Page 1

De Nederlandse Opstand (1555-1588) = de opstand van de Nederlandse gewesten tegen Spanje is niet: Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) Voorgeschiedenis


Jan de Goede (1350-1364)

Filips de Stoute 1364-1404)


Jan zonder Vrees (1404-1419)

1419: Jan zonder Vrees wordt doodgestoken op de brug van Montereau


Philips de Goede (1419-1467)


Onder Filips de Goede Sinds 1428: stadhouders in de gewesten = in stede van/in plaats van (de hertog van BourgondiĂŤ) Regering: centralisatie Brussel Grote Raad Staten-Generaal = gemeenschappelijke vergadering van de standen (staten) van de gewesten Dus in oorsprong geen volksvertegenwoordiging Meest voorkomende reden van samenkomst: geld/bede Alleen indien bijeengeroepen door de landsheer Ontstaan van saamhorigheidsgevoel tussen de afgevaardigden van de verschillende gewesten: willen meeregeren Ook reeds een wezenlijke factor in opkomst: Centralisatie

Particularisme


Karel de Stoute 1467-1477


Karel de Stoute: intocht in Trier


Na dood Karel de Stoute (1477): “Bourgondië zonder Bourgondië”


Maria van BourgondiĂŤ/de Rijke (1477-1482)


Maria van BourgondiĂŤ: Groot Privilege (1477) Afzonderlijke gewesten nemen veel van oude macht terug Staten-Generaal mogen voortaan bijeenkomen waar en wanneer ze willen, dus zonder toestemming van de landsheer Toestemming van Staten-Generaal nodig voor oorlogsverklaring

Vanaf nu gaan Gewestelijke Staten en Staten-Generaal zich steeds meer zien als mede-soevereinen ‌


Eerste van twee fatale echtverbintenissen: Maria van BourgondiĂŤ x Maximiliaan van Oostenrijk (1459-1519) Huis van Habsburg


1482: dood van Maria

• Zoontje: Filips de Schone 1494: meerderjarig 1496: tweede fatale echtverbintenis Oostenrijks-Spaans namelijk met Johanna, dochter van het Spaanse koningspaar


Bella gerant alii, tu, felix Austria, nube! vanaf 1504: Johanna wordt waanzinnig, sterft in 1554 1506: dood van Filips Immense erfenis voor zoontje Karel, geboren in 1500 meerderjarig verklaard in 1515


Bourgondische Huis Ned. gewesten Maria Van Bourgondië (‘De Rijke’)

Habsburgse Huis H. Roomse Rijk Maximiliaan I Van Oostenrijk

Filips De Schone ‘Rijk waar de zon nooit onder gaat’

Aragon + Z. Italië (Napels)

Castilië + Amerika’s Isabella I Van Castilië

Ferdinand II Van Aragon

Johanna v. Castilië (‘De Waanzinnige’)

Karel V (1500-1558)


Karel V (= Carlos I in Spanje) Erfde dus: Bourgondische gewesten Oostenrijk Castilië + Spaans Amerika Aragon + Z-Italië, Sicilië + Sardinië in 1519 Rooms Keizer Hongarije + Bohemen Inderdaad: “een rijk waar de zon nooit onderging”


Door Karel werden deze gewesten erbij veroverd: FRIESLAND (1524), UTRECHT (1527), OVERIJSSEL (1528), GRONINGEN, DRENTE (1536) en GELDERLAND (1543).


Leo Belgicus


1506: (bij dood van vader Filips de Schone) Karel 6 jaar grootvader Maximiliaan (Duits keizer sinds 1493) benoemt zijn dochter als eerste van een merkwaardige rij Habsburgse landvoogdessen

Margaretha van Oostenrijk (1507-1530)


Bourgondische Huis Ned. gewesten Maria Van Bourgondië (‘De Rijke’)

Margaretha van Oostenrijk

Habsburgse Huis H. Roomse Rijk Maximiliaan I Van Oostenrijk

Filips De Schone

Aragon + Z. Italië (Napels)

Castilië Amerika’s Isabella I

Ferdinand II Van Aragon

Johanna v. Castilië (‘De Waanzinnige’)

Karel V (1500-1558)


2. Maria van Hongarije/Oostenrijk (1531- 1555), zus van Karel V


3. Margaretha van Parma, 1555-1567 Bastaarddochter van Karel V


Karel had als erfgenaam van de Bourgondische hertogen hun rijk afgerond Vanaf 1543 heerste hij over de “17 Nederlanden” Onder Karel nog geen vaste benaming: “nos pays de par deça” = “de landen van herwaarts over” (om ons heen) “nos pays d’en bas” > Pays Bas = Nederlanden Pais Bajo of Paises Bajos, Paesi Bassi, Low Countries. Maar ook nog lange tijd Belgica en Belgium, en Flandes (Vlaanderen) Gebied = Nederland + België + Luxemburg


Opgave voor Karel: Van dit samenraapsel nu nog ĂŠĂŠn land maken Gewesten elk nog erg zelfstandig Met gewestelijke regering (particularisme) Voor beden onderhandelen met elk gewest, hiertegenover steeds privileges


• • • • •

Karel wil één nieuwe regering boven alle gewesten Vanuit één centrum – Brussel - rechtspraak - belastingen - wetten die voor alle gewesten golden

centralisatiepolitiek • 1531: raadsleden verdeeld in 3 groepen • Geheime Raad (maken van nieuwe wetten, plakkaten, toezicht op rechtspraak) • Raad van Financiën • Raad van State (adviesraad, hoge edelen (Gulden Vlies) + rechtsgeleerden • Verder: landvoogdes • Bestuursschema, zie reader p. 66


• Gewestelijke staten: vooral particularisme, afgevaardigden komen op voor gewest of lokale belangen • Staten-Generaal: deels voortzetting particularisme, deels ook gesloten front van afgevaardigden om voorwaarden aan beden te stellen  meeregeren • Conflict: centralisatiepolitiek  particularisme


1548: “Nederlanden” ondergebracht in de Bourgondische Kreits 1549 zoon Filips op tournee langs alle gewesten: erkenning als opvolger

Pragmatieke Sanctie van 1549: de Nederlanden zouden na Karel’s dood bij elkaar blijven, als ondeelbaar en erfelijk land van het Habsburgse Huis

Nederlandse opstand  

Boek over de nederlandse opstand