Issuu on Google+

Aristoteles, Aquino, Ockham


Aantrekkingskracht Aristoteles op middeleeuwse theologen       

‘Gerbert van Aurillac – paus Sylvester II (zie eerdere presentatie) ontdekker van de Arabische cijfers van de abacus armillarium en van ‘dé filosoof’ Aristoteles


Roem Aristoteles Geroemd vanwege zijn  methode: ratio wordt: de ‘Nieuwe logica’, het ‘Organon’ (het instrument),  de superioriteit van zijn gedachten: veelomvattend, universeel, kosmologisch dus: houvast om orde te scheppen. Kader waarmee alles viel te verklaren


13 eeuw: gevaar Aristoteles e

Echter, na ontdekking nieuwe geschriften en heroverweging onverenigbaarheid met christelijk denken komt aan het licht Omgang met Aristoteles = spelen met vuur


Onverenigbaarheid 

Aristoteles

Christendom

Eeuwige kosmische materie

Scheppingsgedachte God blijft begaan met schepping: ingrijpen

Onsterfelijke kosmische rede, die na overlijden van organisme weer opgaat in de kosmos. Erkent wereld van fysica naast metafysica

Menselijke ziel is individueel: gebonden aan één persoon

Dit kan leiden tot tegenstrijdigheden: 1277 veroordeling → leegte → opvulling


Opvulling van het vacuüm: 

 

  

Klassieke weg (via antiqua): dominicanen in Parijs Thomas van Aquino doel: verzoening Christendom met Aristoteles door uitvlucht er zijn twee verenigbare waarheden die van geloof naast die van rede


Moderne weg (via moderna):  

 

franciscanen in Oxford Hoofdvertegenwoordiger William van Ockham Elementen van zijn denken: Afbraak, versnippering van Aristoteles` wereldbeeld Schepping is slechts collectie van losse, individuele elementen


Nominalisme 

 

Ockham’s positie binnen de universaliënstrijd: Nominalisme dus: universele (algemene) begrippen, die gehele kennis geven over het individuele, bestaan niet Conclusie: geen algehele kennis is mogelijk


Absolute volmacht  

 

God heeft almacht: potentia absoluta Absolute vrijheid om te doen en laten wattie wil Zijn schepping gehoorzaamt aan geen enkele natuurwet. Wereld is product van keuze die God maakt uit oneindig veel opties (handboek 246) God is onvoorspelbaar en onbegrijpelijk ↓


Fideïsme 

   

Verstand leidt slechts tot oppervlakkige kennis (accidenten) Geloof (fides) leidt tot diepere kennis ↓ Weg naar kennis niet met logica maar met overgave aan God (contemplatie)


Scheermes van Ockham

Scheiding tussen twee onverenigbare waarheden ↓ loskoppeling van geloof en wetenschap: twéé domeinen “het Scheermes van Ockham”

Twee kernwoorden:

Zuinigheid gebruik alleen aller-noodzakelijkste argumenten snijd alle franje uit je argumentatie weg

  

 


Tweede kernwoord 

Afbakening tussen domeinen geloof en wetenschap: Bemoei je niet met andere domein: schoenmaker … Gebruik slechts domeinspecifieke argumenten: uit geloof óf uit wetenschap


Gevolgtrekking uit scheermes Enerzijds: metafysica hoort niet thuis in de wetenschap  ↓  Losmaking van wetenschap uit greep van theologie  En aanmoediging tot zelfstandig onderzoek:  Ook bij zijn geestverwant Roger Bacon.  

Anderzijds: gebruik geen ratio bij Godsverklaring ↓


Scepsis     

Scepsis ten aanzien van Godsbewijzen en pretenties van theologische autoriteiten ↓ Bedreiging voor machtspositie clerus. In dit opzicht voorloper van Reformatie


Scheiding tussen Kerk en Staat 

Scheiding, met heerschappij voor de Staat Geestverwant van Marsilius van Padua, Defensor Pacis – De verdediger van de vrede = taak van de wereldlijke vorsten. Deze gaat nog verder: pleidooi voor volkssoevereiniteit.


Conclusie: Moderne en nietmoderne elementen     

Moderne elementen Scheermes tussen geloof en wetenschap. Scheiding tussen Kerk en Staat. Scepsis over godsbewijzen. Moderne wetenschappers benadrukken onzekerheid, toeval: Chaostheorie, vlinder van Lorenz, onzekerheidsprincipe van Heisenberg.

 

Fideïsme: Contemplatie spreekt ons niet aan.


William van Ockham