Page 1

Certificering van Wegmarkeringsmaterialen volgens de nieuwste Europese normen. J.P.C.M van der Aa, Rijkswaterstaat Noord Brabant A. Kleis, Rijkswaterstaat Dienst Verkeer en Scheepvaart J. de Groot, KIWA Nederland BV

Abstract Het opzetten van een wegproef voor een initial type test van (nieuwe) wegmarkeringmaterialen volgens de nieuwste NEN EN 1824 is door KIWA Certificering en Keuringen in samenwerking met Rijkswaterstaat tot stand gebracht op de A4 nabij Bergen op Zoom. Nieuw is het feit dat naast de standaard materialen zoals wegenverf en thermoplastisch markeringsmateriaal nu ook voorgevormde materialen en zogenaamde type II markeringen zijn meegenomen. Hiervoor is BRL 9141 herzien en vastgesteld door het College van Deskundigen Wegmarkeringen. In totaal zijn ruim 100 producten op een wegvak aangebracht en wordt de belasting door het verkeer zeer nauwkeurig bepaald met een elektronisch meetsysteem langs de weg. Direct na aanbrengen en na een x aantal wielovergangen worden de functionele eigenschappen waaronder dag- en nachtzichtbaarheid en stroefheid bepaald op de weg en getoetst aan de Nederlandse eisen volgens de nieuwste (herziene) Europese normen. Uiteindelijk moet dit leiden tot een groot aantal KOMO gecertificeerde (en wellicht later ook CE gemarkeerde) wegmarkeringmaterialen die hebben bewezen te kunnen voldoen aan de Nederlandse eisen voor functionaliteit en duurzaamheid en als zodanig dan ook zonder meer kunnen worden toegepast in Nederland. Het overleggen van een KOMO certificaat is hierbij voldoende om de geschiktheid van het product en/of het proces aan te tonen. KOMO gecertificeerde type II materialen en tijdelijke (voorgevormde) markeringen zullen de verkeersveiligheid onder natte omstandigheden en bij wegwerkzaamheden positief be誰nvloeden.


Inleiding Wegmarkeringen dragen aanzienlijk bij aan de verkeersveiligheid op de weg. De wegmarkeringen in Nederland zijn van een behoorlijk hoge kwaliteit en dat moet ook zo blijven. Dit gaat niet vanzelf en daarvoor hebben we in Nederland een certiferingsysteem opgezet dat is gebaseerd op Europese normen en functionele eisen en voorziet in een kwaliteitskeurmerk (KOMO). Een dergelijk systeem kan blijven bestaan wanneer het regelmatig wordt aangepast aan de stand van de techniek en de toenemende invloed van het verkeer. Nieuwe contractvormen die o.a. door Rijkswaterstaat worden ingezet, innovaties op productniveau en hogere verwachtingen van de weggebruiker waren de reden om het systeem weer eens grondig aan te passen.

Historie Keuring van wegmarkeringmaterialen voor toepassing op rijkswegen gebeurde in het verleden door het Rijkswegenbouwlaboratorium en later de Dienst Weg- en Waterbouwkunde van Rijkswaterstaat. Via een eigenhandig opgezet protocol bestaande uit een aantal laboratoriumproeven en een praktijktest buiten op de weg werd beoordeeld of producten geschikt konden worden bevonden voor toepassing op rijkswegen. Een en ander werd getoetst met behulp van de vigerende “Eisen door de Rijkswaterstaat gesteld aan bouwstoffen voor de wegenbouw”. Op basis van de resultaten van deze controle werd per kalenderjaar al het benodigde markeringsmateriaal door Rijkswaterstaat ingekocht en verdeeld over de regionale wegendistricten destijds Dienstkringen genaamd. Deze Dienstkringen stelde het materiaal ter beschikking aan de wegmarkeringbedrijven die de markeringswerkzaamheden gingen uitvoeren binnen hun beheersgebied. Begin jaren negentig van de vorige eeuw is besloten om over te gaan tot certificatie van wegmarkeringmaterialen en het bijbehorende aanbrengproces met als doel een kwaliteit keurmerk voor deze materialen voor toepassing op allerlei wegen (zowel binnen het rijk als bij de provincies en de gemeenten). Deze taak is opgepakt door enkele certificeringinstellingen die op hun beurt gecontroleerd worden door de Raad voor de Accreditatie. Deze CI ’s hebben een College van Deskundigen aangesteld waarin alle betrokken partijen zijn vertegenwoordigd. Dit College wordt bijgestaan door een werkgroep eveneens bestaande uit vertegenwoordigers van de producenten, applicateurs, controlelaboratoria, certificeringinstellingen en wegbeheerders die de spelregels hebben opgesteld in de vorm van zogenaamde nationale beoordelingsrichtlijnen (BRL) die weer zijn gebaseerd op nationale en Europese normen. Na het doorstaan van de laboratorium- en wegproeven wordt in Nederland een KOMO keurmerk verstrekt dat door de meeste opdrachtnemers wordt geaccepteerd als een volwaardig kwaliteitscertificaat. In eerste instantie is begonnen met het opstellen van een BRL voor wegenverf (BRL 2355) die al zeer snel werd aangevuld met een BRL voor thermoplastisch markeringsmateriaal (BRL 9141). Later zijn deze twee BRL’s samengevoegd tot BRL 9141/02 en uitgebreid met koudplasten. Vrijwel gelijktijdig is er een BRL verschenen voor het applicatieproces (BRL 9142). Veelal


steunden deze beoordelingsrichtlijnen op de CROW Standaard RAW Bepalingen die op haar beurt weer gebaseerd was op (inter)nationale normen (NEN EN). Op dat laatste gebied is de afgelopen 15 jaar wel het nodige veranderd wat o.a. geleid heeft tot het volledig herzien van alle BRL’s op het gebied van wegmarkeringen. Ook nieuwe producten zoals voorgevormde markeringen en zgn Type II materialen zijn aan het assortiment toegevoegd.

Herzien BRL 9141/02 voor wegmarkeringsmaterialen Allereerst is de BRL voor het productcertificaat van wegmarkeringmaterialen aangepast aan de huidige internationale regelgeving met als resultaat BRL 9141/03. Zowel het laboratoriumproeven gedeelte als de praktijkproef zijn nu gebaseerd op de nieuwste versies van respectievelijk EN 1871 en EN 1824. De niveaus van de functionele eigenschappen zijn gekozen uit de EN 1436 en EN 1790. Het toevoegen van Type II markeringsproducten aan het assortiment had tot gevolg dat ook een eis moest worden opgenomen voor de natte retroreflectie met bijbehorende bepalingsmethode. Uit de EN 1436 is gekozen voor het niveau van klasse RW2 (RL ≥ 35 mcd/m2 lux). Afhankelijk van de verschijningsvorm dienen deze Type II producten ook te voldoen aan een eis voor de bedekkinggraad waarmee de uiteindelijke streep kan worden gekarakteriseerd. Het wegproef gedeelte is volledig gebaseerd op de nieuwe EN 1824 en kan dan ook in de toekomst worden gebruikt voor het verstrekken van een CE markering voor de diverse markeringsmaterialen. Deze CE markering voor wegmarkeringmaterialen wordt hoogst waarschijnlijk vanaf januari 2014 verplicht. Op dat moment dienen alle in Europa verhandelde wegmarkeringproducten te zijn voorzien van een CE merk. Dit is echter geen kwaliteitskeurmerk zoals we dat nu kennen in de vorm van KOMO. Het geeft alleen aan dat het product voldoet aan een aantal essentiële eigenschappen zodanig dat het in de Europese Gemeenschap mag worden verhandeld. Een KOMO gecertificeerd product heeft automatisch een CE markering maar omgekeerd is dit niet zo.

Herzien BRL 9142 voor het applicatieproces Omdat er een aantal nieuwe producten met bijbehorende applicatietechnieken zijn toegevoegd aan het assortiment diende ook deze BRL te worden aangepast. Bedrijven die gecertificeerd willen worden voor het aanbrengen van deze nieuwe producten (Type II, voorgevormde materialen) dienen hiervoor opnieuw een proef van bekwaamheid af te leggen. De op dit moment bekende en meest gebruikte applicatiemethoden zijn beschreven en kunnen in de toekomst eventueel aangevuld worden met nieuwe technieken (airless spuiten etc.).


Wegproef 2009 Rijkswaterstaat Dienst Noord Brabant heeft voor het uitvoeren van de wegproef een wegvak ter beschikking gesteld. De locatie voldoet aan de eisen uit de EN 1824 waarbij het verkeersaanbod en het type deklaag de belangrijkste factoren zijn. In tegenstelling tot vroeger is volgens de EN 1824 het aantal wielovergangen van wezenlijk belang voor het bepalen van de duurzaamheid en functionaliteit. Hiervoor is een meetsysteem ge誰nstalleerd van de Franse firma Sterela dat naast het aantal wielovergangen ook exact kan registreren waar deze hebben plaatsgevonden. Het systeem kan op afstand worden uitgelezen, werkt volcontinu en wordt van energie voorzien door een zonnepaneel. In totaal zijn in de zomer van 2009 circa 100 producten aangebracht in transversale richting op rijstrook 2 van de A4 tussen de Belgische grens en het knooppunt Markiezaat. Tijdens het aanbrengen van de strepen zijn rijstrook 2 en de vluchtstrook gesloten voor het verkeer. Op die momenten dat de strepen daadwerkelijk werden getrokken is het verkeer telkens voor een korte tijd volledig stilgezet met behulp van politiestops. Het aanbrengen heeft in totaal 4 dagen in beslag genomen waarna nog 2 dagen nodig waren voor het uitvoeren van de 0-metingen. De werkzaamheden zijn uitgevoerd in een aantal weekenden zodat de hinder voor het verkeer minimaal was. Gedurende de eerste weken na aanbrengen bleek er een lichte verhoging in de geluidsproductie op te treden door het overrijdende verkeer. Vrij snel daarna nam dit af door afslijting van de strepen of door gewenning door de omwonenden. Naast de grootste Nederlandse producenten zijn er ook een aantal buitenlandse fabrikanten die hun producten in Nederland willen laten certificeren.

Fig 1 Voorgevormde markeringen in de wegproef 2009

Fig 2 Telsysteem overrollingen


Metingen Op de weg wordt direct na aanbrengen de laagdikte bepaald en getoetst aan de eisen uit de BRL 9141/03. Voor de Type II markeringen die met behulp van de dot machine of de stekelwals worden aangebracht wordt tevens de bedekkinggraad bepaald. Daarnaast worden de functionele eigenschappen van de markeringen na enkele dagen bepaald waaronder de stroefheid (SRT waarde), de dagzichtbaarheid en de kleur alsmede de nachtzichtbaarheid zowel droog als nat. Deze functionele eigenschappen worden nogmaals bepaald bij circa 100.000 wielovergangen binnen 6 maanden (voor tijdelijke markeringen), na 1 jaar en 0,5 * 106 wielovergangen (voor permanente verfproducten) en 1 * 106 wielovergangen (voor permanente verf producten Type II) en na 2 jaar en 2 * 106 wielovergangen (overige producten).

Toekomst certificering in Nederland De invoering van CE markering voor wegmarkeringproducten in 2014 betekent nog steeds dat producten door een onafhankelijk certificeringinstituut moeten worden beproefd o.a. op de weg. Rijkswaterstaat schrijft in haar contracten geen specifieke producten meer voor maar eist wel KOMO (of volledig gelijkwaardig) gecertificeerde producten en aanbrengprocessen. Dit geldt overigens ook voor andere wegbeheerders zoals de Provincies en (in mindere mate) de Gemeenten. De toenemende verkeersintensiteit en grotere belangen die worden gehecht aan verkeersveiligheid liggen hier aan ten grondslag. Ook de vergrijzing van de weggebruiker is er debet aan dat markeringen aan hogere kwaliteitseisen moeten voldoen. Certificering van wegmarkeringproducten en aanbrengprocessen zal dan ook in de toekomst gewoon doorgaan. Naast CE gemarkeerde producten zal er nog steeds vraag zijn naar producten van hoge kwaliteit zoals KOMO gecertificeerde materialen. Deze KOMO gecertificeerde producten zullen in ieder geval bij Rijkswaterstaat de voorkeur genieten. Conclusies Met de aangepaste BRL ’s en de wegproef 2009 heeft Nederland een nieuwe weg ingeslagen op het gebied van certificering van wegmarkeringmaterialen en staan we gesteld voor de toekomst. Het verstrekken van CE markering naar aanleiding van deelname aan de wegproef 2009 is mogelijk, afhankelijk van de ontwikkelingen rondom de Europese normen die op dit moment nog plaatsvinden. Het vinden van een geschikte locatie voor het uitvoeren van de wegproef in Nederland wordt steeds moeilijker. Zowel een wegvak vinden met de juiste deklaag, voldoende verkeersintensiteit alsmede een gebied met weinig bewoning is bijna onmogelijk.


Aanbevelingen Het vinden van een geschikte locatie voor het uitvoeren van de wegproef blijkt bijzonder lastig. De huidige locatie op de A4 in Noord Brabant gaat medio 2011 op de schop, direct na de laatste metingen. Het is dus zaak dat er zo snel mogelijk wordt gezocht naar een nieuwe locatie. Om de verkeershinder en de kosten van aanleg van de wegproef zo laag mogelijk te houden zou er een permanente locatie moeten worden gecreĂŤerd van voldoende lengte (circa 500 meter) die volledig verkeersvrij kan worden gemaakt. Dit komt ook nog eens de veiligheid van de applicatieploegen ten goede. Gedacht wordt dan aan een locatie met een tweebaans weg waarbij een brede middenberm aanwezig is waar 2 extra rijstroken kunnen worden aangelegd voor het doorgaande verkeer tijdens applicatie van de proefstrepen en tijdens metingen. Omdat uit moet worden gegaan van een dichte deklaag en een dergelijk proefvak wat meer geluid produceert bij het overrijden van het verkeer, zou deze locatie gezocht kunnen worden in een gebied met zeer weinig bewoning (bijvoorbeeld in de Noord Oostpolder) of in de buurt van de Belgische grens (A67). De certificerende instanties in Nederland beschikken zelf niet over proeflocaties zodat een beroep moet worden gedaan op wegbeheerders zoals Rijkswaterstaat of de Provincies. Gezien het grote belang dat de Nederlandse wegbeheerders hebben bij voldoende beschikbaarheid van KOMO gecertificeerde materialen zou het billijk zijn dat Rijkswaterstaat en de Provincies zich voor de aanleg van een dergelijke permanente proeflocatie in zouden zetten en dit (gedeeltelijk) mee zouden financieren. Een voorbeeld zou kunnen worden genomen aan Frankrijk waar een dergelijke permanente testlocatie al jaren bestaat en functioneert naar volle tevredenheid van alle betrokken partijen. Hier kan gewerkt worden zonder enige verkeershinder en volkomen veilig voor de applicatie- en meetploegen.

Literatuur prEN 1824, Road marking materials - Road Trials, 2009 prEN 1436, Road marking materials – Road marking performance for road users, 2007 prEN 1790, Road marking materials - Preformed road markings, 2007 prEN 1871, Road marking materials - Paint, cold plastic and thermoplastic marking materials Physical properties, 2008 prEN 12802, Road marking materials - Laboratory methods for identification, 2008 BRL 9141/03 Nationale Beoordelingsrichtlijn voor het KOMO productcertificaat voor Wegmarkeringmaterialen, 14 mei 2009 BRL 9142/02 Nationale Beoordelingsrichtlijn voor het KOMO procescertificaat voor het appliceren van wegmarkeringmaterialen, 15 februari 2003

41_VandeAa  

http://www.crow.nl/nl/Binaries/PDF/PDF-Infradagen/41_VandeAa.pdf