Page 1

Tijdschrift voor infrastructuur, verkeer, vervoer en openbare ruimte jrg. 3 | nr. 6 | augustus/september 2008

'LADHEIDSBESTRIJDING¬ DRAAIT¬MEER¬EN¬MEER¬OM¬PREVENTIE )NSTAPMARKERING¬BIJ¬ HALTEPLAATSEN

6ERKEERSWETGEVING¬IN¬ HANDBOEK¬GEBUNDELD

3YSTEMS¬%NGINEERING¬ WORDT¬DE¬STANDAARD


,äUDHKHFGDHCäINYHBGS

-EERåDANååVANåDEåWEGBEHEERDERSåVOLGTåDITåADVIES

3@KKNYDäNM@EG@MJDKHIJD äHMSDQM@SHNM@KDäNMCDQYNDJDMäGDAADMä@@MFDSNNMCäC@SäVDFFDAQTHJDQRäYDJDQäADGNDESDäGDAADMäNLä UDQJDDQRANQCDMäDMäADVDFVHIYDQHMFäDDQCDQ äK@MFDQäDMäADSDQäSDäJTMMDMäYHDM ä,¨ä#H@LNMCä&Q@CD¨ä#&äY@KäUNNQäDKJDä UDQJDDQRCDDKMDLDQ äNOäDKJäVDFSXOD äNMCDQä@KKDäNLRS@MCHFGDCDMäSNSäNOSHL@KDäYHBGSA@@QGDHCäKDHCDM ä#DYDä,äNOKNRRHMFäHRä TMHUDQRDDK äGDSäFDDESäCDäNOSHL@KDäQDSQN QDläDBSHD ä@KSHICäDMäNUDQ@K

'EAUTORISEERDEå-åVERWERKERS

-å.EDERLANDå"6 !FDELINGå4RAFlåCå3AFETYå3YSTEMS 0OSTBUSå åå!$å,EIDEN å ååå WWW-NLVERKEERSVEILIGHEID åTSSNL MMMCOM


jrg. 3 | nr. 6 | augustus/september 2008

#2/7¬ET¬CETERA¬PRAAT¬U¬ACHT¬KEER¬PER¬JAAR¬BIJ¬ OVER¬#2/7 ACTIVITEITEN¬EN¬ZO¬VEEL¬MEER¬)N¬ #2/7¬ET¬CETERA¬VINDT¬U¬NIEUWS¬UIT¬DE¬ZEVEN¬ THEMAS ¬EEN¬OVERZICHT¬VAN¬NIEUWE¬#2/7 PUBLICATIES ¬CURSUSSEN¬EN¬CONGRESSEN ¬ACHTER GRONDEN¬OVER¬ONZE¬KENNISPRODUCTEN¬EN¬DE¬ TOEPASSING¬ERVAN¬IN¬DE¬PRAKTIJK ¬INTERVIEWS¬ MET¬DESKUNDIGEN¬UIT¬DE¬PRAKTIJK ¬PRAKTIJK VOORBEELDEN ¬INFORMATIE¬OVER¬DE¬ACTIVITEITEN¬ VAN¬#2/7 COMMISSIES ¬ET¬CETERA

Algemeen

"EREIKBAARHEID¬EN¬VERKEERSVEILIGHEID¬LOPEN¬ALS¬EEN¬RODE¬DRAAD¬DOOR¬HET¬WERK¬ VAN¬-ARIJKE¬VAN¬(AAREN ¬VERKEERSGEDEPUTEERDE¬VAN¬DE¬PROVINCIE¬'ELDERLAND¬ (OOGDRAVENDHEID¬IS¬NIET¬AAN¬HAAR¬BESTEED¬%EN¬INTERVIEW

Openbare ruimte

Mobiliteit & Transport /VER¬#2/7

Verkeerstechniek

Infrastructuur

Besteksregelgeving

.IEUW¬HANDBOEK¬IS¬JURIDISCHE¬WEGWIJZER¬VOOR¬¬ WEGBEHEERDERS



#2/7¬)NFRADAGEN¬BRANDPUNT¬VAN¬ONDERZOEK ¬ONTWIKKELINGEN¬ ¬ EN¬PRAKTIJKERVARINGEN

/OK¬VOOR¬OPPERVLAKBEHANDELING¬EN¬EMULSIEASFALTBETON¬¬ EEN¬#% MARKERING¬



%IND¬¬WORDEN¬NAAR¬VERWACHTING¬DE¬%UROPESE¬NORMEN¬VOOR¬OPPERVLAK BEHANDELING¬EN¬EMULSIEASFALTBETON¬VAN¬KRACHT¬$E¬NORMEN¬LEIDEN¬ERTOE¬DAT¬DE¬ TWEE¬PRODUCTEN¬MET¬EEN¬#% MARKERING¬IN¬DE¬HANDEL¬GEBRACHT¬KUNNEN¬WORDEN¬ .IEUWE¬WERKGROEP¬/PPERVLAKBEHANDELING¬OPGERICHT¬¬  .IEUWE¬WERKGROEP¬@3PORTVELDEN¬¬ 

)NFRASTRUCTUUR :ORGT¬VOOR¬TECHNISCHE¬HULPMIDDELEN¬VOOR¬DE¬ CONSTRUCTEUR¬EN¬BEHEERDER¬VAN¬STEDELIJKE¬EN¬ LIJNINFRASTRUCTUUR¬

"OUWPROCESMANAGEMENT 3CHEPT¬VOORWAARDEN¬VOOR¬DE¬PROJECTORGANISATIE¬ EN¬DE¬COMMUNICATIE¬TUSSEN¬BOUWPARTNERS ¬ BRENGT¬HIER¬STRUCTUUR¬IN¬EN¬VERHOOGT¬DAARDOOR¬DE¬ EFl¬CIENCY ¬ 7ILT¬U¬MEER¬INFORMATIE¬OVER¬DEZE¬THEMAS ¬ GA¬DAN¬NAAR¬WWWCROWNL



$E¬BEKENDE¬7EGBOUWKUNDIGE¬7ERKDAGEN¬HEBBEN¬EEN¬OPVOLGER¬GEKREGEN¬ DE¬#2/7¬)NFRADAGEN¬(ET¬PARALLELPROGRAMMA¬IS¬ALS¬VANOUDS ¬DE¬PLENAIRE¬SES SIE¬HEEFT¬EEN¬ALGEMENER¬KARAKTER¬GEKREGEN¬%IND¬JUNI¬WAS¬HET¬ZOVER¬ @2ICHTLIJNEN¬VOOR¬GELUIDMETINGEN¬VAN¬WEGDEKKEN¬¬  #2/7¬)NFRAWEEK¬ZES¬SYMPOSIA¬TIJDENS¬)NFRA4ECH¬¬ 

6ERKEERSTECHNIEK (OUDT¬ZICH¬BEZIG¬MET¬DE¬VORMGEVING ¬INRICHTING¬ EN¬UITRUSTING¬VAN¬DE¬WEG¬EN¬DE¬OMGEVING

#ONTRACTVORMEN 3TRUCTUREERT ¬HARMONISEERT¬EN¬SCHEPT¬KADERS¬VOOR¬ MODERNE¬CONTRACTVORMEN¬DIE¬ZICH¬KENMERKEN¬DOOR¬ BETROKKENHEID¬VAN¬DE¬AANNEMER¬BIJ¬ONTWERPWERK ZAAMHEDEN

.IEUWE¬RICHTLIJN¬VOOR¬INSTAPMARKERING¬HALTEPLAATSEN¬¬ BESCHIKBAAR

!LLE¬RELEVANTE¬WET ¬EN¬REGELGEVING¬VOOR¬BEHEERDER¬EN¬ONTWERPER¬OP¬EEN¬RIJTJE¬$AT¬ BIEDT¬HET¬@(ANDBOEK¬VERKEERSWETGEVING¬2ONDOM¬VERKEER¬EN¬VERVOER¬SPEELT¬VEEL¬ REGELGEVING¬6AAK¬IS¬MAAR¬EEN¬KLEIN¬DEEL¬VAN¬BELANG¬VOOR¬DE¬WEGBEHEERDER #D ROM¬!366¬¬GEACTUALISEERD¬¬ 

/PENBARE¬RUIMTE "EVORDERT¬DE¬KWALITEIT¬VAN¬ONTWERP ¬BEHEER¬EN¬ GEBRUIK¬VAN¬DE¬FYSIEKE¬OPENBARE¬RUIMTE

"ESTEKSREGELGEVING "IEDT¬HULPMIDDELEN¬VOOR¬BESTEKKEN¬EN¬CONTRACTEN¬ MET¬ALS¬UITGANGSPUNT¬EEN¬DUIDELIJKE¬SCHEIDING¬IN¬ VERANTWOORDELIJKHEDEN¬TUSSEN¬ONTWERP¬EN¬ UITVOERING¬



/P¬HALTEPLAATSEN¬HEBBEN¬BLINDEN¬EN¬SLECHTZIENDEN¬VEEL¬BAAT¬BIJ¬RIBBELTEGELS¬ EN¬NOPPENTEGELS¬4IJD¬VOOR¬EEN¬FORMELE¬RICHTLIJN¬ !ANVULLINGEN¬OP¬PARKEERKENCIJFERS¬NU¬OOK¬IN¬DRUK¬¬ 

¬#2/7¬HEEFT¬ZIJN¬ACTIVITEITEN¬GEBUNDELD¬IN¬DE¬ VOLGENDE¬ZEVEN¬THEMAS

-OBILITEIT¬¬4RANSPORT )S¬GERICHT¬OP¬DE¬BEREIKBAARHEID ¬LEEFBAARHEID¬EN¬ VERKEERSVEILIGHEID¬VOOR¬ZOWEL¬PERSONEN ¬ALS¬ GOEDERENVERVOER

h$E¬WINTERDIENST¬IS¬OP¬ALLE¬FRONTEN¬GEPROFESSIONALISEERDv¬

.U¬DE¬ZOMER¬OP¬ZIJN¬EIND¬LOOPT ¬MOETEN¬WEGBEHEERDERS¬ZICH¬GAAN¬VOORBEREI DEN¬OP¬DE¬KOMENDE¬WINTER¬EN¬DE¬BIJBEHORENDE¬VORST¬%EN¬NIEUWE ¬VOLLEDIG¬ HERZIENE¬PUBLICATIE¬OVER¬GLADHEIDSBESTRIJDING¬HELPT¬HEN¬OP¬WEG -ASTERCLASS¬@0LACEMAKING¬IN¬THE¬.ETHERLANDS¬¬  -ASTERCLASS¬+ID3 ¬+INDEREN¬IN¬DE¬3TAD¬ ¬ #2/7¬EN¬DE¬$AG¬VAN¬DE¬/PENBARE¬2UIMTE¬¬  /NTMOET¬JE¬3/,6% MATES¬OP¬HET¬#2/7¬3/,6%¬#ONGRES¬¬¬  3/,6%¬IS¬VOORBEREID¬OP¬NIEUWE¬WETGEVING¬PARKEERTARIEVEN¬¬  3/,6% COLUMN¬3AMENWERKEN¬¬ 

#2/7¬ET¬CETERA¬IS¬DE¬OPVOLGER¬VAN¬MAGAZINE¬ @7EGEN¬EN¬WORDT¬GRATIS¬VERSPREID¬ONDER¬ PROFESSIONALS¬OP¬HET¬GEBIED¬VAN¬INFRA STRUCTUUR ¬VERKEER ¬VERVOER¬EN¬OPENBARE¬ RUIMTE¬6IA¬WWWCROWNLETCETERA¬KUNT¬U¬ ZICH¬AANMELDEN

¬#2/7¬IS¬HET¬NATIONALE¬KENNISPLATFORM¬VOOR¬INFRA STRUCTUUR ¬VERKEER ¬VERVOER¬EN¬OPENBARE¬RUIMTE¬ $EZE¬NOT FOR PROl¬T¬ORGANISATIE¬ONTWIKKELT ¬ VERSPREIDT¬EN¬BEHEERT¬PRAKTISCH¬TOEPASBARE¬KENNIS¬ VOOR¬BELEIDSVOORBEREIDING ¬PLANNING ¬ONTWERP ¬ AANLEG ¬BEHEER¬EN¬ONDERHOUD¬$IT¬GEBEURT¬IN¬ SAMENWERKING¬MET¬ALLE¬BELANGHEBBENDE¬PARTIJEN ¬ WAAR¬ONDER¬2IJK ¬PROVINCIES ¬GEMEENTEN ¬ADVIES BUREAUS ¬UITVOERENDE¬BOUWBEDRIJVEN¬IN¬DE¬GROND ¬ WATER ¬EN¬WEGEN¬BOUW ¬TOE¬LEVERANCIERS¬EN¬ VERVOERORGANISATIES¬$E¬KENNIS ¬VEELAL¬IN¬DE¬VORM¬ VAN¬RICHT¬LIJNEN ¬AANBEVELINGEN¬EN¬SYSTEMATIEKEN ¬ VINDT¬HAAR¬WEG¬NAAR¬DE¬DOELGROEPEN¬VIA¬WEBSITES ¬ PUBLICATIES ¬CURSUSSEN¬EN¬CONGRESSEN¬¬¬

h.IET¬TE¬HOOG¬INZETTEN ¬MAAR¬STAP¬VOOR¬STAP¬IETS¬BINNENHALENv¬ 

Contractvormen

!ANBESTEDEN¬IN¬PERCELEN¬EEN¬DOELMATIGE¬MARKTBENADERING¬  -ET¬AANBESTEDEN¬IN¬PERCELEN¬KAN¬DE¬MARKT¬DOELMATIGER¬WORDEN¬BENADERD¬ 6OOR¬DE¬AANBESTEDER¬DIE¬DE¬INKOOPTECHNIEK¬TOEPAST ¬IS¬HET¬WEL¬VAN¬BELANG¬DE¬ CONSEQUENTIES¬VAN¬DE¬KEUZE¬GOED¬TE¬OVERWEGEN¬

Bouwprocesmanagement

h3YSTEMS¬ENGINEERING¬BINNENKORT¬EEN¬STANDAARD¬IN¬DE¬BOUWv¬  $E¬3% WIJZER¬DIE¬VOLGENDE¬MAAND¬VERSCHIJNT ¬DOET¬HET¬TECHNISCHE¬PROCES¬VAN¬ SYSTEMS¬ENIGNEERING¬UIT¬DE¬DOEKEN¬(OE¬IS¬HET¬BOEK¬ONTSTAAN¬EN¬n¬BELANGRIJKER¬ n¬WAT¬HEEFT¬DE¬LEZER¬ERAAN

%N¬VERDER /P¬DEZE¬WEBSITE¬IS¬MEER¬TE¬ VINDEN¬OVER¬DIT¬ONDERWERP

(IER¬KUNT¬U¬INFORMATIE¬VRAGEN

#OLUMN¬!MSTERDAM¬¬¬¬ 4HEMACOLUMN¬'LADHEIDSVOORKOMING¬¬¬ .IEUWE¬UITGAVEN¬¬¬ #URSUSSEN¬EN¬#ONGRESSEN¬¬¬ 3ERVICEPAGINA¬¬¬


!LGEMEEN WWWCROWNL

Gedeputeerde Marijke van Haaren, pragmaticus ‘pur sang’:

h.IETÂŹTEÂŹHOOGÂŹINZETTEN ÂŹMAARÂŹSTAPÂŹ VOORÂŹSTAPÂŹIETSÂŹBINNENHALENv !UTEURÂŹ'ODFRIEDÂŹ,INDIJER

Als gedeputeerde van de provincie Gelderland zet Marijke van Haaren zich met veel praktische zin in voor bereikbaarheid en verkeersveiligheid. Door trouw alle informatieavonden te bezoeken ontmoet ze veel mensen die met haar dadendrang te maken hebben. Zo heeft ze de provincie ook duidelijk meer gezicht gegeven. Van hoogdravendheid moet ze niet veel hebben, maar ook zij heeft haar visioenen. “Alleen: ik heb zo mijn idee hoe je die het beste in daden kunt omzetten.â€? Dat houdt in: stapsgewijs. Daarbij stuit ze soms op moeilijk te beĂŻnvloeden menselijk gedrag. &OTOÂŹ2ENSÂŹ0LASCHEK

h)KÂŹVINDÂŹHETÂŹNIETÂŹZOÂŹ MOEILIJKÂŹUITÂŹTEÂŹLEGGENÂŹ WATÂŹDEÂŹPROVINCIEÂŹDOETÂŹ +IJKÂŹMAARÂŹNAARÂŹHETÂŹ PROVINCIALEÂŹWEGENNET ÂŹ DATÂŹLIGTÂŹERÂŹNIETÂŹVOORÂŹ NIETSv

Marijke van Haaren is sinds de Provinciale Statenverkiezingen van 2003 namens het CDA lid van het college van Gedeputeerde Staten van de provincie Gelderland. Daarvoor was zij wethouder van Sociale Zaken in de gemeente Ede. In haar eerste periode als gedeputeerde, van 2003 tot 2007, omvatte haar werkterrein de portefeuilles infrastructuur en openbaar vervoer. Sinds de Statenverkiezingen van 2007 houdt zij zich bezig met weginfrastructuur, openbaar vervoer, ďŹ etsbeleid en economische zaken.

4REINSTELÂŹÂŹVANÂŹÂŹ DEÂŹ6ALLEILIJNÂŹDRAAGTÂŹDEÂŹ NAAMÂŹ@-ARIJKEÂŹVANÂŹ (AAREN

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹ

Op een van de vensterbanken van haar kamer in het provinciehuis in Arnhem staat een blauw modeltreintje. Bij nadere inspectie blijkt het een lightrailtreinstel te zijn van de Valleilijn, de spoorlijn tussen Amersfoort en Ede-Wageningen die tot voor kort bekend stond als het ‘kippenlijntje’. Niet alleen in naam is de spoorlijn erop vooruitgegaan. Ook materieel en frequentie zijn sterk verbeterd nu de lijn niet langer door NS, maar

in opdracht van de provincie Gelderland door Connexxion wordt geĂŤxploiteerd. Het modeltreintje is een stille getuige van de bergen werk die hiervoor verzet zijn. Marijke van Haaren, CDA-gedeputeerde van de provincie Gelderland voor weginfrastructuur, openbaar vervoer, ďŹ etsbeleid en economische zaken, vertelt met verve over dit in haar ogen lastige dossier. “Je hebt met veel partijen te maken, het is een proces van eindeloos trekken en duwen, niets gaat vanzelf.â€? Maar allemaal voor niets was het niet. Met gepaste trots wijst ze erop dat het aantal reizigers op de Valleilijn sinds de nieuwe exploitatie met 27 procent is toegenomen. En haar naam is ook in fysieke zin aan dit succes verbonden, nu Connexxion een van de lightrailtreinstellen, nummer 5035, naar haar heeft vernoemd.

-ISSIE Behalve het succes van de Valleilijn mag Van Haaren ook verbete-


&OTOÂŹ!RJANÂŹVANÂŹ"RUGGEN

#OLUMN

!MSTERDAMÂŹ

&OTOÂŹ2ENSÂŹ0LASCHEK

Het waren een paar mooi weken, die Olympische Spelen in China. Spannende wedstrijden, prachtige sportprestaties en een geoliede organisatie. Het land was er in alle opzichten klaar voor. Nu hangt daar natuurlijk een prijskaartje aan; aan stadions, wegen en metrolijnen is miljarden uitgegeven. Investeringen die anders waarschijnlijk later, of helemaal niet waren gedaan. Maar waar het land nu en straks wĂŠl volop van proďŹ teert.

h*EÂŹKUNTÂŹHETÂŹNOGÂŹZOÂŹGOEDÂŹINRICHTENÂŹALLEMAAL ÂŹJEÂŹZULTÂŹTOCHÂŹEERSTÂŹMOETENÂŹUITVOGELENÂŹHOEÂŹMENSENÂŹREAGERENÂŹ OPÂŹDEÂŹMAATREGELENÂŹDIEÂŹJEÂŹTREFTv

ringen op de spoorlijnen ArnhemDoetinchem en Apeldoorn-Zwolle tot haar verdienste rekenen. Het opkrikken van het regionaal openbaar vervoer geldt voor haar niet voor niets als een missie. Het grote belang dat zij eraan hecht blijkt rechtstreeks in verband te brengen met haar lidmaatschap van het Nationaal platform ‘Anders betalen voor mobiliteit’, beter bekend als de commissie-Nouwen. Van Haaren: “Voordat we de kilometerhefďŹ ng invoeren, moet het openbaar vervoer naar mijn mening veel beter op orde zijn. Er zijn immers geen goede andere alternatieven, zoals in Frankrijk, waar je vanaf de autosnelwegen kunt uitwijken naar de ‘routes nationales’. Het openbaar vervoer moet daarom zĂł veel aantrekkelijker worden, dat je je als ov-reiziger geen ‘loser’ voelt, nee, integendeel. Als je vanuit de trein rechtstreeks het centrum in wandelt, moet je je juist slimmer voelen dan al die autobezitters die nog uren rondjes draaien om een parkeerplaats te vinden.â€?

'EKNIPT Marijke van Haaren toont zich een pragmaticus ‘pur sang’, wars van megalomane projecten. Ze gelooft

in een ‘geknipte aanpak’, dat wil zeggen je doel bereiken in kleine, haalbare stappen. “Zorg er nou maar voor dat je stap voor stap Ă­ĂŠts binnenhaalt, in plaats van dat je riskeert helemaal nĂ­ĂŠts binnen te halen doordat je direct veel te hoog inzet. Ook als je je einddoel om wat voor reden niet haalt, en vaak gaat het om een politieke kwestie die je zelf moeilijk kunt beĂŻnvloeden, kan je tĂłch al onderdelen verwezenlijken die, los van het einddoel, van nut zijn. Een prima manier om verantwoord met belastinggeld om te gaan.â€? Het lijkt het ei van Columbus te zijn en eigenlijk vraag je je als leek af waarom niet iedereen in Nederland al zo werkt. Maar zo triviaal is het allemaal niet. “De kritiek die ik vaak hoor is dat je op die manier te laag inzet. Daarom blijft het toch hard werken om iedereen mee te krijgen in zo’n geknipte aanpak. Het punt is dat men denkt dat ik geen idealen heb, dat ik onvoldoende visionair zou zijn. Maar dat is een misverstand! Ook ik heb uiteraard visioenen, dromen en noem maar op. Alleen: ik heb zo mijn idee hoe je die het beste in daden kunt omzetten. En mijn ervaring is dat de stappenmethode altijd werkt.â€?

Het sportfeest vormde ook aanleiding voor menig terugblik op 1928, toen de Spelen zoals bekend in Amsterdam werden gehouden. Onze hoofdstad heeft nog steeds haar Olympisch Stadion te danken aan deze gebeurtenis. Fraai gerestaureerd en een echte entree voor wie vanuit het zuiden de stad binnenrijdt. Er gaan zelfs weer stemmen op, te proberen de Olympische Spelen van 2028, precies een eeuw later, opnieuw naar Amsterdam te halen. De burgemeester heeft al laten weten hier wel voor te voelen en meteen verkondigd dat het een mooie aanleiding zou zijn, de infrastructuur in en om de stad eens ink op te waarderen. Dat laatste lijkt me een uitstekend idee. Een blik op de ďŹ lekaart van Nederland tijdens een willekeurige ochtend- of avondspits leert, dat de congestie rond Amsterdam elke dag weer de kroon spant. Het komt er domweg dag in dag uit op neer dat je de stad ’s morgens moeilijk binnenkomt en dat je er ’s avonds opnieuw alleen met inke vertraging weer uitkomt. Misschien is het trouwens helemaal niet zo’n gek idee om de infrastructuur van Amsterdam – weg, spoor ĂŠn metro – hoe dan ook eens stevig onder handen te nemen, los van de vraag of ’s werelds grootste sportfestijn al dan niet naar ons land komt. We zorgen gewoon dat in 2028 Amsterdam ďŹ levrij is, hoogfrequent en rechtstreeks vanuit het hele land per spoor bereikbaar en met een ink uitgebreid metronet. En laten we dit streven de Spelen binnen te halen ĂŠn een congestievrije hoofdstad te realiseren meteen maar een naam meegeven: ‘Amsterdam 2028’. Iman Koster directeur CROW

Reageren? koster@crow.nl

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


!LGEMEEN WWWCROWNL

Tijd voor enkele voorbeelden. Van Haaren kan uit verschillende portefeuilles putten, maar de ‘Deltalijn’ spant wel de kroon. “Samen met Paulien Krikke, burgemeester van Arnhem, hebben we het project HSL-Oost nieuw leven ingeblazen. Nu in een modulaire opzet, waarbij de uitvoering in hapbare brokken gebeurt. Het oorspronkelijke plan, heel ambitieus, is door voormalig minister van Verkeer en Waterstaat Netelenbos afgeblazen. Inderdaad, te megalomaan. Maar dat neemt natuurlijk niet weg dat we nog steeds een goede verbinding met Duitsland nodig hebben, onze handelspartner nummer ĂŠĂŠn. Dat visioen is er wel degelijk, ook nu! Dus: investeren in spoor en wegen. Voor de Deltalijn zijn we nu bezig voor in totaal 600 miljoen euro geknipt aan te besteden. Dat betekent dat we station Arnhem ombouwen tot een HSL-terminal en dat er op het traject Utrecht-Arnhem passeersporen en ongelijkvloerse spoorwegovergangen komen. De crux is dat elk passeerspoor, net als elke ongelijkvloerse overgang, al een verbetering is. Zo kun je Den Haag beter overtuigen, alles wat je doet is immers geen weggegooid geld, ook al zou het hele project voortijdig stranden.â€?

&OTOÂŹ2ENSÂŹ0LASCHEK

$ELTALIJN

h6OORDATÂŹWEÂŹDEÂŹKILO METERHEFlNGÂŹINVOEREN ÂŹ MOETÂŹHETÂŹOPENBAARÂŹ VERVOERÂŹVEELÂŹBETERÂŹOPÂŹ ORDEÂŹZIJNv

2ICHTLIJNEN Door haar werkterrein ĂŠn haar pragmatische kijk daarop, is het platform van de ‘praktische kennis direct toepasbaar’ uit Ede allang geen onbekende meer voor Marijke van Haaren. Als de naam CROW eenmaal valt, brengt ze die direct in verband met haar zorg om veilige provinciale wegen. “Bij de inrichting van onze wegen hanteren we als uitgangspunt de EssentiĂŤle herkenbaarheidkenmerken, het hart van de Duurzaam Veilig aanpak. Maar in de praktijk zie je de toepassing van die richtlijnen soms stuklopen. Het kan zijn dat de natuur je eenvoudigweg de ruimte niet laat, doordat er bijvoorbeeld bomen staan of doordat

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹ

de berm verdiept of verhoogd is. In het geval van de bomen is het vaak een kwestie van tijd, want ze hebben nu eenmaal niet het eeuwige leven. Zodra je nieuwe bomen plant, kun je proberen meer ruimte te creÍren voor de ideale inrichting van de weg.�

/NWIL “Maar waar je ook tegenaan kunt lopen, en dat baart me veel zorgen, is de onwil van de bevolking. Dat is een bittere ervaring, te moeten constateren dat je ondanks alle zakelijke argumenten en harde cijfers uit onderzoeken toch bakzeil moet halen in de vorm van een vlees-noch-viscompromis.â€? Als voorbeeld geeft ze de herinrichting van de N797 tussen Garderen en Putten, een 80 km/h-weg met vrijliggende ďŹ etspaden. Daar vielen in zes jaar tijd vijf dodelijke ongevallen te betreuren. “Het is niet gelukt om dit gevaarlijke stuk van zeven kilometer als een 60 km/h-erftoegangsweg ingericht te krijgen. Meer dan tweeduizend handtekeningen van omwonenden tegen, terwijl het tijdverlies door die ingreep hooguit anderhalve minuut bedraagt. Uiteindelijk waren ook de Provinciale Staten tegen. Mijn conclusie is dat het niet aan de communicatie ligt, daarvoor zijn er te veel informatieavonden gehouden. Maar als de mensen niet willen, dan houdt het gewoon op.â€?

"OTTLENECK Gedrag en beweegredenen van mensen blijven haar intrigeren. “Ze vormen op een gegeven moment de bottleneck om nog verbeteringen in de veiligheid van wegen door te voeren. Terwijl de middelen, de kennis en de richtlijnen klaarliggen!â€? “Blijkbaar vinden mensen het in het algemeen vervelend als hun weg wordt aangepakt. Waarbij ik wel moet constateren dat de tegenstanders altijd beter van zich laten horen dan de voorstanders. Gelukkig hebben we in Nederland met de verkeersveiligheid al heel veel bereikt, maar het kan altijd beter. Minister Eurlings wil het huidige streven van 580 verkeersdoden per jaar in 2020 aanscherpen tot 500. Ook wij willen daar in Gelderland een bijdrage aan leveren, hoewel dat niet eenvoudig zal zijn. We hebben hier te maken met een grillig landschap, met oude paden tussen bomen die tot wegen zijn uitgegroeid. Zoals ik al zei: toepassing van Duurzaam Veilig staat dan soms op gespannen voet met de natuur. Ik denk dat het wel zou schelen als nĂłg meer weggebruikers zich beter aan de regels houden. Ook daar proberen we met de intensivering van de handhaving voor te zorgen, maar met 1200 kilometer provinciale weg zijn daar wel grenzen aan.â€?


!LGEMEEN

-ILIEU Ook in de discussie over kilometerhefďŹ ng moet volgens Van Haaren de invloed van het gedrag van mensen, de weggebruikers in dit geval, niet onderschat worden. “Als bestuurder ga ik voor bereikbaarheid, voor optimale doorstroming. Dus: boven op een platte hefďŹ ng gaan we betalen voor het gebruik van de weg op bepaalde tijden en in bepaalde zones, om zo spitsplekken op spitstijden te ontlasten. Prima! Maar dan moet wel – we hadden het er eerder over – het openbaar vervoer zich als goed alternatief aanbieden. Als mensen vanwege die hefďŹ ng gaan omrijden, zouden we wel eens verder van huis kunnen zijn. Niet alleen doordat er door dat omrijden per saldo meer kilometers verreden worden, maar die kilometers worden in een provincie als Gelderland ook nog eens dwars door kwetsbare natuurgebieden afgelegd. Het milieu zou dan

al met al wel eens minder goed af kunnen zijn met die kilometerhefďŹ ng. Nog afgezien van het effect dat, zoals de milieulobby vreest, door het wegvallen van belastingen op het bezit van de auto, er uiteindelijk meer blik op de weg komt.â€? “Net als bij het onderwerp verkeersveiligheid moet ook hier blijken wat het gedrag van mensen precies is. Je kunt het nog zo goed inrichten allemaal, om de beoogde doelen te bereiken zul je toch eerst moeten uitvogelen hoe mensen reageren op de maatregelen die je treft.â€?

)NFORMATIEAVONDEN Bij haar aantreden als gedeputeerde, in 2003, is haar gevraagd de provincie een duidelijker gezicht te geven. “Ik denk dat ik daar goed in ben geslaagd�, zegt Van Haaren. Waarbij ze verwijst naar de 17.000 voorkeurstemmen die ze bij de Provinciale Staten-

ADVERTENTIE

Betrokken bij bereikbaarheid              !                         

                                                                  !                          N N     N   

  



verkiezingen in 2007 kreeg. Onder de mensen zijn hoort voor haar duidelijk bij het werk, wat maakt dat overal waar wegenbouwprojecten in uitvoering zijn haar naam in de wijde omgeving inmiddels een bekende klank heeft gekregen. Ze ziet dat als resultaat van consequent aanwezig zijn op informatieavonden. “Natuurlijk moet je je in alle zaaltjes in de provincie laten zien als er met bewoners gesproken wordt over ingrepen in hun omgeving.� In haar beleving is de provincie als bestuurslaag ook helemaal niet zo onzichtbaar als vaak wordt beweerd. “Ik vind het niet zo moeilijk uit te leggen wat de provincie doet. Kijk maar naar het provinciale wegennet, dat ligt er niet voor niets. De mensen begrijpen heel goed dat een goede bereikbaarheid een noodzakelijke voorwaarde is voor een gezonde economische ontwikkeling.�


/PENBAREÂŹRUIMTE WWWCROWNLOPENBARERUIMTE

Herziene CROW-publicatie brengt complete organisatie gladheidsbestrijding in beeld

h$EÂŹWINTERDIENSTÂŹISÂŹOPÂŹALLEÂŹFRONTENÂŹ GEPROFESSIONALISEERDv !UTEURÂŹ2IKÂŹDEÂŹ'ROOT

Het is pas nazomer, maar voor wegbeheerders (en aannemers) betekent dit dat de voorbereidingen voor het winterseizoen beginnen. Als de temperaturen straks weer regelmatig onder het vriespunt duiken, kun je de zoutstrooiers maar beter paraat hebben staan. En uiteraard de organisatie van de gladheidsbestrijding op orde hebben. Wat dat betreft verschijnt CROWpublicatie 270 ‘Gladheid: voorspellen, voorkomen, bestrijden’ op het juiste moment. Maarten Noort, voorzitter van de verantwoordelijke stuurgroep, legt uit waarom deze volledig herziene uitgave nodig was. “Het voorspellen van gladheid is steeds belangrijker geworden.â€? brengt in kaart wat er allemaal bij de gladheidsbestrijding komt kijken, welke hulpmiddelen beschikbaar zijn, waar je als coĂśrdinator gladheidsbestrijding aan moet denken en wie welke taken heeft.

6AKERÂŹPREVENTIEF

$EÂŹORGANISATIEÂŹVANÂŹDEÂŹ GLADHEIDSBESTRIJDINGÂŹ MOETÂŹTIJDIGÂŹOPÂŹORDEÂŹZIJN

In 2000 heeft CROW publicatie 152 uitgebracht, getiteld ‘Gladheid: preventie en bestrijding’. Daarmee werd in een grote behoefte voorzien. Bij elke wegbeherende instantie zijn een of meer mensen verantwoordelijk voor de gladheidsbestrijding. Daarnaast is er een groot aantal personen direct of indirect betrokken bij de winterdienst. Eigen personeel, maar bijvoorbeeld ook medewerkers van aannemers, weerbureaus, hulpdiensten en leveranciers van zout en materieel. De genoemde publicatie

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹ

“Sinds het verschijnen van publicatie 152 is er op diverse deelgebieden echter veel veranderd. Daarom was het tijd deze uitgave grondig te herzien�, stelt Maarten Noort, in het dagelijks leven directeur van weerbureau Meteo Consult in Wageningen. Hij wijst op een kleine, maar veelzeggende toevoeging in de titel van de nieuwe uitgave. “Het voorspellen van gladheid is de laatste jaren steeds belangrijker geworden. Dat komt in de eerste plaats doordat de meerderheid van de wegbeheerders, wanneer mogelijk, preventief strooit, dus al voordat het daadwerkelijk glad wordt. Het belangrijkste voordeel van deze aanpak is de grotere verkeersveiligheid, maar ook de doorstroming is erbij gebaat. Omgekeerd wordt preventief

strooien steeds aantrekkelijker omdat met de informatie uit gladheidsmeldsystemen en meteorologische hulpmiddelen steeds nauwkeuriger kan worden bepaald of en wanneer een wegdek glad zal worden. Hierdoor zijn gerichte strooiacties mogelijk en blijven overbodige acties (omdat het uiteindelijk toch niet glad wordt) tot het minimum beperkt. Rijk en provincies strooien al sinds een aantal jaren als regel preventief, maar inmiddels is ook pakweg de helft van de gemeentes hiertoe overgegaan.â€? Preventieve acties worden vrijwel altijd uitgevoerd door natzoutstrooien, vertelt Noort. “Bij deze methode wordt minder zout gebruikt dan bij droogzoutstrooien. Hierdoor wordt het milieu minder belast en worden kosten bespaard.â€? In de nieuwe publicatie wordt uiteraard ingegaan op de technieken van natzout- en droogzoutstrooien, maar bijvoorbeeld ook op de werking van gladheidsmeldsystemen, de nieuwste meteorologische modellen en systemen om de wegdektemperatuur te meten. Vanzelfsprekend heeft de moderne communicatietechnologie de mogelijkheden om efďŹ ciĂŤnt te strooien een extra stimulans gegeven.

3CHADECLAIMS Door nieuwe technische mogelijkheden, maar ook door herindelingen en schaalvergroting is er eveneens het nodige veranderd in de organisatie van de gladheidsbestrijding. “Je kunt gerust zeggen dat de winterdienst op alle fronten is


/PENBAREÂŹRUIMTE

:OÂŹCOMPLEETÂŹMOGELIJK

geprofessionaliseerd. Vrijwel alle wegbeheerders stellen tegenwoordig een beleids- en een uitvoeringsplan voor de gladheidsbestrijding op. Zoals ook wordt aanbevolen in CROW-publicatie 236 ‘Leidraad gladheidsbestrijdingsplan’. De nieuwe publicatie sluit nauw aan bij de aanbevelingen uit deze leidraad.� “Door de professionalisering neemt ook de samenwerking tussen wegbeheerders sterk toe. Waar in het verleden vaak werd volstaan met elkaar informeren over voorgenomen acties, worden nu strooiroutes onderling afgestemd of zelfs steunpunten gedeeld. De toegenomen samenwerking is overigens in het belang van de weggebruikers: hoe beter wegbeheerders hun netwerken afstemmen, hoe geringer de kans dat weggebruikers onverwachts van behandelde op onbehandelde trajecten terechtkomen.� Wegbeheerders besteden in het algemeen vaker werkzaamheden uit, in kleine of grote percelen of in raamcontracten. Ook dit onderwerp komt aan de orde, evenals de juridische aspecten van de gladheidsbestrijding. Zo wordt uiteengezet op welke gronden gedupeerden een wegbeheerder aansprakelijk kunnen stellen voor schade en wat een wegbeheerder kan doen om schadeclaims te voorkomen en zich hiertegen te verweren. “Het komt er kort gezegd op neer dat hoe beter een wegbeheerder kan aantonen dat hij een duidelijk beleid voert en zorgvuldig heeft gehandeld, des te sterker hij staat

$EÂŹPUBLICATIEÂŹGEEFTÂŹ EENÂŹBEELDÂŹVANÂŹALLESÂŹ WATÂŹVANÂŹBELANGÂŹKANÂŹ ZIJNÂŹVOORÂŹEENÂŹGOEDÂŹ FUNCTIONERENDEÂŹGLAD HEIDSBESTRIJDING

Publicatie 270 geeft een zo compleet mogelijk beeld van alles wat van belang kan zijn voor een goed functionerende gladheidsbestrijding. Er wordt stilgestaan bij zeer uiteenlopende onderwerpen. Na een inleidend hoofdstuk behandelt hoofdstuk 2 de verschillende soorten van wintergladheid: door bevriezing, door condensatie en door neerslag. Hoofdstuk 3 gaat over de organisatie van de gladheidsbestrijding. Uitgangspunten zijn dat de veiligheid van de weggebruiker vooropstaat en dat gladheidspreventie, waar mogelijk, boven curatieve gladheidsbestrijding gaat. Op basis hiervan worden richtlijnen gegeven voor onder meer de prioritering van de te behandelen wegen en de na te streven behandeltijden. Daarnaast wordt aandacht geschonken aan routeplanning, samenwerking tussen wegbeheerders en contracten met derden. In hoofdstuk 4 komen de gladheidsmeldsystemen en meteorologische hulpmiddelen aan bod, waarna hoofdstuk 5 ingaat op strooimateriaal en de situering en inrichting van steunpunten (met zoutloodsen). De kenmerken en eigenschappen van de diverse installaties en voertuigen voor de gladheidsbestrijding komen aan de orde in hoofdstuk 6. In hoofdstuk 7, over hoeveelheden en technieken, wordt eerst ingegaan op het belangrijke verschil tussen natzout- en droogzoutstrooien. De gekozen techniek is, naast de soort gladheid en het type verharding, bepalend voor de dosering van wegenzout. Hoofdstuk 8 schetst een beeld van de gladheidsbestrijding op vliegvelden. In hoofdstuk 9 wordt ingegaan op de mogelijke gevolgen van het gebruik van dooimiddelen voor de omgeving. Hoofdstuk 10 beschrijft de juridische aspecten van de gladheidsbestrijding. De belangrijkste aspecten van de Arbeidsomstandighedenwet en de Arbeidstijdenwet worden toegelicht in hoofdstuk 11.

#2/7 PUBLICATIEÂŹ ÂŹ@'LADHEIDÂŹ VOORSPELLEN ÂŹVOOR KOMEN ÂŹBESTRIJDENÂŹ #2/7 PUBLICATIEÂŹ "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP

$EÂŹWINTERDIENSTÂŹISÂŹOPÂŹ ALLEÂŹFRONTENÂŹGEPROFES SIONALISEERD

bij eventuele schadeclaims. Een goed plan, een duidelijk draaiboek en een accurate administratie van de uitgevoerde acties zijn dus ook in juridisch opzicht essentieel.�

0RAKTISCHÂŹBRUIKBAAR

-AARTENÂŹ.OORT h(ETÂŹVOORSPELLENÂŹ VANÂŹGLADHEIDÂŹISÂŹ STEEDSÂŹBELANGRIJKERÂŹ GEWORDENv

Is dergelijke specialistische informatie ook voor de minder ingewijden nog een beetje te volgen? “Ik denk het wel. Bij het samenstellen van de publicatie heeft de stuurgroep zich regelmatig de vraag gesteld hoe uitgebreid specialistische of theoretische (achtergrond)-

kennis moest worden opgenomen. Daarbij is als lijn gekozen dat de hoofdtekst wordt bepaald door herkenbare, praktisch bruikbare informatie. In een aantal kaders en in de bijlagen zijn sommige onderwerpen nader toegelicht. Verder is de indeling in hoofdstukken en paragrafen overzichtelijker geworden. Ik verwacht dan ook dat gebruikers snel kunnen vinden wat zij zoeken.� -ARC%IJBERSEN PROJECTMANAGER/PENBARE   RUIMTEEN)NFRASTRUCTUUR EIJBERSEN CROWNL

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


#2/7¬ZOEKT¬NIEUWE¬COLLEGAS 5¬VOELT¬ZICH¬ AANGETROKKEN¬TOT¬¬ DE¬THEMAS¬IN¬DIT¬¬ #2/7 BLAD¬¬ %N¬U¬WILT¬WERKEN¬IN¬ EEN¬OMGEVING¬WAAR¬ HET¬VOORAL¬AANKOMT¬ OP¬GOEDE¬CONTACTEN¬ MET¬OVERHEID¬EN¬ BEDRIJFSLEVEN¬

$E¬ VRAAG¬ NAAR¬ DIENSTEN¬ EN¬ PRODUCTEN¬ VAN¬ #2/7¬ BLIJFT¬ TOENEMEN¬ $AAROM¬ ZOEKEN¬ WIJ¬ NIEUWE¬ COLLEGAS¬ 0ROFESSIONALS¬ DIE¬ ZICH¬ WILLEN¬ INZETTEN¬ VOOR¬ PRAKTISCHE¬ EN¬ MAATSCHAPPELIJK¬ VERANTWOORDE¬ OPLOSSINGEN¬ 'EMOTIVEERDE¬ MEDE¬¬WERKERS¬DIE¬ZELFSTANDIG ¬INITIATIEFRIJK¬EN¬ONDERNEMEND¬ZIJN¬$IE¬VANUIT¬DE¬ NODIGE¬ERVARING¬PLEZIER¬HEBBEN¬IN¬HET¬MANAGEN¬EN¬ACQUIREREN¬VAN¬PROJECTEN¬ /F¬ IN¬ HET¬ BEGELEIDEN¬ VAN¬ PROCESSEN ¬ HET¬ IN¬ DE¬ MARKT¬ ZETTEN¬ VAN¬ KENNIS PRODUCTEN¬OF¬HET¬GEVEN¬VAN¬VOORLICHTING¬EN¬CURSUSSEN 6ERTROUWDHEID¬MET¬SPECIlEKE¬AANDACHTSGEBIEDEN¬VAN¬#2/7¬IS¬UITERAARD¬EEN¬ PRE¬ /M¬ MAAR¬ WAT¬ TE¬ NOEMEN¬ HET¬ INFRABOUWPROCES¬ IN¬ DE¬ GWW SECTOR ¬ CONTRACTEREN¬ EN¬ AANBESTEDEN ¬ VERKEER¬ EN¬ LUCHTKWALITEIT ¬ EN¬ BEHEER¬ VAN¬ DE¬ OPEN¬BARE¬RUIMTE¬ 'EÕNTERESSEERD¬ "EL¬ OF¬ MAIL¬ MET¬ (ANS¬ VAN¬ 3ANTEN ¬ HOOFD¬ 0/¬ VAN¬ #2/7¬  ¬¬¬¬¬¬¬¬¬ ¬VANSANTEN CROWNL 6OOR¬MEER¬INFORMATIE¬WWWCROWNLVACATURES¬


CROW Levende Stad

-ASTERCLASSÂŹ@0LACEMAKINGÂŹINÂŹTHEÂŹ.ETHERLANDS CROW Levende Stad organiseert op 3, 5 en 7 november 2008 eendaagse masterclasses ‘Placemaking in the Netherlands’, gegeven door Fred Kent en Kathy Madden van het Amerikaanse Project for Public Spaces. Zijn er plekken in de gemeente die omgetoverd moeten worden tot een succesvolle openbare ruimte, maar weten betrokkenen niet goed hoe? De masterclasses vormen inspirerende gelegenheden om samen met beheerders, ontwerpers, verkeerskundigen en stedenbouwers van de gemeente te werken aan een gezamenlijke visie op de openbare ruimte. Maar ook in de worsteling met de gemeentelijke structuurvisie of voor het betrekken van bewoners op een meer constructieve wijze bij hun leefomgeving, vormen de masterclasses een uitgelezen kans.

'LADHEIDSVOORKOMING Inschrijven kan individueel voor de open masterclass of als gemeente in de incompanymasterclass. Voor partnergemeenten met een totaalabonnement van CROW Levende Stad geldt een aantrekkelijke kortingsregeling. CROW Levende Stad is een kennisnetwerk waarbinnen professionals van gemeenten over de openbare ruimte nadenken en er ideeĂŤn opdoen. ÂŹ ÂŹ

ÂŹWWWLEVENDE STADNL LEVENDESTAD CROWNL

-ASTERCLASSÂŹ+ID3 ÂŹ+INDERENÂŹINÂŹDEÂŹ3TAD NHTV organiseert in samenwerking met CROW, VNG, KpVV, VVN en Jantje Beton op 9 en 23 oktober in Breda een tweedaagse masterclass ‘Kinderen in de stad’. Kinderen zijn voor de leefbaarheid van woongebieden van groot belang, toch moeten zij concurreren met onder meer de auto voor de openbare ruimte. Een strijd die zij vaak verliezen. Buurtwerkers, stedenbouwkundigen, ambtenaren, ontwerpers, adviesbureaus en bestuurders zijn van harte welkom bij de masterclass KidS, Kinderen in

&OTOÂŹ!RJANÂŹVANÂŹ"RUGGEN

#OLUMN

de Stad. Het kind is hier het uitgangspunt voor de ontwikkeling van de openbare ruimte. Er is ruime aandacht voor bestaande situaties, in alle stadia van de planvorming. Van het eerste initiatief, tot het feitelijk ontwerpen van de ruimte. ÂŹ

WWWVERKEERENSTEDENBOUWNL

#2/7ÂŹENÂŹDEÂŹ$AGÂŹVANÂŹDEÂŹ/PENBAREÂŹ2UIMTE De Dag van de Openbare Ruimte wordt gehouden op 2 oktober in het Euretco Expo Center in Houten. CROW is met een stand en twee lezingen vertegenwoordigd. De stand bevindt zich in het deel ‘planologie’ in hal 3, naast de catering en het terras; standnummer 3.043. Beide lezingen worden gegeven in zaal 2, de Dennenzaal (op de beursvloer). 13.30 – 14.00 uur

14.00 – 14.30 uur

Onkruidbeheer op verharding

DOB-voorbeeldbestek

CornĂŠ Kempenaar (Plant Research International, Wageningen UR) De laatste jaren kent het vakgebied ‘onkruidbeheer op verhardingen’ veel ontwikkelingen. De presentatie gaat in op de CROW-publicatie ‘Onkruidbeheer op verhardingen – van beleid tot uitvoering’, waarin alle relevante informatie is opgenomen, van het wettelijk kader tot aandachtspunten voor de praktische uitvoering. De gangbare methoden worden systematisch beschreven, daarnaast is er onder andere aandacht voor de milieueffecten en de beeldkwaliteit.

Peter van Welsem (CROW) Bij de uitvoering van de onkruidbestrijding worden steeds vaker de richtlijnen van duurzaam onkruidbeheer (DOB) toegepast. CROW heeft samen met Donkergroen, Plant Research International BV en Smits Rinsma een RAW-voorbeeldbestek (frequentie en beeld) opgesteld. Hiermee kan het beheer van onkruid volgens de DOB-methode worden uitbesteed. Een belangrijk onderdeel van het bestek is de ‘DOB-kaart’. Op deze kaart staat aangegeven waar de aannemer het onkruid wel en niet chemisch mag bestrijden. Uiteraard wordt de shortlist van toepassing verklaard in het bestek.

Twee jaar geleden schreef ik vanaf deze plek over ‘einde gladheidsbestrijding’. Het ging over de bordjes met een melding van deze strekking, die u tegen kunt komen als u in het buitengebied aan het ďŹ etsen bent. Goed om te weten dat bij sneeuw en gladheid de veegploeg dit pad overslaat. Zodat u voor uw dagelijkse ďŹ etsrit naar kantoor tijdens die ene winterse dag van tevoren weet dat u het bos maar beter links kunt laten liggen, ten faveure van het veel minder aantrekkelijke, maar wel geveegde ďŹ etspad langs de proviniciale weg. Aardig en informatief dit soort borden, maar de gladheidsbestrijding zelf is natuurlijk allerminst ten einde. Een bevroren wegdek is een verraderlijk verschijnsel dat bestrijding behoeft. Alhoewel. Bestrijden is meer en meer voorkomen geworden. Dat blijkt ook wel uit de titel van de nieuwe CROW-publicatie over dit onderwerp: ‘Gladheid: voorspellen, voorkomen, bestrijden’. Je kunt de narigheid immers maar beter vóór zijn, dan dat je ze na aoop te lijf moet. Op dit gebied zijn inke vorderingen gemaakt de laatste jaren. Het zal de gemiddelde weggebruiker ook zijn opgevallen dat massale glijpartijen op de weg na een nachtje vorst lang zo vaak niet meer voorkomen als pakweg tien jaar geleden. En dat komt weer door preventief strooien, op zijn beurt mogelijk gemaakt door gladheidsmeldsystemen en meteorologische hulpmiddelen. Bij Rijk en provincies is deze manier van werken al gemeengoed en ook steeds meer gemeenten zijn zo ver geprofessionaliseerd dat ze zich vooral richten op het voorkomen van gladheid. Wat dat betreft, kunnen we misschien beter spreken van gladheidsvoorkoming. Al ‘bekt’ het woord nog niet echt lekker. Maar dat is misschien gewoon een kwestie van gewenning. Marc Eijbersen projectmanager Openbare ruimte & Infrastructuur

Reageren? eijbersen@crow.nl

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW NRÂŹ | SEPTEMBERÂŹÂŹCROWetcetera etceteraÂŹÂŹÂŹÂŹ||  


*>Â?Â?iĂŒĂœi}ĂŠÂŁĂŠĂŠNĂŠĂŠ*ÂœĂƒĂŒLĂ•ĂƒĂŠĂ‡Â™Ă¤ĂŠĂŠNÊÊÓääÎÊ,/ĂŠ>>Ă€Â?i“ ĂŒiÂ?ivÂœÂœÂ˜ĂŠÂ­Ă¤Ă“ĂŽÂŽĂŠxĂŽÂŁnĂ¤ĂˆĂ¤ĂŠĂŠNĂŠĂŠv>Ă?Ê­äÓΎÊxxÂŁĂˆnn™ i‡“>ˆÂ?ĂŠÂˆÂ˜vÂœJÂˆÂ˜ĂŒiĂ€ĂŒĂ€>vwVĂƒĂžĂƒĂŒiÂ“ĂƒÂ°Â˜Â?ĂŠĂŠĂŠĂŠĂŠĂŠĂœĂœĂœÂ°ÂˆÂ˜ĂŒiĂ€ĂŒĂ€>vwVĂƒĂžĂƒĂŒiÂ“ĂƒÂ°Â˜Â?

VĂŒÂˆiĂ›iĂŠ>ÀŽiĂ€ÂˆÂ˜} NĂŠ ĂžÂ˜>Â“ÂˆĂƒÂˆVÂ…iĂŠ,ˆÂ?ĂƒĂŒĂ€ÂœÂœÂŽĂŠ>ÀŽiĂ€ÂˆÂ˜}ĂŠN 6ÂœiĂŒ}>˜}iĂ€ÂœĂ›iĂ€ĂƒĂŒiiÂŽLiĂ›iˆÂ?ˆ}ˆ˜}

A B C D E F G

erd tifice r e c e kg n Nu oo gielabel e r XU ene GYLVH D H L W WD SUHV

Betrokken, Betrouwbaar & Ambitieus Uw specialist in gasdistributiesystemen Veiligheidsinspecties ‡ Sterkteberekeningen ‡ 24/24 storingsdienst Gaslekdetectie ‡ KB-metingen ‡ DCVG-onderzoek ‡ Gasdrukregelstations Gasmeting ‡ EVHI-telemetrie ‡ Projectengineering van A tot Z

7DNNHELMVWHUV‡%/%UHGD‡7‡ZZZEUDLQWHFKQO


/PENBAREÂŹRUIMTE

2 oktober 2008, Meervaart in Amsterdam

/NTMOETÂŹJEÂŹ3/,6% MATESÂŹOPÂŹHETÂŹ #2/7ÂŹ3/,6%ÂŹ#ONGRESÂŹ Luchtkwaliteit en verkeer; daar draait het om op het congres georganiseerd door het kennisprogramma SOLVE. Waar ben ik aan toe als gemeente? Wat houdt de wet- en regelgeving in? Welke maatregelen kan ik nemen bij mijn knelpunt? Aan wie kan ik advies vragen? Deze vragen worden beantwoord tijdens het SOLVE Congres op 2 oktober.

houden, start SOLVE een vrijblijvend digitaal netwerk. Op www.linkedin.com kunnen belangstellenden een ‘proďŹ le’ aanmaken en lid worden van de ‘groep CROW SOLVE; Snelle oplossingen voor lucht en verkeer’.

LinkedIn Tijdens het congres ontmoeten luchtkwaliteitcollega’s elkaar: de SOLVEmates! Om na het congres contact te

Sturen met parkeermaatregelen

3/,6%ÂŹISÂŹVOORBEREIDÂŹOPÂŹNIEUWEÂŹ WETGEVINGÂŹPARKEERTARIEVEN

&OTOÂŹ(ERMANÂŹ3TĂšVER

Een van de SOLVE-maatregelen die een gemeente kan inzetten om de lokale luchtkwaliteit te verbeteren, is het sturen met parkeermaatregelen. Dit sturen kan onder meer door gedifferentieerde parkeertarieven in te voeren. Ter voorbereiding op wetgeving introduceert CROW de SOLVE-publicatie ‘Sturen met parkeermaatregelen’. Auto’s worden tegenwoordig ingedeeld in verschillende euroklassen. De euroklasse geeft aan hoe vervuilend een auto is voor het milieu. Een auto met euroklasse 1 stoot veel meer luchtverontreinigende stoffen uit dan een auto met euroklasse 5. Voor de gedifferentieerde parkeertarieven is de euroklasse van

belang; schone auto’s betalen bijvoorbeeld minder parkeergeld dan de meer vervuilende modellen. Belangrijke voorwaarde om de maatregel in te voeren, is de wetgeving waarmee het differentiÍren van parkeertarieven op basis van euroklasse mogelijk wordt. Op dit moment is die wetgeving nog niet gereed. Gedifferentieerde parkeertarieven kunnen daarom nog niet worden ingevoerd. Daarvoor zou een gemeentewet moeten worden aangepast. Op dit moment is VROM in overleg met het ministerie van Verkeer en Waterstaat bezig met een experimenteerwet. 

ÂŹWWWCROWNLLUCHTKWALITEITÂŹ

+OP

3AMENWERKEN

We doen het allemaal. Vergaderen, sporten, autorijden. Activiteiten met een gezamenlijk belang. U bent er ongetwijfeld zelf dagelijks mee bezig. Ook bij CROW vormt samenwerken een belangrijk aspect van het werk. Door samen te werken met marktpartijen proberen we zo breed mogelijk gedragen richtlijnen op te stellen. Zelf ben ik veel bezig met de samenwerking tussen verschillende vakdisciplines. Hoe verloopt bijvoorbeeld de samenwerking tussen verkeers- en milieukundigen en stedenbouwers? Tijdens mijn opleiding tot verkeerskundige werd er veel op geoefend: rollenspellen waarbij iedereen een bepaald belang vertegenwoordigde. Destijds was het nut ervan me niet altijd even helder. We kwamen altijd snel tot een oplossing. De verkeerskundige zwichtte dan voor de mooie ogen van de vrouwelijke stedenbouwer of de milieukundige zag op vrijdagochtend geen reden tot bezorgdheid wanneer een virtuele vierstrookssnelweg vlak langs een dito woonwijk werd gepland. De samenwerking verliep dus vlekkeloos. In de praktijk blijkt dat vaak anders te liggen. Daar blijkt namelijk dat de samenwerking tussen de drie partijen in de regel stroever verloopt dan we zouden willen. Een verkeerskundige ziet bijvoorbeeld, als op een bepaalde locatie de oversteekbaarheid in het gedrang komt, in het plaatsen van een verkeersregelinstallatie een oplossing waarmee de veiligheid kan worden verbeterd. Voor de milieukundige kleven daar nadelen aan. Natuurlijk is een dergelijke installatie goed af te stellen, maar voertuigen die moeten afremmen om vervolgens weer op te trekken, stoten nu eenmaal meer schadelijke stoffen uit dan voertuigen die (rustig) doorrijden. Eenzelfde soort belangentegenstelling kan optreden wanneer een gemeente besluit om (schoon) vrachtverkeer toe te laten op busbanen; een van de SOLVE-maatregelen. Bij de implementatie daarvan is een nauwe samenwerking tussen de verkeers- en milieukundige en de stedenbouwer onmisbaar. Daarom staat die samenwerking centraal op het CROW SOLVE Congres op 2 oktober. Aan de hand van plenaire en deelsessies worden genoemde partijen dichter bij elkaar gebracht onder het motto: ‘ontmoet uw SOLVEmates’. Want met mooie ogen alleen kom je er niet. Leander Hepp Consulent SOLVE

Reageren? hepp@crow.nl

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW NRÂŹ | JANUARIÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


-OBILITEITÂŹÂŹ4RANSPORT WWWCROWNLMOBILITEITENTRANSPORT

.IEUWEÂŹRICHTLIJNÂŹVOORÂŹINSTAPMARKERINGÂŹ HALTEPLAATSENÂŹBESCHIKBAAR !UTEURÂŹ(ENKÂŹ3PITTJE

Voor blinden en slechtzienden bieden geleidelijnen (ribbeltegels) en attentiemarkering (noppentegels) houvast op halteplaatsen. Tot voor kort ontbrak een formele richtlijn om de instapplaats op de halte te markeren. Om duidelijk aan te geven waar de instapplaats op een halteplaats zich precies bevindt, adviseert CROW een instapmarkering.

liggen; aan de linker- of de rechterkant van de instapmarkering die in het verlengde van de geleidelijn ligt. De ene wegbeheer zal hem links leggen, terwijl de ander een voorkeur zal hebben voor een geleidelijn rechts. Hier zal een keuze gemaakt moeten worden. Eenduidigheid en transparantie zijn immers wenselijk.

:WART

'ELEIDELIJNENÂŹENÂŹNOP PENTEGELSÂŹONTBREKENÂŹ MAARÂŹALÂŹTEÂŹVAAK

Geleidelijnen en waarschuwingsmarkeringen worden vooral gebruikt op drukke, onoverzichtelijk of gevaarlijke situaties waar natuurlijke gidslijnen zoals een haag of muur niet volstaan. Geleidelijnen bestaan uit een lijn met ribbels in de langsrichting en geven de looprichting aan. Waarschuwingsmarkeringen hebben noppen en attenderen voetgangers op gevaarlijke situaties. Ze worden toegepast bij trappen, ter weerszijden van

oversteekplaatsen – haaks op de looprichting – en als instapmarkering voor de bus, bij de eerste deur. Voor de instapmarkering op de halteplaats voor de bus, heeft CROW onlangs een nieuwe instapmarkering geĂŻntroduceerd, dit om meer duidelijkheid te scheppen. Die duidelijkheid geldt overigens niet alleen voor slechtzienden en blinden, maar ook voor de buschauffeur. De nieuwe richtlijn is een aanvulling op hetgeen in het handboek ‘Halteplaatsen’ is verwoord. Volgend jaar is herziening van het handboek (CROW-publicatie 233) aan de orde.

$EÂŹDERDEÂŹRIJ In de richtlijn wordt gepleit voor een instapmarkering die bestaat uit 2x3 tegels. De markering is bij voorkeur twee tegels breed, aangezien geleidelijnen in Nederland twee tegels, ofwel 60 cm, breed zijn. Een ander argument is de breedte van de halteplaatsen. Op halteplaatsen van 1,50 m breed is het niet wenselijk een instapmarkering aan te brengen van 3x3 tegels. De vraag doet zich hier voor waar de derde rij moet

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹ

Verder bepleit de richtlijn minimaal een tegel als ‘obstakelvrije ruimte’ tussen instapmarkering en de achterkant van het perron waar zich een muur of haag kan bevinden. Daarbij komt dat op veel bestaande haltes relatief eenvoudig een instapmarkering van 2x3 tegels kan worden aangebracht, omdat dit past in het huidige stramien van de 60 cm brede geleidelijnen. Een ander punt van aandacht is het productieproces bij de diverse leveranciers van betonelementen. De kleur van de tegels die de instapmarkering vormen, is bij voorkeur zwart. Dit vanwege het contrast met de omgeving. Tevens geven zwarte tegels een goed herkenningspunt voor de chauffeur waar deze moeten halteren met de eerste deur. De kleur geel is minder geschikt aangezien uit onderzoek blijkt dat deze kleur onaangenaam is voor blinden vanwege overstraling, te weinig contrast biedt en er bovendien op den duur onaantrekkelijk uit gaat zien. Tevens pleit CROW voor het gebruik van zwarte tegels die hol van binnen zijn. Door de klankfunctie kunnen ook blinden de nieuwe instapmarkering waarnemen.


-OBILITEITÂŹÂŹ4RANSPORT

$EÂŹAANBEVOLENÂŹ ZWARTEÂŹNOPPENTEGEL

,ASTIGÂŹINÂŹTEÂŹPASSEN Overigens ontbreken maar al te vaak geleidelijnen als informatiebron voor blinden en slechtzienden op ov-vervoersknooppunten geheel of gedeeltelijk. Reden is doorgaans dat een beheerder er gewoonweg niet bij stilstaat, of dat een stedenbouwkundige of ontwerper ze als een lastig (visueel) in te passen obstakel ziet. Een ander vaak gehoord argument is dat een geleidelijn voor blinden vanwege het proďŹ el een lastig obstakel vormt voor de overige voetgangers. Tevens laat de alledaagse praktijk zien, dat niet iedereen de diverse reis- en routesystemen ter plaatse begrijpt.

Voor een goede toegankelijkheid zijn niet alleen de infrastructuur, goede voertuigen en het (rij)gedrag van de chauffeur van belang, ook de informatievoorziening speelt een belangrijke rol. Door (inter)nationale richtlijnen toe te passen besparen niet alleen ov-autoriteiten, vervoerders en wegbeheerders veel tijd en geld, ook wordt voorkomen dat reizigers de weg kwijt raken.

ÂŹ

XÂŹRUBBERÂŹZWARTE RUBBER WAARSCHUWINGSTEGELS

GELEIDELIJNÂŹ ÂŹCMÂŹBREED

(ALTEÂŹELEMENTENÂŹALLIONE VOORZIENÂŹVANÂŹINSTAPMARKERING VANÂŹXÂŹRUBBER WAARSCHUWINGSTEGELS

ÂŹWWWCROWNLHALTEPLAATSEN

(ENKÂŹ3PITTJE ÂŹPROJECTMANAGERÂŹ/PENBAREÂŹRUIMTEÂŹ ÂŹ ÂŹ ÂŹ)NFRASTRUCTUUR ÂŹSPITTJE CROWNL

%ENÂŹPERRONPLAATÂŹVOLGENSÂŹDEÂŹNIEUWEÂŹRICHTLIJNÂŹMETÂŹXÂŹZWARTEÂŹRUBBERÂŹWAAR SCHUWINGSTEGELSÂŹENÂŹEENÂŹGELEIDELIJNÂŹVANÂŹÂŹCMÂŹBREED

!ANVULLINGENÂŹOPÂŹPARKEERKENCIJFERSÂŹNUÂŹOOKÂŹINÂŹDRUK De aanvullingen en wijzigingen op CROW-publicatie 182 ‘Parkeerkencijfers – Basis voor parkeernormering’ die op de website werden gegeven, zijn verwerkt in de gewijzigde druk van de publicatie. In de derde, gewijzigde druk zijn de fouten en onduidelijkheden

gecorrigeerd. Daarnaast zijn voor drie groepen voorzieningen nieuwe kencijfers ontwikkeld: voor bouwmarkten, tuincentra en kringloopwinkels; voor apotheken; en voor jachthavens. Voor de overige parkeerkencijfers is alles bij het oude gebleven.

ADVERTENTIE

Ten slotte is bij de rekenmethode voor het aantal parkeerplaatsen voor ‘kiss and ride’ bij scholen een ruimere toelichting geschreven, omdat de praktijk uitwijst dat problemen daar niet alleen met infrastructurele maatregelen kunnen worden opgelost.

#2/7 PUBLICATIEÂŹ ÂŹ@0ARKEERKEN CIJFERSÂŹ ÂŹ"ASISÂŹVOORÂŹ PARKEERNORMERING "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP


6ERKEERSTECHNIEK WWWCROWNLVERKEERSTECHNIEK

.IEUWÂŹHANDBOEKÂŹISÂŹJURIDISCHEÂŹÂŹ WEGWIJZERÂŹVOORÂŹWEGBEHEERDERS !UTEURÂŹ!GEETHÂŹ+RUK

Om nu te zeggen dat je erin verdwaalt, is wat te sterk uitgedrukt. Feit is echter wel dat rondom verkeer en vervoer een grote hoe-

wijze, bezwaar en beroep, met name omdat deze niet altijd in de juiste context worden gebruikt.

veelheid wet- en regelgeving speelt. Hiervan is vaak maar een klein onderdeel van belang voor de wegbeheerder. Die veelheid

,EVENSCYCLUS

aan regelgeving leidt veelal tot onduidelijkheid, een groot aantal (juridische) procedures, helaas soms tot fouten in een proces en tot onrust bij bewoners. Tijd dus voor een publicatie die alle relevante wet- en regelgeving voor beheerder en ontwerper op een rij zet: CROW-publicatie 264 ‘Handboek verkeerswetgeving’.

!LGEMEEN Het handboek begint met een kort inleidend hoofdstuk, deel A, dat

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹ

ingaat op regelgeving in het algemeen, het juridisch kader voor de wegbeheerder. Dit deel geeft een overzicht van de opbouw van de internationale en de nationale regelgeving. Ook wordt het onderscheid tussen privaatrecht en publiekrecht aangestipt. Wat langer wordt stilgestaan bij de onderwerpen inspraak, ziens-

&OTOÂŹ(ERMANÂŹ3TĂšVER

#2/7 PUBLICATIEÂŹ ÂŹ@(ANDBOEKÂŹÂŹ VERKEERSWETGEVING "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP

Wegbeheerders hebben vaak te maken met een veelheid aan regelgeving. Van de Wegenverkeerswet 1994 tot en met de Wet milieubeheer en van de Algemene wet bestuursrecht tot en met de Regeling verkeerslichten. Vaak is maar een klein onderdeel van die regelgeving van belang voor hen. CROWpublicatie 264 ‘Handboek verkeerswetgeving’ richt zich speciďŹ ek op dat gedeelte. De publicatie gaat in op alle regelgeving die van belang is voor de werkzaamheden van de wegbeheerder en voor de relatie tussen de wegbeheerder en de weggebruiker. Dit betekent dat de regelgeving wordt toegelicht die te maken heeft met het wegverkeer en de wegen op het land; spoorwegen, waterwegen en luchtvaart komen zijdelings aan de orde. Verder blijven normen en richtlijnen die geen directe wettelijke werking hebben (NEN-normen, CROW-richtlijnen) grotendeels buiten beschouwing.

Deel B vormt het hart en tevens het grootste deel van de publicatie. Dit deel gaat in op de regels die verplichtingen of beperkingen aan de wegbeheerder opleggen of aan de wegbeheerder bevoegdheden toekennen. De opbouw van dit deel is gekoppeld aan de levenscyclus van de weg. Die cyclus omvat de volgende levensfasen: maatschappelijke ontwikkeling, beleidsvorming, planvorming, inrichting van de weg, realisatie en beheer. Er is tussen deze fasen natuurlijk altijd sprake van een wisselwerking. Ook betreft het een constant doorgaand proces waarmee de wegbeheerder te maken heeft; wanneer de ene maatregel is gerealiseerd, is er al weer een

2ONDOMÂŹVERKEERÂŹENÂŹVERVOERÂŹSPEELTÂŹVEELÂŹWET ÂŹENÂŹREGELGEVING


6ERKEERSTECHNIEK

#D ROMÂŹ!366ÂŹÂŹGEACTUALISEERD De cd-rom van de ASVV 2004 is weer helemaal bij de tijd. Gegevens uit relevante CROW-publicaties die sinds de eerste versie zijn verschenen, zijn in de herziening verwerkt. Dat betekent dat er enkele tabellen en/of maten zijn aangepast. Waar nodig zijn teksten aangepast of toegevoegd. Met name op het gebied van ďŹ etsen, uitritconstructies, bushaltes, busbanen, markering, en drempels en plateaus. Zo zijn er voorzieningenbladen opgenomen voor een langshalteerplaats, een ďŹ etsstraat met gemengd proďŹ el, een verdiept gelegen laad- en losplaats achterwaarts tegen de gevel,

en een bushokje met informatiezuil. In de cd-rom ASVV 2004, update mei 2008 is alle bestaande kennis over verkeersvoorzieningen binnen de bebouwde kom gebundeld. Van beleidsvoorbereiding tot beleidsvoering, van ontwerp en uitvoering tot beheer en onderhoud: alle benodigde informatie is te vinden in dit standaardwerk. Overzichtelijk gerangschikt en verduidelijkt met tekeningen, tabellen en graďŹ eken.

nieuwe maatschappelijke ontwikkeling aan de gang. Maatschappelijke ontwikkelingen en veranderingen vormen voor de overheid meestal de aanleiding om nieuw verkeersbeleid te formuleren of om bestaand beleid te wijzigen. Nieuw beleid vertaalt zich in een project, zoals de aanleg van een nieuwe weg.

$EÂŹWEGÂŹZELF

"ELEIDS ÂŹENÂŹPLANVORMING Tussen een nieuwe visie op ruimtelijke ontwikkeling en verkeer en vervoer en de daadwerkelijke uitvoering van een maatregel zit het proces van beleids- en planvorming. De stappen uit dit proces en de daarbij behorende wet- en regelgeving vormen het eerste hoofdstuk van deel B. Ingegaan wordt op diverse wetten zoals de nieuwe Wet ruimtelijke ordening (Wro, per 1 juli 2008), de Planwet verkeer en vervoer, de TracĂŠwet en de Spoedwet wegverbreding. Uitgelegd wordt wat onderwerpen als coĂśrdinatieregeling, bestemmingsplan, inpassingsplan en projectbesluit inhouden. Dat bij ruimtelijke ontwikkelingen vele, soms tegenstrijdige, belangen spelen, is weerspiegeld in de omvang van de milieuparagrafen. Aan de orde komen onder meer milieu-effectrapportages, luchtkwaliteit en geluidsoverlast. Het hoofdstuk eindigt met informatie over vergunningen, sloop en onteigening.

afwijken. De cd-rom heeft nu naast het voordeel van het makkelijke zoeken, ook het voordeel actueler en uitgebreider te zijn dan het boek. De cd-rom is verkrijgbaar als standaloneversie en als netwerkversie voor maximaal 5, 10, 25 of 60 werkplekken. Voormalig licentiehouders van de ASVV 2004 die hebben aangegeven de geactualiseerde versie van de cd-rom te willen ontvangen, hebben deze inmiddels gekregen.

#D ROMÂŹ@!366ÂŹ ÂŹ UPDATEÂŹMEIÂŹ "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLSHOP

Het boek van de ASVV 2004 is niet veranderd, dus de informatie in beide uitgaven kan nu enigszins van elkaar

Nadat al deze stappen zijn doorlopen, is het tijd voor de weg zelf: ontwerp, inrichting, realisatie, uitvoering en beheer. Het belang van een goede vormgeving van de weg is in de wet- en regelgeving verwerkt. Een juiste vormgeving bevordert de doorstroming van het verkeer, is goed voor de verkeersveiligheid en beperkt eventuele overlast voor omwonenden. Tevens heeft de vormgeving van de weg een directe relatie met het weggedrag van de verkeersdeelnemers. De publicatie gaat in op de harde wettelijke bepalingen (Wegenverkeerswet, Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens, Besluit Administratieve Bepalingen inzake het Wegverkeer, enzovoort) en op de juridische betekenis van richtlijnen. Van belang bij de uitvoering van werkzaamheden is dat de wegbeheerder daarvoor de uiteindelijk verantwoordelijke is. Het handboek richt zich speciďŹ ek daarop. Bij het hoofdstuk over beheer wordt niet ingegaan op het fysieke onderhoud van de weg, maar op juridische aspecten als aansprakelijkheid van de wegbeheerder, handhaving en incident management.

$EÂŹWEGGEBRUIKERÂŹ Het handboek eindigt met deel C waarin de relatie tussen de wegbeheerder en de weggebruiker aan

de orde komt. Dit deel gaat over regelgeving waarvan de wegbeheerder gebruik kan maken om het gewenste gedrag te bewerkstelligen en over onthefďŹ ngsmogelijkheden en vrijstellingen. Ingegaan wordt onder meer op de Algemene Plaatselijke Verordening, het wegslepen van voertuigen en parkeren.

-OMENTOPNAME Het Handboek verkeerswetgeving omvat veel praktijkvoorbeelden en jurisprudentie om bepaalde regelgeving te verduidelijken en ter illustratie van veel voorkomende situaties. Echter, het handboek is niet uitputtend. Voor de overzichtelijkheid, de leesbaarheid en de begrijpelijkheid zijn alleen de meest relevante en meest voorkomende regelgeving en rechterlijke uitspraken opgenomen. Niet alle informatie is dus voor honderd procent juridisch dichtgetimmerd. Verder is de publicatie een momentopname van de situatie in 2008 met een korte blik vooruit. Door politieke veranderingen en maatschappelijke wensen verandert de wetgeving voortdurend. Aan deze beperkingen is tegemoetgekomen door te verwijzen naar websites waar de meest actuele stand van zaken te vinden is. (ILLIEÂŹ4ALENS ÂŹPROJECTMANAGERÂŹ/PENBAREÂŹRUIMTEÂŹ ÂŹ ÂŹ ÂŹ)NFRASTRUCTUUR ÂŹTALENS CROWNL

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


)NFRASTRUCTUUR WWWCROWNLINFRASTRUCTUUR

Opvolger van de Wegbouwkundige Werkdagen

#2/7ÂŹ)NFRADAGENÂŹBRANDPUNTÂŹVAN ÂŹ ENÂŹPRAKTIJKERVARINGEN !UTEURSÂŹ'ODFRIEDÂŹ,INDIJER ÂŹ4IMÂŹ/OSTEN

De eind juni gehouden CROW Infradagen borduren voort op de bekende Wegbouwkundige Werkdagen. De plenaire sessie is breder getrokken, met ruimte voor debat over milieuverantwoord wegbeheer en bereikbaarheid. Het parallelprogramma is ‘business as usual’: de diepte in. Met een keur aan actuele onderwerpen uit de wereld van de lijninfrastructuur. Twee dagen weg van kantoor om kennis uit te wisselen met vakgenoten uit de wereld van de lijninfrastructuur: ziedaar het concept van de CROW Infradagen. Deze opvolger van de Wegbouwkundige Werkdagen vond eind juni voor het eerst plaats, aan de TU Delft. “We hebben een reputatie voor onze natte infrastructuur, maar ook met de droge infrastructuur hebben we wereldfaam.â€? Woorden waarmee rector magniďŹ cus Jacob Fokkema de dagen opent. “Nederland is ĂŠĂŠn groot laboratorium en de omgeving noopt tot innovatie. Het belang van infrastructuur kan amper onderschat worden. De Wereldbank heeft dit belang onlangs nog aangegeven voor welvaart, tegen vandalisme en voor vrouwenemancipatie. Het is goed als de ingenieurs eens in de twee jaar de klokjes gelijkzetten en dat is wat u hier gaat doen.â€?

6ANÂŹGOEDEÂŹWIL Directeur Iman Koster van CROW gaat in op de teerproblematiek. “Langzaam maar zeker verdwijnt alle teer uit de asfaltketen. Het verwijderen is steeds volwassener geworden, wat zich onder meer uit in het toegenomen aantal installaties. Er zijn diverse CROW-

publicaties over het onderwerp verschenen en we hebben als CROW een rol gespeeld bij het ontstaan van afspraken en gaan een rol spelen bij het beheer.� De woorden vormen een opstapje voor het ondertekenen door een groot aantal wegbeheerders van de Code Milieuverantwoord Wegbeheer. “Iedereen is van goede wil, maar niet iedereen is goed op de hoogte van de regels�, meldt minister Jacqueline Cramer (VROM) na het ondertekenen van de code door de aanwezige wegbeheerders. “Ik denk niet meteen aan sancties bij overtreding. Ik wil de mensen eerst door de hoepel hebben. Willen ze niet, dan pak ik de stok alsnog.�

0AULÂŹDEÂŹ+ROMÂŹ h7AAROMÂŹDOENÂŹWEÂŹ NIETSÂŹAANÂŹHETÂŹGEBREKÂŹ AANÂŹMOBILITEITÂŹ7EÂŹÂŹ KIJKENÂŹNIETÂŹNAARÂŹFEITENÂŹ ENÂŹCIJFERSv

)MANÂŹ+OSTERÂŹh,ANG ZAAMÂŹMAARÂŹZEKERÂŹÂŹ VERDWIJNTÂŹALLEÂŹTEERÂŹÂŹ UITÂŹDEÂŹASFALTKETENv

in infrastructuur. “Volgens de OESO bungelt Nederland onderaan wat economische groei betreft. De oorzaak? Het gebrek aan mobiliteit. En waarom doen we niets? We kijken niet naar feiten en cijfers. Vier mythen spelen een belangrijke rol. Allereerst dat asfalt vreselijk zou zijn en we alleen in openbaar vervoer moeten investeren. Nee, er moet geld naar alle modaliteiten; naar ov ĂŠn naar weginfrastructuur. De tweede mythe: heel Nederland wordt geasfalteerd. Nu bestaat 2,7 procent van het oppervlak uit asfalt en als we twaalfhonderd kilometer snelweg aanleggen, komt daar 0,03 procent bij. Mythe nummer drie: de lucht wordt steeds viezer. Nee, de lucht in ons land is tientallen procenten schoner dan enkele decennia geleden. En tot slot: extra asfalt helpt niet. Natuurlijk helpt dat wel. Deze mythes zijn tussen de oren geramd, niet gebaseerd op feiten en cijfers en ze belemmeren een nuchtere discussie. De kosten van niets doen zijn bovendien enorm hoog.â€?

$EÂŹDIEPTEÂŹIN 2EGELTJESÂŹENÂŹPROCEDURES “Nederland loopt letterlijk vast in regeltjes en procedures. Uitstel is eerder regel dan uitzondering. We zijn amper in staat om een weg aan te leggen. Voor de Betuwelijn waren achtduizend vergunningen nodig, voor de HSL zeventienhonderd. En in 2009 vieren we de vijftigste verjaardag van de nooit aangelegde A4 door Midden-Delfland.â€? Tweede Kamerlid Paul de Krom (VVD) ergert zich duidelijk aan het gebrek aan investeringen

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹ

*ACOBÂŹ&OKKEMAÂŹÂŹ h/OKÂŹMETÂŹDROGEÂŹÂŹ INFRASTRUCTUURÂŹHEBBENÂŹ WEÂŹALSÂŹ.EDERLANDÂŹ WERELDFAAMv

"OVENSTAANDEÂŹFOTOSÂŹÂŹ (ERMANÂŹ:ONDERLAND

De parallelsessies gaan, net als bij de vertrouwde Wegbouwkundige Werkdagen, ink de diepte in. Tot hoorbaar genoegen van de aanwezigen, want de tijd die her en der ingeruimd is voor discussies wordt volop benut. En daar blijft het niet bij: ook de wandelgangen vormen steevast het decor voor veel inhoudelijk bijpraten. En dan gaat het ook ‘heel concreet’ ergens over. Van onderhoudsarm wegbeheer tot oplossingsvrij speciďŹ ceren, van geluidreducerende


ONDERZOEK ÂŹONTWIKKELINGENÂŹÂŹ $EÂŹAULAÂŹVANÂŹDEÂŹ45ÂŹ$ELFTÂŹÂŹ TIJDENSÂŹDEÂŹOPENINGÂŹ VANÂŹDEÂŹ#2/7ÂŹ)NFRA DAGEN

CROW Infradagen 2008 in het kort maatregelen tot risicobeheersing en kwaliteitszorg, van funderingen tot asfalt- en betontoepassingen. Waarbij veel aandacht uitgaat naar het gedrag van materialen, zowel in laboratoriumomstandigheden als in situ, als onderdeel van wegconstructies.

%UROPESEÂŹREGELGEVING Veel bijdragen gaan in op testen en controles van asfaltspecie en asfalt in de weg. Voor een deel heeft dat te maken met de nieuwe Europese regelgeving die op 1 maart op dit gebied van kracht is geworden. Die roept de nodige vragen op en lijkt met name bij opdrachtgevers nog onvoldoende vertrouwen te wekken. Maar ook de nieuwe manier van aanbesteden is van invloed: de nieuwe schikking van verantwoordelijkheden versterkt de behoefte aan meer fundamenteel inzicht in het gedrag van materialen in bepaalde functies. Extra nadruk komt daarbij te liggen op duurzaamheid en milieuverantwoord werken. Ook aspecten als innovatie en professionalisering doen het weer goed, met aansluiting op het Innovatieprogramma Geluid (IPG) en het Innovatieprogramma Wegbeheer (IPW) van Rijkswaterstaat.

!FBAKKEN Een in het oog springend voorbeeld van hoe onderzoek, ontwikkelingen ĂŠn praktijkervaring samenkomen op de CROW Infradagen is de sessie ‘Asfalt, wat bakken we ervan?’ van AndrĂŠ DorĂŠe c.s. (Universiteit Twente). DorĂŠe stelt dat in de wereld van de asfaltwegenbouw alle aandacht lijkt uit te gaan naar het

asfaltmengsel, zoals men bij het bakken van brood zich vooral zorgen maakt over het beslag. “We beschikken over minutieuze instructies om dat beslag te bereiden, maar het afbakken doen we nog steeds op gevoel en ervaring, volgens de wet van ‘zo hebben we het nu eenmaal altijd gedaan’. Zelden wordt aangegeven hoe de mengsels nu precies verwerkt moeten worden.â€? Een onbalans die niet alleen in de praktijk leeft, maar ook zichtbaar is in onderzoek en ontwikkelingen. “Nu de sector op weg is naar een meer industriĂŤle benadering van het uitvoeringsproces moet het mogelijk zijn meer grip op kwaliteit en risico’s te krijgen.â€? “Fabrieksbrood heeft de ambachtelijke bakker niet brodeloos gemaakt, integendeel: assortiment en kwaliteit zijn met betere ovens en procescontrole een stuk verbeterd.â€? Waarbij wel direct zijn waarschuwing klinkt dat technologie allĂŠĂŠn niet zaligmakend is, er moet ook ink in opleidingen worden geĂŻnvesteerd. “Met alleen maatregelen als een ‘arbo-geveerde cabinestoel’ voor de walsmachinist kom je er niet.â€?

#HAOS Een belangrijke vraag die tijdens de CROW Infradagen aan de orde komt is: hoe komen de kaders voor wegbouwkundig onderzoek in ons land nu tot stand? Dit tegen de achtergrond van het beleid dat Rijkswaterstaat als belangrijkste opdrachtgever voert: ‘de markt, tenzij ...’ Onder invloed van de Europese regelgeving voor asfalt hebben wegenbouwbedrijven in

De kracht van de CROW Infradagen 2008 valt direct af te lezen van de lijst met bijdragen in de verschillende sessies. Op die lijst ďŹ gureren, naast onderzoeks- en adviesbureaus, niet alleen de drie technisch-wetenschappelijke bolwerken – TU Delft, TU Eindhoven en Universiteit Twente –, maar ook grote aannemers als BAM, Heijmans, KWS en Unihorn. Die mix staat ervoor garant dat ‘de diepte in’ op een stevige onderzoeksleest is geschoeid, zonder dat de praktische relevantie uit het oog wordt verloren. De CROW Infradagen telden 180 deelnemers en hebben 79 bijdragen opgeleverd.

De winnende bijdrage Ook de CROW Infradagen kennen het verschijnsel ‘beste paper’. AndrĂŠ Molenaar (TU Delft), voorzitter van de begeleidingscommissie, maakt aan het slot van de eerste dag bekend dat Jasper Coremans (BAM Civiel), Sietse Broch (Breijn) en Rien Huurman (TU Delft) met de eer strijken met hun paper ‘Langsonvlakheid: de relatie van comforteisen tot restzettingseisen’. Hun bijdrage toont aan dat er een lineaire relatie te leggen is tussen comforteisen en het over een bepaalde lengte optredende zettingsverschil.

Nederland massaal geĂŻnvesteerd in onderzoeksfaciliteiten. Maar, vergelijk het met voetballen: wat is nu precies het speelveld en wie bepaalt dat? Voor Berwich Sluer (BAM Wegen) is ‘het recht van de sterkste’ zeker niet de ideale oplossing. Daarom moet er nodig iets gebeuren. “Het lijkt erop dat de chaos nu compleet is. Om maar wat te noemen: ‘healing’ dreigt een onoplosbaar probleem te worden en de vermoeiingseigenschappen van de Standaard RAW Bepalingen voor asfaltmengsels worden al decennia zwaar overschat.â€?

6OORTOUW Zo is het volgens Sluer onduidelijk wie nu precies de regie in handen heeft bij de ontwikkeling van een nieuwe dimensioneringsmethode voor asfaltverhardingen.

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


)NFRASTRUCTUUR WWWCROWNLINFRASTRUCTUUR

“Rijkswaterstaat lijkt het niet te weten, VBW-Asfalt heeft de techniek niet meer op de agenda staan en CROW heeft de middelen niet om invulling te geven aan de benodigde technische kaders.� Sluers oproep is glashelder: laat opdrachtgevers, bouwbedrijven, ingenieursbureaus en kennisinstituten weer zo snel mogelijk rond de tafel gaan zitten om de kaders van het wegbouwkundige speelveld vorm te geven. “En het ligt voor de hand dat het enige platform dat Nederland hiervoor rijk is en waarin alle genoemde partijen vertegenwoordigd zijn, hierin het voortouw neemt. Dus: CROW, laat het datumbriefje maar komen!�

/NDERÂŹVUUR Intussen komt de CE-markering als certiďŹ caat voor het productieproces herhaaldelijk onder vuur te liggen. Hoe staat het met de kwaliteitsborging van het product zelf? Om met Jan van der Zwan (Rijkswaterstaat DVS) te spreken: “Er is altijd nog een gerede kans dat de asfaltspecie met CEmarkering niet voldoet.â€? Jacob Groenendijk (KOAC-NPC) stelt het zo: “Wie iets voortbrengt, moet ook vertrouwen in zijn product overdragen. Alleen een productcertiďŹ caat heeft in het algemeen waarde, de rest is mooi wc-papier.â€? Een beetje te kort door de bocht,

voor sommige aanwezigen. Ton Maagdenberg (DVS) verwoordt het zo: “Als de sector nu eens afstapt van alle proeven uit de Standaard. Die waren vroeger nodig om het kaf van het koren te scheiden. Nu wordt het hoog tijd om iets te ontwikkelen voor het testen van de performance van een product. We praten er al meer dan 25 jaar over. Laten we nu echt eens aan de slag gaan; en kijk dan bijvoorbeeld eens naar wat er gebeurt in de fysica en de scheikunde.�

#YCLISCH De nieuwe manier van aanbesteden leidt ook tot meer aandacht voor nieuwe onderhoudsconcepten, wat ook op de Infradagen is terug te vinden. Binnen het Innovatieprogramma Wegbeheer (IPW) wordt onder andere onderzoek gedaan naar cyclisch onderhoud, als alternatief voor de

Code Milieuverantwoord Wegbeheer ondertekend Onder toeziend oog van minister Jacqueline Cramer van VROM heeft een tiental wegbeheerders de Code Milieuverantwoord Wegbeheer ondertekend in de Aula van de TU Delft, tijdens de openingsochtend van de CROW Infradagen. Met de code geven minister en wegbeheerders aan dat alle teer die vrijkomt bij het opbreken van asfaltlagen uit de keten moet verdwijnen. Tegelijkertijd zetten zij zich hiermee in voor naleving van de in CROW-publicatie 210 vastgelegde ‘Richtlijn omgaan met teerhoudend asfalt’.

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹ

bestaande toestandsafhankelijke onderhoudsstrategie van Rijkswaterstaat. Bij cyclisch onderhoud worden alle objecten op een bepaald traject in een vast ritme tegelijkertijd onder handen genomen: ĂŠĂŠn omvangrijke ‘multidisciplinaire’ klus dus tegenover vele kleinere monodisciplinaire karweitjes ‘als het zover is’. In het onderzoek worden kosten, benodigde maatregelen en verwachte verkeershinder met elkaar vergeleken voor drie trajecten, van druk tot rustig. Bram Renker (DVS) wijst op het probleem van de korte beschikbare werktijden. Overdag onderhoud uitvoeren is vrijwel niet meer toegestaan in verband met hinder, dus wordt het ’s nachts. Maar met de steeds korter wordende nachten moet hij constateren: “Wat betreft de kwaliteit kan je zo eigenlijk niet optimaal werken.â€? Waarop uit de zaal de vraag naar voren komt


)NFRASTRUCTUUR

&ONSÂŹDEÂŹ0OELÂŹVOELTÂŹ MINISTERÂŹ#RAMERÂŹ 62/- ÂŹAANÂŹDEÂŹTANDÂŹ

tot discussie, want de superbus moet ook nog ergens over rijden: een supervlakke baan – via Muiden, Lelystad en Emmeloord naar het noorden – die voor een groot deel uit viaducten bestaat. ‘Modieslab’ (voortgekomen uit het programma Wegen naar de Toekomst), lichtgewicht schuimbeton en paal-

matrassen komen als geschikte bouwtechnieken naar voren. Suzanne van Eekelen (Delft Cluster) besluit: “Als je sneller wilt bouwen, denk dan niet vanuit eisen, maar vanuit innovatie.�

ÂŹ

ÂŹ

(ILDEÂŹ"OSSINKÂŹBOSSINK CROWNL !DÂŹVANÂŹ,EESTÂŹVANLEEST CROWNL

FOTOÂŹ(ERMANÂŹ:ONDERLAND

waarom we niet gewoon zeggen: we voeren overdag onderhoud uit, en dat kost dan zoveel, punt uit! Geld hoeft toch niet altijd de bepalende factor te zijn?� Voor die visie lijkt niet iedereen warm te lopen. Wel blijkt bij een stemming dat een overgrote meerderheid van de toehoorders vóór cyclisch onderhoud is, nog zonder kennis genomen te hebben van de resultaten van het onderzoek, die in de loop van dit jaar beschikbaar komen.

3UPERBUS Een onbedoeld vrolijke noot levert de presentatie over Wubbo Ockels’ Superbus. In handen van Antonia Terzi (TU Delft) blijft deze steken in een supersnel promotiepraatje. Voor de toehoorders die klaarzitten met vragen zorgt de ‘presentatrice’ voor een verrassing, door na haar wervelende optreden direct af te gaan door zijdeur. Maar er blijft nog voldoende stof

ADVERTENTIE


Op de Moerdijkbrug ligt 16.500 m2 slijtlaag van Bolidt.

Boligrip速. Innovatieve slijtlagen met karakter. scheuroverbruggend t stroef economisch t duurzaam t geen spoorvorming onderhoudsvriendelijk

http://brug.bolidt.nl


)NFRASTRUCTUUR

#2/7ÂŹ)NFRAWEEKÂŹZESÂŹSYMPOSIAÂŹTIJDENSÂŹ)NFRA4ECH Van 13 tot en met 16 januari 2009 vindt tijdens Infratech 2009 in het Rotterdamse Ahoy de CROW Infraweek plaats. Verdeeld over de vier dagen worden zes symposia georganiseerd. CROW verzorgt met de symposia een divers randprogramma tijdens de beurs. Met de combinatie van een vakbeurs en dagelijkse symposia slaat de organisatie van InfraTech een nieuwe weg in en biedt ze opnieuw een breed en aantrekkelijk programma.

De CROW Infraweek bestaat uit de volgende symposia: s 7ERKENINENMETVERONTREINIGDEGRONDENVERONTREINIGD (grond)water (Herziene druk platform 132) (dinsdagmiddag) s Systems Engineering (woensdagochtend) s GeoWeg-Contactdag (woensdagmiddag)

CROW start nieuwe werkgroep

@2ICHTLIJNENÂŹVOORÂŹGELUIDMETINGENÂŹ VANÂŹWEGDEKKEN De nieuwe CROW-werkgroep ‘Richtlijnen voor geluidmetingen van wegdekken’ is van start gegaan. Om het geluidreducerend effect van wegdekken te bepalen, wordt gebruikgemaakt van de CPX-methode (Close Proximity). Dat gebeurt door de geluidemissie te meten van een standaardset banden. De CPXmethode wordt steeds vaker ingezet voor opleveringscontrole van geluidreducerende wegdekken en voor monitoring van het verloop van de geluidreductie in de tijd.

Het belang van een geaccepteerde, goed reproduceerbare meetmethode is groot voor opdrachtgevers, beheerders en opdrachtnemers. Met vergelijkend onderzoek wil de werkgroep de verschillen in kaart brengen van de in Nederland opererende CPX-trailers. Door het opstellen van aanvullende richtlijnen moeten de verschillen in uitkomsten tot een aanvaardbaar minimum worden teruggebracht. De werkgroep verwacht haar werk begin 2009 af te ronden.

s Verantwoord aanbesteden & contracteren (donderdagochtend) s Asfaltontwikkelingen – in samenwerking met VBW-Asfalt (donderdagmiddag) s Betonverhardingen in de stad – in samenwerking met Cement&BetonCentrum (vrijdagochtend) Ieder symposium tijdens de CROW Infraweek neemt een halve dag in beslag zodat er ook voldoende tijd is om de InfraTech te bezoeken. Deelnemers moeten zich wel afzonderlijk aanmelden. De symposia vinden plaats in het congrescentrum van Ahoy Rotterdam.  

ÂŹWWWCROWNLINFRAWEEK (ILDEÂŹ"OSSINK ÂŹBOSSINK CROWNL ÂŹ ÂŹÂŹÂŹ

3AMENSTELLINGÂŹVANÂŹDEÂŹWERKGROEP -

Rien Bakker, Provincie Utrecht Patrick van Beers, Heijmans GijsJan van Blokland, M+P Berry Bobbink, Provincie Gelderland Wim van Keulen, Van Keulen Advies Hans van Leeuwen, DGMR Gerard van Mulken, Gemeente Eindhoven Mark de Pooter, Gemeente Breda Fred Reinink, M+P Jos Reubsaet, Adviesburo Jos Reubsaet Willem-Jan van Vliet, RWS-DVS

Corresponderend lid: - Boudewijn Kortbeek, VROM Begeleiding vanuit CROW: Jan Knol

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


"ESTEKSREGELGEVING WWWCROWNLBESTEKSREGELGEVING

/OKÂŹ#% MARKERINGÂŹVOORÂŹOPPERVLAK BEHANDELINGÂŹENÂŹEMULSIEASFALTBETON 'EMARKEERDÂŹASFALT

!UTEURÂŹ*AAPÂŹ*AGER

Voor oppervlakbehandeling en emulsieasfaltbeton zijn op verzoek van de Europese Commissie normen opgesteld. De Europese normen EN 12271 ‘oppervlakbehandeling’ en EN 12273 ‘Emulsieasfaltbeton’ zijn uitwerkingen van de Europese Richtlijn Bouwproducten en zorgen ervoor dat deze twee producten met een CE-markering in de handel gebracht kunnen worden. De beide normen worden naar verwachting per december 2009 verplicht van kracht.

/PPERVLAKBEHANDELINGÂŹ VANÂŹDEÂŹlETSSTROOK

Na een lange ontwikkelingsperiode zijn in januari 2007 de Europese norm NEN-EN 12271 voor oppervlakbehandeling en in april 2008 de NEN-EN 12273 voor emulsie-

asfaltbeton verschenen. De normen zijn ontwikkeld als uitvloeisel van de Europese Richtlijn ‘Bouwproducten’ en moeten naar verwachting vanaf 1 december 2009 verplicht worden toegepast bij de productie en levering van de beschreven producten. Tegelijkertijd met deze nieuwe normen worden nieuwe onderzoeksnormen van kracht: de normen uit de NEN-EN 12272 serie ‘Beproevingsnormen voor oppervlakbehandeling’ en de NEN-EN 12272 serie ‘Beproevingsnormen voor emulsieasfaltbeton’. De verplichte toepassing van deze norm geldt overigens niet voor oppervlakbehandelingen of emulsieasfaltbeton die door de afnemer worden ontworpen.

/VEREENSTEMMINGSBEOORDELINGS PROCEDURE Bouwstoffen gebruikt in de gwwsector moeten steeds vaker voldoen aan de bepalingen uit de Europese Richtlijn ‘Bouwproducten’ (89/106/EEG) voor toelating op de markt in de lidstaten van de Europese Unie, inclusief de landen verenigd in de Europese Vrijhan-

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹ

delsassociatie, ook wel bekend als de EFTA (European Free Trade Association). Met deze richtlijn wil de Europese Commissie handelsbelemmeringen voor bouwproducten binnen de Europese Unie opheffen. (Bouw)werken waarin producten worden verwerkt die onder de richtlijn zijn aangewezen, voldoen aan de fundamentele voorschriften van de Richtlijn. De eigenschappen van deze aangewezen producten moeten het mogelijk maken te voldoen aan de fundamentele voorschiften van de richtlijn, om in de handel te mogen worden gebracht. De fundamentele voorschriften zijn voor de aangewezen bouwproducten uitgewerkt in zogenaamde geharmoniseerde Europese speciďŹ caties (normen en goedkeuringen). Om aan te geven dat het product in overeenstemming is met deze Europese technische speciďŹ caties en dat het product onderworpen is geweest aan de overeenstemmingsbeoordelingsprocedure (attestation of conformity) van de richtlijn krijgt het product een zogenaamde CE-markering. De waarden van de eigenschappen (declared values) waaraan het product voldoet, moeten zijn vastgelegd in de gegevens die aan de CE-markering zijn toegevoegd.

.ORMEN De fundamentele voorschriften in de Richtlijn zijn in opdracht (mandaat) van de Europese Commissie door CEN (ComitĂŠ EuropĂŠen de Normalisation) uitgewerkt in een norm voor het product met een aantal beproevingsnormen.


"ESTEKSREGELGEVING

De beproevingsnormen voor oppervlakbehandeling zijn: s .%. %.@/PPERVLAKBEHANDELINGn%ISEN s .%. %.@/PPERVLAKBEHANDELINGnBEPROEVINGSMETHODEN s $EEL@!ANBRENGENVANHETBINDMIDDELENHETSTEENSLAGnHOEveelheid en nauwkeurigheid’; s $EEL@6ISUELEBEOORDELINGVANGEBREKEN s $EEL@"EPALINGVANHETHECHTVERMOGENVANBINDMIDDELEN steenslag met de Vialitplaatschokproef’. Voor emulsieasfaltbeton zijn de beproevingsnormen: s .%. %.@%MULSIEASFALTBETONnVOORSCHRIFTEN s .%. %.@%MULSIEASFALTBETONn"EPROEVINGSMETHODEN s $EEL@-ONSTERNEMINGVOORDEEXTRACTIE s $EEL@"EPALINGVANHETBITUMENGEHALTEVANHETMENGSEL s $EEL@#ONSISTENTIE s $EEL@"EPALINGVANDECOHESIEVANHETMENGSEL s $EEL@"EPALINGVANDESLIJTAGE s $EEL@(OEVEELHEIDSBEPALING s $EEL@3CHUD SLIJTPROEF s $EEL@6ISUELEBEOORDELINGVANGEBREKEN

$EÂŹOVERGANGÂŹVANÂŹHETÂŹ BEHANDELDEÂŹNAARÂŹHETÂŹ NIET BEHANDELDEÂŹDEELÂŹ VANÂŹDEÂŹVERHARDING

hebben en toepassen bij de productie van de oppervlakbehandeling of het emulsieasfaltbeton. Deze productiecontrole moet ook permanent bewaakt worden door de NotiďŹ ed Body. Zijn de eigenschappen van de oppervlakbehandeling met het typeonderzoek bepaald en beschikt de producent over het gecertiďŹ ceerde productiecontrolesysteem, dan mag hij het product op de markt brengen met een zogenaamde CE-markering. De vastgestelde eigenschappen bij het typeonderzoek moeten bij de CE-markering worden vermeld. De producent is ervoor verantwoordelijk dat het product dat hij levert die eigenschappen ook heeft.

4OEPASSINGSPROEFÂŹVOORÂŹHETÂŹÂŹ TYPEONDERZOEKÂŹ4!)4 4YPEONDERZOEKÂŹENÂŹGECERTIlCEERDEÂŹ PRODUCTIECONTROLE De Europese Commissie heeft bepaald dat om oppervlakbehandeling en emulsieasfaltbeton als product op de markt te mogen brengen, de producent de eigenschappen van het product op basis van de norm (NEN-EN 12271, respectievelijk NEN-EN 12273) moet

bepalen met behulp van een zogenaamd typeonderzoek. Dit typeonderzoek wordt beschreven in de normen (in bijlage ZA van de norm). De daarbij vastgestelde eigenschappen worden vastgelegd. De producent moet voorts een door een daartoe aangewezen instantie (NotiďŹ ed Body) gecertiďŹ ceerd productiecontrolesysteem

Omdat een oppervlakbehandeling en een emulsieasfaltbeton als een product in feite alleen kunnen worden beoordeeld als deze aangelegd zijn, kennen de normen aparte procedures voor het bepalen van de eigenschappen ten behoeve van het typeonderzoek, de ‘Toepassingsproef voor het typeonderzoek’ (Type Approval

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


9jjgoVbZ WZgZ^`WVVg]Z^Y

(HQEOLMYHQGJRHGHEHUHLNEDDUKHLG'DWYUDDJWRPHHQYORWWH HQYHLOLJHYHUNHHUVGRRUVWURPLQJ(VVHQW/LJKWLQJLVVSHFLDOLVW LQLQQRYDWLHYHHQGXXU]DPHRSORVVLQJHQYRRUUHJXOHULQJYDQKHW YHUNHHU0HWHHQFRPSOHHWGLHQVWHQSDNNHWYRRUHHQRSWLPDOH LQ]HWYDQYHUNHHUVUHJHOLQVWDOODWLHVHQSDUNHHUV\VWHPHQ2Q]H DFFRXQWPDQDJHUVDGYLVHUHQXJUDDJ

(VVHQW/LJKWLQJDOOHVLQppQYHUWURXZGHKDQG

LQIR#HVVHQWOLJKWLQJQO

ZZZHVVHQWQOOLJKWLQJ

a d v i s e u r s v o o r b u i t e n r u i m t e e n o r g a n i sa t i e / Actieve beleidsontwikkeling

- beheer & inrichting openbare ruimte

In hoeverre is uitbesteden van onderhoud en beheer van de openbare ruimte in uw situatie wenselijk en mogelijk?

/ Integrale beheerkwaliteit

- monitoring visuele kwaliteit, CiborŠ / Organisatieontwikkeling

- onderzoek & begeleiding

Wij kunnen u een advies op maat leveren over de keuzemogelijkheden en de gevolgen in organisatorisch, beleidsmatig en financieel opzicht.

/ Beheer- en bedrijfsplannen

Zie voor meer informatie en een referentielijst

/ Arbeidsbemiddeling

www.cyber-adviseurs.nl

Postbus 3, 2410 AA Bodegraven - Postbus 1326, 8001 BH Zwolle - T 0172 63 17 20 - info@cyber-adviseurs.nl - www.cyber-adviseurs.nl


"ESTEKSREGELGEVING

Installation Trial – TAIT) – zie NEN-EN 12271 bijlage C en bijlage ZA voor oppervlakbehandeling en NEN-EN 12273 bijlage C en bijlage ZA voor emulsieasfaltbeton. Deze toepassingsproef komt erop neer dat een oppervlakbehandeling en een emulsieasfaltbeton worden aangebracht onder toepassing van het productiecontrolesysteem en dat na een jaar de eigenschappen van die producten worden bepaald volgens de methode aangegeven in de desbetreffende norm.

Deze Europese norm is niet van toepassing op vliegveldverhardingen die onder de regels van de ICAO vallen (vliegvelden).’ Voor emulsieasfaltbeton is een gelijkluidende tekst opgenomen in EN 12273. Met name de zinsnede ‘Deze Europese norm is niet van toepassing op door de koper ontworpen oppervlakbehandelingen (respectievelijk emulsieasfaltbeton)’ geeft aanleiding de Nederlandse situatie in ogenschouw te nemen.

%UROPESEÂŹNORMENÂŹINÂŹDEÂŹ.EDERLANDSEÂŹ (UIDIGEÂŹSITUATIE CONTRACTSITUATIE Toepassing van de Europese norm voor oppervlakbehandeling geeft de producent de mogelijkheid een oppervlakbehandeling of een emulsieasfaltbeton als een product in de handel te brengen met een CE-markering. De norm gaat ervan uit dat de producent (lees aannemer) van deze producten, deze ontwerpt en aanbrengt. De eigenschappen van het product heeft hij in een vergelijkbaar proefvak getoetst een jaar na aanbrengen. Het toepassingsgebied van de norm voor oppervlakbehandeling luidt: ‘Deze Europese norm beschrijft de prestatie-eisen en controleprocedures voor het aanbrengen van oppervlakbehandeling als product voor de behandeling van het oppervlak van wegen en andere verkeersgebieden.’ Deze Europese norm is niet van toepassing op door de koper ontworpen oppervlakbehandelingen. Deze Europese norm is niet van toepassing op oppervlakbehandelingen die in tunnels worden uitgevoerd en op plaatsen waar een regelgeving met betrekking tot brand geldt. Deze Europese norm is niet van toepassing op kleine, niet doorlopende gebieden met oppervlakbehandeling op wegen van minder dan 500 m2 (bijvoorbeeld bij plaatselijk aangebrachte oppervlakbehandeling voor reparaties (in het bijzonder als dit in handwerk is uitgevoerd).

De technische bepalingen oppervlakbehandeling in de Standaard RAW Bepalingen gaan ervan uit dat de opdrachtgever in het contract aangeeft welke soort oppervlakbehandeling moet worden aangebracht en welk bindmiddel en welk afdekmateriaal en in welke hoeveelheden moeten worden toegepast. Vervolgens wordt op het werk in overleg bepaald welke hoeveelheden op welke plaats moeten worden aangebracht en worden de werkelijke hoeveelheden verrekend. In feite is hiermee het ontwerp van de oppervlakbehandeling een zaak van de opdrachtgever. De

'EMARKEERDÂŹ ASFALT

norm is volgens het toepassingsgebied hierop niet van toepassing. Een vergelijkbare situatie doet zich bij emulsieasfaltbeton voor, zij het dat hier de samenstelling als recept in de Standaard RAW Bepalingen is vastgelegd en geen of nauwelijks wijzigingen meer ondergaat.

!ANBIEDENÂŹALSÂŹPRODUCT Volgens het toepassingsgebied van de norm is deze wel van toepassing als de producent een oppervlakbehandeling of een emulsieasfaltbeton als product wil aanbieden. Dit betekent dat dan de eigenschappen volgens de norm moeten worden bepaald met een toepassingsproef voor het type onderzoek (TAIT), dat de producten moeten worden geproduceerd onder toepassing van een gecertiďŹ ceerd productiecontrolesysteem en het aangebrachte product moet dan ook die eigenschappen hebben. Deze benadering vraagt om een aanpassing van de Standaard RAW Bepalingen. Voor oppervlakbehandeling is inmiddels een werkgroep daarmee gestart.

4OEPASSINGSPROEFÂŹNUÂŹREEDSÂŹSTARTEN Zoals gesteld, wordt in de toepassingsproef voor het typeonderzoek een jaar na aanleg gekeken naar de eigenschappen van het aangelegde product. Met name de NEN-EN 12272- 2 en de NEN-EN 12274-8, beide met als titel ‘Visuele beoordeling van gebreken’ spelen hierbij een belangrijke rol. Dit betekent dat om in 2010 oppervlakbehandelingen en emulsieasfaltbeton aangebracht als een product met een CE-markering in de handel te kunnen brengen, er nu reeds gegevens verzameld moeten worden bij nu in uitvoering zijnde werken. Als de aanleg plaatsvindt onder een kwaliteitssysteem kunnen de hierbij verzamelde gegevens gebruikt worden bij het verkrijgen van een certiďŹ caat voor de productiecontrole. *AAPÂŹ*AGER ÂŹPROJECTMANAGERÂŹ)NFRABOUWPROCES ÂŹ ÂŹ ÂŹ JAGER CROWNL

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


Verkeerskundige Betontechnisch constructeur Werktuigbouwkundig constructeur Betontechnisch medewerker Werktuigbouwkundig medewerker De afdeling Nieuwe Werken zoekt voor de planvorming en voorbereiding van wegenwerken een verkeerskundige met ervaring als projectleider. Je bent vooral bezig met verkeerskundige onderbouwing en aansturing van projecten. Loonindicatie: max. € 4.169,43 bruto per maand (schaal 11 voor 36 uur per week). De afdeling Voorbereiding en Toezicht zoekt betontechnisch- en werktuigbouwkundige constructeurs die een ontwerp met een constructieberekening kunnen maken en een bestek volgens de RAW-systematiek weten op te stellen. Je moet uitbestede werkzaamheden kunnen beoordelen en je hebt een toetsende en adviserende rol bij projecten. Loonindicatie: maximaal € 3.566,18 bruto per maand (schaal 10 voor 36 uur per week). De afdeling Voorbereiding en Toezicht zoekt technische medewerkers voor betontechnische en werktuigbouwkundige projecten die een bestek RAW-technisch kunnen opstellen en bijbehorende tekeningen en besteksraming weten te maken. Je houdt toezicht op het werk, beoordeelt uitbesteed werk en begeleidt ingehuurde werkers. Loonindicatie: maximaal € 3.252,51 bruto per maand (schaal 9 voor 36 uur per week).

Wurkje by de provinsje Fryslân betsjut wurkje by in bysûndere organisaasje. Want de provinsje Fryslân en de Friezen hawwe hiel dúdlike opfettings. Fryslân is in eigensinnige provinsje mei in soad omtinken foar de kwaliteit fan it libben. Om as provinsje de goede besluten te nimmen, moatte wy saken út alle ûnderskate perspektiven wei besjen. Yn it belang fan natuer en lânskip, it bedriuwslibben, besikers en ynwenners. Sprekt dy dat oan en is ien fan dizze funksjes hjirboppe wat foar dy? Sjoch dan foar mear ynformaasje op ús webside www.fryslan.nl


"ESTEKSREGELGEVING

7ERKGROEPÂŹ@/PPERVLAKBEHANDELINGÂŹ OPGERICHT Het verschijnen van de Europese norm NEN-EN 12271 ‘Oppervlakbehandeling’ ligt ten grondslag aan de oprichting van de gelijknamige werkgroep. Deze norm geeft voor oppervlakbehandeling invulling aan de Europese Richtlijn Bouwproducten. Gevolg van het uitbrengen van de norm is dat de sinds jaar en dag bestaande Technische bepalingen voor oppervlakbehandeling in deelhoofdstuk 30.2 van de Standaard RAW Bepalingen moeten worden geactualiseerd. Op 19 juni jongstleden is de werkgroep Oppervlakbehandeling geĂŻnstalleerd. Op korte termijn zal een werkdocument worden opgesteld op basis van een analyse van NEN-EN 12271. Dit werkdocument moet ertoe leiden dat de werkgroep dit najaar een geactualiseerd stelsel technische bepalingen en resultaatsbeschrijvingen kan uitbrengen voor tervisielegging. De norm NEN-EN 12271 ‘Oppervlakbehandeling’ verwijst naar een drietal beproevingsnormen van de NEN-EN 12272 serie. Deze normen hebben betrekking op de hoeveelheidsbepaling van het aan te brengen afdekmateriaal en bindmiddel en de aanbrengnauwkeurigheid. Ook is een van die normen gericht op de beschrijving van gebreken die bij

een oppervlakbehandeling kunnen voorkomen. De NEN-EN 12271 is ontwikkeld onder de Richtlijn Bouwproducten, wat betekent dat een oppervlakbehandeling in de norm als een product met bepaalde eigenschappen wordt beschreven. Dit product zal op basis van de norm alleen met een CE-markering in de handel mogen worden gebracht. Dit wijkt af van de huidige benadering van een oppervlakbehandeling in Nederland. Nu wordt een oppervlakbehandeling beschreven als een activiteit, een methode die ook na het van kracht worden van de Europese norm mogelijk blijft. De werkgroep zal voorstellen uitwerken hoe hiermee om te gaan.

3AMENSTELLINGÂŹWERKGROEP -

W. Giezen/L. van Duuren; Esha Infra Solutions BV E. de Gries; Waterschap Hunze en Aa’s M.N.J. van Grunsven/J. Struik; Latexfalt C. Heesbeen; Gebr. V. Kessel Wegenbouw BV M. Jansen; Dura vermeer Infra BV Regio Midden A.G. Kneepkens; Janssen de Jong Infra Support G. Last; gemeente Smallingerland (Drachten) G. Lenselink; gemeente Apeldoorn C.J. Nagtzaam; Heijmans Wegenbouw Landelijke Specialismen - C.Verbruggen; gemeente Venlo - Begeleiding vanuit CROW: J.H.J. Jager

Europese normen voor oppervlakbehandeling NEN-EN 12271 ‘Oppervlakbehandeling – Eisen’ NEN-EN 12272 ‘Oppervlakbehandeling – beproevingsmethoden’: Deel 1: ‘Aanbrengen van het bindmiddel en het steenslag – hoeveelheid en nauwkeurigheid’; Deel 2: ‘Visuele beoordeling van gebreken’; Deel 3: ‘Bepaling van het hechtvermogen van bindmiddel en steenslag met de Vialitplaat-schokproef ’.

Uitbreiding en actualisering RAW-systematiek

.IEUWEÂŹWERKGROEPÂŹ @3PORTVELDEN De ontwikkelingen op het gebied van sportvelden hebben de laatste jaren niet stilgestaan. De nieuwe CROW-werkgroep ‘Sportvelden’ heeft tot taak de RAW-systematiek met dit onderwerp aan te vullen. De werkgroep kijkt zowel naar grassportvelden als naar kunstgrassportvelden. Kunstgrassportvelden maakten tot nu toe geen deel uit van de RAW-systematiek. In de werkgroep zitten gespecialiseerde aannemers, deskundigen van diverse gemeenten en adviseurs op het gebied van sportvelden. Naar verwachting zijn de resultaten medio 2009 beschikbaar.

3AMENSTELLINGÂŹWERKGROEP -

A. (Albert) Agterberg, A. Agterberg b.v. ing. E.V. (Ernst) Bos, IPC Groene Ruimte ing. H.R.M.(Herman) Durenkamp, Grontmij Nederland BV W. (Wouter) Groenendijk, Gemeente Den Haag Dienst - OCW J. (Jacques) van Middelkoop, Gemeente Utrecht L. (Liset) van Pinxteren-van de Kerkhof, Bosbouw en Cultuurtechniek De Meent b.v. ir. E.C. (Erik) van Swinderen, ISA-Sport Begeleiding vanuit CROW: ing. P.L.M. (Peter) van Welsem

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


#ONTRACTVORMEN WWWCROWNLCONTRACTVORMEN

!ANBESTEDENÂŹINÂŹPERCELENÂŹ EENÂŹDOELMATIGEÂŹMARKTBENADERING !UTEURSÂŹ4EUNÂŹVANÂŹ2EEUWIJK ÂŹ*ACQUESÂŹ4EUNISSENÂŹENÂŹ,EENÂŹ6ALK

Het aanbesteden in percelen is een inkooptechniek die het doelmatig benaderen van de markt helpt bevorderen. Een aanbesteder dient wel de consequenties van zijn keuze goed te overwegen om later niet voor verrassingen te komen staan. Wanneer is het slim

BRONÂŹ(ERMANÂŹ3TĂšVER

om deze techniek te gebruiken en wat zijn de mogelijkheden, voordelen en aandachtspunten daarbij? om verschillende redenen aantrekkelijk kan zijn. Zo zal het opknippen met name voor kleinere, lokale straatmakersbedrijven de drempel verlagen om op het werk in te schrijven; zij zijn vaak exibeler dan grote wegenbouwaannemers en kunnen het werk veelal tegen concurrerende prijzen realiseren.

3CHAALGROOTTE

"IJÂŹSERVICEBESTEKKENÂŹ VOORÂŹGLADHEIDSBE STRIJDINGÂŹKANÂŹOPDELENÂŹ INÂŹPERCELEN ÂŹNAARÂŹ STROOIROUTES ÂŹUITKOMSTÂŹÂŹ BIEDENÂŹVOORÂŹCAPACI TEITSPROBLEMEN

Stel: een grote gemeente wil onderhoud laten uitvoeren aan zijn elementenverhardingen. Dat kan als een groot werk op de markt worden gebracht. Maar er is een alternatief: opknippen in gedeelten, ‘percelen’. Een alternatief dat

Daarmee is een eerste belangrijk voordeel van het opdelen in percelen in kaart gebracht: een kleinere schaalgrootte kan een ruimere markt creĂŤren, waardoor het aantal potentiĂŤle inschrijvers en dus de concurrentie toeneemt. Dit voordeel geldt vooral voor de midden- en kleinbedrijven, zowel plaatselijk als uit de regio. Zij krij-

RAW en percelen Als gekozen wordt voor het opdelen van een werk in percelen, heeft dit consequenties voor de inrichting van de contractdocumenten. In het RAW-bestek (deel 0) geeft de aanbesteder aan of inschrijvers mogen of moeten inschrijven op het totaal van de percelen, een combinatie daarvan of op de percelen afzonderlijk. In de overige delen van een RAW-bestek kan dat op verschillende manieren tot uiting worden gebracht. Per perceel kan een afzonderlijk bestek geschreven worden (deel 1, 2 en 3; met daarbij ĂŠĂŠn deel 0). Ook kan voor elk perceel een afzonderlijk bestek worden opgesteld (deel 2, terwijl deel 0, 1 en 3 voor alle percelen gelijk zijn).Ten slotte kan de indeling in percelen ook door middel van de bestekspostnummering kenbaar worden gemaakt (bijvoorbeeld: alle bestekspostnummers van perceel 1 beginnen ook met een 1 enzovoort).Voor meer bijzonderheden over gunnen in percelen en de RAW: zie www.crow.nl/raw.

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹ

gen de kans om op een of meer percelen in te schrijven en – in geval van opdracht – ervaring op te doen. Met deze ervaring kan zo’n bedrijf in de toekomst eerder in aanmerking komen voor grotere werken. Het opsplitsen in percelen draagt op die manier bij aan een doelmatige marktbenadering.

/PTIMALEÂŹSCHAALGROOTTE Wat is nu precies een ‘perceel’? Bij dit begrip gaat het om een afzonderlijk op te dragen gedeelte van het werk dat gelijktijdig met andere percelen in een aanbestedingsprocedure wordt gebracht. In beginsel kan op elk van de percelen afzonderlijk worden ingeschreven en hebben de inschrijvers daarnaast meestal de mogelijkheid om ook op een combinatie van percelen in te schrijven. Splitsing in percelen kan ertoe leiden dat op basis van een aanbesteding meerdere contracten worden gesloten. Door de markt de mogelijkheid te bieden op een of meer percelen in te schrijven, bepaalt de markt zelf de optimale schaalgrootte van de percelen. In het voorbeeld van de gemeente en het onderhoud aan verhardingen kunnen de percelen samenvallen met de wijken in die gemeente.

3PECIALISMEN Behalve het optimaliseren van de schaalgrootte kunnen ook andere oogmerken ertoe leiden het werk op te splitsen in percelen. Deze hebben betrekking op de inzet van specialismen en op de beschikbare capaciteit.


#ONTRACTVORMEN

Optimale verdeling van percelen

BRONÂŹ(ERMANÂŹ3TĂšVER

Naarmate het aantal inschrijvingsmogelijkheden toeneemt, wordt het bepalen van de inschrijvers die voor gunning in aanmerking komen, ingewikkelder. Uiteraard speelt ook het aantal inschrijvers een belangrijke rol. De praktijk leert dat de vraag ‘hoe de gunningsbeslissing objectief en transparant te bepalen’ zich al voordoet bij drie percelen of meer. Op de website van PIANOo (www.pianoo.nl) is de handleiding ‘Aanbesteden in micropercelen, een handleiding voor inkopers’ te downloaden. Met behulp van deze handleiding kan de aanbesteder voor zijn situatie de optimale verdeling van de percelen over de inschrijvers bepalen. Heeft de gunningbeslissing betrekking op een combinatie of op het geheel van de percelen, dan kan het voorkomen dat een aannemer die voor een bepaald perceel de gunstigste aanbieding doet, dit perceel toch niet opgedragen krijgt. Een andere inschrijver kan namelijk voor een combinatie van percelen of voor het totaal een gunstiger aanbieding hebben gedaan.

Bij een werk waarvoor verschillende specialismen nodig zijn, kan gekozen worden voor een indeling naar die specialismen, zodat gespecialiseerde bedrijven zelfstandig als hoofdaannemer dĂĄt deel van de opdracht kunnen verwerven dat bij hun discipline past. Bedrijven prefereren in het algemeen de positie van hoofdaannemer boven die van onderaannemer, doordat zij in de praktijk een betere rechtspositie jegens de opdrachtgever hebben. Ook deze wijze van opdelen in percelen kan de mededinging bevorderen. Bovendien blijkt in de praktijk dat het vaak de kleinere gespecialiseerde bedrijven zijn die innovatieve producten en diensten op de markt brengen. In de rol van hoofdaannemer worden deze bedrijven hierin meer gestimuleerd. Deze opdeling in percelen speelt bijvoorbeeld bij het bouw- en woonrijp maken van een woonwijk, als naast het gebruikelijke civieltechnische werk zoals grondverzet, riolering en verharding ook een bodemsanering wordt uitgevoerd. Deze werkzaamheden worden dan in twee percelen gesplitst, waarbij het ook mogelijk is om op het totaal in te schrijven. Daarmee wordt ook de kans verkleind dat een wegenbouwaan-

nemer wordt gecontracteerd met een hoog risicobedrag voor de bodemsanering in zijn aannemingssom, terwijl hij die werkzaamheden vervolgens in onderaanneming laat uitvoeren.

#APACITEIT Het verdelen van het werk in percelen kan ook uitkomst bieden als uit een marktverkenning blijkt dat er sprake is van een beperkte capaciteit voor de uit te voeren werkzaamheden. Bedrijven die wel over voldoende capaciteit beschikken, maar feitelijk te klein zijn voor het totaal van de opdracht, kunnen op een afzonderlijk perceel inschrijven. Voor de aanbesteder betekent dit een geringere kans op ‘inhuur van capaciteit’ (onderaanneming) en een betere mededinging. Zo komt het bij een servicebestek voor gladheidsbestrijding vaak voor dat er op enig moment veel materieel nodig is. Het is economisch niet aantrekkelijk om van een aannemer te verlangen dat deze verschillende voertuigen op afroep beschikbaar houdt. Door de korte responstijden is onderaanneming geen aantrekkelijke optie. In zo’n situatie biedt opdelen in percelen uitkomst. De percelen kunnen dan bijvoorbeeld naar strooiroute worden ingedeeld.

/PDELENÂŹINÂŹPERCELENÂŹ KANÂŹAANTREKKELIJKÂŹZIJNÂŹ ALSÂŹEENÂŹWERKÂŹVERSCHIL LENDEÂŹSPECIALISMENÂŹ VEREIST ÂŹWAARONDERÂŹ BIJVOORBEELDÂŹHETÂŹLEG GENÂŹVANÂŹLEIDINGEN

2ISICOS Het leven van de aanbesteder zou natuurlijk te mooi worden als er tegenover alle genoemde voordelen van het opdelen in percelen geen nadelen zouden staan. Die zijn er dus ook. Splitsing in percelen kan namelijk tot gevolg hebben dat meerdere contracten worden gesloten. Hierdoor kunnen risico’s ontstaan die voortkomen uit de afstemming van de uitvoering van de verschillende percelen. Die risico’s liggen in beginsel bij de opdrachtgever. Het contractueel aanwijzen van een van de nevenaannemers als coÜrdinator ontslaat de opdrachtgever niet volledig van zijn verantwoordelijkheid voor een goede coÜrdinatie. Een ander nadeel betreft het extra werk waarmee de opdrachtgever te maken krijgt in het kader van contractbeheersing, zoals administratie, toezicht en communicatie. De conclusie luidt dat per project uiteraard een afweging gemaakt moet worden van de voordelen en de mogelijke nadelen en risico’s.

ÂŹ

WWWCROWNLCONTRACTVORMEN

4EUNÂŹVANÂŹ2EEUWIJK ÂŹPROJECTMANAGERÂŹ ÂŹ ÂŹ )NFRABOUWPROCESÂŹVANREEUWIJK CROWNL ÂŹ (ELPDESKÂŹ2!7ÂŹRAWHELPDESK CROWNL

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


"OUWPROCESMANAGEMENT WWWCROWNLBOUWPROCESMANAGEMENT

BAM ontwikkelt met behulp van CROW SE-wijzer

h3YSTEMSÂŹENGINEERINGÂŹBINNENKORTÂŹ EENÂŹSTANDAARDÂŹINÂŹDEÂŹBOUWv !UTEURÂŹ4IMÂŹ/OSTEN

Systems engineering is een uit de Verenigde Staten overgewaaide methode van werken; heel gestructureerd, van idee tot product en onderhoud, beheer en sloop. “Het biedt structuur en zorgt voor transparantie. SE is met name waardevol bij multidisciplinaire werken waar mensen kennis inbrengen vanuit verschillende vakgebieden�, legt Arjan Visser uit. Hij is projectmanager bij CROW en nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van de SE-wijzer van BAM. Samen met Hans Ramler, directeur bij dit bouwbedrijf en intern verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de SE-wijzer, belicht hij de achtergronden bij het ontstaan van het document.

sector in Nederland staat systems engineering nog in de kinderschoenen. Rijkswaterstaat, ProRail, Bouwend Nederland en de ONRI hebben het initiatief genomen om het te ontwikkelen. Ze verwachten er veel van. Er ligt in de keuze om SE toe te passen in onze sector een duidelijke relatie met innovatieve contracten. Dit is een belangrijke reden dat ook CROW nauw betrokken is bij de verdere ontwikkeling.� Voor de opdrachtgever en opdrachtnemer helpt systems engineering bij het gemotiveerd nemen van ontwerpbeslissingen, toetsing van het ontwerp en gerealiseerd product, transparantie binnen een contract en is het een goed

)NÂŹDEÂŹKINDERSCHOENEN Visser: “Systems engineering ondersteunt alles wat samenhangt met het technische proces bij het maken van een bouwwerk: management, veiligheid, beschikbaarheid, kwaliteitszorg, noem maar op. Het is vanuit de procestechniek ontwikkeld. In de gww-

 | CROW etceteraÂŹÂŹNRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹ

)LLUSTRATIEÂŹ!UKEÂŹ(ERREMA

Volgende maand verschijnt de SE-wijzer. Het document van BAM, met ondersteuning van CROW tot stand gekomen, doet het technische proces van systems engineering – en alles wat daarmee samenhangt – uit de doeken. De verwachting is dat de sector deze SE-wijzer als basis gaat gebruiken voor het standaardiseren van de SE-systematiek. Hans Ramler van BAM en Arjan Visser van CROW lichten het ontstaan toe en blikken vooruit: “Mijn stellige overtuiging is dat systems engineering binnenkort een gestandaardiseerde methodiek in de bouw gaat worden.�

hulpmiddel voor communicatie. Al met al zorgt het voor een beter product, proces en verlaagt het (faal)kosten.

*ONGEÂŹHONDEN

!RJANÂŹ6ISSERÂŹLINKS ÂŹENÂŹ (ANSÂŹ2AMLERÂŹMETÂŹDEÂŹ 3% WIJZERÂŹINÂŹDEÂŹHAND

In de Amerikaanse vliegtuigindustrie heeft systems engineering zijn nut bewezen bij de assemblage, waar sprake is van honderden toeleveranciers die soms alleen een bepaalde bout of een stuk staal leveren. “Het hele proces moet natuurlijk soepel verlopen en alles moet passenâ€?, legt Hans Ramler uit. “In de Nederlandse gww-sector is het enkele jaren geleden geĂŻntroduceerd door ProRail. Toen ik zelf in 2001 net bij BAM in dienst was gekomen, kwam het spoorproject ‘aquaduct Abcoude’ op de markt. Kort daarvoor was een andere aanbesteding in hetzelfde traject van de spoorverdubbeling mislukt. Een groepje ‘jonge honden’ bij ProRail heeft toen carte blanche gekregen om het anders aan te pakken. Enkelen van hen waren lid van het internationale gezelschap voor systems engineering – Incose –


"OUWPROCESMANAGEMENT

5ITSLAGÂŹSTEMMINGÂŹ#2/7ÂŹETÂŹCETERAÂŹNRÂŹ   STROOKSWEGENÂŹZIJNÂŹVEILIGÂŹENÂŹCOMFORTABEL ÂŹDUSÂŹ MOETENÂŹMEERÂŹ STROOKSWEGENÂŹWORDENÂŹOMGEBOUWD Mee eens:

Mee oneens:

Geen mening:

54%

36%

10%

)LLUSTRATIEÂŹ!UKEÂŹ(ERREMA

34%--).'

OUWÂŹ KTÂŹDEÂŹHELEÂŹINFRAB /VERÂŹVIJFÂŹJAARÂŹWER NEERING METÂŹSYSTEMSÂŹENGI

NS %ENSÂŹOFÂŹONEE MING CROWNLSTEM W 'AÂŹNAARÂŹW W

6ERSÂŹTWEE

en zij besloten systems engineering voor dit project toe te passen en met behulp daarvan een bouwcontract te maken.�

“Om er vervolgens mee aan de slag te gaan, is vers twee. Daarbij komt dat we in de situatie zitten dat in deze sector voor bijna alle projecten van genoemde partijen systems engineering is voorgeschreven. Gevolg is dat alle partijen per project hun eigen ideeĂŤn hebben over de vraag hoe het in de praktijk moet werken en er elke keer opnieuw strijd over voeren. En heb je eindelijk consensus bereikt, dan geldt het slechts voor dit ene project en kun je de volgende keer opnieuw beginnen.â€? “BAM heeft daarom besloten het initiatief te nemen tot standaardisatie van systems engineering. We zijn daarbij in contact gekomen met CROW, dat het ‘Handboek Oplossingsvrij speciďŹ ceren’ heeft uitgebracht. CROW stelde als voorwaarde voor de samenwerking dat de gezamenlijk tot stand gekomen kennis aan de markt zou worden overgedragen. Wij geven hiermee kennis weg, maar krijgen daarvoor terug dat de standaardisatie van de methodiek in de markt een sprong voorwaarts kan maken. Het is geen einddocument, maar hiermee kunnen we verder werken aan een standaard in de markt.â€?

-ARKTOMSLAG “Systems engineering is bij uitstek geschikt voor de marktomslag, ‘de markt tenzij’, met het aanbesteden op basis van functioneel speciďŹ ceren. ProRail heeft destijds in verband met de nieuwe aanbesteding voor het spooraquaduct Abcoude een cursus gegeven, waar ik ook aan mee heb gedaan. De aanbieders kregen vervolgens veel ruimte om met eigen ideeĂŤn te komen binnen de gespeciďŹ ceerde eisen voor tijd, geld en kwaliteit, wat succesvol is uitgepakt.â€? “Dit succes was aanleiding voor Rijkswaterstaat, ONRI en Bouwend Nederland om samen met ProRail aan de slag te gaan met systems engineering. Deze partijen hebben de ‘Leidraad voor Systems Engineering binnen de GWW-sector’ opgesteld, een introductie van deze werkwijze, die uitlegt wat het is en wat je ermee kunt doen.â€?

)LLUSTRATIEÂŹ!UKEÂŹ(ERREMA

!DVISERENÂŹENÂŹINFORMEREN De rol van CROW bij de totstandkoming van de SE-wijzer heeft bestaan uit adviseren en informeren en het houden van de eindregie. Arjan Visser: “We zijn op het

laatste moment met een stofkam door de tekst gelopen en hebben gelet op een goede begrijpelijke tekst, inhoudelijke afstemming met andere documenten en ertoe bijgedragen dat het er illustratief goed uitziet.â€? “Om ermee te kunnen werken, moet je het in de vingers krijgen. Daarom zetten we de samenwerking met BAM voort. Wij verzorgen een interne cursus waar we kennis en ervaring overdragen. Verder vragen we ons bij CROW af wat we nodig hebben om SE te implementeren in de sector. Hiervoor is een Programmacommissie SE ingericht. Uiteraard maakt oplossingsvrij speciďŹ ceren deel uit van de toolkit, maar dan zijn we er nog niet. De SE-wijzer kan in ieder geval een goede impuls geven voor de implementatie in de sector.â€?

$EÂŹROLÂŹVANÂŹMARKTLEIDER Voor Hans Ramler past de ontwikkeling van de SE-wijzer in de rol van BAM als marktleider: “Vanuit die rol heeft BAM al diverse initiatieven ontplooid, zoals de introductie van het ‘Eigen initiatief’, het voorstel voor selectie- en gunningcriteria voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en de introductie van een berekeningsmodel voor de CO2-emissie van de gehele bouwketen.â€?

ÂŹ ÂŹ

ÂŹ

ÂŹ RJANÂŹ6ISSER ÂŹPROJECTMANAGERÂŹ)NFRABOUWPROCES ÂŹ ! VISSER CROWNL

ÂŹ

WWWCROWNLSPECIlÂŹCEREN WWWLEIDRAADSENL

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


6USFLU BMMFTXFFS SFDIU

NFU EÏ NBSLFSJOHT NBUFSJBMFOWBO5SJGMFY .FU EF 1SFDP MJKO CJFEFO XJK V FFO IPPHXBBSEJH QSPHSBNNB NBSLFSJOH FO EÏNBSLFSJOHTNBUF SJBMFO WPPS EF NFFTU VJUFFOMPQFOEF UPFQBTTJOHFO .BUFSJBMFO EJF [JDI PB LFONFSLFO EPPS EF [FFS HPFEF IFDIUJOH EVVS[BBNIFJE FO TUSPFGIFJE .FU IPHF TOFMIFJE WFSXFSLCBBS EVT NJOEFS WFSLFFSTPWFSMBTU HFFO CFTDIBEJHJOHFO CJK IFU XFHEFL *ODMVTJFG NBBUXFSLPQMPTTJOHFO UFDIOJTDIF POEFSTUFVOJOH FO BEWJFT ¥

5SJGMFY ;JDIUCBBS CFUFS WFSXFSLCBBS

;&,&3)&*%505*/%&5"*-

5SJGMFY#7 /JLPMBVT0UUPTUSBBU /(;XPMMF 5FM 'BY JOGP!USJGMFYOM XXXUSJGMFYOM


%ÂŹ ENÂŹOVERZICHTÂŹVANÂŹALLEÂŹ#2/7 UITGAVENÂŹVINDTÂŹUÂŹINÂŹDEÂŹDIGITALEÂŹWINKELÂŹWWWCROWNLSHOPÂŹ(IERÂŹKUNTÂŹUÂŹOOKÂŹEENVOUDIGÂŹPUBLICATIESÂŹBESTELLEN ÂŹZIEÂŹOOKÂŹDEÂŹSERVICEPAGINAÂŹACHTERIN ÂŹ"ESTELLENÂŹISÂŹOOKÂŹMOGELIJKÂŹPERÂŹPOSTÂŹPOSTBUSÂŹ ÂŹÂŹ"!ÂŹÂŹ%DE ÂŹENÂŹPERÂŹFAXÂŹ ÂŹÂŹÂŹ ÂŹ!BONNEMENT HOUDERSÂŹKRIJGENÂŹDEÂŹGENUMMERDEÂŹPUBLICATIESÂŹAUTOMATISCHÂŹTOEGEZONDEN ÂŹAFHANKELIJKÂŹVANÂŹHETÂŹABONNEMENTÂŹ0RIJZENÂŹGELDENÂŹVOORÂŹHETÂŹJAARÂŹ

.IEUWEÂŹUITGAVEN WWWCROWNLSHOP

CROW-publicatie 270

CROW-publicatie 264

CROW-cd-rom

'LADHEIDÂŹVOORSPELLEN ÂŹ VOORKOMEN ÂŹBESTRIJDEN

(ANDBOEKÂŹVERKEERSWETGEVING

!366ÂŹ ÂŹUPDATEÂŹMEIÂŹ De cd-rom van de ASVV 2004 is weer helemaal bij de tijd. Alle relevante CROWpublicaties die sinds de eerste versie van de cd-rom zijn verschenen, zijn in de herziening opgenomen. Er zijn onder andere aanpassingen en aanvullingen op bushaltes, laaden losplaatsen, ďŹ etsverkeer en informatiezuilen.

Publicatie 270 ‘Gladheid: voorspellen, voorkomen, bestrijden’ geeft een zo compleet mogelijk beeld van alles wat van belang is of kan zijn voor een goed functionerende wintergladheidsbestrijding. Er wordt ingegaan op de uitvoering van preventieve en curatieve gladheidsbestrijdingsacties, en op de volledige organisatie van de gladheidsbestrijding. Deze publicatie vervangt CROW-publicatie 152 ‘Gladheid: preventie en bestrijding’ uit 2000. De meeste wegbeheerders zijn overgegaan van curatief op preventief strooien. Omdat hierbij vrijwel altijd de natzoutmethode wordt gebruikt, kunnen kosten worden bespaard. Bij natzoutstrooien is voor eenzelfde wegoppervlak namelijk minder zout nodig. In de afgelopen jaren is ook op het gebied van gladheidsmeldsystemen, meteorologische modellen en communicatiemogelijkheden veel veranderd. Daarnaast zijn innovaties aangebracht aan strooimachines en ander materieel. Door schaalvergroting en toenemende samenwerking tussen wegbeheerders veranderen het gebruik en de inrichting van steunpunten. Ook bij de toepassing van dooimiddelen zijn veranderingen gaande. Wijzigingen van de Arbeidsomstandighedenwet en de Arbeidstijdenwet hebben consequenties voor de werkomstandigheden en de inzetbaarheid van eigen personeel van wegbeheerders en van derden. Tot slot wordt een goede organisatie van de gladheidsbestrijding ook juridisch steeds belangrijker. Om zich met succes te kunnen verweren tegen schadeclaims, moet een wegbeheerder beschikken over een duidelijk beleidsplan en uitvoeringsplan met draaiboek, en over een zorgvuldige administratie van maatregelen, tijdstippen en gestrooide hoeveelheden.

Publicatie 264 ‘Handboek verkeerswetgeving’ geeft een overzicht van wetten en regelingen waarin bepalingen voorkomen die voor het wegontwerp of de verkeersvoorzieningen relevant zijn. Ook is aangegeven wat de onderlinge relatie is tussen die verschillende wetten en regelingen. Bepaalde wetten en regels hebben directe gevolgen voor het ontwerp, de inrichting, de aanleg en het beheer van de weg. Voor de meeste verkeerskundigen en ontwerpers zijn het BABW en het RVV bekende begrippen, maar de invloed van de ora- en faunawet of diverse wetten en regelingen op het gebied van aansprakelijkheid, de ruimtelijke ordening of het milieu zijn minder goed bekend. Tegenstanders van veranderingen zijn vaak beter op de hoogte, doordat ze zich kunnen concentreren op een deelaspect van het ontwerp. Hierdoor kan het voorkomen dat procedures moeten worden overgedaan in geval van bezwaar of dat schade moet worden vergoed in geval van aansprakelijkheid. Dit heeft in beide gevallen grote ďŹ nanciele consequenties. Deze publicatie geeft een overzicht van de regelgeving die van belang is voor wegbeheerders. De publicatie kent drie delen: een algemeen deel (A), regelgeving voor wegbeheerders (B) en regelgeving voor weggebruikers (C). Het doel van de publicatie is de wegbeheerder een overzicht te geven van de relevante regelgeving over wegen en wegverkeer. Het gaat hier enerzijds om regelgeving waaraan de wegbeheerder zich moet houden, zoals die rondom de aanleg, de inrichting, de realisatie en het beheer van een weg. Anderzijds betreft het regelgeving die de wegbeheerder zelf kan toepassen.

ÂŹ

AÂŹ RTIKELNUMMERÂŹ PRIJSÂŹĂĽÂŹ

ÂŹ

De informatie op de cd-rom is geactualiseerd. Dat betekent dat er enkele tabellen en maten zijn aangepast. Waar nodig zijn teksten aangepast of toegevoegd. Met name op het gebied van ďŹ etsen, uitritconstructies, bushaltes, busbanen, markering, en drempels en plateaus. Zo zijn er voorzieningenbladen opgenomen voor een langshalteerplaats, een ďŹ etsstraat met gemengd proďŹ el, een verdiept gelegen laad- en losplaats (achterwaarts tegen de gevel), en een bushokje met informatiezuil. In de cd-rom ASVV 2004, update mei 2008 is alle bestaande kennis over verkeersvoorzieningen binnen de bebouwde kom gebundeld. Van beleidsvoorbereiding tot beleidsvoering, van ontwerp en uitvoering tot beheer en onderhoud: alle benodigde informatie is te vinden in dit standaardwerk. Overzichtelijk gerangschikt en verduidelijkt met tekeningen, tabellen en graďŹ eken. De cd-rom is verkrijgbaar als stand-aloneversie en als netwerkversie voor maximaal 5, 10, 25 of 60 werkplekken. Het boek is niet veranderd, dus de informatie in beide uitgaven kan nu enigszins van elkaar afwijken. De cd-rom heeft nu naast het voordeel van het makkelijke zoeken, ook het voordeel actueler en uitgebreider te zijn dan het boek. ÂŹ ÂŹ ÂŹ ÂŹ

ÂŹ

ÂŹ ÂŹSTANDALONEVERSIEÂŹĂĽÂŹ $ $ÂŹ ÂŹUSERVERSIEÂŹĂĽÂŹ $ÂŹ ÂŹUSERVERSIEÂŹĂĽÂŹ $ÂŹ ÂŹUSERVERSIEÂŹĂĽÂŹ $ÂŹ ÂŹUSERVERSIEÂŹĂĽÂŹ

AÂŹ RTIKELNUMMERÂŹ PRIJSÂŹĂĽÂŹ

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


Ruimtelijke Ontwikkeling

Projecten die om een deskundig advies vragen, legt u in handen van de oplossingsgerichte allrounder: Akertech.

De visie en ervaring van het eigen team en een sterk netwerk van gespecialiseerde partners zorgen voor daadkracht en flexibiliteit Civiele Techniek

bij elke opdracht, voor totaaloplossingen ĂŠn deelopdrachten.

Verkeer Dat is -vanzelfsprekend- Akertech. Planontwikkeling Landschapsontwikkeling

Ruimtelijke Ontwikkeling

Akertech Zuid, Udenhout, Telefoon: 013-522 99 00, Akertech Oost, Nijmegen, Telefoon: 024-372 18 90, www.akertech.nl

NEW WAYS ON OLD ROADS VERLENG DE LEVENSDUUR VAN UW ASFALT MET PGM & PGM-G ASFALTWAPENING De TenCate Polyfelt PGM asfaltwapening is een asfaltvlies met optimale bitumen-absorberende eigenschappen. Daarnaast biedt de variant TenCate Polyfelt PGM-G zeer hoge treksterkte bij lage rek dankzij de wapening met glasvezelbundels. Bovenal combineert TenCate Polyfelt PGM-G alle voordelen van het asfaltvlies met de kracht van glasvezelbundels. Deze asfaltwapening wordt veelvuldig toegepast bij het verbreden van wegen en het wapenen van nieuwe bovenlagen op (snel)wegen, betonwegen, startbanen en platforms van luchthavens. TenCate Polyfelt PGM en PGM-G asfaltwapening zijn aantoonbaar geschikt voor warm hergebruik en zijn daarmee ook op de lange termijn de beste oplossing. Meer informatie staat vermeld op: www.tencate.com/geosynthetics

TENCATE GEOSYNTHETICS Sluiskade N.Z. 14 Tel.: +31 546 544 811 7604 HR Almelo Fax: +31 546 544 490


#URSUSSEN WWWCROWNLCURSUSSEN

Afgelopen seizoen weer een kleine vierduizend cursisten

h$EÂŹVRAAGÂŹNAARÂŹ#2/7 CURSUSSENÂŹBLIJFTÂŹTOENEMENvÂŹ !UTEURÂŹ4IMÂŹ/OSTEN

“Niet alleen onze schriftelijke cursussen, maar ook de mondelinge en de incompanycursussen worden steeds populairder.â€? Woorden van Nel Pardon, coĂśrdinator bedrijfsbureau van de afdeling Cursussen en Opleidingen bij CROW. Van rustige periodes is op deze afdeling allang geen sprake meer.

“We krijgen steeds meer cursisten, het afgelopen seizoen waren het er tussen de drieĂŤneenhalf- en de vierduizend.â€? Nel Pardon laat haar licht schijnen op de vele cursussen die CROW sinds mensenheugenis organiseert. Al vele jaren is zij daar nauw bij betrokken, sinds enige tijd in de hoedanigheid van coĂśrdinator bedrijfsbureau van de afdeling Cursussen en Opleidingen. “Zo vlak voor het begin van het cursusseizoen is het een spannende periode. We zijn van veel mensen en zaken afhankelijk. Docenten moeten beschikbaar zijn, het materiaal moet gereed zijn, de locaties vrij, het moet goed lopen met het aantal aanmeldingen; het moet, kortom, allemaal kloppen voor een geslaagd seizoen.â€? Drukbezocht Zoals de vlag er nu bij hangt, lijkt CROW opnieuw op een drukbezocht cursusseizoen af te stevenen. De indruk zou kunnen bestaan dat het succes vanzelf aan komt waaien. Niets is minder waar, ook de afgelopen zomer is al veel werk verricht. “In maart, april, als het seizoen op zijn eind loopt, beginnen we de voorbereiding op het nieuwe cursusjaar. Dan is het planningen maken, locaties uitzoeken, docenten benaderen, contact zoeken met auteurs, dan gaan we echt van start. Vervolgens moeten alle puzzel-

h!LLEÂŹPUZZELSTUKJESÂŹ MOETENÂŹINÂŹELKAARÂŹÂŹ PASSENv

h/PVALLENDÂŹISÂŹDEÂŹBLIJ VENDEÂŹPOPULARITEITÂŹ VANÂŹ2!7v

(ETÂŹCURSUS ÂŹENÂŹOPÂŹ LEIDINGSPROGRAMMAÂŹ ÂŹVANÂŹ #2/7ÂŹ "ESTELLENÂŹKANÂŹVIAÂŹ WWWCROWNLCURSUS SENÂŹHIERÂŹISÂŹHETÂŹ CURSUSÂŹPROGRAMMAÂŹ TEVENSÂŹDIGITAALÂŹ BESCHIKBAAR

stukjes netjes in elkaar passen, want hebben we een locatie en een tijdstip, dan moet de beoogde docent ook op dat moment beschikbaar zijn.â€? In de breedte “Van oudsher verzorgen we cursussen op het gebied van RAW en verkeerstechniek, maar tegenwoordig bieden we ze ook aan op het gebied van mobiliteit en transport, infrastructuur, contractvormen en bouwprocesmanagement. Je kunt zeggen dat we steeds meer de breedte in zijn gegaan.â€? Het docentencorps bestaat deels uit CROW’ers. Dit is vooral het geval bij de mondelinge cursussen. Voor de schriftelijke tegenhangers worden in de regel externe docenten aangetrokken, op het moment zijn dat er zo’n twintig. De mondelinge cursussen worden elk jaar herzien. “Dat gebeurt aan de hand van evaluatieformulieren, maar ook vanwege ontwikkelingen op het vakgebied en veranderingen in wetgeving. In sommige gevallen gaat het om kleine wijzigingen, maar een cursus kan ook volledig op de schop gaan. Voor schriftelijke cursussen geldt dat herziening in beginsel elke twee jaar plaatsvindt. Tenzij tussendoor sprake is van grote veranderingen, dan wordt de cursus eerder aangepast.â€? Ontwikkelingen Wat zijn de meest opvallende ontwikkelingen de afgelopen jaren? Daar hoeft Nel Pardon niet lang over na te denken. “Zowel het aantal cursussen als het aantal cursisten is enorm gegroeid. Toen ik hier zeventien jaar geleden begon, waren er twee cursussen; de nieuwste cursusbrochure is 64 pagina’s dik. Dat zegt genoeg, lijkt me. Ook opvallend is de blijvende populariteit van RAW. Het standaardbestek voor de gww is en blijft, niet alleen voor ons, maar voor heel CROW, een belangrijke pijler.â€? In de bloemetjes gezet De ene cursist is na ĂŠĂŠn module helemaal ‘bij’, de andere volgt een volledige leergang en is jaren bij CROW ‘onder

de pannen’. “We hebben een leergang Verkeerskunde, die in totaal bestaat uit acht modules. Volgen cursisten die allemaal, dan zijn ze gemiddeld drieĂŤneenhalf tot vier jaar bezig.â€? En is het felbegeerde papiertje gehaald, dan wordt dit plechtig overhandigd. “De jaarlijkse diploma-uitreiking is een goede traditie. Wie een diploma haalt, verdient het om in de bloemetjes gezet te worden en om te worden toegesproken. Ook bij die gelegenheid ben ik elk jaar van de partij. Dan zie ik ook de gezichten van al die mensen voor wie ik cursussen organiseer.â€?

#URSUSÂŹ@3TATISTIEKÂŹINÂŹDEÂŹÂŹ VERKEERSKUNDEÂŹHERZIEN De cursus ‘Statistiek in de verkeerskunde’ was altijd een struikelvak in de hbo-opleiding Verkeerskunde van CROW. Dit lijkt nu verleden tijd. CROW is in samenwerking met de NHTV begonnen aan een herziening van de cursus. Daarbij worden de statistische technieken niet meer benaderd vanuit de wiskundige theorie, maar vanuit de verkeerskundige toepassing. In 2008 heeft de docente van de NHTV al op deze wijze de werkcolleges gegeven. In 2009 wordt ook het lesmateriaal geheel omgegooid. De eerste resultaten zijn direct zichtbaar, want alle vijf de deelnemers hebben dit jaar de cursus met goed gevolg afgerond.

#ONGRESAGENDA #2/7ÂŹ3/,6%ÂŹ#ONGRES !MSTERDAMÂŹÂŹ

ÂŹOKTOBERÂŹÂŹ

.ATIONAALÂŹ/PENBAREÂŹ2UIMTEÂŹ#ONGRES %DEÂŹÂŹ ÂŹNOVEMBERÂŹ #2/7ÂŹ)NFRAWEEK 2OTTERDAMÂŹÂŹ #2/7ÂŹ8, !PELDOORNÂŹÂŹ

ÂŹTMÂŹÂŹJANUARIÂŹ

ÂŹMAARTÂŹ

NRÂŹ | AUGUSTUS/SEPTEMBERÂŹÂŹCROW etceteraÂŹÂŹ| 


3ERVICEPAGINA #2/7¬ET¬CETERA¬OOK¬ONTVANGEN

WWWCROWNL

#2/7¬ET¬CETERA¬WORDT¬GRATIS¬VERSPREID¬ONDER¬PROFESSIONALS¬OP¬ HET¬GEBIED¬VAN¬INFRASTRUCTUUR ¬VERKEER ¬VERVOER¬EN¬OPENBARE¬ RUIMTE¬!ANMELDEN¬KAN¬VIA¬WWWCROWNLETCETERA

-ET¬DE¬#2/7 WEBSITE¬BENT¬U¬NIET¬ALLEEN¬SNEL¬OP¬DE¬HOOGTE¬VAN¬ DE¬LAATSTE¬ONTWIKKELINGEN ¬U¬TREFT¬HIER¬OOK¬GRONDIGE¬EN¬GEDETAIL LEERDE¬INFORMATIE¬AAN¬OVER¬DE¬VERSCHILLENDE¬VAKGEBIEDEN¬WAAR¬ #2/7¬ZICH¬OP¬TOELEGT¬

0UBLICATIES¬BESTELLEN "EZOEK¬ONZE¬DIGITALE¬WINKEL¬OP¬WWWCROWNLSHOP¬"ESTELLEN¬ KAN¬OOK¬PER¬FAX¬ ¬¬¬ ¬OF¬PER¬POST¬0OSTBUS¬ ¬¬ ¬"!¬%DE¬)NDIEN¬VOORRADIG ¬WORDT¬UW¬BESTELLING¬BINNEN¬¬ TIEN¬DAGEN¬AFGEHANDELD¬-ET¬VRAGEN¬OVER¬UW¬BESTELLING¬KUNT¬U¬ TERECHT¬BIJ¬DE¬AFDELING¬5ITGEVERIJ¬VAN¬#2/7¬VERKOOP CROWNL¬¬ OF¬TEL¬ ¬¬¬

!BONNEMENTEN 5¬KUNT¬ZICH¬OOK¬ABONNEREN¬OP¬DIVERSE¬PRODUC¬TEN¬VAN¬#2/7¬¬ 5¬ONTVANGT¬DAN¬AUTOMATISCH¬DE¬UITGAVEN¬DIE¬BEHOREN¬TOT¬DAT¬ ABONNEMENT¬/P¬WWWCROWNL¬ABONNE¬MENTEN¬STAAT¬EEN¬OVER ZICHT¬VAN¬ALLE¬ABONNEMENTEN

#URSUSSEN /P¬WWWCROWNLCURSUSSEN¬VINDT¬U¬EEN¬OVERZICHT¬VAN¬ALLE¬SCHRIF TELIJKE¬EN¬MONDELINGE¬CURSUSSEN¬DIE¬#2/7¬VERZORGT¬/OK¬KUNT¬U¬ BIJ¬#2/7¬TERECHT¬VOOR¬INCOMPANY ¬EN¬MAATWERKCURSUSSEN¬¬ (EEFT¬U¬VRAGEN¬OVER¬ONZE¬CURSUSSEN ¬NEEM¬DAN¬CONTACT¬OP¬MET¬DE¬ AFDELING¬#URSUSSEN¬¬/PLEIDINGEN¬VAN¬#2/7¬CURSUS CROWNL¬ OF¬TEL¬ ¬¬¬

#ONGRESSEN /P¬WWWCROWNLCONGRESSEN¬VINDT¬U¬HET¬LAATSTE¬NIEUWS¬OVER¬ CONGRESSEN ¬SYMPOSIA ¬BIJEENKOMSTEN¬EN¬WORKSHOPS¬DIE¬¬ #2/7¬ORGANISEERT¬6OOR¬VRAGEN¬HIEROVER¬KUNT¬U¬CONTACT¬OPNEMEN¬ MET¬DE¬AFDELING¬-ARKETING¬¬#OMMUNICATIE¬VAN¬#2/7¬¬ CONGRESSEN CROWNL¬OF¬¬TEL¬ ¬¬¬

#2/7 HELPDESKS (EBT¬U¬ALS¬GEBRUIKER¬VAN¬ONZE¬PRODUCTEN¬VRAGEN ¬ZOEKT¬U¬INFOR MATIE¬$E¬CONSULENTEN¬VAN¬ONZE¬HELPDESKS¬STAAN¬VOOR¬U¬KLAAR¬ $E¬HELPDESKS¬ZIJN¬DAGELIJKS¬TE¬BEREIKEN¬VAN¬¬TOT¬¬UUR /PENBARE¬RUIMTE¬(EBT¬U¬VRAGEN¬OVER¬HET¬BEHEER¬EN¬GEBRUIK¬ VAN¬DE¬OPENBARE¬RUIMTE s¬¬OPENBARERUIMTE CROWNL¬OF¬TEL¬ ¬¬¬ -OBILITEIT¬¬4RANSPORT¬(EBT¬U¬VRAGEN¬OVER¬MOBILITEITS VRAAGSTUKKEN¬VAN¬ZOWEL¬PERSONEN ¬ALS¬GOEDERENVERVOER s¬MOBILITEIT CROWNL¬OF¬TEL¬ ¬¬¬ 6ERKEERSTECHNIEK¬(EBT¬U¬VRAGEN¬OVER¬DE¬VORM¬GEVING ¬INRICHTING¬ EN¬UITRUSTING¬VAN¬DE¬WEG¬EN¬DE¬OMGEVING¬OF¬SPECIlEKE¬VRAGEN¬ OVER¬VEILIG¬WERKEN¬AAN¬WEGEN¬EN¬TIJDELIJKE¬VERKEERSMAAT¬REGELEN¬ WERK¬IN¬UITVOERING  s¬¬ALGEMENE¬HELPDESK¬VERKEER CROWNL¬OF¬TEL¬ ¬¬¬ s¬¬7ERK¬IN¬5ITVOERING¬HELPDESKWIU CROWNL¬GEEN¬TELEFONISCHE¬ HELPDESK )NFRASTRUCTUUR¬(EBT¬U¬VRAGEN¬OVER¬HET¬ONTWERP ¬DE¬UITVOERING ¬ OF¬HET¬HERONTWERP¬VAN¬INFRASTRUCTUUR¬VOOR¬WEGEN ¬STRATEN ¬PLEINEN ¬ SPOORWEGEN ¬TRAMBANEN ¬BEDRIJFSVERHARDINGEN¬EN¬VLIEGVELDEN s¬INFRA CROWNL¬OF¬TEL¬ ¬¬¬

+IJKT¬U¬BIJVOORBEELD¬EENS¬OP s¬¬STILLERVERKEERNL¬$E¬SITE¬GEEFT¬ACTUELE¬INFORMATIE¬OVER¬¬ DE¬TOEPASSING¬VAN¬GELUIDREDUCERENDE¬WEGDEKKEN ¬#WEGDEK¬ GEGEVENS¬VAN¬EEN¬GROOT¬AANTAL¬PRODUCTEN¬EN¬DE¬REKEN ¬EN¬ MEETVOORSCHRIFTEN¬VOOR¬WEG ¬EN¬SPOORWEGVERKEERSLAWAAI s¬¬CROWNLASVV¬¬$E¬!366¬BUNDELT¬ALLE¬BESTAANDE¬KENNIS¬OVER¬ VERKEERSVOORZIENINGEN¬BINNEN¬DE¬BEBOUWDE¬KOM¬¬ 6AN¬BELEIDSVOORBEREIDING¬TOT¬BELEIDSUITVOERING ¬VAN¬ONTWERP¬ EN¬UITVOERING¬TOT¬BEHEER¬EN¬ONDERHOUD¬ s¬¬CROWNLEHK¬¬/FTEWEL¬%SSENTIÑLE¬(ERKENBAARHEID¬KENMERKEN¬ (ET¬CATEGORISEREN¬VAN¬WEGEN¬EN¬HET¬PER¬CATEGORIE¬WEG¬OPSTEL LEN¬VAN¬UNIEKE¬KENMERKEN¬MOET¬DE¬WEGGEBRUIKER¬DUIDELIJK HEID¬VERSCHAFFEN¬$IT¬IS¬EEN¬GEZAMENLIJKE¬WEBSITE¬VAN¬#2/7¬ EN¬+P66 s¬¬CROWNLWIU¬¬7ERK¬IN¬5ITVOERING¬IS¬EEN¬VAN¬DE¬KENNISPROGRAM MAS¬VAN¬#2/7¬(IER¬WORDT¬U¬OP¬DE¬HOOGTE¬GEHOUDEN¬VAN¬ ACTUALITEITEN¬OP¬HET¬GEBIED¬VAN¬REGELGEVING¬EN¬RICHTLIJNEN¬VOOR¬ WEGWERKZAAMHEDEN¬EN¬KUNT¬U¬DISCUSSIÑREN¬MET¬VAK¬GENOTEN¬ s¬¬AANBESTEDINGSKALENDERNL¬¬%EN¬ZAKELIJKE¬KALENDER¬WAAROP¬ RIJKSOVERHEDEN¬EN¬NUTSBEDRIJVEN¬INFORMATIE¬OVER¬AAN¬TE¬BESTEDEN¬ WERKEN ¬DIENSTEN¬EN¬LEVERINGEN¬KUNNEN¬PLAATSEN¬!ANNEMERS¬ KUNNEN¬ZIEN¬WELKE¬PROJECTEN¬WAAR¬WORDEN¬AANBESTEED s¬¬UAVGCNL¬¬-ET¬DE¬5!6 '#¬n¬DE¬5NIFORME¬!DMINISTRATIEVE¬ 6OORWAARDEN¬VOOR¬'EÕNTEGREERDE¬#ONTRACTVORMEN¬n¬IS¬EEN¬ JURIDISCH¬FUNDAMENT¬VOOR¬GEÕNTEGREERDE¬CONTRACTEN¬VOOR¬DE¬ HELE¬BOUW¬BESCHIKBAAR ¬DUS¬ZOWEL¬VOOR¬DE¬GWW¬ ¬ALS¬VOOR¬¬ DE¬BU SECTOR¬ s¬¬CROWNLDUURZAAMVEILIG¬$UURZAAM¬6EILIG¬6ERKEER¬KENMERKT¬ ZICH¬DOOR¬EEN¬INFRASTRUCTUUR¬DIE¬IS¬AANGEPAST¬AAN¬DE¬MENS¬EN¬ ZIJN¬BEPERKINGEN ¬VOERTUIGEN¬DIE¬TAKEN¬VAN¬MENSEN¬VEREEN VOUDIGEN¬EN¬DE¬KWETSBARE¬MENS¬BESCHERMEN¬EN¬ADEQUAAT¬ OPGELEIDE¬EN¬GEÕNFORMEERDE¬VERKEERSDEELNEMERS¬ s¬¬CROWNLWEGONTWERP¬(ET¬(ANDBOEK¬7EGONTWERP¬BEVAT¬ RICHTLIJNEN¬VOOR¬VERKEERSVOORZIENINGEN¬BUITEN¬DE¬BEBOUWDE¬ KOM¬(ET¬IS¬BEDOELD¬VOOR¬ONTWERPERS¬EN¬BEIDT¬EEN¬INSTRUMENT¬ IN¬HET¬ONTWERPEN¬EN¬HER INRICHTEN¬VAN¬WEGEN¬ s¬¬CROWNLPARKEREN¬!LLES¬OVER¬PARKEERKENCIJFERS ¬PARKEER BEBORDING ¬OVERSTAPPUNTEN¬EN¬NOG¬VEEL¬MEER¬ s¬¬CROWNLRAW¬2!7¬BUNDELT¬AFSPRAKEN¬VOOR¬DE¬REALISERING¬VAN¬ PROJECTEN¬IN¬DE¬GROND ¬WATER ¬EN¬WEGENBOUW¬DOOR¬EN¬VOOR¬ MARKTPARTIJEN¬IN¬ÏÏN¬SYSTEMATIEK¬ s¬¬VERKEERSTEKENSNL¬$E¬SITE¬GEEFT¬INFORMATIE¬OVER¬DE¬TOE PASSING ¬UITVOERING¬EN¬PLAATSING¬VAN¬VERKEERSTEKENS ¬OFWEL¬¬ VERKEERSBORDEN ¬VERKEERSLICHTEN¬EN¬VERKEERSTEKENS¬OP¬HET¬ WEGDEK s¬¬CROWNLVISI¬6)3)¬STAAT¬VOOR¬@VOORWAARDEN¬SCHEPPEN¬VOOR¬ INVOEREN¬VAN¬STANDAARDISATIE¬)#4¬IN¬DE¬BOUW¬)N¬6)3)¬WERKT¬¬ DE¬BOUWSECTOR¬AAN¬DE¬ONTWIKKELING¬EN¬IMPLEMENTATIE¬VAN¬ STANDAARDEN¬6)3) RAAMWERKEN ¬VOOR¬DIGITALE¬COMMUNICATIE¬ TUSSEN¬SAMENWERKENDE¬PROJECTPARTNERS s¬¬CROWNLSPECIlCEREN¬$ϬSITE¬OVER¬OPLOSSINGSVRIJ¬SPECIlCEREN¬ EN¬3YSTEMS¬%NGINEERING¬%EN¬SITE¬MET¬ACTUELE¬KENNIS ¬HULPMID DELEN¬EN¬WAAR¬ERVARINGEN¬WORDEN¬GEDEELD

"ESTEKSREGELGEVING¬(EBT¬U¬VRAGEN¬OVER¬TOEPASSING¬OF¬GEBRUIK¬ VAN¬DE¬2!7 s¬RAWHELPDESK CROWNL¬OF¬TEL¬ ¬¬¬

#2/7¬% SERVICE +ORT ¬BONDIG ¬OVERZICHTELIJK¬EN¬INFORMATIEF¬DAT¬IS¬DE¬#2/7¬¬ % SERVICE¬IN¬EEN¬NOTENDOP¬$EZE¬MAANDELIJKSE ¬GRATIS¬DIGITALE¬ NIEUWSBRIEF¬GEEFT¬EEN¬BEKNOPT¬OVERZICHT¬VAN¬NIEUWE¬EN¬VER WACHTE¬PUBLICATIES ¬NIEUWE¬SOFTWARE ¬CURSUSSEN ¬CONGRESSEN¬¬ EN¬SYMPOSIA¬7ILT¬U¬DE¬#2/7¬% SERVICE¬OOK¬ONTVANGEN¬¬ %EN¬MAILTJE¬NAAR¬EMAILSERVICE CROWNL¬IS¬VOLDOENDE

 | CROW etcetera¬¬NR¬ | AUGUSTUS/SEPTEMBER¬¬

#2/7¬ET¬CETERA¬IS¬EEN¬UITGAVE¬VAN¬#2/7 ¬ KENNISPLATFORM¬VOOR¬INFRASTRUCTUUR ¬VERKEER ¬ VERVOER¬EN¬OPENBARE¬RUIMTE¬¬ #2/7¬ET¬CETERA¬VERSCHIJNT¬ACHT¬KEER¬PER¬JAAR¬ 2EDACTIE¬ 4IM¬/OSTEN¬HOOFDREDACTEUR ¬¬ ¬ TEL¬ ¬¬¬¬¬ ¬ E MAIL¬OOSTEN CROWNL¬ &LOOR¬TEN¬"RINK ¬ TEL¬ ¬¬¬ ¬ E MAIL¬TENBRINK CROWNL¬ 'ODFRIED¬,INDIJER¬¬ ¬ TEL¬ ¬¬¬¬¬ ¬ E MAIL¬LINDIJER CROWNL¬ #HIEL¬VAN¬DEN¬"ERG ¬ ¬VAKREDACTEUR¬"ESTEKSREGELGEVING ¬¬ #ONTRACTVORMEN¬EN¬"OUWPROCES MANAGEMENT #ECIEL¬VAN¬)PEREN¬ ¬ VAKREDACTEUR¬/PENBARE¬RUIMTE -IRJAM¬6EEN ¬ ¬VAKREDACTEUR¬/PENBARE¬RUIMTE¬EN¬¬ )NFRASTRUCTUUR !RJAN¬6ISSER ¬ ¬VAKREDACTEUR¬"ESTEKSREGELGEVING ¬¬ #ONTRACTVORMEN¬EN¬"OUWPROCES MANAGEMENT !AN¬DIT¬NUMMER¬WERKTEN¬MEE 2IK¬DE¬'ROOT *AAP¬*AGER !GEETH¬+RUK 4EUN¬VAN¬2EEUWIJK 0ETER¬2US (ENK¬3PITTJE *ACQUES¬4EUNISSEN ,EEN¬6ALK +EES¬DE¬6OS 2EDACTIEADRES 2EDACTIE¬#2/7¬ET¬CETERA 0OSTBUS¬ ¬¬"!¬¬%DE TEL¬ ¬¬¬ FAX¬ ¬¬¬ E MAIL¬REDACTIE CROWNL WWWCROWNLETCETERA !BONNEMENTENADMINISTRATIE !FDELING¬5ITGEVERIJ ¬#2/7 0OSTBUS¬ ¬¬"!¬¬%DE TEL¬ ¬¬¬ FAX¬ ¬¬¬ E MAIL¬ABONNEMENTEN CROWNL !DRESWIJZIGINGEN !DRESWIJZIGINGEN¬KUNNEN¬WORDEN¬DOOR GEGEVEN¬AAN¬DE¬ABONNEMENTEN¬ADMINISTRATIE !DVERTENTIE EXPLOITATIE -OLIJN¬3ALES¬3UPPORT 0OSTBUS¬ ¬¬:(¬"ERLICUM TEL¬ ¬¬¬ FAX¬ ¬¬¬ E MAIL¬CROW MOLIJNSALESSUPPORTNL

#ONTRACTVORMEN¬(EBT¬U¬VRAGEN¬OVER¬NIEUWE¬CONTRACTVORMEN¬ IN¬HET¬ALGEMEEN¬OF¬SPECIlEKE¬VRAGEN¬OVER¬DE¬5!6GC s¬¬CONTRACTVORMEN CROWNL¬OF¬TEL¬ ¬¬¬ s¬UAVGC CROWNL¬OF¬TEL¬ ¬¬¬ "OUWPROCESMANAGEMENT¬(EBT¬U¬VRAGEN¬OVER¬BOUWPROCES MANAGEMENT¬BPM ¬IN¬HET¬ALGEMEEN¬OF¬SPECIlEKE¬VRAGEN¬OVER¬ 6)3) ¬STANDAARDSYSTEMATIEK¬KOSTENRAMINGEN¬33+ ¬OF¬DE¬AAN BESTEDINGSKALENDER s¬¬ALGEMENE¬HELPDESK¬BPM CROWNL¬OF¬TEL¬ ¬¬¬ s¬VISI CROWNL¬OF¬TEL¬ ¬¬¬ s¬SSK CROWNL¬OF¬TEL¬ ¬¬¬ s¬¬AANBESTEDINGSKALENDER CROWNL¬OF¬TEL¬ ¬¬¬

#OLOFON

"EURZENAGENDA

/VERNAME¬VAN¬ARTIKELEN !RTIKELEN¬MOGEN¬ALLEEN¬WORDEN¬OVERGENOMEN¬ NA¬GOEDKEURING¬VAN¬DE¬REDACTIE¬EN¬MET¬BRON VERMELDING

5¬VINDT¬DE¬STAND¬VAN¬#2/7¬OP¬DE¬ VOLGENDE¬CONGRESSEN

6ORMGEVING )NPLADI¬"6 ¬#UIJK

.ATIONALE¬+ABELS ¬EN¬,EIDINGENCONGRES¬ ¬SEPTEMBER¬ ¬(ART¬VAN¬(OLLAND ¬.IJKERK

$RUK 6AN'RINSVEN¬DRUKKERS¬6ENLO¬BV ¬6ENLO

4RUCKDIVING  ¬SEPTEMBER¬ ¬0APENDAL ¬!RNHEM

)33.¬ 

$AG¬VAN¬DE¬/PENBARE¬2UIMTE ¬OKTOBER¬ ¬%URETCO¬%XPO¬#ENTER ¬(OUTEN

¥¬3TICHTING¬#2/7¬


Dieren laten zich niet tegenhouden door verkeerslichten. Die denderen gewoon door. Mensen zouden dat ook wel willen. Helaas staat ons verkeersnetwerk dat niet toe. Peek zorgt ervoor dat mensen in het verkeer toch kunnen blijven bewegen. Door ze af en toe op het juiste moment te laten stoppen. Dat regelen onze Netwerk Management Systemen. Dat is beter voor de doorstroming én het milieu.

NO

PEEK KEEPS THE FLOW GOING

TRAFFIC LIGHTS ZZZSHHNWUDI¿FHX'HHOXLWPDNHQGYDQKHWEHXUVJHQRWHHUGH,PWHFK


        # # %!$& %    $# $   !"("   ! &  &#!$& $ !# &' ' %#!"!  "&! #   #   #  % #!$!  !'! &!    # ""#  $ %!' % $ #

#!#!%#"!#   # %!'# % !" #  %!#&!   #!   # &!  !"(" #!  %  ' % &!!" ##  $# !

      







CROW_et_cetera_2008_nr_6  

http://www.crow.nl/nl/Binaries/PDF/PDF-Over_CROW/CROW_et_cetera_2008_nr_6.pdf

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you