVâ&#x20AC;&#x2122;s is begonnen. â&#x20AC;&#x153;Voor de volumetransporten zijn minder voertuigen nodig en dat heeft voordeel voor het milieu en de doorstroming. Er wordt wel gevreesd dat door de inzet van LZVâ&#x20AC;&#x2122;s er een verschuiving zal plaatsvinden van vervoer over het spoor en het water naar vervoer over de weg, maar uit onderzoek blijkt dat dat nauwelijks het geval zal zijn. LZVâ&#x20AC;&#x2122;s zijn dan ook niet meer weg te denken uit Nederland.â&#x20AC;?

2OUTE In het kader van de verkeersveiligheid is de toelating van LZVâ&#x20AC;&#x2122;s in Nederland heel geleidelijk verlopen. In 1999 is begonnen met een kleinschalige proef. Van 2004 tot en met 2006 liep een grote proef met 160 LZVâ&#x20AC;&#x2122;s. Deze is nog met een

jaar verlengd, waarna op 1 november 2007 de ervaringsfase is ingegaan. Autosnelwegen zijn tijdens deze fase geheel opengesteld voor LZVâ&#x20AC;&#x2122;s. Voor het onderliggend wegennet vraagt de RDW namens de transporteur voor een bepaalde route toestemming aan de beheerder van de weg waarover de route loopt. Om de wegbeheerder hierbij te ondersteunen, biedt CROW-publicatie 260 â&#x20AC;&#x2DC;LZVâ&#x20AC;&#x2122;s op het onderliggend wegennetâ&#x20AC;&#x2122; hulp. In de publicatie vinden wegbeheerders en transporteurs achtergrondinformatie over de kenmerken van LZVâ&#x20AC;&#x2122;s en over onthefďŹ ngsprocedures. De kern van de publicatie wordt gevormd door de advieslijst. Deze bevat veel voorkomende verkeerssituaties in Nederland waar mogelijk LZVâ&#x20AC;&#x2122;s zullen rijden. Uitgangspunt bij het opstellen van de lijst is dat de verkeerssituaties conform de CROW-richtlijnen voor Duurzaam Veilig zijn ingericht. Daarnaast bevat de publicatie een stappenplan dat het hele proces van het verlenen van toestemming beschrijft.

'ROENEÂŹLIJST Van deze verkeerssituaties is na een gedegen voorbereiding en veel overleg unaniem door de CROWwerkgroep besloten of het toelaten van LZVâ&#x20AC;&#x2122;s uit het oogpunt van de verkeersveiligheid en het wegontwerp verantwoord is. De situaties waar dat het geval is, zijn opgenomen in een groene lijst. Situaties waarin de komst van LZVâ&#x20AC;&#x2122;s niet gewenst zijn, kregen een negatief advies en zijn opgenomen in een attentielijst.


6ERKEERÂŹÂŹ6ERVOER

groeit snel

ATENÂŹ

De publicatie is een hulpmiddel: een wegbeheerder moet altijd de lokale situatie zelf beoordelen. Zo kan een situatie op de groene lijst staan, maar bijvoorbeeld door speciďŹ eke afmetingen of andere aspecten door de wegbeheerder niet veilig genoeg worden geacht. â&#x20AC;&#x153;De boodschap van de publicatie is duidelijkâ&#x20AC;?, stelt werkgroeplid Geert Hendriks, beleidsmedewerker van Veilig Verkeer Nederland. â&#x20AC;&#x153;Als een wegbeheerder lange en zware vrachtautoâ&#x20AC;&#x2122;s op zijn wegen wil toelaten, moet hij heel goed kijken waar dat wel en niet verantwoord is.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;De publicatie geeft daarbij duidelijk aan op welke wegtypen LZVâ&#x20AC;&#x2122;s weinig problemen zullen opleveren en op welke wegen ze absoluut niet gewenst zijn. De rode draad daarbij is steeds: voorkom conďŹ&#x201A;icten tussen zwaar en langzaam verkeer. Mengen van ongelijksoortige verkeersdeelnemers qua massa, snelheid en rijrichting is vanuit het oogpunt van Duurzaam Veilig ongewenst en levensgevaarlijk.â&#x20AC;?

7EEFSTROKEN De verkeersveiligheid zal ook in het vervolg een aandachtspunt blijven, denkt Hendriks. â&#x20AC;&#x153;Uit recent onderzoek van de SWOV blijkt dat bijna twee derde van de dodehoekongevallen gebeurt aan de rechtervoorzijde van de vrachtauto. In dat opzicht zal er weinig verschil zijn tussen traditionele

vrachtautoâ&#x20AC;&#x2122;s en LZVâ&#x20AC;&#x2122;s. Maar ruim een derde van de slachtoffers valt aan de zijkant van de vrachtauto, de aanhanger of de oplegger. Dan is het aannemelijk dat de lengte van de voertuigcombinatie ook een rol speelt.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;De lengte van de LZVâ&#x20AC;&#x2122;s is inderdaad een aandachtspunt als het gaat om de verkeersveiligheidâ&#x20AC;?, stelt Aarts. â&#x20AC;&#x153;Daarbij gaat het bijvoorbeeld op autosnelwegen met name om verplaatsing van links naar rechts, zoals op weefstroken. Maar eigenlijk geldt voor al het vrachtverkeer dat dergelijke verplaatsingen een risico vormen. Er wordt dan ook al langer gekeken welke mogelijkheden er zijn om dat risico te verkleinen. Verder rijden er vooral ervaren chauffeurs op LZVâ&#x20AC;&#x2122;s. Ook al omdat het om voertuigen gaat die een grote waarde vertegenwoordigen. Dat komt de veiligheid ten goede.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;Juist als het gaat om de veiligheid, worden aan de ecocombiâ&#x20AC;&#x2122;s de hoogste veiligheidseisen gesteldâ&#x20AC;?, stelt Smit. â&#x20AC;&#x153;Ze voldoen bijvoorbeeld aan de nieuwste zichtveldeisen die aan vrachtwagens worden gesteld. Ook zijn ze voorzien van contourmarkering, een elektronisch ABS-remsysteem en gesloten zijafscherming. Uit onderzoek en tests blijkt dan ook dat ze niet onveiliger zijn. En omdat het aantal voertuigbewegingen afneemt, zien wij vooral voordelen voor de verkeersveiligheid.â&#x20AC;?

0OLDERMODEL Het vraagstuk van de verkeersveiligheid zorgde ook binnen de werkgroep voor de meeste gespreksstof. â&#x20AC;&#x153;Maar het was een werkgroep die bijzonder goed liep. We zijn er dan ook op een heel constructieve wijze uitgekomenâ&#x20AC;?, meent Aarts. â&#x20AC;&#x153;En wel zo, dat de verkeersveiligheid is gewaarborgd en de transporteurs voldoende ruimte krijgen om LZVâ&#x20AC;&#x2122;s in te zetten. Het is het Nederlands poldermodel bij uitstek om in een werkgroep met alle belanghebbende partijen tot oplossingen te komen. Maar dat werkt wel.â&#x20AC;? Inmiddels lobbyen de transporteurs en het ministerie van Verkeer en Waterstaat voor de inzet van LZVâ&#x20AC;&#x2122;s in het buitenland. â&#x20AC;&#x153;In Zweden en Finland rijden ze al langer en onlangs zijn daar Noorwegen en Denemarken bij gekomenâ&#x20AC;?, vertelt Aarts. â&#x20AC;&#x153;Het zou daarom prachtig zijn als ook Duitsland, maar bijvoorbeeld ook BelgiĂŤ zijn wegennet zou openstellen voor LZVâ&#x20AC;&#x2122;s. Dat zou het transport met LZVâ&#x20AC;&#x2122;s nog extra stimuleren. Daardoor ontstaan er voor transportbedrijven mogelijkheden om op grotere schaal LZVâ&#x20AC;&#x2122;s in te zetten. Op pendels die nu bijvoorbeeld met gewone vrachtwagens tussen Rotterdam en Antwerpen of Rotterdam en het Ruhrgebied worden uitgevoerd, kunnen dan LZVâ&#x20AC;&#x2122;s worden ingezet.â&#x20AC;? 4ONÂŹ(ESSELMANS ÂŹPROGRAMMAMANAGERÂŹ3OLVE ÂŹ ÂŹ ÂŹ ,EEFOMGEVINGÂŹÂŹ-ILIEU ÂŹHESSELMANS CROWNL

$EÂŹKERNÂŹVANÂŹDEÂŹ #2/7 PUBLICATIEÂŹ @,:6SÂŹOPÂŹHETÂŹONDERLIG GENDEÂŹWEGENNETÂŹ BESTAATÂŹUITÂŹEENÂŹADVIES LIJSTÂŹMETÂŹEENÂŹGROENEÂŹ LIJSTÂŹVOORÂŹSITUATIESÂŹ WAARÂŹ,:6SÂŹKUNNENÂŹ WORDENÂŹTOEGELATENÂŹENÂŹ EENÂŹATTENTIELIJSTÂŹWAARÂŹ DATÂŹWORDTÂŹAFGERADEN

'EERTÂŹ(ENDRIKSÂŹ h6OORKOMÂŹCONmÂŹICTENÂŹ TUSSENÂŹZWAARÂŹENÂŹLANG ZAAMÂŹVERKEERv

#2/7 PUBLICATIEÂŹ ÂŹ@,:6SÂŹOPÂŹHETÂŹ ONDERLIGGENDÂŹ WEGENNET "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


6ERKEERÂŹÂŹ6ERVOER WWWCROWNLVERKEERENVERVOER

Werking selectieve toegang en dosering verbeteren

3TAPPENPLANÂŹVOORÂŹSELECTIEVEÂŹ TOEGANG !UTEURÂŹ(AKSÂŹ7ALBURGHÂŹ3CHMIDT

De kwaliteit van de leefomgeving kan omhoog door het beter autovrij of autoluw maken van winkelgebieden of speciďŹ eke straten met selectieve toegang of dosering. Door het volgen van een gedetailleerd stappenplan zijn deze systemen voor de weggebruiker herkenbaarder en doeltreffender te maken. Dat komt de leefbaarheid en de veiligheid bij erftoegangswegen en gebiedsontsluitingswegen ten goede. Het stappenplan is de opvallendste vernieuwing in de herziene CROW-publicatie over dit onderwerp.

#2/7 PUBLICATIEÂŹ ÂŹ@3ELECTIEVEÂŹTOE GANGÂŹENÂŹDOSEREN "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP

3YSTEMENÂŹVOORÂŹSELEC TIEVEÂŹTOEGANGÂŹOFÂŹDOSE RINGÂŹZIJNÂŹINMIDDELSÂŹ BEWEZENÂŹINSTRUMENTEN

Systemen voor selectieve toegang of dosering zijn inmiddels bewezen instrumenten. Hun realisatie en werking winnen echter aanzienlijk aan effectiviteit door voorafgaand aan de installatie ervan een systematisch stappenplan te volgen, zodat alle aspecten en betrokkenen ook echt bijdragen aan de werking ervan. Het complete proces staat beschreven in de nieuwe CROW-publicatie 268 â&#x20AC;&#x2DC;Selectieve toegang en doserenâ&#x20AC;&#x2122;. Uitgangspunt is dat er nog geen (fysiek) systeem aanwezig is en dat verschillende oplossingen nog mogelijk zijn. De publicatie is echter ook bruikbaar als bestaande systemen aan vervanging toe zijn. De eerste stap is het analyseren

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ

van het waargenomen probleem. Het gebied kan bijvoorbeeld ongewenst gebruikt worden door al dan niet TomTom-geĂŻnspireerd sluipverkeer, mogelijk zelfs met ongevallen tot gevolg. Ook kunnen bezoekers door noodzakelijk laden/lossen een winkelgebied als onveilig beleven. Het doel van toegangsbeheersing in een gebied is doorgaans het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving en de verkeersveiligheid.

)NVENTARISATIE Door een eerste probleeminventarisatie, gebiedsbepaling, een nulmeting en het in kaart brengen van de betrokken partijen ontstaat een helder omschreven beeld van het probleem. Het is van groot belang de belanghebbenden al in deze fase te betrekken, omdat er vaak verschillende visies op het probleem bestaan. Het ontwikkelen van een gemeenschappelijke visie is voorwaarde voor voldoende draagvlak voor verdere stappen. Voorbeelden van belanghebbenden zijn winkeliers, hulpdiensten, bezoekers of winkelend publiek, gemeenten, toeleveranciers en openbaarvervoerbedrijven.

$OELÂŹHELDERÂŹKRIJGEN Doelen die men wil bereiken met selectieve toegang kunnen een betere verkeersveiligheid zijn of het aantrekkelijker maken van een gebied voor winkelend publiek. Daarnaast kunnen milieudoelen als verbeteren van luchtkwaliteit en beperking van geluidsoverlast en eventueel andere knelpunten aangepakt worden. De resulterende probleemdeďŹ nitie moet in ieder geval de huidige situatie en de gewenste situatie beschrijven, tot in detail het probleem omschrijven en aangeven wie waarom het initiatief genomen heeft om het probleem uit de weg te ruimen. Verder is denkbaar dat aanvullend onderzoek nodig is. Het is dan aan de gemeenteraad om groen licht te geven voor de aanpak van het probleem of eerst nog voor nader onderzoek. Het CROW-stappenplan kan leiden tot het nemen van maatregelen zoals het plaatsen van een selectief afsluitingssysteem of doseringssysteem. Dan wel een andere maatregel, juridisch (strenger handhaven), organisatorisch (venstertijden verlengen) of verkeerskundig (andere bestrating). Ook is het stopzetten van de actie mogelijk als blijkt dat dat het effectiefst is.

3ELECTIEVEÂŹTOEGANG Als besloten wordt tot selectieve toegang, betekent dat automatisch dat er een besluit nodig is over doelgroepen die nog toegelaten zullen worden. Maar ook over aspecten als venstertijden, het gemeentelijke onthefďŹ ngenbeleid, de afbakening van het gebied en de in- en uitgangen en de gewenste


6ERKEERÂŹÂŹ6ERVOER

routes in het afgesloten gebied. Zo is een voetgangerszone in een winkelgebied uitsluitend toegankelijk voor voetgangers. Voertuigen, dus ook ďŹ etsers, zijn er niet toegestaan. De vraag is hoe het gebied ingericht moet worden. Dat houdt in dat er een keuze gemaakt moet worden welke componenten gebruikt kunnen worden. De gereedschapskist voor selectievetoegangssystemen bevat selectiemiddelen (sleutels, chipcards of muntjes), afsluitmiddelen, verkeerslantaarns en signaleringslantaarns, toezichtcameraâ&#x20AC;&#x2122;s, bedieningszuilen en verkeersregeltoestellen. Het ontwerp voor een bepaald gebied maakt uit deze â&#x20AC;&#x2DC;toolsâ&#x20AC;&#x2122; een keuze. Met beweegbare fysieke afsluitingen (BFAâ&#x20AC;&#x2122;s), minimaal 60 cm hoog, is het gebied daadwerkelijk fysiek afsluitbaar. Er zijn scharnierende en verzinkbare BFAâ&#x20AC;&#x2122;s. Beide moeten voldoen aan een aantal eisen ten aanzien van afmeting, zichtbaarheid, constructie, vormgeving, milieu en veiligheid. Het afsluitmiddel moet, zoals ieder apparaat, voldoen aan de CE-normering. Vanzelfsprekend moet het systeem ook voldoen aan de milieueisen. Daarbij staan geluidsproductie, de afwatering

van de BFA en de aansluiting daarvan op het riool centraal. De afwatering vereist speciale aandacht vanwege de mogelijke vermenging van regenwater met olie van het systeem en met koelvloeistof en olie van voertuigen bij schade door aanrijding. Die vloeistoffen zijn niet biologisch afbreekbaar en kunnen grote verontreiniging veroorzaken. Een absorptieslang ondervangt deze risicoâ&#x20AC;&#x2122;s. Verder kunnen selectievetoegangssystemen gebruikmaken van verkeers- en signaleringslantaarns en indien wenselijk van cameraâ&#x20AC;&#x2122;s.

'OEDÂŹONTHEFlÂŹNGENBELEIDÂŹSLEUTELÂŹ TOTÂŹSUCCES

facetten van groot belang voor een succesvolle werking van de selectievetoegangs- of doseringssystemen. Het verdient de voorkeur als het vergunningenbeleid voor plaatsing klaar is en het proces van onthefďŹ ngen aanvragen en verlenen volledig is afgerond. Een te soepel onthefďŹ ngenbeleid doet vrijwel zeker afbreuk aan de maatregel; het kan zelfs de maatregel tenietdoen. Het onthefďŹ ngenbeleid moet strikt worden nageleefd om helderheid te houden over wie er wel in mag en wie niet. Ten slotte geldt dat als buurtbewoners voor hun woon-werkverkeer moeten omrijden dat tot de normale maatschappelijke risicoâ&#x20AC;&#x2122;s gerekend moet worden. Een verkeersmaatregel mag voor een weggebruiker echter niet leiden tot onevenredig zware economische schade. Met het oog op mogelijke juridische consequenties van het onthefďŹ ngenbeleid is het zinvol om van tevoren met name met de politie (wijkagent/-regisseur) te overleggen. Het onthefďŹ ngenbeleid wordt ten slotte door het bevoegde gezag vastgesteld.

"IJÂŹSELECTIEVEÂŹ TOEGANGÂŹHOORTÂŹ DUIDELIJKEÂŹBEBORDING

,EEFBAARHEIDÂŹENÂŹVEILIG HEIDÂŹHEBBENÂŹBAATÂŹBIJÂŹ SELECTIEVEÂŹTOEGANG

Zodra de keuze gemaakt is voor een bepaald selectieftoegangssysteem of doseringssysteem, breekt de fase aan waarin tot plaatsing en ingebruikname overgegaan wordt. Welke afdeling binnen de uitvoerende gemeente de implementatie en het beheer voor haar rekening neemt, is natuurlijk afhankelijk van de grootte en de organisatie van de betreffende gemeente. Overigens kan ook een andere overheidsorganisatie deze taken uitvoeren. In ieder geval zijn twee

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


)NFRASTRUCTUUR WWWCROWNLINFRASTRUCTUUR

'LADHEIDSBESTRIJDINGÂŹINZETTENÂŹOPÂŹ !UTEURÂŹ4IMÂŹ/OSTEN

De winters mogen dan steeds warmer worden, vriezen doet het gelukkig nog steeds af en toe in ons land. Rond de jaarwisseling hebben we zelfs weer eens matige en strenge vorst mogen beleven, met volop mogelijkheden om te schaatsen op natuurijs. Al dat moois kent ook zijn keerzijde: kou betekent kans op gladheid. Veel partijen zijn in de winter in de weer om de wegen zo goed mogelijk begaanbaar te houden. Hier is veel kennis en kunde voor nodig, zeker in een wereld waar steeds hogere eisen aan ons wegennet worden gesteld. De CROW Stuurgroep Gladheidsbestrijding streeft ernaar het kennisniveau op dit gebied op peil te krijgen en te houden.

#2/7 PUBLICATIEÂŹ ÂŹ@,EIDRAADÂŹÂŹ GLADHEIDS BESTRIJDINGSPLANÂŹ "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP

De wegbeheerders in het land pakken de gladheidsbestrijding steeds professioneler aan. Dit is mede te danken aan de CROW Stuurgroep Gladheidsbestrijding, die veel doet aan kennisontwikkeling en -verspreiding. â&#x20AC;&#x153;De technologische ontwikkelingen schrijden voort en daar willen wij bij de gladheidsbestrijding van proďŹ terenâ&#x20AC;?, legt Henrik Hooimeijer uit, coĂśrdinator gladheidsbestrijding bij Rijkswaterstaat DVS en lid van de stuurgroep. â&#x20AC;&#x153;Weermodellen worden bijvoorbeeld steeds nauwkeuriger, waardoor de nauwkeurigheid van de voorspelling per gebied toeneemt. Ook op het gebied van strooimaterieel en communicatie zijn er tal van ontwikkelingen, waardoor de gladheidsbestrijding beter en efďŹ ciĂŤnter kan worden uitgevoerd. Deze ontwikkelingen toegepast krijgen bij alle wegbeheerders is een grote uitdagingâ&#x20AC;?

5ITBESTEDEN Een andere grote uitdaging is goed om te gaan met allerlei organisatorische veranderingen.

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ


)NFRASTRUCTUUR

&OTOÂŹ(ERMANÂŹ3TĂ&#x161;VER

DUURZAAMÂŹHOOGÂŹNIVEAU

Steeds meer wegbeheerders gaan over op het uitbesteden van delen van de gladheidsbestrijding. â&#x20AC;&#x153;De wijze van uitbesteding en de controle van de geleverde prestaties door de opdrachtnemer vragen de nodige aandacht. Rijkswaterstaat besteedt alles uit, waarbij we materieel en zout beschikbaar stellen en het personeel wordt ingehuurd. Door de communicatie tussen voertuig en basisstation is ingrijpen mogelijk, net als evaluatie achteraf. Bovendien maakt dit het afrekenen bij uitbesteden gemakkelijker.â&#x20AC;? Ook provincies en gemeenten gaan meer en meer over tot uitbesteding. Beschikbaarheid van deskundig personeel is daarbij uiteraard wel van groot belang.

â&#x20AC;&#x153;Mensen zitten korter op ĂŠĂŠn plek en bovendien speelt vergrijzing. Dat speelt voor de coĂśrdinator, maar ook voor de chauffeur. Op een gladde weg rijden met een sneeuwploeg ervoor is heel wat anders dan zand vervoeren. De aannemer moet voldoende gekwaliďŹ ceerd zijn en de coĂśrdinator moet natuurlijk weloverwogen beslissen of er al dan niet gestrooid wordt. Zit die ergens dertig jaar, dan voelt hij dat bij wijze van spreken op zijn klompen aan, maar voor iemand die net komt kijken is dat een stuk moeilijker. Met het stellen van eisen aan de opleidingen van de chauffeur en gladheidscoĂśrdinator willen we het kennisniveau borgenâ&#x20AC;?.

%Ă?NÂŹSTEUNPUNT Een laatste trend is de toegenomen samenwerking tussen wegbeheerders. Steeds vaker bezitten gemeente, provincie en Rijkswaterstaat samen ĂŠĂŠn steunpunt. De wegbeheerders moeten dan samen beslissen. Op den duur zal die beslissing bij ĂŠĂŠn persoon terechtkomen. Maar hoe organiseer je dat? â&#x20AC;&#x153;In CROW-verband willen we een handreiking opstellen voor samenwerking tussen wegbeheerders bij gladheidsbestrijding. Daar willen we dit jaar mee beginnen. Al met al zijn we hard bezig in Nederland gladheidsbestrijding duurzaam op een hoog niveau te krijgen.â&#x20AC;? -ARCÂŹ%IJBERSEN ÂŹPROJECTMANAGERÂŹ)NFRASTRUCTUUR ÂŹ ÂŹ ÂŹ EIJBERSEN CROWN

$EÂŹWEGBEHEERDERSÂŹINÂŹ HETÂŹLANDÂŹHEBBENÂŹDEÂŹ GLADHEIDSBESTRIJDINGÂŹ STEEDSÂŹBETERÂŹONDERÂŹDEÂŹ KNIE

#2/7 PUBLICATIEÂŹ ÂŹ@'LADHEIDÂŹÂŹ VOORSPELLEN ÂŹVOOR KOMEN ÂŹBESTRIJDENÂŹ "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP

#2/7 WERKGROEPÂŹ@%ISENÂŹOPLEIDINGÂŹ3PECIlEKEÂŹ$ESKUNDIGHEIDÂŹ7INTERDIENST Bij de gladheidsbestrijding wordt door steeds meer wegbeheerders gebruikgemaakt van ingehuurd personeel. Het gaat dan met name om de chauffeurs die de strooi- en ploegmachines besturen. Om dit goed en veilig te kunnen doen onder de vaak moeilijke omstandigheden (kou, gladheid, in het donker) is een goede opleiding van de chauffeurs noodzakelijk. De eisen voor zoâ&#x20AC;&#x2122;n opleiding ontbreken momenteel. Onder de verantwoordelijkheid van de CROW Stuurgroep Gladheidsbestrijding werkt de werkgroep â&#x20AC;&#x2DC;Eisen opleiding SpeciďŹ eke Deskundigheid Winterdienstâ&#x20AC;&#x2122; aan een structuur van de opleiding en de eisen die aan zoâ&#x20AC;&#x2122;n opleiding moeten worden gesteld. De werkgroep heeft naar verwachting in het voorjaar 2009 haar werkzaamheden afgerond.

3AMENSTELLINGWERKGROEP - Bert Adema, Gemeente Boskoop - Ger Bekink, ROTEB - Marc Eijbersen, CROW, secretaris - Henrik Hooimeijer, RWS-DVS, voorzitter - Harry Jans, RWS Directie Oost-Nederland - Marc Jansen, Nido Universal Machines BV - Rien de Lange, Provincie Zeeland - Arjan Oudijn, OPOR-Musca - Ronald Ravesteijn, SPA Opleidingen - RenĂŠ de Rijk, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier - Erik van Sterkenburg, Schuitemaker Machines BV

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


)NFRASTRUCTUUR WWWCROWNLINFRASTRUCTUUR

6IJFTIGSTEÂŹVERGADERING 'EBRUIKERSGROEPÂŹ7EGBEHEER !UTEURÂŹ#ECIELÂŹVANÂŹ)PEREN

CROW kent een groot aantal werkgroepen. De â&#x20AC;&#x2DC;Gebruikersgroep Wegbeheerâ&#x20AC;&#x2122; (GWB) is een bijzondere. Deze permanente werkgroep is vanaf 2001 actief, en heeft eind november voor de vijftigste keer vergaderd. Tijdens deze feestelijke gelegenheid dankte CROW-directeur Iman Koster de huidige werkgroepleden, en de oud-leden, uiteraard hartelijk voor hun inzet en betrokkenheid. Ook benadrukte hij het belang van de GWB, die aan de basis staat van het Nederlandse wegbeheer. De Gebruikersgroep Wegbeheer (GWB) van CROW heeft als doel de systematiek van visuele inspectie en wegbeheer, die in 2001 is uitgebracht, continu te monitoren en te evalueren. Hiermee zijn het voortbestaan, de actualisering en de verbetering van de systematiek gegarandeerd. Het eerste resultaat van de evaluatie waren de geactualiseerde publicaties 146 en 147. Voor de globale visuele inspectie heeft dit geleid tot vaststelling en aanscherping van de inspectiemethodiek uit 2001. De GWB stelt ook de speciďŹ caties op voor de tweejaarlijkse keuring van softwarepakketten voor wegbeheer. Op basis van deze keuring wordt het

CROW-keurmerk verleend, waarmee wegbeheerders de zekerheid hebben dat het softwarepakket werkt en rekent volgens de vastgestelde systematiek. Een praktisch hulpmiddel voor de software is het door de GWB ontwikkelde Standaard Uitwisselingsformat voor wegbeheer- en inspectiesoftware (SUF-WEG). Daarnaast werkt de GWB aan verschillende aanvullende projecten.

6OORÂŹERVARINGEN ÂŹSUGGESTIESÂŹENÂŹVRAGENÂŹOVERÂŹ ÂŹ ÂŹ DEÂŹSYSTEMATIEKÂŹWEGBEHEERÂŹ#ECIELÂŹVANÂŹ)PEREN ÂŹ PROJECTMANAGERÂŹ)NFRASTRUCTUUR ÂŹ6ERKEERÂŹÂŹ 6ERVOER ÂŹVANIPEREN CROWNL

3AMENSTELLINGÂŹ'EBRUIKERSGROEPÂŹ7EGBEHEER ÂŹPERÂŹÂŹNOVEMBERÂŹ -

Cor Verbruggen, gemeente Venlo (voorzitter) Ceciel van Iperen, CROW (projectmanager) Bart de Cock, Oranjewoud Karin Diederiks, KOAC-NPC Hans Eilering, Arcadis Jeffry van den Hengel, DHV Luut van Hoogevest, Grontmij Piet Kuiper, gemeente Groningen Erik Leeuwerink, Groenestein Beheersoftware Martin Noorlander, gemeente Apeldoorn Werner Voermans, gemeente Moerdijk

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ


)NFRASTRUCTUUR

+EUZEMODELÂŹ7EG CONSTRUCTIESÂŹGEACTUALISEERD

+ÂŹ EUZEMODELÂŹWEGCONSTRUCTIESÂŹ+-7ÂŹ ÂŹ ARTIKELNUMMERÂŹ$A "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹWWWCROWNLSHOP

Jeannot FaďŹ ĂŠ (1969-2008)

Met het verschijnen van versie 1.1 van het digitale Keuzemodel Wegconstructies (KMW 1.1) is het model geactualiseerd. Verbeteringen zijn doorgevoerd op basis van gebruikerservaringen. De bijbehorende papieren publicatie â&#x20AC;&#x2DC;Keuzemodel wegconstructiesâ&#x20AC;&#x2122; (nr. 189) blijft ongewijzigd.

ÂŹ

In memoriam

#2/7 PUBLICATIEÂŹ ÂŹ@+EUZEMODELÂŹ WEGCONSTRUCTIES "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP

/PÂŹDEÂŹHOOGTEÂŹBLIJVENÂŹ)NHOUDELIJKEÂŹVRAGEN ÂŹ ÂŹ ÂŹ VOORSTELLENÂŹINFO KMW CROWNL ÂŹ ÂŹ6RAGENÂŹOVERÂŹDEÂŹINSTALLATIEÂŹOFÂŹWERKINGÂŹVANÂŹHETÂŹ PROGRAMMAÂŹSUPPORT KMW CROWNL

Veel te vroeg, pas 39 jaar oud, is Jeannot FaďŹ ĂŠ aan de gevolgen van een ziekte overleden. Jeannot was een graag geziene gast bij CROW die zich als voorzitter en lid van verscheidene werkgroepen inzette voor de ontwikkeling en verspreiding van kennis op het gebied van wegverhardingen en verkeersveiligheid. Als goede vertegenwoordiger van Rijkswaterstaat stond hij ook open voor de belangen van andere partijen en vond iedereen bij hem een luisterend oor. Tegelijkertijd stond hij graag anderen terzijde met een helder geformuleerd en deskundig advies. Daarbij kon hij goed omgaan met kritiek. Maar bovenal was hij gewoon een heel aardige persoon. We zullen Jeannot missen.

Arjan Visser, Marc Eijbersen, Hillie Talens

Instrument bij duurzaam inkopen en bouwen

'EACTUALISEERDEÂŹVERSIEÂŹVANÂŹ#2/7ÂŹ!FWEGINGSMODELÂŹ7EGEN 6ANHET#2/7!FWEGINGSMODEL7EGEN!-7 ISDEGEACTUALISEERDE VERSIEBESCHIKBAAR(ETMODELISGERICHTOPDElNANCIEEL ECONOMI SCHEAFWEGINGEN MAAROOKOPHETMILIEUENOVERIGEASPECTEN

wegen binnen de bebouwde kom en ďŹ etspaden. Hiervan dient wel de opbouw van verharding, fundering en zandbed bekend te zijn, hoewel er een basisopbouw in het programma wordt gegeven.

Mede ingegeven door duurzaam bouwen en duurzaam inkopen worden steeds vaker rationele afwegingen gemaakt rond voor- en nadelen van aanleg, beheer en onderhoud van diverse verhardingsvarianten. Enerzijds gaat het om ďŹ nanciĂŤle afwegingen, anderzijds worden overige relevante, maar moeilijker kwantiďŹ ceerbare aspecten meegewogen. In aanloop naar de actualisatie van het AMW is het model uitgebreid met nieuwe materialen en aangepast aan de laatste materiaal- en milieugegevens.

Met versie 1.1 van het CROW Afwegingsmodel Wegen kunnen ontwerpers, beheerders, adviseurs en beslissers in de wegenbouw milieueffecten (op basis van LCAâ&#x20AC;&#x2122;s, levenscyclusanalyses), kosteneffecten (op basis van levenscycluskosten) en effecten op eventuele overige aspecten meewegen en inzichtelijk maken bij de afweging van verschillende wegconstructies (ontwerpvarianten).

De afweging van het verhardingstype kan plaatsvinden voor alle voorkomende wegtypen: snelwegen, provinciale wegen, buitenwegen,

Zonder gebruik te maken van een afwegingsmodel waarmee men over een langere beschouwingsperiode verscheidene criteria kan beoordelen, komt men bij de keuze van wegverhardingen niet tot een transparante en onderbouwde beslissing.

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


)NFRASTRUCTUUR WWWCROWNLINFRASTRUCTUUR

Tevens wegdekcorrectie elementenverhardigen opgesteld

"EREKENENÂŹVANÂŹWEGVERKEERSLAWAAIÂŹNUÂŹ !UTEURÂŹ-ARCÂŹ%IJBERSEN

Als gevolg van het programma Duurzaam Veilig is het aantal 30 km/h-gebieden binnen de bebouwde kom de afgelopen jaren fors toegenomen. Een uniforme methode voor het berekenen van het wegverkeerslawaai bij 30 km/h-wegen ontbrak echter. Met het uitkomen van het CROW-infoblad 965 â&#x20AC;&#x2DC;Handreiking berekenen wegverkeerslawaai bij 30 km/hâ&#x20AC;&#x2122; is deze methode beschikbaar gekomen. Tevens is voor elementenverhardingen in keperverband een nieuwe wegdekcorrectie opgesteld in CROW-infoblad 964 â&#x20AC;&#x2DC;Handreiking wegdekcorrectie voor elementenverhardingenâ&#x20AC;&#x2122;.

geluidbelasting op 30 km/h-wegen niet berekend en getoetst te worden aan de normwaarden. Er zijn echter uitspraken van de Raad van State geweest waarin is aangegeven dat wegbeheerders in het kader van een â&#x20AC;&#x2DC;goede ruimtelijke ordeningâ&#x20AC;&#x2122; toch rekening moeten houden met de hoeveelheid wegverkeerslawaai. Het CROWinfoblad â&#x20AC;&#x2DC;Handreiking berekenen wegverkeerslawaai bij 30 km/hâ&#x20AC;&#x2122; biedt de wegbeheerder ondersteuning.

2EKEN ÂŹENÂŹMEETVOORSCHRIFTÂŹÂŹ GELUIDHINDERÂŹ Waar vroeger de verkeersintensiteiten relatief laag waren, zijn er tegenwoordig ook 30 km/h-wegen met een betrekkelijk hoge intensiteit. Zeker op doorgaande wegen kan dan ook nog sprake zijn van

)NFOBLADÂŹÂŹ@(AND REIKINGÂŹBEREKENENÂŹ WEGVERKEERSLAWAAIÂŹ BIJÂŹÂŹKMHÂŹ "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ

relatief veel vracht- en busverkeer. Deze hogere verkeersbelasting leidt tot een hogere geluidbelasting op de omliggende bebouwing. Formeel gezien hoeft in het kader van de Wet geluidhinder de

Het Reken- en meetvoorschrift geluidhinder 2006 (RMG 2006) schrijft voor op welke manier de geluidbelasting in het kader van de Wet geluidhinder bepaald moet worden. Voor wegverkeer


)NFRASTRUCTUUR

OOKÂŹMOGELIJKÂŹBIJÂŹÂŹKMH WEGEN worden ten opzichte van het referentiewegdek. De methode is beschreven in CROW-publicatie 200 â&#x20AC;&#x2DC;De methode Cwegdek 2002 voor wegverkeersgeluidâ&#x20AC;&#x2122;. De geluideigenschappen van het referentiewegdek zijn bepaald door metingen aan verschillende wegvakken met dicht asfaltbeton. Met de methode Cwegdek kunnen wegdekcorrectietermen worden berekend. De hoogte van de correctieterm is afhankelijk van de verkeerssnelheid. Voor snelheden van 30 km/h waren deze termen niet beschikbaar. De wegdekcorrectietermen voor veel gebruikte wegdektypen op 30 km/h-wegen zijn in de handreiking opgenomen.

)NFOBLADÂŹÂŹ@(AND REIKINGÂŹWEGDEKCOR RECTIEÂŹVOORÂŹELEMEN TENVERHARDINGEN "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP

%LEMENTENVERHARDINGEN

is bijlage III van toepassing. Bij het opstellen van de handreiking is de kennis gebruikt die de basis is voor het huidige RMG 2006, aangevuld met inzichten vanuit speciďŹ eke onderzoeken bij lage voertuigsnelheden. De handreiking sluit dus nauw aan op het RMG 2006. De handreiking heeft echter geen wettelijke status, aangezien op 30 km/h-wegen de Wet geluidhinder niet van toepassing is.

%LEMENTEN Belangrijke elementen uit het Reken- en meetvoorschrift geluidhinder 2006, die behandeld zijn in de handreiking, zijn de emissiekentallen, de methode Cwegdek, de hellingcorrecties en de optrekcorrecties en -toeslagen bij obstakels op de weg. De emissieken-

tallen voor licht, middelzwaar en zwaar verkeer uit het RMG 2006 zijn bruikbaar voor verkeerssnelheden van 30 km/h. De methode Cwegdek hoefde op zich niet aangepast te worden, maar er moesten wel nieuwe referentiewaarden voor 30 km/h voor het referentiewegdek bepaald worden en er moesten nieuwe wegdekcorrecties vastgesteld worden voor 30 km/h. De hellingcorrectie is in de handreiking voor 30 km/h gelijkgesteld aan de correctie bij 50 km/h. De optrekcorrecties en toeslagen bij obstakels, zoals wegversmallingen en verkeersdrempels, zijn opnieuw bepaald.

7EGDEKCORRECTIES Met de methode Cwegdek kunnen de geluideigenschappen van verschillende wegdektypen bepaald

Een veelgebruikte verhardingssoort op 30 km/h-wegen zijn elementenverhardingen. In CROW-publicatie 200 is voor deze wegdekcategorie een wegdekcorrectieterm opgenomen. Uit recent meetonderzoek op elementenverhardingen met een goede fundering en aangelegd in keperverband is gebleken dat de geluideigenschappen van deze verhardingen beter zijn dan in CROW-publicatie 200 is aangehouden. Op basis van de meetonderzoeken is voor de wegdekcategorie â&#x20AC;&#x2DC;elementenverharding in keperverbandâ&#x20AC;&#x2122; dan ook een nieuwe wegdekcorrectieterm opgesteld. Dit onderzoek is beschreven in het CROW-infoblad â&#x20AC;&#x2DC;Handreiking wegdekcorrectie voor elementenverhardingenâ&#x20AC;&#x2122;.

ÂŹ

-ARCÂŹ%IJBERSEN ÂŹEIJBERSEN CROWNL

#2/7 PUBLICATIEÂŹ ÂŹ@$EÂŹMETHODEÂŹ #WEGDEKÂŹÂŹVOORÂŹ WEGVERKEERSGELUID "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


!ANBESTEDENÂŹÂŹ#ONTRACTEREN WWWCROWNLAANBESTEDENENCONTRACTEREN

,EIDRAADÂŹ!ANBESTEDENÂŹEERDERÂŹENÂŹBETERÂŹ NADENKENÂŹENÂŹBEWUSTÂŹKEUZESÂŹMAKEN !UTEURÂŹ4IMÂŹ/OSTEN

Elke aanbesteding, of het nu om de gww, de b&u of de installatiebranche gaat, is weer een klus op zich. Hoe moet ik het proces organiseren, voor wie doe ik het en hoe moet het eruit komen te zien? Wil ik een geĂŻntegreerd contract, of ga ik toch maar traditioneel aanbesteden? Het zijn keuzes die je niet meer terugdraait, keuzes met grote gevolgen dus. Te groot in ieder geval om nattevingerwerk op los te laten. De Leidraad Aanbesteden, deze maand verschenen, biedt ondersteuning bij het maken van bewuste keuzes.

#HRISÂŹ*ANSENÂŹh7EÂŹ WILLENÂŹBESLISSERSÂŹ NADRUKKELIJKÂŹHELPENÂŹ BIJÂŹHETÂŹMAKENÂŹVANÂŹ KEUZESÂŹINÂŹHETÂŹPROCESÂŹ VANÂŹAANBESTEDENv

4EUNÂŹVANÂŹ2EEUWIJKÂŹ h!ANBESTEDERSÂŹZIJNÂŹ ZICHÂŹNIETÂŹALTIJDÂŹBEWUSTÂŹ VANÂŹDEÂŹKEUZEMOGELIJK HEDENv

â&#x20AC;&#x153;De Leidraad Aanbesteden heeft geen politieke insteek. Hij dient ieders belang, individueel en maatschappelijk. We willen beslissers nadrukkelijk helpen bij het maken van keuzes in het proces van aanbesteden. Het uitgangspunt is daarbij bijvoorbeeld niet dat een geĂŻntegreerd contract per deďŹ nitie beter is. De ene keer leidt het proces tot de keuze voor een geĂŻntegreerde vorm van samenwerken, de andere keer tot een meer traditionele. We hebben een groot aantal volwaardige smaken en met een gedegen afwegingsproces kies je er ĂŠĂŠn uit.â&#x20AC;? Chris Jansen, hoogleraar privaatrecht aan de Amsterdamse Vrije Universiteit en opsteller van het in de Leidraad Aanbesteden opgenomen tekstdocument, geeft uitleg bij de deze maand verschenen publicatie. â&#x20AC;&#x153;De Leidraad Aanbesteden presenteren we als de professionele standaard voor aanbesteden in de bouw. Om dit waar te kunnen maken, bieden we drie dingen bij het doorlopen van het aanbestedingsproces: actualiteit, juridische zekerheid en optimale keuzevrijheid.â&#x20AC;?

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ

"EPROEFDEÂŹMETHODE â&#x20AC;&#x153;Aanbesteders zitten nogal eens op de automatische piloot en doen het kunstje net als de vorige keer; waarom een beproefde methode veranderen?â&#x20AC;?, vraag Teun van Reeuwijk zich hardop af. Als projectmanager bij CROW is hij nauw betrokken geweest bij het opstellen van de ICT-component van de Leidraad. â&#x20AC;&#x153;Om antwoord op die vraag te geven: omdat ze zich niet altijd bewust zijn van de keuzemogelijkheden. Dat is jammer, want dat zit innovatie in de weg, leidt tot gemiste kansen en is uiteindelijk schadelijk voor een gezonde bedrijfsvoering.â&#x20AC;?

6ERBINDENDEÂŹSCHAKEL De Leidraad Aanbesteden is opgesteld in opdracht van de commissie

Aanbesteden, ook wel de commissie Scheltema geheten, naar de voorzitter. Deze commissie van de RegieRaad Bouw wil met de Leidraad de verbindende schakel leggen tussen de dagelijkse praktijk van aanbesteden in de bouw en de aanbestedingsregelgeving. De Leidraad bestaat behalve uit een tekstdocument uit een beslissingsondersteunend model, het zogeheten decision support system (DSS). â&#x20AC;&#x153;De twee hulpmiddelen vullen elkaar aanâ&#x20AC;?, betoogt Van Reeuwijk. â&#x20AC;&#x153;Het DSS helpt bij de beantwoording van de vragen: hoe past de bouwopgave bij mijn organisatie, hoe bereik ik het beste resultaat, wat bepaalt de samenwerking, wat zijn kansen en bedreigingen en tot slot: wie kan of moet ik bij de uitwerking betrekken? Het DSS biedt een neutrale omgeving om te verkennen hoe de bouwopgave het best in de markt kan worden gezet. Het stelt de vragen: wat wil ik, wat kan ik, wat mag ik en wat vraagt de bouwopgave? Met het DSS doorloop je zeven stappen, de eerste generiek, de overige projectgerelateerd. Dat begint bij de mogelijkheden, kansen en beperkingen van de organisatie en eindigt met het antwoord op de vraag hoe de bouwopgave in de markt gezet moet worden.â&#x20AC;?

Prof. mr. Michiel Scheltema, voorzitter van de commissie Aanbesteden, heeft op donderdag 15 januari het eerste exemplaar overhandigd aan RenĂŠe Bergkamp, directeur-generaal bij het ministerie van Economische Zaken. De overhandiging vond plaats tijdens het symposium â&#x20AC;&#x2DC;Verantwoord aanbesteden & contracterenâ&#x20AC;&#x2122; van de CROW Infraweek, gehouden tijdens InfraTech in Ahoy, Rotterdam.


&OTOÂŹ(ERMANÂŹ3TĂ&#x161;VER

!ANBESTEDENÂŹÂŹ#ONTRACTEREN

6ER VAN MIJN BEDSHOW De Leidraad Aanbesteden is een bouwbreed instrument, ook al heeft iedere branche speciďŹ eke eigenschappen en werkwijzen. Jansen: â&#x20AC;&#x153;In de civiele techniek worden ingenieursdiensten verdeeld tussen opdrachtgever en opdrachtnemer, in de b&u is het vaak zo dat de architect de opdrachtgever kent en de constructeur de opdrachtnemer. Als je de architect inschakelt voor een opdracht, heb je al heel snel een traditionele setting. Bovendien speelt esthetica vaak een grote rol en is de opdrachtgever dikwijls de toekomstige gebruiker. Voor het vertalen van wensen is de architect altijd het medium geweest, dit wordt niet ter discussie gesteld. Maar dat wil niet zeggen dat een geĂŻntegreerd contract niet mogelijk is. De angst is dat de aannemer de architect als onderaannemer beschouwt, die vervolgens uitgeknepen wordt. Maar daar wordt niemand beter van. Juist de kleine ondernemers en de onderaannemers kunnen met de Leidraad goed tot hun recht komen. GeĂŻntegreerde contracten moeten geen ver-van-mijn-bedshow zijn, je moet overwegen of het voordelen heeft ze toe te passen.â&#x20AC;?

!NTWOORD â&#x20AC;&#x153;Het tekstdocument is om te lezenâ&#x20AC;?, verduidelijkt Van Reeuwijk. â&#x20AC;&#x153;Het telt vijftien hoofdstukken met

een consequente indeling en ondersteunt het proces dat voorafgaat aan de feitelijke aanbesteding en contractering. Door een aantal vragen kom je met behulp van het DSS achter de belangrijkste aandachtspunten voor de bouwopgave. Aan elke vraag ken je een gewicht toe en zo krijg je de indicatie voor de bouworganisatievorm. Alles bij elkaar krijg je meer dan een boek, je krijgt antwoord op allerlei vragen, zoals: wat betekent het als ik onderhoud uitbesteed, of ďŹ nanciering? Het is geen invuloefening, maar je moet met kennis van zaken â&#x20AC;&#x201C; die krijg je deels aangereikt â&#x20AC;&#x201C; maar vooral met je gezonde verstand het systeem doorlopen.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;De Leidraad die er nu ligt is een goede start, maar geen eindproductâ&#x20AC;?, vult Jansen aan. â&#x20AC;&#x153;We gaan de boer op, we willen weten waar het beter kan, waar onderwerpen ontbreken. Verder kan de tekst misschien wat lezersvriendelijker. Daar gaan we de komende maanden aan werken.â&#x20AC;?

beslissing aangereikt of het juridisch kan, en of het slim is om te doen. Klopt je beleid, moet je iets aanpassen, het anders inrichten?â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;Het zou prachtig zijn, als we tien, vijftien jaar verder zijn, dat we van de huidige praktijk af zijn, dat iemand zich min of meer improviserend door het aanbestedingsproces heen werkt. Inkoop en aanbesteding in de bouw is een wetenschap op zich. Het kan en moet goedkoper, beter en innovatiever. Dat doet iemand er niet even bij. Zo iemand moet het hebben geleerd in theorie ĂŠn in de praktijk. Het moet allemaal professioneler en we moeten af van de dooddoener â&#x20AC;&#x2DC;ja maar dat doen we al dertig jaar zoâ&#x20AC;&#x2122;. We moeten eerder en gerichter nadenken. En de Leidraad Aanbesteden, zowel het tekstdocument als het DSS, is het hulpmiddel daarvoor.â&#x20AC;?

7ILÂŹIKÂŹEENÂŹGEĂ&#x2022;NTE GREERDÂŹCONTRACTÂŹOFÂŹGAÂŹ IKÂŹTOCHÂŹMAARÂŹWEERÂŹ TRADITIONEELÂŹAAN BESTEDEN

$OODDOENER â&#x20AC;&#x153;De kracht van het DSSâ&#x20AC;?, verduidelijkt Jansen, â&#x20AC;&#x153;is dat je indirect je eigen beleid toetst. Je moet vanuit je eigen organisatiebeleid op concreet projectniveau vragen invullen. De geschreven tekst probeert meer in abstracto te laten zien waarom zoâ&#x20AC;&#x2122;n aanpak zowel juridisch als doelmatig verantwoord is. Met het DSS krijg je bij elke

ÂŹ

ÂŹ

ÂŹ WWLEIDRAAD W AANBESTEDENNLÂŹ (IERÂŹKANÂŹMENÂŹDEÂŹ ,EIDRAADÂŹ!ANBE STEDENÂŹDIGITAALÂŹ RAADPLEGEN 4ÂŹ EUNÂŹVANÂŹ 2EEUWIJK ÂŹ PROJECTMANAGERÂŹ !ANÂŹBESTEDENÂŹÂŹ #ONTRACTEREN ÂŹ VANREEUWIJK CROWNL

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


"OUWPROCESMANAGEMENT WWWCROWNLBOUWPROCESMANAGEMENT

Platform CROW-publicatie 132 presenteert vernieuwde editie â&#x20AC;&#x2DC;Werken in of met veron

h#2/7 PUBLICATIEÂŹÂŹISÂŹQUAÂŹOPBOUWÂŹ !UTEURÂŹ0ETRICKÂŹDEÂŹ+ONING

CROW-publicatie 132 is de norm voor het bepalen van de maatregelen en voorzieningen die gezondheidsrisicoâ&#x20AC;&#x2122;s rondom het werken met verontreinigde grond en (grond)water minimaliseren. Zo veel was duidelijk voor alle betrokken partijen tijdens een praktijkseminar over dit onderwerp in 2005. Tegelijk bleek dat er vanuit de praktijk nog wel wat aan te merken was op de vorm en inhoud. Reden genoeg voor het â&#x20AC;&#x2DC;Platform publicatie 132â&#x20AC;&#x2122; om te starten met een nieuwe uitgave waarin toegankelijkheid en gebruiksgemak centraal staan. De geheel vernieuwde publicatie 132 zag het licht op 13 januari tijdens een symposium van het platform in de CROW Infraweek.

&OTOÂŹFOTOTEAMÂŹ+EN-

Eerdere uitgaven van CROW-publicatie 132 â&#x20AC;&#x2DC;Werken in of met verontreinigde grond - en verontreinigd (grond)waterâ&#x20AC;&#x2122; stonden weliswaar onder leiding van de voorganger van het â&#x20AC;&#x2DC;Platform publicatie 132â&#x20AC;&#x2122;, maar werden primair door inhoudelijk specialisten gemaakt. Het onderwerp gaat echter ook heel veel andere partijen aan. Ook hun kennis en ervaring is zeer waardevol. Dat inzicht leidde tot de

#2/7 PUBLICATIEÂŹÂŹISÂŹDEÂŹNORMÂŹBIJÂŹWERKENÂŹMETÂŹVERONTREINIGDEÂŹGRONDÂŹ

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ

oprichting van het platform. Het effect van deze aanpak bleek tijdens het seminar in 2005, waar deelnemers naar hun mening over CROW-publicatie 132 werd gevraagd. â&#x20AC;&#x153;De belangrijkste aandachtspunten en redenen tot aanpassing waren de aansluiting op actuele wetgeving en bepaalde onderwerpen die niet aan de orde kwamen. Maar ook de toegankelijkheid en praktische inzetbaarheid voor gebruikers kwamen aan de ordeâ&#x20AC;?, zegt Klaas Ruigewaard, Hogere Veiligheidskundige en directeur van Arbo Advies Ruigewaard BV en tevens voorzitter van het Platform publicatie 132. â&#x20AC;&#x153;Een voorbeeld van gewijzigde wetgeving is de Arbo-wetgeving. Deze richt zich primair op het beschermen van werknemers. Op dat vlak zien we de laatste jaren een verschuiving naar meer verantwoordelijkheid voor de werkgever en werknemer. De marktpartijen maken zelf afspraken over arbeidsgerelateerde risicoâ&#x20AC;&#x2122;s in zoge-

naamde arbeidscatalogi en de arbeidsinspectie handhaaft deze afspraken.â&#x20AC;?

+ENNISÂŹISÂŹMACHT De kracht van de nieuwe publicatie 132 is dat de uitgave door de vertegenwoordigers in het platform als de norm wordt gezien en in diverse arbeidscatalogi terugkomt. Kees van Dongen, voormalig voorzitter van Vakvereniging het Zwarte Corps (HZC) en thans eigenaar van onafhankelijk adviesbureau PRaedt: â&#x20AC;&#x153;Met de nieuwe publicatie werken alle betrokkenen met dezelfde uitgangspunten. Alle maatregelen en eisen voor


"OUWPROCESMANAGEMENT

treinigde grond en verontreinigd (grond)waterâ&#x20AC;&#x2122;

ENÂŹINHOUDÂŹOPÂŹDEÂŹSCHOPÂŹGEGAANv 0ORTRETFOTOSÂŹFOTOTEAMÂŹ+EN-

(ETÂŹGEHELEÂŹTRAJECT ÂŹINCLUSIEFÂŹWETGEVING ÂŹBODEM ONDERZOEK ÂŹUITVOERINGÂŹENÂŹBEHEERÂŹISÂŹBESCHREVEN

risicobeheersing zijn duidelijk, daar zit geen ruimte meer in. Dat is van belang voor de omgeving, maar zeker ook voor de mensen die met de verontreinigde grond aan de slag gaan. Zij worden uiteindelijk aan de risicoâ&#x20AC;&#x2122;s blootgesteld.â&#x20AC;? Dat is een van de redenen dat HZC als vertegenwoordiger van veel grondwerkers en machinisten deelneemt aan het platform. Van Dongen: â&#x20AC;&#x153;Risicobeheersing had onze aandacht al. We zagen dat de bewustwording en kennis in verschillende fases tekortschoot, met potentiĂŤle risicoâ&#x20AC;&#x2122;s voor onze mensen. Meedenken met het Platform publicatie 132 was daarom een

logische stap. En dat heeft zeker bijgedragen aan meer aandacht voor de risicoâ&#x20AC;&#x2122;s in de uitvoeringsfase.â&#x20AC;?

moeten kennis van zaken hebben van de soorten gevaarlijke stoffen en getraind zijn om met ďŹ lteroverdruksystemen en andere beschermingsmiddelen te werken. Een machinist moet weten hoe lang een actief koolstofďŹ lter daadwerkelijk actief is en moet zijn werkgever daarop kunnen aanspreken. Deze kan zich in dat geval niet achter onwetendheid verschuilen, omdat er heldere afspraken zijn. Als het actief koolďŹ lter verzadigd is, loopt de werknemer die aan het werk is met verontreinigde grond namelijk aanzienlijke gezondheidsrisicoâ&#x20AC;&#x2122;s. In dit kader is kennis dus zeker macht.â&#x20AC;? Met het oog op de beschermingsmiddelen is Van Dongen ook blij dat in de bestekken nu ook budget is opgenomen voor beschermende maatregelen. â&#x20AC;&#x153;Dit voorkomt dat bedrijven gaan concurreren door te bezuinigen op beveiliging of deze kosten bij de opdrachtgever neerleggen als meerwerk. Al deze onderdelen vergroten de grip op risicoâ&#x20AC;&#x2122;s.â&#x20AC;?

+EESÂŹVANÂŹ$ONGENÂŹ h!LLEÂŹMAATREGELENÂŹENÂŹ EISENÂŹVOORÂŹRISICOBE HEERSINGÂŹZIJNÂŹDUIDELIJK ÂŹ DAARÂŹZITÂŹGEENÂŹRUIMTEÂŹ MEERÂŹINv

'EZONDHEIDSRISICOSÂŹVOORKOMEN Ruigewaard vult aan: â&#x20AC;&#x153;In de eerdere publicaties kwamen alleen de rollen Deskundige Leidinggevende Projecten (DLP) en de Hogere Veiligheidskundige (HVK) prominent aan bod. Inmiddels zijn er ook opleidings- en trainingseisen voor anderen opgesteld. Bijvoorbeeld door de introductie van de Middelbaar Veiligheidskundige (MVK) en voor de nieuwe generatie operationeel medewerkers (OPMâ&#x20AC;&#x2122;s). Deze

"EHEERÂŹENÂŹONDERHOUD Niet alleen de wetgeving is dynamisch in het geval van werken met verontreinigd (grond)water. Ook inhoudelijk is publicatie 132 uitgebreid. Ruigewaard: â&#x20AC;&#x153;Dat geldt voor een onderwerp als asbest in de bodem. Daarnaast is het beheer en onderhoud van grond na sanering toegevoegd. Bij saneringen van bodemverontreiniging worden verschillende saneringstechnieken toegepast. Soms wordt grond afge-

+LAASÂŹ2UIGEWAARDÂŹ h-EERÂŹVERANTWOORDE LIJKHEIDÂŹVOORÂŹWERK GEVERÂŹENÂŹWERKNEMERv

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


=[c[[dj[:[d>WW] :_[dijIjWZiX[^[[h

7WdaedZ_]_d]lWd[[d efZhWY^j :_[dij[d EfZhWY^j][l[h0=[c[[dj[:[d>WW]" :_[dij IjWZiX[^[[h"7\Z[b_d]?daeef[d7WdX[ij[Z_d]" FeijXki'(,+'"(+&&:F:[d>WW]"j[b[\eed&-&#)+),,'-" j[b[\Wn&-&#)+),*.+$ EciY^h_`l_d]0FWha[[hedZ[hpe[a$ Jof[fheY[Zkh[0;khef[i[ef[dXWh[fheY[Zkh[ el[h[[daecij_]^[j7HM(&&+"leehpel[hZWWhlWd_dZ[p[ WWdaedZ_]_d]"^[jX[ij[ae\WWdlkbb[dZ[ijkaa[dd_[jlWd Z[7HM(&&+mehZjW\][m[a[d$ Lebb[Z_][j[aij%X[ij[a[d%e\WWdlkbb[dZ[ZeYkc[dj[d0 mmm$Z[d^WW]$db%WWdX[ij[Z_d][dedZ[hZ[hkXh_[a 7WdX[ij[Z_d][dZeehZ[:_[dijIjWZiX[^[[h" Fh_`iWWdlhW][d[dWWdX[ij[Z_d][d"FWha[[hedZ[hpe[a$

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ


"OUWPROCESMANAGEMENT

/OKÂŹVERONTREINIGDÂŹGROND WATERÂŹMAAKTÂŹÂŹ NADRUKKELIJKÂŹDEELÂŹUITÂŹVANÂŹDEÂŹPUBLICATIE

De herziene editie van CROW-publicatie 132 is op 13 januari gepresenteerd tijdens een symposium dat onderdeel vormde van de CROW Infraweek, gehouden tijdens InfraTech in Ahoy in Rotterdam. Dagvoorzitter was Kees van Dongen.

graven, maar ook het isoleren is een effectieve oplossing. Als dat gebeurt, moet relevante informatie wel bekend zijn bij alle partijen, nu en in de toekomst. Zeker als een locatie in een later stadium ontwikkeld wordt. Wanneer een ontwerper dan kiest voor fundering met boorpalen is de kans groot dat hierdoor de verontreinigde grond alsnog naar boven komt. Met mogelijke risicoâ&#x20AC;&#x2122;s voor de mensen die daar werken, de natuur en het ecosysteem. In de nieuwe publicatie ondervangen we die risicoâ&#x20AC;&#x2122;s met aandacht voor beheer, onderhoud en bewerking. Zodat ook in die situaties de veiligheid en gezondheid van werknemers gewaarborgd blijft.â&#x20AC;?

.IETSÂŹOVERÂŹHETÂŹHOOFDÂŹZIEN De praktische inzet van de publicatie was een belangrijk aandachtspunt in het vernieuwingsproces. Daarmee ging het platform voortvarend aan de slag. Ruigewaard: â&#x20AC;&#x153;De structuur van de publicatie is geheel op de schop gegaan met de keuze voor een modulaire opzet. De publicatie is opgesplitst in een deel dat het hoofdproces beschrijft, aangevuld met modules waarin alle aspecten tot in detail aan bod komen. Het gehele traject inclusief wetgeving, bodemonderzoek,

uitvoering en beheer is beschreven en waar nodig kan iemand verdere details uit een module ernaast leggen. Dat bespaart tijd en zorgt er bovendien voor dat gebruikers niets over het hoofd zien.â&#x20AC;?

/NLINEÂŹTOEGANG Om de actualiteit van de publicatie te garanderen, stelt het platform informatie die sterk aan verandering onderhevig is ook online beschikbaar. In eerste instantie gaat dat bijvoorbeeld om de actuele eind- en toetstermen van de DLPopleiding. Maar ook de rekenmodule voor de T&F-klassen is online

te vinden via www.crow.nl/publicatie132. Van Dongen: â&#x20AC;&#x153;Dat is een perfecte aanvulling op de modulaire publicatie zelf, die completer, overzichtelijker en gebruiksvriendelijker is. Dit alles versterkt het idee dat er geen excuses meer zijn om de risicoâ&#x20AC;&#x2122;s rondom het werken met verontreinigde grond niet serieus te nemen en daar ook naar te handelen. Alle informatie, maatregelen en afspraken staan voor iedereen weer duidelijk op papier.â&#x20AC;?

ÂŹ

WWWCROWNLPUBLICATIE

#2/7 PUBLICATIEÂŹ ÂŹ@7ERKENÂŹINÂŹOFÂŹ METÂŹVERONTREINIGDEÂŹ GRONDÂŹ ÂŹENÂŹVERONTREI NIGDÂŹGROND WATER "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP

-ETÂŹDEÂŹONDERTEKENINGÂŹVANÂŹ DEÂŹOVEREENKOMSTÂŹDOORÂŹ)MANÂŹ +OSTER ÂŹDIRECTEURÂŹ#2/7ÂŹ RECHTS ÂŹENÂŹ/ENEÂŹ6ENEMA ÂŹ DIRECTEURÂŹ!#6/ ÂŹISÂŹ#2/7ÂŹ SINDSÂŹÂŹDECEMBERÂŹEIGENAARÂŹ VANÂŹWWWDEBODEMSANEER DERNLÂŹ$EÂŹWEBSITEÂŹISÂŹEENÂŹÂŹ INITIATIEFÂŹVANÂŹBEDRIJVENÂŹDIEÂŹ ZICHÂŹBEZIGHOUDENÂŹMETÂŹADVI SERINGÂŹENÂŹBEGELEIDINGÂŹOPÂŹÂŹ HETÂŹGEBIEDÂŹVANÂŹWATER BODEMSANERINGENÂŹ#2/7ÂŹ GARANDEERTÂŹMETÂŹDEÂŹOVER NAMEÂŹDEÂŹONAFHANKELIJKHEIDÂŹ VANÂŹDEÂŹSITEÂŹENÂŹBIEDTÂŹEENÂŹ PLATFORMÂŹVOORÂŹPROFESSIONALSÂŹ OPÂŹDITÂŹGEBIED

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


.IEUWEÂŹUITGAVEN WWWCROWNLSHOP

CROW-publicatie 268

CROW-publicatie 260

,:6SÂŹOPÂŹHETÂŹONDERLIGGENDÂŹWEGENNETÂŹnÂŹ !DVIESÂŹAANÂŹDEÂŹWEGBEHEERDERÂŹVOORÂŹHETÂŹ BEOORDELENÂŹVANÂŹVERKEERSSITUATIES $EINZETVAN,ANGEREEN:WAARDERE6RACHTAUTOCOMBINA TIES,:6S OPROUTESMETOMVANGRIJKEGOEDERENSTROMEN ISEENMANIEROMDEEFlCIENCYVANGOEDERENVERVOERTE VERGROTEN,:6SZIJNVRACHTAUTOCOMBINATIESMETEENLENGTE TOT METERENEENMAXIMAALTOTAALGEWICHTVANTON )NPUBLICATIE@,:6SOPHETONDERLIGGENDWEGENNET VINDTDEWEGBEHEERDERACHTERGRONDINFORMATIEOVERDE KENMERKENVAN,:6SENOVERDEONTHEFlNGSPROCEDURE OMZETOETELATENOPHETONDERLIGGENDWEGENNET Twee LZVâ&#x20AC;&#x2122;s kunnen wat volume betreft de lading vervoeren van drie reguliere vrachtautocombinaties. Dit levert voordelen op voor de doorstroming, de transportkosten en het milieu. Autosnelwegen zijn in hun geheel opengesteld voor LZVâ&#x20AC;&#x2122;s. Voor het onderliggend wegennet vraagt de RDW toestemming aan bij de wegbeheerder. Deze moet besluiten of de komst van LZVâ&#x20AC;&#x2122;s uit oogpunt van verkeersveiligheid en wegontwerp verantwoord is of niet. In CROW-publicatie 260 â&#x20AC;&#x2DC;LZVâ&#x20AC;&#x2122;s op het onderliggend wegennetâ&#x20AC;&#x2122; vindt de wegbeheerder achtergrondinformatie over de kenmerken van LZVâ&#x20AC;&#x2122;s en over de onthefďŹ ngsprocedure. Daarnaast bevat de publicatie een stappenplan dat het hele proces van het verlenen van toestemming beschrijft. De kern van de publicatie wordt gevormd door de advieslijst. De CROW-werkgroep â&#x20AC;&#x2DC;LZVâ&#x20AC;&#x2122;s op het onderliggend wegennetâ&#x20AC;&#x2122; heeft veel voorkomende verkeerssituaties, waar mogelijk LZVâ&#x20AC;&#x2122;s zullen rijden, beoordeeld. De verkeerssituaties

waarvan de werkgroep unaniem heeft besloten dat de komst van LZVâ&#x20AC;&#x2122;s verantwoord is uit oogpunt van verkeersveiligheid en wegontwerp, zijn voorzien van een positief advies en opgenomen in de groene lijst. De verkeerssituaties waarvan is vastgesteld dat de komst van LZVâ&#x20AC;&#x2122;s mogelijk problemen oplevert, zijn voorzien van een negatief advies en opgenomen in de attentielijst. De advieslijst biedt een wegbeheerder die de RDW toestemming moet verlenen daarmee een handvat om te bepalen of de komst van LZVâ&#x20AC;&#x2122;s in bepaalde verkeerssituaties verantwoord is of niet. Een wegbeheerder moet altijd de lokale situatie zelf beoordelen en daarbij locatiespeciďŹ eke factoren mee laten wegen. Ten slotte zijn voor een aantal verkeerssituaties in de bijlagen situatieschetsen opgenomen om de beschreven situatie nog inzichtelijker te maken voor de wegbeheerders.

ÂŹ

ÂŹ

AÂŹ RTIKELNUMMERÂŹ PRIJSÂŹĂĽÂŹ

CROW-publicatie 272

6ERKEERSGENERATIEÂŹVOORZIENINGENÂŹnÂŹKENGETALLENÂŹ GEMOTORISEERDÂŹVERKEER 0UBLICATIE@6ERKEERSGENERATIEVOORZIENINGEN KENGETALLENGEMO TORISEERDVERKEERREIKTKENGETALLENAANOMDEVERKEERSGENERATIE TEBEPALENVANVOORZIENINGEN%RZIJNKENGETALLENOPGENOMENVOOR VOORZIENINGEN ONDERVERDEELDINDECATEGORIEĂ&#x2018;N@WINKELENEN BOODSCHAPPEN @SPORT CULTUURENONTSPANNING @HORECAENVERBLIJFS RECREATIE @GEZONDHEIDSZORGENSOCIALE VOORZIENINGENEN@ONDERWIJS Per voorziening wordt een korte toelichting gegeven, wordt ingegaan op de wijze van analyseren en wordt beschreven welke aannames en uitgangspunten zijn gehanteerd. Tegelijk met het verschijnen van deze publicatie is de website www.verkeersgeneratie.nl van

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ

start gegaan. Gebruikers van deze site kunnen op basis van input de verkeersgeneratie laten berekenen.

ÂŹ

ARTIKELNUMMERÂŹÂŹ ÂŹ ÂŹ PRIJSÂŹĂĽÂŹ

3ELECTIEVEÂŹTOEGANGÂŹENÂŹDOSEREN 0UBLICATIE@3ELECTIEVETOEGANGENDOSEREN GAATUITGEBREIDINOPHETPROCESVANDETOT STANDKOMINGVANEENSELECTIEFTOEGANGS OF DOSEERSYSTEEM:EBEHANDELTONDERMEERDE DIVERSETECHNISCHE JURIDISCHEENVERKEERS KUNDIGEASPECTENDIETIJDENSDITPROCESAAN DEORDEKOMEN(ETPROCESISOPGEDEELD INPROCESSTAPPEN DIEELKSEPARAATSTAAN BESCHREVEN(ETVOLGENVANDEZESTAPPENKAN OVERIGENSOOKLEIDENTOTDECONCLUSIEDATEEN selectieftoegangssysteem niet het geschikte MIDDELISOMHETGEWENSTEDOELTEBEREIKEN Het proces van de totstandkoming van een selectieftoegangs- of doseersysteem start met een probleemanalyse. Vervolgens moet worden onderzocht welke maatregelen zullen leiden tot de beste oplossing van het geconstateerde probleem. Dit kunnen zowel fysieke als niet-fysieke maatregelen zijn. Afsluitingen van gebieden en verbindingen vereisen altijd een verkeersbesluit. Bij doseerinstallaties is dat niet het geval. De volgende fase betreft het ontwerp van het systeem. Bij toepassing van fysieke maatregelen (BFAâ&#x20AC;&#x2122;s) moet bij de vormgeving, de inrichting en de werking van het systeem rekening worden gehouden met bestaande regelgeving, richtlijnen en aanbevelingen. Het gaat dan onder andere om de passeerbaarheid van de BFA, de herkenbaarheid van de BFA door bestrating of markering en eisen voor afmeting, zichtbaarheid, constructie, vormgeving, veiligheid en milieu. Voordat de voorzieningen voor selectieve detectie worden gekozen, is overleg met hulpdiensten uit de regio noodzakelijk. In verband met de toegankelijkheid van nood- en hulpdiensten is calamiteitenbediening vereist. De laatste fase betreft de implementatie en het beheer van het systeem. Een gedegen onthefďŹ ngenbeleid is gewenst. De meest voorkomende toepassing van selectievetoegangs- en doseersystemen is momenteel het selectief toegankelijk maken van winkelgebieden in stadscentra. In deze publicatie wordt uitgebreid aandacht besteed aan deze toepassing, waarbij uitgegaan is van beschikbare en beproefde technieken.

ÂŹ

ÂŹ

AÂŹ RTIKELNUMMERÂŹ PRIJSÂŹĂĽÂŹ


.IEUWEÂŹUITGAVEN

%ÂŹ ENÂŹOVERZICHTÂŹVANÂŹALLEÂŹ#2/7 UITGAVENÂŹVINDTÂŹUÂŹINÂŹDEÂŹDIGITALEÂŹWINKELÂŹWWWCROWNLSHOPÂŹ(IERÂŹKUNTÂŹUÂŹOOKÂŹEENVOUDIGÂŹPUBLICATIESÂŹBESTELLENÂŹ ZIEÂŹOOKÂŹDEÂŹSERVICEPAGINAÂŹACHTERIN ÂŹ"ESTELLENÂŹISÂŹOOKÂŹMOGELIJKÂŹPERÂŹPOSTÂŹPOSTBUSÂŹ ÂŹÂŹ"!ÂŹÂŹ%DE ÂŹENÂŹPERÂŹFAXÂŹ ÂŹÂŹÂŹ ÂŹ!BONNEMENT HOUDERSÂŹKRIJGENÂŹDEÂŹGENUMMERDEÂŹPUBLICATIESÂŹAUTOMATISCHÂŹTOEGEZONDEN ÂŹAFHANKELIJKÂŹVANÂŹHETÂŹABONNEMENTÂŹ0RIJZENÂŹGELDENÂŹVOORÂŹHETÂŹJAARÂŹ

WWWCROWNLSHOP

CROW-softwareprogramma D926a

CROW-softwareprogramma D189b

!FWEGINGSMODELÂŹ7EGENÂŹ!-7ÂŹ

+EUZEMODELÂŹWEGCONSTRUCTIESÂŹ+-7ÂŹ

(ET#2/7 SOFTWAREPROGRAMMA@!FWEGINGSMODELWEGEN!-7 ISALSEENOBJEC TIEFENTRANSPARANTMODELTEGEBRUIKENBIJDEKEUZETUSSENDIVERSETYPENWEGVERHAR DINGENASFALT BETONOFSTRAATSTENEN)N HEEFTEENACTUALISATIEVANHET !-7PLAATSGEVONDEN WAARBIJHETMODELISUITGEBREIDMETNIEUWEMATERIALENENIS AANGEPASTMETDELAATSTEMATERIAAL ENMILIEUGEGEVENS

(ETSOFTWAREPROGRAMMA@+EUZEMODELWEGCONSTRUCTIES +-7 HELPTBIJDEKEUZEVANVERSCHILLENDEMOGELIJKE FUNDERINGSOPLOSSINGENENWEGVERHARDINGENINASFALT CEMENTBETONENELEMENTEN(ETMODELISBRUIKBAAR VOORVRIJWELALLETYPENWEGEN INCLUSIEFlETSPADEN (ETPROGRAMMAHOORTBIJ#2/7 PUBLICATIE @+EUZEMODELWEGCONSTRUCTIES

In het kader van onder andere duurzaam bouwen en duurzaam inkopen worden steeds vaker rationele afwegingen gemaakt van voor- en nadelen van aanleg, beheer en onderhoud van diverse verhardingsvarianten. Het gaat om ďŹ nanciĂŤle afwegingen, maar ook de overige relevante, maar moeilijker kwantiďŹ ceerbare aspecten worden meegewogen. Het â&#x20AC;&#x2DC;Afwegingsmodel wegenâ&#x20AC;&#x2122; (AMW) is hiervoor als instrument beschikbaar en is gericht op de ďŹ nancieel-economische afweging en op milieu en overige aspecten. De afweging van het verhardingstype kan plaatsvinden voor alle voorkomende wegtypen: snelwegen, provinciale wegen, buitenwegen, wegen binnen de bebouwde kom en ďŹ etspaden. Hiervan dient wel de opbouw van verharding, fundering en zandbed bekend te zijn, hoewel er een basisopbouw in het programma wordt gegeven. Met versie 1.1 van het AMW kunnen ontwerpers, beheerders, adviseurs en beslissers in de wegenbouw milieueffecten (op basis van levenscyclusanalyses), kosteneffecten (op basis van levenscycluskosten) en effecten op eventuele overige aspecten meewegen en inzichtelijk maken bij de afweging van verschillende wegconstructies (ontwerpvarianten).

ÂŹ

ÂŹ

ÂŹARTIKELNUMMERÂŹ$A PRIJSÂŹĂĽÂŹ

In versie 1.1 van het programma zijn diverse verbeteringen aangebracht op basis van gebruikerservaringen en er is een bestand over geluidsreductie toegevoegd. Ook al zijn er in de beginfase van een project nog maar weinig details bekend, het is bij de aanleg van een nieuwe weg of de reconstructie van een bestaande weg voor ontwerpers, wegbeheerders, aannemers en adviseurs van cruciaal belang om snel en eenvoudig inzicht in de mogelijke constructies te krijgen. CROW-publicatie 189 Keuzemodel wegconstructies en het bijbehorende softwareprogramma KMW 1.1 voorzien in die behoefte. De publicatie beschrijft in het kort de totstandkoming van het keuzemodel wegconstructies inclusief het softwareprogramma KMW 1.1.

ÂŹ

ÂŹ

AÂŹ RTIKELNUMMERÂŹÂŹ$B PRIJSÂŹĂĽÂŹ

CROW-publicatie 132

7ERKENÂŹINÂŹOFÂŹMETÂŹVERONTREINIGDEÂŹGRONDÂŹENÂŹVERONTREINIGDÂŹGROND WATER 0UBLICATIE@7ERKENINOFMETVERONTREINIGDEGRONDENVERONTREINIGDGROND WATERBESTEEDTUITVOERIG AANDACHTAANDEVEILIGHEIDS ENGEZONDHEIDSASPECTENBIJHETWERKENINOFMETVERONTREINIGDEGRONDEN VERONTREINIGDGRONDWATERUITLAND ENWATERBODEMS/NDERHET@WERKENINOFMETWORDTOOKVERSTAAN HETVERVOEREN BERGEN STORTENVANGROND HETMILIEUTECHNISCHBODEMONDERZOEKDATAANELKEDAAD WERKELIJKEACTIVITEITMETVERONTREINIGDEGRONDENOFVERONTREINGDGRONDWATERVOORAFGAATENDEBEHEER FASE$EZEPUBLICATIEISBEDOELDVOORIEDEREENDIEHIERnOPWELKEWIJZEDANOOKnBEROEPSMATIGMEEIN AANRAKINGKOMT

Een belangrijk uitgangspunt in de publicatie is â&#x20AC;&#x2DC;het risicogestuurd werkenâ&#x20AC;&#x2122;. Maatregelen om blootstelling te voorkomen worden hierdoor gestuurd op het werkelijke blootstellingrisico, waarbij schijnveiligheid zoveel mogelijk wordt tegengegaan. De publicatie gaat eerst in op de arbeidsomstandighedenwetgeving en op de milieuwetgevingen. Daarna wordt het bouwproces gevolgd van werken in en met verontreinigde grond(water). Beginnend bij het onderzoek, het werken in den droge of in den natte en de beheerfase van verontreinigde locaties.

Behalve uit zes hoofdstukken bestaat de publicatie uit negen modules. In de modules wordt een vertaalslag gemaakt van het (bouw)proces naar de praktijksituatie. Elke module behandelt een uitvoeringsaspect en geeft de te treffen maatregelen aan. Aan de orde komen ondermeer: bestekken en contracten, bepaling veiligheidsklasse, deskundigheid, V&G-plan en logboek, gezondheidskundige zorg en omgeving, voorlichting en instructie, luchtkwaliteitsmetingen, voorzieningen en als laatste redmiddel persoonlijke beschermingsmiddelen. Een overzicht van het geheel is te vinden in tabel A, waarin op eenvoudige wijze de te nemen maatregelen per veiligheidsklasse zijn opgenomen. De hoeveelheid en zwaarte van de te treffen maatregelen worden door

het risico op blootstelling bepaald. In tegenstelling tot de vorige uitgave maakt deze publicatie 132 geen onderscheid meer tussen een stelsel van veiligheidsklassen voor het werken in of met verontreinigde grond in den droge en een (minder uitvoerig) stelsel van veiligheidsklassen voor het werken in of met verontreinigde grond in den natte. Op de website www.crow.nl/publicatie132 is een berekeningsmodule opgenomen waarmee de veiligheidsklasse kan worden berekend. Ook zijn via de website enkele formats en relevante documenten te downloaden.

ÂŹ

ÂŹ

AÂŹ RTIKELNUMMERÂŹ PRIJSÂŹĂĽÂŹ

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


Vacature

Verkeerskundige geschikt voor mensen die de Ruimte aankunnen De kans om jouw stempel te drukken op een breed taakveld: vanaf beleidsplannen en draagvlak verwerven bij de gemeenteraad tot en met het uitwerken van parkeerbeleid en deelname aan regionale overleggen. De kandidaten die wij zoeken hebben bij voorkeur een civiele achtergrond. Het gaat om interessante, boeiende banen in de Randstad en Noord Limburg.

Deskundigheid Leefomgeving.Com is dĂŠ specialist voor complexe Ruimtelijke Ordening projecten. In die context verzorgen wij: â&#x20AC;Ť Ůżâ&#x20AC;ŹAdviesdiensten â&#x20AC;Ť Ůżâ&#x20AC;ŹProces- en projectmanagement â&#x20AC;Ť Ůżâ&#x20AC;ŹPersoneelsdiensten â&#x20AC;Ť Ůżâ&#x20AC;ŹTraining en begeleiding

Altijd verrassend mĂŠĂŠr voor onze klanten Leefomgeving stelt zich op als meedenkende, deskunâ&#x20AC;&#x201C; dige partner of het nu gaat om HRM diensten of inâ&#x20AC;&#x201C; houdelijke zaken. Wij ondersteunen graag het nuttige werk waar overheden voor staan. Opdrachtgevers zijn vaak positief verrast door de veelheid aan kansen die deze houding oplevert.

En ook mĂŠĂŠr voor onze medewerkers

www.leefomgeving.com

Omdat wij persoonlijke ontwikkeling van onze medewerkers en inhoudelijke groei belangrijk vinden. Doordat wij zelf trainingen verzorgen en vaak zeer interessante projecten mogen uitvoeren, ligt een veelzijdige ontwikkeling bij Leefomgeving.Com binnen bereik.

Ramona van de Ree Gsm 0627 00 84 01 ramona@leefomgeving.com

Leo Bisschop Gsm 0653 89 05 85 leo@leefomgeving.com

Contactgegevens Tel 0299 750268

Organisaties die anticiperen op razendsnelle ontwikkelingen doen steeds vaker een beroep op zakelijke dienstverlening. Als organisatie moet de focus gericht blijven op de eigen â&#x20AC;&#x2DC;core businessâ&#x20AC;&#x2122; en wordt externe deskundigheid ingeschakeld om zich te laten adviseren over, en te laten begeleiden bij noodzakelijke processen. Deze externe deskundigen bieden een ander perspectief en voegen door hun achtergrond en ervaring de juiste waarde toe in deze processen. MAN consultants ondersteunt sinds 1992 op persoonlijke en doortastende wijze opdrachtgevers (publiek en privaat) met interim management, project- en procesmanagement en projectbeheersing voor infrastructuur, gebouwen en gebieden. Van procesontwikkeling tot en met realisatie en beheer. Uitvoerend, ondersteunend en oplossend. Voor kortere of langere tijd. Of opdrachtgevers nu een adviseur, een ondersteunende expert of een compleet team voor een project noodzakelijk achten; MAN consultants biedt deskundig maatwerk, precies op het moment dat het nodig is, altijd met de menselijke touch als uitgangspunt.

Interim management, project- en procesmanagement en projectbeheersing voor infrastructuur, gebouwen en gebieden  | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹ

Voor nadere informatie en/of vacatures bezoek onze website www.manconsultants.nl Boslaan 8 9M Hoofddorp tel:  info@manconsultants.nl

Max Euwelaan  B6 Rotterdam tel:  info@manconsultants.nl


#URSUSSEN WWWCROWNLCURSUSSEN

h(ETÂŹWASÂŹAFÂŹENÂŹTOEÂŹWELÂŹAANPOTENv van de cursussen en de volgorde waarin ze gegeven werden, moet je soms wachten tussen twee modules door. Dat geldt helemaal als je een module niet haalt. Statistiek oude stijl was nogal een struikelblok en het kon gebeuren dat je een half jaar moest wachten voordat je weer examen kon doen.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;Voor mij lag het voor de hand om voor CROW te kiezen. Het is een instituut met een goede naam, dus dat geeft vertrouwen. Veel keuze is er trouwens niet in de markt en op verkeerskundig gebied.â&#x20AC;?

â&#x20AC;&#x153;Ik heb veel geleerd en allerlei kennis die ik heb opgedaan, gebruik ik, soms zijdelings, ook in mijn dagelijks werk. En doet zich een mogelijkheid voor, dan maak ik met mijn diploma op hboniveau natuurlijk meer kans bij een sollicitatie.â&#x20AC;?

Bepalen met RAW

Amersfoort

wo 11 februari 2009

Uitvoeren met RAW

Alphen a/d Rijn

do 12 maart 2009

Registratie, controle en toezicht met RAW en U.A.V.

Amersfoort

do 12 februari 2009

Registratie, controle en toezicht met RAW en U.A.V.

Zwolle

di 3 maart 2009

Registratie en controle met RAW en U.A.V. voor aannemers

Zwolle

wo 25 februari 2009

Aanbesteden geĂŻntegreerde contracten

Alphen a/d Rijn

wo 25 februari 2009

Aanbesteden geĂŻntegreerde contracten

Zaltbommel

wo 25 maart 2009

Beeldbestekken

Alphen a/d Rijn

do 5 maart 2009

Praktisch aanbesteden

Alphen a/d Rijn

di 17 maart 2009

Raambestekken in RAW (Overeenkomst met open posten)

Alphen a/d Rijn

wo 4 maart 2009

UAV-GC 2005

Arnhem

do 12 februari 2009

UAV-GC 2005

Zaltbommel

di 10 maart 2009

Verkeersmaatregelen en RAW

Alphen a/d Rijn

do 26 maart 2009

Graafschade voorkomen aan kabels en leidingen (WION)

Geldrop

wo 11 februari 2009

Graafschade voorkomen aan kabels en leidingen (WION)

Geldrop

wo 11 februari 2009

Oplossingsvrij speciďŹ ceren

Alphen a/d Rijn

di 3 maart 2009

Standaardsystematiek voor kostenramingen in de GWW

Arnhem

do 12 maart 2009

Visueel Inspecteur Wegen, deel I

Beekbergen

wo 25 maart 2009

Visueel Inspecteur Wegen, deel I

Beekbergen

wo 1 april 2009

Visueel Inspecteur Wegen, deel I

Beekbergen

wo 15 april 2009

Visueel Inspecteur Wegen, deel I

Ede

wo 22 april 2009

Handboek Wegontwerp

Ede

ma 2 februari 2009

Handboek Wegontwerp

Ede

di 3 februari 2009

Handboek Wegontwerp

Ede

ma 9 februari 2009

Handboek Wegontwerp

Ede

di 10 februari 2009

John Roosen, medewerker Verkeersleiding bij de Dienst Infrastructuur, Verkeer en Vervoer van

de gemeente Amsterdam, heeft alle acht modules gevolgd van de CROW-opleiding Verkeerskunde. Hij is werkzaam bij de Verkeerscentrale in Amsterdam, onderdeel van de Dienst Infrastructuur, Verkeer en Vervoer. Dat moet voor hem ďŹ&#x201A;ink doorwerken zijn geweest? â&#x20AC;&#x153;Het was af en toe wel aanpoten, maar ik vond het goed te doen. Alles bij elkaar ben ik vijf jaar bezig geweest. Dat had wat mij betreft wel wat sneller gekund, maar dat ligt voor iedereen natuurlijk anders. Door de indeling

#ONGRESAGENDA #2/7ÂŹ8, Apeldoorn

MAART

#URSUSOVERZICHT

NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


3ERVICEPAGINA #2/7¬ET¬CETERA¬OOK¬ONTVANGEN

WWWCROWNL

#2/7¬ET¬CETERA¬WORDT¬GRATIS¬VERSPREID¬ONDER¬PROFESSIONALS¬ OP¬HET¬GEBIED¬VAN¬INFRASTRUCTUUR ¬VERKEER ¬VERVOER¬EN¬OPEN BARE¬RUIMTE¬!ANMELDEN¬KAN¬VIA¬WWWCROWNLETCETERA

-ET¬DE¬#2/7 WEBSITE¬BENT¬U¬NIET¬ALLEEN¬SNEL¬OP¬DE¬HOOGTE¬ VAN¬DE¬LAATSTE¬ONTWIKKELINGEN ¬U¬TREFT¬HIER¬OOK¬GRONDIGE¬EN¬ GEDETAILLEERDE¬INFORMATIE¬AAN¬OVER¬DE¬VERSCHILLENDE¬VAK GEBIEDEN¬WAAR¬#2/7¬ZICH¬OP¬TOELEGT¬

0UBLICATIES¬BESTELLEN "EZOEK¬ONZE¬DIGITALE¬WINKEL¬OP¬WWWCROWNLSHOP¬¬ )NDIEN¬VOORRADIG ¬WORDT¬UW¬BESTELLING¬BINNEN¬TIEN¬DAGEN¬ AFGEHANDELD¬-ET¬VRAGEN¬OVER¬UW¬BESTELLING¬KUNT¬U¬TERECHT¬ BIJ¬DE¬AFDELING¬5ITGEVERIJ¬VAN¬#2/7¬VERKOOP CROWNL¬OF¬ TEL¬ ¬¬¬

!BONNEMENTEN 5¬KUNT¬ZICH¬OOK¬ABONNEREN¬OP¬DIVERSE¬PRODUC¬TEN¬VAN¬#2/7¬¬ 5¬ONTVANGT¬DAN¬AUTOMATISCH¬DE¬UITGAVEN¬DIE¬BEHOREN¬TOT¬DAT¬ ABONNEMENT¬/P¬WWWCROWNL¬ABONNE¬MENTEN¬STAAT¬EEN¬ OVERZICHT¬VAN¬ALLE¬ABONNEMENTEN

#URSUSSEN /P¬WWWCROWNLCURSUSSEN¬VINDT¬U¬EEN¬OVERZICHT¬VAN¬ALLE¬ SCHRIFTELIJKE¬EN¬MONDELINGE¬CURSUSSEN¬DIE¬#2/7¬VERZORGT¬ /OK¬KUNT¬U¬BIJ¬#2/7¬TERECHT¬VOOR¬INCOMPANY ¬EN¬MAATWERK CURSUSSEN¬(EEFT¬U¬VRAGEN¬OVER¬ONZE¬CURSUSSEN ¬NEEM¬DAN¬ CONTACT¬OP¬MET¬DE¬AFDELING¬#URSUSSEN¬¬/PLEIDINGEN¬VAN¬ #2/7¬CURSUS CROWNL¬OF¬TEL¬ ¬¬¬

#ONGRESSEN /P¬WWWCROWNLCONGRESSEN¬VINDT¬U¬HET¬LAATSTE¬NIEUWS¬OVER¬ CONGRESSEN ¬SYMPOSIA ¬BIJEENKOMSTEN¬EN¬WORKSHOPS¬DIE¬¬ #2/7¬ORGANISEERT¬6OOR¬VRAGEN¬HIEROVER¬KUNT¬U¬CONTACT¬ OPNEMEN¬MET¬DE¬AFDELING¬-ARKETING¬¬#OMMUNICATIE¬VAN¬ #2/7¬CONGRESSEN CROWNL¬OF¬¬TEL¬ ¬¬¬

#2/7 HELPDESKS (EBT¬U¬ALS¬GEBRUIKER¬VAN¬ONZE¬PRODUCTEN¬VRAGEN ¬ZOEKT¬U¬ INFORMATIE¬$E¬CONSULENTEN¬VAN¬ONZE¬HELPDESKS¬STAAN¬VOOR¬¬ U¬KLAAR¬$E¬HELPDESKS¬ZIJN¬DAGELIJKS¬TE¬BEREIKEN¬VAN¬¬¬ TOT¬¬UUR ,EEFOMGEVING

7¬WWWCROWNLLEEFOMGEVING %¬¬VERKEER CROWNL 4¬¬¬ ¬¬¬ -ILIEU

7¬WWWCROWNLMILIEU %¬¬LUCHTKWALITEIT CROWNL 4¬ ¬ ¬¬¬ 6ERKEER¬¬6ERVOER

7¬WWWCROWNLVERKEERENVERVOER %¬¬VERKEER CROWNL 4¬¬¬ ¬¬¬ )NFRASTRUCTUUR

7¬WWWCROWNLINFRASTRUCTUUR %¬¬VERKEER CROWNL 4¬¬¬ ¬¬¬ !ANBESTEDEN¬¬#ONTRACTEREN

7¬WWWCROWNLAANBESTEDENENCONTRACTEREN %¬¬RAWHELPDESK CROWNL 4¬¬¬ ¬¬¬ "OUWPROCESMANAGEMENT

7¬WWWCROWNLBOUWPROCESMANAGEMENT %¬¬AANBESTEDINGSKALENDER CROWNL ¬ HELPDESKWIU CROWNL ¬ UAVGC CROWNL ¬ VISI CROWNL 4¬ ¬ ¬¬¬

#2/7¬% SERVICE +ORT ¬BONDIG ¬OVERZICHTELIJK¬EN¬INFORMATIEF¬DAT¬IS¬DE¬#2/7¬¬ % SERVICE¬IN¬EEN¬NOTENDOP¬$EZE¬MAANDELIJKSE ¬GRATIS¬DIGITALE¬ NIEUWSBRIEF¬GEEFT¬EEN¬BEKNOPT¬OVERZICHT¬VAN¬NIEUWE¬EN¬VER WACHTE¬PUBLICATIES ¬NIEUWE¬SOFTWARE ¬CURSUSSEN ¬CONGRESSEN¬¬ EN¬SYMPOSIA¬7ILT¬U¬DE¬#2/7¬% SERVICE¬OOK¬ONTVANGEN¬¬ %EN¬MAILTJE¬NAAR¬EMAILSERVICE CROWNL¬IS¬VOLDOENDE

 | CROW etcetera¬¬NR¬ | JANUARIFEBRUARI¬¬

+IJKT¬U¬BIJVOORBEELD¬EENS¬OP ¬ ¬RUIMTE MOBILITEITNL¬¬/P¬DEZE¬SITE¬VINDT¬U¬RESULTATEN¬EN¬ PLANNEN¬VAN¬HET¬0ROGRAMMA¬2UIMTE¬¬-OBILITEIT ¬ C¬ ROWNLLUCHTKWALITEIT¬¬$E¬SITE¬VAN¬3OLVE¬3NELLE¬OPLOS SINGEN¬VOOR¬LUCHT¬EN¬VERKEER ¬OVER¬VERSCHILLENDE¬VERKEERS MAATREGELEN¬OM¬DE¬LUCHTKWALITEIT¬TE¬VERBETEREN ¬ ¬CROWNLASVV¬¬$E¬!366¬BUNDELT¬ALLE¬BESTAANDE¬KENNIS¬ OVER¬VERKEERSVOORZIENINGEN¬BINNEN¬DE¬BEBOUWDE¬KOM ¬ ¬CROWNLDUURZAAMVEILIG¬¬$UURZAAM¬6EILIG¬6ERKEER¬STAAT¬ VOOR¬EEN¬STRUCTURELE¬EN¬PREVENTIEVE¬AANPAK¬WAARBIJ¬¬ VERKEERSVEILIGHEID¬EEN¬VANZELFSPREKEND¬ONDERDEEL¬IS¬¬ VAN¬DE¬RUIMTELIJKE¬ORDENING ¬DE¬VORMGEVING¬VAN¬DE¬INFRA STRUCTUUR¬EN¬HET¬GEDRAG¬VAN¬VERKEERSDEELNEMERS ¬ ¬CROWNLEHK¬¬$E¬%SSENTIÑLE¬(ERKENBAARHEIDKENMERKEN¬ CATEGORISEREN¬WEGEN¬EN¬GEVEN¬PER¬CATEGORIE¬WEG¬UNIEKE¬ KENMERKEN¬ ¬ ¬CROWNLIKS¬¬'EEFT¬INFORMATIE¬EN¬NIEUWS¬OVER¬DE¬INRICHTING¬ VAN¬KINDVRIENDELIJKE¬STRATEN ¬ ¬CROWNLPARKEREN¬¬!LLES¬OVER¬PARKEERKENCIJFERS ¬PARKEER BEBORDING ¬OVERSTAPPUNTEN¬EN¬NOG¬VEEL¬MEER ¬ ¬CROWNLTOEGANKELIJKHEID¬¬/VER¬DE¬TOEGANKELIJKHEID¬VAN¬ COLLECTIEF¬PERSONENVERVOER¬WET ¬EN¬REGELGEVING ¬MOGELIJK HEDEN¬EN¬WENSEN¬ ¬ ¬CROWNLVERKEERSLICHTEN¬¬/VER¬HET¬(ANDBOEK¬VERKEERS LICHTEN ¬NORMEN ¬BEHEER¬EN¬ONDERHOUD¬EN¬TIJDELIJKE¬¬ VERKEERSLICHTEN ¬ ¬CROWNLWEGONTWERP¬¬(ET¬(ANDBOEK¬7EGONTWERP¬¬ BEVAT¬RICHTLIJNEN¬VOOR¬VERKEERSVOORZIENINGEN¬BUITEN¬DE¬ BEBOUWDE¬KOM¬ ¬ ¬VERKEERSMANAGEMENTNL¬¬$E¬SITE¬VAN¬HET¬+ENNISNETWERK¬ VERKEERSMANAGEMENT ¬ ¬VERKEERSTEKENSNL¬¬$E¬SITE¬GEEFT¬INFORMATIE¬OVER¬DE¬¬ TOEPASSING ¬UITVOERING¬EN¬PLAATSING¬VAN¬VERKEERSTEKENS ¬ ¬CROWNLASFALT¬¬$E¬PORTAALSITE¬OVER¬ASFALT¬MET¬LINKS¬NAAR¬ PAGINAS¬OVER¬VERSCHILLENDE¬ASFALTONDERWERPEN ¬ ¬CROWNLMILIEUVERANTWOORDWEGBEHEER¬¬/VER¬DE¬#ODE¬ MILIEUVERANTWOORD¬WEGBEHEER¬OM¬TEER¬DElNITIEF¬UIT¬DE¬ .EDERLANDSE¬ASFALTKETEN¬TE¬VERWIJDEREN ¬ ¬STILLERVERKEERNL¬¬$E¬SITE¬GEEFT¬ACTUELE¬INFORMATIE¬OVER¬DE¬ TOEPASSING¬VAN¬GELUIDREDUCERENDE¬WEGDEKKEN ¬#WEGDEK ¬ GEGEVENS¬VAN¬EEN¬GROOT¬AANTAL¬PRODUCTEN¬EN¬DE¬REKEN ¬EN¬ MEETVOORSCHRIFTEN¬VOOR¬WEG ¬EN¬SPOORWEGVERKEERSLAWAAI ¬ ¬AANBESTEDINGSKALENDERNL¬¬%EN¬ZAKELIJKE¬KALENDER¬VOOR¬ RIJKSOVERHEDEN ¬NUTSBEDRIJVEN¬EN¬AANNEMERS¬MET¬INFORMATIE¬ OVER¬AAN¬TE¬BESTEDEN¬WERKEN ¬DIENSTEN¬EN¬LEVERINGEN ¬ ¬CROWNLRAW¬¬2!7¬BUNDELT¬AFSPRAKEN¬VOOR¬DE¬REALISERING¬ VAN¬PROJECTEN¬IN¬DE¬GROND ¬WATER ¬EN¬WEGENBOUW¬DOOR¬EN¬ VOOR¬MARKTPARTIJEN¬IN¬ÏÏN¬SYSTEMATIEK ¬ ¬UAVGCNL¬¬-ET¬DE¬5!6 '#¬n¬DE¬5NIFORME¬!DMINISTRATIEVE¬ 6OORWAARDEN¬VOOR¬'EÕNTEGREERDE¬#ONTRACTVORMEN¬n¬IS¬ EEN¬JURIDISCH¬FUNDAMENT¬VOOR¬GEÕNTEGREERDE¬CONTRACTEN¬ VOOR¬DE¬HELE¬BOUW¬BESCHIKBAAR ¬ ¬CROWNLSPECIlCEREN¬¬$ϬSITE¬OVER¬OPLOSSINGSVRIJ¬¬ SPECIlCEREN¬EN¬3YSTEMS¬%NGINEERING¬ ¬ ¬CROWNLVISI¬¬6)3)¬STAAT¬VOOR¬@VOORWAARDEN¬SCHEPPEN¬¬ VOOR¬INVOEREN¬VAN¬STANDAARDISATIE¬)#4¬IN¬DE¬BOUW ¬ ¬CROWNLWIU¬¬(IER¬WORDT¬U¬OP¬DE¬HOOGTE¬GEHOUDEN¬VAN¬ ACTUALITEITEN¬OP¬HET¬GEBIED¬VAN¬7ERK¬IN¬5ITVOERING ¬ ¬RISNETNL¬¬2)3.%4¬IS¬HÏT¬KENNISNETWERK¬VOOR¬RISICO MANAGEMENT¬IN¬DE¬BOUWSECTOR

#OLOFON #2/7¬ET¬CETERA¬IS¬EEN¬UITGAVE¬VAN¬#2/7 ¬ KENNISPLATFORM¬VOOR¬INFRASTRUCTUUR ¬VERKEER ¬ VERVOER¬EN¬OPENBARE¬RUIMTE¬¬ #2/7¬ET¬CETERA¬VERSCHIJNT¬ACHT¬KEER¬PER¬JAAR¬ 2EDACTIE¬ 4IM¬/OSTEN¬HOOFDREDACTEUR ¬¬ ¬ TEL¬ ¬¬¬¬¬ ¬ E MAIL¬OOSTEN CROWNL¬ &LOOR¬TEN¬"RINK ¬ TEL¬ ¬¬¬ ¬ E MAIL¬TENBRINK CROWNL¬ 'ODFRIED¬,INDIJER¬¬ ¬ TEL¬ ¬¬¬¬¬ ¬ E MAIL¬LINDIJER CROWNL¬ #HIEL¬VAN¬DEN¬"ERG ¬ ¬VAKREDACTEUR¬!ANBESTEDEN¬¬#ONTRACTEREN¬ EN¬"OUWPROCES¬MANAGEMENT #ECIEL¬VAN¬)PEREN¬ ¬ VAKREDACTEUR¬,EEFOMGEVING -IRJAM¬6EEN ¬ ¬VAKREDACTEUR¬,EEFOMGEVING¬EN¬¬ )NFRASTRUCTUUR !RJAN¬6ISSER ¬ ¬VAKREDACTEUR¬!ANBESTEDEN¬¬#ONTRACTEREN¬ EN¬"OUWPROCES¬MANAGEMENT !AN¬DIT¬NUMMER¬WERKTEN¬MEE -ARC¬%IJBERSEN 0ETRICK¬DE¬+ONING 0ETER¬2US (AKS¬7ALBURGH¬3CHMIDT 2EDACTIEADRES 2EDACTIE¬#2/7¬ET¬CETERA 0OSTBUS¬ ¬¬"!¬¬%DE TEL¬ ¬¬¬ FAX¬ ¬¬¬ E MAIL¬REDACTIE CROWNL WWWCROWNLETCETERA !BONNEMENTENADMINISTRATIE !FDELING¬5ITGEVERIJ ¬#2/7 0OSTBUS¬ ¬¬"!¬¬%DE TEL¬ ¬¬¬ FAX¬ ¬¬¬ E MAIL¬ABONNEMENTEN CROWNL !DRESWIJZIGINGEN !DRESWIJZIGINGEN¬KUNNEN¬WORDEN¬DOOR GEGEVEN¬AAN¬DE¬ABONNEMENTEN¬ADMINISTRATIE !DVERTENTIE EXPLOITATIE -OLIJN¬3ALES¬3UPPORT 0OSTBUS¬ ¬¬:(¬"ERLICUM TEL¬ ¬¬¬ FAX¬ ¬¬¬ E MAIL¬CROW MOLIJNSALESSUPPORTNL /VERNAME¬VAN¬ARTIKELEN !RTIKELEN¬MOGEN¬ALLEEN¬WORDEN¬OVERGENOMEN¬ NA¬GOEDKEURING¬VAN¬DE¬REDACTIE¬EN¬MET¬BRON VERMELDING 6ORMGEVING )NPLADI¬"6 ¬#UIJK $RUK $RUKKERIJ¬(OOIBERG¬3ALLAND ¬$EVENTER )33.¬  ¥¬3TICHTING¬#2/7¬


Betrokken bij bereikbaarheid              !                         

                                                                  !                          N N     N   

  

 NRÂŹ | JANUARIFEBRUARIÂŹÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


ons op k e o z e B tiedagen a l e R A de INFR berg! n e d r a H in 337 ri, stand februa 3 t/m 5

%$&&!%' %#$')""#")%

#''%! %#"""& %'#"#&" " "

 $%#'" *#%' #", &#'*% ##% !% "  

)##%#",&#'*%#," #!"%'" %

$%#'!*%%&'#$&'" "&' %$&

"-"'&'%('((%!'"")#(%(&)%" 

% %&' $%#' "  &'#% #$&'%' %& "

"'% ,#%')##%")  #,#!!("'"

#$%')%& "  &'#% *%#"%  !"'&

#!$ +#(*$%#&&")"%#'$%#'"

     


CROW_et_cetera_2009_nr_1