Page 1

NR. 3 2017 € 5,95 WWW.ITALIEMAGAZINE.NL

EXTRA DIK EXTRA DOLCE

FLORENCE ROME PORTOFINO SICILIË BOLOGNA

BP


Voorwoord

Mooiste haventje

Even voorstellen

Michiel van Straten is ontdekkingsschrijver. Hij gaat graag op zoek naar achter­ gronden van dingen die zo normaal lijken. Zo kwam hij erachter dat de term ‘bankroet’ uit middeleeuws Florence komt. Wanneer geldwisselaars failliet gingen, werd de tafel waaraan ze zaken deden kapot gemaakt: banca rotto. Michiel: ‘Het is inspirerend om op de plekken rond te lopen waar zich dat soort dingen heeft afgespeeld.’

Jeroen Jansen Journalist/fotograaf, p. 30 ‘Ik heb als reisfotograaf en ­journalist een zwak voor Italië. Het is een land dat je met zijn felle kleuren, fraaie architectuur en mooie verhalen nooit in de steek laat. Voor deze editie van Italië Magazine bezocht ik de stad Bologna, die op culinair gebied veel te bieden heeft. Als liefhebber van eten en reizen, was dit voor mij dus de ultieme bestemming.’

©Michel heerkens

Willy van de Riet Eindredacteur Willy is nieuw op de eind­ redactie van Italië Magazine. De enorme diversiteit van het land is wat zij zo mooi vindt aan Italië. ‘Samen met mijn man ben ik onder meer van Bologna naar Florence gewandeld. Op een dergelijke reis krijg je een totaal ander beeld van het land dan wanneer je alleen historische steden bezoekt, wat ik ook graag doe. Op culinair gebied verrast Italië mij altijd: bestel maar eens een simpele warme chocolademelk in een Italiaanse berghut, je weet niet wat je meemaakt.’

© k e e s ta b a k

Michiel van Straten Journalist/fotograaf, p. 110

Toen ik een aantal jaren geleden weer eens een bezoek bracht aan Rome drukte een collega, die een tijd in de stad heeft gewoond, me op het hart dat ik koffie moest gaan drinken bij Nunzia. Een beroemd koffiehuis? Nee, een kiosk in het Parco del Colle Oppio die al sinds 1963 bestierd wordt door Nunzia, inmiddels een dame op leeftijd. Vanaf het terrasje met zijn zes tafels waar zij koffie serveert, heb je een schitterend uitzicht op het Colosseum terwijl onder je voeten zich de resten bevinden van de Domus Aurea, het gouden huis van Nero. Maar ook als je je even niet de overweldigende historie van dit stukje Rome realiseert, is dit een van die schitterende, eigenlijk heel gewone plekken in Rome. Het maakt onderdeel uit van de Esquilino, een van de zeven heuvels van de Eeuwige Stad. Wat minder bekend, maar met zijn eigen charme, en onder andere enkele heel bijzondere kerken. Toenke Berkelbach, die zelf in deze wijk woont, geeft een aantal ideeën en tips voor een bezoek. Voordat de euro zijn intrede deed, schreven we voor bedragen in guldens de ƒ die stond voor florijn. Een naam die terug te voeren is op de tijd van de Medici’s in Florence, waar het bankieren werd uitgevonden. De Medicifamilie dankte haar rijkdom aan dit beroep. Michiel van Straten ging op zoek naar de oorsprong van de florijn in het schitterende Florence. Om te genieten van misschien wel het beste wat Italië te bieden heeft op culinair gebied gingen we naar Bologna, de stad die ondere andere de bijnaam La grassa, de vette, draagt. Langs osterie, trattorie, ristoranti, markten, ijssalons en wat dies meer zij, maar natuurlijk ook met een beklimming van de beroemde 12de-eeuwse Torre degli Asinelli (97 meter hoog) om weer wat calorieën te verbranden. Over eten gesproken: we hebben in deze editie een aantal heerlijke recepten uit de Siciliaanse keuken. Een keuken die een mengelmoes van invloeden is, en daardoor ook zo uniek. De strijd om de titel Italië Magazine Restaurant van het Jaar is weer losgebrand, de inschrijving voor de zevende editie is geopend. Op onze website www.italiemagazine.nl vind je het inschrijfformulier. Wil je graag jouw favoriete restaurant nomineren of ben je zelf restaurateur en vind je dat jij die prijs in de wacht hoort te slepen, schrijf je dan nu in. Het kan tot 29 mei. In het volgende nummer wordt dan een lijst met tien genomineerden gepubliceerd waaruit de winnaar zal worden gekozen. Met zicht op de zomer hebben we in deze editie ook een reportage over Portofino, een van die magische badplaatsen en pleisterplaats van de rich & famous. Met volgens velen het mooiste haventje aan de Middellandse Zee.

Buon divertimento! Paul van Eijndhoven, hoofdredacteur p.vaneijndhoven@creditsmedia.nl

italië magazine

3


110

88

30

Inhoud 2017 nummer 3 Reizen

080 DE TOP VAN DE BRUNELLO’S

007 GRANTURISSIMO

Op bezoek bij Casanova di Neri, een wijnbedrijf uit het Toscaanse Montalcino.

De mooiste logeeradressen en tips voor bella Italia.

018 PORTOFINO Eens streek heel Hollywood neer in dit vissersdorp en nog altijd weet Portofino de glitter & glamour te paaien.

030 BOLOGNA De bekendste bijnaam van Bologna is ‘La grassa’, de ‘vette’. Een culinair bezoek aan dit walhalla voor foodies.

046 ESQUILINO

086 DÉ RESTAURANTVERKIEZING De jaarlijkse Italië Magazine Restaurant van het Jaarverkiezing gaat weer van start. Inschrijving geopend!

101 MANGIARE Culinaire nieuwtjes plus een nieuw Italiaans restaurant van een oude bekende in de hoofdstad.

Cultuur & design

Een ontdekkingstocht op de zevende heuvel van Rome. Met buurtbewoner dr. Rizzi als inspirerende gids.

043 NUOVO

Culinair

058 TOTÒ

Design, mode en andere onweerstaanbare nieuwigheden.

Voor veel Italianen de grootste komiek aller tijden.

070 CULINAIR SICILIË Griekse, Romeinse en Arabische invloeden maken de keuken van Sicilië ongekend spannend.

4

ITALIË MAGAZINE

067 AGENDA Exposities, concerten en andere culturele hoogtepunten in Italië en Nederland.


18

7 70

80

43 088 FRATELLI ROSSETTI

099 EWOUT KIECKENS

Voor liefhebbers van handgemaakt schoeisel is dit Milanese familiebedrijf de overtreffende trap.

Moord en doodslag fascineren iedere Italiaan, vandaar de dagelijkse ‘kronieken’.

107 ‘LA DOLCE VITA’ VOLGENS GORT

123 LAURA

In ‘Over de grens’ gaat Ilja Gort nu naar Italië. De maker over zijn nieuwe televisieserie.

Laura de Rooy-Dekker van ItaliaCasa over onroerend goed in Piemonte.

110 FLORIJNEN UIT FLORENCE

124 JURIDISCH

Hoe de Medici het bankieren tot kunst verhieven, en daardoor heel Florence lieten floreren.

Advocaat Joost van der Heijden over de aankoop van een huis van het bisdom.

118 MEDIA

En verder...

Onmisbare nieuwe romans en cd’s uit Italië.

Columns

029 ROSITA STEENBEEK

104 LA LINGUA ITALIANA Polpette: hoe maak je de ideale Italiaanse gehaktbal(letjes).

Vriendin en Rome-kenner Valentina heeft een nieuwe betrekking.

125 HUIZEN TE KOOP & TE HUUR

041 RIK RENSEN

130 VOLGEND NUMMER & COLOFON

Actueel aanbod van onroerend goed in Italië.

De ongewone aanpak van de mollenvanger van Garbaoli.

ITALIË MAGAZINE

5


W

G N I D ! N N W EU ZE RO NI R E EU W V EU I N IS F 30 T A G R VA N A W IEU

NI

EU

specialist in premium espresso koffie

Espresso is pure lifestyle voor de ware koffieliefhebber. Koffiecentrale levert alle premium koffie uit voorraad.

VOOR LEZERS VAN ITALIË MAGAZINE

10%

Alles voor een espresso-, Nespresso®-, ESE- of pistonmachine. Vandaag bestellen is morgen beleven!

Speciaal geselecteerd voor lezers van Italië-Magazine: W W W. K O F F I E C E N T R A L E . N L / I TA LY

KORTING!

WWW.KOFFIECENTRALE.NL @koffiecentrale


GRANTURISSIMO

nieuws & tips voor italië-liefhebbers

TeksT & sAMeNsTellINg Yanna BuYck

Zweven boven het dal

Wie naar luxe verlangt, maakt met het Miramonti Boutique Hotel in Avelengo een uitstekende keuze. Dit prachtig staaltje architectuur ligt op 1230 meter hoogte en biedt een adembenemend uitzicht over de Noord-Italiaanse bergen en over de stad Merano. Na een lange wandeling kun je bijkomen in het

wellnesscomplex of in het zwembad. De infinity pool laat je zweven boven het dal. MIRAMONTI BOUTIQUE HOTEL, VIA S. CATERINA, AVELENGO, +39 0473 279335, WWW.HOTEL-MIRAMONTI.COM, VANAF € 200 PER KAMER PER NACHT.

italië magazine

7


GRANTURISSIMO

SWEET DREaMS Chocoladeliefhebbers die een bezoek plannen aan Perugia kunnen hun hart ophalen in het etruscan Chocohotel, het eerste hotel ter wereld dat volledig aan deze lekkernij gewijd is. Chocolade vormt de rode draad door het hele gebouw: van de kamerdecoratie tot de menukaart. Hét visitekaartje is

de Choco sweet suite, die tot in de kleinste hoekjes aangekleed is met chocolade. geen zaliger manier om wakker te worden.

Een stapje voor Deze hemelsblauwe lederen succes gegarandeerd! LOAFER, ARMANI, loafer van Armani is WWW.ARMANI.COM, perfect voor elke zonnige € 500 outfit of gelegenheid.

ETRUSCAN CHOCOHOTEL, VIA CAMPO DI MARTE 134, PERUGIA, +39 0755 837314, WWW.CHOCOHOTEL.IT, VANAF € 57 PER NACHT.

Vacanza al mare

Agriturismo Torre del golfo, met veel enthousiasme uitgebaat door de familie Colosimo, is een rustgevende plaats om te proeven van de troeven van Calabrië, een vaak vergeten vakantiebestemming in de punt van de laars. Het domein is

8

italië magazine

omgeven door groen en ligt toch slechts tweehonderd meter verwijderd van een prachtig zandstrand aan de Ionische Zee, waar ook in de zomermaanden de grote mensenmassa uitblijft. Pater familias Franco en zijn zoon serafino leggen je in de watten en vertellen vol passie over hun streek. Torre del golfo telt vijf appartementen die plaats bieden aan twee tot negen personen.

AGRITURISMO TORRE DEL GOLFO, VIALE CALLAO, CROPANI MARINA, +39 3382 933807, WWW.TORREDELGOLFO.IT, VANAF € 380 PER APPARTEMENT PER WEEK.

L’arte fiorentina Hotel Art Atelier, een viersterrenhotel nabij de Basilica di san lorenzo in Firenze, voert je mee terug naar de grandeur van de 19de eeuw. In het hele hotel staat kunst centraal. Niet alleen in de kamers, want gasten kunnen in het hotel ook workshops volgen over verschillende kunststro-

mingen. De belangrijkste bezienswaardigheden van de stad liggen op loopafstand en voor verdere uitstapjes kun je fietsen of scooters huren. HOTEL ART ATELIER, VIA DELL’AMORINO 20, FIRENZE, +39 0552 83777, WWW.HOTELARTATELIER.COM, VANAF € 80 PER KAMER PER NACHT.

>


De mooiste plekjes aan de Gargano-kust

Venetië, Appartementen San Giacomo

Van agriturismo tot boutique-hotel: geniet van de spectaculaire schoonheid van de Gargano en van onze bijzondere accommodaties of combineer met een flydrive of autorondreis door Puglia.

In hartje Venetië en toch rustig, met tuin of terras.

Vanaf € 140 per appartement per nacht.

Vanaf € 24 p.p. per nacht.

Veel nieuw aanbod voor 2017!

8-daagse Autorondreis Onontdekt Latium & de Castelli Romani

Bekijk ons volledige aanbod met nieuwe rondreizen, fly-drives, boetiekhotels, agriturismo’s en nog veel meer op www.fundadore.nl

Van de Etrusken naar de Castelli Romani en de baai van Gaeta. Verblijf in drie bijzondere hotels, inclusief wijnproeverij in Frascati.

Vanaf € 679 p.p.


GRANTURISSIMO

EYECATCHER Deze zonnebril van Marni, met zacht blauw en warm geel, is er eentje voor de

extraverte levensgenieter! ZONNEBRIL, MARNI, WWW.MARNI.COM, € 375.

Fietsen en slapen bij Fortunato Baliani Voor wielerliefhebbers is Torre della Botonta in het Umbrische Castel San Giovanni een perfect vakantieverblijf. Niet alleen liggen er mooie fietsroutes in de buurt, ook de naam van de uitbater doet misschien wel een belletje rinkelen: Fortunato Baliani, voormalig Italiaans profwielrenner. In 2010 blies hij een middeleeuwse burcht nieuw leven in, en

Kleurrijk Trapani

het eindresultaat mag absoluut gezien worden. De receptie vind je in de uitkijktoren! ’s Avonds is Osteria della Torre een uitstekende keuze voor wie wil genieten van Umbrische specialiteiten. TORRE DELLA BOTONTA, VIA ALBORNOZ, CASTEL SAN GIOVANNI, +39 3318 462565, WWW.TORREDELLABOTONTA. COM, VANAF € 60 PER KAMER PER NACHT.

Bamboo baby!

Duca di Castelmonte, gelegen in het Siciliaanse Trapani, is het kleurrijke eigendom van de sympathieke familie Curatolo. De appartementen voor twee tot zes personen worden omgeven door een groentetuin en olijfgaarden, die aan de basis liggen van de gerechten die in de keuken worden bereid. Met een zwembad en een voetbal-, volleybal- en tennisplein zijn er opties genoeg om de dag actief door te brengen, en ook kinderen kunnen zich naar hartenlust uitleven op het domein. De eigenaars geven je graag tips over uitstapjes in de omgeving. DUCA DI CASTELMONTE, VIA SALVATORE MOTISI, TRAPANI, +39 0923 526139, WWW.DUCADICASTELMONTE.IT, VANAF € 40 PER KAMER PER NACHT.

Deze beautycase van Emilio Pucci is erg handig om kleine spullen in op te bergen. De bambooprint

maakt het allemaal net iets stoerder. BEAUTY CASE, EMILIO PUCCI, WWW.EMILIOPUCCI.COM, € 245.

ITALIË MAGAZINE

>

11


GORINCHEM NEWTONWEG 18 | 4207 HK | T. 0183 646353 | INFO@VANDERDONKINTERIEUR.NL | WWW.DESIGNMEUBELS.NL NOORDWIJK JONCKERWEG 11 | 2201 DZ | T. 071 4080008 | INFO@NOORTINTERIEUR.NL | WWW.NOORTINTERIEUR.NL FREEMAN SEATING SYSTEM RODOLFO DORDONI DESIGN


GRANTURISSIMO ADVERTORIAL

Napels verkennen In het hart van het bruisende Napels, op slechts vijftig meter van de haven waar de veerboten vertrekken naar Capri, Ischia, Sorrento, Amalfi en Positano, bevindt zich Covo degli Angioini. Dit luchtige, moderne hotel ademt luxe en heeft erg ruime kamers. ’s Ochtends kun je genieten van een rijk ontbijtbuffet met een scala aan mediterrane specialiteiten. Daarna ben je volledig klaar om aan de dag te beginnen! COVO DEGLI ANGIOINI, VIA MELISURGO 44, NAPELS, +39 0810 140238, WWW.COVODEGLIANGIOINI.IT, VANAF € 70 PER KAMER PER NACHT.

TEMPEL IN DE GROT

Limoncello bij de Etna Aan de voet van de Etna, met uitzicht over de kust, ligt agriturismo San Leonardello, tussen Catania en Taormina. Je wordt hier zeer gastvrij ontvangen door de familie Calabretta. Overdag kun je relaxen tussen de citrusbomen en bij het zwembad en ’s avonds is het genieten van een uitgebreid diner met Siciliaanse specialiteiten, bereid door mamma Rita en haar dochters Vera en Saria. En natuurlijk is het een must de huisgemaakte limoncello, de citroenjam en de pure, biologische citroenen te proeven. Gigi Travel was bij aankomst meteen enthousiast. Ook te combineren met andere agriturismi in een rondreis. TE RESERVEREN VIA GIGI TRAVEL, WWW.GIGITRAVEL.NL, 0416 696605. GEM.PRIJZEN INCL.: 2-PERSOONSKAMER € 90 PER NACHT, 2-PERSOONSAPPARTEMENT € 830 P.W. EN 4-PERSOONSAPPARTEMENT VANAF € 1330 P.W..

Roadtrip Italië In de Marken kan middenin de prachtige natuur ineens een culturele bezienswaardigheid opduiken. Elk jaar vinden ontelbare toeristen de weg naar de prachtige Grotte di Frasassi, en in dezelfde bergkloof valt nog een pareltje te bewonderen: de Tempio del Valadier. Deze achthoekige

tempel werd in 1828 gebouwd op verzoek van Paus Leo XII, naar een constructie van de neoclassicistische architect Giuseppe Valadier. Laat je verrassen door dit prachtige staaltje architectuur. TEMPIO DEL VALADIER, STRADA COMMUNALE, GENGA, +39 0732 973014.

Lonely Planet lanceerde een nieuwe serie: de Best Trips. In Italy’s Best Trips word je meegenomen naar de mooiste bezienswaardigheden van Italië, maar de route ernaartoe is minstens even belangrijk. Deze gids bevat 37 prachtige roadtrips, van dagtrips tot meerdaagse uitstapjes, en vertelt je welke afslag je moet nemen om langer in het gebied te blijven, in welk

restaurant je absoluut eens moet eten en wat zeker op je to-dolijstje moet. ITALY’S BEST TRIPS, LONELY PLANET, ISBN 9781786573216, € 23,99. >

ITALIË MAGAZINE

13


GRANTURISSIMO

Kleurrijke verschijning

Lavendelparadijs in Piemonte

De Vlamingen Natascha en Nicolas lieten hun hectische leven als psychologe en advocaat achter zich en vestigden zich in het Piemontese Merana, waar ze enkele hectaren lavendel verbouwen tot natuurlijke producten. Een sprong in het onbekende was het, want geen van hen beide stond bekend om groene vingers, en de weinige plantjes die ze hadden op hun terras in Gent waren geen lang leven beschoren. Negen jaar later hebben ze nog geen seconde spijt gehad van hun beslissing. In hun onlineshop Lavamore vind je allerlei lavendel-

14

ITALIË MAGAZINE

gerelateerde producten: van etherische oliën tot heerlijke geurzakjes. Ook hebben Natascha en Nicolas een agriturismo op het terrein, zodat toeristen dag en nacht kunnen genieten van de lavendelgeur. De vier vakantieverblijven zijn erg ruim en modern uitgerust en beschikken over een volwaardige keuken en een privéterras. Vanaf het zonneterras of jacuzzi geniet je van de blauwpaarse gloed. Een verblijf in dit paradijs brengt zelfs de meest gestreste stadsmens meteen tot rust. Wie wil, kan ook een handje toesteken in de lavendelvelden!

Missoni kiest ook deze zomer voor een beachlijn vol kleur en leuke patronen. Wie binnenkort wil stralen op het strand is bij dit merk dus aan het juiste adres. MISSONI, WWW.MISSONI.COM, BADPAK € 400, BIKINI € 370.

AGRITURISMO LA VERDITA, LOCALITA CAITI, MERANA, +39 0144 99162, WWW.VERDITA. COM, VANAF € 55 PER NACHT, MINIMUMVERBLIJF 3 NACHTEN. WIJ MOGEN 5 HANDGEMAAKTE JUWELEN UIT LAVASTEEN MET EEN FLESJE ETHERISCHE LAVENDELOLIE WEGGEVEN! OM KANS TE MAKEN GA NAAR WWW.ITALIEMAGAZINE.NL

MAIL

Win

Wijncultuur De recensenten van Slow Food Editore, dé referentie op het gebied van Italiaanse haute cuisine, brengen ook in 2017 een Slow Wine Guide uit. Daarvoor bezochten ze

336 wijnkelders en recenseerden ze maar liefst 2000 wijnen. In het boek wordt niet alleen beschreven wat je in het glas vindt, maar ruime aandacht gaat ook uit naar het verhaal achter de wijn: de passie die de producenten drijft, hun liefde voor het land en hun ambities. Nog een reden nodig om de Slow Wine Guide 2017 aan te schaffen? Bij de meeste wijnhuizen krijg je tien procent korting wanneer je dit boek kunt overleggen. SLOW WINE GUIDE 2017, SLOW FOOD EDITORE, ISBN 9788884994615, € 23,99.

>


GRANTURISSIMO

Hoedje af

Geen stijlvollere manier om je tegen de eerste zon te beschermen dan met deze grofgeweven strohoed van Patrizia Pepe. Verkrijgbaar in ivoor of azuurblauw. NATURAL FIBER HAT, PATRIZIA PEPE, WWW.PATRIZIAPEPE. COM, € 108.

VERJAARDAG VAN DE REPUBLIEK

De ideale stad La Scarzuola, een kleine gemeenschap nabij het Umbrische Montegabbione, staat voornamelijk bekend om het kloostercomplex dat in 1218 gesticht werd door Franciscus van Assisi. Hij plantte er een laurier- en rozenstruik en liet op die manier een waterbron ontspringen. In de tweede helft van de 20ste eeuw kocht de bekende Milanese architect Tomaso Buzzi het kloostercomplex volledig op om het om te bouwen naar zijn interpretatie van ‘de ideale stad’. Twintig

jaar later keek hij tevreden naar het eindresultaat: een stad met maar liefst zeven theaters, een akropolis en surrealistische, disproportionele beelden en gebouwen. Het contrast tussen het heilige aspect van het klooster en het wereldse aspect van Buzzi’s ontwerpen kan bijna niet groter zijn.

Op 2 juni vieren de Italianen hun nationale feestdag, de dag waarop hun land een republiek werd. Geen betere plek om deze dag door te brengen dan in Rome, want daar vindt traditiegetrouw de jaarlijkse militaire parade plaats. Place to be is de Via dei Fori Imperiali, tussen het Vittoriano en het Colosseum, waar een imposante optocht plaatsvindt van het leger, de politie, de brandweer en het Rode Kruis. Spektakel en sfeer verzekerd!

LOCALITÀ SCARZUOLA, MONTEGABBIONE, +39 0763 837463, WWW.LASCARZUOLA.COM, RONDLEIDING RESERVEREN VIA INFO@LASCARZUOLA.COM, € 10.

100% CREATIEF Behoefte om je hectische leven even on hold te zetten? Dan is een creatieve week Toscane misschien iets voor jou. Samen met ongeveer zestien deelnemers verblijf je in een prachtige Toscaanse villa met een- en tweepersoonskamers en een heerlijk zwembad. Professionele begeleiders helpen je graag om in alle rust je eigen onontdekte of

ontdekte talenten te ontplooien, of het nu gaat om schrijven, zingen, koken, beeldende kunst, musiceren of schilderen. Annemarie Doppegieter en haar team verwelkomen je graag van 11 tot 17 juni 2017 of van 10 tot 16 september 2017. GENIETEN IS KUNST IN TOSCANE, +31 6222 46713, WWW. GENIETENISKUNSTINTOSCANE.NL, V.A. € 1250 P.P. INCL. MAALTIJDEN.

ITALIË MAGAZINE

17


Een ansichtkaart Buitengewone schoonheid, prachtige panorama’s en kleurrijke hoekjes. Het vissersdorpje Portofino staat bekend als ‘Liguria’s juweeltje’, met een van de meest fotogenieke piazza’s van Italië. Daarbij heeft het een uiterst mondaine reputatie, zij het dat de voortslepende economische crisis daar wat verandering in heeft gebracht. We namen er een kijkje. TEKS T & FOTOGRAFI E JE S PE R S TO R G A A R D JE NS E N


uit

Portofino


D

e afgelopen jaren hoorde ik veel verhalen over de magnifieke schoonheid van het Ligurische kustplaatsje Portofino. De beelden – foto’s en YouTube-filmpjes – die ik van het centrum zag, zorgden voor hooggespannen verwachtingen. De werke-

lijkheid kan, zoals we allemaal weten, zelfs je wildste dromen overstijgen. Dit is absoluut het geval bij Portofino. Ik reis af naar Santa Margherita Ligure, een kustplaatsje vijf kilometer van Portofino verwijderd. De busrit van Santa Margherita naar Portofino duurt slechts twintig minuten. Twintig minuten om van de ene werkelijkheid een andere in te stappen. Twintig minuten om de normale wereld achter te laten en een soort grote ansichtkaart binnen te stappen die volledig losgescheurd lijkt te zijn van het huidige tijdsgewricht.

Hollywoodsterren Het centrale Piazza Martiri dell’Olivetta van Portofino is een van Italië’s mooiste en meest pittoreske piazza’s, daarover zijn de meeste bezoekers het volledig eens. Mensen lopen met open mond in een soort roes rond over het plein, met een blik vol ongeloof op het gezicht. De kleurige vissershuizen en de oude schepen in de smalle haven die door lome golven langzaam op en neer worden getild, doen geloven dat op deze nostalgische plek de tijd toch zeker al vier of vijf eeuwen niet meer doortikt. Tel dat op bij alle beroemde Italianen en andere ster-

20

italië magazine


Kleurige vissershuizen en oude schepen in de smalle haven worden door lome golven langzaam op en neer getild ren die het dorp de afgelopen eeuwen hebben bezocht, en je snapt dat Portofino een dorp is dat je gezien moet hebben. De romantiek voert hier absoluut de boventoon, en werd in 1957 zelfs bezongen door Fred Buscaglione in zijn monsterhit ‘I found my love in Portofino’. In de jaren zestig, zeventig en tachtig vierde het dorp zijn hoogtijdagen. Aan het einde van de jaren zestig vonden veel Hollywoodsterren, onder wie Humphrey Bogart, Clark Gable, Ava Gardner en Elizabeth Taylor – na een verplichte tour in de Via Veneto in Rome – hun weg naar Portofino. Tot op de dag van vandaag komen beroemdheden steevast naar >

Openingspagina's: het klassieke en wereld­ beroemde uitzicht over Portofino, de kleine piazza, en de haven. Linkerpagina: extravagante types en vrouwen uit de modellenwereld kom je er geheid tegen; spectaculair uitzicht over de baai. Boven: Hotel Splendido voor een aperitief met panorama.

italië magazine

21


het bijzondere dorpje. Emilia Mussini van het restaurant Ö Magazìn kan erover meepraten: ‘Deze zomer kreeg ik een belletje. De beller wilde graag “een goede tafel” voor een groep van tien mensen. Onder hen scheen een belangrijk iemand te zijn. Een paar uur later verscheen de groep, waarin ik Elton John herkende.

Elton John Boven: het blauw van de zee, het groen van de omgeving, en de terracotta kleuren van de gebouwen, dat is Portofino; licht visgerechtje bij Da I Gemelli. Rechterpagina: De tweeling Matteo en Paolo staan aan het roer bij Da I Gemelli, een van de fijnste restaurants van Portofino.

22

italië magazine

Het ging als een lopend vuurtje door het dorp en een half uur later was de chaos compleet. Mensen wilden handtekeningen en natuurlijk ook selfies met Elton John, en ik moet zeggen dat hij uitermate geduldig was. Hij wees niemand af. Helaas werd het op een gegeven moment toch te veel van het goede en moesten we de carabinieri inschakelen. Vijf minuten later stonden ze voor de deur en ontruimden ze de hele boel’, zegt Emilia lachend. Nu we het toch over vips hebben, mocht je behoefte hebben aan een onvervalst

uurtje vip-spotting, dan is restaurant Puny wel de plek waar je heen moet. Het restaurant van de 84-jarige Luigi Miroli is een echt instituut in de restaurantscene van Portofino. ‘Vorige week kwam er een kerel op me af die zei: “U moet de hartelijke groeten hebben.” “Van wie?” vroeg ik. “Van de koning van Spanje”, antwoordde hij.’ Je kunt er zeker van zijn dat Puny – zo wordt Luigi ook wel genoemd – het niet


‘Renzo Piano heeft zijn eigen tafel, Steven Spielberg is gek op onze pesto en Louis Armstrong was een van de aardigste gasten die we ooit gehad hebben’ uit zijn duim zuigt. Koningen, pausen en half Hollywood hebben hier een bord pasta pesto gegeten. Puny laat me zijn persoonlijke fotocollectie zien. Op een oude zwartwitfoto uit de jaren zestig is Puny te zien met de legendarische Gianni Agnelli en wat andere leden van de Fiatfamilie. ‘Geloof me, ik heb ze allemaal ontmoet. Renzo Piano (wereldberoemd architect) heeft zijn eigen tafel, Steven Spielberg is gek op onze pesto en Louis Armstrong was een van de aardigste gasten die we ooit gehad hebben’, zegt hij.

Maar ik moest ze helaas teleurstellen. Ik kan niet mensen, die midden in hun maaltijd zitten, vragen om te vertrekken’, besluit hij ferm. De economische crisis die in 2008 begon, wordt nog steeds gevoeld in >

30.000 euro Luigi is nog niet klaar: ‘Enkele weken geleden werd ik benaderd door een groep vreemdelingen. Ze hadden honger en wilden graag een hapje eten, maar ik had geen vrije tafels meer, waarop ze me 30.000 euro boden om toch een tafel vrij te maken. Stel je voor, 30.000 euro!

italië magazine

23


Italië. De tijden zijn veranderd, ook in Portofino. De vrachtladingen toeristen – die elke ochtend per boot aankomen vanuit Santa Margherita – hebben inmiddels Portofino ontdekt. Dit heeft het Hollywood-karakter van het dorp ietwat afgevlakt. De grote merknamen uit de modeindustrie als Armani en Dolce & Gabbana zijn inmiddels vertrokken en er zit zelfs een heel betaalbare pizzeria op het cen-

trale plein. Allemaal tekenen van veranderende tijden. ‘Portofino heeft twee gezichten’, zegt Emilia. ‘Het gewone gezicht is het aankomen van de dagjesmensen die na de lunch weer vertrekken. Het andere gezicht toont zich vlak na zonsondergang, wanneer de welgestelde jetsetters plaatsnemen in een van de vele restaurants met zicht op de haven.’ Die gespleten persoonlijkheid is ook goed

Wanneer je je zuurverdiende euro’s iets sneller over de balk wil gooien, dan kun je natuurlijk naar Hotel Splendido, waar je Campari-soda wat intenser smaakt te merken tijdens het uur van het aperitief. Een populaire (low profile) plek daarvoor is Bar Mariuccia, die prachtig gelegen is op het beroemde piazza. Echter, wanneer je je zuurverdiende euro’s iets sneller over de balk wilt gooien, dan kun je natuurlijk naar Hotel Splendido, waar je Campari-soda waarschijnlijk ook wat intenser smaakt met het adembenemende uitzicht over Portofino en ongeveer de helft van de baai.

Architectuur Het meest iconische gebouw van Portofino is wellicht het Castello Brown. Naar verluidt is het aan het begin van de 14de eeuw gebouwd en heette het aanvankelijk Castello di San Giorgio. Aan het begin van de 19de eeuw – na het vredesverdrag bij de conventie van Wenen – verloor het kasteel zijn belangrijke strategische en militaire positie en werd verlaten. In 1867 kocht de Britse consul van Genua, Sir Montague Yeats Brown, het kasteel en hij schakelde de Portugees-Italiaanse architect Alfredo d’Andrade in voor een grootschalige reconstructie, waarna hij zelf in het kasteel ging wonen. Bijna honderd jaar later, in 1961, werd het kasteel overgenomen door de gemeente Portofino. Je bereikt het Castello Brown na een fraaie wandeling naar boven vanaf de centrale piazza. Voor je boven bent, krijg je zicht op verschillende mooie

24

italië magazine


panorama’s van Portofino en de Ligurische zee, bijvoorbeeld vanaf de kleine 12de-eeuwse kerk van San Giorgio. Tegenwoordig wordt Castello Brown vooral gebruikt voor culturele evenementen. Voor een klein bedrag aan entree geniet je vanaf de hof van het kasteel van het werkelijk verbluffende uitzicht naar Santa Margherita en de hele haven van Portofino beneden aan de zee.

De wilde wandeling Een andere historische attractie vind je ongeveer vijf kilometer van Portofino, aan de kust van Ligurië. Hier werd tus-

sen de 10de en 11de eeuw de abdij van San Fruttuoso opgericht. Je kunt de abdij maar op twee manieren bereiken: per boot vanaf de zee of lopend via een van de twee prachtige wandelroutes die je door Monte di Portofino voeren, een uitgestrekt en beschermd natuurpark. De wandeling vanaf Portofino door het bosgebied is in het begin wel een beetje ruig, later wordt het makkelijker. Maar gedurende de vijf kilometer die de wandeling lang is, kun je er zeker van zijn dat je heerlijke zeegezichten voorgeschoteld krijgt. Veel mensen gaan van hieruit naar Portofino toe om te baden in zee, >

Linkerpagina: lunch bij Da I Gemelli. Deze pagina: het dorp zit vol plekken die van je verlangen te gaan zitten, en te genieten; Luigi Miroli – Puny – van restaurant Puny is de koning van de lokale restaurantscene; bij Puny is het ideaal vip­spotten.

italië magazine

25


Restaurant Giorgio bij de abdij van San Fruttuoso.

recht tegenover de abdij. En misschien gaan ze ook in de baai zwemmen voor een andere bijzondere culturele ervaring. Vijftien meter onder water staat een tweeënhalf meter hoog bronzen standbeeld van de Cristo degli Abissi (Christus van de diepten), dat hier in 1954 is geplaatst. Tegenwoordig hoort de abdij bij de FAI (Fondo Ambiente Italiano), het Italiaanse fonds voor cultureel erfgoed, dat af en toe klassieke concerten en andere culturele evenementen organiseert. Ten slotte volgt nog een suggestie voor de zintuigen: een diner in Ristorante Giorgio met uitzicht over het turquoiseblauwe zeewater. ‘We zitten hier sinds

1982. Ons gastronomische sleutelwoord is “vis” en het menu van de dag wordt bepaald door wat we ‘s ochtends uit de haven van Santa Margherita kunnen krijgen’, zegt eigenaar Andrea Avegno. Voor een romantische ziel die op zoek is naar de juiste locatie voor een intiem tête-à-tête kan dit de perfecte plek zijn. Alle veertig zitplaatsen van het restaurant zijn buiten en op het laagste niveau staat een tafel waar je zelfs de zee voelt spetteren. De keuken is vrij klein, dus reken niet op Michelinsterren-niveau. Het gaat hier om de locatie. En om ten volle te beseffen dat je een geheime Ligurische parel hebt gevonden. ✦

Restaurants in Portofino ✦ Ö Magazìn Calata Marconi 34, +39 0185 269178, www.omagazin.it.

Ü Batti Vico Nuovo 17, +39 0185 269379. ✦

26

italië magazine

✦ Ristorante Puny Piazza Martiti dell’Olivetta 5, +39 0185 269037.

✦ Da I Gemelli Calata Marconi 7, +39 0185 269257.

Beste aperitivo-plekken ✦ Bar Mariuccia Piazza Martiri dell’Olivetta 27.

✦ Trattoria Concordia Via del Fondaco 5, +39 0185 269207.

✦ Ristorante Giorgio San Fruttuoso di Camogli, +39 0185 771781, www.ristorantesanfruttuoso.it.

✦ Belmond Hotel Splendido Via Roma 2, www.belmond.com/it/ hotel-splendido-portofino.


ADVERTORIAL

Bezoek ons in het hart van Piemonte en proef onze bijzondere wijnen

W

elkom in een prachtig heuvellandschap met antieke dorpjes, kastelen, torens en stenen landhuizen. Temidden van deze stille schoonheid vind je de magie van Sessanea®. Breng een bezoek aan de wijngaarden en wijnkelder, neem deel aan een proeverij met een professionele sommelier en geniet van lokale gerechten.

Sessanea ® •

Over Sessanea® in de pers: ‘Een zeer succesvolle mix van elegantie en gemak. Met intense aroma’s van pruimen, kruidige tonen en een zachte frisse smaak, een echte uitnodiging tot gezelligheid.’ ‘Een koninklijke Barbera met tonen van rood fruit, kreupelhout en leer. Zacht in de mond met een volle body en een elegant karakter. Het is een feest om deze wijn te drinken.’

14058 Monastero Bormida • telefoon +39 0144889007 • info@sessanea.com • www.sessanea.com


taal- en cultuurcursussen voor alle leeftijden 45 bestemmingen in heel Italië vanaf 1 week tot een tussenjaar specials gastronomie, wijn & kunst ● mode- & designopleidingen in Milaan ● géén administratiekosten ● persoonlijk en deskundig advies ● ● ● ●

Vraag onze brochure aan! Tel. 0345 520 152

info@italstudio.nl

www.italstudio.nl

B&B Villa Luogoceleste Eigentijds droomverblijf in Toscane

B&B Villa Luogoceleste is een luxueuze villa, eigentijds met moderne accenten. De bed & breakfast is centraal gelegen ten opzichte van Florence, Siena, Cortona en Arezzo, in het gebied van de beroemde Montalcino- en Montepulcianowijnen. Villa Luogoceleste heeft drie tweepersoonskamers met eigen badkamer en een familiekamer met

prachtig infinity zwembad van 17 m x 6 m. Gastheer/vrouw Paul en Ann zorgen voor een excellente en persoonlijke service. ’s Morgens kan men genieten van het uitgebreide ontbijt met lokale producten en je kunt dagelijks reserveren voor een lichte lunch of diner. In de buurt heb je uitstekende restaurants. Villa Luogoceleste heeft mountainbikes en Vespa’s te huur.

B&B Villa Luogoceleste Foiano della Chiana (Arezzo) tel. +32475795435 www.luogoceleste.com Prijs tweepersoonskamer D 160 per nacht Reserveren: info@luogoceleste.com

www.it alstudio.nl

Leer Italiaans in Italie


ROSITA STEENBEEK schrijfster rosita steenbeek verhaalt over haar dagelijkse leven in italië.

ILL USTR ATIE E D IT H BUE NE N

Weerzien met Valentina Het is al weer twee jaar geleden dat ik Valentina voor het laatst zag, maar in een stad als Rome is twee jaar niets, zo ervaren we dat allebei. ‘Af en toe vond ik een antieke pen bij de Tiber, en dan dacht ik aan je,’ zei Valentina toen ik haar belde. Ooit gaf ze me op mijn verjaardag zo’n benen pen van tweeduizend jaar oud. Ze leidde me rond in Tarquinia, door de wereld van de Etrusken, en ik zocht haar wel eens op aan de oevers van de Tiber waar ze in de modder tussen de stenen behalve pennen ook andere schatten vond. Door de telefoon vertelde ze dat ze is gestopt met haar werk als chef-kok en nu een rijke oude dame bijstaat vanaf drie uur in de middag. We gaan lunchen vlakbij Valentina’s huis in het hart van Rione Monti, de antieke volkswijk van Rome. Ik loop over de Via dei Fori Imperiali waar meeuwen uitrusten op hoofden van keizers die voor hun forum staan. Op het plein van de Madonna dei Monti omhelzen we elkaar. ‘Je bent niks veranderd’, zeg ik. Ze excuseert zich voor haar wat langere lokken. ‘Dat wil de signora.’ Valentina neemt me mee naar een klassieke trattoria waar ze uitbundig wordt begroet door Fabio, de baas, een goed uitziende oudere man. De muren zijn behangen met kleurige schilderijen. ‘Fabio houdt van kunst. Vroeger ging hij elke middag na de lunch de galerieën langs. Hij is ook dol op de Etrusken.’ Op zachte toon vervolgt ze: ‘In Tarquinia kwam hij zoeken naar Etruskische graven. Hij was de enige die de schilderingen kon losmaken van de muren. Daar had hij een speciale techniek voor, met linnen. Ze noemden hem Il professore. Toen hij gepakt werd is hij gestopt en wijdde zich aan zijn trattoria. ’s Avonds komen mensen uit de buurt hier bij elkaar, veel kunstenaars.’ We eten tortellini met tomatensaus. Ik vraag waarom ze is gestopt als chef. Valentina is een zeer geraffineerde kokkin. ‘Ze buiten me uit. Overal staan buitenlanders achter het fornuis, veel uit Bangladesh. Die werken voor een lager loon maar daar heb ik geen zin in. Italië draait steeds meer op slavenarbeid.’ Ze is verhuisd naar een

goedkoper appartement, natuurlijk wel in dezelfde buurt. ‘Het is klein maar dat maakt me niet uit. Rome is mijn thuis.’ Precies zoals ik het ervaar. Het is tijd om naar haar nieuwe werkgeefster te gaan die in een oud familiepaleis woont en voor wie ze een soort dama di compagnia is, en voor wie ze ’s avonds een maal bereid. ‘Prachtig is ze, vijfenzeventig en altijd elegantissima.’ Valentina loopt met me mee naar mijn hoekje in huize Roma waar ze op de bus zal stappen. We nemen een route die ik niet ken, tussen het Forum van Augustus en het Forum van Trajanus door waar je een spectaculair uitzicht hebt. ‘Dit is de weg van de Montini, de bewoners van Monti. Hier zijn we echt op het Forum.’ We kijken naar beneden, naar het antieke plaveisel en de groen begroeide gaten erin. ‘Daar zie ik regelmatig krabben lopen,’ zegt ze. Ik ken het verhaal. Hoogstwaarschijnlijk zijn hun verre voorouders hier op de antieke markt ontsnapt aan de verkoop en hebben ze zich vervolgens aangepast aan de omgeving. Vroeger werden ze wel eens opgegeten door de bewakers maar nu zijn de ‘Trajanuskrabben’ beschermd. We wandelen verder naar de Piazza Venezia. ‘Heb je de binnentuin van Mussolini al gezien? Die is sinds kort open.’ We gaan de poort door van het palazzo met het balkon vanwaar Mussolini de menigte toe bulderde en komen in een stille groene oase waar alleen het ruisen van de fontein te horen is. Valentina kijkt omhoog naar de reusachtige palmen. ‘Ze doen me denken aan de munten met palmen erop. Zo mooi, uit Carthago, uit de 4de eeuw voor Christus.’ Wanneer we even op een bankje bij de vijver gaan zitten, verzucht ze: ‘Wat een voorrecht hier te wonen.’ Iets wat ik volledig onderschrijf. ✦

ITALIË MAGAZINE

29


lusthof

Bologna Bologna is een paradijs voor foodlovers, met een weinig vleiende bijnaam. Onze verslaggever verbleef een weekend in de buik van de lekkerste stad van ItaliĂŤ, waar spaghetti te min is en het beklimmen van de hoogste toren goed is voor een gezonde spijsvertering. TEK ST & F OTOG R A F IE je r o e n ja ns e n

30

italiĂŤ magazine


Onder: met de fiets over Piazza Galvani. Rechterpagina boven: delicatessenwinkel Tamburini. Rechtsonder: lunchen bij Venchi; de terracotta muren van Bologna; bij de barbier.

32

italië magazine

V

anaf het hooggelegen Santuario di Madonna di San Luca is Bologna een rossige vlek in het groen. Aan de terracotta daken en het oranjerode steen dankt Bologna de bijnaam ‘La rossa’, al wordt daarmee ook verwezen naar het linkse karakter van de stad. Vanaf deze heuvel zijn ook goed de spitse torens zichtbaar. In de twaalfde eeuw stonden er meer dan honderd, als een middeleeuws Manhattan. Slechts eenzesde daarvan bleek

bestand tegen oorlog, bliksem en rampspoed. De twee bekendste torens (Le due torri) staan naast elkaar in het centrum. De kleinste, de Garisenda van 47 meter, staat een beetje weggezakt in de schaduw van de langste, de Torre degli Asinelli (97 meter). Het uitzicht vanaf de Asinelli is nog indrukwekkender dan van de heuveltop. Je krijgt een paar plofkuiten van het traplopen, maar dan heb je ook wat.

Rijke keuken De torens zijn het symbool van de stad, maar er is meer om trots op te zijn. Een tweede bijnaam, ‘La grassa’ (de dikke of vette), verwijst bijna liefkozend naar de machtige keuken van Bologna. Denk aan verse en gevulde eierpasta, aan mortadella, zuppa inglese, zoete koekjes en ijs. En nee, niet aan de traditionele bolognesesaus. Die heet hier ragù alla bolognese en wordt niet bij de spaghetti gegeten, maar bij tagliatelle en fettuccine. Spaghetti is te dun en niet gemaakt van eieren, daar


halen ze in Bologna hun neus voor op. Overigens: met ragù bedoelen ze in Italië zo’n beetje iedere vleessaus die langzaam wordt gegaard. Elke regio heeft zijn eigen ragù. De dikke saus uit Bologna is gemaakt van rundergehakt, pancetta, wortel, tomatenpuree, bleekselderij, ui en witte wijn. Het officiële recept is vastgelegd bij de Accademia Italiana della Cucina. En de rode tomatensaus met gehakt die wij bolognese noemen? Die komt vermoedelijk van Italiaanse immi-

granten uit New York en ook daar willen ze in Bologna niets van weten.

Oude markt Als Bologna ‘La grassa’ is, dan is Quadrilatero de buik van de vette. In dit wijkje naast het Piazza Maggiore verhandelt men al sinds de middeleeuwen eten. De naam verwijst naar de ‘oude markt’ van Bologna en nog steeds ligt een deel van het versaanbod in kraampjes te wachten op de klant. Bejaarde Bolog- >

italië magazine

33


34

italiĂŤ magazine


De osteria’s en Delicatessenwinkels liggen naast uitstallingen vol streetfood en kratten met culinaire schatten nesi verdringen zich voor de oogst van de dag en bieden er op vis, kaas, groenten en fruit. Ze worden gadegeslagen door de toeristen en hun jongere plaatsgenoten op het terras. Zoals in de Via Clavature en Via Pescherie Vecchie (de ‘straat van de oude viswinkels’), waar de osteria’s en delicatessenwinkels zij aan zij liggen met uitstallingen vol streetfood en kratten gevuld met culinaire schatten. Al slenterend door de smalle straatjes geven we onze ogen en neus goed de kost, om af en toe een winkel in te duiken of plaats te nemen op het terras. We vergapen ons aan de handgemaakte pasta, broden en zoete deegwaren in Dante Zanetti en duiken halverwege de Via Clavature de Mercato di Mezzo in, een overdekte foodmarkt met ijs en koffie en de lekkerste patisserie.

Al het goede uit Emilia-Romagna komt samen in de Quadrilatero. Een winkel als Salumeria Simoni is een luilekkerland vol regionale producten; van de beroemde mortadella-ham tot Strolghino-salami en harde Parmigiano Reggiano.

Surrealistisch Bij culinair instituut Tamburini proeven we van grote tortellini met ricotta en bij enoteca Gilberto 1905 van een glaasje nocino (walnotenlikeur). Uitbuiken doen we op het Piazza Maggiore, waar op dat moment net een film gedraaid wordt. Het decor van deze parttime openluchtbioscoop, met rijen uitklapbare stoeltjes op het plein tussen de palazzo’s, is net zo surrealistisch als de film zelf. Dat komt deels door de bijzondere façade van de Basilica di San Petronio, waarvan de >

Linkerpagina met de klok mee: detail van beschilderde boog; de Mercato delle Erbe; cafeetje onder de arcades; grand café Gamberini. Onder: de lekkerste straat van Bologna.

italië magazine

35


stuDenten houDen De staD jong. je ziet ze overal, vaak fietsenD, op De terrassen lunchenD of aan De aperitivo en antipasti bouw in de zestiende eeuw werd stilgelegd. Op last van paus Pius IV, die niet wilde dat de San Petronio ‘zijn’ Sint Pieter naar de kroon zou steken, werd het aanbrengen van de marmeren betegeling halverwege gestopt. De bovenste helft bleef van baksteen. De basiliek is de op vijf na grootste kerk van Europa. Dat kun je overigens niet aflezen aan de façade. Wel aan alles wat daarachter zit, een gotisch gevaarte van 132 meter lang. Onder: tussen ‘le due Torri’. Rechterpagina boven: het terras van Tamburini. Onder: pauzerende studenten; Salumeria Simoni; doorkijkje in de oude ‘rode’ stad.

36

italië magazine

IJsparadijs Bologna heeft nog een derde bijnaam, ‘La dotta’, oftewel: de wijze. In deze stad zetelt de oudste nog functionerende universiteit van Europa, geopend in 1088. De studenten houden de stad jong. Je ziet ze overal, vaak fietsend, op weg naar de

terrassen en de zitjes onder de arcades, lunchend bij Gamberini, aan de aperitivo en stuzzichini (gratis antipasti) in grand café Zanarini en wachtend in de rij voor ijssalon Cremeria Funivia. Ze zijn verwend, de studenten van Bologna. Neem bijvoorbeeld die ijssalon op Piazza Cavour. Zelden hebben we zulk lekker ijs gegeten als hier. Niet alleen is de textuur van het ijs extreem zacht en romig, je kunt er ook kiezen uit smaken en combinaties waar je nog nooit van gehoord hebt. Mascarpone met gesmolten chocolade, bijvoorbeeld, of fior di latte en Leonardo (ijs van geroosterde pijnboompitten). We laten ons adviseren door de wachtenden voor ons en kiezen voor pistacchio en amarenata, ijs van amarenakersen. Een goddelijke combinatie.


Piazza Cavour ligt in het elegantste deel van de stad. Om de hoek zit Galleria Cavour, een overdekte passage met designwinkels en winkels van luxe labels als Prada en Louis Vuitton.

Instituut Zanarini In de Via Farini liggen de chicste shops onder de arcades. De bekende terracottabogen van Bologna zijn hier op hun mooist. Onze blik valt vaker op de schilderachtige fresco’s aan het plafond dan

op de etalages. Aan de overzijde van de straat stuiten we op alweer zo’n mooi plein, Piazza Galvani. Op de hoek zit Caffè Zanarini, al negentig jaar een instituut in Bologna, waar dames in bont afspreken met hun studerende kleinkinderen en mannen in pak met zonnebril schaamteloos loeren naar de vrouwen die over het plein flaneren. Jongeren racen op hun skateboards langs het terras of luisteren naar elkaars muziek bij het standbeeld van Luigi Galvani, een van >

italië magazine

37


in De jooDse wijk vinD je nu antiquariaten en kunstgalerieËn naast new age-, organic- en vintagewinkels. de ‘wijzen’ en uitvinder van het galvanisme (volgens Wikipedia: het samentrekken van spieren met behulp van elektriciteit).

Doolhof

Boven links en rechts: Flaneren onder de arcades. Midden: aperol met gratis hapjes bij Zanarini; Onder: bruschetta op het terras van Osteria dell'Orsa.

38

italië magazine

Na een blik te hebben geworpen op het klassieke interieur van Zanarini, en de indrukwekkende voorraad macarons, lopen we verder richting het Piazza Maggiore. We steken het plein over en wandelen via de Quadrilatero-wijk richting Ghetto ebraico, de oude joodse wijk. Dit doolhof van straten, bruggen en oranjerode bogen herinnert aan de tijd van vijf eeuwen geleden, toen joodse bankiers en handelaren hun domicilie hadden in de palazzo’s. Meer op last van de paus overigens dan uit eigen wil. Rond 1590 werd het ‘ghetto’ ontruimd en moesten de joden hun heil elders zoeken. Nu zitten hier oude speciaalzaken naast new age, organic- en vintagewinkels. Maar ook kunstgalerieën, antiquariaten, het Joods museum en de Mercato del collezionismo, een kleine curiosamarkt op Piazza VIII Agosto. Plus, niet te vergeten, enkele van de beste osteria’s in Bologna. Dat blijkt wel op het smalle houten terras van Osteria dell’Orsa in de Via Mentana. Het traditionele restaurant is in trek bij

de locals, met dank aan de excellente pastagerechten, de relaxte atmosfeer en, last but not least, de vriendelijke prijsstelling. Ernaast zit een goedlopende pasta-speciaalzaak. We bestellen de bruschetta met mortadella vooraf en als hoofdgerecht de tagliatelle al ragù, waarbij - eerlijk is eerlijk - elke spaghetti bolognese verbleekt als een slap aftreksel.

Lekker loungen 's Avonds duiken we de studentenwijk in, gelegen naast het joodse kwartier. Onder de arcades van de Via Zamboni door lopen we naar NU loungebar, vlakbij Piazza Maggiore. Volgens de ober van Osteria dell’Orsa schenken ze hier de beste cocktails van Emilia-Romagna. Na binnenkomst blijkt dat het met de sfeer in elk geval wel goed zit. Gezeten op een comfy sofa genieten we van de livemuziek, het exotische interieur en de mensen om ons heen. Onze tiki-cocktails vallen goed op de bodem die we vandaag al gelegd hebben. Bologna is slecht voor je caloriehuishouding en die minst vleiende bijnaam van de drie, tja, die snappen we volkomen. Maar Bologna is gewoon in elk opzicht lekker en na al het gesjouw van vandaag kunnen we ons wel iets veroorloven. ✦


tips & aDressen slapen Bij il convento dei fiori di seta (zoiets als: het klooster van de zijden bloemen) verblijf je in een voormalig nonnenklooster uit de veertiende eeuw. Het viersterrenhotel met spa, op loopafstand van het centrum, biedt tien luxe kamers, elk met zijn eigen moderne design. Het ontbijt is bij de prijs inbegrepen en wordt geserveerd in de oude kapel van het klooster. Via Orfeo, 34. ilconventodeifioridisetabologna. com ✦ art hotel commercianti ligt in het middeleeuwse hart van Bologna, naast de Piazza Maggiore en San Petronio basiliek. Het hotel is onlangs in zijn geheel gerestaureerd, met respect voor de historie van het twaalfde-eeuwse palazzo. De inrichting is klassiek, met veel warme kleuren. Via de Pignattari, 11. art-hotel-commercianti.com ✦ Het ontbijt is een van de hoogtepunten in art hotel corona d’oro. De maaltijd wordt geserveerd onder het glazen (schuif)dak van een prachtige art-nouveausalon. Ook de rest van het hotel mag er zijn; van de fresco’s aan het plafond tot de elegant gestoffeerde kamers. Het hotel bevindt zich niet ver van de Piazza Maggiore en biedt uitzicht op de twee torens. Via Guglielmo Oberdan, 12. www.hco.it eten en Drinken ✦ Het terras van clavature zit bijna altijd vol. Heb je geluk en zie je een vrije tafel, wacht dan niet te lang. Het restaurant in

de sfeervolle Quadrilatero-wijk serveert uitstekende pastagerechten en beschikt over een prima wijnkaart. Via Clavature, 17. www.clavature.it ✦ le stanze is een van de mooiste cafés van Bologna. Het zit weggestopt in een oude kapel en is rijkelijk versierd met fresco’s en (moderne) kunst, als onderdeel van een expositie. Populair bij een jong en bohemienpubliek, ook vanwege de heerlijke wijnen, cocktails en spritz met dito barfood. Via Borgo San Pietro, 1. www.lestanzecafe.it ✦ Ook Bologna heeft zijn eataly. Het overdekte foodcourt staat, hoe kan het ook anders, in het teken van slow food, al kun je er ook boeken kopen. Met restaurant, café, delicatessenwinkels en een wijnbar. Via Degli Orefici, 19. www.eataly.net ✦ Nog zo’n warm pleitbezorger van de cucina tradizionale bolognese is ristorante Da nello al montegrappa. Ook hier vind je een surplus aan huisgemaakte pastasoorten, op de traditionele manier bereid: van tagliarini met witte truffel tot gnocchi met gorgonzola. Maar ook de lekkerste risotto, pizza’s en panna cotta als dessert. Via Monte Grappa, 2. www.ristorantedanello.com ✦ Zin in bier? Dan moet je in en rond de Via del Pratello zijn. Daar is het ambachtelijke speciaalbier niet alleen populair onder studenten. De beste pubs zijn Beer for Bunnies, op het prachtige Piazza San Francesco,

il punto en vooral zapap pratello. De laatste serveert ook uitstekende pizza’s (Via del Pratello, 31). Doen ✦ Bologna is een van de oudste Italiaanse steden. Wie meer wil weten over de geschiedenis van de stad, moet in het palazzo piepoli zijn. Daar zit sinds 2012 het museo della storia di Bologna. De tentoonstelling is verdeeld over 35 zalen en begint met de Etruskische tijd. Sommige zalen zijn ronduit spectaculair vormgegeven, met veel ruimte voor grafisch design en multimedia. Via Castiglione, 8. www.genusbononiae.it ✦ het modern art museum of Bologna (mamBo) maakt indruk met zijn permanente collectie van Italiaanse kunst na de Tweede Wereldoorlog. Minstens zo leuk is de MAMBO-bar voor een lunch of aperitivo met de lekkerste stuzzichini. Via Don Minzoni, 14. www.mambo-bologna.org ✦ De san petroniobasiliek is niet de enige bijzondere kerk van Bologna. Een stuk kleiner, maar minstens zo interessant, is de santa maria della vita. Topstuk in het barokke interieur is het beeld van Christus omringd door zes levensgrote terracotta figuren, die de vrienden van Christus verbeelden (Compianto sul Cristo morto). Via Clavature, 10. www.genusbononiae.it ✦ De bibliotheek van Bologna is een van de mooiste ter wereld. De sala Borsa hoort bij het

palazzo comunale en beschikt buiten zijn fraaie collectie over een prachtige binnenplaats met glazen vloer en zuilengalerijen. Bestel een espresso in een van de koffiebarretjes, lees de krant of bewonder de archeologische overblijfselen onder het glas. Piazza del Nettuno, 3. www.bibliotecasalaborsa.it ✦ Onder Bologna stroomt de aposa, die af en toe aan de oppervlakte komt. Een aantal ondergrondse kanalen is afgeleid van de rivier. Ben je avontuurlijk ingesteld en wil je de stad ook vanaf het water ontdekken, boek dan een urban rafting tour. Er zijn ook begeleide wandeltochten langs en door de wateren van Bologna. Vraag in het toeristenbureau op het Piazza Maggiore om meer info. http://bologna.pinsite.nl/c/ home/lb1509/tour-on-the-river ✦ Liefhebbers van vintage kunnen in Bologna hun hart ophalen. Behalve de mercato del vintage (elke dinsdag op Piazza Puntoni) heeft de stad veel leuke vintage-shops met tweedehands (merk)kleding en accessoires. Je vindt ze vooral ten oosten van Piazza Maggiore, in en rond de Via San Vitale, zoals friperie, la leonarda en zenobialand. meer informatie the Best of Bologna is een Nederlandstalige reisblog van Merel Diemont. Met allerlei leuke achtergrondverhalen en tips voor een bezoek aan Bologna. Van haar hand is ook recent de reisgids Wandelen in Bologna verschenen in de serie Odyssee Reisgidsen.

italië magazine

39


Gardameer

Dolomieten

Sicilië

Toscane

Florence

Sardinië

hotels & resorts | charme hotels | luxe villa’s | vakantiehuizen | appartementen fly & drives | autorondreizen | familievakanties | wintersport

+31 229 591942

info@eva-sardinia.com

Rome op twee wielen!

Bici & Baci is een reisagent die zich specialiseert in het verhuren en organiseren van tours met vintage voertuigen zoals Vespa’s, Lambretta’s en Fiat 500’s, fietsen en elektronische voertuigen. Opgericht in 1997 was Bici & Baci het eerste bedrijf dat Vespa-tours in Rome aanbood. Het is een innovatieve en leuke manier om

Rome en al zijn mooie kanten in vrijheid te ontdekken. Elke tour is gepland en aangepast aan jouw behoeftes: je kiest zelf het voertuig, de route en tijd die het beste past om een exclusieve en unieke ervaring van de Eeuwige Stad te krijgen. www.bicibaci.com/nl

IM2017_3_Bici & Baci.indd 68

SCH

RI JF JE N U V N I EU O O R D E I N WE CUR SUS!

20-04-2017 14:21:37

Ontdek hoe bijzonder jouw vakantie in Italië kan worden

Istituto di Lingua Italiana Italiaans Leren in het hart van Amsterdam, Den Haag en Tilburg Jaarcursussen Semestercursussen Kwartaalcursussen Cultuurcursussen One to one op maat Intensieve cursussen op maat Nederlands voor Italianen

ItaliaItalia is de sleutel tot uw succes zakelijk en privé! info@italiaitalia.nl 06 338 57 359

www.italiaitalia.nl

Bel 06-83217900 voor een gratis vakantievoorpretgesprek! “Ik organiseer geheel naar wens persoonlijke, bijzondere en complete vakanties op authentieke plekken in Italië”. Robin Prijs, Particolare vakanties

www.particolarevakanties.nl


PIEMONTINI rik rensen verhaalt over het leven op het platteland in piemonte.

Waar is de mol? Weken hebben we op hem moeten wachten, maar nu komt jaar. Antonio maakt niet veel woorden vuil aan onze kennishij toch eindelijk over het landweggetje aangesloft: de making. Hij passeert me met een mompelend salve en stevent mollenvanger van het gehucht Garbaoli. Het is nog vroeg in af op de molshopen. de ochtend van een mooie voorjaarsdag. Dat laatste laten de Afijn, ik was benieuwd naar de werking van het zesde zintuig vogels nadrukkelijk merken, want die zijn al begonnen met van meneer Antonio die, prikkend met zijn stok, de mollenfluiten en kwetteren nog voor de zon over de heuveltop piepte. gangen inspecteert. Hij is een man uit de buurt. Klein, een Wanneer het licht wordt, zie ik zeker 150 hazelnootbomen, beetje verkreukt, alsof hij met kleren en al uit bed is gestapt. strak in het gelid in rijen van vier opgesteld. Eronder zeker 25 Hij heeft een uitbundige haargroei. Dat wil zeggen: zijn molshopen die via een ondergronds gangenstelsel met elkaar hoofd is zo kaal als een biljartbal maar uit zijn oren en neus verbonden zijn. schieten de haren alle kanten op. Uit de binnenzak van zijn Antonio de mollenvanger heeft een onkreukbare reputatie, vale jas haalt hij een schepje tevoorschijn, dat ook truffeljazo wordt gezegd, want hij werkt volgens het principe nessuna gers steevast bij zich dragen om de truffel uit de grond te cura, nessun pagamento (no cure, no pay). Dat kan hij zich wippen. Vervolgens legt hij een deel van de mollengang bloot, permitteren want Antonio bezit een zesde zintuig. Dat gaat gaat op zijn knieën zitten, ruikt aan de aarde en mompelt dat als volgt: hij hoeft de mollen niet te zien om te weten waar de tunnel al dagenlang verlaten is. Geen mol! Het zal niet zij zich onder de grond verbergen. Antonio werkt intuïtief. waar zijn. Laat Antonio’s zesde zintuig het nu al afweten? Meestal heeft hij de beestjes zo te pakken. In plaats van de Twijfel slaat toe. Maar ik houd mijn mond dicht. Hij sloft hele notenplantage af te graven, prikt Antonio op zijn gevoel verder naar een volgende hoop, inspecteert de ingang onder met een puntige stok in de grond, precies op de plek waar de het bergje aarde, ruikt en schudt opnieuw het hoofd. ‘Verlamol zich zou moeten ophouden. Volgens de dorpelingen prikt ten!’ Maar bij de volgende molshoop begint Antonio te trillen Antonio meestal raak. Dat is jaloersmaals een jachthond met een konijn in kend, want mij is dat nog steeds niet Laat Antonio’s zesde het vizier. Uit de plunjetas die over zijn gelukt, ook al heb ik op een keukenschouder hangt, vist hij een lege plaszintuig het nu al stoel met een riek in de hand naar de tic frisdrankfles die hij bliksemsnel molshopen zitten loeren. Het is ijdel halverwege de fles doormidden snijdt. afweten? hopen op die ene beweging onder de De kant met de vulopening steekt hij aarde. En, uren vergeefs wachten op zeker tien centimeter diep het tunnelhet moment dat ik de riek bliksemsnel tje in en wel zo dat de wind er recht in in de grond kan spiesen. Onbegonnen blaast. Antonio legt uit: ‘De wind in de werk. Tot zover mijn mislukte mollenfles zorgt voor een hoge toon in de jacht. Ik heb dringend hulp nodig. mollengang. Morgen is de mol verdweDe mol, die hier talpa heet, is verantnen, sicuro.' woordelijk voor de vroegtijdige dood Ik ben verbijsterd. Wat een flauwekul. van een groot aantal hazelaars. Zo Maar voor ik iets kan zeggen is Antonio denk ik er tenminste over. Precies alweer verdwenen. ‘A domani’, tot op de plek waar de mollengang het morgen roept hij nog even over zijn wortelstelsel van mijn hazelaars kruist, schouder en sloft het landweggetje verliezen de bomen hun blad en sterweer af. ✦ ven af. Eén dode boom is nog te doen maar bij tien dode bomen gaat een Van Rik Rensen verscheen het boek ‘Puur mens zich toch zorgen maken over de Piemonte’, een tweede bundeling van zijn hazelnotenoogst van het komende columns en foto’s uit Italië Magazine.

ITALIË MAGAZINE

41


WORD ABONNEE

Ontvang MIJN ROME bij een jaarabonnement t.w.v.

9 9 , 9 ¤1

MIJN ROME

Saskia Balmaekers, oprichtster van Italiëblog ciaotutti.nl, schreef een ontdekkingsgids voor Rome vol persoonlijke favorieten: ‘De bekende bezienswaardigheden laat ik zo veel mogelijk links liggen. In plaats van het Colosseum neem ik je mee naar de wijk waar vroeger de gladiatoren en zigeuners woonden en waar nu een mix van boetieks, restaurants en wijnbarretjes te vinden is. Ik laat je proeven van de Romeinse keuken, van authentieke gerechten uit het voormalige getto (zoals gefrituurde artisjokken) tot cocktails in een voormalig klooster’. Maak je de Eeuwige Stad eigen met Saskia’s tips die de rijke historie prachtig verweven met het moderne Romeinse dolce vita. ABONNEMENT Een jaarabonnement op Italië Magazine (6 edities) kost € 33. Wij brengen eenmalig € 5 in rekening voor de verzendkosten van de gids. Deze aanbieding is geldig zolang de voorraad strekt.

KORTING In plaats van het cadeau kun je ook kiezen voor een eenmalige korting. Je betaalt dan maar € 25 voor een jaarabonnement.

AL ABONNEE? Ben je al abonnee en wil je toch de gids ontvangen? Geef dan een abonnement cadeau aan iemand anders en ontvang zelf de gids.

Ga naar www.italiemagazine.nl of bel 088 2266636 (op werkdagen van 9.00 - 17.00 uur)


NUOVO tekst elise dujardin

Terug naar de fifties Bikini’s mogen opvallen deze zomer! Met dit vrolijke model van Dolce & Gabbana kun je in stijl naar het strand of het zwembad. Bovendien verbergt het high waisted broekje eventuele onzekerheden. Dolce & Gabbana, Floral-print bikini, € 390, www.net-a-porter.com.

Lichtgevend labyrint Ontwerpers Luca De Bona en Dario De Meo werden bij het ontwerpen van deze lamp geïnspireerd door de kanalen van Venetië. Ook de naam van de lamp verwijst naar deze wereldberoemde wateren: ghebo is namelijk Venetiaans voor kanaal. Karman, Ghebo-lamp, prijs op aanvraag, www.karmanitalia.it.

Gekust door de zon Geef je gezicht een gezond kleurtje met deze Baked Bronzer van Kiko Milano. Het zijdezachte poeder bestaat uit verschillende tinten beige die tezamen zorgen voor een egaal gebruinde huid. Kiko Milano, Baked Bronzer, € 22,95, www.kikocosmetics.com.

Zeeblauw Dit armbandje met blauwe Swarovski-kraaltjes is een vrolijke toevoeging aan je zomerse outfit. De gouden bedeltjes zorgen voor een speels effect. Le Carose, Bracciale Elisabeth 06, € 68, www.lecarose.com.

>

ITALIË MAGAZINE

43


NUOVO

Borsetta

Driedimensionaal Bijzonder aan de sieraden van de sinds twee jaar in Nederland woonachtige Dario Scapitta is dat ze gemaakt worden met een 3D-printer. Zo ook zijn nieuwste collectie, Monolite, die gekenmerkt wordt door eenvoud en daardoor bij iedere outfit past. Dario Scapitta Design, Monolite-collectie, vanaf € 109, www.darioscapittadesign.com.

De Portofino-handtassen van Vanels stralen een en al luxe uit. De tassen, gemaakt van Italiaans leer, worden geïmporteerd uit Milaan en zijn in verschillende kleuren leverbaar. De zijden sjaaltjes zijn verwisselbaar en zorgen voor een mooi en persoonlijk detail. Vanels, Portofino handtas WHI025, € 325, www.vanelsdesign.com.

Rosso relativo

Fatto di legno Het nieuwste parfum van Acqua di Parma, Colonia Ebano, neemt je mee naar de hoogtijdagen van de Italiaanse houtbewerking. De geur begint met onder andere bergamot, waarna roze peper, honing en ebbenhout volgen. Acqua di Parma, Colonia Ebano, 100ml, € 189, www.acquadiparma.com.

44

ITALIË MAGAZINE

Steel de show in dit felgekleurde jurkje van Red Valentino. Overdag draag je hem casual met sandaaltjes of ballerina’s en ’s avonds ga je op chic in combinatie met je mooiste hakken. Red Valentino, A-Jour Embroidered Cotton Dress, € 435, www.redvalentino.com.


WWW.PULCINELLAMODA.COM


46

italiĂŤ magazine


Esquilino

De zevende heuvel van Rome


In de drukte van alledag vergeet je soms dat je eigen buurt vol verrassingen kan zitten. De gepensioneerde dr. Rizzi laat ons de meest bijzondere plekken van de Romeinse wijk Esquilino zien. Zelf is hij echter ook nog te verrassen...

E

TEKS T TO E NK E BE R K E LBAC H FOTO G R A F I E AL ES S AN DR O C A L L I G AR O EN S A N DER K L AR E N

igenlijk is het toeval dat ik dr. Rizzi ken. Ik ontmoette hem toen hij een keer mijn huisarts aan de Via Merulana verving. Rizzi is al lang gepensioneerd, maar zo af en toe springt hij in voor collega’s als dat nodig is. We raakten aan de praat en hij bleek, 84 jaar geleden, precies tegenover mijn huis aan de Via Foscolo, hoek Piazza Dante geboren te zijn. Rizzi was zijn hele leven huisarts in

48

italië magazine

mijn buurt, de Esquilino. Hij kende er iedereen, alle familiedrama’s en geheimen, had een groot deel van de buurtbewoners geboren zien worden en anderen weer dood zien gaan, zodoende het hele lief en leed van mijn buurt sinds de jaren zestig gedeeld en kende ook iedere uithoek ervan. ‘Hoe lang woon je al hier op de Esquilino?’, vroeg Rizzi. ‘Veertien jaar’, antwoordde ik. Rizzi keek me peinzend aan over zijn brilletje en begon me te overhoren over de Esquilino. ‘Veertien Jaar. Je kent dus natuurlijk de Santa Bibianakerk, het eerste meesterwerk van Gian Lorenzo Bernini (1598-1680)?’ ‘Nee, helaas niet’, zei ik. ‘Heb je ooit een cho-


colade-ei van Panella gegeten?’ ‘Nee, die gaan een beetje boven mijn budget.’ ‘Weet je dat de Esquilino de hoogste van de zeven heuvelen van Rome is?’ ‘Ja, dat weet ik gelukkig nog wel.’ ‘En ken je de oude Nunzia?’ ‘Nee, tot mijn spijt.’ ‘En de gezusters Prassede en Pudenziana?’ ‘Ja!’ riep ik opgetogen. ‘De Santa Prassede is volgens mij de mooiste kerk van Rome.’ ‘En de kerk van haar zus Santa Pudenziana?’ ‘Nee’, mompelde ik. ‘Wat?’ riep Rizzi. ‘Hoe kun je nu de ene heilige zus wel kennen en de andere niet?’ Tja, dat wist ik eigenlijk ook niet. En ik besefte ineens hoe wonderlijk het is dat je je eigen buurt zó slecht kent. Ook wel weer begrijpelijk, want met een druk leven heb je zo je vaste dagelijkse parcours. Naar de slager, de metro en de markt, naar je vaste café of restaurant en zo af en toe naar de Santa Prassede voor

een concert of om een kaarsje te branden met kerst. Rizzi vertelde me toen dat zijn geheim, om op zijn 84ste nog zo jeugdig en fit te blijven, was om heel veel te wandelen. En het was duidelijk dat aan mijn gebrek aan kennis van de buurt iets gedaan moest worden. Ik moest dus maar eens met hem mee gaan wandelen. Dan zou hij hoogstpersoonlijk de geheimen van onze buurt voor me onthullen.

Openingspagina’s: Parco Colle Oppio. Deze pagina’s, met de klok mee: zicht op Parco Colle Oppio en het Colosseum; Santa Maria Maggiore vanbinnen en vanbuiten.

Nunzia Het startpunt van onze wandeling is waarschijnlijk het kleinste én het mooiste caféterrasje van Rome. Voor je ligt het Colosseum, ingelijst door een paarse waterval van een bougainville die van grote hoogte van een palm naar beneden komt tuimelen. We zijn in het stille parkje Colle Oppio, een kleine heuvel aan de voet van de Esquilino. De oude Nunzia >

Met dr. Rizzi mee gaan wandelen, betekent dat hij de geheimen van de buurt voor me zal onthullen

italië magazine

49


De etalages van de antiquairs ken ik, maar Rizzi wil me laten zien waar het echte handwerk wordt gemaakt met haar grijze knoetje sloft op haar wol­ len pantoffeltjes heen en weer tussen de groene kiosk waar ze de koffie klaar­ maakt en zes tafeltjes. Rizzi wijst naar beneden: ‘Kijk, hier onder je voeten liggen de resten van het Gouden Huis van Nero. Daar even verderop zie je wat over is van de Thermen van Titus en de Thermen van Traianus. Hier hebben zich de grote drama’s van het Romeinse Rijk afge­ speeld. Hij grinnikt naar Nunzia die koffie voor ons neerzet. ‘Eigenlijk is het hier, met de komst van keizerin Nunzia in 1963, op de Colle Oppio pas ècht vreed­ zaam geworden.’ Rizzi heeft besloten alle bekende monu­ menten zoals de Pauselijke Basiliek Santa Maria Maggiore en de Pauselijke Basiliek San Giovanni, die ieder aan een kant het Esquilino begrenzen, bij onze wandeling over te slaan. We gaan voor het kleinere werk. Langs het Teatro di Brancaccio, een

oud theater waar vooral net niet ordinaire dijenkletsers ten tonele worden gebracht, wandelen we richting Santa Maria Mag­ giore. Net voor de basiliek schieten we een klein zijstraatje in, de Via San Mar­ tino a Monti. De etalages van de anti­ quairs daar ken ik, maar Rizzi wil me laten zien waar het echte handwerk gemaakt wordt. Zilversmid Maurizio Prenna maakt er in zijn atelier op num­ mer 47, naar eigen ontwerp, zilveren juwelen. Allemaal bijzonder origineel en heel betaalbaar.

Twee martelaressen De Santa Prassede, die verstopt zit in een straatje om de hoek, ken ik al. Maar Rizzi wil me er toch wat details laten zien. De kerk is uit de negende eeuw en gebouwd op een oratorium uit de tweede eeuw. Ik vond zelf de Santa Prassede altijd al de mooiste kerk van Rome vanwege de >

Boven: Sant’ Eusebio; midden: café Panella; onder: gelateria Palazzo del Freddo Fassi.

italië magazine

51


Boven: doorkijkje naar de Santa Maria Maggiore vanaf Piazza Vittorio. Onder: de koffiekiosk van Nunzia in Parco Colle Oppio.

verstilde sfeer, de verwassen fresco’s met als hoogtepunt de schitterende Byzan­ tijnse mozaïeken. Maar er is kennelijk meer. Rizzi neemt me mee naar een kleine zijkapel waar een groenmarmeren zuiltje staat. ‘De paal waaraan Jezus vastgebon­ den zat toen hij gegeseld werd!’ fluistert Rizzi trots, alsof hij het zuiltje eigenhan­ dig na een kruistocht uit Jeruzalem heeft meegebracht. Een andere verborgen schat in de kerk is de vogel Phoenix, meerdere keren verbrand en herrezen uit de eigen as. Half een heilig creatuur en half een soort van roosterkippetje zoals ze aan het spit ronddraaien in de vele rosticceria’s in de buurt, maar dan hier op een palmtak zittend in een magnifiek oplichtend mozaïek. ‘En nu haar zus die jij nog niet kent’, zegt Rizzi vastbesloten. ‘Santa Prassede en Santa Pudenziana waren twee zussen, allebei martelaressen. Kennelijk was het martelaarschap een familietrekje want ook hun vader Sint Pudens, een vriend van de apostel Petrus, was een martelaar.’ Ik vond de kerk met haar 19de­eeuwse

façade altijd al mooi, vertel ik aan Rizzi, maar wat maakt hem zo bijzonder? ‘De Santa Pudenziana is de alleroudste chris­ telijke plek in Rome', zegt Rizzi. ‘In de eerste eeuw na Christus woonde hier een van de eerste christelijke Romeinse sena­ tors, Sint Pudens en in de 4de eeuw werd hier een kerk gebouwd.’ Binnen zijn ook hier prachtige 4de­eeuwse Byzantijnse mozaïeken waarop de twaalf apostelen afgebeeld staan als Romeinse senatoren. ‘De enorme omvang van het Vaticaan en de Sint Pieter mogen dan nu het epicen­ trum van het christendom zijn,’ zegt Rizzi, ‘maar dit kleine kerkje is de aller­ oudste tempel van het christendom.’

Klerezooi ‘Die gore klerezooi in de Via Merulana’, moppert Rizzi terwijl we over de Via Merulana naar beneden wandelen. ‘Hoezo?’ vraag ik verbaasd. Want de Via Merulana lijkt me nu juist een van de meer beschaafde straten van Rome. Met haar prachtige platanen golft ze twee kilometer lang naar beneden van de >

Met haar prachtige platanen golft de Via Merulana twee kilometer naar beneden als een Parijse boulevard

52

italië magazine


Boven: gebouwen rond Parco Colle Oppio. Rechterpagina, boven: interieur Santa Prassede; onder: Santa Bibiana.

54

italië magazine

Basiliek Santa Maria Maggiore naar de Basiliek San Giovanni en doet met haar 19de-eeuwse architectuur meer denken aan een weidse Parijse boulevard dan aan een Romeinse straat. Ook de sfeer is bijzonder. Oude, goed geklede heren die er bungelend aan de arm van een Filippijnse schone voortschuifelen en oude dames die eruitzien alsof je een Libelle uit de jaren vijftig openslaat. Verder veel bakkerijen en delicatessenwinkels, kunstgaleries en antiquairs, een klein parkje met de Tempel van Maecenas die hier ooit zijn villa had, kortom alles ademt er een soort van weldadige rust. ‘Nee nee!’ zegt Rizzi. ‘Quer pasticciaccio brutto de Via Merulana is de titel van een van de meesterwerken van de Italiaanse literatuur van de grote schrijver Carlo Emilio Gadda.’ Hij wijst op een stoffenwinkeltje op nummer 249. ‘Hier speelde het zich af. Een prachtig intrige in het Rome van Mussolini in 1927, een soort detective maar dan op z’n Romeins, en in dialect.’ We steken over naar de legendarische

bakkerij Panella die van al zijn broodjes en banket ware kunstwerken maakt. ‘Ja, de prijzen zijn ook die van kunstwerken’, merkt Rizzi droogjes op. ‘Voor een chocolade paasei kun je hier zo’n achthonderd euro neerleggen.’ Hiervan moeten we echt bijkomen en dat doen we op het terras van Café Il Pasticciaccio (De Klerezooi).

Piazza Vittorio ‘Als je echt van vergane glorie houdt, is Piazza Vittorio de juiste plek’, zegt Rizzi. Piazza Vittorio is een weids park, omringd door hoge galerijen die in niets aan Rome doen denken en dan ook hun wortels hebben in Turijn. De Piazza en omliggende straten werden gebouwd toen in 1860 alle verschillende staten binnen het Italiaanse Schiereiland, de Pauselijke Staat, het Koninkrijk Napels, de Republiek Venetië, het Groothertogdom Toscane, Lombardije en het Prinsdom Piëmonte een koninkrijk werden met de Prins van Piëmonte als koning. Natuur-


lijk moest het stempel van de Piëmontese hoofdstad Turijn toen op de nieuwe hoofdstad Rome gedrukt worden en vandaar de Turijnse, ietwat Frans aandoende architectuur. De parlementsleden en het hele ambtelijke apparaat van het nieuwe koninkrijk werden, in wat in 1860 nieuwbouw was, hier ondergebracht. ‘Eigenlijk kon je het hier toen al een “multicultureel centrum” noemen’, zegt Rizzi. ‘Want een Siciliaan was, en is nog steeds iets heel anders dan een Venetiaan. Het was een prachtige, chique piazza, ik weet het nog uit mijn jeugd. Maar er was altijd ruzie tussen de Venetiaanse en de Siciliaanse adel. Nu is het wat vervallen en toch weer teruggekeerd naar dat multiculturele. Niet dat daar iets op tegen is. Er zitten kennelijk multiculturele aardstralen hier.’ ‘Maar sommige van de palazzi hebben bijna iets koninklijks’, zeg ik. ‘Ja, en dat contrast is nu juist de magie van Piazza Vittorio’, zegt Rizzi. ‘Al die Afrikaanse vrouwen maar ook Aziaten en mannen met grote snorren die God-weetwaar vandaan komen. Het is ook altijd

op de hoek waar op 20 januari dieren door de priester met een wijwaterkwast gezegend worden. Iedereen komt hier dan met honden, paarden, katten en kanaries. Op de een of andere manier heeft Piazza Vittorio zo altijd iets warms gehad. Misschien komt daar ook de aantrekkingskracht voor mensen uit al die warme landen vandaan.’

Santa Bibiana Als contrast met deze warmte meren we in een zijstraat even af bij het Palazzo del Freddo (Paleis van de Kou), sinds 1880 dé ijssalon van Rome van de familie Fassi. Het Paleis ziet er van buiten ook als zodanig uit en getuigt in alles hoe serieus ijs in Italië genomen wordt. Binnen is een enorme marmeren zaal met alle mogelijke kleuren aan verrukkelijk ijs. Rizzi drukt er de hand van de eigenaar Giovanni Fassi. Rizzi zwijgt, tegen zijn gewoonte in, en ook Fassi zwijgt. Maar hun beider blik naar de wat verbleekte kleurenfoto van mevrouw Fassi boven de kassa spreekt boekdelen over

Het Palazzo del Freddo bestaat uit een enorme marmeren zaal met alle mogelijke kleuren verrukkelijk ijs een inspiratiebron geweest voor Italiaanse filmregisseurs. Daar op de hoek van onze eigen Via Foscolo wordt in de film Ladri di biciclette (Fietsendieven, 1948) van Vittorio de Sica de gestolen fiets verkocht. Daar achter dat kleine raampje bedachten Paolo Sorrentino en de latere hoofdpersoon Toni Servillo het meesterwerk La grande bellezza. Een film die Rome nu eindelijk eens neerzet zoals het werkelijk is. Ze woonden daar samen als twee studentjes op een kamertje. Paolo heeft met die film best wat centjes verdiend. Maar hij is er toch gebleven en woont nu in een enorm appartement op de bovenste verdieping. Veel schrijvers en regisseurs wonen hier en de Piazza is al sinds mensenheugenis een inspiratiebron. Goethe schreef al over de “Kerk van Sant Eusebio”

wat Rizzi allemaal met de familie Fassi heeft meegemaakt. ‘Zij was la mamma’, mompelt Rizzi terwijl we later buiten richting Stazione Termini lopen. ‘De grote kracht achter het bedrijf. Maar helaas…’ Het Stazione Termini is door de architect Angiolo Mazzoni ontworpen in de jaren van Mussolini, maar pas uitgevoerd in 1950. Daarom ook die strakke fascistische architectuur en het travertijn van de muren waar we nu op aflopen. Het is net of bij het bouwen de muur van het station een eerbiedige bocht heeft gemaakt rond het barokke kerkje Santa Bibiana. In iedere andere stad ter wereld zou het kerkje met de grond gelijkgemaakt zijn om plaats te maken voor deze vernieuwende architectuur. In Rome niet. De Santa Bibiana staat daar dus nog >

italië magazine

55


Park Piazza Vittorio.

steeds barok ingekapseld in de rechtlijnige verschijning van het station. ‘Bijna niemand kent het’, zegt Rizzi terwijl we de stille binnenplaats opwandelen. ‘Maar het is het allereerste werk van Bernini, als architect én als beeldhouwer. Iedereen kent Bernini’s Extase van Sint Teresa, het Sint Pietersplein dat hij ontwierp en zijn Rivierenfontein op de Piazza Navona. Maar niemand kent de Santa Bibiana.’ En daar staat ze binnen dan zelf, bijna twee meter hoog, met een mystieke blik naar boven gericht, gekleed in een gewaad met een ongelooflijke hoeveelheid witmarmeren plooien. ‘Er zitten zoveel plooien in dat gewaad’, verzucht Rizzi, ‘Ik heb wel eens uitgerekend dat als je het helemaal zou uitstrekken je heel Rome ermee zou kunnen bedekken.’

Machiavelli’s Club Hoe kan ik Rizzi bedanken voor deze magische ontdekkingstocht door mijn eigen buurt? Allereerst met een glas wijn bij Salotto Caronte in de Via Macchiavelli, een van de beste en gezelligste wijn- en cocktailbars van Rome en tevens een uitstekend restaurant. Piero e Fabrizio hebben het tot een trefpunt van hoog niveau voor de hele buurt gemaakt, met als credo ‘gezellig-geraffineerd’, zowel in de inrichting als met hun cocktails die

bekend staan als de beste van Rome. Rizzi kent Salotto Caronte en alle restaurants in de buurt. ‘En Macchiavelli’s Club, hier even verderop in de straat?’ vraag ik. Rizzi kijkt me verbaasd aan. ‘Daar is helemaal geen restaurant.’ Inderdaad is geen restaurant in Rome zo goed verstopt als Macchiavelli’s Club. Het is gesitueerd aan het eind van wat niet eens een steegje is maar een ruimte tussen twee gebouwen, zonder naambord. ‘Maar dit is de achterkant van het gebouw waar ik ben geboren en getogen’, roept Rizzi. ‘En daar hadden we een soort opslag beneden!’ Dat is precies waar Mauro nu sinds acht jaar zijn piepkleine restaurant Macchiavelli’s Club heeft. Het restaurant heeft een hele kleine kaart en Mauro is niet alleen een ware kunstenaar in de keuken, maar kan je ook de hele geschiedenis van de gehaktbal vanaf de 14de eeuw vertellen. Mauro is, net als Rizzi, in het gebouw geboren en natuurlijk door Rizzi ter wereld gebracht. Maar Rizzi is stomverbaasd, want van Mauro’s restaurant wist hij niets. Hij moet erg lachen als ik zeg: ‘Ja, het is inderdaad wonderlijk hoe slecht je de hoogtepunten van je eigen buurt, en misschien zelfs van je eigen geboortehuis kent.’ Dan gaan we, licht vermoeid van de wandeling, aan tafel. ✦

Tips en adressen ✦ Teatro Brancaccio, Via Merulana 244, www.teatrobrancaccio.it. ✦ Zilversmid Maurizio Prenna, Atelier ‘Uno e Plurale’, Via San Martino ai Monti 47, www.maurizioprenna.it. ✦ Nunzia, Colle Oppio, Groene kiosk naast de ingang hoek Via della Domus Aurea-Via Mecenate. ✦ Basiliek van Santa Prassede, Via di Santa Prassede 9. ✦ Basiliek van Santa Pudenziana, Via Urbana 160.

56

italië magazine

✦ Carlo Emilio Gadda, ‘Die gore klerezooi in de Via Merulana’, Athenaeum-Polak & van Gennep, € 20,99, ISBN 97890 25317 386. ✦ Panella – L’arte del Pane, Prachtige bakkerij waar ook wat gedronken kan worden. Via merulana 54, www.panellaroma.com. ✦ Café ‘Il Pasticciaccio’, De klerezooi, Via Merulana 36-37. ✦ Kerk van Sant’ Eusebio, Piazza Vittorio Emanuele 11, Dagelijks geopend.

✦ Palazzo del Freddo Giovanni Fassi (Paleis van de kou), Via Principe Eugenio 65, www.gelateriafassi.com. ✦ Kerk Santa Bibbiani, Via Giovanni Giolitti 154. ✦ Wijn- en Cocktailbar – Restaurant Salotto Caronte, Via Macchiavelli 23, +39 067 001 984. ✦ Macchiavelli’s Club, Via Macchiavelli 49, +39 0347 454 0179, www.clubmacchiavelli.it.


IN DE MUGELLO ONDER DE HEMEL VAN GIOTTO 750ste geboortedag

In Toscane in de Mugello, aan de poorten van Florence, zijn historische documenten en overblijfselen stille getuigen van de aanwezigheid van Giotto en zijn familie. Ter gelegenheid van zijn 750ste geboortedag herdenkt de Mugello zijn kunst en artistieke erfenis met een kunstroute. Het uitgangspunt is de Madonna die in de kerk van Borgo San Lorenzo bewaard is gebleven. Zo ontstaat een tocht langs de 14de-eeuwse werken die in het gebied aanwezig zijn. Op diverse wijzen geven zij een beeld van de kunst van deze grootmeester, en grondlegger van de Italiaanse schilderkunst. De eerste stop is Vicchio, het geboortedorp van de kunstenaar, waar gedurende de zomer in het Museo Beato Angelico het grootse Madonna di San Giorgio alla Costa (ca. 1295) te zien zal zijn. Van Vicchio richting Borgo San Lorenzo, via het dorp Vespignano waar zich de Casa di Giotto bevindt, naast de ruïnes van het oude kasteel en de kerk van San Martino. In de romaanse kerk van Borgo San Lorenzo wordt de Madonna con bambino tentoongesteld die gezien wordt als een vroeg werk van Giotto.

De tocht gaat verder naar Scarperia waar de fresco’s in het 14de-eeuwse Palazzo dei Vicari en de Madonna van Jacopo del Casentino in het Oratorio della Madonna di Piazza kunnen worden bewonderd. De volgende etappe is Borgo Sant’Agata, met de gelijknamige kerk, een schrijn van meesterwerken en het Museo d’Arte Sacra met de Madonna van Maestro Nicholaus. In de buurt bevindt zich het Convento di Bosco ai Frati met de houten crucifix van Donatello: in de sacristie bevindt zich een 14de-eeuwse fresco met een afbeelding van de heilige Franciscus van Assisi. Als je van Borgo San Lorenzo naar Marradi gaat, bevindt zich in de kerk van het pittoreske gehucht Crespino sul Lamone het paneel met de Madonna con bambino e angeli van Jacopo del Casentino. Van de Mugello kun je de tocht voortzetten naar Florence om de beroemde Campanile di Santa Maria del Fiore te bewonderen die werd ontworpen door Giotto en de prachtige getuigenissen van zijn kunst te bekijken in de belangrijkste kerken en musea van de stad: San Croce, San Maria Novella, het Museo Horne en de Galleria degli Uffizi.

Unione Montana dei Comuni del Mugello - Ufficio Turismo Via P. Togliatti, 45 50032 Borgo San Lorenzo (Fi) Tel. 055 84527185/86 - turismo@uc-mugello.fi.it

www.mugellotoscana.it


PRINS UIT DE SLOPPENWIJK

foto ©hollandse hoogte

Het wonderlijke levensverHaal van totò, italiës grootste komiek

58

italië magazine


Hij grossierde in adellijke titels, zoals prins van Constantinopel, ridder van het Heilige Romeinse Rijk, maar was vooral ‘koning van de lach’. Dankzij zijn expressieve mimiek en vaak onvertaalbare taalgrappen groeide Totò (Antonio de Curtis) uit tot de grootste komiek van Italië. Hij overleed precies vijftig jaar geleden. t e K st r o na ld k U i Pe r s

b

egin 1957 verkeert Totò op het hoogtepunt van zijn roem. Hij loopt tegen de zestig en heeft alles wat hij zich kan wensen: geld, een mooie vriendin en nationale bekendheid. Maar hij kwakkelt met zijn gezondheid. Hij herstelt maar langzaam van een zware longontsteking (het helpt ook niet echt dat hij ruim negentig sigaretten per dag rookt) en heeft voortdurend last van ontstoken ogen. Maar... the show must go on. Als hij zich ziek zou melden, zou zijn hele theatergezelschap zonder werk zitten. In het voorjaar, bij een optreden in het Politeama-theater in

op de tast het toneel af. Het publiek, dat gewend is aan zijn marionetachtige manier van bewegen, denkt dat het allemaal bij de show hoort en geeft een staande ovatie. Terwijl iedereen zijn naam scandeert, leidt Franca haar stekeblinde geliefde naar de kleedkamer.

Scheve neus Totò is een icoon in Italië. Hij is vaak vergeleken met de Amerikaanse superster Charlie Chaplin. Net als Chaplin beweegt hij alsof zijn gewrichten van rubber zijn, als een flexibele marionet aan onzichtbare touwtjes. Maar Totò’s sterkste troef is zijn gezicht. Als kind

aLS KIND KRIJgT TOTò TIJDENS EEN bOKSLES OP SchOOL PER ONgELUK EEN RaKE KLaP OP zIJN KaaK EN NEUS, DIE DaaRDOOR PERmaNENT SchEEf bLIJvEN STaaN Palermo, gaat het mis. Halverwege de voorstelling – van het ene moment op het andere – is Totò opeens stekeblind. Zijn vriendin Franca, die ook een rolletje op het toneel heeft, herinnert zich: ‘Ik zie dat hij met zijn ogen knippert, alsof er iets in zit. Dan draait hij zijn rug naar het publiek en probeert in paniek om zich heen te kijken, waarop hij in mijn richting fluistert: “Ik kan niks zien, het is aardedonker.”’ Het publiek is zich nergens van bewust. Totò raffelt zich door zijn monoloog, maakt enkele komische mimebewegingen en stommelt dan

krijgt hij tijdens een boksles op school per ongeluk een rake klap op zijn kaak en neus, die daardoor permanent scheef blijven staan. Zijn gezicht krijgt daardoor iets karikaturaals, alsof hij een theatermasker draagt, net zoals ooit de acteurs van het traditionele volkstoneel Commedia dell’Arte dat deden. Deze vorm van improvisatietheater was vooral populair van de 16de tot de 18de eeuw. Gemaskerde acteurs als Arlecchino, Pulcinella en Pantalone hadden vaste karakters, als ondeugende paljas, boertige sul of sluwe vos, menselijke archetypes waar >

Totò’s expressieve gezicht was zijn handelsmerk. Volgende pagina's: na zijn tijdelijke blindheid droeg Totò altijd een zonnebril; still uit een film met Anna Magnani; 1963 - Totò met tweede vrouw (l) en dochter (r) uit zijn eerste huwelijk tijdens de uitreiking van een prijs voor zijn 100ste (!) film.

italië magazine

59


ze al improviserend voorstellingen mee maakten. Met zijn maskerachtige mimiek en scheve kaak schakelt Totò moeiteloos van het ene type naar het andere. Hij heeft alle karakters van de Commedia dell’Arte in zijn repertoire. Een regisseur schrijft: ‘Totò kan zijn expressieve gezicht op slag van vorm laten veranderen, hij kan het oprekken, laten krimpen of opblazen, als de groteske maskers uit de Commedia dell’Arte. Een script voor een film of toneelstuk is voor hem niet meer dan een startpunt; van

daaruit improviseert hij met zijn mimiek, bewegingen en taalgrappen.’

Onwettig kind Het geboorteverhaal van Totò bevat alle ingrediënten voor een met tranen overgoten drama. Als moeder Anna Clemente op de drempel van de 20ste eeuw, in 1898, de kleine Antonio ter wereld brengt, weet ze dat zijn toekomst er niet rooskleurig uitziet. Het wiegje van Totò, zoals ze haar zoontje liefkozend noemt, staat in één van de ruigste wijken van Napels:

de Rione Sanità. Totò’s vader weigert zijn kleine spruit te erkennen. Markies Giuseppe de Curtis heeft volop genoten van zijn amoureuze avontuur in de Napolitaanse achterbuurt, maar wil niet voor zijn chique adellijke familie erkennen dat hij daar een kind heeft verwekt. En zo groeit de kleine Totò op in armoede, gepest door leeftijdsgenoten vanwege zijn onwettige status en schriele postuur. Zoiets laat zijn sporen na. In zijn latere carrière houdt Totò altijd een voorkeur voor de rol van kleine man, die zich van dag tot dag door het leven worstelt en daarbij continu op de huid wordt gezeten door irritante autoriteiten. Door hun domheid en arrogantie tot het absurde op te blazen, maakt hij zijn kwelgeesten volstrekt belachelijk. Zonder ooit haatdragend te worden; elke baas heeft immers zelf ook weer te lijden onder een nóg hogere baas. In de film Guardie e ladri (Agenten en dieven, 1951) speelt Totò een kleine oplichter die op de hielen wordt gezeten door een dikke politieman, die echter zelf ook weer wordt opgejut door zijn autoritaire baas. Als ze erachter komen dat ze eigenlijk in hetzelfde schuitje zitten, worden ze vrienden. Als Totò uiteindelijk naar de gevangenis moet, belooft de politieman vanuit >

60

italië magazine

foto ©hollandse hoogte

‘TOTò KaN zIJN ExPRESSIEvE gEzIchT OP SLag vaN vORm LaTEN vERaNDEREN. hIJ KaN hET OPREKKEN, LaTEN KRImPEN Of gEmaKKELIJK OPbLazEN’


italiĂŤ magazine

61


verschillende steden in Italië ansichtkaarten naar zijn familie te zullen sturen, zodat het net lijkt alsof hij op een lange zakenreis is.

Kastanjes in de regen

tutto totò Op YouTube zijn inmiddels tientallen film-klassiekers van Totò in hun volle lengte te bewonderen. Typ in het zoekvenster: ‘Totò film completo’. Als je beschikt over een Chromecast, kun je de films via de YouTube-app ook streamen naar je televisie. Aanraders zijn de komedies Totò le Mokò (1949, regie Carlo Bragaglia), Un turco napoletano (1953, regie Mario Mattoli), La banda degli onesti (1956, regie Camillo Mastrocinque) en Totò, Peppino e la malafemmina (1956, regie Camillo Mastrocinque). Het meer politiek-filosofisch getinte Uccellacci e uccellini (1966, regie Pier Paolo Pasolini) is ook een must see voor de ware Totò-liefhebber. En mocht je binnenkort op vakantie naar Napels gaan, breng dan zeker een bezoekje aan de grote expositie Totò genio, die van 12 april tot 9 juli 2017 wordt georganiseerd (mede door Totò’s kleindochter Elena de Curtis) op maar liefst drie locaties: het Castel Nuovo (Cappella Palatina), het Palazzo Reale (Sala Dorica) en tevens het Convento di San Domenico Maggiore.

62

italië magazine

Een toekomst als officier of wellicht geestelijke – dat is de droom die moeder Anna Clemente voor haar zoon in petto heeft. Maar Totò peinst er niet over. Hij is bezeten van theater. Terwijl hij na zijn korte schooltijd de kost verdient met kleine baantjes als winkelbediende, oefent hij thuis voor de spiegel in de kleren van zijn grootvader, inclusief bolhoed, allerlei komische typetjes. Niemand is voor hem veilig: de pastoor, de carabiniere, de sergeant, hij zet ze allemaal genadeloos in hun hemd. Hij ontdekt de enorme mimiek van zijn scheve gezicht. Steeds vaker treedt hij op tijdens familie- en buurtfeesten en mag hij rollen spelen in kleine theaters. Hij waagt de grote sprong van Napels naar Rome, maar komt daar aanvankelijk niet verder dan een onbeduidend rolletje in een smoezelig theatertje. Elke dag heeft hij zere voeten van de lange wandeling tussen zijn werk en zijn schamele huurwoning. Als hij extra geld vraagt om de tram te kunnen betalen, schopt zijn manager hem pardoes in de stromende regen de straat op. Moe en hongerig zwerft Totò over de natte straten van Rome. Een oude vrouw die kastanjes poft, ziet de wanhoop in zijn ogen en geeft hem spontaan enkele van haar grootste exemplaren. Totò is getroffen door de goedheid van de vrouw, die een vreemde helpt terwijl ze zelf nauwelijks kan rondkomen. Het is een levensles die hij nooit zal vergeten, ook niet als hij later schatrijk is. Niet lang daarna breekt de zon door. Totò vindt een andere impressario, die in hem gelooft. Opeens hangt Rome vol met posters met zijn naam in vette letters. Zijn succes als komiek in de grote theaters van Rome opent de deuren naar podia in Milaan, Turijn en andere grote steden. Binnen enkele jaren groeit Totò uit tot een nationale bekendheid. Ondanks zijn succes

voelt Totò zich nog steeds het onwettige jongetje, afgewezen door zijn adellijke vader. Hij vindt dat hij recht heeft op een deftige titel, en als hij deze niet krijgt van zijn vader, dan koopt hij die toch gewoon? In 1933 laat Totò zich – voor een vorstelijk bedrag – adopteren door markies Francesco Gagliardi Focas, prins van Byzantium. Maar omdat zijn biologische vader, markies Giuseppe de Curtis, hem enkele jaren later alsnog erkent, kan Totò zich gelukkig prijzen met een enorme lijst adellijke titels. Hij heet dan officieel: Antonio Griffo Focas Flavio Angelo Ducas Comneno Porfiro-genito Gagliardi de Curtis van Byzantium, Zijne Keizerlijke Hoogheid, Palatijnse graaf, ridder van het Heilige Romeinse Rijk, exarch van Ravenna, hertog van Macedonië en Illyrië, prins van Constantinopel, Cilicië, Thessalië, Moldavië, Dardanië en Peloponnesos, graaf van Cyprus en Epirus, graaf en hertog van Drivasto en Durazzo. Totò staat erop te worden aangesproken als ‘prins’, hoewel onduidelijk blijft of hij – de jongen uit de sloppenwijk – dat serieus bedoelt of als ultieme grap.

Incognito dolend door Rome Hij dineert in de beste restaurants, gaat pas naar bed als de zon weer opkomt en koopt de chicste kleren. Toch vergeet hij nooit wat het oude vrouwtje met de kastanjes voor hem deed toen hij berooid en depressief door Rome zwierf. Een groot deel van zijn fortuin gaat naar liefdadigheid. Regelmatig doolt Totò ’s nachts incognito door de volkswijken van Rome en stopt geld onder de deuren van arme gezinnen. Hij richt fondsen op voor wezen en ex-gevangenen. ‘Ik weet wat ellende is, en ellende is de bron van ware komedie. Je kunt niet lachen zonder te weten wat pijn is, hoe honger voelt, kou, onmogelijke liefde en de bittere smaak van eenzaamheid in een morsige kamer na een optreden in een triest theatertje van een provinciestadje.’ ‘Lieve Totò, bedankt voor de lach die je in mijn grijze leven hebt gebracht.’ Met die tekst neemt actrice en zangeres Liliana Castagnola in 1930 afscheid van Totò en


TOTò STaaT EROP TE WORDEN aaNgESPROKEN aLS ‘PRINS’, hOEWEL ONDUIDELIJK bLIJfT Of hIJ – DE JONgEN UIT DE SLOPPENWIJK – DaT SERIEUS bEDOELT Of aLS ULTIEmE gRaP van het leven. Vlak nadat ze haar afscheidsbrief heeft geschreven, slikt ze een fatale dosis slaapmiddelen. Totò is diep geschokt door de zelfmoord van zijn geliefde. Hij ontmoet Liliana in 1929 na een optreden, vlak nadat de Franse autoriteiten haar het land uit hebben gegooid. De beruchte femme fatale had twee mannen zover gekregen dat ze om haar gingen duelleren (van wie één het leven liet), en ze had al eens eerder een minnaar tot zelfmoord gedreven. Totò overstelpt Liliana met rozen en geschenken. Maar naast onstuimige liefde kenmerkt de relatie zich vooral door heftige uitbarstingen van jaloezie, omdat zowel Totò als Liliana worden omringd door zwermen aanbidders. Als Totò in 1930 besluit een punt achter hun relatie te zetten en weg te gaan op tournee, wil de diep depressieve Liliana niet meer leven. Totò probeert zijn verdriet te vergeten door het jaar daarop direct al een nieuwe relatie te beginnen met Diana Rogliani, met wie hij een dochtertje krijgt dat ze – als postuum eerbetoon – Liliana noemen. Enkele jaren later trouwen ze. Het huwelijk wordt een ramp. Totò is zo ziekelijk jaloers dat hij Diana soms opsluit in huis. Ze besluiten omwille van hun dochtertje onder één dak te blijven wonen, maar in 1950 is het huwelijk definitief voorbij. De moeizame relatie inspireert Totò tot het schrijven van het lied ‘Malafemmena’ (Napolitaans voor femme fatale), dat een ware hit wordt en Totò’s naam vestigt als zanger en tekstschrijver: ‘Je bent zoet als suiker / maar je engelengezicht / gebruik je om mannen te bedriegen.’ Als Totò de vijftig al ruim voorbij is, krijgt hij nog een relatie met de twintigjarige, beeldschone actrice Franca Faldini. Al na drie maanden trekt

ze bij hem in, in zijn luxe appartement in de Romeinse wijk Parioli. Totò maakt niet alleen theater, hij speelt ook in tientallen films. Van luchtige kluchten tot artistieke juweeltjes als het politiek-filosofische Uccellacci e uccellini (‘Lelijke vogels en kleine vogels’, 1966) van regisseur Pier Paolo Pasolini, waarin Totò een franciscaner monnik speelt die tevergeefs probeert haviken en mussen in vrede met elkaar te laten samenleven.

Fanmail naar zijn graf Van actrices als Sophia Loren en Anna Magnani tot regisseurs als Vittorio De Sica en Roberto Rossellini: Totò werkt met alle grote namen in de Italiaanse filmwereld. Zijn werkschema is slopend, waardoor hij steeds meer gezondheidsproblemen krijgt. Na de acute aanval van blindheid in 1957, duurt het maanden voordat zijn zicht enigszins terug is. Daarna loopt hij permanent met een zonnebril, die hij alleen afneemt tijdens filmopnamen. In 1967 gooit zijn hart, verzwakt door treinladingen sigaretten, de handdoek in de ring. Als Totò tijdens een opname een felle steek in de borst voelt, weet hij dat het einde nabij is: ‘Ik voel me niet goed, breng me naar Napels.’ Het blijkt de eerste van een serie hartaanvallen, waaraan Totò een dag later overlijdt. Hij sterft vredig in de armen van zijn geliefde Franca, op 69-jarige leeftijd. Totò wordt onder enorme belangstelling begraven op het Cimitero di Santa Maria del Pianto in Napels. Tot op heden wordt uit de hele wereld fanmail naar het graf gestuurd, alsof het een heilige betreft. De brieven, kaartjes, bloemen en kaarsjes zijn geadresseerd aan: ‘Principe Antonio de Curtis, Cimitero del Pianto, Napoli.’ ✦

Totò ontwikkelde zijn komisch talent onder meer met Chaplinimitaties; samen met Sophia Loren; Totò speelde ook serieuzere rollen. Hij heeft in een duizelingwekkend aantal film geacteerd.

italië magazine

63


AABBRRAND AND NNEEWW EEXXPPEERIE R IENC NCEE PUUR, PUUR, INNOVATIEF INNOVATIEF EN VAN EN VAN HOGE HOGE KWALITEIT. KWALITEIT. MET MET DEZEDEZE UITGANGSPUNTEN UITGANGSPUNTEN HEEFT HEEFT VANDYCK VANDYCK EEN EEN SERIESERIE BOXSPRINGBEDDEN BOXSPRINGBEDDEN ONTWIKKELD ONTWIKKELD MET MET UNIEKE UNIEKE EIGENSCHAPPEN. EIGENSCHAPPEN. ZO ZIJN ZO ZIJN DE BEDDEN DE BEDDEN DOOR DOOR DE WASBARE DE WASBARE STOFFERING STOFFERING HYGIËNISCH HYGIËNISCH EN ALLERGIEVRIJ EN ALLERGIEVRIJ EN HEBBEN EN HEBBEN DE BEDDEN DE BEDDEN EEN GROTER EEN GROTER SLAAPOPPERVLAK. SLAAPOPPERVLAK. VANDYCK VANDYCK VERZEKERT VERZEKERT U EEN U FRIS, EEN FRIS, SCHOON SCHOON EN GEZOND EN GEZOND SLAAPKLIMAAT, SLAAPKLIMAAT, VOOR VOOR EEN ONGESTOORDE EEN ONGESTOORDE EN ONTSPANNEN EN ONTSPANNEN NACHTRUST. NACHTRUST. VANDYCK VANDYCK BOXSPRINGBEDDEN BOXSPRINGBEDDEN ZIJN ZIJN O.A.O.A. VERKRIJGBAAR VERKRIJGBAAR BIJ BIJ VANDYCK VANDYCK EXPERIENCE EXPERIENCE STORES STORES EN SHOPS. EN SHOPS.

AALSMEER AALSMEER Zijdstraat Zijdstraat 23 (Goemans) 23 (Goemans) AMSTELVEEN AMSTELVEEN Rembrandtweg Rembrandtweg 139139 AMSTERDAM AMSTERDAM Beethovenstraat Beethovenstraat 15H15H ARNHEM ARNHEM Nieuwstraat Nieuwstraat 4 (Topslapen) 4 (Topslapen) BAARN BAARN Minervaweg Minervaweg 3 (in3Nijhof) (in Nijhof) DEN DEN HAAG HAAG Frederik Frederik Hendriklaan Hendriklaan 119e 119e (Engering (Engering Slaapcomfort) Slaapcomfort) DEVENTER DEVENTER Nieuwstraat Nieuwstraat 32 32 HEEMSTEDE HEEMSTEDE Binnenweg Binnenweg 37 37 LAREN LAREN Torenlaan Torenlaan 12 12 LEIDEN LEIDEN Breestraat Breestraat 99 99 LIMMEN LIMMEN Kerkweg Kerkweg 1 (Slaapkenner 1 (Slaapkenner Lute)Lute) VEENENDAAL VEENENDAAL Einsteinstraat Einsteinstraat 1 (in1Eijerkamp) (in Eijerkamp) WATERINGEN WATERINGEN Herenstraat Herenstraat 106106 (De (De Jager Jager Slapen) Slapen) ZEIST ZEIST Slotlaan Slotlaan 212212 www.vandyck.nl www.vandyck.nl


Vakantie in een middeleeuwse borgo

In het historische centrum van Monteprandone, een middeleeuwse borgo bij San Benedetto del Tronto (Le Marche), bevindt zich de residence Borgo da Mare, gevestigd in twee 16deeeuwse villa’s. De Borgo beschikt over acht appartementen met keuken en twee slaapkamers met badkamer die het hele jaar gehuurd kunnen

info@borgodamare.it

Al vostro servizio! Mijn naam is Antonietta Toffolo. Hieronder ziet u mij met mijn dochters. Al meer dan 25 jaar werk ik in Nederland als (beëdigd) tolk en vertaler. Daarnaast verzorg ik taaltrainingen en -cursussen in diverse talen. Ik ondersteun en adviseer bedrijven en organisaties op het gebied van Internationale Marketing & Communicatie en Relatiemanagement. Verder begeleid en organiseer ik internationale beurzen. Kortom alle ondersteuning voor bedrijven, instanties en particulieren in hun contacten met Italië en andere landen. Allora, sono a vostra disposizione! Tot uw dienst! Voor Toffolo International Relations & Toffolo Language Support Neem eens een kijkje op www.toffolo.nl

worden. Naast een zwembad bevinden zich binnen de 13de-eeuwse muren een bar waar ontbeten kan worden, een biljartkamer en een bescheiden wellnesscentrum. Op slechts vijf kilometer afstand liggen de stranden van San Benedetto del Tronto, waar de kano en de zeilboot van Borgo da Mare voor u klaarliggen.

T +31(0)495-549048 M +31(0)6-51543454 E info@toffolo.nl

www.borgodamare.it

IM2017_3_Toffolo_FTWR*.indd 68

IM2016_1_BorgodaMare_NV.indd 58

20-04-2017 17:20

26-01-2016 12:55:53

NÉE

VOO RJAA

2

VOOR JAA

M ÉDITERRA

R 2017 D

5,95

MAAK KENNIS MET

R 2017 JAARGAN G 15

ée Méditerran en in de voor reiz Inspiratie

AN INGEN V VERRASS HE ZUIDKUST C IS ER DE IB

DE LANGS TOEREN PAR ADORES TE MOOIS DALUSIË VAN AN

ONZE EN EILAND 10 TOP

RECEPTEN E UIT ROM

4 EDITIES VOOR F15

ANDEN L I E M O DRO IA NTELLER

• PA IFNOS AROTE • LANZ , KIMOLOS & S S O • MIL ver>5 MM

_2_001Co

MED2017

E_MS.indd

RUGDIKT

Méditerranée is een magazine vol inspiratie en tips voor een heerlijke vakantie in de landen rond de Middellandse Zee. Zoek je een bruisende bestemming voor een weekendje weg, een relaxte vakantie voor het hele gezin of juist een avontuurlijke droomreis? Méditerranée wijst je de weg!

BP

24-03-2017

14:56:59

1

Ga naar www.mediterranee.info of bel 088 2266635 (op werkdagen bereikbaar van 9.00 -17.00 uur)


AGENDA tekst elise dujardin & andrea vreede

NC AR I © GU ID O ME

DE STEM VAN HET VOLK Het Holland Festival bestaat dit jaar zeventig jaar en dat vieren ze met de nieuwste werken van tal van kunstenaars. Een aantal van hen werkt met het thema ‘democratie’, dat werd gekozen naar aanleiding van de problemen waar westerse democratieën momenteel mee worstelen. Zo komt een van de meest controversiële theaterregisseurs van Europa, Romeo Castellucci, naar de Stadsschouwburg in Amsterdam met zijn voorstelling La democrazia in America America. Hij liet zich voor deze voorstelling inspireren door het traktaat uit 1835 van de Franse filosoof Alexis de Tocqueville, die zich destijds verbaasde over de ontwikkelingen van de jonge democratie in Amerika. (ED) ‘LA DEMOCRAZIA IN AMERICA’, 4, 5 & 6 JUNI, STADSSCHOUWBURG AMSTERDAM, WWW.STADSSCHOUWBURGAMSTERDAM.NL.

Jeroen Bosch en Venetië Na Den Bosch en Madrid is nu ook Venetië betoverd geraakt door de wonderbaarlijke visioenen van Jheronimus (Jeroen) Bosch. Venetië is de enige stad in Italië die maar liefst drie schilderijen van Bosch in bezit heeft. De drie werken (twee drieluiken en vier panelen) zijn speciaal voor deze tentoonstelling met zorg gerestaureerd. In het Dogenpaleis worden ze omringd door vijftig werken van tijdgenoten van Bosch (circa 1450-1516), zoals Jacopo Palma Il Giovane, Quentin Massys en Jan Van Scorel. Met behulp van kostbare manuscripten, antieke sculpturen en

tekeningen van onder andere Dürer, Brueghel en Cranach komt de wereld van de geletterde kardinaal Domenico Grimani tot leven, de kunstliefhebber die de werken van Bosch aankocht voor zijn verzameling. Dankzij een speciale (virtual reality) kan de bezoeker in de schilderijen van Bosch stappen en ronddolen in de gruwelen van de hel of de weldadige rust van het paradijs. (AV) ‘JHERONIMUS BOSCH E VENEZIA’, T/M 4 JUNI IN HET PALAZZO DUCALE, VENETIË. VOOR MEER INFORMATIE +39 041 271 5911 OF PALAZZODUCALE.VISITMUVE.IT.

Piepende banden Alles over het Colosseum Voor het eerst is, in de monumentale gangen van het Colosseum, een tentoonstelling ingericht met als onderwerp het Amphitheatrum Flavium zelf. In zes verschillende afdelingen wordt de geschiedenis van dit wereldwonder vanaf de bouw tot op heden uitvoerig belicht. Hoe keizer Vespasianus besloot om op de plek van een door Nero aangelegd kunstmatig meer een kolossaal gebouw neer te zetten, waar het Romeinse volk vermaakt kon worden met (gratis) wildedierenen gladiatorengevechten. Hoe

het Colosseum in de vroege middeleeuwen werd omgevormd tot een fort van een machtige Romeinse familie en hoe het in de renaissance diende als makkelijk toegankelijke steengroeve voor de bouw van nieuwe kerken. Maar er is meer. Ook in de literatuur en in de collectieve verbeelding groeit het Colosseum uit tot een eeuwigdurend symbool van macht, beschaving en cultuur. (AV) ‘COLOSSEO, UN’ICONA’, T/M 7 JANUARI 2018 IN HET COLOSSEUM, ROME. VOOR MEER INFORMATIE +39 06 3996 7700 OF WWW.COOPCULTURE.IT.

Italië en auto’s gaan hand in hand, ook tijdens Italia a Zandvoort. Hier kun je twee dagen lang genieten van de mooiste Italiaanse racemonsters, waaronder Ferrari’s, Alfa Romeo’s en Maserati’s. Bekijk verschillende demonstraties en races op het circuitterrein, of maak zelf een ritje in een van de macchine italiane. Even genoeg van al die brullende motoren? Op het terrein van Circuit Park Zandvoort zullen ook tal van stands met Italiaanse producten op het gebied van mode, lifestyle en gastronomie te vinden zijn. Voor fijne muziek wordt uiteraard ook gezorgd. (ED) ITALIA A ZANDVOORT, 24 & 25 JUNI, CIRCUIT PARK ZANDVOORT, WWW.ITALIA-ZANDVOORT.NL.

ITALIË MAGAZINE

>

67


© JIP WARMERDAM

AGENDA

Hart onder de riem In het afgelopen jaar hebben verschillende aardbevingen miljarden euro’s aan schade veroorzaakt in Midden-Italië.

Ook het 14de-eeuwse plaatsje Sant’Angelo in Pontano (Le Marche) werd flink getroffen: honderden mensen werden dakloos. Een aantal Nederlanders

met een vakantiehuis in dit dorpje wilde iets bedenken om de bewoners te helpen. Op 3 en 4 juni wordt een gratis muziekfestival georganiseerd, wat door middel van crowdfunding wordt bekostigd. Verschillende muzikanten uit Italië en Nederland zullen optreden, er wordt een Italiaanse film vertoond en een aantal dorpsbewoners zal een rondleiding geven door het middeleeuwse dorp. (ED) ‘MUZIEKFESTIVAL HART ONDER DE RIEM’, 3 & 4 JUNI, SANT’ANGELO IN PONTANO, WWW.VOORDEKUNST.NL.

Musica!

Ter ere van de 450ste geboortedag van Claudio Monteverdi is 2017 uitgeroepen tot Monteverdi-jaar. In de binnenstad van Amersfoort kun je tijdens het Pinksterweekend genieten van een muziekfestival rondom deze Italiaanse componist, met als thema ‘Strijd en Liefde’. Op het programma staan onder andere de beroemde madrigalen van Monteverdi, die worden uitgevoerd door barokensemble Le Nuove Musiche, en een cross-overconcert waarbij de stukken van Monteverdi in een jazzjasje gestoken worden. Op zaterdag 3 juni wordt het

festival feestelijk geopend met het theatrale concert Bruiloft in Mantua in de Sint Joriskerk. Hier wordt het verhaal verteld van dichteres Anna Bijns (Hadewych Minis) die worstelt met haar leven als vrijgezel en zich ontpopt als ware feministe. Wij mogen 3 x 2 vrijkaarten weggeven voor het openingsconcert op 3 juni.(ED) ‘MONTEVERDI XL FESTIVAL’, 3 T/M 5 JUNI, DIVERSE LOCATIES IN AMERSFOORT, WWW.MONTEVERDIXL.COM.

MAIL

Win

WIL JE KANS MAKEN, GA NAAR WWW.ITALIEMAGAZINE.NL.

CRISTO IN PIETÀ 1424,MUSEO DELLA COLLEGIATA DI SANT'ANDREA © ANTONIO QUATTRONE. © EMERGENCE (EMERSIONE) 2002, COURTESY BILL VIOLA STUDIO.

Siena’s gouden eeuw

68

BILL VIOLA Bill Viola (New York, 1951) is geen onbekende in Italië. Zijn fascinatie voor Italiaanse renaissancekunst resulteerde jaren geleden al in de video-installatie The Greeting ter gelegenheid van een tentoonstelling over de schilder Pontormo. In de jaren zeventig woonde en werkte de videokunstenaar enkele jaren in Florence. Nu wordt hij daar geëerd met een overzicht van de belangrijkste etappes van zijn werk onder de veelzeggende titel Elektronische Renaissance. Bill Viola laat zich inspireren door universele thema’s als leven, geboorte en dood vanuit interesse voor

ITALIË MAGAZINE

boeddhisme, soefisme en christelijke mystiek. Het kaartje van deze expositie verschaft de bezoeker ook toegang tot de doopkapel van de Heilige Johannes tegenover de Dom en het Dommuseum waar twee topwerken van Viola worden getoond: Observance (2002) en Acceptance (2008). Een mooie gelegenheid om zijn kunst af te zetten tegen beroemde beelden van Donatello en Michelangelo. (AV) ‘BILL VIOLA. RINASCIMENTO ELETTRONICO’ T/M 23 JULI 2017 IN HET PALAZZO STROZZI, FLORENCE. VOOR MEER INFORMATIE +39 055 264 5155 OF WWW.PALAZZOSTROZZI.ORG.

Van 1500 tot 1650 kende de schilderkunst in Siena en omgeving een ware bloeiperiode. Volgens de 18de-eeuwse abt en historicus Luigi Lanzi ‘een ware gouden eeuw.’ In drie musea in de steden Pienza, Montepulciano en San Quirico d’Orcia wordt een daar bewaard topwerk uit deze periode in het zonnetje gezet, omringd door schilderijen van tijdgenoten. Het gaat om schilders die misschien minder bekend zijn bij het grote publiek, zoals Domenico Beccafumi, Bartolomeo Neroni en Francesco Rustici.Er is een route uitgezet om de prachtige omgeving van de Val di Chiana en de Val d’Orcia te leren kennen. De vele kerkjes, paleizen en kloosters waren reden voor de Unesco om het gebied op te nemen op de Werelderfgoedlijst. (AV) ‘IL BUON SECOLO DELLA PITTURA SENESE.’ T/M 30 JUNI IN PIENZA, MONTEPULCIANO EN SAN QUIRICO D’ORCIA. VOOR MEER INFORMATIE +39 0578 717300 OF ILBUONSECOLODELLAPITTURASENESE.WORDPRESS.COM


REIS IN STIJL DOOR SICILIË EN SARDINIË met hun ongelooflijk rijke cultuur en natuur!

Originaliteit en maatwerk staan bij Tururi Tours voorop. Als kleinschalige reisspecialist heeft Tururi de beste tips in huis. U hebt de garantie van een gepersonaliseerde service en een pure ervaring op maat. Beleef een relaxvakantie met aandacht voor natuur en cultuur op uw eigen manier: - individueel (fly-drive) of in een klein aangenaam gezelschap (groepsreizen). U logeert in kleinschalige, persoonlijk geselecteerde accommodaties en u geniet van de gastvrijheid van de lokale bevolking, de heerlijke wijnen en de verrassende culinaire specialiteiten. Tot de mogelijkheden behoren ook zeilen, fietsen, wandelen, bijzondere excursies en workshops. We staan voor duurzaam toerisme en hebben dus veel oog voor het milieu en de lokale tradities. We bieden zodoende een waardevol en origineel alternatief voor het massatoerisme. Tururi maakt van uw vakantie of rondreis door Sicilië en Sardinië een unieke en onvergetelijke ervaring!

NIEUWSGIERIG GEWORDEN?

NEEM DAN PERSOONLIJK CONTACT MET ONS OP OM EEN GEHEEL VRIJBLIJVENDE OFFERTE TE ONTVANGEN. Krijg via deze flyer een speciale korting! Vermeld daarvoor de de actiecode FLYER2017 bij uw aanvraag. Neem contact via mail info@tururi.org of telefonisch op (+31) 020 7723007

www.tururi.org


70

italiĂŤ magazine


Smakelijk Sicilië De Siciliaanse keuken is uniek in zijn veelzijdigheid. Griekse, Romeinse en Arabische invloeden zorgen voor een uitzonderlijk, en tegelijk typisch Italiaans smaakpalet. We selecteerden een aantal recepten uit het nieuwe kookboek Sicilië, heerlijke gerechten van een Italiaans eiland.

Rauwe zeebaars met een munt-citroendressing Rauwe visgerechten worden in heel Italië gegeten, aangezien ongeveer het hele land aan de kust ligt. Als je vis rauw wilt eten, moet deze heel vers zijn of eerst op heel lage temperatuur zijn ingevroren – hierdoor worden eventuele parasieten gedood, mocht je je zorgen maken. We vroegen baas en chef-kok Carlo van het restaurant Apollonion in Ortigia wat belangrijk is bij gerechten met rauwe vis. ‘Je moet de vis proeven en niet de azijn’, zei hij. De marinade moet dus leggera (mild) zijn, zodat de subtiele smaak van de verse vis niet wordt weggedrukt. In dit recept van Caterina Valentino van het restaurant Il Palladio in Giardini Naxos speelt de alomtegenwoordige salmoriglio (dressing) de hoofdrol, die voor zowel gare als rauwe vis wordt gebruikt. Voeg ook eens in kleine blokjes gesneden fruit toe, zoals perzik, meloen of aardbei, voor een zomers tintje. Het citroensap ‘gaart’ dunne plakjes vis binnen een paar minuten, waardoor ze van transparant roze-grijs in ondoorzichtig wit veranderen.

Voor 6 personen als voorgerecht ✦ 1 rode ui, in dunne ringen ✦ 4 filets à 125 g verse zeebrasem ✦ zeebaars of schelvis, zonder vel en graat ✦ ¼-½ rode chilipeper, naar smaak, fijngehakt ✦ een grote handvol muntblad, grofgehakt ✦ zout en versgemalen zwarte peper ✦ 1 portie salmoriglio Leg de rode ui ongeveer 15 minuten in een kom koud water zodat de smaak minder sterk wordt. Snijd de vis met een scherp mes in een hoek van 45 graden in plakjes van ongeveer 3 mm dik. Leg de plakjes op borden. Giet de ui af en laat kort uitlekken op keukenpapier. Verdeel de ui, de chilipeper en de munt over de vis. Zet de borden in de koelkast. Bestrooi vlak voor het serveren gelijkmatig met zout en peper en schenk de dressing erover. Laat ongeveer 5 minuten op kamertemperatuur staan. Hoe langer de vis in de dressing ligt, hoe gaarder de vis wordt, dus serveer direct of laat nog wat langer staan als je de vis wat ‘gaarder’ wilt hebben. >

italië magazine

71


Siciliaanse frietjes

72

italiĂŤ magazine


Watermeloengeleipudding

italiĂŤ magazine

73


Meloensalade met sinaasappel & walnoot 74

italiĂŤ magazine


Naakte snijbiettaart met geitenkaas

italiĂŤ magazine

75


Gevulde sardines met spinazie, pijnboompitten & rozijnen

Katie & Giancarlo Caldesi, ‘Sicilië, heerlijke gerechten van een Italiaans eiland’, met illustraties van Johanna Noack en foto’s van Helen Cathcart. Uitgeverij Goodcook, ISBN 9789461431646, € 24,95.

76

italië magazine


Siciliaanse frietjes

Watermeloengeleipudding

Geïnspireerd door onze recente bezoeken aan Sicilië op zoek naar Siciliaanse smaken, betrapte ik mezelf erop dat ik aan bijna alles oregano toevoeg. We zijn dol op aardappels die op deze manier worden bereid en eten ze met vis of vlees. De beste oregano wordt in bosjes verkocht op de Siciliaanse markt, dus neem wat mee als je er bent. Bewaar in het zakje en rol tussen je handen zodat de kleine gedroogde blaadjes eruit vallen. Koop olijven met de pit er nog in, want die smaken altijd beter. Plet ze met de platte kant van een groot mes om de pit eruit te krijgen. Als je geen Italiaanse olijven kunt vinden, zijn Kalamata-olijven uit Griekenland net zo goed. Snijd de aardappels in schijfjes van 5 mm dik in plaats van frietjes, voor een verfijnder gerecht.

Tijdens de hete zomermaanden is watermeloen vol van smaak en natuurlijk zoet. Het is de perfecte tijd om deze geleipudding te maken. Deze geleipudding dateert van de tijd van de Arabische veroveraars op het eiland. Het wordt traditioneel met noten, gehakte chocolade en geurige witte jasmijnbloemen gegarneerd.

Voor 4 tot 6 personen ✦ 1 kg aardappels, geschild en in frietjes gesneden ✦ 1 ui, van wortel tot topje doormidden en in halvemaantjes gesneden, even dik als de frietjes ✦ 7 el extra vergine olijfolie ✦ 2 tl gedroogde oregano ✦ zout en versgemalen zwarte peper ✦ 150 g kerstomaten, gehalveerd ✦ een handvol zwarte olijven van goede kwaliteit, ontpit en in tweeën gespleten (optioneel) Verwarm de oven voor tot 200°C en bekleed een bakplaat met bakpapier. Meng alle ingrediënten in een kom door elkaar en verdeel gelijkmatig over de bakplaat. Bak 30 tot 35 minuten in de oven, tot de frietjes goudbruin en gaar zijn. Haal uit de oven en schep in een warme serveerschaal. Serveer heet.

Voor 4 kleine theeglazen ✦ 30 g maïsmeel ✦ 500 ml watermeloensap, gezeefd (ongeveer 1 kleine rijpe watermeloen) ✦ 1 tl kaneel ✦ 25 g fijne kristalsuiker ✦ 1-2 el rozenwater, naar smaak (optioneel) ✦ gehakte pistachenoten, grofgeraspte chocolade en jasmijnbloemen, ter garnering Meng het maïsmeel met wat van het watermeloensap in een kom; als het klonterig wordt, druk het dan met een lepel door een fijne zeef. Voeg dit, met de kaneel, de suiker en eventueel het rozenwater toe aan de rest van het sap in een pan en zet op laag vuur. Blijf roeren en laat koken tot het watermeloenmengsel is ingedikt. Schenk in glazen en laat opstijven in de koelkast. Bestrooi met pistachenoten, chocolade en jasmijnbloemen en serveer.

Meloensalade met sinaasappel & walnoot Dit is een heel snelle salade om samen te stellen, ideaal als voorgerecht of na een hoofdmaaltijd. Bijna elke meloensoort is geschikt voor dit recept, afhankelijk van het seizoen. Kies een rijpe meloen die boordevol smaak zit. Dit kun je controleren door aan de bovenkant te ruiken. Als je niets ruikt, kies dan een andere meloen of wacht tot hij rijp is. Je hebt voor dit gerecht een hele goede, peperachtige olijfolie nodig; de smaak in combinatie met de sinaasappel en de meloen is het geld meer dan waard. Voor 6 personen ✦ 1 meloen (ongeveer 1-1,5 kg), geschild, pitjes verwijderd en in partjes van 2 cm dik ✦ 2 sinaasappels ✦ 2 el kleine en in stukjes gescheurde grote blaadjes munt ✦ 3 el extra vergine olijfolie ✦ een handvol walnoten, grofgestampt in een vijzel ✦ 1 tl fijngeraspte schil van 1 onbespoten sinaasappel ✦ fijngeraspte schil van ½ onbespoten citroen ✦ zout, naar smaak ✦ 2 tl roze peperkorrels, grofgestampt Leg de partjes meloen op een grote schaal of op aparte borden. Snijd op een plank met een scherp mes de schil en het witte vlies van beide sinaasappels. Snijd de partjes tussen de vliesjes uit en laat ze op de meloen vallen. Strooi de rest van de ingrediënten erover.

>

italië magazine

77


Naakte snijbiettaart met geitenkaas Wilde bladgroente zoals snijbiet, andijvie, rucola en andere voedzame kruiden worden in bosjes verzameld door wildplukkende Sicilianen. Bij ons zijn deze wilde alternatieven wat moeilijker te krijgen, dus je vindt het vast fijn om te horen dat een zak spinazie, vers van de lokale supermarkt, ook prima is. Aan het eind van het seizoen vind ik dit een ideale manier om mijn ietwat verlepte spinazie of snijbiet van onze enorme oogst uit de tuin op te maken. Je kunt ook de zachte blaadjes van jonge lentegroenten of een combinatie van beide gebruiken. Dit recept is afkomstig van onze vriendin Ada die het prachtige hotel Monaci delle Terre Nere op de helling van de Etna runt. Ze verbouwen er hun eigen biologische groenten in de vruchtbare, zwarte aarde. Ada is dol op gezonde, mediterrane recepten en maakt deze hartige taart zonder deeg, vandaar dat hij ‘naakt’ is! Voor 4 personen ✦ boter om in te vetten ✦ 1 kg snijbietbladeren (harde steeltjes voor het wegen verwijderen) ✦ zout en versgemalen zwarte peper ✦ 2 el extra vergine olijfolie ✦ 1 teentje knoflook, gepeld en fijngehakt ✦ 2 eieren ✦ 200 g geitenkaas ✦ 100 g grana padano, geraspt Verwarm de oven voor tot 170°C en vet een cakevorm met losse bodem (24 cm doorsnee) in met boter of bekleed een flanvorm met bakpapier. Breng een grote pan water aan de kook. Was intussen de snijbiet. Strooi flink wat zout bij het kokende water en voeg

78

italië magazine

de snijbietbladeren toe. Blancheer de snijbiet 5 minuten (als je spinazie gebruikt, is 2 minuten waarschijnlijk voldoende), laat goed uitlekken en hak niet al te fijn. Verhit de olie in een grote koekenpan, bak de knoflook 30 seconden (zorg dat de knoflook niet verbrandt) en voeg de snijbiet toe. Bak een paar minuten en schud daarbij de pan regelmatig, zodat de snijbiet met de knoflookolie wordt bedekt. Breng op smaak met zout en peper. Haal de pan van het vuur, schep in een grote kom en zet apart. Kluts de eieren met de geitenkaas, de grana padano en wat zout en peper. Je kunt dit doen met een vork in een kom, maar het gaat sneller in een foodprocessor. Roer de snijbiet erdoor. Schenk het snijbietmengsel in de vorm en bak 25 minuten in de voorverwarmde oven, tot de taart stevig aanvoelt. Laat 5 minuten afkoelen en haal de taart uit de vorm. Eet direct of laat afkoelen tot kamertemperatuur. Lekker met een lichte salade, of met brood.

Gevulde sardines met spinazie, pijnboompitten & rozijnen Oorspronkelijk werd dit gerecht met kleine vogels gemaakt. Letterlijk vertaald betekent beccafico ‘vijgensnaveltje’. Je vindt verschillende vormen van dit traditionele Siciliaanse gerecht over het hele eiland. Dit is zoals Gregorio Piazza het maakt; hij komt uit Augusta in het oosten van Sicilië, waar ze spinazie en sinaasappels gebruiken. Voor 6 personen ✦ 500 g spinazie ✦ 7 el extra vergine olijfolie ✦ 1 teentje knoflook, gepeld en in dikke plakjes ✦ zout en versgemalen zwarte peper ✦ 50 g pijnboompitten ✦ 50 g blanke rozijnen, 30 minuten geweekt in warm water ✦ 40 g vers broodkruim, gemaakt van de binnenkant van een knapperig (glutenvrij) brood

✦ 12 verse sardines, koppen verwijderd

en gefileerd (360 g na het schoonmaken) ✦ 1 onbespoten sinaasappel, in plakjes ✦ 8 laurierblaadjes ✦ 12 cocktailprikkers

Stoom de spinazie kort, tot hij zacht is. Giet af en laat afkoelen. Druk het vocht uit, zodat je een vrij droge bal spinazie hebt en hak fijn op een plank. Verhit 3 eetlepels olie in een grote koekenpan en bak de knoflook ongeveer 1 minuut op middelhoog vuur. Voeg de spinazie toe en breng op smaak met zout en peper. Roer met een houten lepel door. Leg de pijnboompitten en de rozijnen op een plank en hak grof. Voeg toe aan de pan en laat al roerend ongeveer 5 minuten bakken. Haal het vuur en laat afkoelen. Meng met het broodkruim in een kom. Verwarm de oven voor tot 170°C en vet een ovenschaal in met 1 eetlepel olie. Leg de sardinefilets op een snijplank, bestrooi licht met zout en peper en besprenkel met 1 eetlepel olie. Leg een sardine in de palm van je hand, verdeel wat van het spinaziemengsel over de lengte, rol de vis op en steek met een cocktailprikker vast. Herhaal met de rest van de sardines en leg ze allemaal in de ovenschaal. Leg de schijfjes sinaasappel en de laurierblaadjes tussen de vis. Sprenkel de rest van de olijfolie erover en bak 20 tot 25 minuten in de oven. Serveer warm of op kamertemperatuur met antipasti, of als hoofdgerecht met salade of rijst.


alle wijnen 6=5

AANBIEDING SPECIAAL VOOR ABONNEES Abonnees van Italië Magazine bestellen met korting bijzondere wijnen bij wijnimporteur Anfors. Voor alle wijnen geldt: 6 flessen voor de prijs van 5! De tip van Hans

BESTEL NU!

Ga naar www.anfors.com/ italiemagazine, registreer je en maak een keuze uit het aanbod. Alle wijnen zijn per fles te bestellen waarbij geldt 6=5, bestel 6 flessen en betaal er 5. Bij flessen met verschillende prijzen wordt een korting van 16,67 procent berekend over het totaalbedrag van de 6 flessen. Deze aanbieding geldt alleen voor betalende abonnees van Italië Magazine. Nog geen abonnee? Ga naar www. italiemagazine.nl/abonneren en kies een abonnement. Na betaling van je abonnement kun je gebruikmaken van deze korting bij Anfors.

In de Veneto in Noord-Italië produceert de familie Tessari al sinds 35 jaar kwaliteitswijnen onder de naam Suavia. Die naam verwijst naar de Suavi, een legendarische Germaanse stam die zich er direct na de val van het Romeinse Rijk heeft gevestigd. Het plaatsje Soave dankt zijn naam aan de Suavi en is ook het hart van de Soave Classico, een zeer gerenommeerd wijngebied. Hoogtes van 300 meter en een vulkanische bodem geven wijnen met structuur, karakter en in potentie het spannendste wit van Italië. De familie Tessari bezit sinds het einde van de 19de eeuw hoogwaardige wijngaarden in het hart van het gebied waar de beste Soave Classico wordt geproduceerd. Vanaf de jaren tachtig heeft de familie de wijnbouw gemoderniseerd. Door per wijnstok de opbrengst te verlagen, specifieke percelen afzonderlijk te vinificeren en de eigenschappen van de bodem nog beter te benutten, worden optimale resultaten behaald. Giovanni en Rosetta Tessari en hun ‘prinsessen’ - de dochters Meri, Valentina en Alessandra - produceren met state of the art-apparatuur, maar altijd zoveel mogelijk op biologische wijze. De Soave Classico 2016 van Suavia is een

verfijnde, elegante droge witte wijn die ik in het bijzonder kan aanbevelen. Hij is gemaakt van 100% garganega en heeft een zuivere neus met tonen van wit en tropisch fruit, en zelfs wat jasmijn. In de mond is hij zacht en rond, maar hij is ook heerlijk opwekkend door de verfijnde zuren en de mineralige afdronk. ✦

Soave Classico ¤ 11,95

Hans Bijvoets is oprichter en eigenaar van

79

ITALIË MAGAZINE

ITALIË MAGAZINE

79


Casanova di Neri 100 punten! De wijnen van Casanova di Neri, net buiten Montalcino in Toscane, krijgen beoordelingen waar andere wijnboeren alleen maar van kunnen dromen. Volgens vader en zoon Giacomo en Giovanni Neri is dat niet alleen te danken aan vakmanschap, maar voor het overgrote deel aan de kracht van de natuur en het unieke terroir. TEK ST & F OTOGR A F IE JE S PE R S TO R G A A R D JE NS E N

80

ITALIĂ‹ MAGAZINE


‘I

nternationaal krijgen we steeds meer aandacht. Onlangs heb ik een promotietour gedaan door de Verenigde Staten en op meerdere plekken werd me verteld dat onze Tenuta Nuova in no-time was uitverkocht.’ Wijnmaker Giacomo Neri vertelt over de hectische gebeurtenissen van de afgelopen maanden. Sinds de grote Amerikaanse wijngoeroe Robert Parker zijn Tenuta Nuova 2010 honderd punten toekende, staat Casanova di Neri duidelijk op de radar van liefhebbers en wijnmedia in de hele wereld. Het was pas de zevende keer in zijn 25-jarige carrière dat Parker een Italiaanse wijn beoordeelde met de maximale honderd punten.

Respect voor de natuur

Het verhaal van Casanova di Neri begon in 1971, toen Giacomo’s vader Giovanni naar Montalcino verhuisde om een nieuwe start te maken. Voorheen ‘deed’ hij in graan, dus hij had al wel wat landbouwervaring, maar de wijnbouw was hem vreemd. Met de aankoop van zeven hectare met sangiovesedruiven stortte hij zich met volle overgave in een nieuw avontuur. ‘Misschien was dat wel een wat roekeloze stap van mijn vader’, zegt Giacomo. ‘Aan de andere kant: hij was een visionair en had grote passie voor natuurlijke producten. Dat is, naast de ins en outs van de wijnbouw, absoluut iets wat hij me geleerd heeft: respect te hebben voor de natuur en al wat eruit voortkomt.’ Aangrenzend aan het domein liggen twee grote wijngaarden, die nog maar een klein stukje vormen van de inmiddels totaal zestig hectare van Casanova di Neri. ‘Op een van die twee velden staan wijnstokken die zo’n 45 jaar oud zijn’, vertelt Giacomo. ‘Dat is heel belangrijk. Wijnstokken van vijftien, twintig jaar produceren druiven voor echt goede wijnen, maar voor een werkelijk volle, complexe wijn is de leeftijd van de wijnstokken cruciaal. Het heeft drie

generaties geduurd om te komen waar we nu zijn.’ Robert Parker is lang niet de enige die gelukkig werd van de Tenuta Nuova. Tijdens een proeverij in Montalcino enkele jaren geleden proefde een andere Amerikaanse wijnexpert, James Suckling, blind in totaal zo’n 140 Brunello’s. Na deze wijnmarathon bleef Suckling zitten met de fles Tenuta Nuova 2006 in zijn handen en een dromerige blik in zijn ogen. Zijn oordeel: ‘Alles in deze wijn is in verhouding, de samenstelling is gewoonweg prachtig. Alles klopt. Hoe kan een sangiovese beter zijn dan dit? Zo puur, zo precies. Fruit, aarde, bloemen, tannines, alcohol. Dit is een hon- >

Linkerpagina: de sangiovesedruif die aan de basis staat van de wereldbeoemde wijn. Onder: het fort van Montalcino waarvan de bouw begon in 1361; de gelauwerde bruinrode Brunello van Casanova di Neri.


derdpunter.’ Door de jaren heen zijn Giacomo’s wijnen maar liefst zeven keer beoordeeld met honderd punten. ‘Een grote eer natuurlijk! Maar eigenlijk komt die eer toe aan de natuur. Ik zou willen zeggen dat het succes van een wijn voor 75 tot 80 procent afhangt van de natuur. Nee, dat is geen valse bescheidenheid, dat is simpelweg hoe het werkt.’

Eigen karakter

Terwijl Giacomo bevlogen praat over de natuur en zijn vader, verschijnt de derdegeneratiewijnmaker van Casanova di Neri. Giovanni is vernoemd naar zijn opa en een belangrijke schakel in de productie van de beroemde Brunello’s van het huis. Vorig jaar verkoos Corriere della sera, het grootste dagblad van Italië, Giovanni in de jaarlijkse wijngids tot jonge wijnmaker van het jaar. ‘Het is duidelijk dat het succes van onze wijnen ook zijn uitwerking heeft op mijn reputatie als wijnboer. Ik ben natuurlijk blij met die

erkenning, maar als ik eerlijk ben, denk ik dat ik het maar vooral moet zien als een schouderklopje en een succeswens voor de toekomst’, aldus de bescheiden Giovanni. Al hebben zowel Parker als Suckling de Tenuta Nuova als beste beoordeeld, Giovanni heeft zo z’n eigen favoriet: de Cerretalto. De wijngaarden met de druiven die worden gebruikt voor de Cerretalto liggen in een soort natuurlijk amfitheater, zo’n vijf kilometer van Montalcino, vlakbij de Asso-stroom. ‘De Cerretalto is een goed voorbeeld van hoe belangrijk het terroir is. Deze wijn heeft echt een eigen persoonlijkheid, heel anders dan de Tenuta Nuova. Verfijnd, elegant en hij kan nog jaren rijpen.’ Giovanni’s enthousiasme over de Cerretalto werd recent onderstreept door Luca Gardini, een van de bekendste wijnspecialisten van Italië. Ieder jaar publiceert Gardini zijn persoonlijke top 50 van ’s werelds beste wijnen, >

‘Het succes van een wijn hangt voor 80 procent af van de natuur. Dat is geen valse bescheidenheid, dat is simpelweg hoe het werkt’

Met de klok mee: Giovanni en Giacomo Neri; een aantal van de wijnen van de Neri's; wijngaard van Casanova di Neri met sangiovesedruiven; helblauwe lucht en cipressen, typisch Toscane.

italië magazine

83


De Brunello’s van Casanova di Neri rijpen vijf tot zes jaar in vat en fles voordat ze in de verkoop gaan

gebaseerd op zijn enorme kennis en talloze proeverijen. In maart publiceerde hij de lijst van 2016 met op nummer één de Cerretalto 2010 – de volle honderd punten! De Cerretalto is inderdaad een unieke wijn, wat nog eens bevestigd wordt door het feit dat hij alléén in productie genomen wordt als de druiven van een absolute topkwaliteit zijn.

Eindeloos proeven

Ouderwetse jaartal­ aanduiding in de wijnkelder; er wordt nog veel met de hand geplukt; de druiven worden zorgvuldig geselecteerd; dan gaat de wijn een paar jaar de kelder in.

84

italië magazine

Ondanks alle lof is Giovanni allerminst van plan om op zijn lauweren te rusten. Hij vindt het heerlijk om tussen de wijnstokken te werken en houdt het productieproces nauwlettend in de gaten, met name in de eindfases wordt er veelvuldig geproefd om de kwaliteit te garanderen. Elke week organiseert Giovanni een blinde proeverij met andere Brunello-producenten. ‘Dan proeven we elkaars wijnen, maar ook de grote Barolo’s, Chianti’s Pinot Nero’s en andere bekende wijnen. Die bijeenkomsten zijn leuk, maar ook

ontzettend nuttig, want er ontstaat altijd discussie over smaken en nuances.’ Het moge duidelijk zijn dat ‘passie’ een toverwoord is bij zowel Giacomo als Giovanni. Net als ‘geduld’. De Brunello’s van Casanova di Neri rijpen vijf tot zes jaar in vat en fles voordat ze in de verkoop gaan. Ieder jaar worden zo’n driehonderdduizend flessen geproduceerd. Tachtig procent wordt geëxporteerd naar zestig verschillende landen, waarvan de Verenigde Staten de belangrijkste afnemer zijn. À propos, heeft Giovanni Robert Parker weleens ontmoet? Lachend: ‘Ja, ik heb hem ooit gesproken bij een proeverij. Hij proefde onze Tenuta Nuova 2010 en zei me dat hij het een prima wijntje vond.’ ✦ Casanova di Neri, Podere Fiesole, 53024 Montalcino, +39 0577 834455, www.casanovadineri.it.


Dolce Stil Novo

Design made in Italy www.smeg.nl


RestauRant van het jaaR 2017

86

italiĂŤ magazine


R es t a u R a n t

VAN HET JAAR

2017 Italië Magazine presenteert voor de zevende maal de verkiezing van het Italië Magazine Restaurant van het jaar.

De WeDstRIjD

In het zomernummer van Italië Magazine wordt een shortlist van tien genomineerde restaurants bekendgemaakt waaruit een deskundige jury de winnaar zal kiezen. Daarnaast kunnen lezers van Italië Magazine op hun favoriet stemmen voor de publieksprijs. De feestelijke prijsuitreiking vindt plaats in september. Hierbij hoort voor de winnaar van de juryprijs naast de award en ruime publiciteit via verschillende media, ook een uitgebreide reportage in het winternummer van Italië Magazine.

De CRIteRIa ✦ ✦ ✦

De chef-kok moet van Italiaanse afkomst zijn. De kaart moet Italiaans zijn en een goede selectie Italiaanse wijnen bevatten. De keuken moet gebruikmaken van verse ingrediënten en Italiaanse producten.

MeeDInGen?

Heb je een Italiaans restaurant dat voldoet aan bovenstaande criteria en wil je kans maken op deze eretitel, meld je dan voor 29 mei aan via het formulier op www.italiemagazine.nl. Daarnaast kunnen ezers hun favoriete restaurant nomineren.

MeLD je aan vIa WWW.ItaLIeMaGaZIne.nL Mede mogelijk gemaakt door:

italië magazine

87


Fratelli Rossetti

Honderd stappen voor één schoen

88

italië magazine


Beroemdheden, zakenmannen en connaisseurs kiezen al meer dan zestig jaar voor de luxe schoenen en lederwaren van Fratelli Rossetti. Niet voor niets, want deze blinken uit in draagcomfort, elegantie en klasse. Vandaag de dag geven drie broers leiding aan het succesvolle familiebedrijf. T EKS T N ATASJA A D M I R A A L FOTO G R A FIE F R AT E LLI R O S S ETTI A R C H I V E

H

et is niet meer zo vanzelfsprekend dat een familiebedrijf overgaat op de volgende generatie. Laat staan dat drie broers het levenswerk van hun vader voortzetten. Diego, Dario en Luca Rossetti groeiden – letterlijk – op tussen de schoenen. Sinds 2003 staan zij samen aan het roer van Fratelli Rossetti, het bedrijf dat door hun vader Renzo Rossetti werd opgericht. Diego is verantwoordelijk voor de verkoop en internationale ontwikkeling van het merk. Onder zijn leiding opende Fratelli Rossetti als eerste Italiaanse modelabel een boetiek aan de prestigieuze winkelstraat Madison Avenue in New

York. Luca is de algemeen directeur van het bedrijf en samen met Dario hoofd van de designafdeling. De drie broers prijzen zichzelf gelukkig dat ze de kans hebben gekregen om elk hun eigen richting op te gaan binnen het familiebedrijf. Bijzonder is bovendien dat zij onafhankelijk willen blijven: hoewel er in de afgelopen jaren talloze aanbiedingen langskwamen, is het idee van een externe financiële partner uitgesloten.

Schoenenmekka De jonge Renzo Rossetti zette in de jaren vijftig zijn eerste stappen in de schoenenwereld, toen de Italiaanse mode-industrie nog niet zo groot was als tegenwoordig. Met zijn merk Yankee specialiseerde hij zich in sportschoenen voor activiteiten zoals fietsen, voetbal, hockey en boksen. In 1953 werd Fratelli Rossetti – oftewel >

De jonge Renzo Rossetti zette in de jaren vijftig zijn eerste stappen in de schoenenwereld

Linkerpagina: de Brera loafer wordt nog steeds met de hand gemaakt. Hiernaast: presentatie van de nieuwe lijn damesschoenen in Milaan.

italië magazine

89


‘broers Rossetti’ – opgericht in Parabiago, in de buitenwijken van Milaan. Renzo en zijn broer Renato verlegden in de jaren daarna de focus van sportschoenen naar elegante herenschoenen. In de jaren zeventig werd het merk uitgebreid met een vrouwencollectie en tegenwoordig is er ook een tassenlijn. Hoewel Fratelli Rossetti inmiddels showrooms en kantoren over de hele wereld heeft, in steden als Parijs en New York, bevindt het hoofdkwartier zich nog altijd in Parabiago. Luca Rossetti, de jongste van de drie broers, spreekt vol lof over zijn vader, die in 2010 op 84-jarige leeftijd overleed. ‘Mijn vader was een eenvoudige man met een heldere visie’, vertelt hij aan Italië Magazine. ‘Hij slaagde erin om te anticiperen op trends en behoeften in de snel evoluerende markt van de jaren vijftig, zonder daarbij zijn gevoel voor elegantie uit het oog te verliezen. Hij is altijd een voorbeeld voor ons geweest vanwege zijn eerlijkheid en professionele toewijding. Ondanks het succes heeft hij altijd in zijn achterhoofd gehouden waar hij vandaan kwam.’

Ode aan Milaan Milaan, de bakermat van mode en design, is een constante inspiratiebron voor de drie broers. De reden waarom de meest iconische schoenmodellen van het merk allemaal zijn gewijd aan de Italiaanse modestad. Neem de Brera, de befaamde loafer met zijn frivool dansende kwastjes. Deze artistieke instapper werd ontworpen in de jaren zestig, geïnspireerd door de liberale en onbevangen

90

italië magazine

sfeer van kunstenaarswijk Brera waar schilders, beeldhouwers en schrijvers samenkwamen. In een tijd waarin het dagelijks leven in Italië niet erg uitbundig was, veroorzaakte dat decoratieve element een ware revolutie. Het kostte Renzo Rossetti heel wat overtuigingskracht om belangrijke Italiaanse persoonlijkheden ervan te overtuigen om zijn loafers met kwasten te dragen. De Magenta-laars, met zijn kenmerkende dunne bandjes en metalen stijgbeugelgesp op de hiel, is dan weer vernoemd naar de Corso Magenta, een straat die bekend staat om zijn schitterende 18deeeuwse architectuur. Sinds de jaren zeventig zijn de woorden ‘Rossetti-patented’ gegraveerd op de metalen gesp van iedere Magenta. Nog altijd keren de klassiekers van Fratelli Rossetti elk seizoen terug in frisse kleuren, nieuwe materiaalcombinaties en met verrassende prints. ‘Onderzoek en vernieuwing zijn voor ons zeer belangrijke waarden’, legt Luca uit. ‘Wij geloven dat creatieve prikkels ons helpen om onze beste producten nog beter te maken, op een eigentijdse manier.’ In de jaren zeventig, toen de mode meer casual werd en mannen stopten met het dragen van een vest onder hun colbert, besloot Renzo Rossetti om de leren voering van zijn mocassins te vervangen door stof, waardoor het mogelijk werd om de loafers zonder sokken te dragen. Dit resulteerde in de Yacht, een schoentype ‘zo logisch dat het was alsof deze altijd al had bestaan.’ De huidige collecties kenmerken zich door een goede mix van stijl en vakmanschap >


De meest iconische schoenmodellen zijn gewijd aan modestad Milaan.

Linkerpagina: de gebroeders Rossetti v.l.n.r. Luca, Diego, en Dario; het snijden van het leer; alleen het beste leer is goed genoeg; het kleuren door middel van de ‘Toledotechniek’. Deze pagina: swingende presentatie van de herencollectie in Milaan.

>

italië magazine

91


WORD ABONNEE

Ontvang bij een jaarabonnement KOOKBOEK SICILIË t.w.v.

a 24,95

SICILIË, HEERLIJKE GERECHTEN VAN EEN ITALIAANS EILAND Zonovergoten Sicilië, overheerst door Grieken, Arabieren, Spanjaarden en Noormannen. Ruig en arm, maar o zo rijk aan cultuur, historie en een unieke exotische keuken! Met uiteraard volop verse vis uit de Middellandse Zee en olijfolie, citrusvruchten en wijn van de vruchtbare vulkanische aarde. Proef de zon in typische Siciliaanse gerechten als caponata, arancini, pasta alla Norma en de zoete klassiekers semifreddo en cannoli. De prachtige fotografie van het eiland en de gerechten maken van dit kookboek een culinaire ontdekkingsreis!

ABONNEMENT Een jaarabonnement op Italië Magazine (6 edities) kost € 33. Wij brengen eenmalig € 5 in rekening voor de verzendkosten van het kookboek. Deze aanbieding is geldig zolang de voorraad strekt.

KORTING In plaats van het cadeau kun je ook kiezen voor een eenmalige korting. Je betaalt dan maar € 25 voor een jaarabonnement.

AL ABONNEE? Ben je al abonnee en wil je toch het kookboek ontvangen? Geef dan een abonnement cadeau aan iemand anders en ontvang zelf het kookboek.

Ga naar www.italiemagazine.nl of bel 088 2266636 (op werkdagen van 9.00 - 17.00 uur)


met hier en daar een excentriek tintje. Wat maakt de ontwerpen van Fratelli Rossetti zo herkenbaar? ‘Traditie én vernieuwing’, stelt Luca. ‘Een klassieke schoen die niet noodzakelijk de trends volgt, maar wel innovatief is en nooit inboet aan klasse en verfijning. Een ander belangrijk aspect is het comfort: dit moet altijd worden gekoppeld aan stijl.’

Bijzondere happening Met enige regelmaat organiseert Fratelli Rossetti in zijn boetieks speciale events waarbij de schoenmakers van het huis hun geheimen prijsgeven. Zoals de Toledo-techniek: een speciaal procedé om de schoenen met de hand te verven. Op de leest wordt de gewenste kleur deppend aangebracht op het onbewerkte leer. Vervolgens worden er unieke kleurschakeringen gecreëerd met behulp van ambachtelijke technieken zoals waxen en borstelen. Luca: ‘Elke schoen wordt gemaakt volgens een zorgvuldig productieproces, helemaal uitgevoerd in ons atelier door onze eigen meesterambachtslieden.’ Meer dan honderd stappen zijn er nodig om één Fratelli Rossetti-schoen te maken. Van het selecteren van het leer tot de stiksels van de zool. Het feit dat de broers zo dicht in de buurt van het hoofdkantoor wonen is één van de grote voordelen van een familiebedrijf. ‘Hierdoor kunnen we het hele productieproces nauwgezet volgen, om er zeker van te zijn dat alle producten voldoen aan onze hoge kwaliteitsnormen.’ Het is duidelijk: Fratelli Rossetti is trots op zijn ambacht en hoogstaande reputatie. Van de halfjaarlijkse collectiepresentatie maakt het schoenenmerk altijd een bijzondere happening. De locatie is sinds enkele jaren het Palazzo Visconti in hartje Milaan, een prachtig paleis in rococostijl. Dit jaar toverde Fratelli Rossetti één de vijf stijlkamers om in een lentetuin voor de presentatie van de voorjaarscollectie 2017 tijdens de Milan Fashion Week. De modellen liepen voor de verandering eens niet over een catwalk, maar zwierden op rieten schommels en schommelstoelen, omgeven door gras, boomschors

en tropische bloemen. Van onder hun strohoeden lachten ze het publiek toe. Inspiratie haalde het ontwerpteam uit een denkbeeldig paradijs: een weelderige tuin met heldere kleuren waar lichtheid een hoofdrol speelt. Dat zie je terug in de collectie: de schoenen zijn eenvoudig en strak vormgegeven met zomerse structuren. Details die representatief zijn voor het merk, zoals kwastjes en geweven leertechnieken, ontbreken uiteraard niet.

Strandversie De bekende Brera-loafer komt dit seizoen ook in een lichtere, taps toelopende strandversie. Dat je met de speelse >

Inspiratie haalde het ontwerpteam uit een denkbeeldig paradijs: een weelderige tuin met heldere kleuren

De presentatie van de dameslijn in Milaan; felgekleurde blauwe tas eveneens uit de dameslijn.

italië magazine

93


rijkdom van het verleden en hedendaagse innovatie. Op de blog van het merk is een video te zien van de presentatie. Naast een gedeelde liefde voor schoenen hebben Diego, Dario en Luca Rossetti elk hun eigen persoonlijke interesses. Diego heeft een passie voor fotografie en het buitenleven: hij bezit een stuk land en een moestuin. Dario is een liefhebber van kunst, vintageauto’s en interieurontwerp: hij verzamelt meubelen en antiek. Luca houdt van design en nieuwe technologieën en is daarnaast een fervent hardloper. ‘Ja, we worden beïnvloed door alles om ons heen: kunst, reizen, ervaringen én de mensen die we ontmoeten.’

Skateboards en gitaren

‘We worden beïnvloed door alles om ons heen: kunst, reizen, ervaringen, en de mensen die we ontmoeten’

schoenen van het Italiaanse modemerk ook lekker kunt dansen, bewijst het recente project ‘Swinging with Fratelli Rossetti’. Opnieuw koos het modehuis niet voor een traditionele modeshow maar voor een verrassende live-performance tijdens de Milanese mannenmodeweek in januari. ‘De nieuwe najaarscollectie voor 2017 is geïnspireerd op het ritme van de jaren veertig’, vertelt Luca. Die sfeer werd op muzikale wijze tot leven gebracht in de uitbundige stijlkamers van Palazzo Visconti dankzij het dansgezelschap The Golden Swing Society en de levendige sound van de Four On Six-band. Een perfecte match tussen de

Vanuit die filosofie startte Fratelli Rossetti vorig jaar een initiatief, het ‘New Artisan Project’. Maandelijks krijgen getalenteerde ambachtslieden uit andere disciplines de kans om hun vaardigheden te demonstreren in de boetiek aan de Via Montenapoleone in Milaan. Bijvoorbeeld skateboards, hoeden, zonnebrillen en elektrische gitaren. Volgens Fratelli Rossetti delen de bedrijven gemeenschappelijke waarden: de combinatie van eeuwenoud vakmanschap gecombineerd met eigentijds design. Vanwege het overweldigende succes heeft het project dit jaar een internationaal karakter gekregen. De komende maanden krijgen nieuwe talenten wereldwijd een podium in de boetieks. Het centrale thema is sport, een eerbetoon aan de sportieve oorsprong van het Italiaanse schoenenmerk. ✦

tips & Adressen in Milaan WINKELEN ✦ Maatschoenen De boetiek van Fratelli Rossetti biedt op de tweede etage een exclusieve maatwerkservice voor mannen: bestel een uniek paar handgemaakte schoenen gepersonaliseerd

94

italië magazine

met je eigen naam. Via Montenapoleone 1, +39 027 6021650. ZIEN ✦ New Artisan Project Maandelijks krijgen getalenteerde ambachtslieden uit andere sectoren de kans om

hun vaardigheden te tonen in de Milanese flagshipstore van Fratelli Rossetti. Via Montenapoleone 1, +39 027 6021650. DESIgNEroutLEt

Bij de fabrieksoutlet van Fratelli Rossetti ben je

aan het juiste adres voor een breed assortiment aantrekkelijk geprijsde schoenen en lederwaren, van prototypes tot showroommodellen. Via Cesare Cantù 24, +39 0331 552226.


Patient,, werk van Alma Haser uit de serie Cosmic Surgery | ontwerp: Sabrine Berendsen, kruimelontwerp.wix.com/portfolio

04.06_29.10.2017


NUOVO FRATELLI ROSSETTI tekst natasja admiraal

Antieke compositie Stijlvolle handlanger Elegant, zakelijk en praktisch: met deze aktentas in reliëfleer maak je goede sier tijdens een businesstrip naar het zakendistrict van Milaan of een andere wereldstad. Aktentas, € 830.

Brera, de iconische tassel-loafer van Fratelli Rossetti, is geïnspireerd op de levendige kunstenaarswijk van Milaan. Deze eigentijdse variant is uitgevoerd in antiekblauw leer met contrasterende kwastjes. Tasselloafer, € 540.

Grafisch accent Deze oranje clutch is niet alleen praktisch maar ook bij uitstek geschikt om je outfit mee op te fleuren. De gestreepte sierknopen geven een speelse twist. Clutch, € 570.

Gouden greep Bicolore Met zijn vierkante neus, duokleurcombinatie en glanzend gelakte afwerking sluit deze zomerschoen helemaal aan op de jarenzestigtrend. Slingback, € 390.

96

ITALIË MAGAZINE

Het veterloze derbymodel van Fratelli Rossetti, de Dandy, is nu ook verkrijgbaar in een zomerse variant van decoratief geperforeerd goudlaminaat. Derby Dandy, € 390.


Karakteristieke kwastjes Geometrische vormen maken van deze knalrode rugzak een opvallende verschijning. Aan de sluiting met kwastjes herken je de signatuur van Fratelli Rossetti. Rugzak, € 640.

Streepje achter? De zachte leren banden van deze zomerse sandaal wikkelen zich elegant om de voet. Mooi detail is de meerkleurig gestreepte hak. Sandaal, € 420.

Op een voetstuk De plateauzool beleeft een knallende comeback. Deze citroengele sandaal is gemaakt van zacht nubuckleer en het enkelbandje maakt de schoen zo mogelijk nog comfortabeler. Plateausandaal, € 410.

Weer als nieuw Met deze zeer complete schoenenkit kun je jouw Fratelli Rossetti’s perfect onderhouden. De set komt in een stijlvolle tas bedrukt met het logo van de broers. Schoenenkit, € 45.

De producten zijn te koop via www.fratellirossetti.com

ITALIË MAGAZINE

97


13 x

11 x

12 x

Leren Burkely tas t.w.v. € 149,95 bij een abonnement op Roots, Seasons, Vorsten, Zin of delicious. Kijk op tijdschriftdirect.ssnl/iefifilmlmpjpjeetas voor een impre n deze tas va

+ 100% leder (zwart) • veel handige opbergvakken met rits of drukknoop • afmeting 38,5 cm breed, 30 cm hoog • laptop van 13 inch past er gemakkelijk in • afneembare en verstelbare schouderband

VOOR MAAR

12 x

€99,95

FOTO TAS: ERNIE ENKELAAR

AL SINDS 1973 DÉ ‘HOFLEVERANCIER’ VORSTEN 3 2017

'BEN IK VAN DUITSEN BLOED…'

GA NAAR

HET DNA VAN ORANJE

tijdschriftdirect.nl/2017burkely of bel 085 888 55 85

VERKIEZINGEN

ZO STEMT U VOOR DE MONARCHIE!

3

PRINSESSEN AAN HET WOORD:

VIKTÓRIA, LAURENTIEN & MARGARITA

PRINSES DIANA

STIJLICOON?

12 x

KONINGSPAAR

BIJ DE BUREN

Bent u al abonnee en/of ontvangt u liever alleen de tas? Koop dan de tas met 40% korting via tijdschriftdirect.nl.nl/kortingtas2017


EWOUT KIECKENS Ewout Kieckens woont al vele jaren in Rome en schreef onder andere het boek ‘Alle wegen van Rome’. Hij belicht opmerkelijke zaken van het leven in Italië.

IL L USTRATIE SY LV IA W E VE

Italiaanse kronieken Heb je een sterke maag? Daar gaan we. ‘Jongen laat ouders vermoorden vanwege slechte cijfers op school’, ‘Jaloerse man schiet op ex-vrouw en verwondt haar’, ‘Man achtervolgt zijn ex met hamer en spray’, ‘Vrouw van 55 vermoord in eigen huis’, ‘Vrouw probeert driejarige dochter tot twee keer toe te vermoorden’, ‘Zuigeling bij het afval: moeder vrijgesproken.’ Dit zijn zomaar krantenkoppen van één dag in Italië. En niet uit een tabloid of een ander sensationeel blad, welnee, dit heb ik gewoon gelezen in La Repubblica, een degelijke Italiaanse kwaliteitskrant. Nou moet je niet meteen naar het reisbureau gaan (of surfen) om je geboekte vakantie naar Italië te annuleren omdat ‘je ook nergens meer heen kunt’ of ‘Terschelling misschien toch een beter idee is.’ Dat is echt nergens voor nodig. Italië is geen gevaarlijk land. De criminaliteitscijfers zijn lager dan gemiddeld in Europa. Geweld tussen criminele bendes treft je niet, tenminste als je geen Willem Holleeder bent. Er is geen terrorisme. Met de slechte gezondheidszorg – die veel slachtoffers zou maken – valt het wel mee. Men klaagt wel veel en de zaken van malasanità zijn eclatant. Zo leidde een ruzie tussen artsen in de verloskamer van een Siciliaans ziekenhuis, over het wel of niet uitvoeren van een keizersnede, ertoe dat het kind hersenletsel opliep en bij de moeder de baarmoeder moest worden verwijderd. Het zijn de spreekwoordelijke uitzonderingen. Ga maar na: Italianen zijn wereldwijd het gezondst. Wie wil niet met een beetje pasta eten en wijn drinken 85,2 jaar worden? Dat is tenminste de levensverwachting van de Italiaanse vrouw; mannen worden gemiddeld 80,3 jaar. Wel heeft Italië een probleem met huiselijk geweld. De media zitten er nu weliswaar bovenop met het risico de zaak uit te vergroten, maar recente gevallen waarbij vrouwen werden mishandeld of vermoord, zijn gruwelijk. In de meeste zaken gaat het om een man die niet kan verkroppen dat de vrouw de relatie heeft verbroken of het huwelijk heeft beëindigd. Een voorbeeld van vorige zomer: Sara, een 22-jarige studente wordt door haar ex-vriend levend verbrand in haar auto in een buitenwijk van Rome. Heel Italië was geschokt – niet voor lang uiteraard. Mijn vrouw is er echter

nog steeds kapot van. Zij geeft les aan de universiteit en Sara was een van haar studentes, en een goede ook. Zo’n 120 vrouwen worden jaarlijks wegens ‘passie’ omgebracht (rare passie is dat toch). Dergelijke moorden worden daarom nog wel eens vergoelijkt. En toch ligt dat cijfer niet veel hoger dan in andere landen. Al deze alarmerende krantenkoppen tonen vooral aan dat Italianen diep in hun hart wel van slecht nieuws houden en de redacties houden die behoefte levend. Veel van zulke zaken zijn voorpaginanieuws en belangrijker dan de binnenlandse politiek. En dat zegt wat. Van binnenlandse politiek kunnen kranten (en politieke partijen) geen genoeg krijgen. Niet zelden beslaat deze categorie twaalf pagina’s. Het buitenlandse nieuws verschijnt achter in de krant, mits er geen internationale ramp gebeurt of Nederlandse hooligans een Romeinse fontein vernielen. Voor de berichtgeving over moord en doodslag en andere conflictueuze zaken uit het leven, bestaat een aparte categorie. Cronaca heet het genre, letterlijk: kroniek. De cronaca is van levensbelang. Er bestaan twee soorten: de roze staat voor roddel en de zwarte voor moord, doodslag en ontvoering. In Italië vragen zij mij altijd wat mijn journalistieke specialiteit is: buitenland, binnenlandse politiek, sport, Vaticaan of cronaca? Tja, eigenlijk alles wel. Maar als ik dan toch moet kiezen, dan maar cronaca rosa. Ook in Nederland is er belangstelling voor zaken die het ‘reguliere samenleven tussen burgers uit balans brengen’ zo luidt de definitie van de cronaca nera. Maar het is kinderspel vergeleken met Italië. Waarom toch die morbide belangstelling voor de jongen van zestien jaar die in opdracht van zijn schoolvriend diens ouders ombrengt met een bijl, omdat zij kritiek hadden op zijn slechte schoolrapport? Dat is de meest opzienbarende recente zaak waarover iedereen het heeft. Door slechte berichten over een ander te lezen, kunnen wij denken dat we het beter doen. ‘Onze zoon doet het goed op school. Hij heeft geen verkeerde vrienden. We zijn goede ouders.’ Het lijkt op een bezwering. Maar intussen bergen we de bijl wel heel goed op. ✦

ITALIË MAGAZINE

99


alBàcaro osteria italiana

A

l Bàcaro staat voor de smaak en de kwaliteit van de traditionele keuken met een vleugje innovatie, en respect voor het milieu. Wij serveren vooral traditionele gerechten uit de Veneto en Puglia (de geboortestreken van de chef en zijn echtgenote Veronica) en gebruiken uitsluitend kwaliteitsproducten uit de streek, waaronder een aantal Slow Food-producten, die duurzaam en milieuvriendelijk gecultiveerd worden.

Al Bàcaro voor de authentieke Italiaanse keuken, met liefde en trots bereid. Vijzelstraat 97, 1017 HH Amsterdam, 020 3300673, www.albacaro.nl

jam.indd 1 19-04-2017 15:09:11

IM2016_3_000ResAlBacaro_NV.indd 10

14/04/2017 15:0

IN E DIG VOLL EMA H T

AVONTUURLIJKE VAKANTIE

ARABIAN ADVENTURE

WILD WEST ADVENTURE

JUNGLE ADVENTURE

ARCTIC ADVENTURE

BLUE LAGOON

GARDA LAKE

WELCOME TO THE BIG FANTASY ADVENTURE Welkom in het Gardaland Resort, een waanzinnige plek voor een fantastisch verblijf in het teken van vermaak en avontuur, in de schitterende omlijsting van het Gardameer. Hier vind je het Gardaland Park, pretpark nr. 1 van Italië, het Gardaland SEA LIFE Aquarium met meer dan 5000 zeewezens, het Gardaland Hotel, een fabelachtig viersterrenhotel in de New England-stijl, en het spiksplinternieuwe Gardaland Adventure Hotel: een viersterrenthemahotel waar je adembenemende avonturen kunt beleven in de vier thema-interieurs - Arctic, Jungle, Arabian, Wild West - van zijn 100 kamers!

www.gardaland.it


MANGIARE tekst elise dujardin en paul van eijndhoven

Italië in eigen land Waan je drie dagen lang in het zonnige Italië tijdens het Italië Evenement op Kasteel de Haar. Dit jaar is Napels de gaststad en dat betekent onder andere dat pizzaioli uit het hele land de strijd aangaan tijdens het ‘Campionato della Pizza 2017’. Verder zullen zo’n tweehonderd exposanten, artiesten en koks, onder wie Giovanni Caminita,

zorgen voor heerlijke hapjes en prachtige Italiaanse producten. Aarzel niet om de kinderen mee te nemen, want ook voor hen worden tal van activiteiten georganiseerd. Bovendien mogen ze tot en met twaalf jaar gratis mee! ‘ITALIË EVENEMENT’, 19, 20 & 21 MEI, KASTEEL DE HAAR, UTRECHT, WWW.ITALIEEVENEMENT.NL.

Heilige pizza Wie aan de Italiaanse keuken denkt, denkt aan pizza. In de Pizzabijbel leer je deze lekkernij maken van begin tot eind in meer dan honderd varianten. Wat dacht je bijvoorbeeld van een pizza boerenkool of zuurkool en worst? Laat je echter niet afschrikken door

deze bijzondere combinaties, want ook de klassieke recepten voor margherita of quattro stagioni zijn in dit kookboek terug te vinden. Buon appetito! SIMON GIACCOTTO, ‘PIZZABIJBEL’, UITGEVERIJ CARRERA CULINAIR, ISBN 9789048836925, € 29,99 (VERSCHIJNT OP 22 MEI).

Osteria hoppen De wereldwijd bekende Slow Food-beweging werd in de 20ste eeuw opgericht door de Italiaan Carlo Petrini. Het doel: de traditionele keuken van het land in stand houden. Het kookboek Osteria Recepten doet precies dat. Op sobere wijze brengt auteur Grazia Novellini 545 (historische) gerechten uit verschillende osterie door heel Italië. Eerst proeven bij de

echte chefs voordat je zelf aan de slag gaat? Dat kan! Elk recept wordt, naast een ingrediëntenlijst, vergezeld door de naam van de betreffende osteria, waarvan je het adres achterin kunt terugvinden. Zo krijgt dit boek meteen de functie van een culinaire reisgids. GRAZIA NOVELLINI, ‘OSTERIA RECEPTEN’, UITGEVERIJ NOVECENTO, ISBN 9789491126079, € 29,50.

Villa Massa mojito Een Italiaanse twist aan de bekende mojito. Een perfecte dorstlesser voor de eerste zonnestralen van het jaar. Voeg 4 citroenpartjes en 10 muntblaadjes toe aan een tumbler, meng deze en kneus de muntblaadjes.

Vul daarna het glas met crushed ijs. Voeg 6 cl limoncello toe en top af met mineraalwater of sprite. Even roeren en er staat een fantastische cocktail klaar. Salute!

italië magazine

>

101


MANGIARE

Smullen bij Spina Ik ken hem al jaren als gastheer, de altijd enthousiaste Marco Spina. Eerst in restaurant Bice aan de Stadhouderskade in Amsterdam, daarna in het klassieke Ristorante D’Antica, eveneens in het hoofdstedelijke centrum, waar een heel bord behangen was – in de beste Italiaanse traditie – met foto’s van Spina en beroemdheden zoals de leden van U2.

Klassiek en strak Natuurlijk was het al lang zijn grote wens en sinds een half jaar is het werkelijkheid: een eigen restaurant. Op de plek waar eerder onder andere Italiaans restaurant Sa Seada zat, bevindt zich nu Spina’s Risto Enoteca PepeNero. Bij binnenkomst begroet Marco ons meteen uitbundig en krijgen we een mooi tafeltje vlak bij het raam. De inrichting van het restaurant is een aangename mix tussen klassiek en strak, met houten tafeltjes met patina maar ook moderne lampen. Kortom, je zit hier heel prettig. En het wordt nog veel prettiger als de antipasto misto alla PepeNero op tafel komt. De gamba’s zijn

Marco wil dat we veel dingen proeven dus krijgen we (gelukkig bescheiden) porties van twee secondi. Eenmaal pesce, eenmaal carne: eerst zwaardvis met pomodorini, daarna volgt nog een portie kalfsvlees gevuld met aubergine en mozzarella met een rodepaprikasaus. Ook deze gerechten zijn weer een succes. Maar als daarna gevraagd wordt of we nog een dolce willen moeten dat helaas afslaan. Daarvoor komen we een andere keer terug, want met alle proeverijen van deze avond hebben we echt meer dan voldoende gegeten. Alleen een espresso ter afronding mag natuurlijk niet onbreken.

Aanwinst heerlijk, de vongole e cozze (mosselen) verrukkelijk, de vitello tonnato zeer smakelijk en de carpaccio uitstekend. Dit alles met een goed smakende Vermentino uit Sardinië erbij. Als primo nemen we de ravioli gevuld met pompoen met een walnotensaus en de pappardelle met een ragù van bouillon, rode wijn en verschillende soorten vlees. En ook nu vieren de smaakpapillen weer feest met goede, pure smaken. Tussendoor komt Marco een praatje maken en informeren of het allemaal wel naar tevredenheid is. Een eensgezind ja is hier het antwoord.

102

italië magazine

We kijken terug op een zeer geslaagde avond. Marco Spina en chef Daniele Laurintano hebben Amsterdam verrijkt met een uitstekend Italiaans restaurant waar heerlijke gerechten worden geserveerd, je prettig wordt bediend en waar je aangenaam zit. Een aanwinst voor de hoofdstad! (PE) ✦ ✦ Risto

Enoteca PepeNero Eerste Oosterparkstraat 3-5, Amsterdam, 020 6633276, www.restaurantpepenero.nl, Geopend ma t/m za 18-23 uur.


La Lingua itaLiana tekst daniela ditvoorst-falsetta

le PolPette: un saPore faMiliare (Gehakt)balletjes: een familiaire smaak Dopo la pasta e la pizza l’italiano medio adora le polpette. Le polpette sono davvero speciali perché ricordano quando la nonna, la mamma o la zia le preparavano per arricchire il pranzo della domenica. Come dimenticare il profumo delle polpette appena fritte, che dalla cucina si diffondeva per tutta la casa! Da bambina ricordo che, mentre mia madre le friggeva io stavo lí ad aspettare per assaggiare la prima. Le polpette sono così invitanti e gustose che scatenano non solo l’appetito ma anche la curiosità. Si ritorna come bambini davanti al regalo di Natale o all’uovo di cioccolato a Pasqua perché ci chiediamo: ma cosa ci sarà dentro? PolPette Per tutti i gusti (Gehakt)balletjes voor alle smaken Nella cucina tradizionale italiana ogni regione ha la sua tradizione, ogni città la sua variante, ogni casa la sua ricetta segreta. Le varie ricette si tramandano di generazione in generazione, con versioni che cambiano a seconda del gusto. Le polpette tradizionali sono di carne ma sono gustose anche di verdura. Avrete sicuramente capito che sono una appassionata di polpette, mi piacciono in tutti i modi e con ogni ingrediente. Oggi vi presenterò tre ricette speciali: polpette in umido, polpette fritte e polpette al forno.

104

italië magazine

Tra le mie preferite vorrei consigliarvi le polpette di ricotta con salsa di pomodoro. Per cominciare preparate un soffritto con sedano, carota e cipolla e dopo un po’ aggiungete 500 grammi di passata di pomodoro. Lasciate cuocere a fuoco lento e intanto preparate l’impasto per le polpette. Dunque, prendete due fette di pane indurito e ammorbiditelo nel vino bianco o nel latte, strizzatelo e mettetelo in una ciotola insieme a 250 grammi di macinato di manzo, 150 grammi di ricotta, un uovo, prezzemolo, 4 cucchiai di formaggio parmigiano o pecorino grattugiato, sale e pepe. Formate delle palline, unitele al sugo di pomodoro e lasciate cuocere. Se volete servire le polpette con la pasta, formate delle polpette piccole. Se invece volete servirle come secondo piatto, allora formate delle polpette più grandi e servitele con un contorno di spinaci. La seconda ricetta è ideale per riciclare la pasta o il risotto del giorno prima. Prendete il risotto freddo, formate delle palline, dentro le palline mettete un pezzetto di mozzarella e richiudete. Poi passate queste polpette prima nell’uovo sbattuto e poi nel pangrattato. Friggete le polpette e poi le servite insieme ad un’insalata mista. Buonissime! Morbide dentro e croccanti fuori. E per finire la terza ricetta può

ItalIaans

nederlands

adora arricchire si diffondeva per assaggiare invitanti scatenano si tramandano a seconda del in umido fritte al forno soffritto sedano passata di pomodoro intanto impasto indurito ammorbiditelo strizzatelo ciotola macinato di manzo prezzemolo pecorino grattugiato palline unitele uovo sbattuto pangrattato morbide cestino da pranzo zucca rossa avete l’acquolina in bocca

hij/zij is dol op verrijken zich verspreidde door proeven uitnodigend opwekken worden overgedragen afhankelijk van met saus gebakken uit de oven gefruit selderij tomatenpulp ondertussen mengsel hard geworden maak het zacht wring het uit kom rundergehakt peterselie soort schapenkaas geraspt balletjes voeg ze toe geklopt ei paneermeel zacht lunchpakket rode pompoen loopt jullie het water in de mond

essere sia in versione fritta che al forno, ideale per accompagnare un aperitivo con gli amici, ma anche da portare in ufficio nel cestino da pranzo. L’impasto puó essere a base di carne ma potete utilizzare anche solamente la verdura, per esempio la polpa di melanzana, i peperoni arrostiti o la zucca rossa, basta avere un po’ di fantasia. Le alternative alle polpette

classiche sono infinite, potete prepararne per tutti i gusti, giocando con gli ingredienti per ottenere sapori sempre diversi. Le polpette sono l’esempio perfetto di cibo che il giorno dopo è ancora più buono. Allora vi ho incuriositi e avete già l’acquolina in bocca? Preparate tante polpette e domani sarà un piacere mangiarne ancora. ✦


(weer) studeren, iets voor jou? www.itv-hogeschool.nl

FRANS

ENGELS Studeren in combinatie met werk of gezin. In je eigen tempo, wekelijks of maandelijks, in studiegroepen of op afstand met het online studiesysteem. In verkorte cursussen of een vierjarige bacheloropleiding. Met inspirerende colleges en docenten.

SPAANS

DUITS

Wij maken werk In je eigen van jouw tempo: wekelijks of maandelijks passie!

RUSSISCH

ITALIAANS


Verrukkelijk Rome authentieke en hedendaagse gerechten

Eleonora Galasso neemt je mee naar haar keuken: een die juist door zijn eenvoud zeer aantrekkelijk is. Maak kennis met de eetcultuur van Rome en breid je Italiaanse kookrepertoire uit. Van ossobuco met vignarola en pasta all’Amatriciana tot gestoofde artisjokken en semifreddo van amandelkoekjes! Nu te koop in de (online) boekhandel. Verrukkelijk Rome | Auteur: Eleonora Galasso ISBN: 9789461431639 | € 24,95

Het mooiste van Italië in boekvorm ! NIEUW

SMAAK VAN SICILIË Schrijfster Ursula Ferrigno, dook in de geschiedenis en oorsprong van de Siciliaanse keuken en selecteerde de meest onweerstaanbare recepten. Naast salades, vis & vlees, soepen & pasta’s , is er ook veel aandacht voor brood en desserts. Ieder recept is helder beschreven, gemakkelijk te maken en schitterend gefotografeerd. € 25

LAZIO INCLUSIEF ROME Een paar kilometer buiten Rome opent zich nog een schatkamer vol cultuur en natuur: Lazio. Bekijk Romeinse resten, magnifieke tomben van de Etrusken, kastelen, villa’s, kloosters en kerken. De natuur laat zich van haar beste zijde zien, met een ruim 300 km lange kustlijn, eilanden, meren, heuvels en zelfs hooggebergte. € 19,95

! NIEUW

! NIEUW

ABRUZZO Hermitages, middeleeuwse bergdorpjes en kastelen, opgravingen, kerken en abdijen: in elke hoek van Abruzzo zijn sporen van een rijk cultureel verleden te vinden. Daarbij noemt de regio zichzelf niet voor niets de groenste van Europa: er zijn maar liefst drie grote nationale parken met fabelachtige natuur. € 19,95

VERRASSEND VENETIË Veel is er al over Venetie geschreven, maar in dit boek worden prachtige achtergrondverhalen vertelt die je in andere boeken niet zal vinden; waar had de schilder Tintoretto zijn atelier en in welke kerk werkte hij maar liefst dertig jaar? Hoe komt het oorspronkelijk Venetiaanse woord getto aan zijn betekenis? En kun je de lokaties terugvinden van scenes uit films als The Tourist en Dood in Venetië? € 19,95

! NIEUW

Verkrijgbaar in de boekhandel in Nederland en Vlaanderen, via bol.com en edicola.nl Adv_Italie_Magazine_april2017.indd 1

10-04-17 13:56


Ilja Gort gaat vreemd

nieuw reisprogramma voert francofiel naar Italië

In zijn nieuwe televisieprogramma Gort over de grens reist Ilja Gort door Italië. Zes afleveringen lang zal hij, op de van hem bekende vrolijke manier, allerlei facetten van la dolce vita in beeld brengen. Teks T FabIan Tak x FoTo g r a Fie C a r o lI ne d ’Ho ll o s y

I

n feite gaat Ilja Gort zelfs dubbel vreemd. Iedereen kent hem als francofiel en maker van een programma over Frankrijk voor Omroep MAX, waarvoor hij de liefde voor zijn tweede vaderland met verve beleed. Het leek of er geen grotere import-chauvinist bestond. En nu gaat hij opeens op reis in Italië voor AVROTROS. Hoe zit dat? ‘Je weet dat ik al twintig jaar een wijnkasteel heb in Frankrijk en altijd al gek op Frankrijk ben geweest’, preludeert de

televisiemaker aan de telefoon op zijn bekentenis. ‘Ik had het zo druk dat ik nauwelijks meer buiten de Franse grenzen keek, ik was en ben zielsgelukkig in Frankrijk. Maar na vier jaar was ik toch een beetje klaar met het programma. Toen wilde AVROTROS een reisprogramma met me maken. Ik kreeg volledig carte blanche, ik mocht zelf weten waar ik heen wilde.’ In eerste instantie koos hij voor Japan. ‘Een heel andere cultuur, een heel andere keuken, dat leek me wel wat. Ik had me al ingeschreven voor >

Boven: ditmaal rijdt Gort niet in een Mehari, maar in een Fiat Spider. Volgende pagina: Ilja aan de espresso.

italië magazine

107


Iedere aflevering is gewijd aan een typisch Italiaans thema, zoals la famiglia, la pazienza, en natuurlijk la bellezza

108

italië magazine

een cursus Japans van een maand. Maar opeens kreeg ik een uitnodiging om naar het wijnpalazzo van Sting, in Toscane, te komen. En toen we daar reden, aan het begin van de zomer, genoot ik intens van dat prachtige landschap, met zijn cipressen en al die zachte kleuren. Toen zeiden Caroline en ik tegen elkaar: dit is het. En dus zien we Ilja Gort in zes afleveringen kennismaken met het echte Italiaanse leven. Iedere aflevering is gewijd aan een typisch Italiaans thema, zoals la famiglia, la pazienza, en natuurlijk la bellezza. Gort duikt daarbij onbekommerd het alledaagse Italiaanse leven in. Bij de kapper gaat zijn snor er bijna af. Hij gaat in discussie met een architect zonder sokken omdat hij dat mooier vindt. Dat leidt tot de kernvraag van de serie: wat is schoonheid voor de Italianen en waarom moet alles mooi zijn? La grande bellezza noemt Gort dat, naar de titel van de Italiaanse film. Ook nu komt zijn honger naar de goede dingen van het leven, zoals

wijn, eten en cultuur, goed van pas. Hij reist naar cultuursteden Turijn, Palermo en Napels en bezoekt vissersdorpjes en ‘grottendorp’ Matera. Geheel in stijl achter het stuur van een Fiat Spider. ‘Pompbedienden en andere mannen floten als ze die auto zagen. Ze streelden er ook graag bewonderend overheen.’ Wat is de rol van zijn vriendin Caroline d’Hollosy? ‘Zij heeft de leiding. Ik heb een nogal springerig karakter, zij zegt wat ik wel en vooral wat ik niet moet doen.’ Maar altijd moet er ruimte blijven voor improvisatie, vindt Gort. ‘Ik geef altijd als briefing aan de regisseur en de cameraman: film vooral wat er buiten beeld gebeurt. Zo gingen we langs bij de oudste vrouw ter wereld, een vrouw van 117 die in een dorpje bij het Lago Maggiore woont. Een van haar geheimen was dat ze twee eieren per dag eet, waarom weet ik niet. Na dat gesprek zagen we een ander oud vrouwtje met grote roze sloffen voor het huisje ernaast staan. Toen ik vroeg hoe oud zij was, zei ze: 94. Ik vroeg: “hoe vindt u het nou, dat iedereen voor Emma komt, en niemand voor u?” Toen lachte ze een beetje vilein en zei: “Wacht maar, mijn tijd komt nog wel.” Dat zijn de leukste gesprekken.’ Een intensieve cursus Italiaans zorgde dat hij met de gewone Italiaan in gesprek kon. Nou ja, gewoon... in Napels vindt hij via via een maffiabaas die een betoog houdt over de waarde van een hechte familie (in de ruimste zin des woords). En een voorbijgangster op de markt in Bologna neemt Ilja mee naar huis en kookt verrukkelijke pasta voor hem. ‘Ik heb geleerd dat de Italiaanse keuken en de wijnen zich makkelijk met de Franse kunnen meten. Misschien hebben Franse chefs meer fantasie, maar wat is er tegen een goedgemaakte pasta met truffelsaus en een goede fles Italiaanse wijn? Als je weet met hoeveel liefde en aandacht die worden gemaakt, is dat voor mij genoeg! Enfin, gaat het zien!’ ✦ ✦ ‘Gort

over de grens’, 6 afleveringen, NPO 2, vanaf 28 april wekelijks op vrijdagavond om 20.30 uur.


19 • 20 • 21 MEI 2017

KASTEEL DE HAAR UTRECHT ● ●

l j i t S & Smaak

Koken met Giovanni Caminita

HET GROOTSTE ITALIAANSE EVENEMENT VAN NEDERLAND

Piazza della Bella Napoli

Piazza della dolce vita

Ballare in piazza

14e editie Kom en & proev en shopp

italieevenement.nl MODE • ZONNIGE TERRASSEN • VEEL MUZIEK PROEVERIJEN • KOOKWORKSHOPS • DESIGN VAKANTIES • WIJNEN • AUTO’S


©FOTO: HOLLANDSE HOOGTE


Florijnen uit

Florence Florence is bekend als stad van de renaissance, van de Medici-familie, van indrukwekkende architectuur, van paleizen vol kunstschatten en van de drommen toeristen die daar elke dag van het jaar op afkomen. En dat alles heeft te maken met ĂŠĂŠn rond stukje edelmetaal: de florijn. TE K S T & F OTO GR AF I E M I C H I EL VAN S TR ATEN


O

p een warme zaterdag in juni loop ik, tussen de uitbundig met leren jassen en tassen volgehangen stalletjes van de Mercato Nuovo, in Florence. De geur van leer mengt zich op deze Mercato Nuovo met het geluid van de rondscharrelende toeristen. De zon, die aan de straatkant van het marktje de buitenste stalletjes belicht, maakt het plaatje compleet. Als je niet beter weet zou je hier zomaar voorbij lopen – tenzij je geïnteresseerd bent in de aan-

112

italië magazine

koop van echt Toscaans leer natuurlijk. Maar dit is niet zomaar een plek. In wezen sta ik hier op de geboorteplek van het Florence zoals we dat nu kennen.

Wisselaarsgilde Vijfhonderd jaar geleden zaten hier de geldwisselaars in hun loggia. Dit wisselaarsgilde zat op een strategische plek, aan de Via Por Santa Maria, een van de ingangen van de stad. Handelaren uit bijvoorbeeld Pisa, Lucca en Siena konden hier hun lokale valuta omwisselen in Florentijnse munten. De geldwisselaars zaten in hun lange rode gewaden achter hun banca, met zakken munten naast zich en een dik boek voor hun administratie op tafel. Elke transactie leverde een kleine winst op. Veel transacties bij elkaar konden van een bankier een rijk man maken. Een familie die daar uitzonderlijk bedreven in raakte was de familie Medici. Florence is, mede dankzij hen, geworden wat het nu is. En dus dankzij de geldwisselaars op dezelfde plek waar nu de leerhandelaren van de Mercato Nuovo zakendoen. Het kon ook wel eens misgaan, niet elke geldwisselaar was zo succesvol als de beroemdste Florentijnse familie aller tijden. Een banca die failliet ging was kapot, letterlijk: de houten tafel werd gebroken, rotto in het Italiaans. De geldwisselaar was dan bancarotto, bankroet. En alsof dat nog niet erg genoeg was, werd de betreffende bankier in een soort openbare terechtstelling gegeseld, in het midden van de loggia, gelegen op een rondhout. De plek waar die afstraffing plaatsvond is nog aan te wijzen dankzij een stenen markering, al moeten daar nu wel even enkele leren jassen voor opzij worden geschoven. Geldwisselaars zijn er nog steeds: aan de straatkant zitten, tussen de souvenirwinkels en restaurantjes, diverse wisselkantoortjes waar toeristen uit niet-eurolanden de lokale valuta kunnen aanschaffen. Tegen een kleine winst voor de geldwisselaar. In de middeleeuwen was het heffen van rente taboe. Mensen moesten volgens de bijbel ‘in het zweet des aanschijns hun


brood verdienen’. Rente kon alleen ontstaan door de tijd zijn werk te laten doen. En aangezien de tijd van God was, kon dat niet iets zijn wat de mens zou mogen verhandelen. Er waren twee oplossingen om dit probleem te omzeilen. De eerste was geldleningen uit te besteden aan joden. Dat waren immers geen christenen, dus zij bleven buiten schot. Het hielp de joden niet aan een goede naam, hoewel het mensen van allerlei pluimage waren die gebruikmaakten van de bancaire diensten die de joden verschaften. Shakespeare schreef er De koopman van Venetië over. De andere manier was het stimuleren van internationale handel. Zoals gezegd: handelaren van buiten de stad moesten hun munten ruilen. En een geldwisselaar handelde niet, maar rekende simpelweg een voor hem gunstige wisselkoers. Voilà, de geldwisselaar achter zijn banca was geboren. Cosimo ‘de Oudere’, de eerste en grootste bankier van de Medici’s, zag in

De Medici’s zetten de eerste internationale bank op met filialen in Ancona, Avignon, Basel, Brugge, Londen, Milaan, Rome en Venetië dat hoe meer Florentijnen handelden met andere steden, hoe rijker hij kon worden. De Medici’s zetten de eerste internationale bank op, met op het hoogtepunt filialen in Ancona, Antwerpen, Avignon, Basel, Bologna, Brugge, Genève, Londen, Lübeck, Lyon, Milaan, Napels, Pisa, Rome en Venetië. Op al die plekken waren handelaren meer dan welkom om hun geld om te wisselen.

Boek van het rekenen In de Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze (BNCF) ligt een zeldzaam en klassiek boek. Zonder dat boek zou al het rekenwerk van de (financiële) handelaren niet mogelijk zijn geweest. Het betreft de Liber Abaci, oftewel het boek van het rekenen, geschreven >

Openingspagina: de Duomo met campanile. Linkerpagina, met de klok mee: de kop- en muntzijde van de ‘fiorino d’oro’; de Duomo; in deze loggia is het allemaal begonnen, nu huist er een markt; de ‘fiorino’, het embleem van Florence; het wapen van de Medici, de bollen zouden oorspronkelijk munten voorstellen.

italië magazine

113


alleen Romeinse cijfers kende, lastig tot onmogelijk om mee te rekenen en te handelen, sprak de jonge Leonardo Pisano in de 13de eeuw over tien nieuwe tekens die de wereld voorgoed zouden veranderen. Het wonder is niet alleen dat de wereld veranderde, maar ook dat ik na wat plichtplegingen met handtekeningen het uiterst zeldzame boek in mijn eigen handen mag houden. Gezeten aan een zware eikenhouten tafel mag ik het voorzichtig doorbladeren. Fibonacci (ook de uitvinder van de Fibonacci-reeks, red.) vertelt hierin over de tien nieuwe Indische tekens, en hoe je ermee kunt rekenen. De tekst is in het Latijn geschreven, en de ons nu zo vertrouwde cijfers zijn in gloedvol rood weergegeven. Dit is het eerste boek ter wereld waar de bladzijden niet met Romeinse cijfers zijn genummerd maar met de ‘onze’. Beginletters van hoofdstukken zijn ware kunststukjes, met gekleurde afbeeldingen vol ornamenten. Opmerkelijk is dat het boek vrijwel onbekend is gebleven, ondanks zijn niet te overschatten betekenis voor de democratisering van het rekenen en de handel. De Medici’s zijn er groot mee geworden, en Florence met hen.

Florence dankt zijn roem voornamelijk aan de ontelbare kunstschatten die vaak zijn aangekocht door, of vervaardigd voor de Medici’s Met de klok mee: Cosimo de’ Medici, de eerste grote bankier van Florence; de oude munttoren staat er nu wat eenzaam bij; Mattheus, patroonheilige van het wisselaarsgilde; de ‘Liber Abaci’. Rechterpagina: zicht op de toren van Palazzo Vecchio,

114

italië magazine

door Leonardo Pisano (Fibonacci) in 1202. De bibliotheek is niet ver van de markt. Ik loop er langs de Arno naartoe, de rivier die Florence als handelsstad in contact bracht met de mediterrane wereld. Aan de overkant ligt het rustiger en meer groene deel van de stad. Oltrarno heet die wijk. Maar ik steek niet over, er ligt een wereldwonder op mij te wachten. Want dat is wat je de Liber Abaci zou kunnen noemen. In een wereld die

Dat de Medici’s succesvol werden is nog altijd op elke straathoek van Florence te zien, bijvoorbeeld in de vele emblemen die je in de stad tegenkomt. Een daarvan is een ring met een diamant, twee struisvogelveren en daaronder de term Semper (‘altijd’). De ring staat voor oneindigheid. De term diamante kan gelezen worden als Dio amante, wat ‘geliefd door God’ betekent. De rijkdom van de Medici’s was duidelijk groter dan hun bescheidenheid. Florence dankt zijn roem voornamelijk aan de ontelbare kunstschatten, en die zijn vaak aangekocht door, of vervaardigd in opdracht van de Medici’s. Ze hadden veel geld om te besteden en een god en een kerk om te vriend te houden, dus ze waren gul met het financieren van bijvoorbeeld restauraties van kerken. Het San Marco-klooster, waar nu een museum is, is daar een >

© f o t o : w w w. i m a g e s e l e c t. e u

Rijke nalatenschap


italiĂŤ magazine

115


Deze pagina: Cosimo de’ Medici op de Piazza Signoria; uitzicht vanaf Oltrarno. Rechterpagina onder: het teken van de Medici, de ring met diamant, kom je overal tegen; Lorenzo de’ Medici, onder wie de renaissance zijn hoogtepunt bereikte.

116

italië magazine

voorbeeld van. Andere bezienswaardige nalatenschappen van de Medici’s zijn onder andere de Uffizi (het vroegere kantoor van de familie), het Palazzo Vecchio (een vroeger woonhuis), het Palazzo Medici en de Basilica San Lorenzo, de kerk waar de Medici’s naartoe gingen. De beroemde Ponte Vecchio herbergt een privégang, nog steeds zichtbaar bovenop de brug, waardoor de leden van de familie zich verplaatsten van hun Uffizi naar het Palazzo Pitti zonder zich onder het gepeupel te hoeven mengen.

Florijnen Er zou geen hedendaags Florence zijn zonder de familie Medici, en er zouden geen machtige Medici’s zijn geweest zonder de florijn. Alles is begonnen bij


de munten van de geldwisselaars, en de munt waar het uiteindelijk allemaal om draaide was de florijn. In 1252 werd de gouden florijn voor het eerst geslagen. De fiorino d’oro woog 3,53 gram en was van 24-karaats goud (oftewel zuiver goud). Op de ene kant floreerde de lelie (fiorino), het stadsembleem, en op de andere zijde stond Johannes de Doper afgebeeld, de beschermheilige van de stad. (Toevallig breng ik mijn bezoek aan Florence op de jaarlijkse Giorno di San Giovanni, een feestdag die wordt afgesloten met een prachtig vuurwerk boven de stad.) Een van de torens van het vroegere muntgebouw staat nog aan de oever van de Arno. Deze Torre della Zecca staat er nu wel wat eenzaam bij. De term fiorino werd in het Latijn verbasterd tot florenus. De munt kwam via de handel ook in de lage landen terecht. Zo kreeg de munt zijn Nederlandse naam florijn. In Nederland kwam zo de gulden aan zijn teken ƒ of fl. De naam van de stad heeft meer wortels dan alleen die van de fiorino, de kleine bloem of lelie. De stad is gesticht in 59 voor Christus, waarschijnlijk in de lente, op het moment dat alles gaat bloeien. Fleurir is Frans voor bloeien, floreren. Ontwikkelingen binnen de Italiaanse taal verbasterden Florentia via Fiorenca tot het huidige Florence. Hoe dan ook: floreren heeft de stad sinds zijn eerste lente nadrukkelijk gedaan. ✦

TIPS & ADRESSEN ERNAARTOE

VERBLIJF

WINKELEN

LEZEN

MET DANK AAN

florence heeft een eigen vliegveld op vijf kilometer van de stad. een bus brengt je vervolgens voor € 6 in twintig minuten naar het centraal gelegen trein- en busstation santa maria Novella.

✦ UNA

✦ Via

Helaas is de Liber Abaci niet voor publiek in te zien. wel kun je over de introductie van de indische cijfers in de westerse wereld lezen in het boek Tien verdwenen dagen. Michiel van Straten, ‘Tien verdwenen dagen’, Atlas, € 24,95, ISBN 9789045090702.

✦ Toscana Promozione www.firenzeturismo.it/en

Hotel Vittoria een uitstekend hotel, rustig gelegen aan de overkant van de arno. met een eigen (gratis) shuttlebus naar het centrum. lopen kan ook, in twintig minuutjes. Via Pisana 59, +39 055 22771, www.unahotels.it.

Dei Calzaiuoli een statige straat met mooie winkels. wisselen tegen florijnen hoeft hier niet meer. ✦ Migone

mooi assortiment lokale specialiteiten. Via dei Calzaiuoli 87R, +39 055 214004.

italië magazine

117


MEDIA BOEKEN, CD’S & DVD’S tekst fabian takx, joris van der meer & bo van der meulen

Society crime in Venetie¨ Donna Leon is al vele jaren een ‘grootmeesteres van de sfeervolle crime’, zoals de uitgever terecht vaststelt. Miljoenen zijn fan van de slimme speurmethoden van haar commissario di polizia Guido Brunetti. Daarbij speelt de Venetiaanse setting zeker een grote rol. De in 1942 geboren Donna Leon woont al meer dan 35 jaar in Venetië, waar haar

romans zich afspelen, dus ze kent de couleur locale van die stad als geen ander. Daar komt bij dat er altijd met smaak gegeten wordt door Brunetti. De commissario heeft een hoogstaande moraal en een groot inlevingsvermogen, waardoor geen dader ontkomt. In zijn 25ste zaak komt Brunetti een cold case op het spoor in de high society van Venetië. Hoewel, echt cold is de case niet, want het slachtoffer leeft nog, maar wel met een hersenbeschadiging. Dat hindert Brunetti niet om zich goed in de zaak vast te bijten. Opvallend is dat de misdaadromans van Donna Leon in vele talen zijn vertaald, maar niet in het Italiaans, op uitdrukkelijk verzoek van de auteur. Misschien schildert ze Venetië te herkenbaar af? (FT) DONNA LEON, ‘EEUWIGE JEUGD’, CARGO, ISBN 978 90 234 5518 19, € 19,99.

MAIL

Win

OM KANS TE MAKEN, GA NAAR WWW.ITALIEMAGAZINE.NL

Rome op z’n luguberst Rome is het decor van Schaduw, het thrillerdebuut van de jonge Mirko Zilahy. Maar dan wel een Rome zoals je dat nog niet kende: morsig en luguber en vol duistere geheimen. Rechercheur Enrico Mancini krijgt te maken met een huiveringwekkende seriemoordenaar die door de druilerige straten doolt en veel slachtoffers maakt. Soms meldt hij zich met cryptische e-mails bij Mancini, die net de dood van zijn vrouw probeert te verwerken en allerminst op zo’n maniak zit te wachten. De moordenaar noemt zich ‘schaduw’, wat Mancini’s taak er niet makkelijker op maakt. Schaduw is een echte misdaadroman die steeds spannender wordt en je doet uitzien naar de volgende whodunit van deze beloftevolle crimewriter. Mirko Zihaly werkte voorheen als docent Italiaanse taal- en letterkunde en journalist. (FT) MIRKO ZIHALY, ‘SCHADUW’, XANDER UITGEVERS, ISBN 978 94 016 0694 3, € 19,99.

BAROK MUZIKAAL GENOT Soms is het concept van een cd-project zo boeiend en de coverfoto zo spannend dat je al op voorhand geïnteresseerd bent. De cd Catharsis van countertenor Xavier Sabata stelde gelukkig niet teleur. In de tijd van de late renaissance en barok debatteerde men veelvuldig over het doel van muziek, en van opera in het bijzonder. Velen waren in eerste instantie aanhangers van de oude Griekse theatrale principes van Plato en Aristotoles, die stelden dat theater moest zorgen voor de reiniging van de ziel van de toeschouwers.

118

ITALIË MAGAZINE

Vaak komen de hoofdpersonen door hoogmoed of wreedheid aan de macht. Maar ook ten val, vaak door goddelijk ingrijpen (het zogenoemde ‘hybrisprincipe’) en als het goed is leidt dit tot catharsis: het reinigen van de ziel. In de vroege 18de eeuw veranderde dit standpunt en mocht opera ook tot vermaak dienen. Xavier Sabata en zijn producers kozen achttien stukken met ofwel de hoogmoed, de straf maar bovenal de catharsis als onderwerp. In werken van onder andere Orlandini, Vivaldi, Händel, Caldara krijgt

de buitengewoon expressieve en vocaal indrukwekkende Sabata de kans deze processen overtuigend over het voetlicht te brengen. Sabata zingt virtuoos, doorleefd en met extreme aandacht voor de inhoud, met als ideale muzikale partners Armonia Atenea onder leiding van George Petrou. Niet alleen intellectueel is dit een heerlijke cd maar ook, naar goed 18de-eeuws gebruik, verrukkelijk theatraal en muzikaal vermaak. (BM) ‘CATHARSIS’, (DIVERSE COMPONISTEN), XAVIER SABATA , COUNTER TENOR APARTE CD AP143.


Vurige liefdespoëzie Gaius Valerius Catullus (84-54 v. Chr.) staat bekend als de eerste Latijnse lyricus. Met zijn zinnelijke liefdeslyriek heeft hij behoorlijk bijgedragen aan de reputatie van de Romeinen die van een vrije levensstijl hielden. Catullus was niet alleen een liefdesdichter, maar ook een soort stand-upcomedian die met hekeldichten en de nodige schuttingtaal zijn opponenten genadeloos kon neersabelen. Zijn liefdespoëzie is heel anders, veel dromeriger en gevoeliger, soms vurig, dan weer melancholisch. Als voorbeeld het gedicht ‘Liefdeswoorden’: ‘Mijn vriendin zegt dat ze

met niemand liever vrijt / dan met mij (al vroeg Jupiter het haar zelf) / maar wat een vrouw tegen een vurige minnaar zegt,/ staat geschreven in wind en vluchtig water.’ In Liedjes voor Lesbia bezingt Catullus zijn noodlottige liefde voor een tien jaar oudere getrouwde vrouw. De bekende en gelauwerde Vlaamse schrijver en vertaler Paul Claes heeft ook spotverzen en epische gedichten vertaald. Voor wie het Latijn machtig is, de originele teksten staan ernaast. (FT) CATULLUS, ‘LIEDJES VOOR LESBIA’, UITGEVERIJ ATHENAEUM, ISBN 978 90 253 07301, € 17,50.

OORLOG EN EEN BEETJE VREDE Van een ander kaliber is het vuistdikke relaas van de Romeinse historicus Appianus over de burgeroorlogen in de eerste eeuw voor Christus. In het Romeinse Rijk werd altijd wel een robbertje gevochten. Marius en Sulla stonden elkaar naar het leven, daarna vochten Julius Caesar en Pompeius en vele anderen om de heerschappij. Als Caesar wordt vermoord – ‘Ook gij, Brutus!’ – barst de chaos in het oude Rome helemaal in alle hevigheid los. Appianus schreef 24 delen over de Romeinse geschiedenis, maar zijn vijf delen over de burgeroorlog worden als zijn beste werk beschouwd.

Een beetje droog is de materie wel. Dus als je een spannender versie wilt, kun je beter Antonius en Cleopatra of Julius Caesar van Shakespeare in het theater gaan zien. Die heeft zich namelijk door Appianus laten inspireren. En als je het spoor bijster raakt: achterin staan landkaarten, een gedegen notenapparaat en registers. De inleiding van classica Jacqueline Klooster is zeer verhelderend. (FT) APPIANUS, ‘DE BURGEROORLOGEN 133-35 V. CHR’, ATHENAEUM-POLAK & VAN GENNEP, ISBN 978 90 253 07127, € 35.

De gelukkigste Gouden Eeuw Kwam het door de Week van de Klassieken of verschijnen er altijd zoveel boeken over het oude Rome? Volgens classicus Anton van Hooff was niet de periode rond het begin van onze jaartelling de glorietijd van het Romeinse Rijk. Nee, de Gouden Eeuw van Rome was de tweede eeuw na Christus. Nooit was het imperium groter, nooit was het er stabieler. Een tijd waarin prachtige gebouwen zijn neergezet en kunsten, litera-

tuur en wetenschappen floreerden. En alle keizers stierven in bed. Van Hooff staat niet alleen, want de beroemde Britse historicus Edward Gibbon noemt dit zelfs de gelukkigste periode van de mensheid. Van Hooff, die hoofddocent klassieke geschiedenis was aan de Universiteit Nijmegen, heeft een prettig bezonken stijl. Met ironie en inlevingsvermogen roept hij het bewind van vijf keizers tot leven dat Rome zoveel voor-

spoed bracht. Een gouden eeuw die begon met Trajanus en eindigde met de rampzalige heerschappij van Commodus, de keizer die volgens een historicus ‘het goud tot verroest ijzer maakte.’ Van Hooffs bronvermelding en notenapparaat maken duidelijk dat hij zijn professorale allure nog niet verloren heeft. (FT) ANTON VAN HOOFF, ‘DE GOUDEN EEUW VAN ROME’, AMBO ANTHOS, ISBN 978 90 263 3679 9, € 19,99.

ITALIË MAGAZINE

>

119


MEDIA BOEKEN, CD’S & DVD’S

TIBERIUS’ SCHRIKBEWIND IN EEN PAGETURNER

Willemijn van Dijk is een jonge, frisse Italiëkenner met veel schrijftalent en heeft een blog over de klassieke oudheid, Orpheus kijkt om. Haar debuut Via Roma verschijnt binnenkort in het Duits. Toch heeft ze nog tijd gevonden om De opvolger te schrijven. Haar verbluffende geschiedenis van de

tweede Romeinse keizer Tiberius leest als een roman. Het is een prestatie dat Tiberius het nog 23 jaar als keizer wist uit te houden, van 14 tot 37 na Christus. Hij was al 55 toen hij aantrad en een gevierd legeraanvoerder, maar hij slaagde er niet in om geliefd te worden onder zijn onderdanen en had met veel vijanden af te rekenen. De auteur weet zijn schrikbewind, waarbij het bloed vloeit als water in een rivier, tot leven te wekken alsof ze er zelf bij is geweest. Tiberius blijkt een echte overlever. Het fundament van eeuwen keizerschap is aan hem te danken. Ondanks alle intriges en geniepige tegenstand blaast hij in bed zijn laatste adem uit. Eenzaam, dat dan weer wel. (FT) WILLEMIJN VAN DIJK, ‘DE OPVOLGER’, AMBO ANTHOS, ISBN 978 90 263 32326, € 12,99.

MAIL

Win

OM KANS TE MAKEN, GA NAAR WWW.ITALIEMAGAZINE.NL

Baricco’s liefde verbeeld De Zuid-Franse zijdehandelaar Hervé Joncour raakt in de problemen als de Egyptische en Syrische zijderups in 1861 een onverklaarbare ziekte onder de leden krijgt. Joncour moet zijn handel verplaatsen naar Japan, waar hij in contact komt met een Japanse schone met ‘niet-oosterse ogen’. Dat is het begin van een meeslepende liefdesgeschiedenis. Zijde verscheen in 1996 en is het begin van Baricco’s internationale succes als romanschrijver. Nu is er een fraaie geïllustreerde versie van deze roman verschenen met tekeningen van Rébecca Dautremer. Deze bekroonde Franse illustratrice beheerst een rijk palet aan stijlen, van droogkomisch tot uiterst poëtisch, en weet alle nuances van Baricco’s liefdesgeschiedenis treffend weer te geven. Een collector’s item. (FT) ALESSANDRO BARICCO EN RÉBECCA DAUTREMER, ‘ZIJDE’, DAVIDSFONDS, ISBN 978 90 5908 826 9, € 29,99.

Androgyn stemgeluid

Als je op je achttiende wordt opgepikt door Giorgia én Tiziano Ferro, dan heb je wat in je mars. Het overkwam Michele Bravi uit het Umbrische Città di Castello. Zijn debuutsingle ‘La vita e la felicità’ (‘het leven en het geluk’) belandde prompt op nummer een. Maar in plaats van daarna alle remmen los te gooien, deed Michele het rustiger aan met twee korte EP’s. Het was de moeite waard. Zijn onlangs gelanceerde eerste langspeler

Anime di carta (‘zielen van papier’) is een geslaagd popalbum dat ook direct naar de top geschoten is. Grootste troef is en blijft Michele’s intrigerende stemgeluid. Het is mannelijk en toch ook androgyn, soms hees maar altijd zuiver zoals bijvoorbeeld te horen is op ‘Il diario degli errori’ (‘het dagboek der vergissingen’). Deze eerste single over iemand die de grenzen van zijn ambitie heeft bereikt, is een fraaie ballade en scoorde dit jaar

goed op het festival van Sanremo. Wat de tweede single wordt, is nog even afwachten. Wellicht ter afwisseling het dansbare ‘Andare via’ (‘weggaan’) maar ik gok op ‘Cambia’ (‘het verandert’) waarin het thema van de snel voortschrijdende tijd, muzikaal een knappe tegenhanger vindt in een weldadig achteroverleunend tempo. (JM) MICHELE BRAVI, ‘ANIME DI CARTA’. UNIVERSAL MUSIC ITALIA, VIA SPOTIFY OF VIA I-TUNES EN AMAZON.IT.

>

120

ITALIË MAGAZINE


CAPITOOL LAAT JE DE WERELD ZIEN!

Capitool laat zien in 123 gidsen: • 45 landen • 43 steden • 38 streken / eilanden • 53.417 foto’s • 3.292 illustraties

Capitool biedt al meer dan 20 jaar het allergrootste reisplezier: • De vijf sterren-reisgids voor levensgenieters • Zorgvuldig samengestelde, kwalitatief hoogwaardige inhoud • Schitterende foto’s en illustraties • Bestand tegen intensief gebruik voor, tijdens en na je reis • De gids die je nog lang zult bewaren samen met je herinneringen

Voor het complete aanbod allergrootste reisplezier zie capitool.nl Verkrijgbaar bij alle (online)boekhandels


MEDIA BOEKEN, CD’S & DVD’S

Onmiskenbaar Moro

CANTATES VAN CESARINI Carlo Francesco Cesarini (1665-1741) was niet de bekendste componist uit de 17de eeuw, zeker niet in Nederland, maar tijdens zijn leven wel in heel Italië, met name in Rome. Hij was de kapelmeester van verschillende kerken en zijn muziek werd in alle vooraanstaande muziekcentra uitgevoerd. Hij schreef gewijde muziek, opera's, oratoria en een enorme hoeveelheid cantates waarvan er zeventig bewaard zijn gebleven. De cantates op deze cd stammen uit de vroege 18de eeuw en werden in de periode 1700-1717 veelvuldig uitgevoerd op bijeenkomsten van adellijke of hoogstaande kerkelijke personen. De muziek werd op teksten van verschillende dichters geschreven; vier van de zes door kardinaal Pamphili, de geestelijke voor wie Cesarini vanaf zijn 20ste levensjaar bijna onafgebroken werkte. De andere twee cantates zijn op teksten van

122

ITALIË MAGAZINE

de dichter Buannaccorsi en de jurist Gasparri. Toch is er een verbindend thema in de cantates waarin de verteller of ‘ik-persoon’ in vaak pastorale omstandigheden lijdt onder het gemis van een (onbeantwoorde) liefde of verraad. Twee cantates bespreken grotere, mythologische thema’s. Muzikaal zijn de cantates traditioneel van opzet en Cesarini heeft grote theatrale en dus dramatische kwaliteiten die in zowel de aria’s als de recitatieven naar voren komen. Naar mijn smaak is de stem van de mooi en verzorgd zingende sopraan Stéphanie Varnerin wat te eendimensionaal en aan de brave kant net als de muzikale uitvoering. Dat neemt niet weg dat de cantates van Cesarini de moeite van het beluisteren meer dan waard zijn. (BM) CARLO FRANCESCO CESARINI: CANTATAS, STÉPHANIE VARNERIN, SOPRAAN, APARTE CD AP 136.

Je hebt nooit meer dan vijf noten nodig om een liedje van singer-songwriter Fabrizio Moro te herkennen, zo zeggen de Italianen. En het is waar. Zijn melodieuze poprock is onmiskenbaar Moro, en zijn nummers zijn altijd persoonlijk. Muziek en teksten ontspruiten uit zijn verlangens, twijfels en observaties en dat geeft ze een indrukwekkende waarachtigheid mee. Maar het knappe is dat hij op zijn tiende album Pace (‘vrede’) het particuliere wederom universeel weet te maken. Het nummer ‘Portami via’ (‘neem me mee’) bijvoorbeeld, is een ontroerende roep om hulp. Moro: ‘Ik heb het geschreven voor mijn dochtertje Anita, het menselijke wezen dat me het meest

geholpen heeft op een moment in mijn leven waarop ik mijn evenwicht hervinden moest.’ Zeer persoonlijk en toch voor velen herkenbaar. Ook de titeltrack ‘Pace’ gaat over een verlangen naar evenwicht en rust. Niet geheel verbazingwekkend voor een 42-jarige zanger die wellicht een tussenbalans van zijn leven opmaakt. Voor het eerst in zijn carrière staat er trouwens ook een duet op deze cd. Samen met actrice en RAI-presentatrice Bianca Guaccero zingt hij ‘È piu forte l’amore’ (‘liefde is sterker’). Is dat ook niet het enige dat voor een beetje vrede nodig is? (JM) FABRIZIO MORO, ‘PACE’. SONY MUSIC, VIA SPOTIFY OF VIA I-TUNES EN AMAZON.IT.

Het decadente Romeinse leven Petronius is bekend van de Satyrica, in 1969 verfilmd door Fellini als Satyricon. Geen wonder dat op het omslag van Het diner van Trimalchio een still uit die film is gebruikt. Fellini’s film heeft ongetwijfeld bijgedragen aan het beeld van de decadente Romeinse hoveling die weinig anders doet dan zich onderdompelen in orgieën en drinkgelagen. Terwijl de meeste Romeinse literatuur toch heel rechtschapen en ingetogen is. Gaius Petronius Arbiter leefde van 27 tot 65 na Christus. Hij kon over keizerlijke liederlijkheden uitweiden, want hij was ceremoniemeester aan het

Romeinse hof. In Het diner van Trimalchio is de sleutelscène een krankzinnig decadent diner dat door de vrijgelaten slaaf Trimalchio aan het hof van de keizer op poten is gezet. De bruisende, beeldende stijl van Petronius is een genot om te lezen. De levendige vertaling van Vincent Hunink draagt daar zeker aan bij. (FT) PETRONIUS, ‘HET DINER VAN TRIMALCHIO’, SINGEL UITGEVERIJEN, ISBN 978 90 253 07233, € 9,99.


© PA U L A R O M E I N

LAURA laura de rooy-dekker, mede-eigenaar van italiacasa, over haar ervaringen met onroerend goed in italië.

Aan de voet van de bergen

Venetiaanse madrigalen Dit jaar is het 450 jaar geleden dat Claudio Monteverdi (1567-1643) werd geboren en dat zal niet onopgemerkt blijven. Les Arts Florissants en dirigent Paul Agnew waren al bezig met de uitvoeringen van alle 161 madrigalen. Op cd koos Paul Agnew voor madrigalen uit de steden waarin ze zijn ontstaan. De derde en laatste cd is aan de Venetiaanse madrigalen uit het zevende en achtste boek gewijd. Monteverdi moest na de dood van hertog Vincenzo Gonzaga in 1612 Mantua verlaten en vond in Venetië een nieuw onderkomen. Boek 7 bevat maar liefst 29 zeer verschillende stukken. Agnew koos twee duetten, twee solomadrigalen, een vierstemmig werk, een sinfonia en het grote madrigaal ‘Ballo: Tirsi e Clori’ waardoor er een mooi beeld van de diversiteit van boek 7 is ontstaan. Boek 8, het grootste van alle madrigaalboeken in twee delen, krijgt de ondertitel ‘Madrigali guerrieri et amorosi’ (oorlogs- en liefdesmadrigalen) mee en daarin vinden we onder meer het prachtige madrigaal, of eigenlijk meer de mini-opera,

Il Combattimento di Tancredi e Clorinda op een tekst van Torquato Tasso. In dit meesterwerk van bijna twintig minuten wordt de genoemde slag tussen de twee geliefden door Monteverdi zelf in het originele voorwoord van regieaanwijzingen voorzien. Tegen de achtergrond van de slag om Jeruzalem ten tijde van de kruistochten, beschrijft Monteverdi de innerlijke en fysieke strijd van de twee hoofdpersonen en op deze opname is het relaas werkelijk hartverscheurend. Alle madrigalen in deze schitterende serie worden voorbeeldig uitgevoerd. De tekst komt haarfijn en gedetailleerd, maar met ruimte voor individuele zangers tot zijn recht en de uitvoeringen laten horen hoe groot Monteverdi als vernieuwer was. Elke noot is een genot, elke klank is rijk maar subtiel. De uitgave bevat ook interessante achtergrondverhalen die de moeite van het lezen meer dan waard zijn. Mooier kan ik me deze juwelen van Monteverdi bijna niet voorstellen. (BM) MONTEVERDI, ‘MADRIGALI, VOL 3.’ VENEZIA, HARMONIA MUNDI HAF 8905278.

De in oppervlakte op een na grootste regio van Italië is Piemonte, letterlijk ‘voet van de bergen’. Deze in het noordwesten van de laars gelegen regio bestaat dan ook uit bergen, heuvels en vlakten. Vooral de Alpen ten noorden en westen van Turijn, het Lago Maggiore en de Toscaans aandoende heuvelgebieden trekken veel toeristen. Gastronomisch gezien is Piemonte een walhalla met zijn truffels, hazelnoten en fantastische wijnen. Het wijngaardlandschap in de steeds bekender wordende heuvelgebieden Langhe, Roero en Monferrato is in 2014 uitgeroepen tot Unesco Werelderfgoed. Dat heeft indertijd veel publiciteit gekregen en is vast een van de redenen voor de enorme toename in de belangstelling voor een tweede huis in dit gedeelte van Piemonte. De informatieaanvragen stromen binnen op onze website en bijna wekelijks organiseer ik er dit voorjaar bezichtigingen. Het woningaanbod is zeer divers en start, in tegenstelling tot in veel andere populaire regio’s, al bij vraagprijzen rond de € 150.000. Hiervoor heb je dan een relatief eenvoudige woning, maar meestal wel op een goede locatie met prachtig uitzicht. Of een op te knappen oude cascina, zo’n grote natuurstenen boerderij, vaak in L-vorm en met grote kelders, open haarden en gewelfde plafonds. Veel van deze huizen hebben ook schuren of andere bijgebouwen die bijvoorbeeld tot gastenverblijf omgebouwd kunnen worden. Het zijn geschikte objecten voor mensen die een bed & breakfast of andere toeristische activiteit willen starten, hoewel zij zich niet moeten verkijken op de kosten van een volledige renovatie. Mooie en kwalitatief goed gerenoveerde grote huizen op een panoramische locatie kosten in Piemonte inmiddels ook al weer snel een half miljoen, maar dat is nog wel minder dan vergelijkbaar aanbod in de aangrenzende kustprovincie Ligurië, aan het Lago Maggiore of in bijvoorbeeld Toscane en Umbrië. Al met al zijn de Langhe en de Monferrato gebieden in opkomst met een interessant aanbod van objecten waar vaak veel potentie in zit. Mits gelegen op een goede plek is waarde toevoegen, door een authentiek pand te ontwikkelen tot een comfortabele vakantiewoning, een uitstekend idee in dit deel van Piemonte. Tussen mijn klanten die de komende tijd hier komen kijken zitten diverse mensen die dit inzien en hun wens ik dan ook veel succes en plezier met hun Piemontese plannen.

(Laura@italiacasa.nl) PS Geïnteresseerd in deze veelzijdige regio? Kijk dan eens naar het verrassende en betaalbare aanbod op www.italiacasa.nl.

I TA L I Ë MAGAZINE

123


JOOST VAN DER HEIJDEN advocaat joost van der heijden over kopen, verkopen en financieren van onroerend goed.

Don Perignon

Het ontstaan van de staat Vaticaanstad Italië kende begin 1800 veel kerkelijke instellingen met omvangrijke landerijen en gebouwen. Omdat de overheid de kerk te machtig vond worden, wilde ze de invloed daarvan beperken. Dat deed ze door veel instellingen (met name kloosterorganisaties) de erkenning als rechtspersoon te ontnemen. Daardoor verloren zij de mogelijkheid om over hun eigendommen te beschikken en kon de overheid het beheer daarvan overnemen. Dat gebeurde uiteraard niet met alle gebouwen waardoor veel kerken, bisschoppelijke paleizen en seminaries in beheer van de kerk zijn gebleven. In 1866, nadat het pas gevormde koninkrijk Italië met Oostenrijk in oorlog was geraakt, heeft Italië de betreffende zaken onteigend om ze te kunnen gaan verkopen en uit de opbrengst de oorlog te bekostigen. Dat is op grote schaal gebeurd. Dit alles was zeer tegen de zin van de kerk en leidde tot spanningen met het Vaticaan. Die hebben geduurd tot 1929 toen Italië (Mussolini) met de paus het Concordaat van Lateranen sloot. Behalve dat Vaticaanstad voortaan als zelfstandige staat Nadere informatie werd aangemerkt, is Mr. Joost van der Heijden heeft jarenlange daarbij afgesproken dat ervaring bij het begeleiden van Italiaanse Italië het eigendom van onroerendgoedtransacties, zowel koop, verkoop, hypotheek als het regelen van de toegeëigende zaken de gevolgen van scheiden en overlijden. behield in ruil voor betaNadere informatie over die onderwerpen ling door de staat van en zijn diensten vindt u op zijn website. het levensonderhoud van de clerus. Die situaJoost van der Heijden is gevestigd aan tie heeft geduurd tot de Bijster 1, 4817 HX Breda, telefoon 076 5319631, www.joostvanderheijden.nl. 1986 toen de regering Craxi de gebouwen aan

124

ITALIË MAGAZINE

de kerk heeft teruggegeven in ruil voor de verplichting van de kerk om zelf in het onderhoud van de clerus te voorzien. Dat is de situatie tot op dit moment. In verband daarmee zijn in 1986 twee nieuwe kerkelijke instellingen in het leven geroepen, het Istituto per il Sostentamento del Clero (ISDC) en de Parocchia, waarbij elk bisdom zijn eigen ISDC heeft gekregen en elke gemeente tenminste een Parocchia. De teruggegeven zaken zijn aan die instellingen overgedragen, waarbij de gebouwen van de Parocchia doorgaans beperkt zijn tot het lokale kerkgebouw met pastorie en bijbehorende gebouwen en het ISDC eigenaar is van alle andere zaken. Als zij een gebouw willen verkopen, moeten ze dat eerst aan de prefect van de provincie aanbieden omdat de overheid bij verkoop een voorkeursrecht heeft. Tot zover de inleiding.

Warme contacten met huisbezoek In mijn geval ging het om een huis naast een parochiekerk met schitterend uitzicht op zee, in een zeer mooie en exclusieve omgeving, omgeven door kostbare villa’s. De kerk bleek kort daarvoor te zijn gerestaureerd, voor een belangrijk deel met geld dat de pastoor bij vermogende eigenaren uit de buurt had weten los te peuteren mede dankzij de warme contacten die hij had opgebouwd door regelmatig bij hen op huisbezoek te gaan. Dat hij een handig zakenman was, werd ons verteld door de buren aan wie we meldden dat we het huis wilden gaan kopen. We gingen ervan uit dat het huis van de Parocchia was en dat we voor de koop bij de pastoor moesten zijn, maar dat was niet het geval. Het bleek van het IDSC te zijn. Daardoor konden we buiten de pastoor om bij het bisdom gaan praten. Dat hebben we gedaan en daar troffen we een veel minder gehaaide vertegenwoordiger dan de pastoor en zijn we snel en voor een prijs lager dan verwacht tot zaken gekomen. Maar ‘elk voordeel heb zijn nadeel’: de pastoor vond dat we hem bij de koop hadden moeten betrekken en zal in de toekomst zeker regelmatig rond borreltijd bij de koper langskomen. Om middels een goed glas zijn schade te verhalen en zijn bijnaam eer aan te doen: Don Perignon! ✦

D E ZE CO LU M N VA LT B U I T EN D E V ER A N T W O O R D EL IJK H EID VA N D E R EDA C T I E.

Ik heb een huis gezien dat eigendom is van de kerk en dat ik graag wil kopen. Wie moet ik daarvoor benaderen? Het kostte me moeite die vraag te beantwoorden, maar het is me uiteindelijk wel gelukt. Het onderzoek leverde als bijvangst interessante historische informatie op over de kerk als eigenaar van onroerend goed.


TE KOOP | TE HUUR

voor adverteren in dit katern, neem contact op met rogier welling: tel. +31 (0)20 5302 570, e-mail r.welling@creditsmedia.nl.

ItaliaCasa

Een huis in Italië, wie droomt daar niet van? ItaliaCasa maakt het bereikbaar door jarenlange ervaring met Italiaans onroerend goed. Zonder zorgen. Deskundige begeleiding en eigen vestigingen maken dat waar. U treft ons in Nederland, Ligurië, Toscane, Umbrië, De Marken, Lazio en aan het Gardameer, Comomeer en Lago Maggiore. Neem contact op en maak een afspraak om de mogelijkheden te bespreken.

Kijk voor ons gevarieerde aanbod op

www.italiacasa.nl Of bel: +31 71 3649732

italië magazine

125


Gelegen tussen Parma en het UNESCO World Heritage ‘De cinque Terre’ ligt:

Het Landgoed Altrove

Het landgoed bestaat uit 2 huizen. Er is een prachtig gerenoveerde villa (150 m2 + 30 m2 panoramische portico’s). Indeling: woon-/eetkamer, keuken, badkamer, veranda, 2 slaapkamers en een ruime vliering. Ook is er een schitterend gastenverblijf, bestaande uit: een woonkamer met open keuken, een slaapkamer en een badkamer (42 m2 + 20 m2 vliering). Tevens is er een schuur (30 m2), een houten kunst-atelier (15 m2) en een houten tuinhuis (10 m2). Dit alles omringd door maar liefst 10 hectaren omheinde grond. Vraagprijs € 360.000 Voor meer informatie en foto’s: www.landgoedaltrove.webs.com U kunt schrijven naar: xsiebert@hotmail.com of bellen/whatsapp: Xander Siebert +39 34 6620 4392

2017_3_000Altrove_BM.indd 10

CD811 Droomplek, trendy villa met privé boot op een eiland in het Lago Trasimeno Prijs €950.000

Tel +39 335220727 (mob) - info@lecasedidorrie.com Iscr. ruolo 1157 Socio F.I.A.I.P.

20-04-2017 15:37:23


info@esteremorico.com www.esteremorico.com

Ester & Morico maken uw italiaanse droom werkelijkheid. Verbouw, nieuwbouw, restauratie en zwembaden. Wij bouwen in italiaanse stijl met hollandse punctualiteit en precisie.

2016_4_Ester & Morico.indd 6

Via Roma 8, Castelleone di Suasa, (AN), Le Marche Italia Peter +39 334 999 54 26 Luca +39 328 269 25 60

08-08-2016 14:42:06

MAGISTRAAL GERESTAUREERDE CASALE IN TOSCANE Gunstig gelegen ten opzichte van de stranden van Versilia en de luchthaven Pisa, in de gemeente Filattiera in de streek Lunigiana: een op zeer hoog niveau in authentieke stijl gerestaureerde casale. Het huis heeft een oppervlak van 355 m² en een perceel grond van 2300 m². Het heeft een ideale bezonning, is gelegen te midden van olijf- en wijngaarden en heeft een fantastisch uitzicht op de Magra-vallei. Aanleg van een zwembad is mogelijk. Het gebouw heeft 3 verdiepingen, met onder andere een taverna met keuken, 3 slaapkamers, ruime woonkeuken, studio, salon, en 4 badkamers, bereikbaar via een monumentaal trappenhuis met natuurstenen trappen. Technisch voldoet het gebouw aan de meest geavanceerde normen op het gebied van seismische, thermische en hydraulische voorzieningen zoals vloerverwarming. De restauratie die recent heeft plaatsgevonden is perfect uitgevoerd en er is gebruikgemaakt van oorspronkelijke bouwmaterialen zoals vloertegels, sanitair, schoorstenen en binnendeuren en balklagen in kastanjehout. Prijs E 695.000,Meer info op www.vanhoudtcasa.nl ref nr T300262 tel +31 6 5377 4191 of +39 328 269 4742 www.vanhoudtcasa.nl

info@vanhoudtcasa.nl

AANKOOP . VERKOOP . BOUWBEGELEIDING . PROPERTYMANAGEMENT


‘Borgo La Casa’ UW ITALIA ANSE EN NEDERL ANDSE MAKEL A AR IN DE REGIO MARCHE SINDS 19 97

w w w.inte r m e d c as ali.c o m in f o @ inte r m e d c as ali.c o m te l. +3 9 07218 31623

Twee comfortabele vakantiewoningen in kleinschalige borgo met zwembad. Voor een heerlijke vakantie in Toscane. Casa Giglio (6p) en Casa Girasole (4p).

J e an n e t te Ko u d e nb ur g m o bile +3 9 3 4 8 69 0 8 8 62

Voor meer informatie en boekingen:

IM2017_2_Puglia.indd 6

www.toscane-vakantievilla.nl

21-04-2017 12:16:39


Droomhuis in Sardinië Case La Pinnetta

Een huis in Sardinië? Met Case La Pinnetta wordt je droom werkelijkheid. Casa Iride: stenen huis van 158 m2, tuin van 780 m2. Afstanden: 2 km van het dorp, 3 km van de zee. Prijs: van C  350.000 tot C  440.000.

Casa Anke: stenen huis van 152 m2, tuin van 561 m2. Afstanden: 2 km van het dorp, 3 km van de zee. Prijs: van C  335.000 tot C  410.000.

Casa Lavender: stenen huis van 156 m2, tuin van 1000 m2. Afstanden: 2 km van het dorp, 2 km van de zee. Prijs: van C  370.000 tot C  440.000.

Casa Mirto: stenen huis van 150 m2, tuin van 780 m2. Afstanden: 2 km van het dorp, 2 km van de zee. Prijs: van C  335.000 tot C  400.000.

In de glooiende heuvels langs de beroemde Sardijnse kustlijn tussen Olbia en Porto San Paolo vind je Case La Pinnetta. Dit complex van 32 woningen is gelegen in het noordoosten van het eiland, op vijftien kilometer van de beroemde toeristische badplaats San Teodoro, op twee kilometer van Porto San Paolo en op tien kilometer van Olbia, de belangrijkste havenstad van Sardinië. De luchthaven van Olbia Costa Smeralda is bovendien rechtstreeks verbonden met de grootste Europese steden. De huizen van Case La Pinnetta hebben elk een eigen tuin en geven een prachtig uitzicht over de Sardijnse kustlijn en over het eiland Tavolara, dat bekendstaat om zijn majestueuze kliffen en per boot in 15 minuten te bereiken is. Vanuit het complex zijn zowel de bekende Sardijnse stranden van Porto Cervo en Porto Rotondo als Porto Istana, Porto Taverna Cala Girgolu, Punta Aldia en La Cinta in San Teodoro heel eenvoudig te bereiken. Naast de vele stranden valt er ook op cultureel en gastronomisch vlak veel te beleven in de streek. De biologische materialen waaruit de huizen zijn opgebouwd, zorgen voor een beperkt energieverbruik en een goede isolatie, waardoor het er het hele jaar door erg leefbaar is: heerlijk warm in de winter en koel in de zomer. Dankzij hun ligging in een oase van mediterraan groen, met lieflijke geuren en kleuren, biedt het complex het beste van twee werelden: zowel de azuurblauwe zee als de typische Sardijnse rotslandschappen liggen binnen handbereik. In Sardinië heerst bovendien een mild mediterraan klimaat. Zo kun je er van april tot oktober genieten van het strandseizoen, maar ook tijdens de wintermaanden zijn de temperaturen, vergeleken met Noord-Italië, opmerkelijk zacht. Kortom: in elke periode van het jaar is het er bijzonder aangenaam vertoeven. Contact: +39 380 7895808 • geom.bazzu@tiscali.it • www.caselapinnetta.it


VoLGend nummer (juni 2017) ✦

Gastvrij in de vallei Van een oude watermolen op een verwilderd landgoed tot een droomplek in Le Marche: op bezoek bij het ‘Nederlandse’ La Fenella.

colofon jaargang 28, nr. 3, 2017 coverfoto Hollandse Hoogte: Florence Hoofdredacteur Paul van Eijndhoven eindredactie Binja Mager, Willy van de Riet, Fabian Takx artdirection Suzy Benjamin vormgeving Debby Linders, Sefanja Nods aan dit nummer werkten mee Natasja Admiraal, Toenke Berkelbach, Edith Buenen, Yanna Buyck, Alessandro Calligaro, Leonie Collombon, Daniela Ditvoorst-Falsetta, Elise Dujardin, Joost van der Heijden, Hollandse Hoogte, Image Select, Jeroen Jansen, Ewout Kieckens, Ronald Kuipers, Joris van der Meer, Bo van der Meulen, Rik Rensen, Laura de Rooy-Dekker, Rosita Steenbeek, Jesper Storgaard Jensen, Michiel van Straten, Andrea Vreede, Sylvia Weve redactie 020 530 2594, italiemagazine@creditsmedia.nl

In juli hoopt Gina Lollobrigida (‘Lollo’ voor liefhebbers) de respectabele leeftijd van 90 jaar te bereiken. In de jaren 50 en 60 was ze hét sekssymbool van het vrije westen; zoals Humphrey Bogart ooit zei: ‘Naast Gina Lollobrigida ziet Marilyn Monroe eruit als Shirley Temple.’

italië magazine is een uitgave van Italië Magazine BV, Van Slingelandtstraat 63, 1051 CG HN Amsterdam, 020 530 2570, www.italiemagazine.nl uitgever Eugen van de Pas marketing Daniëlle Wiersema, 020 530 2570, communicatie@creditsmedia.nl SaleS Paola Lara, Rogier Welling, 020 530 2570, advertising@creditsmedia.nl druk Corelio Printing NV, Brussel (B) diStributie Betapress, Gilze/Imapress, Turnhout abonnementenadminiStratie & nabeStellen van oude nummerS Voor het opgeven van of vragen over abonnementen, adreswijzigingen of het nabestellen van oude nummers: MijnTijdschrift.com, Artemisweg 101, 8239 DD Lelystad, 088 2266636, italiemagazine@mijntijdschrift.com abonnementSprijS Nederland: € 33 voor een jaarabonnement (6 nummers).* Abonnementen in andere landen hebben een speciaal tarief, op te vragen bij MijnTijdschrift.com. Het abonnement wordt automatisch verlengd tegen de dan geldende tarieven, tenzij u minimaal drie maanden voor het einde van de abonnementsperiode opzegt. De cadeauabonnementen lopen automatisch af. *Prijs bij automatische incasso. Als u per acceptgiro wilt betalen, komt er € 2,50 aan administratiekosten bij. prijS loSSe verkoop € 5,95 italië magazine op ipad Verkrijgbaar via diverse apps. Losse nummers € 3,99, jaarabonnement (6 nummers) € 23. © Italië Magazine BV, een onderdeel van Credits Media. Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen en/of worden gereproduceerd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

130

italië magazine


BUSCAGLIONE Tel. +31 (0)346 258002 www.buscaglione.nl info@buscaglione.nl


cavallaronapoli.com

Profile for Credits Media

Italië Magazine 03 2017  

The biggest lifestyle magazine about Italy surprises its readers each issue with fascinating features about the unique character of differen...

Italië Magazine 03 2017  

The biggest lifestyle magazine about Italy surprises its readers each issue with fascinating features about the unique character of differen...

Advertisement