__MAIN_TEXT__

Page 1

Tijdschrift voor gedetineerden in het buitenland

lezersonderzoek

n u m m e r 4 • 2019

rutger bregman ‘De meeste mensen deugen. Jij dus ook’

consulaire bijstand Eerste hulp bij detentie in het buitenland

KERST

‘Elk mens heeft behoefte aan verbinding’


puzzel

G W I E R O O K V IJ R V S IJ G

N A A B S IJ K K O S G W L N K

S T U M T N O B R U I E I A E

F O B G U U E A S N F L A O M

E G U S D K A W T E E R R I M

E U N L W K A E I S P E O M A

R G L A D E R T S S E N T N N

V E R A Z G I I E A N I N L T

O M T J A R W O B R T D E N I

L A T S E R T L IJ B A K V E V

O M T P A T Z L E Z E M D L R

B E A A S S K E I P E N A E I

T D J R E K E D N I K L S G E

E R E V I U H C S W U E E N S

woordzoeker

V K S C H A A T S E N Y K E N

Bij de woordzoeker zitten de woorden horizontaal, verticaal en diagonaal in alle richtingen in de puzzel verstopt. Zoek ze op en streep ze af. De overblijvende letters vormen achter elkaar gelezen de oplossing (zie pagina 19).

© www.puzzelpro.nl

1 9 7 8 5 6 4

7 2 1 4 3

3

9 7 5 6 1 8 7 3

4 5 2 9 9 6 7 1 6 7 2 9 4 8 7 1 2 5 3 2 7 6 1 3 4

2

5 9 7

6 8 1

2 9

2 2

8 5

1

7 5

3 2

7 4

9

8 4 3

5 4

6 6

1 9

6 4

5

1 7 5 5 4 9 8

2

9 3

4 2 9 2 3

7

1

4

8 7

2 8 3 1 5 6 4 2

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

1

7 8

9 1

1 6 3 2

ADVENT ANTIVRIES APERITIEF BONTMUTS DINER ENGELEN EZEL GLAD GUUR JAARWISSELING KAARS KERSTTOESPRAAK KINDEKE KNUS KOUD KOUFRONT KRIBBE LAARZEN M A R E TA K MARIA MIRRE PEKEL PIEK S C H A AT S E N SFEERVOL SJAAL SNEEUWSCHUIVER S PA R S TA L STER VETBOL VLAM VORST WARM WENS WIEROOK WINTERGAST IJSBAAN IJSVRIJ IJZEL ZANG

9 2 6 1

sudoku Een sudoku is een puzzel van negen bij negen vakjes waarin een aantal reeds ingevulde getallen staan. Vul de overige vakjes in, zodat in elke horizontale lijn en in elke verticale kolom de cijfers 1 tot en met 9 een keer voorkomen. Verder is de puzzel weer ingedeeld in negen blokjes van drie bij drie, die elk ook weer eenmaal de cijfers 1 tot en met 9 moeten bevatten.


inhoud

redactioneel In dit laatste nummer van de Comeback voor 2019 vind je artikelen over relaties, liefde en seks, over gevangen zijn met Kerst maar ook over eerste hulp bij detentie in het buitenland en de ondersteuning van advocaten. Artikelen om over na te denken en artikelen die je kunnen ondersteunen in de tijd dat je vastzit. Naast de artikelen over geloof, welzijn en juridische hulp, vind je, zoals altijd, ook sport- en nieuwsrubrieken en brieven van andere gedetineerden. Bijzonder deze keer is een brief van een zoon wiens vader overleed in gevangenschap in de Dominicaanse Republiek. Het is kortom, weer een gevarieerde Comeback. Maar wat vind jij eigenlijk van het tijdschrift Comeback? Wat lees je wel en wat niet? Wat vind je belangrijk? Waar moeten we meer aandacht besteden en waar minder? Je kunt de vragen daarover beantwoorden in het lezersonderzoek en het met de antwoordenvelop aan ons terugsturen. En verder sluiten we de Bajesagenda 2020 voor je in, een agenda én inspiratieboekje tegelijkertijd. We hopen dat je er plezier aan beleeft en wensen we je sterkte en goede moed voor de Kerstdagen en het Nieuwe jaar.

Rapper Kempi

nieuws binnenland consulaire bijstand

04 07

geloof

10

Eerste hulp bij detentie in het buitenland

Gevangen met Kerst

seks, liefde & een arm om je heen 12

‘Elk mens heeft behoefte aan verbinding’

nieuws buitenland doen waarvoor je op aarde bent

16 18

sport interview rutger bregman

20 22

Vraag & Antwoord

24

brieven achterop

26 32

Rapper Kempi heeft geen celstraf meer in de planning

‘De meeste mensen deugen. Jij dus ook.’

Hoe maak je afspraken maken met je lokale advocaat?

Nienke van Dijk directeur epafras

COLOFON

Comeback is een uitgave van Stichting Epafras, Reclassering Nederland en Dutch&Detained en wordt gratis verspreid onder Nederlandse gedetineerden in het buitenland. Hoofdredactie Nienke van Dijk Redactie Marjolein van Rotterdam Artdirectie Nienke Katgerman / Gront Medewerkers Sander Bouten / Global Village Media, Jarmila Thodé / Epafras, Melinda Lewis en Klasinet Lageman / Reclassering Nederland Bureau Buitenland, Veerle Goudswaard, Romana Michiels & Marieke Paijens / Dutch&Detained Bladmanagement Arjen Duijts / Global Village Media Strip Jesse van Muylwijck Puzzel Puzzelpro.nl Redactieadres Morssingel 5-7, 2312 AZ Leiden Email info@epafras.nl Telefoon +31 (0)71 - 204 84 07 Website www.epafras.nl Stichting Epafras heeft tot doel geestelijke verzorging te bieden aan Nederlanders in buitenlandse strafinrichtingen. Epafras richt zich in deze geestelijke verzorging op iedereen die te kennen geeft daar behoefte aan te hebben.

comeback • nummer 4 • 2019

3


nie u w s binnen l and

Dove vogels door vliegtuigen

Boeren veroorzaken recordfile

Boze boeren naar Den Haag

Dinsdag 1 oktober 2019 kan Nederland er een record bijschrijven. Die morgen noteert de ANWB de drukste ochtendspits ooit. 1.100 kilometer. Het regende pijpenstelen, maar daar lag het niet aan. Duizenden tractoren rukten op naar Den Haag. De boeren gingen demonstreren. Ze kwamen uit Texel, Friesland, Drenthe en NoordBrabant. Ze zijn boos omdat ze vinden dat ze in het verdomhoekje zitten. Ze krijgen geen waardering en worden gezien als de enige veroorzaker van het stikstofprobleem dat Nederland heeft, denken ze. De aanleiding voor het boerenprotest is een rapport van een commissie onder leiding van oud-minister Johan Remkes over het stikstofprobleem. Stikstof wordt schadelijk als er te veel van is. Sinds ongeveer 1950 is er een verdubbeling van de hoeveelheid ‘reactieve stikstof’. Zo noem je het wanneer het een verbinding aangaat met zuurstof of waterstof, en er stikstofoxiden of ammoniak ontstaan. Hoe meer ammoniak in de landbouw, hoe meer er weglekt naar bodem, lucht en water. Daarom wil het kabinet maatregelen treffen die tot voor kort politiek ondenkbaar waren, schrijft de Volkskrant. Het verkeer veroorzaakt ook stikstofoxiden. Behalve minder boeren moet dus ook de maximumsnelheid op de snelwegen omlaag.

Vogels houden zich graag op in de buurt van vliegvelden. Er is veel kale grond beschikbaar en veel voedsel. Een nadeel hebben de vliegvelden ook: de herrie van de motoren maakt ze doof, schrijft Trouw. Vergeleken met dezelfde soorten in rustiger gebieden lijken de vogels ook agressiever. Dat zou op stress kunnen duiden. Verrassend genoeg kunnen vogels, in tegenstelling tot mensen en andere zoogdieren, de haarcellen in de oren repareren. Trekvogels die op vliegvelden broeden, maar tijdens de winter elders zijn, kunnen in het volgende jaar wel weer horen.

viering van 75 jaar bevrijding Hij mag 98 jaar oud zijn, maar je bent nooit te oud om uit een vliegtuig te springen. Dat moet de Amerikaanse veteraan Thomas M. Rice hebben gedacht toen hij in september een parachutesprong maakte boven hetzelfde terrein in Groesbeek waar hij in september 1944 ook landde. Hiermee is de herdenking van de bevrijding van Nederland begonnen.

Nederlanders klikken steeds vaker Wie vermoedt dat er in zijn omgeving gefraudeerd wordt, maakt daar steeds vaker melding van. Daarom is het aantal meldpunten voor bijstandsfraude sinds 2013 verdrievoudigd, ontdekte de Volkskrant. Per meldpunt komen er ongeveer 9.000 tips binnen. De meeste gaan over een buurtgenoot of andere bekende waarvan de klikker

vermoedt dat die samenwoont of zwartwerkt naast de uitkering. In Loppersum wordt het meest geklikt en Delft is tweede. Of de klikkers het bij het rechte eind hebben blijkt per gemeente te verschillen. Zo klopt in Doetinchem nog geen tiende, terwijl in Raalte juist meer dan 90 procent terecht is, aldus het onderzoek.

Thomas M. Rice

prinses christina overleden

Prinses Christina

4

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

De jongste van de vier dochters van Prinses Juliana en Prins Bernard is op 72-jarige leeftijd overleden aan de gevolgen van borstkanker. Ze had van jongs afaan een ernstige oogafwijking. Die was veroorzaakt door een ziekte tijdens de zwangerschap van Juliana. Gebedsgenezeres Greet Hofmans kon niets doen, maar zorgde wel voor spanningen in de koninklijke familie. Ze had grote invloed op Juliana, terwijl Bernard niets van haar moest hebben. Christina voer een eigen koers. Het liefst had ze anoniem door het leven willen gaan. Ze zong graag. Ze trouwde in 1972 met de Cubaanse balling Jorge Guillermo en scheidde in 1996 weer van hem. Het is haar nooit gelukt onder de radar te blijven.


nie u w s binnen l and

Roken vergroot kans op psychische ziektes

Aantal daklozen is verdubbeld De wethouders van Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht luiden de noodklok. De vier grote steden kunnen de daklozenproblematiek niet meer aan. De vier steden willen extra geld en een versoepeling van een aantal regels. Hoe groot de nood is legt Elly Burgering van de Haagse Stichting Straat Consulaat uit aan het AD: ‘Je ziet in het park weer daklozen op bankjes slapen. Net als in de Haagse portieken en trappenhuizen.’ Er is een tekort aan slaapplekken in de nachtopvang. De mensen krijgen van het Straat Consulaat daarom een slaapzak en een tentje van de Decathlon mee. Helemaal onverwacht komt het nieuws van de wachtlijsten niet. Een maand geleden kwam het Centraal Bureau voor de Statistiek al met het nieuws dat het aantal daklozen in Nederland in tien jaar is verdubbeld. Een kleine 40 procent van hen verblijft in de vier grootste steden.

Psychiatrische patiënten roken vaker dan psychisch gezonde mensen. Ze gaan roken omdat ze zich niet prettig voelen, zou je denken. Maar vaker is het andersom: ze worden psychisch ziek door het roken. Dat ontdekte de Nederlandse arts en onderzoeker Jentien Vermeulen, schrijft het AD. Ze werkte vier jaar aan haar onderzoek. Mogelijke verklaringen zijn dat nicotine de chemische balans in de hersenen verstoort. Of dat andere giftige stoffen in tabak ontstekingen veroorzaken die ook de balans in het brein verstoren. Mensen met een psychische aandoening leven korter. Gemiddeld overlijden ze 15 jaar eerder dan andere mensen.

Geheimzinnig Ruinerwold

Lisa

Salafistische scholen onder vuur Kinderen op salafistische moskeescholen leren zich af te keren van Nederland. Dat meldt NRC, dat samen met Nieuwsuur uitgebreid onderzoek deed. Politici en de Marokkaans-Nederlandse gemeenschap reageren geschokt. Ook binnen de islamitische gemeenschap zijn de onverdraagzame lessen van salafisten omstreden. Een imam noemt het onderwijs op deze scholen kindermishandeling. De onvrede over de fundamentalistische islamitische scholen komt niet uit de lucht vallen. Onderwijsminister Arie Slob draaide onlangs de geldkraan dicht voor het Amsterdamse Haga Lyceum, dat voortgezet islamitisch onderwijs bood.

Een paar avonden achter elkaar bezoekt een 25-jarige jongeman een café. Hij trekt de aandacht door zijn sjofele verschijning, maar vooral door het bizarre verhaal dat hij vertelt. Samen met een serie broers en zussen wordt deze Jan waarschijnlijk al jaren door hun vader vastgehouden in een kelder. Ongerust geworden schakelt de café-eigenaar de politie in. In een overwoekerde boerderij nabij het Drentse Ruinerwold vindt die de vader met de 5 andere kinderen. De kinderen zijn tussen de 15 en 25 jaar oud. RTV Drenthe bericht dat het gezin sinds 2010 geïsoleerd van de buitenwereld leefde en wachtte op het einde der tijden. Buren wisten van niets, behalve dat er af en toe iemand in een oude Volvo langs kwam. Dat is de 58-jarige huurder van de boerderij. Josef B., een Oostenrijkse meubelmaker. Vader Gerrit Jan van D. en Josef B., worden verdacht van het medeplegen van vrijheidsberoving, witwassen en het benadelen van de gezondheid van anderen.

De boerderij bij Ruinerwold in Drenthe

comeback • nummer 4 • 2019

5


nie u w s binnen l and

Songfestival in Rotterdam Rotterdam mag het Eurovisie Songfestival 2020 organiseren. Nadat Utrecht, Arnhem en Den Bosch eerder waren afgevallen was alleen Maastricht nog als concurrent over. Volgens het AD zijn niet alle Rotterdammers er blij mee. Vooral de bewoners van de wijk Carnisse mopperen. Hun wijk grenst aan het Ahoy complex, waar het festival zal worden gehouden. De organisatie van het Songfestival kost in totaal 25 à 30 miljoen euro. Ongeveer de helft daarvan moet de stad zelf ophoesten.

Onrust bij Partij voor de Dieren

Derk Wiersum

Bloemenzee bij het kantoor van Derk Wiersum

advocaat vermoord

Op 18 september wordt wordt heel Nederland opgeschrikt door een moord. Het gaat om Derk Wiersum. Hij was betrokken bij Dutch&Detained, maar ook advocaat van kroongetuige Nabil B., in de zaak tegen drugsverdachte Ridouan T. Het laatste is hem waarschijnlijk fataal geworden. Eerder is de broer van de kroongetuige vermoord in Amsterdam-Noord. Dat een advocaat wordt vermoord is in Nederland een zeldzaamheid. En ‘een aanslag op de rechtsstaat’, zoals premier Mark Rutte en velen met hem zeiden. Derk was een zeer gewaardeerde collega en vriend. Op zijn eigen kantoor, maar ook daarbuiten, stond hij bekend als een integere advocaat, die zich met zijn grote kennis van het strafrecht altijd heeft ingezet voor zijn cliënten in zowel Nederland als daarbuiten.

Na dertien jaar vertrekt ze. Marianne Thieme (47), oprichter van de Partij voor de Dieren. Thieme blijft wel het boegbeeld van de partij, meldt de Volkskrant. Opvolger Esther Ouwehand (43) wacht een spannende discussie over de koers van de partij. Moet er meer aandacht komen voor ‘mensenzaken’, of moet de focus blijven op dieren en natuur? In de afgelopen maanden ruzieden de kopstukken van de partij hier al over.

Marianne Thieme

Wolven van de radar verdwenen dwarslaesie Afgelopen zomer was heel wolvenminnend Nederland nog in de wolken. We hadden jonge wolfjes! Een paar maanden later is de stemming minder optimistisch. Een wolf is naar de zuiderburen gelopen en is het slachtoffer geworden van stroperij. Later verdwijnen er nog drie van de radar. Woordvoerder van de Zoogdiervereniging Glenn Lelieveld zegt in de NRC dat hun vermissing een natuurlijke oorzaak kan hebben, zoals verdrinking. In Duitsland is doodsoorzaak nummer één van wolven het verkeer. Maar, zegt Lelieveld: 'Als ze zijn aangereden wordt daar eigenlijk altijd melding van gemaakt.' Stroperij kan ook niet uitgesloten worden

6

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

want de wolf is niet bij iedereen geliefd. De ‘Nederlandse’ wolven zijn op de voet te volgen dankzij een GPS-halsband.

door lachgas De op het oog onschuldige partydrug lachgas, blijkt toch schadelijker dan gedacht. Twee twintigers zijn eind augustus in het ziekenhuis opgenomen met verlammingsverschijnselen. Ze hadden wel veel van het spul gebruikt. Eerder dit jaar waren er al dertien jongeren met verlammingsverschijnselen, een van hen had zelfs een gedeeltelijke dwarslaesie. Deskundigen pleiten nu voor meer controle op de verkoop van het middel, schrijft Trouw. De populariteit van lachgas neemt toe: 20 tot 30 procent van de jongeren heeft er al ervaring mee.


achte r g r o nd

Consulaire bijstand

Eerste hulp E bij detentie in het buitenland Advies, informatie en ondersteuning. Wie wil dat nu niet als je in een buitenlandse gevangenis terechtkomt? Voor Nederlandse gedetineerden is die hulp er. Een vertegenwoordiger van de Nederlandse ambassade of het consulaat komt ervoor bij je op bezoek. Consulaire bijstand heet deze vorm van EHBO: de allereerste hulp die je krijgt of kan inroepen als je vast komt tekst: Marjolein van Rotterdam te zitten in het buitenland.

lk jaar belanden zo’n 1.350 Nederlanders in een buitenlandse gevangenis. Dat zijn elk jaar opnieuw 1.350 mensen met één of meer problemen. Gedetineerd zijn in het buitenland brengt stress, onzekerheid en vragen met zich mee. Een beetje hulp hierbij is dus welkom. Via de Nederlandse vertegenwoordiging (de ambassade of het consulaat) kunnen Nederlandse gedetineerden die krijgen, hoewel niet overal evenveel. Consulaire bijstand, zoals de hulp genoemd wordt, is niet overal hetzelfde. Er bestaat volledige consulaire bijstand en beperkte consulaire bijstand. De laatste hulpvorm is ➔

comeback • nummer 4 • 2019

7


achte r g r o nd

gedetineerden bezoek ontvangen van de ambassade bijvoorbeeld. Dat heeft onder meer te maken met de onderverdeling in twee soorten landen. Er zijn landen die op de zogenoemde landenlijst staan (niet-zorglanden), en landen die daar niet op staan (zorglanden). Bij zorglanden is er sprake van maatwerk, waarbij men maximaal 4 x per jaar mag bezoeken, maar desgewenst vaker (op maat) kan bezoeken. Bij niet-zorglanden is dit 1 x per detentie en krijgen gedetineerden een basispakket. Ook krijgen gedetineerden in de zorglanden een maandelijkse gift. In Thailand is dat ook zo, vertelt Dick, samen met Guido de vertegenwoordigers voor Thailand. 'Wij verzorgen vervolgbezoeken; extra (lokale) zorg tijdens de detentie waar toegestaan, zoals medicijnen, vitaminen, boeken; en de maandelijkse gift.'

Als we horen dat er een nieuwe gedetineerde is, stuurt onze post een informatiepakket er bijvoorbeeld voor mensen zonder de Nederlandse nationaliteit maar met een geldige verblijfsvergunning. Drie voorbeelden Enkele consulair medewerkers werkzaam in Griekenland, Roemenië en Thailand, vertellen hoe het er in hun land aan toegaat. Een aantal dingen is in deze

drie landen hetzelfde. Gedetineerden krijgen bezoek van de Nederlandse vertegenwoordiging, de ambassades werken samen met met Bureau Buitenland van Reclassering Nederland en de stichtingen Epafras en Dutch&Detained, en via de ambassades kunnen familieleden en anderen geld overmaken naar de gedetineerden in hun land. Er zijn ook verschillen. Het aantal keren dat

Inhoud van het basispakket 1

I nformatie over de consulaire bijstand

2

b  ezoek Eén persoonlijk bezoek per detentie van een consulair medewerker

van de ambassade of het consulaat; als het nodig is telefonisch en/of schriftelijk contact 3

C  ontact met het thuisfront Telefonisch en/of schriftelijk legt de ambas-

sade of het consulaat contact met de door jou aangewezen contactpersoon. Ook zorgt een casemanager ervoor dat die persoon geïnformeerd blijft over je situatie

8

4

C  ontact met de lokale overheid De consulair medewerker legt contact met de lokale overheid en wijst ze indien nodig op hun verantwoordelijkheid. Ook kan de medewerker vragen om aandacht en maatregelen als een Nederlandse gevangene het heel moeilijk heeft

5

r  egelen van contact met mensen/instanties die helpen bij je terugkeer of met juridisch advies. Alléén voor instanties die subsidie krijgen van de Nederlandse overheid. Hieronder vallen Epafras (geestelijke verzorging), Bureau Buitenland (reclassering) en Dutch&Detained (juridisch advies)

6

C  omeback

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

In landen van de lijst komt de vertegenwoordiger dus in principe één keer langs. In Griekenland gaat het zoals het ministerie het voorschrijft, vertelt Alida van de consulaire afdeling van de Nederlandse Ambassade. 'Als we te horen krijgen dat er een nieuwe gedetineerde is, stuurt onze post een informatiepakket. Hier staat precies in omschreven welke hulp er is, van ons en van de partners in Nederland. We nemen als we op bezoek gaan deze informatie door met de gedetineerde en kijken of er vragen zijn. Voor elke gedetineerde die bijstand wil, openen wij vervolgens een dossier dat toegankelijk is voor onze collega’s op het ministerie in Den Haag. Als wij het nodig vinden dat een gedetineerde vaker bezocht wordt, overleggen we hierover met onze collega's in Den Haag.' Roemenië ligt ook in Europa, maar de gevangenissen zijn er anders dan in veel van de andere lidstaten. De omstandigheden in de Roemeense gevangenissen zijn erbarmelijk, ondanks het feit dat Roemenië een EU-lidstaat is. 'Het is vies, koud in de winter en te warm in de zomer', vertelt consulair medewerker Alina. 'Medische voorzieningen zijn bijvoorbeeld beperkt, en de kwaliteit van het eten is heel slecht. Het is zo erg dat gevangenen zes dagen per maand korting op hun celstraf krijgen vanwege de slechte omstandigheden. Dit is door het Hof van Straatsburg aan Roemenië opgelegd.' Alina gaat daarom als het werk en de afstand het toelaten, vaker op bezoek. 'Ik probeer iedereen één keer per jaar zelf te bezoeken.' Naast het bezoek is er in Roemenië ook telefonisch contact tussen gedetineerden en de ambassade. 'Gedetineerden mogen vrij bellen, áls ze tenminste geld op hun reke-


achte r g r o nd

ning hebben staan. Sommigen spreek ik daardoor heel vaak. Op grond van de verhalen of klachten die ik hoor (telefonisch of in brieven), bepaal ik of er een rol voor de ambassade is weggelegd. Ik kan bijvoorbeeld een nota schrijven aan de leiding van de gevangenis. Dat komt voor wanneer iemand dringend een medisch onderzoek nodig heeft en dat steeds wordt uitgesteld. Ook bij spanningen tussen celgenoten, waardoor de stress oploopt, schrijf ik soms een nota. Er wordt bijna altijd actie ondernomen op een nota. Maar of dat een een positief of negatief effect heeft op de gedetineerde, of misschien zelf helemaal geen effect, is moeilijk te voorspellen.' Thailand is zoals gezegd een 'zorgland'. 'De ambassademedewerker bezoekt de gedetineerde in principe tweemaal per jaar, maar als er aanleiding toe bestaat kan dit nog vaker', vertelt Dick. 'Daarnaast beschikken we over een Honorair Consul in Phuket die gedetineerden bezoekt op de eilanden in het zuiden. In Thailand hebben we verder een netwerk van vrijwilligers Bureau Buitenland van Reclassering Nederland en Epafras. Vrijwilligers van Bureau Buitenland bezoeken gemiddeld eenmaal per 6 weken, die van Epafras tweemaal per jaar. De ambassade heeft een coördinerende rol en onderhoudt contacten met de vrijwilligers van Bureau Buitenland van Reclassering Nederland, Epafras en de medewerkers van Dutch&Detained.'

De Nederlandse overheid kan de omstandigheden in een buitenlandse gevangenis niet veranderen. Consulaire bijstand is ook geen juridische bijstand, die kan alleen worden geleverd door een advocaat. De consulair medewerker van de ambassade of het consulaat mag zich niet inhoudelijk bemoeien met je strafzaak en ook geen onderzoek doen. Tot slot is het goed te weten dat het even kan duren voor er iemand voor de eerste keer bij je langskomt. Dat komt bijvoorbeeld door de soms grote afstanden die in een land afgelegd moeten worden door de medewerkers, of door de soms beperkte capaciteit van de betrokken ambassade. In sommige gevallen kan het wel tot een half jaar duren. Neem daarom vooral snel zelf contact op met de ambassade of het consulaat zodra je vast zit. In de drie landen waar Comeback mee sprak, gaat het meestal relatief vlot. In Roemenië hoort de ambassade vaak al via de media dat een Nederlander is aangehouden. De autoriteiten informeren de ambassade meestal binnen 1-3 dagen over de aanhouding van een Nederlandse burger', zegt Alina. 'Ik probeer de gedetineerde zo snel mogelijk te bezoeken, afhankelijk van mijn werkafspraken, maar meestal binnen een week (hooguit twee) na de aanhouding.'  In Griekenland kan het iets langer duren. Hier hangt het tempo af van de lokale autoriteiten. Als die hebben doorgegeven dat

Het is goed te weten dat het even kan duren voor er iemand voor de eerste keer bij je langskomt Niet te veel verwachten Het is goed te weten wat je wel en niet kunt verwachten. Er gaan nog weleens verhalen rond die niet kloppen. Alina: 'Er bestaat een bepaalde gevangenisfolklore. Sommige gedetineerden vertellen mij van andere buitenlandse gedetineerden gehoord te hebben dat de ambassade hun zaak kan bespoedigen of de WETS-procedure kan versnellen zodat ze eerder naar Nederland kunnen. Maar daar gaat de ambassade helemaal niet over. Ik probeer hen dan ook uit te leggen dat het belangrijk is om realistisch en nuchter te blijven om teleurstellingen te voorkomen. De bron voor juiste informatie is zoals vermeld het WETS-informatieblad, en niet de verhalen van andere medegevangenen.'  

er een Nederlander vast zit, gaat het verder snel: 'Wij zorgen dat het ministerie in Den Haag op de hoogte gebracht wordt en sturen de gedetineerden het informatiepakket toe. Kort daarna of ervoor worden wij meestal door de gedetineerden gebeld met het verzoek bezocht te worden', zegt Alida.

De Thaise autoriteiten sturen de ambassade in de regel binnen twee tot drie weken na arrestatie een arrestatiemelding of politierapport. Dan wordt zo snel mogelijk een pakket verstuurd en een bezoek ingepland. ■

Contactpersoon Belangrijk voor consulaire bijstand is een contactpersoon in Nederland. Kies hiervoor een betrouwbaar iemand. De contactpersoon wordt ingelicht over jouw situatie. In de brief die hij (of zij) krijgt, staat ook de naam en het telefoonnummer van de consulair medewerker die de contactpersoon kan bellen. Hij is de schakel tussen jou, het consulaat of ambassade en je thuisfront.

Tips van de drie ambassades Helaas worden wij niet door iedereen op de hoogte gebracht wanneer er hulp nodig is. Dan kunnen wij dus ook niet bijstaan. Een tip is om contact met ons op te nemen, en contact met ons te houden zodat wij zoveel mogelijk steun kunnen bieden! Op basis van goed gedrag kun je in aanmerking komen voor strafvermindering. Het helpt om je altijd aan de gevangenisregels te houden, beleefd te blijven en de gevangenisautoriteiten met respect te behandelen. De bron voor juiste informatie is het WETSinformatieblad, en niet de verhalen van andere medegevangenen.

Lees je dit verhaal dan ontvang je Comeback en heb je zelf waarschijnlijk ooit om consulaire bijstand gevraagd. Help dan anderen door hen erop te wijzen dat de bijstand bestaat. Hulp kan veel uitmaken. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft onlangs een nieuwe brochure uitgebracht over consulaire bijstand. Vooral omdat er wat adressen gewijzigd waren. Er zijn ook brochures met specifieke informatie voor één land. Handig als je thuisfront die leest. Ze zijn net als de algemene brochure te downloaden op www.nederlandwereldwijd.nl.

comeback • nummer 4 • 2019

9


ge loo f

Dietrich Bonhoeffer

Brieven en gedichten van Diettrich Bonhoeffer

Gevangen met Kerst Vastzitten is de ene dag erger dan de andere. Ook met Kerst en Oud & Nieuw is het vaak moeilijker dan anders. Veel gevangenen hebben dat meegemaakt. Het zijn van die dagen waarop het heimwee sterker dan anders is.

D

10

e herinneringen aan vroeger of aan de feestelijke momenten met je kinderen of gelief-

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

den doen dan pijn. Zat je maar weer aan de Kersttafel met hen… Sommige mensen hebben daarover geschreven:

Ik hoor hoe mannen slapeloos liggen te draaien, vol verlangen naar vrijheid en vurige daden. Vroeg in de ochtend overvalt hen de slaap en dromen ze van hun vrouw en hun kind, zacht murmelend als een beekje

Eén van die mensen die daarover geschreven heeft is Diettrich Bonhoeffer, een dominee die in de Tweede Wereldoorlog vastzat in een Duitse gevangenis. Het gedicht


ge loo f

hierboven is van hem. In april 1943 werd hij opgepakt en in 1944, 75 jaar geleden dus, zat hij er nog. Bonhoeffer was een dominee die al in de jaren dertig protesteerde tegen de anti-Joodse maatregelen van de fascistische regering van Hitler. Vlak voordat de Tweede Wereldoorlog uitbrak hadden zijn ouders voor hem geregeld dat hij naar Amerika kon om verder te studeren en les te geven. Hij ging erheen, maar hij vond dat hij daarmee zijn landgenoten en Joodse vrienden in nood in de steek liet. Dus ging hij ging weer terug en sloot zich aan bij een verzetsgroep. Die groep smokkelde bijvoorbeeld Joden het land uit, zodat ze niet in de concentratiekampen zouden belanden. Toen hij in 1943 werd gearresteerd was dat wegens de hulp aan de Joden en het onttrekken aan de dienstplicht. Bonhoeffer wilde niet in het leger vechten. Hij geloofde niet in oorlog en al helemaal niet in die van Hitler. Bonhoeffer schreef in de gevangenis veel brieven aan zijn ouders, vrienden en zijn verloofde Maria. Uit de brieven van eind november 1943 weten we dat hij hoopt dat hij snel zal worden vrijgelaten. In zijn geloof vindt hij de kracht om deze moeilijke periode te dragen. Hij stelt zich voor dat hij in een klooster zit en probeert te leven in dagelijks ritme van bidden, Bijbellezen en schrijven. Hij loopt kilometers lang rondjes in zijn cel. Toch lijdt hij aan de eenzaamheid en is hij ook somber en bang.

Wij, weerbarstig of neerslachtig, onschuldig of crimineel, we delen het lange funeste alleen zijn. We zoeken elkaar, schreeuwen het uit. Broeder, hoor je mij?

Er is ook veel om bang voor te zijn. Er zijn zware bombardementen, de ramen springen, er zijn gewonden, zijn medegevangenen gillen in paniek en slaan op de deuren. Sommige bewakers zijn wreed, er zijn verhoren en hij is bezorgd om zijn medegevangenen. Hij hoort soms een deur die dichtslaat en weet dat mensen dan worden weggehaald en nooit meer terugkeren. Bonhoeffer schrijft in zijn brieven dat de angsten en ontberingen soms tot in de nacht bij hem blijven en hem kwellen. Aan de lichamelijke ongemakken in de gevan-

genis kun je wennen, schrijft hij, maar aan de psychische niet. In deze angstige periode , rond de Kerst 1943, schrijft hij voor zijn medegevangenen gebeden.

God (…) In mij is duisternis, bij U is licht. Ik ben eenzaam, Gij verlaat mij niet. Ik ben bevreesd, bij U is hulp. Ik ben onrustig, bij U is vrede. In mijn hart is bitterheid, bij U is geduld. Ik begrijp uw wegen niet, maar Gij kent mijn weg. (….) Voor U staand denk ik aan al de mijnen, aan de medegevangenen en aan allen, die in dit huis hun zware dienst verrichten. Heer, erbarm U! Schenk mij de vrijheid terug en laat mij nu zo leven, dat ik het kan verantwoorden tegenover U en de mensen. Heer, wat deze dag ook brengt, − Uw naam zij geprezen! Amen.

Op zo’n manier leven dat je het kunt verantwoorden tegenover God en de mensen. Voor Bonhoeffer betekent dat je verantwoordelijkheid moet nemen en niet aan de kant moet blijven staan als er onrecht gebeurt. Bonhoeffer vond ook dat mensen andere mensen niet mochten doden. Toch deed hij mee in de voorbereiding van een aanslag op Hitler en vooral in het nadenken daarover. Hij had het daar moeilijk mee, maar kwam uiteindelijk tot de conclusie dat de aanslag nodig en geoorloofd was, omdat anders het vermoorden van miljoenen andere mensen door zou gaan. Hij kwam tot die conclusie vanuit zijn geloof. Hij kon het als dominee verantwoorden en gaf daarmee morele ondersteuning aan de groep die daadwerkelijk de aanslag pleegde. De aanslag (in 1944) mislukte. Kort na de aanslag werden 7.000 mensen gearresteerd, van wie bijna 5.000 werden geëxecuteerd. Ook de betrokkenheid van Bonhoeffer werd ontdekt. De aanklacht tegen hem werd verzwaard en hij werd beschuldigd van hoogverraad. Vanaf dat moment wist Bonhoeffer dat het niet goed met hem zou aflopen.

Op 8 oktober 1944 wordt Bonhoeffer naar de keldergevangenis van het Gestapohoofdgebouw gebracht. Het versturen en ontvangen van brieven werd toen vrijwel onmogelijk. Maar juist uit deze laatste maanden van zijn leven stamt het gedicht ‘Goede machten’ waarvan een gedeelte hieronder staat. Hij schreef het als kerstgroet en nieuwjaarswens voor zijn verloofde Maria en haar en zijn familie. Bonhoeffer zegt daarin dat, wat er ook op je afkomt, het door het geloof te dragen is. In dat geloof leefde Bonhoeffer, ook toen hij naar het concentratiekamp Flossenberg werd gebracht en daar, op 9 april 1945 op persoonlijk bevel van Hitler werd opgehangen, drie weken voor de bevrijding.

Door goede machten trouw en stil omgeven, bewaard, getroost als door een wonder, zo wil ik deze dagen met de mijnen leven, met jullie samen een nieuw jaar ingaan. (…) Laat warm en rustig nu de kaarsen branden door u in onze duisternis gebracht. Breng als het zijn mag, ons weer samen. We weten het, uw licht schijnt in de nacht. Door goede machten vaderlijk geborgen, wachten wij kalm op wat er komen gaat. God is bij ons in de avond en de morgen en zonder twijfel elke nieuwe dag.

Je bent geborgen bij God, ook al is alles om je heen donker en pijnlijk. En die boodschap geven we ook graag aan jullie mee voor de Kerst en het nieuwe jaar. Waar je ook bent en waar je ook vastzit. ■

Nienke van Dijk directeur Epafras

comeback • nummer 4 • 2019

11


h oo fda rti k e l

Gevangenispsycholoog René Maessen

Ria heeft een partner die vast zit

Seks, liefde en gewoon een arm om je heen

‘Elk mens heeft behoefte aan verbinding’

Iedereen denkt eraan, niemand praat erover. Seks, liefde en lichamelijkheid zijn taboeonderwerpen in de gevangenis. Zeggen dat je een arm om je heen mist, toch maar niet. ‘Terwijl het gemis van het gewone, dagelijkse samenzijn vaak het hardste aankomt’, zegt gevangenispsycholoog René tekst: Marjolein van Rotterdam foto's: Laura Cnossen Maessen.

O

oit, nog niet eens zo heel lang geleden, zat Ria vast in een vrouwengevangenis. Ze kende haar huidige man Fred toen al. De zaak had iets te maken met een ex-vriend. De details houdt ze voor zich. Over wat ze in die gevangenis heeft meegemaakt, vertelt ze wél. Net als over wat ze nu

12

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

meemaakt met Fred. 'Ik heb een dubbele ervaring met relaties in de gevangenis', zegt ze. 'Voor én achter de tralies heb ik meegemaakt hoe het is als een partner gevangen zit.' Fred zit nu alweer bijna een halfjaar vast. Het vonnis moet hij nog horen. Eén keer per week mag Ria hem bellen - verplicht in het

Engels - maar over zijn zaak mag zij het niet hebben. Zodra het daarover gaat wordt de verbinding verbroken. 'Zijn advocaat heeft alleen verteld dat het met verdovende middelen te maken heeft', zegt Ria. 'Fred is vrachtwagenchauffeur. Omdat hij ziek is, nam hij beter betalende klussen aan waarvoor hij een week weg was. Tussendoor kon hij dan een week thuisblijven. Zo kon hij door met zijn behandeling en hield hij alle ballen in de lucht.' Een echt team Het verhaal van Ria en Fred (niet hun echte namen) is in een paar opzichten ongewoon. De dubbele ervaring, de combinatie met ziekte − Fred heeft kanker − komt niet in elke relatie bovenop de ellende van de gevangenis zelf. Maar in veel andere opzichten maken ze wel hetzelfde door als andere stellen waarvan één van de twee vastzit. De onzekerheid bijvoorbeeld. Zal hij (of zij) er wel hetzelfde komen uit als hij erin ging? Verander je als achterblijver misschien zelf


h oo fda rti k e l

ook? 'Veel mensen veranderen in detentie', zegt Ria. 'Ik ben zelf ook harder geworden in de gevangenis. Hoe zal het gaan als hij jarenlang vast moet zitten? Zijn we dan vreemden voor elkaar? Zie ik hem wel levend terug? Ik durf er niet over na te denken.' Naast de onzekerheid is er het gemis − ook iets wat in elke relatie voorkomt. 'Toen

is het moeilijkste. Vroeger belde hij me zes, zeven keer per dag. Toen zei ik weleens dat hij zijn moeder moest gaan pesten. Nu mis ik het. We waren ook zo veel samen, hè. Ik regelde van alles voor het bedrijf. Daarom geloof ik ook niet dat hij iets te maken heeft met verdovende middelen. We waren een echt team, deelden alles. Als het kon ging ik met hem mee op de vrachtwagen. Die

‘De meeste mannen schrijven wel naar hun geliefde, maar niet over wat ze voelen’ Fred vast kwam te zitten ben ik verhuisd', vertelt Ria. 'Ik heb alles alleen uitgezocht. Een nieuw huis, en ook de inrichting. Laatst dacht ik: verhip, heb ik weer een roze kussentje gekocht. Dat zou hij nooit hebben gekozen. Het zou veel leuker zijn geweest alles samen te doen. Dat kussentje is niet het ergste. Dat alle gewone dingen weg zijn,

dagen waren zo bijzonder. In de vrachtwagen las ik hem hele boeken voor. El Lute van Euloterio Sanchez bijvoorbeeld, het verhaal van de meest gezochte misdadiger van Spanje, later de lieveling van het volk. Samen met dat boek in de wagen… Dat dat soort dingen er niet meer zijn, is het ergste. Dat, en het gemis van zijn kussen en

knuffels en het hand-in-hand wandelen. Seks mis ik niet, dat speelde al geen rol meer omdat hij eerder prostaatkanker heeft gehad.' Katten in de cel René Maessen is gevangenispsycholoog. In zijn opleiding hield hij zich onder andere bezig met relatietherapie en seksuologie. Hij werkt nu in de gevangenis van Rotterdam, hiervoor ook een jaar of 12 in verschillende buitenlanden. Waaronder in gevangenissen in Rwanda en Kenia. René snapt precies wat Ria bedoelt. 'Emotioneel en fysiek ver bij elkaar vandaan zijn, is het grootste probleem voor gedetineerden en hun relaties', zegt hij. 'Veel meer dan seks missen mensen geborgenheid. En aandacht, liefde en waardering. Zelfs het géven van liefde is iets wat zij missen. Dat merkte ik bijvoorbeeld toen iemand in een gevangenis waar ik heb gewerkt, een muis gevangen had. Hij gaf de ➔

comeback • nummer 4 • 2019

13


h oo fda rti k e l

muis eten, vertroetelde hem en maakte hem tam. Hij liet mij de muis zien maar ik mocht het aan niemand vertellen. De muis was ongelooflijk belangrijk voor hem. Toen die op een dag toch verdwenen was, was hij ontroostbaar. In de Nederlandse vrouwengevangenis in Nieuwersluis gebeurt net zoiets, maar dan legaal. Daar hebben ze twee gevangeniskatten. Die wonen in de grootste cel van allemaal. Alle vrouwen zijn dol op ze. Op een gegeven moment moest er een voerverbod worden ingesteld: zó veel lekkere hapjes kregen ze toegestopt. De dieren dreigden uit hun voegen te barsten.' De muis en de katten vervangen de geliefden. Ook in andere opzichten gebeurt dat. 'Ieder mens heeft behoefte heeft aan verbinding. Niemand kan zonder contact', zegt René. 'Als ik hier door de gevangenis loop, zie ik vaak mannen el-

kaar een klap op hun schouder geven, even stompen, of, en dat klinkt misschien raar, vette complimenten geven. Dat zijn allemaal vervangingen voor de liefde van thuis. Ook een vervanging is het masturberen. Hoewel ik dat eigenlijk meer als een verlengde van ontspanningsoefeningen zie.' Taboe Veel onderzoek naar seks en relaties bij gedetineerden is er niet gedaan. Maar volgens

Ook als iemand veroordeeld is blijven relaties van het grootste belang de weinige onderzoekers die zich ermee bezighouden, zijn ze het moeilijkste onderdeel van het gevangenisbestaan. 'Uit de onderzoeken die ik heb kunnen vinden, blijkt dat

tips van ria • Steek als gedetineerde nooit je kop in het zand. Als het niet goed gaat met jou en je partner, schaam je niet. Dat mag. En je mag het ook aan de orde stellen. • Praat over alles. Niet alleen over koetjes en kalfjes maar ook over datgene wat je partner bezighoudt. • Vraag hulp! Ik heb heel veel aan anderen gehad. Bijvoorbeeld in het uitzoeken van dingen. Hoe de wetgeving geregeld is. • Neem als partner niet alles aan wat je wordt verteld door de instanties. Als ze in de buitenlandse gevangenis zeggen dat medicijnen niet mogen bijvoorbeeld, accepteer dat dan niet. Ga er zelf heen of vraag anderen de medicijnen mee te nemen.

14

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

heel duidelijk', vertelt René. 'Het is moeilijk voor een gedetineerde om een relatie goed te houden, en omgekeerd om een relatie mét een gedetineerde te onderhouden. Ik merk dat ook in mijn spreekkamer. Er is veel onzekerheid. Dat begint al tijdens het voorarrest. Later, als iemand veroordeeld is en zeker ook wanneer iemand terugkeert naar de maatschappij, blijven relaties van het grootste belang. Toch lukt het vaak niet ze in stand te houden. Jaloezie speelt een

rol (wat doet die ander terwijl jij in de cel zit?), net als het gebrek aan echt samenzijn en lichamelijk contact. In de Rotterdamse gevangenis kunnen stellen tijdens het bezoek elkaar aanraken, maar echt zoenen bijvoorbeeld mag niet. Er zijn zelfs gedetineerden die het uitmaken om hun relatie de ellende te besparen.' Wat een relatie nog ingewikkelder maakt, is dat mensen hun gevoelens wegstoppen. Vooral onder mannen is dat de standaard, denkt René. 'Mannen houden zich groot. In de mannengevangenis zie je nooit twee mannen elkaar even lekker vastpakken, over de rug aaien of knuffelen. Echt nooit! Het is een taboe. Ze praten niet over dit soort dingen. Met mij soms wel, maar niet met elkaar en ook niet met hun partner. Die partner krijgt dus nooit te horen wat er echt speelt. Zit de geliefde in een buitenlandse cel, dan is het nóg ingewikkelder. Dan kun je bijna nooit op bezoek en moet je het van de brieven en telefoontjes hebben. Daarbij gaat het nog weleens mis. De meeste mannen schrijven wel naar hun geliefde, maar niet over wat ze voelen. In een brief gaat het over wat ze hebben meegemaakt. Dat is altijd hetzelfde. Dus zijn die brieven ook altijd hetzelfde. Ik zou iedereen willen aanraden openhartig te zijn. Maar ook: niet alleen over jezelf te praten. In elke brief vertellen dat je zoveel spijt hebt werkt niet. Egoïsme ook niet. Vraag naar de ander. Heeft je geliefde iets verteld over een probleem met een ander familielid: vraag ernaar! Wees betrokken. Vraag ook naar de gewone dingen, schrijf over gedeelde herinneringen. Vergeet vooral niet dat de achterblijvers ook gestraft zijn. Alleen in de laatste regel ‘En hoe is het met jou?’ is een beetje mager.'


Flashbacks Volgens Ria is detentie voor het thuisfront nog erger dan voor de gedetineerden zelf. 'Wie in de gevangenis zit, heeft zijn ritme. Wie achterblijft moet alles opnieuw uitvinden.' Nu Fred een half jaar vastzit voelt het of alles haar is afgepakt. Ze heeft moeten verhuizen, heeft nauwelijks geld om van te leven. 'Hij is weer gaan roken, maar ik moet hem geld voor shag weigeren. Zijn moeder stuurt dat nu. Wij, zijn familie, zijn heel belangrijk voor hem. We zijn de levenslijn. Als we bellen kan ik eindeloos vertellen. We kunnen lachen. Dat houdt hem op de been. Tegelijk is er een emotionele afstand. Ik heb geen idee van zijn gevoelens. Hij is niet zo’n schrijver. Bovendien doen brieven er twee weken over. Zo ben je altijd te laat met je reactie.' Bij Ria komen daar nog eens flashbacks bij. Haar eigen detentie keert terug. 'Het ergste was het elkaar afmaken. Je komt gebroken binnen en ze breken je nog verder af.' Wel praten vrouwen meer dan mannen, denkt ze. 'In onze vrouwengevangenis wisten we van elkaar wat je miste, en ook wat er op seksueel vlak gebeurde. Bezoek van buiten mocht in deze gevangenis. Er was wat wij noemden een wipkamer (officieel de ruimte voor Bezoek Zonder Toezicht waar ook ouders en kinderen die willen knuffelen of een spelletje willen doen zonder toezicht terecht kunnen red.). Veel vrouwen hadden contacten met mannen buiten de gevangenis. Ze schreven bijvoorbeeld brieven.   Er waren vrouwen die met 15 mannen tegelijk schreven. Blijkbaar kicken sommige mannen op gedetineerde vrouwen.' Toch, erger nog dan de flashbacks, is de angst, vindt ze. Vooral de angst dat de sporen van haar en Fred uit elkaar gaan lopen. Ria wordt sterker in haar alleen zijn. Fred voelt zich slachtoffer. Over een paar weken mag Ria bij Fred op bezoek. Twee keer twee uur zal ze hem mogen zien. 'Aan de ene kant ben ik hoopvol. Fred is er altijd voor anderen, ook in de gevangenis. Hoor je eenmaal bij zijn clubje, dan blijft hij je door dik en dun trouw. Hij is heel beschermend en zacht. Ik denk dat dát niet verandert. Aan de andere kant ben ik bang dat ik zal schrikken van zijn uiterlijk. Dat hij zieker is dan hij doet voorkomen. Het meeste zie ik op tegen het weer weggaan. Dat je hem even hebt kunnen vasthouden maar hem daarna weer moet achterlaten.' ■

tips van rENÉ • Praat met iemand over je gevoelens. • Geef je gevoelens ook lucht op een andere manier: schilder, teken, rap, maak muziek of gedichten! • Wees openhartig naar je partner. Praat of schrijf over alles wat je bezighoudt. • Vraag naar de ander. Vergeet niet dat die ook gestraft wordt. • Er zijn thuisfrontdagen. Bureau Buitenland organiseert ze. Lotgenotencontact kan je achterban ontzettend goed helpen. Veel beter dan anderen begrijpen die wat zij doormaken. Raad dus je familie aan deze dagen te bezoeken!

re ag e d it a r e n o p r t ik e l? schr ijf o n s!

comeback • nummer 4 • 2019

15


nie u w s b u iten l and

Mugabe overleden

Premier Boris Johnson

Weer uitstel Brexit De Europese Unie heeft voor de derde keer uitstel voor de Brexit verleend. De Britten zouden uiterlijk op 31 oktober uit de EU stappen, maar deze deadline is nu verplaatst naar 31 januari. De datum komt overeen met het uitstel waar premier Boris Johnson in Brussel - met tegenzin - om vroeg. Voor Johnson was het de eerste prioriteit om de nieuwe uittredingsovereenkomst die hij bereikte met de EU door het parlement te loodsen. Toen het Lagerhuis liet weten de grote snelheid waarmee de regering dat wilde doen niet acceptabel te vinden, zette Johnson de pogingen zijn deal goedgekeurd te krijgen in de koelkast en riep hij op tot nieuwe verkiezingen. De burgers van het Verenigd Koninkrijk gaan nu op 12 december naar de stembus voor vervroegde parlementsverkiezingen. Die moeten een einde maken aan de Brexit-patstelling die de Britse politiek verlamt. Mochten de Britten het eerder eens worden over een akkoord, dan mogen ze wel eerder dan 31 januari de EU verlaten meldt Nu.nl.

Op 95-jarige leeftijd overleed op 6 september de Zimbabwaanse oud-dictator Robert Mugabe. 37 jaar regeerde hij tot 2017 met harde hand over Zimbabwe. Na de strijd tegen het racistische regime in Rhodesië was hij in 1980 de eerste gekozen zwarte president van Zimbabwe (zoals Rhodesië voortaan heette). Zijn daden en de verzoenende toon tegen de voormalige blanke onderdrukkers bezorgden hem in binnen- en buitenland een heldenstatus. Maar eind jaren ‘90 kwam daar verandering in. Toen bemoeide hij zich zonder overleg met het Congolese conflict. Door oorlog te voeren stortte hij Zimbabwe in diepe armoede. Zelf veranderde hij langzaam in een moorddadige dictator die de oppositie de mond snoerde en zichzelf verrijkte. In 2017 werd hij afgezet. Het volk had het helemaal met hem gehad. Volgens het AD bleef tijdens de herdenkingsbijeenkomst driekwart van de stoelen in het stadion leeg.

Oud-dictator Robert Mugabe

Oudste reisbureau thomas cook failliet Thomas Cook, het 178 jaar oude reisbureau, is failliet. Ruim 600.000 reizigers kunnen in september niet vertrekken, terugkeren of krijgen ruzie met het hotel waar ze willen vertrekken omdat het hotel de kosten op hen probeert te verhalen. Hotels verliezen in veel gevallen een heel seizoen aan omzet omdat Thomas Cook pas na het seizoen met ze afrekent. Volgens het AD kampt het oudste reisbureau ter wereld al jaren met problemen. Stijgende kerosineprijzen, terrorismedreiging en een toenemende concurrentie bedreigen de reisgigant. Om de gestrande Britse reizigers naar huis te halen roept de Engelse overheid Operatie Matterhorn in het leven: de grootste operatie om mensen te evacueren sinds de Tweede Wereldoorlog. De meeste van de 22.000 werknemers moeten een andere baan zoeken.

Spacecake bij uitvaart Bij een begrafenis in het Duitse Wiethagen is per ongeluk spacecake geserveerd. Dertien personen die dachten dat ze normale cake aten, werden misselijk of duizelig, melden diverse Duitse media. De spacecake werd meegebracht door de medewerker die verantwoordelijk is voor de cakes. De medewerker vroeg haar achttienjarige dochter een cake te bakken, zoals ze wel vaker deed. Deze werd vervolgens in de vriezer bewaard. De moeder nam per ongeluk een ingevroren spacecake, die ook door de dochter was gemaakt, mee naar haar werk. Volgens Duitse media kregen dertien personen, onder wie de weduwe, te maken met symptomen als misselijkheid en duizeligheid. Een van hen zou door een ambulance naar het ziekenhuis zijn gebracht. Het incident vond in augustus plaats, maar is uit respect voor de nabestaanden niet eerder door de politie naar buiten gebracht.

16

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019


nie u w s b u iten l and

Gouden wc-pot gestolen De gouden pot van kunstenaar Cattelan

Aanslag op politie in Parijs Natuurlijk dacht iedereen aan een terroristische aanslag. Maar het was een medewerker van de IT-afdeling die op het hoofdkantoor van de Parijse politie 4 agenten met een mes doodstak. Hij is tijdens zijn actie doodgeschoten. Volgens een Franse krant viel de man zijn eigen collega’s aan vanwege zijn teleurstelling over een niet gekregen promotie. Na huiszoeking bleek later dat het toch om een geradicaliseerde persoon ging.

Ineens was hij weg. Het massief 18-karaats gouden toilet in Blenheim Palace, een van de bekendste paleizen van Groot-Brittannië. In binnen- en buitenland beroemd als het paleis waar Churchill is geboren. De gouden pot was onderdeel van een tentoonstelling. Volgens de Volkskrant stond het satirische kunstwerk met de naam America pas twee dagen tentoongesteld in het paleis. De wc weegt 103 kilo, zo’n 4 miljoen dollar aan goud. Bezoekers van de tentoonstelling konden op de gouden pot van kunstenaar Maurizio Cattelan hun behoefte doen. Ze konden hiermee ‘kunst en natuur samen laten komen’.

Voorbeeld gevangenis

Tiener boos op wereldleiders ‘Jullie hebben mijn dromen gestolen… hoe durven jullie!’ Dat zei Greta Thunberg tegen de wereldleiders op een VN-top in New York. De 16-jarige Zweedse tiener is het wereldwijde gezicht geworden van de jeugdbeweging tegen het gebrek aan actie voor het klimaat. Leeftijdsgenoten spijbelden vorig jaar een dag om te protesteren tegen de vervuiling, Greta nam een heel jaar vrijaf en zeilde naar de VN-top.

Greta Thunberg

San Quentin gevangenis

San Quentin, door Johnny Cash bezongen als de levende hel, is tegenwoordig de populairste gevangenis van Californië. Dat schrijft De Groene Amsterdammer. De verandering is ingezet door een uitspraak van het Hooggerechtshof uit 2011. Californië moest zijn gevangenissen gaan hervormen van de rechter. Ze waren overbevolkt. Het aantal gevangenen moest worden gehalveerd. Het was niet het enige wat veranderde in de hel. Maatschappelijke organisaties en vrijwilligers maakten samen met de directie van San Quentin een proeftuin. Allerhande programma’s voor een beter leven in de cel en daarna kregen een kans. Van yoga, meditatie of hardlopen tot schilderles, tuinieren, schrijven of fotografie. Beroemde specialisten komen nu naar de gevangenis om hun kennis te delen. Bijvoorbeeld in de 1000 Miles Club, de hardloopclub voor gevangenen. Dankzij de begeleiding is het hardlopen niet zomaar een paar rondjes joggen. De mannen trainen voor de marathon. Eens per jaar is de ultieme test. 105 keer hetzelfde rondje, totaal 42 kilometer en 195 meter. Misschien wel de zwaarste marathon van Amerika. In elk geval de eentonigste. Maar het werkt. 'Toen ik ging lopen werd alles helder. Het hielp me met de keuzes die ik moest maken', zegt één van de gedetineerden.

Verbod op maskers in Hongkong In oktober worden de protesten in Hongkong grimmiger. Al een halfjaar verzetten de demonstranten zich tegen China. In eerste instantie tegen een uitleveringswet die het makkelijker maakt mensen aan China uit te leveren. De wet is in strijd met de in 1997 afgesproken zelfstandigheid van Hongkong, die voor minstens 50 jaar zou gelden. Maar het gaat om meer. Ook nadat de wet op 4 september van de baan is gaan de protesten door. Het wantrouwen tegen China is groot. De Hongkongse regering probeert met alle mogelijke middelen een einde te maken aan de protesten. De jongste troef is een algemeen verbod op het dragen van maskers. Westerse Bedrijven in Hongkong worden ook steeds meer onder druk gezet door China om zich van de betogers af te keren.

Een demonstrant in Hongkong

comeback • nummer 4 • 2019

17


inte r vie w

Ex-gedetineerde en rapper heeft geen celstraf meer in de planning

Doen waarvoor je op aarde bent Ik word Wakker In Du Cel. Same old shit alla day, day, day Comeback: Hoe vaak zat je eigenlijk vast, en hoe zag jouw leven in de cel eruit? Kempi: Ik weet niet eens meer hoeveel keer precies, man. Dertien, veertien keer. Met regelmaat. Meestal een paar maanden, drie, zes, of acht maanden. De langste straf was 16 maanden. Altijd zat ik in Nederland. Daar was het lang niet zo erg als in veel buitenlandse gevangenissen, maar toch. Ik ken mensen die momenteel in de cel zitten in Curaçao en Colombia. De gevangenis daar is geen pretje. Vergeleken daarmee is het in Nederland goed geregeld. Maar natuurlijk zijn ook hier niet alle dagen goed. Dat heeft te maken met je gevoel. Het hangt ervan af met wie je bent, en of je slecht nieuws van buiten krijgt of niet. Ik was soms down. Soms ook niet. Wel schreef ik zoveel mogelijk. Ik was altijd met songteksten bezig, maar ik kon natuurlijk geen opnamen maken in de gevangenis. De teksten gingen over van alles. Ook over het leven in de cel. De gevangenis heeft me mentaal sterker gemaakt. Niet per se een beter iemand, dat niet. Sommige mensen leren ervan, andere niet. Voor mij hing het vooral af van de mensen. Je kunt de gevangenis vergelijken met school. Soms word je gepest, soms heb je een grote vriendenclub. In de cel heb je soms een goeie tijd met mensen. Mensen kunnen je een goed of een slecht gevoel geven. Als ik het goed had, had ik het goed samen met anderen. Niemand kan zonder anderen. Dat heb ik er geleerd.

Problemen waren er in zijn leven genoeg. Een keer of 13, 14, hij is de tel kwijt, zat rapper Kempi in de cel. Nu is het tijd om te gaan doen waarvoor hij hier op aarde is. ‘Mensen inspireren, man. Iedereen. Mensen op straat, in de gevangenis, mensen met problemen net als ik heb gehad.’ tekst:

18

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

Marjolein van Rotterdam

foto's:

Patrick Mordi

Zoveel dingen fout gedaan, wist dat ze zondes waren Dus m’n rug is gebogen van m’n zondes dragen Comeback: In je liedjes lijk je je bewust van wat je doet. Had het ook anders kunnen lopen met jouw leven? Kempi: Ieder mens maakt keuzes. Sommige zijn goed, sommige niet. Sommige keuzes zijn onnodig. Dat ik in de gevangenis terechtkwam, was meestal door gebrek. Gebrek aan allerlei dingen. Aan geld, maar


inte r vie w

ook aan een goede guidance om me heen. Dat laatste is echt heel belangrijk. Als je niet de juiste mensen om je heen hebt, geen mensen die jou wat leren of whatever, is het moeilijk om aan het werk te komen. Je omgeving maakt wie je bent. Dat mijn vader er niet was voor mij had zeker invloed. Het is een lang verhaal. We waren met een gezin van zeven kinderen. Er was veel armoede en weinig guidance. Het was een achterstandsbuurt. Er waren weinig goede voorbeelden. Je dwaalt daar dus snel af. Het was niet dat ik beïnvloedbaarder was dan anderen. Iederéén in mijn omgeving was gemakkelijk beïnvloedbaar. Er was gewoon bijna niets, je had alleen elkaar. Mijn broers en zussen gaan redelijk goed nu, maar dat wil niet zeggen dat ze het makkelijk het hebben gehad. Het heeft wel wat gekost om te komen waar ze nu zijn. Ik stop mijn pijn in mijn rugtas En reis richting succes Comeback: Hoe oud ben je? 33 toch? Kun je zeggen dat jij via een omweg nu uitkomt bij het waar je zussen en broers al langer zijn? Kempi: 33, ja toch? Ik weet niet of ik het een omweg zou noemen. Maar het gaat nu goed. Ik doe veel. Het management van artiesten, ik ben producer, maak zelf muziek, begeleid muzikanten en sport veel. Ik doe zo veel dat ik geen tijd meer heb voor slechte dingen. Ook niet voor andere goede dingen. Maar inderdaad, wat je zegt, het heeft lang geduurd. Iedereen die me kent weet dat ik veel ups en downs heb gehad. Het duurde lang voor ik bepaalde dingen begon in te zien.

‘Niemand kan zonder anderen. Dat heb ik er geleerd.’ Dat dingen ook anders kunnen. Nu wil ik de fouten die ik heb gemaakt niet meer maken. Hoe moet ik het uitleggen? Belangrijkste is dat ik een inspiratie wil zijn voor zijn voor mensen. Laten zien dat je kunt veranderen. Insjallah ben ik dus ook een inspiratiebron voor de lezers van Comeback! Ik zou ze allemaal willen meegeven dat ze hun hoofd omhoog moet houden, sterk moeten blijven, en moeten proberen het beste uit henzelf te halen. Hoe moeilijk dat ook is in de situatie waarin ze nu zitten. Je hoeft niet per se een artiest te zijn om jezelf te ontwikkelen. Als er onderwijs is, pak je kansen. Iedereen kan creatief zijn. Je kan dingen van je afschrij-

kempi Kempi is zijn artiestennaam. Jerrely Slijger de naam die hij kreeg toen hij 33 jaar geleden ter wereld kwam. Hij groeide op in de Edisonbuurt, niet de beste buurt van Eindhoven. Op straat kwam hij vooral jongens die dealden tegen, hele en halve criminelen. Zo belandde Kempi in de handel, en meer dan eens in de cel. Maar anders dan de meeste jongens uit zijn omgeving, had hij ook een ander leven. Kempi kreeg als rapper een platencontract bij het label TopNotch van Kees de Koning. In september 2008 bracht hij zijn debuutalbum genaamd 'Du Zoon' uit. Zijn laatste album heet Oompie Keke, dateert van eerder dit jaar, en is een ode aan zijn overleden lievelingsoom.

ven, je kan een boek schrijven, een dagboek bijhouden. Zorg dat je plannen maakt, voor als je weer vrij bent. Benut je tijd. Train om gezonder uit de gevangenis te komen. Haal het beste uit elk moment. Alles wat je goed doet, goed je ontmoet terug Geloof mij in die stuk, stay blessed. Comeback: Wie goed doet, goed ontmoet, een waarheid als een koe! Heb je voorbeelden uit je eigen leven? Kempi: Het zijn de laatste woorden van mijn Oom Keki… Hij vond dat vanzelfsprekend. Oom Keki was heel dierbaar. Hij was mijn favoriete oom. Ik hield veel van hem en dat was wederzijds. Hij motiveerde me altijd om muziek te maken en was een van mijn grootste fans. Hij bracht Wie goed doet goed ontmoet in de praktijk. In elk geval in het laatste deel van zijn leven deed hij zijn best om dat te doen. Daarvóór heeft hij ook een ruiger leven gehad, ja, natuurlijk. Hij woonde bij ons in de buurt. Later is hij verhuisd. Mijn moeder woont nog steeds in de buurt. Er zit maar een straat tussen haar en de Edisonbuurt. Ook mijn moeder gelooft in wie goed doet goed ontmoet. Iedere moeder wil dat haar kinderen goede dingen doen, weet je wel. Mijn moeder ook. Maar ook al deed ik dat niet, ze is altijd ach-

ter me blijven staan en altijd trots op me geweest. Ongeacht mijn fouten. Ze kon daar doorheen kijken. Ik heb over haar geschreven. Meerdere liedjes. Mijn moeder is mijn alles. De belangrijkste persoon in mijn leven. Dus ik was op straattie, ging niet naar osso Ik had omin pijn, zo vaak aan mezelf getwijfeld Comeback: Ben je nu zekerder? Kempi: Het is niet gemakkelijk iemand te zijn in deze maatschappij. Daarom twijfelen mensen. Je kúnt niet altijd zeker zijn. Anders was iedereen succesvol, en zaten mensen niet in de gevangenis. Twijfelen is helemaal niet erg, maar het moet geen rode draad in je leven worden. Je moet blijven geloven in jezelf. Dat lukt mij tegenwoordig wel. Ik weet dat ik niet zomaar hier ben. Ik ben geboren om te zijn wie ik ben, ben hier met een reden. Die reden heeft te maken met inspireren. Ik weet dat ik 100.000-en mensen heb geïnspireerd met mijn verhaal. Met mijn comebacks, met mijn lyrics, met mijn sport. Dat is wat ik wil blijven doen. Het staat dus niet in de planning ooit nog naar de gevangenis terug te keren – in elk geval niet als gedetineerde. ■

comeback • nummer 4 • 2019

19


s p o rt

Ajax op kop Sifan Hassan atlete van het jaar Sifan Hassan heeft haar almaar groeiende erelijst aangevuld met de wereldtitel op de 10.000 meter. De Nederlandse atlete liep in het Khalifa Stadion van Doha naar het goud in een tijd van 30.17,62, de beste tijd van dit jaar. Het is het vierde WK-goud voor Nederland ooit. Hassan krijgt een Nederlandse vlag toegeworpen, en een paar honderd meter later één uit een afvallige provincie van haar geboorteland Ethiopië, dat ze ontvluchtte om een reden die ze nooit bekend heeft gemaakt. Wereldburger Hassan komt van twee werelden. Eigenlijk drie, als je haar tijd in Amerika, waar ze momenteel traint, meetelt volgens de Volkskrant. Hassan begon met hardlopen om haar zinnen te verzetten toen ze in het asielzoekerscentrum in Zuidlaren wachtte op een nieuwe toekomst. Hassan won ook met grote overmacht de laatste Diamond Leaguewedstrijd van het seizoen. Door haar uitzonderlijke prestaties op meerdere afstanden is ze nu de nummer één van de wereld op een nieuwe wereldranglijst van de internationale atletiekfederatie IAAF, als eerste Nederlander.

Sifan Hassan wint goud op de 10 km in Doha

Ajax wint glansrijk van Feyenoord

Ajax, AZ en dan de rest: de kaarten lijken al geschud in de eredivisie. De Alkmaarse club slaagde er jaren achtereen niet in te winnen van de traditionele top-3 (Ajax, Feyenoord, PSV), maar met die frustratie heeft AZ afgerekend volgens het Parool. Eind vorig seizoen werd in eigen stadion al met 1-0 gewonnen van Ajax en PSV. In deze nog prille competitie moesten Feyenoord (0-3) en ook PSV (0-4) in eigen huis diep buigen voor de jonge maar talentvolle spelersgroep van trainer Arne Slot. Koploper Ajax heeft zes punten meer dan AZ en PSV, Feyenoord staat niet ver van de degradatieplaatsen (twaalfde). Ajax-Feyenoord werd een martelgang voor de club uit Rotterdam. Ajax wervelde in de eerste helft door de Johan Cruijff Arena. Met een 4-0 ruststand kwamen de Rotterdammers nog goed weg. Vorig seizoen nam Ajax de koppositie van PSV pas enkele weken voor het einde van de competitie over, op doelsaldo nota bene. Toch rekent trainer Erik ten Hag zich niet rijk. 'Het is een cliché, maar de prijzen worden pas in april of mei verdeeld. Dat zal dit seizoen niet anders zijn.'

Eerste Poleposition Verstappen Max Verstappen heeft voor het eerst in zijn loopbaan poleposition veroverd. De 21-jarige Verstappen reed in de laatste kwalificatiesessie voor de Grand Prix van Hongarije de snelste tijd. Verstappen is de op drie na jongste coureur in de historie van de Formule 1 die naar poleposition rijdt. Vettel (21 jaar, 72 dagen) heeft die eervolle titel nog altijd in handen, terwijl ook Leclerc (Bahrein 2019) en Fernando Alonso (Maleisië 2003) jonger waren toen ze voor het eerst poleposition veroverden.

Max Verstappen

Van Gerwen wint Champions League of Darts

Michael van Gerwen

20

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

Michael van Gerwen heeft voor de eerste keer in zijn loopbaan de Champions League of Darts gewonnen. De nummer één van de wereld was in de zinderende eindstrijd met 11-10 te sterk voor Peter Wright. De zege betekent dat Van Gerwen nu alle mogelijke majors in het darten heeft gewonnen. Na een gelijk opgaand begin was het Wright die de eerste tik uitdeelde door van 3-3 op een 3-6-voorsprong te komen. Wright hield de voorsprong een tijdje vast en kreeg bij 7-10 drie pijlen om de wedstrijd te beslissen. Niet voor het eerst ging het mis voor Wright tegen Van Gerwen volgens NuSport. De drievoudig wereldkampioen pakte vervolgens vier legs op rij en sleepte zo alsnog de titel binnen. Van Gerwen krijgt met zijn overwinning een cheque van 100.000 Britse pond (ruim 116.000 euro).


s p o rt

Tiende EK voor Hockeydames

6 7 2 1 4 3 8 9 5

1 3 9 7 8 5 6 4 2

1 5 9 3 4 7 6 2 8 8 4 5 2 9 6 7 3 1

9 4 8 5 1 3 2 7 6 4 2 8 9 3 7 1 5 6

7 3 1 8 2 6 5 9 4 3 5 7 4 6 1 9 2 8

5 6 2 7 9 4 8 1 3 9 6 1 8 5 2 4 7 3

8 1 4 6 7 9 3 5 2 7 1 6 5 2 9 3 8 4

2 7 3 1 8 5 4 6 9 5 8 3 6 7 4 2 1 9

6 9 5 4 3 2 7 8 1

5 6 2 7 4 1 3 9 8

2 9 4 3 1 8 5 6 7

7 2 4 3 5 8 1 6 9

1 8 4 3 9 6 5 2 7 9 3 5 6 1 7 2 4 8

6 9 7 1 2 4 8 5 3

7 3 9 2 5 8 4 1 6

2 8 3 1 6 5 4 9 7

1 6 8 4 2 9 7 5 3

4 1 8 9 3 5 6 7 2 6 7 1 8 9 4 3 2 5

2 5 3 6 8 7 1 4 9 4 5 9 2 7 3 6 8 1

9 2 6 5 1 3 7 8 4 3 4 7 5 8 2 9 1 6

3 4 1 8 7 9 2 6 5 8 9 6 7 4 1 5 3 2

8 7 5 4 6 2 9 3 1 5 1 2 9 3 6 8 7 4

Annemiek van Vleuten won met een historische solo de wereldtitel. De Nederlandse renster viel op 105 (!) kilometer van de meet aan op de beklimming van Lofthouse, waarna zij aan een ogenschijnlijk onmogelijke solo begon schrijft Wielerflits. Bijna drie uur later kwam Van Vleuten met een ruime voorsprong op nummers twee en drie Anna van der Breggen en Amanda Spratt over de finish in Harrogate: haar eerste wereldtitel op de weg is een feit. Annemiek van Vleuten won eerder ook al de Giro Rosa met een royale voorsprong op Anna van der Breggen en Amanda Spratt. Marianne Vos pakte liefst vier van de tien etappes. Het winnen van de Giro Rosa, voor het tweede jaar op rij, voelde heel speciaal voor Annemiek van Vleuten. 'Ik voelde me dit jaar nog iets beter dan vorig jaar', vertelde de 36-jarige renster van Mitchelton-Scott, die haar ploeg in het succes wilde laten delen. 'Een eendaagse koers kun je misschien winnen omdat je een hele goede dag hebt, maar in een rittenkoers heb je je ploeg echt elke dag nodig' vertelt ze in het AD. Van Vleuten was een klasse apart en won ook twee etappes, een bergrit waarin ze de roze leiderstrui veroverde en een individuele tijdrit.

4 2 7 9 6 8 1 3 5

van Vleuten onklopbaar

3 8 6 2 5 1 9 4 7

Kelly Jonker van het Nederlandse hockeyelftal viert de overwinning

De Nederlandse hockeyvrouwen werden voor de tiende keer Europees kampioen. De Nederlandse hockeysters verstaan de kunst van het nummer 1 blijven als geen ander. Europees kampioen en winnaar van de World Hockey League in 2017, wereldkampioen in 2018, de sterkste in de eerste Pro League in 2019 en zondag na een 2-0zege op Duitsland wederom de beste van Europa. In de laatste vijf finales scoorde Kelly Jonker. De 29-jarige spits stond na de zoveelste revalidatie model voor de onverzettelijkheid van het Nederlandse team. Ze is met haar 1 meter en 59 centimeter de kleinste hockeyster in de selectie. Maar ze compenseert die geringe lengte met een leeuwenhart schrijft de Volkskrant. Met de tiende Europese titel in de historie kwalificeerden de vrouwen zich ook voor de Spelen van Tokio in 2020. Het zou voor Jonker het gedroomde eindstation zijn, maar ze zet in oktober per direct een punt achter haar interlandloopbaan omdat ze in verwachting is.

G O E D B E S L A G E N T E N I J S KO M E N

G W I E R O O K V IJ R V S IJ G

N A A B S IJ K K O S G W L N K

S T U M T N O B R U I E I A E

F O B G U U E A S N F L A O M

E G U S D K A W T E E R R I M

E U N L W K A E I S P E O M A

R G L A D E R T S S E N T N N

V E R A Z G I I E A N I N L T

O M T J A R W O B R T D E N I

L A T S E R T L IJ B A K V E V

O M T P A T Z L E Z E M D L R

B E A A S S K E I P E N A E I

T D J R E K E D N I K L S G E

E R E V I U H C S W U E E N S

V K S C H A A T S E N Y K E N

Annemiek van Vleuten wint wereldtitel

comeback • nummer 4 • 2019

21


inte r vie w

E

igenlijk zouden alle gevangenisdirecteuren mijn boek moeten lezen. En ja, alle bewakers ook!' Rutger Bregman moet er zelf een beetje om lachen. Maar het komt uit de grond van zijn hart. 'Machthebbers kunnen veel van het boek leren. Want waarom komen de meeste mensen slechter uit de gevangenis dan ze erin gaan? Dat heeft te maken met hoe gevangenissen georganiseerd zijn en met het mensbeeld dat daarachter zit. Gevangenissen zijn plekken waar je kunt zien wat het met je doet als iedereen je behandelt als een slecht mens. Wie altijd hoort dat hij een boef is, wordt vanzelf een boef.'

‘Geef vertrouwen, dan krijg je vertrouwen. Dat is de centrale boodschap van het boek’

‘De meeste mensen deugen. Jij dus ook!’ Rutger Bregman houdt ervan mensen uit te dagen. Prikkelen doet hij zeker ook in zijn nieuwste boek: De meeste mensen deugen. Hij laat zien hoe een negatief mensbeeld tot veel ellende leidt. Draai het eens om, zegt hij, begin met ervan uit te gaan dat de meeste mensen helemaal niet zo slecht zijn. tekst:

22

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

Marjolein van Rotterdam

foto:

Stephan Vanfleteren

Kettingzaag In Rutgers boek is te lezen hoe het anders kan. Hij beschrijft gevangenissen waar juist van het goede wordt uitgegaan. Een ervan ligt op het Noorse eiland Bastøy. 115 zware misdadigers zitten hier de laatste jaren van hun straf uit. Bewakers en gevangenen zijn er nauwelijks uit elkaar te houden. De bewakers dragen geen uniform, eten samen met de gedetineerden, en doen ook activiteiten samen. Maar, schrijft Bregman, Bastøy is geen vakantieoord. Er moet wel gewerkt worden. Sommige gevangenen hebben een baan op het vasteland. De veerman die ze overzet is een gedetineerde. De anderen houden de gemeenschap draaiende. Alles wordt gerecycled; een kwart van het voedsel verbouwen de gedetineerden zelf. Het gereedschap hiervoor kunnen ze gewoon pakken. De gedetineerden mogen zelfs een kettingzaag gebruiken. 'Ik moet bekennen dat ik zelf aan het idee moest wennen', zegt Rutger. 'Er zit daar een man vast voor moord met een kettingzaag. Die doet nu het tuinonderhoud. Inderdaad ja, ook met een kettingzaag. Misschien dat ik me toch niet helemaal op mijn gemak zou voelen als bewaker. Maar het werkt, en dat is ook nog eens wetenschappelijk be-


inte r vie w

wezen. Het recidivecijfer van Bastøy is laag. Een team van Noorse en Amerikaanse economen rekende uit dat de ex-gedetineerden van Bastøy véél minder vaak opnieuw de fout in gaan. Geef vertrouwen, dan krijg je vertrouwen. Dat is de centrale boodschap van het boek.' Op de vraag of de titel van zijn boek ook opgaat voor gedetineerden, zegt Bregman dus uit volle overtuiging ja. 'Natuurlijk deugen zij ook! Slechte mensen zijn een uitzondering. Ze bestaan wel, er zijn mensen met aangeboren gedragsstoornissen. Maar slecht gedrag is veel vaker een gevolg van een negatief mensbeeld. Dat zit er gewoon ingebakken bij ons. De oude Grieken kenden de ‘vernistheorie’ al: onder een glanzend laagje vernis schuilt de ware, slechte mens. Ik heb er zelf ook last van gehad, terwijl ik niet eens zo ben opgevoed. Het sluipt er kennelijk in. Misschien heb ik te veel naar het journaal gekeken. Dat bevestigt vooral negatieve gedachten.' Vriendelijke pup Maar wat als je het nu eens omdraait? Met die vraag speurde Rutger verder. Hij ging op zoek naar bewijzen dat de mens van nature best oké is. 'Op de middelbare school las ik Lord of the Flies. Een verhaal over kinderen op een onbewoond eiland die elkaar afslachten. Zou dat in werkelijkheid ook gebeuren als kinderen schipbreuk lijden? Naar zo’n verhaal zocht ik. En dat vond ik! Maar het wonderlijke was dat die kinderen juist samenwerkten. Ze overleefden door elkaar te helpen. Ook ontdekte ik dat psychologische experimenten die ‘aantoonden’ dat de mens slecht is, niet klopten.

Ook niet beroemde experimenten waarbij gewone mensen in beulen veranderen. Net als iedereen had ik altijd klakkeloos aangenomen dat ze waar waren. Maar ze waren nep. De mensen moesten worden aangemoedigd en werden gemanipuleerd.' Hoe meer hij zocht, hoe meer bewijs hij vond dat de mens in wezen eerder een vriendelijke pup is dan een egoïstische asociaal. Belangrijk was de ontdekking dat oorlog nog maar kort bestaat. Pas in het laatste piepkleine stukje geschiedenis komt die voor. 'In de tijd van de jagers en verzamelaars was er nauwelijks geweld. Wie hebberig of ijdel was, werd uitgelachen. Wie het heel bont maakte werd weggestuurd en bij hoge uitzondering gedood. Later, toen we wel oorlog gingen voeren, bleek dat mensen er helemaal niet van houden om te doden, zeker niet van dichtbij. Er zijn duizenden bajonetten uit de Eerste Wereldoorlog bewaard gebleven. De meeste zijn nooit gebruikt. Mensen zijn aardig en willen samenwerken. We zijn een puppymens.' Hersenen zijn net spieren Dat het toch weleens misgaat komt volgens Rutger door twee dingen. Door het ontstaan van bezit, en doordat de vriendelijkheid een

den huizen en gingen wonen in steeds grotere steden. De huizen werden gevuld met bezittingen. Hoe meer je bezig bent met bezit, hoe belangrijker macht wordt. Macht is niet goed voor de puppymens. Macht maakt hem corrupt. Corrupte machthebbers kunnen vaak lang hun gang gaan. Dat heeft te maken met de donkere kant van de menselijke vriendelijkheid. De puppymens wil aardig gevonden worden. Hij komt niet gemakkelijk in verzet. Meelopen ligt meer in zijn karakter.' 'Maar', zegt Bregman, 'gelukkig kunnen we veranderen. ‘Die jongen is nu eenmaal zo’ kunnen we uit het woordenboek schrappen. Neurologen hebben ontdekt dat identiteit niet vastligt. Hersenen zijn niet anders dan spieren. Het goede kun je trainen. Bijvoorbeeld door altijd eerst tot tien te tellen. Of je af te vragen wie je eigenlijk te grazen neemt als je wraak neemt. Jezelf of de ander? We moeten leren vertrouwen te hebben in de ander. De afgelopen weken gaf ik lezingen. Er waren een paar avonden bij voor mensen uit de zorg. Mensen die werken met zogenaamd moeilijke gevallen: tbs’ers en mensen met psychische ziektes. Het

‘Slecht gedrag is vaak een gevolg van een negatief mensbeeld’ schaduwzijde heeft. 'Met de landbouw, toen mensen in dorpen gingen wonen, kwam er meer afstand tussen mensen. Afstand is de moeder van alle kwaad. Mensen bouw-

De wolf die jij voedt In De meeste mensen deugen vertelt Rutger het verhaal van een oude indiaan. Hij vertelt zijn kleinzoon over de strijd die zich in ieder mens afspeelt. De strijd tussen twee wolven. ‘De eerste wolf heet Kwaad. Die gaat over angst, woede, afgunst, jaloezie, verdriet, hebzucht, arrogantie, zelfmedelijden, schuld, wrok, minderwaardigheid, leugens, valse trots, superioriteit en ego. De andere wolf heet Goed. Die wolf staat voor vreugde, vrede, hoop, liefde, sereniteit, nederigheid, saamhorigheid, trouw, nederigheid, compassie, vriendelijkheid, waarheid, grootmoedigheid en geloof.’ ‘Maar grootvader’, vroeg de kleinzoon, ‘als beide wolven bestaan, en altijd strijden met elkaar, welke wolf wint dan uiteindelijk?’ De oude indiaan antwoordde: ‘De wolf die jij voedt.’

viel me op dat juist zij het met me eens waren, veel meer dan bijvoorbeeld managers of accountants. re ag Dat raakte me.' ■ ere

no d it a r t ik e p l? schr ijf o n s!

rutger bregman Rutger Bregman (1988) is hard op weg Nederlands bekendste historicus te worden. Zijn eerdere boeken (o.a. over het basisinkomen) kregen internationaal aandacht. Begin 2019 hield hij een verhaal op het World Economic Forum, waar de machtigsten der aarde bij elkaar komen. Rutger sprak ze toe over belastingontwijking.

comeback • nummer 4 • 2019

23


v r aag en ant woo r d

hoe maak je AFSPRAKEN MET JE LOKALE ADVOCAAT? Zodra je de grens overgaat gelden de lokale regels en wetten, ongeacht jouw nationaliteit. Ook bij een arrestatie en strafrechtelijke vervolging geldt het lokale rechtssysteem, waaronder het systeem van gefinancierde rechtsbijstand. Bovendien ben je tijdens het strafproces onderworpen aan de lokale cultuur en de daaruit voortvloeiende omgangsvormen en gebruiken.

R

egelmatig zien wij dat deze onbekendheid met de toepasselijke regels en de culturele verschillen voor veel miscommunicatie en frustratie zorgen in het contact met de lokale advocaat. In dit artikel geven we een aantal tips voor het contact met je lokale advocaat en de afspraken die je (bij voorkeur) voorafgaand aan je proces met je advocaat zou moeten proberen te maken. Hierbij maken wij een onderscheid tussen de door de staat toegewezen pro deo advocaat en de zelf verkozen betaalde advocaat.

ALGEMEEN • Informeer jezelf over de wijze waarop advocaten hun cliënten bijstaan. Hoewel dit per advocaat erg kan verschillen, is het soms mogelijk een aantal algemene gebruiken te achterhalen zodat je weet wat je kan verwachten. In sommige landen (in bijvoorbeeld het Midden-Oosten en Noord-Afrika) is het hoogst ongebruikelijk dat een advocaat zijn cliënt in detentie bezoekt: 'Bezoek is voor de familie.' Voor een Nederlandse advocaat een onbegrijpelijke uitspraak, maar een niet te veranderen realiteit in veel landen. Deze kennis bespaart frustratie over het uitblijven van bezoek, dat je kan steken in bijvoorbeeld het schrijven van een brief aan je advocaat. • Schrijf de met je advocaat gemaakte afspraken altijd op. Dit kan bijvoorbeeld samen tijdens een bespreking, of achteraf ter bevestiging per e-mail of brief. Zorg dat je een kopie voor jezelf houdt. Ook als de advocaat de afspraken niet expliciet bevestigt, is het iets om op terug te vallen bij eventuele latere discussie (soms jaren later). Ook in culturen waar dit ongebruikelijk is, raden we je aan de afspraken vast te leggen. • Wees voorbereid op het contact met je advocaat. Schrijf je vragen op en zorg dat je alle relevante documenten bij je hebt. Maak aantekeningen van je gesprek.

24

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

• Stel je vragen op een korte en bondige manier. Dit kan ervoor zorgen dat de advocaat je vragen eerder beantwoordt. • Als het contact moeizaam verloopt, kan het zinvol zijn je verhaal met eventuele verweren op papier te zetten en aan je advocaat te sturen. Wederom, kort en bondige vermelding van uitsluitend relevante informatie. • Vraag je advocaat contact te onderhouden met voor jou relevante personen of organisaties, bijvoorbeeld: je contactpersoon, Nederlandse advocaat, stichting Dutch&Detained, de Nederlandse ambassade etc. PRO DEO ADVOCAAT Als je niet in staat bent zelf een advocaat te betalen, wordt deze in veel landen door de staat toegewezen. Probeer zo snel mogelijk informatie in te winnen over de lokale regels en beleid. Bijvoorbeeld over de wijze van toewijzing van een advocaat. Dit kan automatisch gebeuren na aanhouding, op verzoek van de verdachte, of pas op zitting op vordering van de rechter. Daarnaast is de beoordeling of een verdachte voor gefinancierde rechtsbijstand in aanmerking komt per land verschillend. Verzoek om extra vergoeding Van cliënten horen wij geregeld dat pro deo advocaten de cliënt of zijn familie toch om geld vragen. In de meeste landen is het een pro deo advocaat niet toegestaan om aanvullende betaling te vragen en kan je dit dus weigeren. Veelal claimt de pro deo advocaat dat extra betaling nodig is om de 'complexe zaak' goed te kunnen behandelen en zich na betaling actiever in te kunnen zetten of extra werkzaamheden te verrichten. In veel landen is het systeem van gefinancierde rechtsbijstand minder uitgebreid dan in Nederland, pro deo advocaten zijn onderbetaald en lopen over van het werk. Met als gevolg dat de tijd die een advocaat aan een zaak kan besteden inderdaad zeer beperkt is. Ook kan het

zo zijn dat een strafzaak met een buitenlandse verdachte extra werkzaamheden met zich meebrengt. Desondanks is het verstandig heel kritisch te zijn op een dergelijk verzoek om extra betaling en bij instemming duidelijke afspraken te maken. Zie ook het stuk onder 'betaalde advocaat'. Kosten pro deo advocaat terugbetalen aan de staat In sommige landen (bijvoorbeeld Duitsland, Bulgarije en Hongarije) wordt een pro deo advocaat van te voren door de staat vergoed. Bij een veroordeling moet je deze advocatenkosten – afhankelijk van de omstandigheden – terug te betalen aan de staat. De vordering van de veroordelende staat kan in de weg staan aan een eventuele strafoverdracht. Vraag je lokale advocaat om een schatting van het bedrag dat je bij veroordeling verschuldigd zal zijn en probeer dit bedrag – indien mogelijk – hiervoor te reserveren. Als je zicht hebt op de hoogte van dit bedrag kan je ook een afweging maken tussen de keuze voor een betaalde advocaat en de toegewezen pro deo advocaat. BETAalDE ADVOCAAT Als je niet voor een pro deo advocaat in aanmerking komt, of de voorkeur geeft aan een andere door jou gekozen advocaat, zal je deze advocaat zelf moeten betalen. Tarieven van advocaten kunnen erg uiteenlopen en ook de (hoeveelheid) werkzaamheden die de advocaat hiervoor verricht verschillen. Hoewel je na het vinden van een advocaat vaak zo snel mogelijk aan de slag wilt met je verdediging, is belangrijk dat je eerst heldere afspraken maakt met jouw advocaat. Hieronder een aantal tips: • Vraag naar de specialisatie en ervaring van de door jou uitgekozen advocaat. Sluit dit aan bij jouw strafzaak? • Heeft de advocaat vaker een buitenlander bijgestaan? Heeft hij bijvoorbeeld ervaring met contact met een ambassade, spreekt hij andere talen, heeft hij ervaring met strafoverdracht? • Bespreek hoe jullie contact onderhouden en of de advocaat je in de gevangenis bezoekt. • Wat zijn de verwachte kosten? Rekent


v r aag en ant woo r d

de advocaat een uurtarief, of een vast bedrag voor de hele zaak?

VOORBEELDZINNEN

Uurtarief • Vraag een inschatting van de duur van de zaak en het aantal te besteden uren. • Geef aan wat je maximaal kan betalen en vraag of de advocaat de zaak voor dat bedrag kan behandelen. • Spreek af dat je een specificatie van de gemaakte uren wilt.

Vast bedrag • Betaal nooit het gehele bedrag vooraf. Maak afspraken over betaling in termijnen. • Welke fases van het proces zijn door dit bedrag gedekt? Vaak wordt onderscheid gemaakt tussen: onderzoeksfase, behandeling bij de rechtbank, hoger beroep en cassatie. Voorzie je een verzoek om strafoverdracht, dan zou je dit ook nog mee kunnen nemen. • Vraag welke aanvullende werkzaamheden de advocaat voor dit bedrag zal verrichten. Denk bijvoorbeeld aan het informeren van je familie, langsbrengen van spullen, overleg met de ambassade en/of Nederlandse organisaties (vb. Dutch&Detained). • Vermoedelijk wil de advocaat een aanbetaling ontvangen. Dit is gebruikelijk, maar pas op dat je niet te veel vooraf betaalt. • Vraag schriftelijke bevestiging van de gemaakte afspraken en van iedere gedane betaling. Als je dit niet ontvangt, kan je het ook zelf op papier zetten en aan de advocaat sturen. Vast bedrag of uurtarief? De afweging tussen een afspraak op basis van een vast bedrag, dan wel uurtarief is niet gemakkelijk en afhankelijk van het land, de zaak en de betreffende advocaat. Het voordeel van een vast bedrag is dat je vooraf precies weet wat je kwijt bent. Het risico is dat de advocaat aan de veilige kant gaat zitten en een te hoge inschatting maakt, waardoor je te veel betaalt. Of dat de advocaat de werkzaamheden te beperkt heeft ingeschat, ontevreden is over het afgesproken bedrag en er de kantjes vanaf gaat lopen. Bij een afspraak op basis van uurtarief wil je een specificatie hebben van het gedane werk. Je moet je dus afvragen of je met een advocaat/rechtssysteem te maken hebt waar je een dergelijke specificatie kan verwachten.' ■

1

I n welk soort zaken bent u gespecialiseerd? a. In what field of law are you specialized? b. Quelle est votre spécialisation juridique?

2

 at is uw ervaring als advocaat? Hoe lang werkt u al als advocaat? W a. W  hat is your experience as a lawyer? How long have you been practicing law? b. Quelle est votre expérience de travailler comme une avocat? Depuis combien temps travaillez-vous comme avocat?

3

Hoe lang verwacht u dat de zaak gaat duren? a. How long do you expect the trial to take? b. Combien de temps vous pensez le cas durée?

4

 at verwacht u van de uitkomst van de zaak? Verwacht u een W veroordeling? Wat voor straf verwacht u? a. W  hat do you expect the outcome of the case to be? Do you expect a conviction? What kind of sentence do you expect? b. Quelle vous attendez de résultat du cas? Attendez-vous une condamnation? Quelle sorte de punition vous attendez?

5  Op welke manier houden wij contact? Komt u mij bezoeken

in de gevangenis? a. How will we contact each other? Will you visit me in prison? b. Quelle est votre mode de contact préféré? Vous venez aussi en prison me rendre visite?

6

 at zijn de verwachte kosten? Rekent u een vast tarief of een uurtarief? W a. What are the expected costs? Do you charge an hourly rate or a fixed rate for the entire case? b. Vous avez une estimation des prix? Chargez-vous une tarif par heure ou une tarif fixe pour tout la cas?

7

Geldt dit bedrag voor de gehele procedure in eerste aanleg? a. Does this fee cover the entire first instance procedure? b. Est le prix pour le complete procédure en premier instance?

8

 eldt dit bedrag ook voor het mogelijke hogere beroep en cassatie? G Welke kosten komen erbij? a. Does this fee also cover a possible appeal and supreme court procedure? What would the additional costs be? b. Le prix comprend-il une procédure d'appel? Quelle sont les couts additionnel pour une procédure d'appel?

9  Heeft u nieuwe informatie over mijn zaak?

a. Do you have any new information concerning my case? b. Vous avez des information nouvelle de mon cas? 10 Weet u wanneer de volgende zitting is in mijn zaak?

a. Do you know when the next hearing is in my case? b. Savez-vous quand la prochaine audience est dans mon cas? 11 Heeft u al iets gehoord over mijn verzoek tot strafoverdracht?

a. H  ave you heard anything about my request for the transfer of my sentence? b. Savez-vous plus sur mon application de transfert de ma peine? 12 Om de gemaakte afspraken te bevestigen, stuur ik u deze brief.

Veerle Goudswaard, Romana Michiels & Marieke Paijens

a. To confirm the terms of our agreement, I send you this letter. b. Pour confirmer notre accord, je vous envoie cette lettre.

stichting Dutch&Detained

comeback • nummer 4 • 2019

25


b r ieven

IN comeback IS RUIMTE OM BRIEVEN TE PLAATSEN. Bedenk wel of plaatsing gevolgen voor je kan hebben. We proberen het in te schatten, maar jij weet het zelf het best. Ook kunnen we niet altijd alle brieven en gedichten plaatsen. Soms worden ze doorgeschoven naar een volgend nummer. Nooit zullen we er een van ouder dan een jaar plaatsen. Brieven die erg lang zijn kunnen worden ingekort. ALS JE EEN OPROEP PLAATST OM TE REAGEREN EN JE VOEGT JE ADRES TOE, DAN VERVANGEN WIJ JOUW ADRES DOOR DE TEKST: (Adres bekend bij Epafras). ALS IEMAND DAN WIL REAGEREN KAN HIJ OF ZIJ DIE REACTIE OPSTUREN NAAR EPAFRAS EN WIJ STUREN DIE DAN DOOR. ZO BLIJFT JE PRIVACY BETER BESCHERMD.

Oproep aan lezers Uit het oog uit het hart? Niet bij ons. In de Comeback maken we graag ruimte voor jullie verhalen en jullie ervaringen. Schrijf ons een brief en laat van je horen! Laat ons weten hoe je leven in de gevangenis eruit ziet. Hoe je je staande houdt. Of juist niet. Hoe je dag eruitziet. Heb je een vraag over je situatie? Juridisch of persoonlijk? Wij leggen jouw vraag voor aan specialisten. Dat kan anoniem. Of wil je graag contact met andere mensen die vast zitten? Stuur ons een brief met jouw verhaal. Dus: schrijf ons en deel je verhaal met alle andere Nederlandse mannen en vrouwen die vast zitten!

elkaar helpen

vertrouweN Zit je in zak en as Zoek dan steun bij Epafras Al zit je niet om de hoek Toch komen zij op bezoek Ze zijn er voor jou Echt, God zet je nooit in de kou Heb vertrouwen in de Heer Dat sterkt je elke dag meer en meer Een broeder of zuster bezoekt jou en mij Dat maakt ons heel blij Ze oordelen niet Maar staan naast ons in vreugde en verdriet E

• Roemenië

Met veel plezier lees ik de Comeback! En met veel plezier schrijf ik de Comeback! Er verandert veel als je gevangen zit in het buitenland. Ik begin steeds meer te genieten van kleine dingen die familie en vrienden voor mij doen. Van een groet op een kaart, tot kleding toesturen. Je hebt ze nodig, vooral de steun en dat ze je missen. Contact hebben is nu heel anders, wat eerst dagelijks een WhatsApp berichtje was is nu een goeie brief schrijven! Ik zit al zo’n 16 maanden vast in Engeland. Het is de strengst beveiligde gevangenis in het VK en ben Cat. A HR. Ik denk ook niet dat dit verandert voorlopig! Dat is best lastig met dingen zoals bezoek en bellen. Ik word in van alles beperkt, alles moet eerst door Interpol gecontroleerd worden. Verder bekijk ik het positief, want ik heb een lange weg te gaan. Maar er is altijd een toekomst voor iedereen! Blijf sterk! Verder werk ik in een houtzagerij en dat is geweldig! De tijd vliegt voorbij. We mogen van alles maken, ook voor familie en vrienden. Ook sport ik 4x per week en doe veel crossfit en hardlopen om toch fit te blijven. Het is fijn ook om bezoek te hebben. Mijn familie en vrienden willen ook graag komen maar wachten nog steeds op goedkeuring, al 14 maanden! Dit is echt belachelijk! Ze zeggen dat het te maken heeft met de Brexit. En ik ben heel erg druk met papierwerk en advocaten, maar het is gewoon heel lastig omdat ik Cat. A ben. Ik ben al vanaf dag één bezig met mijn uitlevering. Mijn advocaten in het VK en Nederland zeggen dat het goed komt! Ik heb er alle vertrouwen in! Als er andere jongens of meisjes zijn die willen schrijven, altijd welkom. Misschien kunnen we elkaar helpen!

R

26

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

• Engeland (Adres bekend bij Epafras)


b r ieven

Vecht Ik wil jullie bedanken voor de Comeback. Ik zit vast sinds oktober 2018 voor een grote drugszaak. Mijn zaak gaat over 7 maanden voorkomen. 3 dagen in een week, en dan zal ik hopelijk eind mei mijn uitspraak horen. Jammer genoeg gaat de aanklager mij voor veel meer aanklagen dan dat er is gebeurd. Er zijn zoveel verdachten in mijn zaak waarvoor ik in februari 2017 in het VK werd aangehouden. Maar gelukkig heb ik een goede advocaat die voor mij vecht. En we blijven hopen op een goede afloop. Graag zou ik in contact willen komen met medegedetineerden in Zweden. En ik wens jullie het allerbeste in deze moeilijke tijd.

D

• Zweden

Eindelijk! ‘s Ochtends om 07:40 uur geef ik mijn dochters bij de voordeur een kus voordat ze naar school gaan. Dat willen ze niet, die kus, want het zijn tieners, maar ze weten ondertussen dat daar niet onderuit te komen is. Het kan zo maar eens de laatste keer zijn! Mijn zoontje en ik ruimen snel de laatste dingen van de ontbijttafel op. Dan jassen aan en de auto in. Hem breng ik zelf naar school en vandaag hebben we haast: mama moet naar een gevangenis. Als vrijwilliger van Reclassering Bureau Buitenland bezoek ik gevangenissen in Engeland. Na school rij ik direct door en jawel... wegwerkzaamheden! Tergend langzaam voeg ik me op de snelweg in het verkeer. Als ik geluk heb kan ik er in drie kwartier zijn, en dat moet ook. Bezoekuren zijn strict. In de traagheid van het verkeer bedenk ik me dat de werkzaamheden te maken hebben met Brexit. Er moet extra ruimte komen voor alle wachtende vrachtauto’s voor de overtocht naar het continent. Althans, dat is wat ik hoorde. Maar in het geval van Brexit weet niemand wat zeker is. Ook mijn wachtende gevangenen niet. Kunnen zij nog net voor Brexit met de WETS terug? Wordt alles na Brexit trager, net als voor die vrachtwagenchauffeurs? Hopelijk zullen we het binnenkort weten. Sneller is ook het verkeer geworden en met maar een beetje vertraging vind ik een parkeerplaats en loop de receptie ruimte in. Paspoort laten zien, ambassadebrieven overhandigen, telefoon uit en met autosleutels in de handtas, paspoort en handtas in een kluisje... ik ken het hele gebeuren ondertussen. ‘Gaat u daar maar even zitten mevrouw’, krijg ik te horen. ‘Er komt zo iemand u halen.’ Daar zit ik dan. Ik was 10 minuten te laat vanweg het verkeer. Hier zijn ze echter totaal niet onder de indruk van enige tijd. Ik ben ook wel eens 5 minuten te vroeg geweest en moest vervolgens erg lang wachten. Ik raakte toen in gesprek met een wachtende arts naast mij. Of die keer dat ik aangesproken werd door een advocaat. En altijd komen er bouwvakkers of onderhoudsmonteurs langs. Ik realiseer me hoeveel mensen op hun eigen manier zorg dragen voor dit systeem waar ik zo binnen hoop te gaan. ‘Mevrouw, loopt u maar door.’ Ik sta op en duw de hele zware dikke deur open die met een doffe klap zich achter me sluit. Fouilleren, map met papieren checken, wachten. Alles is goed en met een bewaker ga ik verder. Sleutels, deuren, camera’s, intercoms, nog meer sleutels en deuren; ik kom overal langs en uiteindelijk ben ik in de bezoekersruimte. In de ochtend is die alleen voor Official Visits dus hij is leeg dit keer. Een grote ruimte voor een hele grote gevangenis, maar ik ben de enige bezoeker. Ook daar ben ik ondertussen aan gewend. Veel buitenlanders hier en die krijgen blijkbaar niet veel officieel bezoek. Af en toe een advocaat, maar vandaag dus niet. Ik zoek een stoel en ga zitten. En wacht. Ondertussen belt een bewaker allerlei afdelingen af op zoek naar mijn gevangene. ‘Mevrouw, hij is onderweg!’ Ik weet dat het dan nog zeker 5 minuten kan duren en kijk op de klok. Van mijn bezoekuur is al bijna de helft voorbij. Uiteindelijk komt diegene waar ik op wacht de ruimte binnen lopen. Hij kijkt me van verre aan en roept vast: ‘Je bent laat. Kon je niet eerder komen?’ Ik zucht. Kijk hem aan en glimlach. Dan lacht hij terug. ‘Maar ik ben wel blij dat je er bent, hoor!’

Sandra

• vrijwilliger van Bureau Buitenland in Engeland

comeback • nummer 4 • 2019

27


b r ieven

Afscheid Ik moet even Googelen om de arrestatiedatum te checken en kom uit bij de Trouw, ‘Nederlandse drugskoeriers krijgen twintig jaar cel’ kopt het artikel. November 2005 was het. Vier mannen beproeven in de Dominicaanse Republiek hun geluk met in totaal 97 kilo cocaïne. Ze laten veel mensen verbijsterd achter. Mijn vader laat mijn toen vier-jarige broertje, de moeder van mijn broertje en haar zoon en dochter, broers, zussen, zijn moeder, vrienden en familie achter. Het was niet de eerste keer dat hij gepakt was, hij nam niet altijd de juiste beslissingen en was verdomd hardleers. Al eerder moest hij de geboorte van zijn zoon missen, de begrafenis van zijn vader en vele andere waardevolle momenten. Ook in de periode na 2005 waren er veel momenten waar hij bij had moeten zijn. Mijn bruiloft, de geboorte van zijn tweede kleinzoon, de dood van zijn moeder, het opgroeien van zijn zoon maar ook de ogenschijnlijk minder belangrijke momenten, de kleine dingen die het leven maken tot wat ze zijn. De momenten samen bestonden naast enkele bezoeken uit telefoongesprekken met een opgefokte herrie op de achtergrond zoals je die waarschijnlijk alleen in gevangenissen hoort. Zijn intenties zijn goed geweest zoals vaker zal zijn wanneer iemand de wet overtreedt, maar niemand heeft erom gevraagd. Ik had liever een vader met weinig geld die er voor mij en mijn kinderen is, dan één die met geld strooit na een succesje en mijn halve leven vast zit. Toch drong deze boodschap niet bij hem door. Goedmaken doe je in zijn ogen met geld, en hoe meer er goed te maken was, hoe meer geld er nodig was en hoe groter de risico’s werden met een helaas fatale afloop. Wanneer de kanker precies begonnen is, is onduidelijk. Eerder zou zijn heup vervangen moeten worden. Hadden ze het maar gedaan, dan was de kanker er misschien wel

28

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

mee uit gekomen, maar zo simpel zou het vast niet geweest zijn. De heup wordt niet vervangen en raakt steeds meer aangetast. De tumoren verspreiden zich snel met de meest opvallende op zijn borst die uiteindelijk uitgroeit tot een miniatuur vulkaan, compleet met uitbarstingen. Behandelingen zijn er nooit gekomen omdat de bron van de kanker niet duidelijk was. Dan hebben de behandelingen geen nut, en brengen dan mogelijk alleen maar ellende. Daarnaast zouden de kosten ook niet op te brengen zijn. Wanneer iemand zo ziek is zou je naar huis mogen zou je denken, naar daar waar de zorg wel goed geregeld is en waar hij misschien nog had kunnen genezen. Helaas mag je pas naar huis wanneer je terminaal bent en ook daar durfde niemand in de Dominicaanse Republiek zijn vingers aan te branden omdat er enkele jaren eerder omkoopschandalen aan het licht waren gekomen met als inzet deze terminaal verklaringen. Daarnaast zul je op het moment dat je terminaal verklaard bent niet meer door de zogenaamde ‘fit to fly’ komen. Papa was ten dode opgeschreven, dat wist eigenlijk iedereen, maar dat wilde en kon hij niet accepteren. Al die jaren heeft maar één ding hem overeind gehouden, de gedachte dat hij naar huis kon en weer bij zijn familie kon zijn. Zijn jongste zoon leren kennen, zijn kleinkinderen leren kennen. Dit beeld heeft hem door dertien jaar detentie heen gesleept en was onverwoestbaar geworden. Dit heeft hem de kracht gegeven om anderhalf jaar kanker met vele uit-


b r ieven

zaaiingen te doorstaan, maar heeft ook het afscheid nemen in de weg gestaan. Immers zou het gaan zoals hij voor ogen had, hij zou nog naar Nederland komen, dus waarom zou je afscheid nemen? Uiteindelijk kwam het besef wel, maar toen was de familie helaas niet meer bij hem op bezoek. Emotionele telefoontjes volgden en foto’s van een stervende man die je vader is verschijnen onaangekondigd op je telefoon. De ene keer op sterven na dood, dan weer lachend en opkrabbelend, maar hoe dan ook stervende. Het besef was er, maar acceptatie bleef lastig. Enkele uren voor zijn dood krijgt papa bezoek van Epafras met een pakket van de familie. Het bezoek en de inhoud van de brieven lijken voor hem de berusting te geven die nodig was om het lijden te laten stoppen. Het volgende bericht plaatste ik enkele dagen later op Facebook:

een baby in nigeria De berichten vol van politiek en macht, wat heeft de mens zover gebracht? Het nieuws loopt er van over, wapens, terrorisme en dood En dan nog al die kinderen in nood. Maar wat wordt er aan gedaan? Een hand vol hulp en de rest gaat er aan. Een kind van 2 jaar oud verstoten door zijn ouders

Lieve pap, Het levenspad heeft vele afslagen en je hebt niet altijd de juiste gekozen, maar ook daar wist je mensen hun hart te veroveren. Je warmte en je kracht zal ik altijd bij me dragen en ik zal de fijne momenten koesteren. Je zien zingen, dansen, zwetend op de dansvloer, samen paardrijden over stranden, klimmen in bomen, schatten zoeken in de bossen, de heerlijk videomarathons op de bank. Ook het gemis en je lijden zal ik niet vergeten, maar ook daar valt weer kracht uit te putten. Ik ben zo blij dat je uiteindelijk het leven zoals het gelopen is en de onvermijdelijke dood geaccepteerd hebt en in alle rust bent gegaan. Dag lieve pap, ik ga je missen!

Het draagt de last van schuld op zijn magere schouders. De schuld van ziektes in de familie draagt dit kind en wordt door geen mens bemind. Het loopt naakt en alleen op straat En wordt voor ieder huis weggejaagd. Dit in deze tijd is ongehoord en vraagt om vlijt We moeten hier iets aan doen Maar het helpt niet met poen. De mensen moeten leren Dat ze de tijd moeten keren

Namens mezelf en de familie wil ik mijn dank uitspreken naar de mensen die het leven in de gevangenis draaglijker gemaakt hebben voor mijn vader. Zijn vrienden en celgenoten die met hem lachten en later voor hem zorgden toen hij zo ziek was, de vrijwilligers die op bezoek kwamen, de medewerkers van de ambassade, Gerla, Sylvie, Petra, Peter, Hannie, Johan, Martien, Nienke en alle anderen die hem daar en vanuit hier steunden. Hoe donkerder de tijden zijn, hoe duidelijker de lichtpunten te zien zijn. Speciale dank gaat ook uit naar mijn vrienden en familie die mij steunden zodat ik er voor mijn vader kon zijn.

R•

Nederland

Deze fout wordt alleen gemaakt Door hebzucht en door haat, In dit gebied van de wereld heeft de klok stil gestaan En wordt tot op heden niets aan gedaan. Mensen, zorg voor elkaar en help elkander leren Want met macht en geld zal men dit daar nooit verleren. R

• duitsland

comeback • nummer 4 • 2019

29


b r ieven

hoop Wat kan ik zeggen, wat kan ik nog doen? Hoe zal het verlopen? Ik blijf maar hopen. Op een wonder, op een goed verloop, want hoop is het enige dat ik maar heb en wat ik doe of zeg is alleen maar beperkt in deze kleine opgesloten wereld. Verborgen onder verdriet, schaamte en teleurstelling is alleen geduld en sterkte dat er bovenuit komt, wil komen, moet komen. Want als ik kracht verlies en in het moment verblijf, laat ik mijn kracht los en wanneer ik loslaat, heb ik geen grip meer, geen hoop, een verloren ziel al in deze verloren wereld waar ik mij in bevind. Waar zwakte voer is voor de verhongerde zielen die het moment afwachten om aan te vallen. Verdediging, survivalmodus en menselijk instinct is een must om te overleven, om de dag en nacht door te komen. Want zelfs slapend in de nacht moet je een oog in het zeil houden. Terwijl het ene oog slaapt en zijn rust neemt, staat het andere op wacht. En zodoende wisselen van dienst zodat beide wat uitgerust zijn voor het ochtendgloren. Want de dag begint met nieuwe ideeën, met nieuwe intenties. Wie ik gisteren was, ben ik vandaag niet meer. Ik kijk vooruit, maar mijn ogen zeilen alle kanten op. Niet uit nieuwsgierigheid. Ach nee, echt niet, maar om alert te blijven. Al ben ik een seconde later dan de aanval, dan zou ik nog kunnen overleven. Mijn menselijke zintuigen maken overuren en alhoewel de nacht eigenlijk zijn rust moet bieden, ben ik verre van uitgerust, maar meer bezorgd uitgeput en mijn energielevel daalt! Wat kan ik nog meer zeggen en wat kan ik nog doen? Hoe zal het verlopen? We blijven maar hopen. Op een goed verloop, het beste, want het slechte staat altijd om de hoek te wachten. Stilte voor de storm, want chaos is het leven der levenden. En ergens in de chaos is een plek voor stilte wanneer je niks meer kan zeggen en niks meer kan doen. Het verloop afwachten en hopen, want hopen doen we altijd. Blijven hopen!

N

• Roemenië

Geluk, gezon d en wijsheid vheid oor iedereen! d e c o m e b ac

30

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 019

k redactie


medede l ingen

OPROEP Wil je bezoek van Epafras? Laat dit dan aan ons zo snel mogelijk weten met behulp van de portovrije envelop! Zo blijven we op de hoogte van je meest actuele verblijfplaats en komen ook na een overplaatsing brieven en Comeback op het juiste adres.

derk wiersum Met veel verdriet vermelden we dat onze vriend en kantoorgenoot Derk Wiersum van het leven is beroofd. Derk was een inspirerende advocaat en solide mens, op wie wij mochten leunen. Een collega wiens scherpzinnigheid en relativeringsvermogen verhelderend werkten. We voelen het grote gemis van zijn aanwezigheid en kunnen niet bevatten dat hij hier nooit meer binnen zal lopen. Lieve Derk, bedankt voor je betrokkenheid, je advies, je slechte woordgrappen en je eindeloze optimisme.

Bart, Veerle, Romana & Marieke stichting Dutch&Detained

de bajesagenda

De bajesagenda bestaat ruim 30 jaar. Rond de kerstdagen krijgen twintig tot dertigduizend gedetineerden dit bijzondere boekje, dat meer is dan alleen een agenda. ‘We maken de bajesagenda samen met gevangenen’, vertelt Jolanda Kromhout van Ark Mission. ‘Ze sturen ons gedichten, gebeden en andere teksten die hen aanspreken, om andere gevangenen te bemoedigen.’ Daarnaast zorgen de verhalen ook voor veel herkenning. De gedichten laten snel zien hoe zwaar het leven in detentie kan zijn. ‘Het is opvallend hoe persoonlijk de verhalen zijn. Je proeft de pijn; het verdriet en het gemis van de familie. Of het klemzitten, niet weten hoe het verder moet. Het zijn misschien geen echte dichters, maar de gedichten zijn wel hartsverhalen. Ik weet zeker dat andere gevangenen zich daarin zullen herkennen.’ Ruim dertig jaar geleden verscheen de eerste bajesagenda, opgezet vanuit Ark Mission met het Justitie Pastoraat. ‘We wilden de betrokkenheid met gevangenen vergroten en dit bleek een hele goede manier te zijn.’ Bijna een miljoen bajesagenda’s zijn in deze jaren gedrukt. ‘Voor een agenda ongehoord’, zegt ze. De agenda komt in 23 gevangenissen in Nederland terecht en ook wordt het boekje verspreid via Stichting Epafras en Exodus. In elke agenda staan naast de gedichten onder meer verhalen van gedetineerden, kun je in vijftien verschillende talen leren bidden, en vind je belangrijke adressen voor als je gevangen zit. Ook zit er een losse hoes bij, waar je bijvoorbeeld foto’s van de familie in kunt doen, of bijzondere knipsels die je wilt bewaren. Opvallend is ook dat er 20 lege pagina’s in zitten voor notities. 'Dat is heel bewust gedaan, omdat gedetineerden ons dat vroegen’, vertelt Jolanda. 'Deze agenda wordt gebruikt om afspraken op te schrijven, met bijvoorbeeld familie of begeleiders. Maar ze schrijven er ook belangrijke gebeurtenissen in, zoals dat hun kind moet afzwemmen of een toets heeft.’ De agenda is het enige dat de gevangenen met zich mee mogen dragen als ze de cel uit gaan. ‘Je had ook gedichten in een boekje kunnen drukken, maar een agenda gebruik je het hele jaar. Het wordt een soort dagboek.’

Wil je corresponderen? Dat kan met gedetineerden in buitenland en binnenland, maar ook met vrijwilligers in Nederland. Zij kunnen je op de hoogte houden van wat er zoal speelt in de Nederlandse samenleving. Vraag bij Epafras een formulier aan om je aan te melden. Wil je meedoen aan het Kindercadeauproject? Dat is mogelijk voor eigen kinderen tot en met 12 jaar die in Nederland wonen. Geef dan ook contactadres, geboortedata en eventueel telefoonnummer door, zodat toestemming gevraagd kan worden. Wil je een Bijbel ontvangen? Het toezenden van een Bijbel en lectuur is aan regels gebonden. In Frankrijk wordt lectuur alleen toegelaten als daar toestemming voor is gevraagd en gekregen. Voor Spanje, en in mindere mate voor Engeland, geldt dat pakketjes retour gezonden worden. Als je gevangen zit in een van deze landen en lectuur wilt ontvangen, informeer ons dan als je een andere manier hebt gevonden voor ontvangst. Voor gedetineerden in Duitsland proberen wij bij een aanvraag voor een Bijbel de lokale geestelijk verzorger in te schakelen om toegang tot jou te krijgen. Heb je tips voor gedetineerden, reacties, verhalen of gedichten? Brieven worden vertrouwelijk behandeld. Is jouw verhaal bestemd voor publicatie in Comeback, geef dit dan uitdrukkelijk aan. Bij dit nummer vind je een portovrije envelop. [Deze envelop is alleen bedoeld voor post voor Epafras of familie, niet voor Reclassering of Dutch&Detained.] Je kunt schrijven naar:

Antwoordnummer C.C.R.I. 9804 3500 ZJ Utrecht the netherlands

comeback • nummer 4 • 2019

31


achte r o p

column

Reynaldo Adames

Liefde en lust Detentie lijkt een beproeving te zijn voor relaties. In de cel, ver weg van je geliefde vind je vaak pas de juiste woorden om die liefde te uiten. In een (lange) brief, een gedicht of een wenskaart. Maar het was in dezelfde cel waar ik ook de pijnlijkste aspecten van de liefde heb ervaren. Bijvoorbeeld wanneer die liefde bij de ander uit lijkt te doven. In mijn poging mijn geliefde dicht bij me te houden, duwde ik haar steeds verder van me weg. Ik denk dat de afstand goed te doen is wanneer je echt begrip probeert te hebben voor elkaars situatie. Dus ook dat jij als gedetineerde begrijpt dat het leven buiten doorgaat, ondanks dat zij met jou ‘mee zit’. Maar ook dat je je niet alleen maar afhankelijk en hulpeloos opstelt. Bezoek zonder Toezicht Mijn relatie was niet opgewassen tegen detentie en het ongeduld, het wantrouwen en de machteloosheid die daarbij komt kijken. Muziek bood troost: 'Waarom ben jij niet hier, ik mis je zo' van André Hazes. En bij tevergeefs wachten op haar bezoek was het BLØF: 'Maar ze is er niet en ik denk niet dat ze nog komt...' De gesprekken met de geestelijk verzorging hebben mij geholpen om niet te blijven hangen in depressies en hielpen me het licht aan het einde van de tunnel te blijven zien. Zo had ik goed contact met een jongedame met wie ik bevriend was voordat ik in detentie raakte. Nadat mijn relatie eindigde belde ik haar op. Ze beloofde de week erop op bezoek te komen. Ik keek er naar uit om haar te zien en te spreken. Maar die ene vraag bleef in mijn hoofd spoken: zal ik haar gelijk vragen om een BZT (Bezoek zonder Toezicht) te regelen? Zij wilde weten wat die BZT inhield, dus ik legde haar uit dat we dan alleen samen in een kamer konden zijn en alles konden doen wat we wilden. Ik vertelde ook dat er een bed en een douche aanwezig zou zijn en dat we muziek konden luisteren. Begrip en respect Ze ging akkoord en vanaf dat moment gingen de dagen trager dan ooit tevoren. Ik had iets om naar uit te kijken. Eindelijk zou ik na heel lang weer de liefde kunnen bedrijven. Op de dag van

de rechter

het bezoek was ik er helemaal klaar voor. Ik liep de kamer binnen en na een goede omhelzing belandden we op het bed. En toen zei ze iets dat ik, verblind door de lust, niet had zien aankomen: 'Reynaldo, we hebben elkaar al bijna drie jaar niet gezien en gesproken, maar ik ben christen geworden en ik doe niet aan seks voor het huwelijk.' Gelukkig is ze mij blijven bezoeken en uiteindelijk is daar een mooie vriendschap uit ontstaan. De bezoeken in de BZT ruimte hebben we ook doorgezet. Aandacht en warmte voor elkaar, en begrip en respect voor haar keuze, deden ons beide goed.

Reynaldo Adames heeft een lange weg afgelegd. Van dader naar iemand die in gevangenissen zijn eigen verhaal vertelt. Het verhaal dat het weer goed kan komen. Als je maar de confrontatie durft aan te gaan.

jesse van muylwijck

Profile for Comeback

Comeback 4 2019  

Comeback 4 2019  

Advertisement