Issuu on Google+

PLANIFIKIMI DHE DHEZHVILLIMI ZHVILLIMII PLANIFIKIMI I TERRITORIT TERRITORIT NË NE SHQIPËRI MANUALI TEKNIK I PLANIFIKIMIT DHE KONTROLLIT TEMANUAL ZHVILLIMIT PËR TEKNIK VENDIMMARRESIT, PROFESIONISTËT DHE ZHVILLUESIT

17 Nëntor 2015 Ky botim u përgatit për shqyrtim nga Agjencia e Shteteve të Bashkuara për Zhvillimin Ndërkombëtar (USAID). Ai u përgatit nga Co-PLAN, Instituti për Zhvillimin e Habitatit për Projektin e USAID-it për Planifikimin dhe Qeverisjen Vendore në bashkëpunim me Agjencinë Kombëtare të Planifikimit të Territorit (AKPT).


Titulli: Planifikimi dhe Zhvillimi i Territorit në Shqipëri, Manual Teknik Përgatitur për shqyrtim nga Agjencia e Shteteve të Bashkuara për Zhvillimin Ndërkombëtar. U përgatit nga Co-PLAN, Instituti për Zhvillimin e Habitatit për Projektin e USAID-it për Planifikimin dhe Qeverisjen Vendore (PLGP) në bashkëpunim me Agjencinë Kombëtare të Planifikimit të Territorit (AKPT). Nr. i Kontratës së USAID-it: AID-182-C-12-00001 Kontribues Përmbajtësorë: Rudina Toto, Anila Gjika, Besmira Dyca, Zenel Bajrami, Kejt Dhrami, Dritan Shutina, Peter Nientied, Besnik Aliaj, Fiona Imami, Teida Shehi, Arta Alla, Sotir Dhamo, Ani Shtylla, Malvina Disha, Tony Favro, Fabjola Meçaj dhe Silvi Jano Adelina Greca, Borana Laçi, Rezarta Laçi, Suela Meta, Eleana Beruka, Mirzeta Kashnica, Andi Shameti dhe Jonida Gaba. Editimi përmbajtësor: Rudina Toto Realizimi grafik: Endri Demneri dhe Iris Hyka Redaktimi letrar: Violeta Shaba ISBN: 978-9928-200-35-8 Shtypur në: Shtypshkronja Pegi


SHËNIM I RËNDËSISHËM Ky Manual u përgatit nga projekti PLGP për Agjencinë e Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar; Nr. i Kontratës së USAID-it për Tetra Tech ARD është AID-182-C-12-00001. Kontakti për Tetra Tech ARD është Kevin McLaughlin, me adresë: Tetra Tech ARD 159 Bank Street, Suite 300, Burlington, VT 05401, Tel: 802 658-3890, Fax 802 658-4247, www.ardinc.com. Pikëpamjet e shprehura në këtë botim nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht pikëpamjet e Agjencisë së Shteteve të Bashkuara për Zhvillimin Ndërkombëtar, ose të Qeverisë së Shteteve të Bashkuara. Autorët e manualit janë ekspertë të planifikimit të territorit në Co-PLAN, Instituti për Zhvillimin e Habitatit, që është partneri lokal i Tetra Tech ARD për komponentin e planifikimit në PLGP. Për hartimin e këtij manuali Co-PLAN bashkëpunoi me Agjencinë Kombëtare të Planifikimit të Territorit dhe Ministrinë e Zhvillimit Urban. Shembujt e sjellë në këtë botim janë krijuar nga autorët për qëllime të botimit, ose mbështeten në eksperienca të mëparshme të Co-PLAN dhe të Universitetit POLIS në planifikimin e territorit; i referohen eksperiencës së PLGP-së në bashkitë partnere; i referohen eksperiencës së AKPT-së dhe MZHU-së veçanërisht në periudhën 2013-2015; si dhe rasteve studimore e eksperiencave të institucioneve të tjera private e publike në Shqipëri që prej vitit 2000. Të gjitha situatat dhe grafikat e krijuara enkas për qëllime të botimit, kanë për qëllim të ilustrojnë tekstin përkatës dhe nuk përfaqësojnë situata, apo institucione e individë realë. Çdo lidhje me realitetin është rastësore. Referencat ligjore të cituara dhe të sjella në këtë botim i përkasin kohës së përgatitjes së tij. Tërheqim vëmendjen e lexuesve që të jenë të kujdesshëm në përdorimin e tyre. Çdo përdorues i manualit duhet t`i referohet bazës ligjore të përditësuar në institucionet publike dhe në faqet zyrtare, në momentin e përdorimit të manualit.


PREAMBUL

MANUALI PËR PLANIFIKIMIN DHE ZHVILLIMIN E TERRITORIT

Në këto dy vite, falë angazhimit dhe përkushtimit të qeverisë për të garantuar një zhvillim të mirëplanifikuar të të gjithë vendit, janë ndërmarrë dhe zbatuar një sërë reformash të thella strukturore.

EGLANTINA GJERMENI

Të treja instrumentet themelore të planifikimit në nivel kombëtar, që janë Plani i Përgjithshëm Kombëtar, Plani i Integruar Ndërsektorial për Bregdetin, Plan i Integruar Ndërsektorial për Zonën Ekonomike Tiranë-Durrës do t’u shërbejnë si një platformë udhërrëfyese, njësive të qeverisjes vendore, investitorëve, ekspertëve dhe të gjithë qytetarëve të vendit, në proceset planifikuese e zhvilluese të territorit. Kjo platformë, e cila pritet të konkretizohet brenda vitit 2015, përbën një nga shtyllat kryesore të zhvillimit të qëndrueshëm afatgjatë të vendit në fushën e zhvillimit urban. Sot, territori që administrohet nga 61 bashkitë e reja, është një ndërthurje e qendrave urbane me ato rurale. Në këtë kuadër dhe Ministria e Zhvillimit Urban, si autoriteti qendor përgjegjës për planifikimin, luan një rol të rëndësishëm në harmonizimin e zhvillimit të integruar të territorit.


Synimi ynë i përbashkët është t’u japim fund situatave të deritashme kaotike, duke siguruar bashkëveprimin e domosdoshëm me autoritetet vendore dhe grupet e interesit. Dokumenti që ju keni në dorë, Manuali për Planifikimin dhe Zhvillimin e Territorit, është një përmbledhje e të gjitha mekanizmave që u ofrohen për ndihmë 61 bashkive në sfidën e planifikimit të territorit. Unë jam e sigurtë, që puna e kryer nga ekspertët e përfshirë, dhe mbështetja shumë e vlefshme dhe bujare e Programit të USAID për Planifikimin dhe Qeverisjen Vendore, na ka ofruar një produkt që do të vlerësohet i nevojshëm dhe do të shfrytëzohet me sukses nga administratat vendore. Me këtë rast, shpreh falenderimet e mia për stafin e Agjencisë Kombëtare të Planifikimit të Territorit dhe Ministrisë së Zhvillimit Urban, për kontributin e dhënë në këtë proces serioz. Ministria e Zhvillimit Urban, do të jetë në vazhdimësi faktor i rëndësishëm i politikëbërjes dhe gjithmonë shumë bashkëpunuese me njësitë e qeverisjes vendore, në të gjitha fazat e zbatimit të këtij procesi kompleks për të garantuar një zhvillim të planifikuar të territorit.

Ministri i Zhvillimit Urban Eglantina GJERMENI


TABELA E PËRMBAJTJES HYRJE Qëllimi i manualit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV Çështje parimore të planifikimit dhe zhvillimit të territorit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V Kronologjia e bazës ligjore për planifikimin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XVI Si përdoret ky manual? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XVI I. KUSH E KA PËRGJEGJËSINË PËR PLANIFIKIMIN DHE ZHVILLIMIN E TERRITORIT NË SHQIPËRI? 1.1 Territori dhe qeverisja e decentralizuar!? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 1.2 Institucionet përgjegjëse të planifkimit dhe zhvillimit të territorit . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 1.3 Planifikimi dhe reforma administrative-territoriale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI: MIDIS BALANCËS URBANERURALE, STRATEGJIVE DHE MENAXHIMIT 2.1 Objektivat e planifikimit dhe dokumenteve në çdo nivel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 2.1.1 Planet kombëtare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 2.1.2 Planet rajonale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 2.1.3 Planet vendore . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 2.2 Si hartohet dhe miratohet një plan? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 2.2.1 Plani i përgjithshëm kombëtar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 2.2.2 Planet kombëtare sektoriale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 2.2.3 Planet e detajuara për zona të rëndësisë kombëtare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 2.2.4 Planet sektoriale në nivel qarku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 2.2.5 Plani i përgjithshëm vendor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 2.2.6 Planet e detajuara vendore . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 2.3 Çfarë duhet të përmbajë një dokument planifikimi? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 2.4 A mund të hartohen dokumente planifikimi përtej atyre që parashikon ligji? . . . . . . 67 2.5 Portofoli Evropian i planifikimit të territorit – një sistem dinamik . . . . . . . . . . . . . . . . 74 III. SI STUDIOHET TERRITORI? – ANALIZË DHE DIAGNOZË 3.1 Harta bazë dhe GIS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 3.1.1 Harta bazë . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 3.2 Demografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 3.2.1 Analiza demografike . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 3.2.2 Projeksionet demografike . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 3.3 Dimensioni social-ekonomik dhe pabarazitë hapësinore . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90


3.4 Tipologjitë hapësinore . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 3.5 Peizazhi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 3.6 Policentrizmi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 3.7 Vlerësimi strategjik mjedisor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 3.7.1 Metodologjia e procesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 3.7.2 Inventari mjedisor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 3.7.3 Metabolizmi urban . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 3.7.4 Ndryshimet klimatike . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 3.8 Zhvillimi ekonomik dhe rural . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 3.9 Lëvizja (Mobiliteti) dhe infrastruktura e lëvizjes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 IV. ZHVILLIMI I TERRITORIT: ZHVILLIM APO RUAJTJE, INFRASTRUKTURË APO NDËRTESA? 4.1 Zhvillimi i territorit dhe pronësia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 4.2 Instrumente të drejtimit të zhvillimit dhe menaxhimit të tokës . . . . . . . . . . . . . . . . 163 4.2.1 Shpronësimi dhe vlera e drejtë . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 4.2.2 Servituti publik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 4.2.3 Të drejtat e transferimit dhe preferimit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 4.2.4 Instrumente zhvillimi për financimin e hapësirës/infrastrukturës publike . . . . . 168 4.2.5 Intensiteti i ndërtimit me kushte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 4.2.6 Riorganizimi i parcelave (land readjustment) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 4.2.7 Transferimi i të drejtave të zhvillimit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 4.2.8 Instrumente të tjera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 4.2.9 Hapësira dhe infrastruktura publike . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 4.3 Si mund të financohen infrastrukturat dhe hapësirat publike? . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 4.3.1 Skemat e mundshme të menaxhimit në PPP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 V. KONTROLLI I ZHVILLIMIT: SI ZBATOHEN PLANET 5.1 Cilat janë institucionet përgjegjëse për kontrollin e zhvillimit? . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 5.2 Leja e zhvillimit – Si mund të zbërthehen instrumentet e planifikimit nga zona në nivel parcele? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 5.4 Raportet për territorin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 5.5 Inspektimi dhe leja e përdorimit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 5.6 Pyetjet më të shpeshta të bashkive . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 5.7 Portofoli Europian i zhvillimit të tokës – lejet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 SHËNIME DHE REFERENCA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222


LISTA E FIGURAVE Figura 1. Figura 2. Figura 3. Figura 4. Figura 5. Figura 7. Figura 8. Figura 9. Figura 10. Figura 11.

Transformimi i hartës administrative të Shqipërisë si rezultat i reformës 2014-2015 V Parimet e planifikimit të territorit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VI Shpërndarja e densitetit të popullsisë në territor në nivel bashkie sipas INSTAT . . VII Lëvizja e popullsisë për periudhën 2001-2011 sipas INSTAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VII Lëvizjet demografike mes qarqeve për periudhën 1991-2000, sipas INSTAT . . . . . VIII Rritja e qyteteve . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IX Rreziku nga ndryshimet klimatike . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IX Transformimet e territorit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . X Indeksi i policentrizmit, Shqipëria dhe vendet e Bashkimit Europian . . . . . . . . . . . . . XII Ndryshimi i Prodhimit të Brendshëm Bruto për frymë në nivel qarku, 20002012, sipas INSTAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XII Figura 12. Ndryshimi i punësimit total në nivel qarku, 2007-2011, sipas INSTAT . . . . . . . . . XIII Figura 13. Shembuj të leximit të pabarazive hapësinore . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XIV Figura 14. Kronologjia e bazës ligjore për planifikimin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XVII Figura 15. Aglomeratet e Shqipërisë sipas INSTAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 Figura 16. Zonat Funksionale Urbane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Figura 17. Metropoli Tiranë Durrës . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 Figura 18. Fragment nga Strategjia e Decentralizimit 2015-2020, miratuar me VKM nr. 691, datë 29.07.2015 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 Figura 19. Autoritetet e planifikimit dhe zhvillimit në varësi të MZHU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Figura 20. Raste të zhvillimeve leja e të cilave miratohet nga KKT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Figura 21. Autoritetet e planifikimit dhe zhvillimit sipas niveleve qeverisëse dhe përgjegjësitë përkatëse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Figura 22. Ndërvarësia dhe marrëdhënia mes instrumenteve të planifikimit . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Figura 23. Shpërndarja e popullsisë mbi 15 vjeç sipas arsimit të lartë, në nivel vendor, para dhe pas reformës territoriale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Figura 24. Ndikimi i reformës territoriale-administrative në dokumentet e planifikimit të territorit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Figura 25. Betonizimi i tokës . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Figura 26. Betonizimi i tokës . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 Figura 27. Përqindja e sistemit urban për çdo bashki sipas llogaritjeve mbi bazën e CORINE 2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 Figura 28. Fragment nga skemat për PPK – Ndërlidhja hapësinore (Draft, nëntor 2015) . . . .14 Figura 29. Fragment nga skemat për PPK - Skenarët (Draft, nëntor 2015) . . . . . . . . . . . . . . . 15 Figura 30. Vizioni i planit hapësinor të Malit të zi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Figura 31. Vizioni kombëtar hapësinor i Irlandës . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Figura 32. Skenare të vizionit të planit hapësinor të Francës . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Figura 33. Përcaktimi i kurorës së gjelbër të Tiranës si Zonë e Rëndësisë Kombëtare . . . . . . . 19 Figura 34. Zonat e mbrojtura dhe Emerald në Shqipëri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Figura 35. Opsione dhe qasje në rajonalizimin e Shqipërisë për qëllime qeverisjeje, zhvillimi, të mbrojtjes së mjedisit dhe planifikimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20


Figura 36. Fragmente nga Plani i Integruar Ndërsektorial për Zonën Ekonomike TiranëDurrës (Durana) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Figura 37. Harta e vizionit të PINS Bregdeti (Draft, nëntor 2015) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Figura 38. Harta e hierarkisë së qendrave të propozuara të PINS Bregdeti (Draft, nëntor 2015) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Figura 39. Vizioni hapësinor i Vorës sipas PPV-së para ndarjes së re administrativeterritoriale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Figura 40. Përcaktimi i zonave për PDV në territor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Figura 41. Hapa metodologjike për analizën dhe hartimin e një vizioni hapësinor kombëtar . 27 Figura 42. Procesi i Planit të përgjithshëm kombëtar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 Figura 43. Vizioni i Planit të Përgjithshëm Komëbtar (Draft, nëntor 2015) . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Figura 44. Hapa metodologjike për analizën dhe hartimin e një vizioni hapësinor kombëtar . 30 Figura 45. Skema të planit kombëtar sektorial të transportit dhe energjisë . . . . . . . . . . . . . . . . 32 Figura 46. Fragmente nga projekti i miratuar për zbatim për vijën bregdetare të Vlorës . . . . . 34 Figura 47. Procesi i hartimit të PDZRK-së . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 Figura 48. Zona që mund të trajtohen me PDZRK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Figura 49. Fragmente nga projektet për vijën bregdetare të Vlorës . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Figura 50. Analizimi i vijës bregdetare të Vlorës dhe masterplan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Figura 51. Fragmente nga plani rajonal i Qarqeve Shkodër-Lezhë 2005-202015 . . . . . . . . . . . . 40 Figura 52. Procesi për hartimin e PSNQ dhe PPV . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Figura 53. Harta e vizionit të strategjisë së territorit të komunës Bushat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 Figura 54. Shembull i nismës së PPV-së për bashkinë Lushnje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 Figura 55. Shembull i vendimit të nismës së PPV-së për bashkinë Elbasan . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 Figura 56. Procesi i hartimit të PPV-së . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 Figura 57. Shembuj të hartave të PPV-së, rasti i Vorës (para reformës territoriale) . . . . . . . . . .48 Figura 58. Draft-Skenar strategjik i zhvillimit hapësinor të Elbasanit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 Figura 59. Përdorimi i tokës dhe njësitë strukturore Korçë (para reformës territoriale) . . . . . . 49 Figura 60. Vizioni i zhvillimit të territorit Xhafzotaj (para reformës territoriale) . . . . . . . . . . . . . 50 Figura 61. Shembull i nismës së një PDV-je në bashkinë Lushnje - harta (me nismë të bashkisë) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 Figura 62. Shembull i nismës së një PDV-je në bashkinë Lushnje - teksti (me nismë të bashkisë) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 Figura 63. Procesi i hartimit të PDV-së . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 Figura 64. Shembull ilustrues rizhvillimi me PDV . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 Figura 65. Raste tip që mund të trajtohen me PDV për zhvillim, rizhvillim, nëndarje e rigjenerim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 Figura 66. Shembuj të analizave të PPV-së – Harta e pozicionimit strategjik të Xhafzotaj në rajonin Tiranë-Durrës, Xhafzotaj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 Figura 67. Shembuj të analizave të PPV-së – Harta e gjeorreziqeve, Xhafzotaj . . . . . . . . . . . . . 61 Figura 68. Shembuj të analizave të PPV-së – Studimi i tipologjive të territorit, Vorë . . . . . . . . . 62 Figura 69. Shembuj të analizave të PPV-së – Boniteti i tokës bujqësore, Xhafzotaj . . . . . . . . . . 63


Figura 70. Figura 71. Figura 72. Figura 73. Figura 74. Figura 75.

Harta e burimeve dhe vlerave natyrore sipas planit të Vorës . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 Shembuj të analizave të territorit – popullsia në territor, Fier . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 Harta të sistemeve të propozuara të territorit sipas planit të Xhafzotaj . . . . . . . . . 65 Shembuj të punës për hartimin e vizioneve territoriale të Fierit – draft, 2015 . . . . 66 Projekt-ide për ishullin e Osumit në Berat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 Ishulli i Osumit - Gjetja e mënyrave për të qënë të ripërshtatshëm dhe të ripërtëritshëm ndaj fenomeneve natyrore . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 Figura 76. Fragmente nga projektet për korridorin ekonomik Tiranë-Durrës Rehabilitim dhe aktivizim për turizëm përreth Liqenit të Kasharit, (Kashar, Mëzez) . . . . . . . . . . . 69 Figura 77. Reactive RIVIERA – Masterplan dhe Ndërhyrje thelbësore . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 Figura 78. Projekti i rehabilitimit të hyrjes së Orikumit – pika e mirëseardhjes; rehabilitimi i bulevardit; Info Point Orikum; rruga e kishës së Marmiroit, Orikum . . . . . . . . . . . . 72 Figura 79. Projekti i rehabilitimit të shkallareve të qytetit të Sarandes, kombinuar me krijimin e “anekseve” si hapësira publike, Sarandë . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 Figura 80. Lëvizja e shteteve të BE 15 mes stileve të planifikimit19 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 Figura 81. Pamje të hartës bazë . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 Figura 82. Faqja zyrtare e ASIG dhe gjeoportali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 Figura 83. Fragment i krijimit të hartës bazë – hedhja e atributeve . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 Figura 84. Analiza Overlay – e mbivendosjes së shtresave; rasti i intepretimit të potencialit energjitik në Shqipëri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 Figura 85. Shembuj të komandave bazë në GIS gjatë përgatitjes së hartës bazë21 . . . . . . . . . . 82 Figura 86. Procesi i vizatimit të rrugës si vijë dhe si sipërfaqe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 Figura 87. Shpërndarja e popullsisë në moshë pune në disa nga njësitë vendore përgjatë autostradës Tiranë – Durrës, para realizimit të reformës territoriale (rasti i Xhafzotaj) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Figura 88. Skemat e rasteve të piramidave të popullsisë22 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 Figura 89. Fragment i hartës së INSTAT me popullsinë sipas rrjetit 1km2 për bashkinë e Beratit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Figura 90. Rrezja e ndikimit nga radiostacioni në Xhafzotaj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 Figura 91. Aksesi ndaj shkollave 9-vjeçare, sipas numrit që mund të arrihet brenda 30 minutave lëvizje në këmbë, nga qendrat e 36 rretheve . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 Figura 92. Shembull i një harte ilustruese për analizën e periferalitetit – rasti i Xhafzotaj . . . . . 92 Figura 93. Kriteret e përcaktimit të tipologjive hapësinore (rastet mirë dhe keq) . . . . . . . . . . . 93 Figura 94. Nivelet ku mund të kryhet analiza e tipologjive hapësinore . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Figura 95. Shembull i studimit të tipologjive duke përdorur analizën Overlay, rasti i PPVsë së Xhafzotaj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 Figura 96. Raste të veçanta të tipologjive të banesave në zonën urbane të Bashkisë Berat . . . 96 Figura 97. Fotografimi në 3 nivele të ndryshme: nga larg, në nivel rruge, detaj . . . . . . . . . . . . . . 97 Figura 98. Shembull i hartës së përgatitur për të kryer vëzhgimin në terren (Kuçovë) . . . . . . . 98 Figura 99. Shembull i një harte pune për vëzhgime në terren në nivel zone – rasti i Elbasanit 99 Figura 100. Përzgjedhja e kampioneve në nivel qyteti – rasti i Elbasanit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Figura 101. Detaj i kampioneve të studiuara në Elbasan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 Figura 102. Shembull i analizës së permeabilitetit në nivel qyteti – qyteti i Fierit . . . . . . . . . . . . 102 Figura 103. Skemë e shtrirjes hapësinore të fshatrave, rasti i Beratit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103


Figura 104. Shembull i evidentimit të zonave qytet-fshat, Bashkia Berat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 Figura 105. Realizimi i analizës së tipologjive në GIS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 Figura 106. Analiza tematike të tipologjive në nivel moduli, informacioni mbi ndërtesat, Elbasan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Figura 107. Rast studimor: Ndërlidhja e tipologjive me standardet në nivel zone, Hollandë . . 112 Figura 108. Fragment nga harta e matricës për Kuçovën . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 Figura 109. Kolazh fragmentesh per elementet e peizazhit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 Figura 110. Krijimi i Zonave Funksionale Urbane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Figura 111. Kurba e regresionit për indeksin e madhësisë dhe kurba e Lorencit për indeksin e vendndodhjes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 Figura 112. Shembuj të treguesve të policentrizmit funksional . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 Figura 113. Horizontet e mundshme strategjike urbane dhe zonat e mundshme të integrimit 123 Figura 114. Problemet mjedisore në territorin vendor – rasti i Xhafzotaj . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 Figura 115. Objektivat strategjike mjedisore – rasti i Xhafzotaj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 Figura 116. Diagrama e procesit të VSM-së . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Figura 117. Hapat për inventarin mjedisor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 Figura 118. Analizat e ujërave sipërfaqësore (lumenjtë) – N-NH4 (Seman, Devoll, Gjanicë, Osum) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 Figura 119. Përdorimi i tokës përgjatë Gjanicës si tregues i ndotjes së lumit . . . . . . . . . . . . . . . 132 Figura 120. Koncepti teorik e praktik i metabolizmit urban28 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Figura 121. Evolucioni i konceptit të metabolizmit urban . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Figura 122. Karakteristikat e secilës metodë të përdorur për metabolizmin urban29 . . . . . . . . 137 Figura 123. Ilustrim i Fluksit të Ujit, Elbasan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 Figura 124. Fragmente nga studimi i metabolizmit për rajonin qendror . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 bifurcations . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 Figura 125. Fragmente nga studimi i metabolizmit për Shqipërinë . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 fluksi i ushqimit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 Figura 126. Imazhe të pasojave që vuan Shqipëria nga ndryshimet klimatike . . . . . . . . . . . . . . . 144 Figura 127. Aktivitete industriale të pajisura me leje mjedisore të tipit A dhe B në kohë . . . . . 145 Figura 128. Gazet serrë sipas sektorëve dhe për sektorin energjitik gjatë periudhës 19902000 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 Figura 129. Harta e potencialit energjitik të rinovueshëm në Shqipëri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 Figura 130. Niveli i shkëmbimeve brenda qarkut . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 Figura 131. Potencialet ekonomike të një rajoni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 Figura 132. Harta të shpërndarjes së bizneseve . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 Figura 133. Harta të shpërndarjes së bizneseve në bashkinë Lushnje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 Figura 134. Produktiviteti sipas sektorëve . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 Figura 135. Flukset ditore sipas INSTAT (Census 2011) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 Figura 136. Lëvizjet vajtje-ardhje për punë sipas INSTAT (Census 2011) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Figura 137. Ndarja e rrugëve sipas kodit rrugor - bashkia Kuçovë . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 Figura 138. Harta e transportit publik ndërtqytetës ekzistues - rasti i Xhafzotaj . . . . . . . . . . . . . 158 Figura 139. Nivele të punës dhe paraqitjes së hartave për lëvizjen në nivel rajoni dhe bashkie (Lushnje) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159


Figura 140. Harta e problemeve të pronësisë – rasti i Elbasanit, 2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 Figura 141. Hartë shembull e pronave publike dhe e përdorimit të tyre - Xhafzotaj . . . . . . . . 162 Figura 142. Regjistrat e pronave publike . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 Figura 143. Ilustrim i shpronësimit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 Figura 144. Raste të zbatimit të servitutit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 Figura 146. Rritja e vlerës së tokës përmes investimeve dhe planifikimit43 . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 Figura 145. Bonusi i ndërtimit – Intensiteti i ndërtimit me kushte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 Figura 147. Raste të zbatimit të intensitetit me kushte44 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 Figura 148. Skemë konceptuale e zhvillimit me riorganizim të parcelave45 . . . . . . . . . . . . . . . . 172 Figura 149. Shembull i zhvillimit me riorganizim parcelash47 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 Figura 150. Diagrama e hapave të zhvillimit me riorganizim parcelash . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .174 Figura 151. Shembull për zbatimin e TDZH-së në një zonë në Durrës . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 Figura 152. Shembull i zbatimit të programit për pjesëmarrje në përfitimin e krijuar nga vlera e rritur e tokës, si reultat i investimit publik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 Figura 153. Skeme ilustruese e rasteve të hapësirave publike sipas rregullores përkatëse . . . . 188 Figura 154. Fragmente nga shembulli i PPP-së për terminalin në Fier . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 Figura 155. PPP-ja mes përgjegjësisë publike dhe përgjegjësisë private52 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 Figura 156. Interpretimi i distancave sipas rregullores së zhvillimit (VKM nr. 408) Ndërtesë publike dhe zona me Intensitet të lartë nërtimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 Figura 157. Interpretimi i distancave sipas rregullores së zhvillimit (VKM nr. 408) Zonat pa PDV ose në rast mbushje urbane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 Figura 158. Interpretimi i distancave sipas rregullores së zhvillimit (VKM nr. 408) Zonat e reja ose për rizhvillim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 Figura 159. Jaste të lejes së zhvillimit, mbi bazë PPV-je dhe PDV-je . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 Figura 160. Formularë tip për lejen e zhvillimit sipas rasteve (mbi bazë PPV-je dhe PDV-je) . 202 Figura 161. Procesi i aplikimit për leje ndërtimi në nivel vendor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 Figura 162. Procesi i aplikimit për leje ndërtimi që miratohen nga KKT-ja . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 Figura 163. Format tip për raportin vjetor të territorit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 Figura 164. Diagrama e procesit të inspektimit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 Figura 165. Llojet e procedurave për leje në vendet e BE 2754 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 Figura 166. Llojet e kontrolleve/kërkesave gjatë miratimit të lejeve të ndërtimit (BE 27)55 . . . 221


LISTA E TABELAVE Tabela 1. Tabela 2. Tabela 3. Tabela 4. Tabela 5. Tabela 6. Tabela 7. Tabela 8. Tabela 9.

Popullsia dhe sipërfaqja e 61 bashkive pas reformës territoriale, INSTAT 2015 . . . IV Evolucioni i legjislacionit të planifikimit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XVIII Llojet e PDV-ve sipas nismës dhe pronësisë . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Fragment i tabelës së ideimit të objekteve dhe atributeve përkatëse . . . . . . . . . . . . 80 Treguesit e planifikimit për infrastrukturën arsimore . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 Treguesit e planifikimit për infrastrukturën shëndetësore . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 Shembull i indikatorëve që mund të përmbajë një analizë në nivel Bashkie . . . . . . 102 Fragment i listës së indikatorëve të matshëm në nivel qendre të banuar . . . . . . . . 103 Shembull i listës së treguesve që duhen adresuar për analizën tipologjike në nivel fshati . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 Tabela 11. Tipologjitë në nivel ndërtese . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 Tabela 12. Studim tipologjish në nivel infrastukture (rrugë) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 Tabela 13. Bimësia në zonë urbane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 Tabela 14. Elemente dhe tregues të inventarit mjedisor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 Tabela 15. Shembull për përzgjedhjen e treguesve . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 Tabela 16. Niveli i punësimit për bashkinë Berat sipas sektorëve të ndryshëm të ekonomisë 152 Tabela 17. Pasqyra e të ardhurave dhe shpenzimeve për terminalin e Fierit, periudha 2009 -2013; Analiza e kosto-përfitimit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194


PARATHËNIE Manuali për planifikimin dhe zhvillimin e territorit është një dokument në ndihmë të vendimmarrësve dhe të profesionistëve të fushës. Ai është hartuar duke respektuar legjislacionin aktual të planifikimit në Shqipëri. Mirëpo, për t`iu shmangur rigjiditetit dhe për të rritur jetëgjatësinë, manuali shkon përtej interpretimit të përcaktimeve ligjore dhe fokusohet në çështje teknike që do të vazhdojnë të kenë interes dhe nëse baza ligjore ndryshon në të ardhmen. Në një kontekst të pasur me dokumente udhëzuese për planifikimin si proces dhe instrument, Manuali i planifikimit dhe zhvillimit të territorit sjell tre risi: Së pari, reflekton legjislacionin e ri të planifikimit, të krijuar prej vitit 2014, duke qenë kështu një udhërrëfyes i përditësuar në funksion të nevojave të bashkive dhe autoriteteve të tjera publike; Së dyti, ofron një gamë të gjerë metodologjish mbi mënyrën e realizimit të analizave hapësinore/territoriale në planifikimin vendor dhe në lidhje me shumëllojshmërinë dhe zbatimin e instrumenteve të zhvillimit të tokës për financimin e infrastrukturave publike. Informacioni për analiza të tilla ka munguar në dokumentet e hartuara më parë dhe sjellja pranë përdoruesit me këtë manual është një vlerë e shtuar për proceset e planifikimit të territorit, veçanërisht në nivel vendor. Së treti, ky manual sjell një buqetë instrumentesh për zhvillimin e tokës (drejtimin e zhvillimit nëse i referohemi ligjit të planifikimit) dhe sidomos instrumente financiare të zhvillimit të tokës, që synojnë sigurimin e financimit të

II

infrastrukturave publike, përtej mënyrave që bashkitë shqiptare njohin e përdorin aktualisht. Në Shqipëri ekzistojnë disa manuale dhe metodologji me vlerë në drejtim të planifikimit dhe madje edhe zhvillimit të territorit. Mund të përmendim disa prej tyre, si: (i) Manuali për Planifikimin Strategjik dhe Financiar Afatmesëm dhe Afatgjatë, hartuar në kuadër të mbështetjes së qeverisë zviceriane për zhvillimin në Shqipëri. Ky manual trajton në mënyrë të detajuar të gjitha hapat e planifikimit strategjik të zhvillimit, ngushtësisht të lidhura me hapat për planifikimin financiar afatmesëm e afatgjatë të bashkive; (ii) Manuali për Planifikimin [gjithë]përfshirës, i hartuar në kuadër të mbështetjes së USAID për planifikimin dhe qeverisjen vendore në Shqipëri. Ky manual ka në fokus proceset e planifikimit me pjesëmarrje si dhe të gjitha format e tjera të pjesëmarrjes dhe gjithëpërfshirjes në zhvillimin e territorit; (iii) Albania 2030 Manifesto, një iniciativë e Universitetit POLIS për të krijuar një metodologji shqiptare dhe njëkohësisht në përputhje me praktikat dhe parimet më të mira evropiane të planifikimit hapësinor, me fokus hartimin e një plani kombëtar për territorin; (iv) Udhëzuesi për zhvillimin dhe manaxhimin e tokës në Shqipëri, i hartuar në kuadër të mbështetjes së qeverisë hollandeze dhe me fokus të veçantë në raste studimore shqiptare mbi zhvillimin e tokës; (v) Manuali teknik për planifikimin dhe zhvillimin e territorit, hartuar para 5 vitesh me mbështetjen e Bankës Botërore, me qëllim hedhjen dritë mbi përcaktimet e reja ligjore të planifikimit; (vi) Manuali për hartimin e planit të investimeve kapitale, gjithashtu hartuar në kuadër të mbështetjes së qeverisë hollandeze


për zhvillimin në Shqipëri dhe të Rrjetit për Shoqërinë e Hapur në Shqipëri (2008).

në kushtet e reformimit të qeverisjes vendore dhe kufijve administrativë.

I pajisur me risitë e mësipërme, manuali i planifikimit tejkalon dokumentet udhëzuese të deritanishme dhe në harmoni me to plotëson platformën udhëzuese të proceseve të planifikimit dhe zhvillimit të territorit në Shqipëri. Për më tepër, ky manual vjen për përdoruesit menjëherë pas zbatimit të reformës territoriale-administrative dhe krijimit të 61 bashkive të reja, me territore të zgjeruara dhe shumë komplekse sa i përket problematikës. Ministria e Zhvillimit Urban dhe Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit kanë mundësinë t`ua ofrojnë manualin bashkive. Ky është një moment veçanërisht i përshtatshëm për t`ua vënë në dispozicion manualin atyre 26 njësive, të cilat po mbështeten financiarisht nga qeveria për hartimin e planeve të përgjithshme vendore. Në këto kushte, përfshirë dhe faktin që bashkitë kanë detyrimin ligjor të hartojnë planet e përgjithshme për territoret e tyre, shkalla e vështirësisë në procesin e planifikimit dhe zhvillimit të tokës, është rritur ndjeshëm.

Hartimi i manualit është fryt i punës së përbashkët të një skuadre shumëdisiplinore dhe shfrytëzon një eksperiencë shumëvjeçare planifikimi, të krijuar nga institucione dhe ekspertë të fushës. Ekspertët e Co-PLAN, të projektit të USAIDit për Planifikimin dhe Qeverisjen Vendore dhe të Universitetit POLIS, duke bashkëpunuar me ekspertët e AKPT-së dhe të Ministrisë së Zhvillimit Urban, dhe me nxitjen e mbështetjen e veçantë të Ministres, Znj. Eglantina Gjermeni, kanë mundur që për një kohë të shkurtër të krijojnë këtë udhëzues me vlerë për bashkitë, autoritetet në nivel qendror dhe profesionistët e planifikimit dhe të zhvillimit të territorit.

Një udhërrëfyes i ri si Manuali i planifikimit ofron jo vetëm ndihmën e parë në këto kushte thuajse kritike për bashkitë, por është një instrument i fuqishëm që mund të përdoret për zhvillimin e kapaciteteve lokale në planifikim. Autoritetet e planifikimit kanë mundësinë të përdorin manualin e ri të planifikimit dhe zhvillimit të territorit, së bashku me dokumentet e tjera udhëzuese (si më sipër) për të përballuar me sukses sfidën e manaxhimit të territorit, përfshirë aspektet financiare të saj,

PARATHËNIE

III


HYRJE QËLLIMI I MANUALIT Duke nisur nga viti 1993, Shqipëria është në vazhdën e krijimit të historisë dhe të zhvillimit të diskutimeve teknike e politike të planifikimit urban e territorit, të cilat jo vetëm pasurohen vazhdimisht, por edhe bëhen më sfiduese. I gjithë sistemi i planifikimit në Shqipëri po evoluon drejt formave gjithnjë e më komplekse, i mbështetur nga nisma ligjore të rëndësishme dhe mjaft të diskutuara mes aktorëve. Sidoqoftë, me zgjerimin e gamës së çështjeve që duhet të trajtojnë proceset e planifikimit të territorit rritet edhe shkalla e vështirësisë së zbatimit të proceseve. Kjo ndodh veçanërisht në kushtet kur planifikimi i territorit duhet të jetë shumëdimensional dhe të trajtojë aspekte të të gjithë sektorëve njëkohësisht (si: mjedisi, bujqësia, zhvillimi rural, zhvillimi ekonomik, turizmi, transporti etj.), duke marrë parasysh interesat e të gjitha grupimeve, institucionale apo individuale, publike apo private. Për më tepër, në kushtet e ekonomisë së tregut dhe të pronës private, trajtimi ligjor i planifikimit të territorit dhe i zhvillimit të tokës është tejet i komplikuar dhe me një mori çështjesh (shpeshherë kontradiktore) për të zgjidhur. Në Shqipëri problemi nuk qëndron vetëm në faktin se është vështirësuar konteksti urban dhe ai i zhvillimit të territorit, por edhe në faktin se sistemi i planifikimit dhe instrumentet e tij ndryshojnë shpejt e vazhdimisht, pa pritur që praktikat përkatëse të konsolidohen. Në kushte të tilla, palët e interesuara të sektorit të planifikimit kanë nevojë për mjete ndihmëse që të përshtaten sa më mirë dhe të mos humbasin kohë në përvetësimin e ligjeve dhe rregullave të reja. Kjo bëhet edhe më e rëndësishme në kushtet kur Shqipëria sapo ka realizuar një reformë territoriale, si rezultat i së cilës 373 IV

Bashkia BELSH BERAT BULQIZË CËRRIK DELVINË DEVOLL DIBËR DIVJAKË DROPULL DURRËS ELBASAN FIER FUSHË ARRËS GJIROKASTËR GRAMSH HAS HIMARË KAMËZ KAVAJË KËLCYRË KLOS KOLONJË KONISPOL KORÇË KRUJË KUÇOVË KUKËS KURBIN LEZHË LIBOHOVË LIBRAZHD FINIQ LUSHNJE MALËSI E MADHE MALIQ MALLAKASTËR MAT MEMALIAJ MIRDITË PATOS PEQIN PËRMET POGRADEC POLIÇAN PRRENJAS PUKË PUSTEC ROSKOVEC RROGOZHINË SARANDË SELENICË SHIJAK SHKODËR SKRAPAR TEPELENË TIRANË TROPOJË URA VAJGURORE VAU I DEJËS VLORË VORË

Sipërfaqe (km2) 196.44 379.98 678.51 189.65 182.9 453.27 937.88 309.58 448.25 338.3 872.03 619.9 540.42 469.25 739.22 399.62 571.94 37.18 198.81 304.65 357.48 864.06 221.88 805.99 339.02 160.23 933.86 269.03 509.1 248.24 793.36 441.2 372.72 951.01 656.34 329.19 493.5 372.07 869.71 82.55 197.79 601.95 594.77 272.02 322.95 505.53 198.68 118.01 223.5 58.96 561.24 92.19 872.71 831.44 431.24 1110.03 1057.3 156.56 499.09 616.85 82.72

Popullsi 19’503 60’031 31’210 27’445 7’887 26’716 61’619 34’254 3’503 175’110 141’714 120’655 7’405 28’673 24’231 16’790 7’818 104’190 40’094 6’113 16’618 11’070 8’245 75’994 59’814 31’262 47’985 46’291 65’633 3’667 31’892 7’284 83’659 30’382 41’757 27’062 27’600 10’657 22’103 22’959 26’136 10’614 61’530 10’953 24’906 11’069 3’290 21’742 22’148 23’183 16’396 27’861 135’612 12’403 8’949 557’422 20’517 27’295 30’438 104’827 25’511

Tabela 1. Popullsia dhe sipërfaqja e 61 bashkive pas reformës territoriale, INSTAT 2015


MALËSI E MADHE

është rritur ndjeshëm, e po kështu edhe numri i popullsisë. Mbi të gjitha, kompetencat e autoriteteve vendore tanimë përfshijnë territore urbane dhe rurale (përfshirë ato bujqësore e natyrore), dhe kjo ka ndikim të drejtpërdrejtë në ngarkesën planifikuese dhe administruese të kryetarëve të rinj dhe stafit të tyre.

TROPOJË

SHKODËR

HAS

FUSHË ARRËS

VAU I DEJËS

PUKË

KUKËS

LEZHË MIRDITË DIBËR MAT

KURBIN

KLOS

KRUJË

BULQIZË DURRËS VORË KAMËZ SHIJAK TIRANË LIBRAZHD KAVAJË ELBASAN

RROGOZHINË

PEQIN

PRRENJAS CËRRIK

DIVJAKË LUSHNJE

BELSH

POGRADEC

FIER

MALIQ

ROSKOVEC BERAT

PATOS

MALLAKASTËR

SELENICË

PUSTEC

GRAMSH

URA KUÇOVË VAJGURORE

POLIÇAN

KORÇË

DEVOLL

SKRAPAR

MEMALIAJ KËLCYRË KOLONJË

TEPELENË

VLORË

PËRMET HIMARË GJIROKASTËR LIBOHOVË DELVINË DROPULL

SARANDË FINIQ

KONISPOL

Figura 1. Transformimi i hartës administrative të Shqipërisë si rezultat i reformës 2014-2015 BURIMI: MINISTRI I SHTETIT PËR ÇËSHTJET VENDORE

Kufi Qarku Kufi Bashkie Njësi Administrative

njësitë vendore të saj (urbane ose rurale) u zëvendësuan me 61 bashki. Ulja e numrit të njësive vendore të qeverisjes nuk krijon vetëm mundësi për rritjen e ekonomisë së shkallës dhe efiçiencës në shërbime, por vendos edhe sfida të reja në planifikimin dhe zhvillimin e territorit. Hapësira administrative e çdo bashkie HYRJE

Ky manual synon t’u përgjigjet disa prej nevojave kryesore të të interesuarve në procesin e planifikimit dhe zhvillimit të territorit në Shqipëri. Duke qenë se planifikimi dhe zhvillimi janë dy procese të lidhura dhe me ndikim të anasjelltë, të interesuarit në këtë zinxhir përfshijnë: qytetarët dhe pronarët e tokës; zhvilluesit dhe bizneset; planifikuesit profesionistë dhe projektuesit; institucionet që administrojnë territorin apo burime të caktuara në të: autoritetet qendrore dhe vendore të qeverisjes. Sa më plotësisht dhe qartë të kuptohet planifikimi dhe zhvillimi i territorit nga ana e te interesuarve, aq më i lehtë dhe i qëndrueshëm do të jetë zbatimi.

ÇËSHTJE PARIMORE TË PLANIFIKIMIT DHE ZHVILLIMIT TË TERRITORIT Parimet mbi të cilat mbështetet planifikimi dhe zhvillimi i territorit janë përcaktuar në Ligjin1 nr. 107/2014, datë 31.07.2014, “Për planifikimin dhe zhvillimin e territorit”, i ndryshuar në nenin 4 të tij, paraqitur në figurën 2. Këto parime synojnë të theksojnë rëndësinë që ka planifikimi në zhvillimin e qëndrueshëm të territorit dhe në rolin e tij të pazëvendësueshëm për harmonizimin e interesave publike e private. Parimet përcaktojnë edhe natyrën e përgjithshme të sistemit të planifikimit në Shqipëri, i cili (së paku ligjërisht) është i integruar, gjithëpërfshirës, analitik, racional, elastik, komunikues, i drejtë dhe i realizueshëm nga autoritetet e palët që mund ta kryejnë atë në mënyrën më efiçente të mundshme. Në thelb, parimet e planifikimit dhe zhvillimit V


Neni 4 Parimet Planifikimi dhe zhvillimi i territorit bazohet në këto parime: a)

Zhvillimi duhet të jetë i qëndrueshëm dhe të garantojë nevojat e brezave për barazi sociale, zhvillim ekonomik dhe mbrojtje të mjedisit;

b)

Zhvillimi i territorit është çështje e rëndësisë kombëtare; ai duhet të jetë i drejtë dhe vlera e krijuar të përftohet dhe të përvetësohet nga shoqëria që e krijon atë;

c)

Planifikimi duhet të harmonizojë interesat publike e private, kombëtare e vendore;

ç)

Zhvillimi duhet të udhëhiqet nga planifikimi, i cili është i detyrueshëm për të gjitha autoritetet e planifikimit, sipas këtij ligji;

d)

Parimet dhe vlerat e dokumenteve të planifikimit duhet të kenë vazhdimësi edhe pas ndryshimit të tyre;

dh)

Transparenca duhet të shoqërojë proceset e planifikimit dhe të kontrollit të zhvillimit;

e)

Shërbimi me një ndalesë;

ë)

Heshtja është miratim;

f)

Planifikimi duhet të marrë në konsideratë karakteristikat e kontekstit të territorit në zhvillim;

g)

Decentralizimi dhe subsidiariteti;

gj)

Harmonizimi me qasjen e Bashkimit Evropian në fushën e planifikimit dhe të zhvillimit të territorit, si edhe lidhur me kriteret mjedisore, ruajtjen e biodiversitetit dhe të zonave të mbrojtura;

h)

Zhvillimi duhet të bazohet në planifikimin dhe projektimin e gjithanshëm, gjë që garanton kushte të barabarta dhe të drejta për të gjithë qeniet, pavarësisht nga nevojat dhe karakteristikat e secilit;

i)

Planifikimi dhe zhvillimi duhet të garantojnë eliminimin e barrierave për një përdorim të sigurt, të barabartë e të pavarur të hapësirave nga të gjithë personat, përfshirë ata me aftësi të kufizuara ose grupe të veçanta, për të cilët janë të nevojshme zgjidhje teknike apo pajisje të veçanta;

j)

Hierarkia e planeve;

k)

Shpërndarja e të drejtave të zhvillimit duhet të jetë e drejtë dhe në bazë të parimit të proporcionalitetit;

l)

Sigurimi i detyrueshëm i objekteve, i përgjegjësive civile dhe profesionale në ndërtim;

ll)

Garantimi i aksesit dhe i pjesëmarrjes së publikut në hartimin e dokumenteve të planifikimit dhe të kontrollit të zhvillimit;

m)

Sistemi i integruar i planifikimit.

Figura 2.

VI

Parimet e planifikimit të territorit

BURIMI: LIGJI NR. 107/2014, “PËR PLANIFIKIMIN DHE ZHVILLIMIN E TERRITORIT”, I NDRYSHUAR


Population density No.of inhabitants /km2 at Municipality 61 level

të territorit të sanksionuara me ligj synojnë të orientojnë tërësinë e rregullave dhe praktikave ligjore për të përballuar sfidat e zhvillimit në Shqipëri, por edhe sfidat e vetë procesit të planifikimit në veçanti. Që prej vitit 1990, në Shqipëri, territori i është nënshtruar një transformimi rrënjësor të strukturës dhe balancës urbano-rurale. Mbi një e treta e popullsisë është përqendruar në trekëndëshin Laç – Elbasan – Durrës. Toka të pasura bujqësore janë zaptuar nga ndërtimet informale për të formuar qytete të reja. Periferitë urbane i kanë rritur sipërfaqet e qyteteve ekzistuese mbi 200%. Në të gjitha këto zgjerime vihet re kryesishtdensity funksioni ‘banim’, por edhe Population tregues të ulët të zhvillimit ekonomik, No.of inhabitants /km2 at Municipality 61 level papunësi

MALESI E MADHE

TROPOJE

SHKODER

HAS FUSHE ARREZ

PUKE

VAU I DEJES

LEZHE

KUKES

MIRDITE DIBER MAT

KURBIN

KRUJE DURRES

KLOS BULQIZE

VORE

SHIJAK

KAMEZ TIRANE LIBRAZHD

KAVAJE ELBASAN

RROGOZHINE PEQIN

PERRENJAS

DIVJAKE CERRIK

LUSHNJE BELSH

POGRADEC PUSTEC

GRAMSH

KUCOVE URA VAJGURORE FIER

Legend

MALLAKASTER

Densiteti (Banor/km2) density

TROPOJE

8 - 22 8 - 22 SHKODER

PERMET

GJIROKASTER

DELVINE

Qarku QarkKufi border

SHIJAK

Prepared by: Co-PLAN, 2015 Source: INSTAT Census 2011

KAMEZ

0 5 10

TIRANE

Figura 4. Lëvizja e popullsisë për periudhën 2001-2011 sipas INSTAT

LIBRAZHD KAVAJE ELBASAN

RROGOZHINE

¯

KONISPOL

Natural Breaks

KLOS BULQIZE

VORE

SARANDE LIVADHJA

- 2605 521 -521 2605

DIBER

DURRES

DROPULL

316 -316 520- 520

MAT

KRUJE

LIBOHOVE

HIMARE

74 - 74 164- 164

MIRDITE

KURBIN

KOLONJE

TEPELENE

VLORE

52 - 52 73 - 73 KUKES

DEVOLL

KORCE

KELCYRE

Text

165 -165 315- 315 LEZHE

SKRAPAR

36 - 36 51 - 51

PUKE

VAU I DEJES

POLICAN

MEMALIAJ

SELENICE

23 - 23 35 - 35

HAS FUSHE ARREZ

MALIQ

BERAT

PATOS

Population density MALESI E MADHE

ROSKOVEC

PEQIN

PERRENJAS

20

30

Kilometers 40

BURIMI: INSTAT, 2014

DIVJAKE CERRIK

LUSHNJE BELSH

e lartë dhe rreziku i ndarjes sociale. Sfidat e këtij transformimi territorial shoqërohen me dëme të konsiderueshme mjedisore, procese shpyllëzimi, rritje të erozionit, ndotje të ujërave sipërfaqësore dhe nëntokësore, rritje galopante të sasisë së mbeturinave të ngurta (urbane, ndërtimore e të rrezikshme) etj.

POGRADEC PUSTEC

GRAMSH

KUCOVE URA VAJGURORE

d

FIER

tion density

MALIQ

BERAT

MALLAKASTER

22 - 35

ROSKOVEC PATOS

POLICAN

SKRAPAR

KELCYRE

Text

KOLONJE

TEPELENE

VLORE

PERMET

6 - 520

1 - 2605

rk border

: Co-PLAN, 2015 TAT Census 2011

LIBOHOVE

HIMARE

- 73

5 - 315

DEVOLL

MEMALIAJ

SELENICE

- 51

- 164

KORCE

GJIROKASTER

Zhvillimi jo i qëndrueshëm, por njëkohësisht shumë energjik i territorit në 25 vitet e fundit në Shqipëri lidhet me një sërë faktorësh, mirëpo mungesa e përputhshmërisë midis energjisë dhe BURIMI: INSTAT, Figura 3. Shpërndarja e CENSUS, 2011 Kilometers pritshmërive të kapitalit social (nga njëra anë) densitetit të popullsisë në territor 0 5 10 PËRGATITUR: 20 30 40 Co-PLAN në nivel bashkie sipas INSTAT dhe aftësisë së institucioneve për të planifikuar DELVINE

DROPULL

SARANDE LIVADHJA

KONISPOL

HYRJE

¯

VII


MIGRACIONI, HYRJE 1990-2000

LEGJENDA HYRJE 1990-2000 GJITHSEJ KUKËS

0.086

SHKODËR

dhe drejtuar zhvillimin (nga ana tjetër) mund të konsiderohet si arsyeja thelbësore e kaosit në territor. Edhe pse, tashmë prej shumë vitesh, palët e interesuara për planifikimin e territorit

BERAT DIBËR DURRËS ELBASAN

LEZHË

FIER GJIROKASTËR DIBËR

KORÇË

B AJ R AM CUR R I

KUKËS LEZHË

DURRËS

SHKODËR

K OP L IK

TIRANË

K R UMË

VLORË TIRANË

S HK ODË R

K UK Ë S

P UK Ë

VAU I DE J Ë S

ELBASAN

FIER BERAT

L E ZHË R R Ë S HE N

KORÇË

P E S HK OP I L AÇ K R UJ Ë

GJIROKASTËR

VLORË

B UR R E L K L OS

VOR Ë S HIJ AK TIR ANË

K AVAJ Ë

MIGRACIONI, DALJE 1990-2000

L IB R AZHD E L B AS AN P R R E NJ AS

P E QIN

CË R R IK B E L S H-QE NDË R L US HNJ E

DIVJ AK Ë

LEGJENDA DALJE 1990-2000 KUKËS

L IQE NAS MAL IQ

B E R AT

BERAT

B AL L S H

DIBËR DURRËS

K OR ÇË B IL IS HT

P OL IÇAN

S E L E NICË

!( VL OR Ë

ELBASAN LEZHË

P OGR ADE C

K UÇOVË F IE R!( PATOS

0.11

SHKODËR

GR AMS H

ÇOR OVODË

FIER GJIROKASTËR

ME MAL IAJ

KORÇË

DIBËR

KUKËS

DURRËS

K Ë L CYR Ë P Ë R ME T

LEZHË SHKODËR

Distanca në kohë për tek dalja e HIMAR Ë autostradës më të afërt GJ (min) IR OK AS TË R

TIRANË VLORË

TIRANË

ERS EK Ë

L IB OHOVË

0 - 15 16 - 30 46 - 60 61 - 90 91 - 120 > 121

ELBASAN

FIER

BERAT

KORÇË

GJIROKASTËR

VIII

K ONIS P OL

Qëndër Bashkie Rrjeti rrugor (Autostradë) Kufiri i Qarkut

VLORË

Figura 5. Lëvizjet demografike mes qarqeve për periudhën 1991-2000, sipas INSTAT

DE LVINË F INIQ

Figura 6. Aksesi i bashkive në akset kryesore rrugore

BURIMI: INSTAT PËRGATITUR: Co-PLAN

BURIMI: Co-PLAN, 2015

Kjo hartë tregon kohën e mbërritjes në daljet e autostradave: Distanca e qendrave të 61 bashkive nga daljet më të afërta të autostradave (min)


Elbasan

Elbasani

Figura 7.

Tiranë Tirana

Rritja e qyteteve

BURIMI: Co-PLAN, 2009

Sipërfaqe e përmbytur nga rritja e nivelit të detit me 30 cm

Përqindja e popullsisë e rrezikuar nga përmbytjet

TROPOJË MALËSI E MADHE

Fier

Fieri

0 - 1.2 % 1.3 - 15.2% 15.3 - 29.7% 29.8 - 59.6% 59.7 - 83.2% 83.3 - 99%

HAS

FUSHË ARRËS

SHKODËR

PUKË

KUKËS

VAU I DEJËS

LEZHË

MIRDITË

Përqindja e sipërfaqes së përmbytur të Bashkisë

DIBËR MAT

KURBIN

0 - 4.1 % 4.2 - 12.5% 12.6 - 21.4% 21.5 - 33.4% 33.5 - 59% 59.1 - 79.6%

KLOS KRUJË DURRËS

VORË

BULQIZË

KAMËZ

SHIJAK TIRANË

LIBRAZHD

KAVAJË ELBASAN RROGOZHINË

PEQIN

PRRENJAS

DIVJAKË LUSHNJE

Viti 2007

CËRRIK

POGRADEC

GRAMSH

Viti 2001

FIER

Viti 1990 Zona jo banimi

BELSH

URA VAJGURORE ROSKOVEC PATOS

Durrës

Durrësi

flasin vazhdimisht për zhvillimin e qëndrueshëm dhe aftësinë vetëripërtëritëse (resilience) të territorit e qyteteve tona, realiteti tregon se këto koncepte nuk janë kuptuar mjaftueshëm apo drejt.

MALLAKASTËR

VLORË

SELENICË

PUSTEC

KUÇOVË MALIQ

BERAT

KORÇË

POLIÇAN

MEMALIAJ KOLONJË

KËLCYRË TEPELENË

HIMARË

DEVOLL

SKRAPAR

PËRMET LIBOHOVË

GJIROKASTËR

DELVINË DROPULL

SARANDË

FINIQ

KONISPOL

Në Evropë, që prej (të paktën) vitit 1999, objektivat e Perspektivës Evropiane për Zhvillim HYRJE

Figura 8. Rreziku nga ndryshimet klimatike

BURIMI: Co-PLAN, 2015

IX


Figura 9. X

Transformimet e territorit


BURIMI: ARKIVA Co-PLAN

HYRJE

XI


Indeksi i Policentrizmit

54. 4 - 57.4

68. 6 - 71.2

57. 5 - 58.9

71. 3 - 74.0

44. 4 - 49.1

59. 0 - 65.1

74. 1 - 79.1

49. 2 - 54.3

65. 2 - 68.5

nuk ka të dhëna

Indeksi i Lidhshmërisë

46. 7 - 52.7

67. 2 - 70.6

52. 8 - 60.9

70. 7 - 73.8

18. 5 - 26.4

61. 0 - 63.5

73. 9 - 77.1

26. 5 - 46.6

63. 6 - 67.1

nuk ka të dhëna

Figura 10. Indeksi i policentrizmit, Shqipëria dhe vendet e Bashkimit Europian

Indeksi i policentrizmit morfologjik krijohet mbi bazën e tre indekseve: i madhësisë; i vendndodhjes; dhe i lidhshmërisë. Indekset e madhësisë dhe të lidhshmërisë tregojnë se Shqipëria është shumë monocentrike – popullsia dhe PBB të përqendruara në trekëndëshin FushëKrujë – Durrës – Lushnje dhe aksesi i vendbanimeve më periferike është shumë i ulët. Indeksi i vendodhjes paraqet një situatë shumë më policentrike, pasi vendbanimet, për shkak të politikës subvencionuese të sistemit diktatorial, janë të shpërndara njëtrajtësisht në të gjithë territorin. Si rezultat, Shqipëria radhitet në grupin e shteteve me monocentrizëm relativisht të theksuar. Ndryshimi i Prodhimit të Brëndshëm Bruto

0.70

Berat 0.60

Dibër Durrës

0.50

Elbasan

Përqindje Ndryshim

0.40

Fier 0.30

Gjirokastër Korçë

0.20

Kukës 0.10

Lezhë

0.00

Shkodër Tiranë

-0.10

Vlorë -0.20 2000-2001

2001-2002

2002-2003

2003-2004

2004-2005

2005-2006

2006-2007

2007-2008

2008-2009

2009-2010

2010-2011

2011-2012

Viti Kalendarik

Figura 11. Ndryshimi i Prodhimit të Brendshëm Bruto për frymë në nivel qarku, 2000-2012, sipas INSTAT XII

BURIMI: INSTAT, 2000-2012 PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015


Indeksi i Vendodhjes

39. 4 - 52.0

77. 4 - 83.5

52. 1 - 57.9

83. 6 - 91.6

22. 3 - 32.1

58. 0 - 60.5

91. 7 - 100.0

32. 2 - 39.3

60. 6 - 77.3

nuk ka të dhëna

Indeksi i Përmasave

63. 4 - 66.4

80. 5 - 84.1

66. 5 - 73.9

84. 2 - 87.5

35. 5 - 49.0

74. 0 - 77.3

87. 6 - 97.0

49. 1 - 63.3

77. 4 - 80.4

nuk ka të dhëna

BURIMI: ESPON 1.1.1 2005, “POTENTIALS FOR POLYCENTRIC DEVELOPMENT IN EUROPE” DHE TË DHËNA NGA INSTAT 2011 PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

Indeksi i madhësisë ndërtohet mbi supozimin (parakusht për policentrizëm) që shpërndarja e qyteteve të mëdha e të vogla në një sistem policentrik nuk dominohet nga një qytet i madh. Shpërndarja ideale sipas madhësisë (në kurbë) është log-linear dhe sa më e sheshtë të jetë kurba e regresionit aq më policentrik është rajoni. Indeksi i vendndodhjes ndërtohet mbi supozimin se sa më uniforme është shpërndarja e qendrave të ZFU-ve në territor, aq më policentrik është territori. Indeksi i lidhshmërisë ndërtohet mbi supozimin se një sistem urban me akses dhe lidhje të mira midis qendrave të nivelit të dytë është më policentrik se sa një sistem, ku të gjitha qendrat krijojnë lidhje radiale me kryeqytetin dominues. Ndryshimi i Nivelit të Punësimit 0.20

Berat Dibër

0.10

Durrës

P ë rq ind je N d ryshim

0.00

Elbasan Fier

-0.10

Gjirokastër -0.20

Korçë Kukës

-0.30

Lezhë

-0.40

Shkodër -0.50

Tiranë Vlorë

-0.60 2007-2008

2008-2009

2009-2010

2010-2011

Viti Kalendarik

Figura 12. Ndryshimi i punësimit total në nivel qarku, 20072011, sipas INSTAT HYRJE

BURIMI: INSTAT, 2007-2011 PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

XIII


Përqindja e njerëzve që kanë shkollim të lartë

Sasia e qendrave shëndetësore

MALËSI E MADHE

TROPOJË

HAS

FUSHË ARRËS

PUKË

KUKËS

VAU I DEJËS

MALËSI E MADHE

0 1-5 6-7 8 - 10 11 - 15 16 - 23 Kufi Bashkie

SHKODËR

LEZHË MIRDITË DIBËR

TROPOJË

2.6 - 5 % 5-7% 7 - 10 % 10 - 20 % Tirana - 25.3 % Kufi Bashkie

SHKODËR HAS

FUSHË ARRËS

PUKË

VAU I DEJËS

KUKËS

LEZHË MIRDITË DIBËR

MAT

KURBIN

MAT

KURBIN KLOS

KRUJË

BULQIZË

KLOS

KRUJË

DURRËS

BULQIZË

DURRËS

VORË KAMËZ SHIJAK

VORË KAMËZ SHIJAK

TIRANË

TIRANË

LIBRAZHD

LIBRAZHD

KAVAJË KAVAJË ELBASAN

RROGOZHINË PEQIN

PRRENJAS

LUSHNJE

FIER

GRAMSH

URA KUÇOVË VAJGURORE ROSKOVEC BERAT PATOS

BELSH

POGRADEC

POGRADEC

GRAMSH

URA KUÇOVË VAJGURORE ROSKOVEC BERAT PATOS

FIER

POLIÇAN

CËRRIK

LUSHNJE

PUSTEC MALIQ

DEVOLL MALLAKASTËR

PRRENJAS

DIVJAKË

CËRRIK

BELSH

ELBASAN

RROGOZHINË PEQIN

DIVJAKË

PUSTEC MALIQ

KORÇË

SKRAPAR

DEVOLL POLIÇAN

MALLAKASTËR

KORÇË

SKRAPAR

MEMALIAJ

SELENICË

MEMALIAJ

SELENICË

KËLCYRË KOLONJË TEPELENË

VLORË

KËLCYRË KOLONJË

PËRMET

TEPELENË

VLORË

PËRMET

HIMARË GJIROKASTËR

HIMARË GJIROKASTËR

LIBOHOVË

LIBOHOVË

DELVINË DELVINË DROPULL SARANDË

DROPULL FINIQ

SARANDË

FINIQ

KONISPOL KONISPOL

Diferenca midis % së punësimit të meshkujve dhe të femrave

Përqindja e Popullsisë e konsideruar e varfër

MALËSI E MADHE

10.6% 12.4% 15.4% 17.1% 22.5% Kufi Qarku

SHKODËR KUKËS

LEZHË

TROPOJË

- < 1% -1 - 2% 2-5% 5-8% 8- 10% 10 - 20% 20 - 27% Kufi Qarku

SHKODËR HAS

FUSHË ARRËS

PUKË

KUKËS

VAU I DEJËS

LEZHË MIRDITË DIBËR MAT

KURBIN

DIBËR

KLOS

KRUJË

DURRËS

BULQIZË

DURRËS VORË KAMËZ SHIJAK TIRANË

TIRANË

LIBRAZHD KAVAJË ELBASAN

RROGOZHINË PEQIN

ELBASAN

PRRENJAS

DIVJAKË BELSH

CËRRIK

LUSHNJE

FIER FIER

BERAT

GRAMSH

URA KUÇOVË VAJGURORE ROSKOVEC BERAT PATOS

POGRADEC PUSTEC MALIQ

KORÇË

DEVOLL MALLAKASTËR

SELENICË

POLIÇAN

SKRAPAR

KORÇË

MEMALIAJ KËLCYRË KOLONJË

VLORË

GJIROKASTËR

TEPELENË

VLORË

PËRMET

HIMARË GJIROKASTËR LIBOHOVË DELVINË DROPULL SARANDË

FINIQ

KONISPOL

Figura 13. Shembuj të leximit të pabarazive hapësinore XIV

BURIMI: INSTAT, 2011-2012 PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015


Hapësinor (ESDP2) udhëheqin mendimin e ri dhe instrumentet novatore në planifikim, duke u pasqyruar vazhdimisht në dokumentet pasuese ligjore ose orientuese (Axhenda Evropiane e Territorit 20203, Strategjia Evropa 20204, Vizioni Territorial i Evropës 20505, etj.). Këto objektiva synojnë t`i japin orientim hapësinor zhvillimit (policentrizmi përkundrejt pabarazive hapësinore), të garantojnë akses të njëjtë për rajonet dhe njerëzit në infrastrukturë dhe njohuri, të menaxhojnë burimet natyrore dhe trashëgiminë kulturore në mënyrë të zgjuar e në funksion të ripërtëritjes (resilience). Shqipëria përballet me po këto sfida, sa i përket të ardhmes së zhvillimit të territorit. Studime të 5 viteve të fundit tregojnë rritje të theksuar të pabarazive (sociale, ekonomike e mjedisore) hapësinore dhe nevojën e pakundërshtueshme të ndërthurjes horizontale mes politikave sektoriale. Kjo duhet jo vetëm për të shmangur ndikimin negativ të zbatimit thellësisht sektorial të politikave të ministrive, por edhe për të fuqizuar rezultatin pozitiv të qëllimeve të tyre në territor. Së fundi, përtej gjithë problematikës së paraqitur më sipër, vetë procesi i të planifikuarit përbën një sfidë. Edhe pse i detyrueshëm ligjërisht në Shqipëri, ai has rezistencë dhe vihet re dëshira e grupeve të interesit, madje edhe e institucioneve, për ta anashkaluar. Arsyet6 për këtë janë: • Njohuri ende të kufizuara në planifikim. Planifikimi është shumëdisiplinor dhe një planifikues duhet të ketë njohuri bazë në ekonomi, qeverisje, territor, mjedis, legjislacion, komunikim dhe politika sociale. Më tej, ai mund të specializohet në një nga këto fusha.

të shohim pasojat (afatgjata) dhe na errëson aftësinë vendimmarrëse. • Mosbesimi tek produkti i procesit të planifikimit. Planifikimi kërkon kohë dhe planet nuk zbatohen gjithmonë ashtu siç miratohen. Në fakt, duhet kuptuar se edhe ndryshimi i planit gjatë procesit të planifikimit apo pas miratimit të tij është planifikim. • Perceptimi se planifikimi është i vështirë dhe tejet teknik. Në fakt, planifikimi trajton një mori çështjesh dhe ndërlikimesh, sepse vendimet e institucioneve për burimet në territor shpesh nuk përputhen. Mjafton një grup teknik shumëdisiplinor dhe bashkëpunues që të analizojë e zgjidhë të gjitha çështjet teknike në planifikim. • Miti i “interesave”. Suksesi i planifikimit si proces e produkt bazohet tek negociata dhe komunikimi, por planifikimi bashkërendon interesa, madje shpesh edhe politikisht të nxehta. Sidoqoftë, interesat mund të kënaqen me zgjidhje profesionale dhe të mirëmenduara, pa nxituar në vendimmarrje të njëanshme, kontradiktore dhe amatore. • Bllokimi nga kostot. Ne llogarisim koston e kryerjes së procesit të planifikimit (bazat e të dhënave për territorin, vizualizimin e tendencave të zhvillimit, hartimin e planeve, komunikimin publik etj.), por nuk llogarisim koston e mosrealizimit të këtij procesi. Ajo është mijëra herë më e lartë sesa vlera financiare e të gjitha infrastrukturave publike në territor dhe e shpenzimeve administrative për planifikim.

• Mashtrimi nga “urgjenca”. Në matricën “e [pa]rëndësishme – [jo]urgjente”, përgjithësisht, zgjedhim çështjet urgjente, edhe nëse janë të parëndësishme, apo vendosim presion mbi çështjet që kërkojnë kohë e pjekuri, mirëpo urgjenca nuk na lejon HYRJE

XV


KRONOLOGJIA E BAZËS LIGJORE PËR PLANIFIKIMIN Përpara vitit 1990 planifikimi i territorit as nuk njihej si i tillë. Urbanistika ishte një disiplinë përmes së cilës pushtetet diktatoriale (fashiste dhe komuniste) vendosnin në territor objektet e vendimmarrjeve të tyre të centralizuara mbi ekonominë dhe ndërtimin e qyteteve. Ndryshimi i sistemit politik dhe ekonomik i përballi institucionet jo vetëm me nevojën për reforma sektoriale, por edhe për ndryshim të mendësisë në përdorimin e territorit dhe burimeve të tij. Shumëfishimi i interesave për këto burime ndodhi në projeksion gjeometrik, veçanërisht pas privatizimit të tokës. Si rezultat, baza ligjore për përdorimin e tokës dhe të burimeve në territor (planifikimi) duhet të pësonte ndryshime thelbësore. Këto ndryshime kanë ndodhur gradualisht, me procese të hapura ose jo, në antagonizëm apo dakordësi me reforma të tjera, dhe datojnë që prej vitit 1993.

SI PËRDORET KY MANUAL? Ky manual ka për qëllim t`ju ndihmojë në punën tuaj të përditshme si planifikues apo zhvillues, por në asnjë mënyrë nuk mund të zëvendësojë ligjin dhe aktet nënligjore. Në këtë manual do të gjeni informacion për instrumente dhe procese të ndryshme, por mos u kufizoni vetëm në përdorimin e tyre. Ju jeni interpretuesit më të mirë të legjislacionit dhe, duke u mbështetur në përvojën tuaj, mund ta zgjeroni morinë e shembujve të këtij manuali me shumë zgjidhje të tjera praktike dhe përmbajtësore. Për lehtësi në përdorim, manuali është strukturuar në mënyrë të ngjashme me ligjin për planifikimin dhe zhvillimin e territorit (nr. 107/2014). Megjithatë, për të qenë sa më pak i varur nga ndryshimet ligjore, manuali përqendrohet në shpjegimin e parimeve, koncepteve apo çështjeve përmbajtësore e XVI

proceseve dhe shumë më pak në rregullat ligjore. Për rregulla ligjore ju lutem referojuni gjithmonë legjislacionit ose kërkoni ndihmë nga juristët. Manuali përmban edhe një kapitull përmbajtësor që ka të bëjë me analizimin e territorit, si një hap kyç në procesin e planifikimit. Ky kapitull nuk është shterues pasi, veç analizave të përmendura, mund të kryeni edhe shumë të tjera (edhe të reja) që zhvillohen gradualisht nga profesionistët, sikurse mund të modifikoni metodologjitë për ato ekzistuese. Analizat e paraqitura në manual synojnë të plotësojnë kryesisht procesin e planifikimit në nivel vendor. Për nivelet e tjera të qeverisjes analizat e paraqitura në manual mund të përdoren duke bërë modifikimet e nevojshme sipas shkallës së territorit, problemit dhe grupeve të interesit. Manuali është hartuar për përdorim të gjerë. Ai u shërben planifikuesve që punojnë në institucione publike (qendrore e vendore) apo në sektorin jo publik. Për tema të caktuara, dhe sipas interesit, ai mund të përdoret nga arkitektët, projektuesit, zhvilluesit, madje edhe nga qytetarët. Manuali u shërben si një udhëzues strategjik vendimmarrësve dhe përmban të dhëna me interes kërkimor/shkencor për universitetet apo forume të ndryshme akademike dhe profesionale. Gjuha grafike e manualit është zgjedhur që të jetë sa më e larmishme dhe të pasqyrojë mënyra të ndryshme të të punuarit. Vetë manuali paraqet punët e bëra nga ekipe të ndryshme profesionistësh dhe institucionesh në Shqipëri. Ashtu sikurse është planifikimi i territorit një proces në vazhdimësi, ashtu janë edhe teknikat e metodologjitë e përdorura në të. Këto të fundit ndryshojnë vazhdimisht dhe është e drejtë, madje e nevojshme, që profesionistët të mos reshtin së sjelluri risi teknikash grafike e analitike, metoda të reja shkencore dhe forma gjithnjë e më efektive të proceseve me njerëzit. Për çdo çështje të trajtuar, sipas mundësisë,


KRONOLOGJIA E BAZAVE LIGJORE 23.04.2009

Ligji nr. 10 119/2009, për “Planifikimin e Territorit”

13.11.2009 25.03.2010

Ligji nr. 10 258/2010, për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 9947, dt. 7.7.2008 “Për pronësinë industriale”

VKM nr. 459, për “Miratimin e standrateve të përbashkëta gjeodezike dhe GIS”

16.06.2010 25.08.2010 16.12.2010

VKM nr. 1190, për “Mënyrën e organizimit dhe të funksionimit të agjencisë kombëtare të planifikimit të territorit.”

Ligji nr. 10 360/2010, për disa ndryshime në ligjin nr. 10 119/2009, “Për planifikimin e territorit”, të ndryshuar

22.06.2011

VKM nr. 460, për “Organizimin dhe funksionimin e regjistrit të planifikimit të territorit”

VKM nr. 480, për “Miratimin e rregullores model të planifikimit”

13.07.2011 14/02/2013

Ligji nr. 22/2013, për disa ndryshime dhe shtesa në ligjin nr. 10 119, “Për planifikimin e Territorit”, të ndryshuar

01.04.2013

Ligji nr. 110/2013, për disa ndryshime dhe shtesa në ligjin nr. 10 119/2009, “Për planifikimin e territorit“, të ndryshuar

04.03.2013

Ligji nr. 96/2013, “Për miratimin e aktit normativ, me fuqinë e ligjit, nr. 1, date 06.02.2013 të Këshillit të Ministrave ”Për pajisjen me leje përdorimi të strukturave të ndërtuara me shkelje të kushteve të lejes së ndërtimit përpara fillimit me efekte të plota të ligjit nr. 10 119/2009 “Për planifikimin e territorit”, të ndryshuar”

31.07.2014

Ligji nr. 107/2014, “Për planifikin dhe zhvillimin e territorit”

24.12.2014

Ligji nr. 183/2014, për disa ndryshime dhe shtesa në ligjin nr. 9780, “Për inspektimin e ndërtimit”, të ndryshuar

13.05.2015 09.07.2015

Ligji nr. 73/2015, për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 107/2-14, “Për planifikimin dhe zhvillimin e terrirorit”

29.07.2015

Figura 14. Kronologjia e bazës ligjore për planifikimin HYRJE

Aktin normativ nr. 4, (miratuar me ligjin nr. 10 315, datë 16.09.2010)

VKM nr. 481, për Miratimin e rregullores uniforme të instrumenteve të planifikimit” VKM nr. 502, për “Miratimin e rregullores të kontrollit të zhvillimit të territorit”

SHFUQIZOHEN

VKM nr. 408/2015, “Për Miratimin e e rregullores së zhvillimit të territorit”

VKM nr. 671/2015, Për disa shtesa dhe ndryshime në VKM 408/2015 “Për Miratimin e e rregullores së zhvillimit të territorit”

BURIMI: AKPT, 2015

XVII


Viti 1993

Akti ligjor Ligji nr. 7693, datë 16.04.1993, “Për urbanistikën”, i shfuqizuar

Qëllimi (Neni 1) Urbanistika përcakton rregullat e përgjithshme të vendosjes dhe arkitekturës së ndërtimeve në territor

1998

Ligji nr. 8405, datë 17.09.1998, “Për urbanistikën”, i shfuqizuar

(Neni 2) Urbanistika përcakton rregullat e përgjithshme të vendosjes dhe të arkitekturës së ndërtimeve në territor

2009 2009

2014

2015

Rregullorja e urbanistikës, e miratuar me VKM nr. 722, Zbërthimi teknik i përmbajtjes së dokumenteve teknike datë 19.11.1998, e shfuqizuar dhe kriteret urbanistike. Dokumenti i politikës për planifikimin e territorit Krijimi i një qasjeje të re në planifikim, mbështetur në parimet dhe objektivat e perspektivës Evropiane për planifikimin hapësinor Ligji nr. 10119, datë 23.04.2009, “Për planifikimin e (Neni 1) Të sigurojë zhvillimin e qëndrueshëm të territorit, territorit”, i shfuqizuar përmes përdorimit racional të tokës dhe burimeve natyrore, të mundësojë të drejtën e zhvillimit të pronës, të nxitë zhvillimin rajonal dhe mbrojtjen e trashëgimisë kulturore, të garantojë rregullat e ndërtimit për jetën dhe shëndetin e njerëzve etj. Rregullorja uniforme e instrumenteve të planifikimit Rregulloret uniforme: për realizimin e njëtrajtshmërisë së të territorit, e miratuar me VKM nr. 481, datë formës dhe të strukturës së instrumenteve kombëtare 22.06.2011, e shfuqizuar ose vendore, të planifikimit dhe kontrollit të zhvillimit Rregullorja uniforme e kontrollit të zhvillimit në territor, për t’i disiplinuar këto procese në bazë të të territorit, e miratuar me VKM nr. 502, datë instrumenteve në fuqi. 13.07.2011, e shfuqizuar Rregullorja model e planifikimit, e miratuar me VKM nr. 480, datë 22.06.2011, e shfuqizuar VKM nr. 459, datë 16.6.2010 “Për miratimin e (Neni 52 i ligjit) Regjistri si një rrjet i integruar e standardeve të përbashkëta gjeodezike dhe GIS”. shumëqëllimësh bazash elektronike kadastrale të të VKM nr. 460, datë 16.6.2010 “Për organizimin dhe dhënave mbi tokën, të pavarura e ndërvepruese ndërmjet funksionimin e regjistrit të planifikimit të territorit”. tyre. Dokumenti i Politikave për Planifikimin dhe Zhvillimin Në përmbushje të parimeve të planifikimit e zhvillimit të e Territorit 2014-20187 tokës: zhvillim i qëndrueshëm, proces socio-hapësinor, perspektiva evropiane, zhvillim në bazë zone, rikuperim i vlerës së tokës, e drejta e zhvillimit dhe ajo e pronësisë, kontrolli mbi territorin, baza e integruar e informacionit. Ligji nr. 107/2014, datë 31/07/2014, “Për planifikimin dhe zhvillimin e territorit”, i ndryshuar

(Neni 1) Të sigurojë zhvillimin e qëndrueshëm të territorit përmes përdorimit racional të tokës dhe burimeve natyrore, të mundësojë të drejtën e zhvillimit të pronës, të nxitë zhvillimin rajonal dhe mbrojtjen e trashëgimisë kulturore.

Rregullorja e zhvillimit të territorit, e miratuar me VKM nr. 408, datë 13.05.2015, e ndryshuar; Rregullorja e planifikimit të territorit, e miratuar me VKM nr. 671, datë 29.07.2015.8

Rregullorja e zhvillimit: Objekt – Kushtet e procedurat për zbatimin e instrumenteve të drejtimit të zhvillimit, si dhe përmbajtjen, strukturën e procedurën e miratimit të dokumenteve të kontrollit të zhvillimit. Qëllimi – të drejtat e detyrimet e autoriteteve të zhvillimit për ushtrimin e funksionit. Rregullorja e planifikimit: Qëllimi – rregulla të unifikuara për strukturën, përmbajtjen dhe procedurën e hartimit, zbatimit, detajimin dhe monitorimin e zbatimit të planeve, me qëllim njëtrajtshmërinë e formës e strukturës së dokumenteve të planifikimit.

2 VKM për funksionimin e Regjistrit dhe standardet e përbashkëta gjeodezike Rregullorja për menaxhimin e hapësirës publike, e miratuar me VKM VKM “Për mënyrën e organizimit dhe funksionimit të Agjencisë Kombëtare të Planifikimit të Territorit” VKM nr. 725 datë 02.09.2015 “Për mënyrën e organizimit dhe funksionimit të Agjencisë së Zhvillimit të Territori,

Tabela 2. XVIII

Evolucioni i legjislacionit të planifikimit


Ndryshime Ndryshuar 4 herë Ndryshuar 10 herë

Fakte të rëndësishme (Neni 4) Masterplani, plani rregullues i përgjithshëm, studimi urbanistik pjesor, vija kufizuese e ndërtimit dhe vija suburbane – dokumente teknike që përcaktojnë të gjitha marrëdhëniet në fushën e urbanistikës (Neni 5) Studimi urbanistik rajonal dhe mjedisor, master plani, plani rregullues i përgjithshëm, studimi urbanistik pjesor, vija kufizuese e ndërtimit dhe vija suburbane - dokumente teknike që përcaktojnë të gjitha marrëdhëniet në fushën e urbanistikës

Me ndryshime Hartuar përmes një procesi me pjesëmarrje; fokus në planifikimin me pjesëmarrje dhe atë strategjik me qëllim zhvillimin e qëndrueshëm dhe përputhjen me parimet Evropiane për territorin Ndryshuar 5 herë

Miratimet e planeve në nivel vendor kryhen nga këshilli bashkiak përkatës dhe në nivel kombëtar nga Këshilli Kombëtar i Territorit – shkrihen Këshillat e Rregullimit të Territorit në bashki. Kryetari miraton lejet e ndërtimit, veç atyre komplekse që miratohen nga KKT-ja. Krijohet Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit me varësi nga kryeministri. Rishikimet e akteve nënligjore theksojnë edhe varësinë nga ministri i Transportit.

Me ndryshime

Instrumentet: a) e planifikimit: sipas niveleve – kombëtare, të integruara, ndërvendore, vendore; fokusit – të përgjithshëm, sektorial, ndërsektorial; llojit – politikë, plan, rregullore. b) e zhvillimit: rregullore kombëtare dhe vendore të kontrollit të zhvillimit; leje zhvillimi, ndërtimi, infrastrukture, komplekse, deklarim paraprak.

(Neni 53 i ligjit) Janë të detyrueshme për botim të gjitha projektaktet ose aktet e miratuara që lidhen me planifikimin dhe kontrollin e zhvillimit të territorit. Botimi në regjistër është kusht i nevojshëm dhe i mjaftueshëm për hyrjen në fuqi të aktit.

Ndryshuar 1 herë

Ndryshuar 1 herë

5 objektivat e politikës për periudhën 2014-2018: • Modernizimi i sistemit të planifikimit dhe zhvillimit të territorit; • Planifikimi dhe zhvillimi i qëndrueshëm i territorit në çdo nivel dhe në integrim me çdo sektor; • Mbyllja përfundimtare e epokës së informalitetit dhe vendosja e kontrollit mbi territorin; • Fuqizimi i sektorit të strehimit social dhe përfshirja e integrimi i komuniteteve të pafavorizuara; • Rritja e efiçencës së energjisë në fushën e ndërtimit dhe në praktikat e planifikimit. Miratimet e planeve në nivel vendor kryhen nga këshilli bashkiak dhe në nivel kombëtar nga Këshilli Kombëtar i Territorit. Kryetari miraton lejet e ndërtimit dhe planet e detajuara vendore. KKT-ja miraton edhe plane të detajuara për zonat e rëndësisë kombëtare si dhe leje ndërtimi, sipas rastit. Këshilli i bashkisë monitoron procesin e miratimit të PDV-së dhe garanton respektimin e procedurave ligjore per miratimin e tij; ka të drejtë të kthejë PDV-në për shqyrtim, nëse konstaton mangësi apo shkelje. Në të dyja rregulloret paraqiten edhe standarde, edhe kritere të planifikimit dhe të zhvillimit të territorit, si sipërfaqja e gjelbër për banor, gjerësia dhe tipet e brezave mbrojtës, intensiteti i ndërtimit, koeficienti i shfrytëzimit të territorit, rregullat për distancat etj.

Në proces hartimi Në proces hartimi Në proces hartimi Në proces hartimi AZHT kryen funksionet e Sekretariatit Teknik të Këshillit Kombëtar të Territorit, duke pranuar dhe shqyrtuar dokumentacionin objekt miratimi në KKT.

HYRJE

XIX


përveç shpjegimit në tekst, paraqiten edhe imazhe të situatës reale apo të dëshiruar, si dhe projektet apo skemat e realizimit. Brenda tekstit do të hasni edhe disa shkurtime tekstesh, kuptimi i të cilave është si më poshtë: AA Atelier Albania AKPT

Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit

AZHT

Agjencia e Zhvillimit të Territorit

BE Bashkimi Evropian BID Business Improvement District (zona të zhvillimit të biznesit) FKV Forumi Këshillimor Vendor KKT

Këshilli Kombëtar i Territorit

MZHU

Ministria e Zhvillimit Urban

PDV

Plani i Detajuar Vendor

PDZRK

Plani i Detajuar për Zona të Rëndësisë Kombëtare

PKS Plani Kombëtar Sektorial PPK

Plani i Përgjithshëm Kombëtar

PPP Partneritet Publik Privat PPV

Plani i Përgjithshëm Vendor i territorit

SAD Special Assessment District (zona të vlerësimit të veçantë) TIF Tax Increment Financing VKM

Vendim i Këshillit të Ministrave

VSM Vlerësimi Strategjik Mjedisor ZFU Zonat Funksionale Urbane ZRPP

Zyra e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme

ZVRPP

Zyra Vendore e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme

XX


HYRJE

XXI


I. KUSH E KA PËRGJEGJËSINË PËR PLANIFIKIMIN DHE ZHVILLIMIN E TERRITORIT NË SHQIPËRI? MALËSI E MADHE

1.1 TERRITORI DHE QEVERISJA E DECENTRALIZUAR!?

TROPOJË

SHKODËR

VAU I DEJËS

Në Shqipëri, planifikimi dhe administrimi i territorit (pas vitit 1990) kanë funksionuar përmes ofrimit të përbashkët të këtij shërbimi nga institucione si në nivel vendor, ashtu edhe në nivel qendror të qeverisjes. Sigurisht, kompetencat kanë qenë të qarta për të dyja nivelet, pasi është përcaktuar roli, përgjegjësitë dhe të drejtat e autoriteteve në lidhje me instrumentet dhe proceset. Strategjia e decentralizimit, e miratuar në vitin 1999, dhe ligji nr. 8652, datë 31.07.2000, “Për organizimin dhe funksionimin e qeverisjes vendore”, i ndryshuar, (neni 10), e përcaktojnë planifikimin urban dhe menaxhimin e tokës si një funksion të vetin “sipas mënyrës së përcaktuar me ligj”. Në po të njëjtën mënyrë shprehet për planifikimin edhe ligji i ri për qeverisjen vendore, i cili është aktualisht në proces hartimi. Kjo do të thotë se është ligji sektorial, përkatësisht ligji për planifikimin dhe zhvillimin e territorit (107/2014), ai që përcakton mënyrën e ofrimit të shërbimit dhe kryerjes së funksionit dhe, si rezultat, shpërndarjen e kompetencave. Nisur nga sa më sipër, planifikimi i territorit është një funksion që kryhet nga të dyja nivelet qeverisëse, ndërsa zhvillimi është kryesisht i përqendruar në nivelin vendor. Planifikimi mbulon të gjithë territorin dhe jo vetëm atë urban. Si rezultat, ministritë e ndryshme kanë 2

HAS

FUSHË ARRËS

PUKË

KUKËS

LEZHË MIRDITË DIBËR MAT

KURBIN

KLOS

KRUJË

BULQIZË

DURRËS VORË KAMËZ SHIJAK TIRANË

LIBRAZHD KAVAJË RROGOZHINË PEQIN

DIVJAKË

ELBASAN PRRENJAS CËRRIK

LUSHNJE BELSH

POGRADEC

FIER

URA VAJGURORE ROSKOVEC PATOS BERAT

MALLAKASTËR

SELENICË

PUSTEC

GRAMSH

KUÇOVË

MALIQ

POLIÇAN

SKRAPAR

KORÇË

DEVOLL

MEMALIAJ KËLCYRË KOLONJË

TEPELENË

VLORË

PËRMET HIMARË GJIROKASTËR LIBOHOVË DELVINË DROPULL

SARANDË

FINIQ

KONISPOL

Figura 15. Aglomeratet e Shqipërisë sipas INSTAT

BURIMI: INSTAT, 2014

përgjegjësinë të planifikojnë ato pjesë të territorit të cilat i kanë nën administrim për shkak të sektorit që mbulojnë. Kështu, për shembull, ministria përgjegjëse për mjedisin dhe ujërat ka për detyrë të përgatisë planin territorial sektorial


për burimet e ndryshme mjedisore – ajo mund ta bëjë për një burim të vetëm (p.sh. ujërat) dhe, në këtë rast, plani do të ishte sektorial. Nëse kjo ministri do të bashkëpunonte me atë përgjegjëse për energjinë, dhe do të hartonin një plan për burimet ujore dhe energjitike, atëherë plani do të ishte ndërsektorial.

MALËSI E MADHE

TROPOJË

SHKODËR

PUKË

VAU I DEJËS

Qeveria (Këshilli i Ministrave) është përgjegjëse për hartimin e planit të përgjithshëm kombëtar, i cili përcakton vizionin dhe prioritetet e zhvillimit social-ekonomiko-mjedisor në territor, në përputhje me strategjinë e zhvillimit. Ministria përgjegjëse për zhvillimin urban, mund të ndërmarrë edhe plane të përgjithshme (në karakter), por me shtrirje rajonale/ose të pjesshme (p.sh.: vetëm për bregdetin, zonat malore veriore, disa qarqe së bashku etj.). Kjo ndodh për shkak të një interesi kombëtar që mund të paraqesë rajoni (i planifikimit dhe jo administrativ), por edhe sepse në mjaft raste (pavarësisht se Shqipëria ka zbatuar reformën e territorit) organizmi territorial (urbannatyror-bujqësor) nuk përputhet me kufijtë administrativë, ndërkohë që mund të ketë rëndësi kombëtare (p.sh. zona metropolitane Tiranë-Durrës). Bashkitë hartojnë plane vendore dhe këto duhet të jenë të përgjithshme në natyrë dhe për të gjithë territorin e tyre administrativ. Sipas nevojës, edhe bashkitë mund të hartojnë plane me natyrë sektoriale për territorin e tyre (p.sh. një plan vetëm për sistemin e transportit dhe trafikut). Në çdo rast, planet e bashkive duhet të jenë në përputhje me vendimet e marra nga autoritetet qendrore në planet e tyre (kombëtare, rajonale apo sektoriale), pasi shumë nga burimet (natyrore apo ekonomike) që ndodhen në territoret administrative vendore janë përgjegjësi e institucioneve qendrore. Kjo shpjegon edhe natyrën gjithëpërfshirëse dhe integruese të planifikimit si proces, si përgjegjësi dhe si kompetencë. Në një sistem qeverisës të decentralizuar planifikimi nuk mund të jetë vetëm përgjegjësi e autoriteteve vendore, por as

HAS

FUSHË ARRËS

KUKËS

LEZHË MIRDITË DIBËR MAT

KURBIN

KLOS

KRUJË

BULQIZË

DURRËS VORË KAMËZ SHIJAK TIRANË

LIBRAZHD KAVAJË RROGOZHINË

ELBASAN

PEQIN

PRRENJAS

DIVJAKË CËRRIK LUSHNJE BELSH

POGRADEC

KUÇOVË URA VAJGURORE FIER

ROSKOVEC PATOS

MALIQ

BERAT

MALLAKASTËR

SELENICË

PUSTEC

GRAMSH

POLIÇAN

SKRAPAR

KORÇË

DEVOLL

MEMALIAJ KËLCYRË KOLONJË

TEPELENË

VLORË

PËRMET LIBOHOVË

HIMARË

GJIROKASTËR

DELVINË

Zona Urbane Funksionale Kufiri i qarkut

SARANDË

DROPULL

FINIQ

KONISPOL

Kufiri i bashkisë

Figura 16. Zonat Funksionale Urbane

BURIMI: Co-PLAN, 2015

vetëm e autoriteteve qendrore. E rëndësishme është që kompetenca mbi funksionin të ndahet qartë si nga pikëpamja ligjore-administrative, ashtu edhe financiare. Kjo përforcohet edhe nga strategjia e re e decentralizimit, e miratuar në vitin 2015, fragmenti i së cilës mbi planifikimin si funksion paraqitet më poshtë. Qartësia e ndarjes së përgjegjësive në planifikimin e territorit është e rëndësishme edhe për ndikimin që ka kjo ndarje mbi procesin e

1. KUSH E KA PËRGJEGJËSINË PËR PLANIFIKIMIN DHE ZHVILLIMIN E TERRITORIT NË SHQIPËRI?

3


Legjenda Lumë Rrugë Ndërtesa Kufiri administrativ Aglomerati 2011

Figura Metropoli Tiranë Durrës Burimi: Instituti17. i Statistikave,

BURIMI: INSTAT, 2014

GIS Database

Planifikimi i territorit dhe administrimi i tokës: “Planifikimi i territorit do të vazhdojë të jetë një funksion i qeverisjes vendore. Në përputhje me planet strategjike të zhvillimit, çdo bashki do të hartojë dhe miratojë planet territoriale që do të jenë në harmoni me planet rajonale dhe me Planin e Përgjithshëm Kombëtar. Ligji i ri për planifikimin e territorit i jep kompetencë bashkive dhe qarqeve për hartimin dhe miratimin e planeve të zhvillimit të territorit dhe lejeve të zhvillimit. Në zbatim të reformës territoriale do të rishikohen planet ekzistuese të zhvillimit të territorit. Do të sigurohet mbështetje financiare për autoritetet vendore për rishikimin e të gjitha planeve të tyre territoriale dhe bazën e të dhënave të krijuara për territorin e tyre. Në legjislacionin për financat vendore do të rishikohet taksa mbi tokën urbane dhe taksa e ndikimit në infrastrukturë, si edhe disa instrumente të tjera financiare (taksa, tarifa, kontribute etj.), me qëllim që të sigurohen burimet e duhura financiare për qeverisjen vendore. Ndryshimet në ligj do të plotësohen me metodologjinë e zbatimit për instrumentet financiare, të cilat do të hartohen sipas praktikave më të mira të zhvilluara në Evropë. Ndryshimet e reformës administrativo-territoriale do të shoqërohen me ndryshimin e organizimit të brendshëm të NJQV-ve, në mënyrë që ato të përshtaten me kërkesat e administrimit të një territori edhe më të madh. Menjëherë pas ndryshimit dhe konsolidimit të kufijve territorialë, ngritjes së strukturave të reja dhe metodologjive për riorganizimin e punës do të bëhet përgatitja e planeve të punës. Ngritja e kapaciteteve të stafit përkatës të NJQV-së, si edhe të zgjedhurit e rinj pas zgjedhjeve vendore të vitit 2015 do të luajnë një rol kyç në zbatimin e legjislacionit, një rol që do të varet shumë nga profesionalizmi dhe aftësitë e tyre.” (Strategjia e decentralizimit, 2015) BURIMI: QENDRA E BOTIMEVE ZYRTARE, Figura 18. Fragment nga Strategjia e Decentralizimit 2015-2020, BURIMI: STRATEGJIA E DECENTRALIZIMIT, 2015 FLETORE ZYRTARE NR. 147/2015 miratuar me VKM nr. 691, datë 29.07.2015

4


__Autoritetet përgjegjese per kontrollin e zhvillimit Drejtoria e Politikave të Zhvillimit dhe Territorit

Sekretariati i Përgjithshëm

Drejtoria e Standarteve Urbane dhe Anti-Korrupsionit Drejtoria e Ndërtimeve Informale, Legalizimit dhe Urbanzimit Drejtoria e Shërbimeve Urbane dhe Strehimit

Ministria e Zhvillimit Urban MZHU

Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit

AKPT

Agjencia e Legalizimit Urbanistik dhe Integrimit të Zonave/Ndërtimeve Informale

ALUIZNI

Arkivi Qëndror Teknik i Ndërtimit

AQTN

Instituti i Ndërtimit

IN

Enti Kombëtar i Banesave

EKB

Agjencia e Zhvillimit të Territorit

AZHT

Figura 19. Autoritetet e planifikimit dhe zhvillimit në varësi të MZHU

zhvillimit të tokës dhe kontrollit të tij. Kjo ndodh sepse planifikimi dhe zhvillimi janë procese organikisht të lidhura. Pra, një vendim i marrë në plan përkthehet në leje zhvillimi/ndërtimi. Për arsye të natyrës tejet administrative që ka dhënia e lejeve, por edhe sepse zhvillimi ndodh lokalisht dhe, në shumicën e rasteve, me ndikim të kufizuar brenda territorit të një bashkie, zhvillimi i tokës është përgjithësisht funksion vendor. Këshilli Kombëtar i Territorit është përgjegjës për zhvillimin e tokës për zonat me rëndësi kombëtare – pra, kryesisht territore të kufizuara, nën përgjegjësinë qendrore, për shkak të natyrës sektoriale (p.sh. hidrocentralet).

HEKURUDHA MBI LUMIN VJOSË

Sipas nenit 29 të ligjit nr. 107/2014, kryetari i bashkisë është përgjegjës për “vendimmarrjen NËNSTACION ELEKTRIK, TIRANË

LANDFILL-I I BUSHATIT

Figura 20. Raste të zhvillimeve leja e të cilave miratohet nga KKT

HIDROCENTRALI I VAUT TË DEJËS BURIMI: ARKIVA Co-PLAN

1. KUSH E KA PËRGJEGJËSINË PËR PLANIFIKIMIN DHE ZHVILLIMIN E TERRITORIT NË SHQIPËRI?

5


Vendos rëndësinë kombëtare

Vendime për proçedura

Këshilli Kombëtar i Territorit (KKT) Miraton leje

Miraton PPK

Miraton PKS, PDZRK, PSQ dhe PPV

Mbështet autoritete planifikimi e bashkëpunim ndërkombëtar

Harton e miraton politikën kombëtare të planifikimit

Ministria e Zhvillimit Urban (MZHU) Harton kuadrin ligjor & Rregulloren e ndërtimit

Merr nismën e harton PPK

Plan i Detajuar për Zonë të Rendësisë Kombëtare PDZRK Plan Kombëtar Sektorial PKS

Kryen studime e harton programe të drejtimit të zhvillimit

Plani i Përgjithshëm Kombëtar PPK

Sekretariat i KKT-së

Monitoron zhvillimin

Mbështet autoritetet + Trajnime

Agjencia Zhvillimit të Territorit (AZHT)

Kryen bashkërendimin për zhvillimin

Përgjegjëse për bashkërendimin

Kontrollin e përputhshmërisë për disa leje vendore

Krijon/mban bazën e informacionit për territorin

Harton Raportin e Zhvillimeve në Territor

Harton/ kordinon PPK

Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit (AKPT)

Studime, programe, konkurse

Mbështet autoritetet + Trajnime

Kontrollon përputhshmërinë në planifikim

Forumi për Bashkërendimin e Planifikimit në Nivel Qëndror

Figura 21. Autoritetet e planifikimit dhe zhvillimit sipas niveleve qeverisëse dhe përgjegjësitë përkatëse 6


Miraton akte nënligjore

Këshilli i Ministrave (KM)

Monitorojnë sektorin në territor

Hartojnë studime dhe strategji

Siguron mjete financiare për Planet

Miraton PPK

Hartojnë Plane kombëtare sektoriale (PKS)

Ministritë

Pjesëmarrës në Komitetin Ndërministror për PPK

Hartojnë raportin përkatës vjetor të territorit

Realizon programe për drejtimin e zhvillimit

Merr nismën e harton PPV

Plan Sektorial Qarku PSQ

Plotësojnë bazën e informacionit për territorin

Harton raportin vjetor të territorit

Kryetari i Bashkisë

Harton dhe/ose kordinon + miraton PDV

Miraton leje zhvillimi e leje ndërtimi

Monitoron zhvillime në territor

Plan i Përgjithshëm Vendor PPV Plan i Detajuar Vendor PDV

Harton PSQ në bashkëpunim me Ministrinë përkatëse dhe AKPT

Këshilli i Qarkut/Kryetari i Qarkut

Forumi për Bashkërendimin e Planifikimit në Nivel Vendor Miraton nismën për PPV-në dhe PDV-në

Miraton financa për plane e programe për drejtimin e zhvillimit

Këshilli i Bashkisë Monitoron PDV dhe lëshon Aktin e Përputhshmërisë

Miraton raportin vjetor të territorit

Monitoron zhvillime në territor BURIMI: AKPT, 2015 PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

1. KUSH E KA PËRGJEGJËSINË PËR PLANIFIKIMIN DHE ZHVILLIMIN E TERRITORIT NË SHQIPËRI?

7


lidhur me aplikimet për leje zhvillimi dhe ndërtimi në territorin administrativ të bashkisë”. Gjithashtu, kryetari i bashkisë jep çertifikatën e përdorimit për ndërtimet e kryera mbi bazën e lejes së lëshuar prej tij. Sipas nenit 28 të ligjit 107/2014, kryetari i bashkisë jep çertifikatën e përdorimit edhe për ndërtime të lejuara nga lejet e zhvillimit/ndërtimit të dhëna prej KKTsë, por vetëm pas një procesi bashkërendimi me autoritetet qendrore përkatëse. KKTja, gjithashtu, merr vendime për disa lloje lejesh zhvillimi e ndërtimi, për sa kohë që ato kërkohen në territore të cilësuara si “zona të rëndësisë kombëtare”, apo që kanë të bëjnë me zhvillime tepër komplekse dhe me ndikim kombëtar (p.sh. centrale prodhuese të energjisë, aeroporte etj., sipas nenit 19, të VKM-së nr. 408). Lëshimi i certifikatës së përdorimit për lejet e ndërtimit, të miratuara nga KKT-ja kryhet në përfundim të një procesi të bashkërenduar të kontrollit të përputhshmërisë së ndërtimit mes autoriteteve qendrore të përfshira, sipas fushës së kompetencës, dhe autoritetit

vendor përgjegjës për kontrollin e punimeve të ndërtimit në territorin administrativ ku kryhet zhvillimi.

1.2 INSTITUCIONET PËRGJEGJËSE TË PLANIFKIMIT DHE ZHVILLIMIT TË TERRITORIT Autoritetet përgjegjëse për planifikimin dhe zhvillimin janë përcaktuar në ligjin nr. 107/2014, përkatësisht në nenet 5 dhe 27. Në nivel kombëtar, këto autoritete përfaqësohen nga Këshilli i Ministrave, Këshilli Kombëtar i Territorit, ministria përgjegjëse për çështje të planifikimit, ministritë e tjera dhe, në mënyrë të veçantë, agjencitë përgjegjëse për planifikimin dhe zhvillimin. Veç këtyre agjencive, ka edhe agjenci të tjera qendrore që kanë kompetenca specifike në territor, por me një fushë veprimi më të kufizuar. Në nivel vendor, autoritetet përfaqësohen

MINISTRITE (Qasje Vertikale)

Planifikim në Nivel Vendor PDV

Miratim dhe Koordinim

KKT MZHU AKPT

PDV

PDV

PPV

PPV

Hartim Miratim Koordinim Psh. Porti Shëngjin

(Qasje Horizontale)

PDZRK

PSQ

PPK

PKS - Transport PKS - Energjitikë PKS - etj...

Figura 22. Ndërvarësia dhe marrëdhënia mes instrumenteve të planifikimit 8

BURIMI: Co-PLAN, 2015


nga këshilli i qarkut, këshilli i bashkisë dhe kryetari i bashkisë. Çdo bashki ka strukturat e saj përgjegjëse, të cilat përfaqësohen nga forma të ndryshme organizimi për drejtorinë e planifikimit dhe të zhvillimit të territorit, si edhe nga struktura në njësitë administrative. Varësia mes autoriteteve zbulohet në leximin e hierarkisë mes instrumenteve të planifikimit dhe të zhvillimit – pra, në dy aspekte: 1) kush i harton dhe kush i miraton dokumentet; 2) çfarë varësie ekziston mes dokumenteve. Kështu, për shembull, plani i përgjithshëm vendor (PPV) miratohet fillimisht nga këshilli i bashkisë e më pas nga Këshilli Kombëtar i Territorit. Këshilli i qarkut nuk ka kompetenca për miratimin e PPV-së, mirëpo përmbajtja e PPV-së duhet të përputhet e të mos jetë në kundërshtim me përmbajtjen e planit sektorial të qarkut. Gjithashtu, ministritë nuk e kanë kompetencën e miratimit të PPV-së, por përmbajtja e PPV-së duhet të jetë në përputhje me planet sektoriale apo ndërsektoriale kombëtare që hartohen nga ministritë. Sigurisht, PPV-ja duhet të jetë në përputhje me PPK-në.

TR OP OJ E

MALE S I E MADHE

HAS

TR OP OJ E

MALE S I E MADHE S HK ODE R

F US HE AR R E Z

HAS K UK E S

P UK E

S HK ODE VAU I DE J E SR

F US HE AR R E Z

P UK E

LE ZHE VAU I DE J E S

K UK E S

MIR DITE DIB E R

LE ZHE K UR B IN

MAT MIR DITE

DIB E R K R UJ E

K LOS

VOR E S HIJ AK

B ULQIZE

MAT

K UR B IN

DUR R E S

K AME Z

K R UJ E

K LOS

TIR ANE

B ULQIZE

DUR R E S

LIB R AZHD

VOR E K AME Z K AVAJ E S HIJ AK TIR ANE

R R OGOZHINE

E LB AS AN

P E QIN

P E R R E NJ AS LIB R AZHD

K AVAJ DIVJ AK EE CE R R IK

R R OGOZHINE LUS HNJ E

BE LS H

E LB AS AN

P OGR ADE C P E R R E NJ AS

P E QIN

F IE R

P US TE C

GR AMS H

K UCOVE CE R R IK UR A VAJ GUR OR E BE LS H R OS LUSK OVE HNJ EC B E R AT PATOS

DIVJ AK E

P US TE C

GR AMS H

K UCOVE UR A VAJ GUR OR E

Legjenda % e popullsisë që ka shkollim të lartë Legjenda 2.6 - 5% që % e popullsisë ka shkollim 5 - 7%të lartë 7- 10% 2.6 - 5%

AKCAS TE R R OSMALL K OVE

F IE R

PATOS

MALIQ

P OGR ADE C

P OLICAN B E R AT

K OR CE MALIQ

S K R APAR

ME MALIAJ

S E L E NICE MALL AK AS TE R

P OLICAN

K OR CE

K E L CYR E APAR S KR

DE VOLL

DE VOLL

K OLONJ E TE P E LE NE

VLOR E

P E R ME T

ME MALIAJ

S E L E NICE

LIB OHOVE K E L CYR E

HIMAR E

GJ IR OK AS TE R TE P E LE NE

VLOR E

K OLONJ E

DR OP ULL

P E R ME T

- 20% 510 - 7%

DE LVINE

HIMAR E

LIB OHOVE

GJ IR OK AS TE R

na - 25. 3% 7-Tira 10% Kufiri i 61 Bashkive 10 - 20%

Tira na - 25. 3%

DR OP ULL

LIVADHJ A

S AR ANDE DE LVINE

K ONIS P OL

LIVADHJ A

S AR ANDE

Kufiri i 61 Bashkive

K ONIS P OL

MALE SI E MADHE

TROPOJ E

MALE SI E MADHE SHKODE R

Figura 21 më sipër paraqet rolet përkatëse dhe ndërvarësinë institucionale mes autoriteteve të planifikimit. Figurat 22 dhe 19 tregojnë përkatësisht hierarkinë mes instrumenteve të planifikimit dhe autoritetet e zhvillimit të territorit në nivel kombëtar.

HAS

TROPOJ E FUS HE ARREZ

PUKE

HAS KUKE S

VAU I DE J E S SHKODE R

FUS HE ARREZ

LE ZHE

PUKE MIRDITE

VAU I DE J E S

KUKE S DIBE R

MAT

LE ZHEKURBIN

MIRDITE

KRUJ E DURRES

DIBE R

KLOS

BULQIZE

MAT

KURBIN VORE KAMEZ

SHIJ AK TIRANE

KRUJ E

KLOS BULQIZE

DURRES

LIBRAZHD

KAVAJ EVORE

KAMEZ

SHIJ AK TIRANE

RROGOZHINE

ELBAS AN

PE QIN

PE RRE NJ AS

LIBRAZHD DIVJ AKE KAVAJ E

1.3 PLANIFIKIMI DHE REFORMA ADMINISTRATIVE-TERRITORIALE Ndryshimet që kanë ndodhur në lidhje me planifikimin e territorit si funksion nuk kanë të bëjnë me reformën administrativo-territoriale, por me vetë legjislacionin dhe sistemin e planifikimit. Sikurse vihet re nga kronologjia e bazës ligjore (tabela 2), ndryshimi thelbësor në planifikim është kapërcimi nga planifikimi vetëm për zonat urbane në planifikimin për të gjithë territorin administrativ. Ky ndryshim ka

Legjenda % e popullsisë që ka shkollim të lartë Legjenda 0.4% - 2%që % e popullsisë 2.1% të - 3%lartë ka shkollim 3.1% - 4% 0.4% - 2% 4.1% - 5% 2.1% - 3% 5.1% - 6% 3.1% - 4% 6.1% - 8% 4.1% - 5% 8.1% - 10% 5.1% - 6% 10. 1% - 15% 6.1% - 8% 15. 1% - 30% 8.1% - 10% Kufiri i 61 Bashkive 10. 1% - 15%

CERRIK

BE LSH LUS HNJ E RROGOZHINE

GRAMSH

KUCOVE

FIER

URA VAJ GURORE

ROS KOVE C LUS HNJ E PATOS

BE LSH

URA VAJ GURORE MALLAKAS TER ROS KOVE C PATOS

SE LENICE

MALLAKAS TER

PUS TE C

CERRIK MALIQ

POGRADE C PUS TE C

GRAMSH

KUCOVE

FIER

PE RRE NJ AS

BE RAT

KORCE

POLICAN

SKRAPAR

BE RAT

DEVOLL

MALIQ

ME MALIAJ

KORCE

KE LCYRE SKRAPAR

POLICAN

DEVOLL

KOLONJ E

TEPE LENE

VLORE

PE RMET

SE LENICE HIMARE

ME MALIAJ LIBOHOVE KE LCYRE GJ IROKAS TE R

KOLONJ E TEPE LENE

VLORE

PE RMET DELVINE

LIBOHOVE DROPULL

HIMARE GJ IROKAS TE R

SARANDE

LIVADHJ A

DELVINE DROPULL

15. 1% - 30%

KONISPOL

Figura 23. Shpërndarja e popullsisë mbi 15 vjeç sipas arsimit të lartë, në nivel vendor, para dhe pas reformës territoriale Kufiri i 61 Bashkive

POGRADE C

ELBAS AN

PE QIN DIVJ AKE

SARANDE

LIVADHJ A

KONISPOL

BURIMI: INSTAT, 2011 PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

1. KUSH E KA PËRGJEGJËSINË PËR PLANIFIKIMIN DHE ZHVILLIMIN E TERRITORIT NË SHQIPËRI?

9


Sfidat e Bashkive të Reja

Sipas ligjit nr. 107/2014 Bashkia e re e Durrësit duhet të hartojë planin vendor për të gjithë territorin e saj, duke rishikuar planet/nismat ekzistuese. Aktualisht, territoret e Durrësit dhe Ishmit kanë plane të miratuara para reformës, ndërsa Sukthi dhe Rrashbulli kanë marrë nismat. Plani i ri për të gjithë territorin duhet të integrojë punën e kryer aktualisht.

TROPOJË

MALËSI E MADHE

SHKODËR

HAS KR UM Ë

FUSHË ARRËS

SH KODË R

Bashkia e re e Durrësit (pas reformës territoriale-administrative 2014-2015) ka 175,110 banorë dhe 342.6 km2. Në përbërje të territorit janë 6 njësi administrative (ish-bashki/komuna): Durrës, Rrashbull, Katund i Ri, Sukth, Manëz, Ishëm.

KUKËS

PUKË

VAU I DEJËS VE LIPO JË LEZHË

MIRDITË

SH ËN G JIN DIBËR KURBIN

MAT

MA MU RRA S KLOS KRUJË KL OS BU LQ IZ Ë BU BQ FU SH Ë KR UJ Ë BULQIZË SU KT H BË RX UL LË ZA LL HE RR DURRËS VO RË KA MË Z PA SK UQ AN DU RRË S KA SH AR TI RANË DA JT SH ËN GJ ER GJ SHIJAK TIRANË RRA SH BU LL ND RO Q VA QA RR PE TR EL Ë BË RZ HI TË LIBRAZHD GO LE M PE ZË KAVA JË ELBASAN LI BR AZ HD SY NE J IS HË M

Bashkia e Durrësit kishte 113,249 banorë dhe 38.6 km2 para realizimit të reformës territoriale administrative 2014-2015. KRRTRSH miratoi Planin e Qendrës në vitin 2003. iNë vitin 2013, KKT miratoi Instrumentin e Përgjithshëm të Planifikimit Vendor për bashkinë.

RROGOZHINË RR OG OZ HI NËPEQIN

PRRENJAS

DIVJAKË CËRRIK

GO LE M

POGRADEC PO GR AD EC BU ÇI MA S

BELSH LUSHNJE LIBO FS HË BU BU LLIM ËURA

Bashkia e Vlorës kishte 79,513 banorë dhe 10.5 km2 para realizimit të reformës territoriale administrative 2014-2015. KRRTRSH miratoi Planin Rregullues të Bashkisë Vlorë në vitin 1996.

PUSTEC

GRAMSH

KUÇOVË VAJGURORE MB RO STAR ROSKOVEC FIER FIER KU MA N BE RAT PATO S BERAT QE ND ËR

MALIQ QE ND ËR KO RÇ Ë

NO VO SE LË QE ND ËR QE ND ËR

MALLAKASTËR

POLIÇAN

KORÇË

DEVOLL

SKRAPAR

VL OR Ë SELENICË

MEMALIAJ KËLCYRË

Bashkia e re e Vlorës (pas reformës territoriale-administrative 2014-2015) ka 104,827 banorë dhe 610.3 km2. Në përbërje të territorit janë 5 njësi administrative (ish-bashki/komuna):Vlorë, Qendër, Orikum, Shushicë, Novoselë.

OR IK UM VLORË

KOLONJË

TEPELENË PËRMET HIMARË HI MA RË

ZA GO RI LIBOHOVË GJIROKASTËR GJIR OK AS TËR LU KO VË DELVINË

SARANDË

DROPULL

FINIQ

KONISPOL

Sipas ligjit nr. 107/2014 Bashkia e re e Vlorës duhet të hartojë planin vendor për të gjithë territorin e saj, duke rishikuar planet/nismat ekzistuese.Vlora ka një plan të hartuar në vitin 2009-2010, por të pamiratuar. Ndërkohë, njësitë Vlorë, Qendër, Orikum dhe Novoselë kanë marrë nisma planesh para reformës. Plani i ri për të gjithë territorin duhet të integrojë punën e kryer aktualisht.

Legjenda e hartës Kufijtë e 61 Bashkive të reja pas reformës Kufijtë e 373 njësive vendore para reformës Instrumentet (dokumentet) e planifikimit vendor të miratuara në KKT Instrumentet (dokumentet) e planifikimit vendor me nisma të miratuara

Figura 24. Ndikimi i reformës territoriale-administrative në dokumentet e planifikimit të territorit 10

BURIMI: AKPT, 2015


ndodhur që në vitin 2009, pa marrë parasysh se një reformë e mundshme administrative do të ndodhte në të ardhmen. Ndërkaq, reforma territorialo-administrative e vitit 2015 ka ndikuar në rritjen e jashtëzakonshme të territoreve administrative – nga dyfishim deri në territore 25 herë më të mëdha (rasti i Tiranës) se sa bashkia e mëparshme. Rritja e territorit administrativ nënkupton sipërfaqe më të mëdha për t`u planifikuar, por edhe më komplekse. Pra çdo bashki duhet të planifikojë edhe sipërfaqe urbane, edhe rurale, bujqësore e natyrore. Nëse para reformës, me këtë sfidë do të përballeshin vetëm disa komuna, aktualisht do të përballen të gjitha bashkitë. Rritja e sipërfaqes për planifikim, do të thotë që edhe sipërfaqja e tokës për menaxhim të zhvillimit (ndërtimeve) dhe rastet përkatëse, do të shtohen. Kjo do të ndikojë edhe në shumëfishimin e punës ligjore për trajtimin e rasteve, përveç asaj teknike. Trajtimi ligjor i rasteve për zhvillim pritet të ndërlikohet, pasi kërkesat për ndërtim në toka bujqësore, natyrore, me vlera historike, etj. kufizohen nga legjislacioni sektorial përkatës.

synon harmonizimin e trajtimit të çështjeve të rëndësisë kombëtare e vendore, të fushave e sektorëve të ndryshëm në planifikimin e territorit”. Përfaqësues të ministrive përkatëse, AKPT-ja dhe kryetari i bashkisë krijojnë forume për bashkërendimin e planifikimit me autoritetet e tjera, përkatësisht për dokumente planifikimi në nivel qendror, PPV-në dhe PDVnë. Pavarësisht rolit mbështetës/rregullues të AKPT-së, ministritë dhe kryetari i bashkisë kanë përgjegjësinë e bashkërendimit me institucionet publike në funksion të hartimit të dokumenteve të planifikimit dhe të proceseve të bashkërendimit.

Betonizim i tokës/ban

Betonizim i tokës/banor (Ndërtesa & Infrastukturë) (Ndërtesa & Infrastukturë)

SHKODËR KUKËS

LEZHË

26 41 67 84 86 87 98 200

DIBËR

Së fundi, rritja e territorit shton edhe sipërfaqen dhe numrin e rasteve të burimeve dhe aseteve publike që janë pronësi dhe përgjegjësi e autoriteteve qendrore. Si rezultat, niveli i bashkëpunimit dhe bashkërendimit mes autoritetit vendor (përgjegjës për të gjithë territorin administrativ) dhe autoriteteve qendrore (përgjegjëse për zona të caktuara/ të rëndësisë kombëtare brenda territorit administrativ vendor) duhet të rritet, gjithashtu. Për këtë qëllim, ligji nr. 107/2014 dhe aktet e tij nënligjore parashikojnë procedura specifike të bashkërendimit. Agjencia Kombëtare e Planifikimit të Territorit (sipas nenit 9 të ligjit) është përgjegjëse për të lehtësuar dhe mbështetur proceset e bashkërendimit mes autoriteteve gjatë procesit të planifikimit. Në nenin 2 të VKMsë nr. 671 përcaktohet se “bashkërendimi

26 41 67 84 86 87 98 200

DURRËS

TIRANË

ELBASAN

FIER

BERAT

VLORË

KORÇË

GJIROKASTËR

Figura 25. Betonizimi i tokës

BURIMI: ASIG, 2015 PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

1. KUSH E KA PËRGJEGJËSINË PËR PLANIFIKIMIN DHE ZHVILLIMIN E TERRITORIT NË SHQIPËRI?

11


SHKODËR

KUKËS

Betonizim i tokës (CORINE)/banor 130 176 238 273 307 334 480 493

LEZHË

DIBËR DURRËS

TIRANË

Mbulim Artificial i Tokës (CORINE) ELBASAN

FIER

BERAT

VLORË

KORÇË

GJIROKASTËR

URBANE Figura 26. Betonizimi i tokës Betonizim i tokës 100% (CORINE)/banor

Përqindja e mbulesës së tokës sipas 3 sist

BURIMI: CORINE 2006 DHE ASIG 2015 PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

90%

Përqindja e Territorit

80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10%

12

Pogradec

Prrenjas

Belsh

Figura 27. Përqindja e sistemit urban për çdo bashki sipas llogaritjeve mbi bazën e CORINE 2006

Cërrik

Lushnje

Divjakë

Rrogozhinë

Peqin

Kavajë

Elbasan

Tiranë

Librazhd

Vorë

Kamëz

Shijak

Durrës

Klos

Bulqizë

Krujë

Kurbin

Mat

Dibër

Mirditë

Pukë

Lezhë

Vau i Dejës

Fushë Arrëz

Has

Kukës

Tropojë

Malësi e Madhe

Shkodër

0%


Urbane

Bujqësore

1. KUSH E KA PËRGJEGJËSINË PËR PLANIFIKIMIN DHE ZHVILLIMIN E TERRITORIT NË SHQIPËRI?

Konispol

Sarandë

Finiq

BUJQËSORE

Delvinë

Gjirokastër

Dropull

Libohovë

Tepelenë

Himarë

Vlorë

Kelcyrë

Përmet

Kolonjë

Korçë

Devoll

Pustec

Maliq

Skrapar

Memaliaj

Poliçan

Mallakastër

Selenicë

Fier

Patos

Roskovec

Ura Vajgurore

Kuçovë

Gramsh

Pogradec

Prrenjas

Cërrik

Belsh

Lushnje

Divjakë

Rrogozhinë

së tokës sipas 3 sistemeve të CORINE NATYRORE

Natyrore

PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

BURIMI: CORINE, 2006

13


20°30'0"E

20°40'0"E

20°50'0"E

21°0'0"E

21°10'0"E

42°50'0"N

20°20'0"E

II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI: MIDIS BALANCËS URBANE-RURALE, STRATEGJIVE DHE MENAXHIMIT Shkalla 1:250,000 15

30

60 Km

42°30'0"N

PRISHTINE

42°40'0"N

0

PEJE

GJAKOVE

42°20'0"N

2.1 OBJEKTIVAT E PLANIFIKIMIT DHE DOKUMENTEVE NË ÇDO NIVEL

GO LAJ

PRIZREN

HAS

42°10'0"N

KRUM Ë FA JZ Ë G J IN A J

TËRTH O R E 21°10'0"E

KUKES

KO LSH

ZAPO D 42°50'0"N

S H T IQ Ë N

Shkalla 1:250,000 2.1.1 PLANET KOMBËTARE

B IC A J

S H IS H T A V E C TO PO JA N

U J M IS H T GRYKË C A JE 42°40'0"N

B U S H T R IC Ë

Ç

42°0'0"N

TETOVE

RRO J

PRISHTINE

KALA E

DO DËS

ARDHË

0 15 30 60 Km Autoritetet përgjegjëse për planet kombëtare paraqiten në seksionin 1.2 të këtij manuali. Ligji nr. 107/2014 përcakton objektivat e planifikimit kombëtar në territorin e Republikës së Shqipërisë, në nenet 16, 17 dhe 18, përmes dokumenteve përkatëse.LEGJENDA: Objektivat janë paraqitur përkatësisht për planin e përgjithshëm kombëtar (PPK), planet kombëtare sektoriale (PKS), të cilat mund të jenë edhe ndërsektoriale, si dhe për planet e detajuara të zonave të rëndësisë kombëtare (PDZRK), përpos qëllimit të përgjithshëm9 të dokumenteve të T planifikimit sipas këtij ligji. Në nivel kombëtar, objektivat kryesorë të dokumentit të PPK-së (neni 16) lidhen me: parimet për zhvillim 41°50'0"N

K A L IS

GOSTIVAR

SLLO VË

F U S H Ë - Ç ID H Ë N

42°30'0"N

K A S T R IO T

DIBER

PESHKO PI

M ELAN

41°40'0"N

T O M IN

LU ZN I

M AQ ELLARË SHUPENZË

42°20'0"N

DEBAR

41°30'0"N

G J O R IC Ë ZER Q AN

OSTREN

42°10'0"N

T R E B IS H T

41°20'0"N

Metropol

STEBLEVË

Qendra Kryesore

42°0'0"N

L U N IK

ENDËR

Qendra të Specializuara

STRUGE

41°10'0"N

ZHD LIBRAZHD H O T O L IS H T

OHRID

PR R E N JA S 41°50'0"N

T S T R AVA J

P R O P T IS H T

Qendra Lokale

Ndërlidhje midis qendrave Kryesore

Ndërlidhje midis qendrave të Specializuara

41°0'0"N

R R A JC Ë QUKËS

U D E N IS H T

AN T R E B IN J Ë

POGRADEC 41°40'0"N

UR

Nderlidhje midis qendrave të specializuara me qendrat lokalet

PO G

PUSTEC

Ç Ë R R AV Ë

T

Nderlidhje midis qendrave me njësitë përbërëse

B U Ç IM A S

40°50'0"N

VELÇ AN

DARDHAS

L E N IE

Rajone Motorike

P IR G

V R E S H TA S

41°30'0"N

MALIQ M A L IQ

Zonë ekonomike

PRO G ËR

L IB O N IK

T LEGJENDA: KO RÇË

VO SKO P

LE K A S

H O Ç IS H T

DRENO VË 41°20'0"N

Hub Logjistik

QENDËR

KORCE

LE S H N JE

B IL IS H T

DEVOLL

Qendër inovacioni

Metropol

KASTORIA

M O LLAJ M IR A S

V IT H K U Q

Qendra Kryesore

PO TO M

Zona Monumentale të mbrojtura UNESCO Zona të Propozuara për tu marrë në mbrojtje nga UNESCO

M O LLAS

Qendra të Specializuara

Ç L IR IM

QENDËR ERSEKË

NO VO SELË

KOLONJE

PERMET

Qendra Lokale

40°20'0"N

41°10'0"N

FR ASH ËR

DËR

Ndërlidhje midis qendrave të Specializuara

41°0'0"N

PETRAN QËNDER L E S K O V IK

Zona Turistike

Termocentrale

40°10'0"N

Nderlidhje midis qendrave të specializuara me qendrat lokalet

L E S K O V IK

ÇARÇO VË

T

Rafineri Nafte

Ndërlidhje midis qendrave Kryesore

BARM ASH

ËRM ET

Nderlidhje midis qendrave me njësitë përbërëse Rajone Motorike

40°0'0"N

KONICA

Zonë ekonomike 40°40'0"N

Infrastrukture Gazsjellës

Aeroport

40°50'0"N

PO G O N

Port Kufi të Njësive përbërëse të Bashkive Kufi i Njësive Bashki

39°50'0"N

Hub Logjistik Qendër inovacioni

Figura 28. Fragment nga skemat për PPK – Zona Monumentale të mbrojtura UNESCO Ndërlidhja hapësinore (Draft, nëntor 2015)

40°30'0"N

KASTORIA

20°30'0"E

14

20°40'0"E

T

20°50'0"E

Zona Turistike 21°0'0"E

Rafineri Nafte

21°10'0"E

39°40'0"N

IOANNINA

Zona të Propozuara për tu marrë në mbrojtje nga UNESCO FILIATES

40°20'0"N

"E

B IL IS H T

QENDËR

VO S K O P O JË

40°30'0"N

M O G L IC Ë

PO JA N

40°40'0"N

GO RE

BURIMI: AKPT, MZHU, ATELIER ALBANIA, 2015


EUROPA Perendimore ROME M

Azia STAMBOLL

THESALONIKI

rrugë kryesore rrugë dytësore rrugë tretësore rrugë ujore port detar portë komunikim ndërkufitar rajonal

TIRANA

SHKODËR KUKËS LEZHË DURRËS ELBASAN BERAT FIER VLORË KORÇË SARANDË

TROPOJË PESHKOPI POGRADEC HIMARË GJIROKASTËR

RRËSHEN-BURREL PUKË-FUSHË ARRËZ KLOS-BULQIZË KAVAJË-RROGOZHINË DIVJAKË-LUSHNJE LIBRAZHD-PËRRENJAS SKRAPAR-PËRMET

EUROPA Juglindore

QENDRA URBANE KRYEQYTETI/ METROPOLI

Metropoli i Tiranës është i rëndësishëm në nivel rajonal, për Ballkanin Perëndimor dhe Europën Juglindore. Si i tillë, ai duhet të forcohet si qendër ekonomike, shkencore, kulturore, arsimore, sportive, tregtare dhe politike.

QENDRA URBANE TË RËNDËSISHME KOMBËTARE/ KRYEQENDRA

Zona urbane me përdorim të përzier (tregti, shërbime, transport, komunikim, zhvillim teknologjish, etj.) Porta komunikimi Nyje Multimodale Transporti: automobilistik – port – hekurudhë - aeroport Nyje të Forta Ekonomike (vendosja e MNC)/ Zona ekonomike të lira Nyje Grumbullimi – Shpërndarjeje – Përpunimi të produkteve Bujqësore Shërbim shëndetësor i avancuar Zhvillim i arsimit të Lartë Qendra kërkimore të Zhvillimit të Teknologjisë dhe Informacionit

QENDRA RAJONALE AGLOMERIME/ TË NDËRMJETME

QENDRA PLOTËSUESE

Funksione ekonomike dhe të vendbanimeve Funksione të tregtisë me pakicë Funksione kulturore dhe të rekreacionit (kohës së lirë) Funksione administrative Funksione arsimore, shëndetësore dhe të përkujdesjes sociale Funksione të nyjeve të rëndësishme të transportit ndërvendor Në këtë rast, ofertat ekzistuese për mallra dhe shërbime për kërkesën më të lartë të specializuar në qendrat ndërmjetëse duhet të sigurohen në përputhje me potencialin e kërkesës, dhe në raste të veçanta duhet të kualifikohen.

Figura 29. Fragment nga skemat për PPK - Skenarët (Draft, nëntor 2015) II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

QENDRA LOKALE

Komunat dhe bashkitë, të cilat në bazë të ndarjes funksionale janë caktuar si qendra ndërmjetese, duhet të marrin përsipër së bashku funksionin e furnizimit për të gjithë sektorin ndërmjetës dhe të kryejnë për këtë qëllim një rakordim të ngushtë lidhur me perceptimin përkatës funksional të qendrës së mesme.

BURIMI: AKPT, MZHU, ATELIER ALBANIA, 2015

15


SKENARI I (INSTAT)

BURIMI: AKPT, MZHU, ATELIER ALBANIA, 2015

të qëndrueshëm në funksion të kushteve sociale-ekonomike, kulturore e mjedisore të vendit; orientimin e proceseve të tjera të planifikimit nga të gjitha autoritetet që parashikon ligji; lehtësimin e zhvillimit rajonal e garantimin e dimensionit horizontal në zhvillimet sektoriale; përputhjen me perspektivat evropiane për zhvillimin hapësinor. Ndërkaq, ministritë e linjës mund të hartojnë 16

SKENARI II (MÇV)

plane kombëtare sektoriale për të gjithë ose një pjesë të territorit10, me qëllim zhvillimin strategjik të sektorit/ve për të cilin/ët janë përgjegjës, si për shembull: mjedisi, turizmi, siguria kombëtare, transporti, bujqësia, energjia, infrastruktura, zonat ekonomike, arsimi, sporti, trashëgimia kulturoro-historike dhe natyrore, shëndetësia, ujërat etj. Legjislacioni u jep të drejtë autoriteteve kombëtare të planifikimit të territorit të zbresin deri në planifikimin e detajuar të zonave të paracaktuara si zona të rëndësisë kombëtare. Në përgjithësi, zona të tilla janë territore nën përgjegjësinë e autoriteteve qendrore, por këto zona mund të cilësohen si të tilla edhe përmes një procedure të përcaktuar në legjislacion, nëse çështja që ato ngrejnë ka rëndësi kombëtare (p.sh. një park kombëtar etj.).


A

CONCEPT OF SPATIAL DEVELOPEMENT OF MONTENEGRO

AL BA N IJ

POLICENTRIC AND ECOLOGICAL SUSTAINABLE REGIONAL DEVELOPMENT

PRIBOJ

Border of Montenegro SETTLEMENT Center of republic importance Center of special importance Center of regional importance Regional contribution Center of municipal importance Important local center Development zone Over border development zone TRAFFIC AND DEVELOPMENT CORRIDOR High-way Fast traffic route Main Road Regional Road Main railroad corridor Traffic Termianl International Airport Other Airport International Port PROTECTED AREAS National Park Regional Park Specific natural regions World natural and cultural heritage World natural heritage Agricultural land of the 1st category Protected forest Sea goods- area of special purpose

GRADAC

HE RC EG OV INA

SARAJEVO

PRIJEPOLJE

PLJEVJA

SR

BI

JA

ŽABLJAK

BO SN AI

BEOGRAD

GACKO

PLUŽINE KOSOVSKA MITROVICA BIJELO POLJE ŠAVNIK

NOJKOVAC ROŽAJE KOLAŠIN

VILUSI

BERANE

MATEŠEVO

NIKSIČ TREBINJE

PRIŠTINA NIŠ

ANDRIJEVICA PEČ

GRAHOVO PLAV DANILOVGRAD

DUBROVNIK

GUSINJE

SPUŽ

RISAN KOTOR

NIJ

HERCEG NOVI

TUZI

VIRPAZAR

Sk

PETROVAC

dr

SUTOMORE

m

or e

Border of Montenegro SETTLEMENT Center of republic importance Center of special importance SKADAR Center of regional importance Regional contribution Center of municipal importance Important local center Development zone Over border development zone TRAFFIC AND DEVELOPMENT CORRIDOR High-way BURIMI: MINISTRIA EKONOMISË, MALI I ZI, 2015 Fast Etraffic route Main Road Regional Road Main railroad corridor Traffic Termianl International Airport Other Airport International Port PROTECTED AREAS National Park Regional Park Specific natural regions World natural and cultural heritage World natural heritage Agricultural land of the 1st category Protected forest Sea goods- area of special purpose

TIRANA

ad

an

sk o

GOLUBOVC

R. ORNOJEVICA BUDVA

Ja

BA

CETINJE TIVAT

A

PODGORICA

KA

SKADAR

FOČA

HR VAT S

TIRANA

AL

GORICA

ar

sk o

je

BAR

ze rc

ULCINJ

Figura 30. Vizioni i planit hapësinor të Malit të zi11 Composite Map

Greencastle

Belmullet

Carndonagh

to Enniskillen and Belfast

Sligo

Killala

Moville

Buncrana

Milford

Bunbeg

Ballina Crossmolina

Keel

Foxford

Boyle

Castlebar

Glenties

to Dublin and Dundalk

Killybegs

Knock

Elphin

Castlerea

Ballyhaunis

Donegal

Omagh

Strokestown

Claremorris

Strabane

Raphoe

Ballybofey

Ardara

Ballaghadereen

Kiltamagh

Westport

Derry

Lifford

Carrick-on-Shannon

Charlestown

Swinford

Newport

Rathmelton

Letterkenny

Dunloe

Belfast

Ballyshannon

Roscommon

to Dublin

Ballygar

to Monaghan and Dundalk

Mount Bellew Clifden

Tuam

Enniskillen

Armagh

Manorhamilton

Larne

Letterkenny

Oughterard

to Derry and Donegal

Bundoran

Derry

Ballinrobe

Sligo

Monaghan

Newry

Collooney

Clones

Athlone

Moycullen

Galway

Carraroe Rossaveel

Ballinasloe

Athenry

Tobercurry

Ballyconnell

Drumshanbo

Ballymote

to Dublin and South East

Castleblayney

Cootehill

Mohill

to Galway

Cavan

Carrick-on-Shannon

Boyle

to Belfast

Belturbet

Ballinamore

Belfast

Carrickmacross

Dundalk

Bailieborough

Kingscourt

Virginia

Ardee

Loughrea

Drogheda

to Dublin

Portumna

Gort

Enniskilllen

Sligo

to Limerick / Shannon and Cork

to Mullingar, Tullamore and Athlone

Newry

to Dublin

Granard

to Sligo and Mayo

Monaghan

to Dundalk

Longford

Ballina

Castlepollard

Edgeworthstown Meathas Troim

Dundalk

to Mayo Ballymahon

Mullingar

Cava an

Castlebar

to Dublin

Kinnegad

Galway

Borrisokane

Edenderry Ferbane

Tullamore

Galway

to Dublin

Kilcormac

Corrofin

Roscrea

Mountmellick

Ardee

Birr

Tullamo ore

to Cavan and Donegal

to Dublin

Nenagh

Killaloe

Dundalk

Portarlington

Banagher

Dublin Scarriff

Ennis

Portlaoise

Newmarket-on-Fergus

Stradbally

Mountrath Ballina

Limerick

Templemore

to Dublin to Limerick

Askeaton

Laytown / Bettystown/ Mornington

Navan to Rosslare

Rathdowney

Thurles Patrickswell Foynes

Kells Ceanannas Mor

Abbeyleix

Ennis

Birdhill

Kilrush

Drogheda

Oldcastle

Cratloe

Shannon

Kilkee

Newry

to Derry and Donegal

to Dublin

to Galway

Ennistimon

Milltown Malbay

to Belfast and Larne

Clara

Athlone

Ballyvaghan Doolin

to Dublin

Mu ullingar

Tuam

Rochfortbridge

Moate

Athlone

to Galway, Sligo, Derry

to Mullingar, Tullamore and Athlone

Newport

Adare

Duleek

Athboy

Balbriggan

Rathkeale

Bruff Croom

Hospital

to Waterford

to Waterford

Newcastle West Abbeyfeale

Limerick /Shannon

to Cork

Dunshaughlin

Trim

to Sligo, Castlebar and Galway

Lusk

Ratoath

Rush Ashbourne

Swords

Dunboyne

Kilkenny

to Cork

Mulhuddart

Enfield

Wexford

Maynooth

to Kerry

Clane

Dublin Metropolitan Area

Leixlip

Celbridge

Lucan

Dun Laoghaire

Tallaght

to Cork

Naas

Rathangan

Tralee

Killarney

Mallow

Kill

Newbridge Droichead Nua

Waterfo ord

Bray Blessington

to Cork, Limerick and Tralee

Monasterevin

Enniskerry

Greystones

Kildare Kilcullen

Ballymore Eustace

Kilcoole Newtownmountkennedy Rathnew

Athy

Wicklow

to Athlone

Cork

Ballybunnion

to Limerick

to Dublin

Rathdrum

to Dublin

Baltinglass

to Dublin

Carlow Tullow

Listowel

to Limerick

Carlow

Arklow

to Dublin

Kilkenny

Gorey

Bagenalstown Muine Bheag Bunclody

Castleisland

Newmarket

Kanturk

Gateways

Fermoy

Mallow

Millstreet

Callan

to Limerick

to Waterford

Graiguenamanagh

Cashel

Hubs

Killarney

Tipperary

Blarney Kenmare

Tower

Cork

Midleton

Macroom Cobh Passage West

Bandon Dunmanway

Castletownbere

Bantry

Carrigaline Kinsale

to Wexford and Rosslare

Ferns

Mitchelstown

Killorglin

Cahersiveen

to Waterford

Castlecomer

Charleville Rath Luirc

Tralee

Dingle

Youghal

/ Derry

Linked Gateway / Hub Major Interregional Role in Northern Ireland

Enniscorthy

Thomastown Fethard

Caher

Clonmel

Carrick-on-Suir

New Ross

Wexford Rosslare

to Cork

Waterford

Tramore

Dunmore East

Clonakilty Lismore

Skibbereen

Area covered by the Northern Ireland Regional Development Strategy

Figura 31. Vizioni kombëtar hapësinor i Irlandës12 II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

Dungarvan

to Cork Youghal

BURIMI: NATIONAL SPATIAL STRATEGY, IRLANDË, 2015

17


Scénario 1 : «l’archipel éclaté»

L’organisation territoriale est largement fonction d’initiatives locales qui impulsent des formes et des degrés divers de polarisation et s’appuient sur des réseaux d’échanges aussi bien nationaux qu’européens. La mondialisation stimule certains pôles urbains et exacerbe les concurrences entre réseaux localisés. Endul’absence Les espaces polarisés par les métropoles régionales les plus performantes n’organisent pas l’ensemble territoire. d’action volontariste nationale, certains territoires peinent à se structurer, voire à se développer.

67

PROSPECTIVE DE LA FRANCE DANS L’EUROPE EN 2020 AMENAGER LA FRANCE DE 2020

Quelles images pour la France ?

Quelles images pour la France ?

Ces schémas ont pour objectif d’illustrer les idées de scénario développées dans le texte. Contrairement aux cartes précédentes ils ne sont pas le reflet de données factuelles ou quantitatives. © AEBK (01 44 89 65 87) - juin 2001

Ces schémas ont pour objectif d’illustrer les idées de scénario développées dans le texte. Contrairement aux cartes précédentes ils ne sont pas le reflet de données factuelles ou quantitatives.

Scénario 3 : «le centralisme rénové»

© AEBK (01 44 89 65 87) - juin 2001

70

Scénario 4 : «le polycentrisme maillé»

Le développement est structuré par un réseau urbain dont le polycentrisme s’est affirmé à deux échelles territoriales

hiérarchie est réaffirmée : l’Etat assure une régulation centralisée des territoires en encadrant fermement l’auto- interrégionaux, cadres de coopération-concurrence entre les villes, celle des ensembles mie des collectivités locales. En contrepartie, la solidarité publique s’exerce au profit des territoires et encelle difficulté. des agglomérations et pays, nouvelles mailles de gestion des projets locaux. 100 km Source : DATAR 100 km

Source : DATAR

© AEBK (01 44 89 65 87) - juin 2001

© AEBK (01 44 89 65 87) - juin 2001

Pôle urbain selon leur taille

Espaces organisés à une échelle interrégionale, régionale ou urbaine Relations entretenues : Liens de polarisation interne aux grands ensembles Liens entrenus entre les espaces organisés (coopération, echanges de différentes natures) Liens de coopération avec l'étranger Liens transfrontaliers de proximité Liens de proximité (coopération entre villes)

Figura 32. Skenare të vizionit të planit hapësinor të Francës13 100 km

version 3 : 12 juillet 2001

© AEBK (01 44 89 65 87) - juin 2001

© AEBK (01 44 89 65 87) - juin 2001

500 km

BURIMI: DATAR, 2015 Source : DATAR

100 km

Source : DATAR

1 Zona dhe/ose çështje të rëndësisë kombëtare në planifikimin e territorit në të cilat parashikohen ndërhyrje me prioritet zhvillimi; © AEBK (01 44 89 65 87) - juin 2001

© AEBK (01 44 89 65 87) - juin 2001

AKPT-ja (por edhe autoritete të tjera të nivelit qendror të qeverisjes, p.sh. ministritë) është kryesisht institucioni që merr nismën për përcaktimin e një çështjeje, zone apo objekti me rëndësi kombëtare sipas nenit 34 të VKMsë nr. 671. Këto zona miratohen me vendim të KKT-së, sipas nenit 7 në ligjin nr. 107/2014. Gjithashtu, sipas nenit 35 të VKM-së nr. 671 përcaktohet edhe objekti i PDZRK-së si:

2 Investime publike të rëndësishme dhe strategjike që ndikojnë në zhvillimin e qëndrueshëm të territorit dhe kanë ndikim kombëtar. 500 km version 2 : 2 juillet 2001

18

500 km


19°40'0"E

19°50'0"E

20°0'0"E

20°10'0"E

Mner i Sipërm

Lumi Zezë

Zall-Mner

Mukje

Vilëz

REPUB KËSHILLI K

Bastar i Mesëm Herraj

Qinam

Bulçesh

Zall-Bastar Bastar Murriz

Kallmet

Tapizë

Besh Priskë e Vogël

Dritas Pinar

Çerkez-Morinë

Zall-Herr

Perroi i Zall Bastarit

Brar

Valias

Selitë e Malit

Zall-Dajt Dajt

Lumi i Tiranës Ferraj

KAMËZ

KR

Tujan

Liqeni Paskuqan - Zall Herr - Babrrushpat P a r k

Gjokaj Mazrek

Linzë

Babrru

Qafmollë

Linze

Linze

Mëzez

Lanabregas

Kus

Lumi i Lanës

Selitë Selitë

Lalm Shesh

Derje

Surrel

Menik

Farkë e Vogël Liqeni i Tiranes Sauk - Kopshti Botanik

Sharrë

Vaqarr

Parpunjë

Priskë e Madhe

Lundër

Arbanë

Urë

Daias

Lunder - MulletMullet Mullet

Përcëllesh

Selbë

Barbas

Fikas

Vishaj

znj. EGL Kllojkë

Mangull

MINISTRI I ZHVI

Vakumonë

Kryezi Petrelë

Zhurje

Dobresh Qeha

Maknor-çaush

Varosh

Gurrë

Stërmas

Lumi i Erzenit

Ndroq

Kërçukje

Shëngjin i Madh

Murth

Zëvend

Picallë

Pezë-Helmës Pezë e Vogël

Shytaj Shënkoll

Fushas

Fravesh

Hekal

Bërzhitë Zbarqe

Pëllumbas

Durisht

Pashkashesh

Ibë e Poshtme

Skuterrë

Mumajes

Legendë Rozaverë

!

!

!

!

Dorëz Pezë e Madhe Perroi i Zhullimës Baldushk

Gror

Mihajas-Cirmë

Isuf Muçaj Shpat Dushk

Legjenda

Ibë e Sipërme

Nr. i Ballashej-Pajan monumenteve natyrore Grecë

Kufiri i Bashkisë (ndarja e re administrative) Kufiri i propozuar i zonës së studimit

Mushqeta

Krrabë

Agrikultura (Corine Land Cover) Zonat Pyjore (Corine Land Cover)

Lugë-Shalqizë

Ndërtesat

Mustafa koçaj

% e zonave të mbrojtura dhe Emerald nga totali

Shëngjergj Vërri

Fag Gurrë e Vogël

Bulticë

Lagja e Re

M b r o j t u r

Sauk - Liqeni i Thatë

Damjan-Fortuzaj

Gerbllesh

i

Farkë e Madhe

Sauk

Pinet

Burimas

Facesh Domje e Malit

Shkallë

Prush

Calabërzez

Sauqet

Farkë e Vogël - lanabregas

TIRANË

Yzberisht Allgjatë

P e i z a z h

Linzë Linze

Aksi Qendres Veri-Jug Tiranë

Gropaj

z

K o m b e t a r

Shëngjin i Vogël

Lumi i Tiranës

Paskuqan Kashar

Lumi i Lanës Yrshek Mezeze - Kashar

Shtish-Tufinë

Babrru shpat

Paskuqan 2

Sistemi Hekurudhore

Kus

Koçaj

MIRATUA N

Sistemi Rrugorë Lumenjë dhe Liqene

Vesqi

Rrjeti i Zonave të Mbrojtura

¬

Shpat i Sipërm

Peizazh i Mbrojtur 19°50'0"E

% e zonave të

mbrojtura dhe Nr. i Emerald nga totali monumenteve natyrore

2

3

4 Kilometers

BURIMI: AKPT, 2015

2.1.2 PLANET RAJONALE

Hapsira të mbrojtura dhe Emerald

Monumente Natyrore

% e zonave të mbrojtura dhe Emerald nga totali

HARTA: ZONAT

20°10'0"E

Nr. i monumenteve natyrore Monumente Natyrore

Legjenda

20°0'0"E

Figura 33. Përcaktimi i kurorës së gjelbër të Tiranës si Zonë e Rëndësisë Kombëtare Shkalla: 1:50,000 Legjenda 0 0.5 1

% e zonave të mbrojtura dhe Emerald nga totali

Kurora e Tiranës

Park Kombëtar

19°40'0"E

Legjenda

Brezi Gjelber Tiranës Vendim. Nr.221 Datë. 20.02.2013

Kakunjë

Monumente Natyrore

Hapsira të mbrojtura dhe Emerald

Hapsira të mbrojtura dhe Emerald

Nr. i monumenteve natyrore

Monumente Natyrore Hapsira të mbrojtura dhe Emerald

Figura 34. Zonat e mbrojtura dhe Emerald në Shqipëri

BURIMI: MINISTRIA E MJEDISIT, 2015 PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

Sipas nenit 15 të ligjit nr. 107/2014, në Shqipëri ekzistojnë vetëm dy nivele planifikimi: niveli qendror dhe ai vendor. Pra, plani rajonal nuk është një instrument i përcaktuar/kërkuar ligjërisht. Mirëpo, ndërkaq autoritetet qendrore dhe vendore hartojnë edhe plane të cilat mbulojnë një pjesë të territorit kombëtar, ose disa territore vendore së bashku (disa bashki ose edhe disa qarqe). Në kornizën e planeve rajonale (një term profesional, por jo i përcaktuar ligjërisht për rastin e Shqipërisë) ne mund të përfshijmë plane territoriale për rajone planifikimi/zhvillimi (pra jo administrative), ose për disa territore administrative së bashku. Rajonet e planifikimit/zhvillimit janë ato (territore nënkombëtare) për të cilat autoritetet qendrore vënë re se ka gjasa për zhvillim apo 19

Fleta:

01

HARTOI: AGJENCIA KO


RMA version 2

RMA version 1 OPSIONE PËR RAJONE ZHVILLIMI

KUKËS

KUKËS SHKODËR

SHKODËR

LEZHËLEZHË

LEZHË LEZHË

$

$

PESHKOPI

$

LAÇ

$

DIBËR

DURRËS

DURRËS

TIRANË

DURRËS

PESHKOPI

$

LAÇ

$

DIBËR

TIRANË

DURRËS

$

$

$

$

$

$

KUKËS

SHKODËR

KUKËS

SHKODËR

$

$

TIRANË

KAVAJË

KAVAJË

TIRANË

$

$

ELBASAN

ELBASAN

$

$

ELBASAN

ELBASAN LUSHNJE

LUSHNJE

$

$

POGRADEC

FIER FIER

$

FIER FIER

$

BERAT

$

BERAT

BERAT

$

KORÇË

BERAT

$

KORCA

KORÇË

$

KORCA

VLORË

VLORË

$

$

Legend

Legend $

POGRADEC

$

$

FUA centers

$

GJIROKASTËR VLORË

Qark border

$

Municipality 61 border

FUA centers

GJIROKASTËR VLORË

Qark border

GJIROKASTËR

GJIROKASTËR

$

Municipality 61 border

RMA division

RMA division

SARANDË

Shkoder-Kukes-Lezhe

$

¯

Durres-Tirane-Peshkopi-Elbasan

RMA version 3 BURIMI: Co-PLAN, 2015

0 5 10

20

30

¯

RMA version 4

Fier-Lushnje-Berat-Korce

Fier-Lushnje-Berat-Elbasan-Korce Sarande-Vlore-Gjirokaster

SARANDË

Shkoder-Kukes-Lezhe

$

Durres-Tirane-Peshkopi

Sarande-Vlore-Gjirokaster

BURIMI: Co-PLAN, 2015 0 5 10

40 Kilometers

20

30

40 Kilometers

OPSIONE PËR RAJONE ZHVILLIMI KUKËS KUKËS

SHKODËR

SHKODËR

KUKËS

SHKODËR

$

$

KUKËS

SHKODËR

$

$

LEZHËLEZHË

$

LEZHËLEZHË

$

PESHKOPI

$

LAÇ

PESHKOPI

$

$

LAÇ

$

DIBËR

DIBËR

DURRËS

DURRËS TIRANË

DURRËS

$

KAVAJË

$

$

TIRANË

DURRËS

$

KAVAJË

TIRANË

TIRANË

$

ELBASAN

$

$

ELBASAN

$

ELBASAN

ELBASAN

LUSHNJE

$

LUSHNJE

$

$

FIER

$FIER

FIER

$FIER

POGRADEC

$

POGRADEC

BERAT

BERAT

$

$

BERAT

BERAT

KORÇË

KORÇË

$

KORCA

$

KORCA

VLORË

$

VLORË

Legend $

$

Legend

FUA centers Qark border Municipality 61 border

$

GJIROKASTËR VLORË

qarqe

GJIROKASTËR

RMA division

Shkoder-Kukes-Lezhe Durres-Tirane-Peshkopi

SARANDË

Shkoder-Kukes-Lezhe

$

GJIROKASTËR

$

¯

SARANDË

$

¯

Durres-Tirane-Peshkopi

Elbasan-Korce

Elbasan-Korce

Fier-Lushnje-Berat Sarande-Vlore-Gjirokaster

GJIROKASTËR VLORË

BASHKITE

$

RMA division

FUA centers

BURIMI: Co-PLAN, 2015

0 5 10

Fier-Lushnje-Berat-Sarande-Vlore-Gjirokaster

20

30

40 Kilometers

BURIMI: Co-PLAN, 2015 0 5 10 20

Figura 35. Opsione dhe qasje në rajonalizimin e Shqipërisë për qëllime qeverisjeje, zhvillimi, të mbrojtjes së mjedisit dhe planifikimi 20

30

40 Kilometers


!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

! ! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

TROPOJE

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

MALESI E MADHE !

!

!

!

! !

!

! !

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

! !

! !

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

KUKËS

!

!

! !

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

SHKODËR

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

FUSHE ARREZ

!

!

!

!

!

! !

!

HAS

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

SHKODER

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

! !

!

! !!

!

!

KUKES

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

! !

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

PUKE

!

!

!

!

!

!

VAU I DEJES

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! ! !

!

! !

!

!

!

! !

!

! !

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

LEZHË

!

!

!

!

!

!

MIRDITE

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

LEZHE

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

! !

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

! !

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

! !

!

!

! !

!

!

! !

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

DIBER

!

!

!

!

! !

! !

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

DURRËS

!

! !

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

KLOS

!

! !

!

KRUJE

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

VORE KAMEZ !

!

SHIJAK

!

!

! !

!

!

!

!

! !

!

!

! ! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

DURRES

!

!

!

!

! !

!

!

!

BULQIZE

! !

!

!

DIBËR

!

!

! !

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

KURBIN

!

!

!

MAT

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

TIRANE

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

! !

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

! ! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

TIRANË

!

!

!

! !

! !

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

! !

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

LIBRAZHD

!

!

!

!

!

! !

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!!

!

! !

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

KAVAJE

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

ELBASAN

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

! !

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

! ! !

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

! ! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

! !

!

!

! !

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

! ! !

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

! !

! !

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

! !

!

!

! !

!

!

!

!

Njesitë e vjetra vendore

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

PERMET

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! ! !

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!!

! !

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

! ! !

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

Rajoni i Drinit

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

6 Rajonet e propozuara

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

GJIROKASTER

!

!

!

GJ IROKASTËR

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

Pellgu i Erzenit

VLORË

!

!

LIBOHOVE

!

Pellgu i Drinit

Kufinjtë e Qarqeve ekzistues

!

!

!

!

!

!

HIMARE

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

TEPELENE

! !

!

!

!

VLORE

!

!

KOLONJE

!

!

!

! !

!

! !

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

Kufinjtë e NjQV të reja

!

!

!

!

!

! ! !

!

!

!

!

!

!

KELCYRE

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

Kufinjtë e pellgjeve ujëmbledhës

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

SELENICE

!

!

!

!

MEMALIAJ

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

Kufinjte e pellgjeve ujembledhes Pellgu i Bistrices

!

!

!

!

!

!

!

Liqene

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

! !

!

!

!

Lumenj

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

! ! !

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

Kufinjte e 61 Bashkive

KORÇË

!

!

!

!

!

!

Legjenda

!

!

!

!

!

!

Kufiri i Shqiperise !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

KORCE

!

!

!

!

!

SKRAPAR

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

POLICAN

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

DEVOLL

!

!

! !

!

!

!

!

!

! !

MALLAKASTER

!

!

BERAT

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

Legjenda

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

MALIQ

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

! !

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

! ! !

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

! !

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

FIER

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

FIER

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

URA VAJGURORE ROSKOVEC BERAT PATOS !

PUSTEC

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

GRAMSH

!

!

!

!

!

!

!

KUCOVE

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

POGRADEC

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

LUSHNJE BELSH

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

CERRIK !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

DIVJAKE !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

! !

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

PERRENJAS

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

ELBASAN

!

!

!

!

!

!

!

!

!

RROGOZHINE PEQIN !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

Rajoni Mat-Drin

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

DELVINE

!

!

!

!

!

!

!

!

!

Pellgu i Ishmit

! !

!

!

!

! !

! !

!

! ! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

Rajoni Shkumbin-Erzen

DROPULL

!

Pellgu i Matit

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

Rajoni i Devollit

!

!

Pellgu i Prespes

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

SARANDELIVADHJA !

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

Pellgu i Semanit

!

!

!

!

!

!

Rajoni i Semanit

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

Pellgu i Shkumbinit

! !

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

!

! !

!

!

!

!

!

! !

!!

!

!

!

!

! !

Rajoni i Vjosës

!

!

Pellgu i Vjoses

!

!

!

! !

KONISPOL

!

!

! !

!

! ! !

! ! !

!

!

! !

!

RAJONET SIPAS BASENEVE LUMORE

PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

GJASHTE RAJONE QEVERISJEJE

BURIMI: Co-PLAN, 2015

K UK ËS S H K ODËR

LEZ H Ë

DI B ËR DUR R ËS

TI R A NË

ELB A S A N

FI ER B ER A T

V LOR Ë

K OR ÇË

GJ I R OK A S TËR

Rajoni i Bregdetit

Legjenda

Durana Alpet

RMA

Rajoni Lindor

Shkoder-Kukes-Lezhe

Turizëm Malor

Tirane-Durres-Diber

Turizëm Bregdetar

Elbasan-Berat-Korce

Zona Historike

Fier-Vlore-Gjirokaster

RAJONET E ZHVILLIMIT

Zona të mbrojtura natyrore

BURIMI: KËSHILLI I MINISTRAVE, 2015

II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

OPSIONE PËR RAJONE PLANIFIKIMI

BURIMI: Co-PLAN DHE AKPT, 2015

21


QENDRAT URBAN

Q. DYTESORE FOKUS NE SHERBIME (TRADITE / TURIZEM )

KRUJE F. KRUJE

PERMIRESIM I CILESISE SE JETESES (HAPESIRA PUBLIKE/ GJELBERIM)

Q. DYTESORE FOKUS NE SHERBIME BUJQESORE (TREGJE, H. GRUMBULLIMI) PERMIRESIM I CILESISE SE JETESES (HAPESIRA PUBLIKE/ GJELBERIM)

Q. LOKALE

SUKTH

KAMEZ

VORE

FOKUS NE SHERBIME BUJQESORE (KOMPLEMENTARE E DR DHE SHIJAK)

FOKUS NE INDUSTRINE E PERPUNIMIT TE DRURIT

ALTERNATIVE BANIMI EKONOMIK

FOKUS NE SHERBIME (PORTUALE/ TURIZMEM)

PERMIRESIM I CILESISE SE JETESES (HAPESIRA PUBLIKE/ GJELBERIM)

Q. DYTESORE

DURRES Q. PRIMARE

Q. RAJONALE FOKUS NE SHERBIME BUJQESORE (TREGJE, H. GRUMBULLIMI)

PERMIRESIM I CILESISE SE BANESAVE EKZISTUESE

FOKUS NE SHERBIME BUJQESORE (Q. GRUMBULLIMI/ TREGJE)

SHIJAK

ALTERNATIVE EKONOMIKE BANIMI PER DURRESIN PERMIRESIM I CILESISE SE JETESES (HAPESIRA PUBLIKE/ GJELBERIM)

Q. DYTESORE FOKUS NE SHERBIME LOGJISTIKE (P. LOGJISTIKE, H. MAGAZINIMI) ALTERNATIVE EKONOMIKE BANIMI PER DURRESIN

FOKUS NE ASETE SOCIO-KULTURORE (TEATER/ KONCERTE/ MUZE/ ARSIM)

PERMIRESIM I CILESISE SE JETESES (HAPESIRA PUBLIKE/ GJELBERIM)

METROPOL FOKUS NE SHERBIME (HAPESIRA PER BIZNES)

TIRANE

FOKUS NE ASETE SOCIO-KULTURORE (TEATER/ KONCERTE/ MUZE/ ARSIM) PERMIRESIM I CILESISE SE JETESES (HAPESIRA PUBLIKE/ GJELBERIM)

PERMIRESIM I CILESISE SE JETESES (HAPESIRA PUBLIKE/ GJELBERIM)

Q. LOKALE FOKUS NE AGRO-TURIZEM PERMIRESIM I CILESISE SE BANESAVE EKZISTUESE

NDROQ

Figura 36. Fragmente nga Plani i Integruar Ndërsektorial për Zonën Ekonomike Tiranë-Durrës (Durana) 22

BURIMI: AKPT, MZHU, AA, 2015


E VIZIONI M A L I

I

Z I

Park natyral RAJONAL

I S H R E P U B I K A JURBANIZIMIT U G O S L L A V E E M AML I AI Q E D O N I A Z I

Pjezga

M A L I

K O S O V E

I

Z I

K O S O V E

MALESI E MADHE

SHKODER ZOGAJ

Pjezga

K O S O V E

VAU I DEJES

SHIROK

Fishte

VELIPOJË

Shëngjin

LEZHE

MIRDITE Ishulli Shengjin

Rila

Tale Shenkoll

Gurez

Fushe Kuqe

KURBIN Adriatik

SHKODER

I S H R E P U B I K A J U G O S L L A V E E M A Q E D O N I A

ZOGAJ

VAU I DEJES

SHIROK

Shetaj

I S H R E P U B I K A J U G O S L L A V E E M A Q E D O N I A

Thumane

Drac

KRUJE

Likmetaj Fushe-Drac

Rotulla

D E T I

RAjon EKONOMIK

MALESI E MADHE

Shkafane Hamallaj

Manez

VORE

Sukth i Ri

DURRES

KAMEZ

SHIJAK

Durrës

TIRANE

Arrapaj Vaqarr Shkallnur

KAVAJE Fishte

VELIPOJË

Golem Kanaparaj Peze e Madhe

A D R I A T I K

Shëngjin

LEZHE

MIRDITE Ishulli Shengjin

Rila

Tale Shenkoll

Gurez

Fushe Kuqe

KURBIN Adriatik

Shetaj

KRUJE

Likmetaj

Rotulla

Shkafane Hamallaj

Manez

VORE

Sukth i Ri

DURRES

Kavajë

Karpen

BALHUTAJ

Domen

Spille

PEQIN

Vile Bashtove

DIVJAKE

Bishcukas

Divjakë

Germenj i madh

Grabjan

Kryekuq

LUSHNJE

Karavasta e re

Topoje

KAMEZ

METROPOL

Remas

Libofshe

Seman

RROSKOVEC

FIER

Darezeze e re

QENDRA TIRANE

Arrapaj

RROGOZHINE

Rreth Greth

SHIJAK

Durrës

Synej

Bagoje

Plazhi i Gjeneralit

I S H R E P U B I K A J U G O S L L A V E E QENDRA M A Q E D O N I A

Thumane

Drac

Fushe-Drac

D E T I

Rajon AGRIKULTUROR

H R E P U B I K A U G O S L L A V E M A Q E D O N I A

Bashkim

PATOS Pishe-Porro

Vaqarr Shkallnur

Poroje

MALLAKASTER

KAVAJE

URBANE KRYESORE

Golem Kanaparaj Peze e Madhe

Rajon TURISTIK

A D R I A T I K

E E RIT

URBANIZIMIT

Pjezga

Kavajë

Karpen

G R E Q I

Armen

VLORE

Synej

SELENICE

Zvernec

BALHUTAJ

METROPOL

Bagoje

Plazhi i Gjeneralit Domen

URBANE DYTESORE

NARTË

Vlorë

KANINË Spille

RROGOZHINE

Rreth Greth

DIVJAKE

URBANE SPECIALIZUAR BUJQESI

PEQIN

Vile Bashtove

MEMALIAJ

Radhime Bishcukas

URBANE SPECIALIZUAR DETARE

Divjakë

Orikum

Germenj i madh

LOKALE SPECIALIZUAR DET LOKALE SPECIALIZUAR BUJQESI LOKALE SPECIALIZUAR NATYRE/ KULTURE

URBANE KRYESORE

Grabjan

Kryekuq

LUSHNJE Karavasta e re

Remas

TEPELENE Dukat i ri

Dukat

QENDRAT KOMBETARE

R Llogara

KORRIDORE

Libofshe

Topoje

Ilias Vuno

HIMARE

Jale

Korridor Transporti Nderkombetar

RROSKOVEC

FIER

Darezeze e re

Pilur

GJIROKASTER

R Himarë Kudhes

LIBOHOVE

R

Korridor Blu

Bashkim

PATOS

URBANE SPECIALIZUAR BUJQESI MALLAKASTER

Pishe-Porro

Poroje

Brezi Gjelber

PERDORIME

Armen

VLORE

URBANE SPECIALIZUAR DETARE

SELENICE

Zvernec

NARTË

Vlorë

AGRITURIZM

Palase R

Dhermi

URBANE DYTESORE

Seman

D E T I

Metropol

R

Qendra sekondare

Q p

DELVINE

G R JE O Q N I

DROPULL

FINIQ Sarandë

Qendra

SARANDE

TRASHEGIMI KULTURORE/ NATYRORE/ HISTORIKE

TURIZMI DETA

KANINË

LOKALE SPECIALIZUAR DET MEMALIAJ LOKALE SPECIALIZUAR BUJQESI KKOONISPPOOOL LOKALE SPECIALIZUAR NATYRE/ TEPELENE KULTURE

Radhime

BUJQESI DET

40

Kilometers

KONISPOL

Çifliku

INDUSTRI NXJERRESE

Ko onispoll

30

Mursi

Ç Çifliku

Dukat

20

Xarre

EKONOMIK

Mursi

Dukat i ri

20 QENDRA

AKPT

R Llogara

AGJENCIA KOMBETARE E PLANIFIKIMIT TE TERRITORIT

KORRIDORE Palase R

0

Kilometers AGRITURIZMI QENDRAT KOMBETARE 5 10 20 30 40

Ilias

Vuno

HIMARE

Jale

Pilur

GJIROKASTER

R Himarë Kudhes

LIBOHOVE Korridor Transporti Nderkombetar

R

D E T I J O N

Metropol

R

Korridor Blu FINIQ

Sarandë

Qendra

SARANDE

Ksamil

Xarre

Mursi

KONISPOL

Çifliku

Qytete te specializuara

Konispol

20

TURIZMI DETAR

30

40

Kilometers

URBANE SPECIALIZUAR BUJQESI

AKPT

Figura 38. Harta e hierarkisë së qendrave të propozuara të PINS Bregdeti (Draft, nëntor 2015) AGJENCIA KOMBETARE E PLANIFIKIMIT TE TERRITORIT

R

PERDORIME

URBANE DYTESORE 5 10

Qendra primare

Brezi Gjelber

URBANE KRYESORE

0

Qendra sekondare

DELVINE DROPULL

Qytete te specializuara

Konispol

Dhermi

METROPOL

R

Xarre re e

Orikum

00 55 10 10

Ksamil

TRASHEGIMI KULTURORE/ NATYRORE/ HISTORIKE BUJQESI

URBANE SPECIALIZUAR DETARE

DET

LOKALE SPECIALIZUAR DET LOKALE SPECIALIZUAR BUJQESI LOKALE SPECIALIZUAR NATYRE/ KULTURE

EKONOMIK INDUSTRI NXJERRESE

BURIMI: AKPT, MZHU, AA, 2015

KORRIDORE AKPT Figura 37. Harta e vizionit të PINS Bregdeti Korridor Transporti (Draft, nëntor 2015) AGJENCIA KOMBETARE E PLANIFIKIMIT TE TERRITORIT

Nderkombetar Korridor Blu

Plani vlerëson bregtetin (binomi det-tokë) si aset Brezi Gjelber të rëndësishëm kombëtar dhe pjesë e integruar e PERDORIME rrjetit mesdhetar. Bregdeti është një destinacion TRASHEGIMI KULTURORE/ autentik, NATYRORE/ i shumëllojshëm sa i përket aktiviteteve HISTORIKE dhe i pastër; një hapësirë e mirëmenaxhuar ku BUJQESI DET harmonizohen nevojat për zhvillim ekonomik EKONOMIK (përfshirëINDUSTRI atoNXJERRESE lokale) me domosdoshmërinë e mbrojtjes së aseteve kulturore, natyrore dhe historike. II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

Qendra sekondare

Qendra primare

BURIMI: AKPT, MZHU, AA, 2015

AKPT

Shpërndarja e shërbimeve sociale (edukative, shëndetësore, etj.) dhe kulturore në mënyrë të balancuar në gjithë territorin e Shqipërise është pjesë përbërëse e modelit policentrik të zhvillimit. PINS Bregdeti evidenton qendrat lokale të specializuara me fokus kryesisht, [agro]turizmin, aquakulturën, bujqësinë e blegtorinë, mbrojtjen/ zhvillimin e mjedisit dhe karakterin kulturor-historik të territorit.

AGJENCIA KOMBETARE E PLANIFIKIMIT TE TERRITORIT

nevojë për planifikim, që çon drejt një zhvillimi të dëshiruar. Në këtë rast, autoritetet qendrore ndërmarrin hartimin e një “plani rajonal”. Po ashtu, nëse një plan ndërsektorial i përfshin të gjithë sektorët, pra përmbajtësisht merr trajtën e një plani të përgjithshëm por për një territor 23

Qendra sekondare

Q p


të caktuar (jo administrativ), në zhargonin profesional ai mund të quhet plan rajonal. Për shembull, aktualisht, qeveria ka ndërmarrë dy plane me natyrë rajonale: planin e integruar ndërsektorial për bregdetin dhe planin për zhvillimin ekonomik të rajonit Tiranë-Durrës. Ashtu si planet e tjera kombëtare, edhe planet rajonale janë strategjike dhe të integruara për sa i përket objektivave që synojnë të përmbushin. Objektivat e planeve rajonale janë të njëjtë me ato të të gjitha planeve kombëtare, por nga pikëpamja përmbajtësore një plan rajonal mund ta vendosë më tepër theksin në një objektiv ose një pjesë të objektivave dhe të japë më tepër hollësi lidhur me zgjidhjet teknike të ngjashme me ato të PPV-ve. Midis planit të përgjithshëm dhe planit rajonal ekziston një hierarki. Të gjitha planet rajonale hartohen në zbatim të planit të përgjithshëm kombëtar dhe/ose planeve kombëtare sektoriale, por kjo nuk do të thotë që mungesa e një plani kombëtar përbën një pengesë thelbësore për hartimin e një plani rajonal.

2.1.3 PLANET VENDORE Planet vendore hartohen nga bashkitë dhe nga administrata e qarkut. Plani i hartuar nga administrata e qarkut është plani sektorial në nivel qarku (PSNQ). Neni 19 i ligjit nr. 107/2014 përcakton objektivat për PSNQ, të cilat mund të përmblidhen si: bashkërendim dhe balancim në nivel qarku i interesave dhe instrumenteve kombëtare dhe ato vendore; përcaktim i drejtimeve strategjike rajonale që duhet të ndjekin bashkitë në proceset dhe dokumentet e tyre të planifikimit; fokus i veçantë në çështje të mjedisit dhe të zhvillimit ekonomik rajonal. Këto plane hartohen në funksion të zhvillimit strategjik të sektorëve brenda territorit administrativ të qarkut. Planet sektoriale në nivel qarku hartohen në zbatim të PPK-së dhe ose PKS-ve. Sipas ligjit nr. 107/2014, ekzistojnë 3 dokumente planifikimi që hartohen në nivel bashkie. Sipas neneve 20, 21 dhe 22 të ligjit, këto dokumente janë përkatësisht: plani i përgjithshëm vendor, Legjenda Kufiri administrativ Autosrada Tiranë-Durrës

RINAS SHKODËR KOSOVË

Unaza e Vorës në funksion të komunitetit dhe ekonomisë lokale Fragmentimi më i shpeshtë i autostradës për të ndihmuar lidhjen më të mirë mes pjesëve të Vorës [skenari i kalimit të autostradës nëntokë në brendësi të qytetit] Itinerar lidhjeje rajonale me vlera pejzazhistike në funksion të turizmit dhe mjedisit Itinerar i brendshëm me vlera pejzazhistike në funksion të komunitetit dhe mjedisit Qendra të banuara [nevojë për strukturë] Përcaktimi i portave të qendrave të banuara [Q.B.] Përcaktimi i shesheve të Q.B. Zone biznesi dhe industriale Zone bujqësore nëvazhdimësi me Q. B. Zone me vlera natyrore [parku rajonal] Mbrojtje e perimetrit të sistemit pejzazhistik kodrinor, që kufizon luginën e Vorës Riaktivizimi dhe rifunksionalizimi i liqeneve në funksion të bujqësisë dhe turizmit Ballkonet e Vorës 1

Përsëritje e qendrës ekzistuese të qytetit

2

Zgjerim me intensitet të lartë përgjatë autostradës

3

Zgjerim me intensitet të ulët drejt Jug-Perëndimit

4

Skenari i zgjerimit përtej autostradës në rastin e kalimit të saj nën-tokë

BURIMI: BASHKIA VORË DHE METROPOLIS, 2013

Figura 39. Vizioni hapësinor i Vorës sipas PPV-së para ndarjes së re administrative-territoriale 24


Nr. Nisma

Lloji i PDV-së Pronësia Prioritet Fonde

Mbështetja e pronarëve14 (opsione)

1

Publike

Publike

bashkia Po

publike Po

Nuk është rasti

2

Publike

Publike

Po

Jo

Nuk është rasti

3

Publike

Publike

Po

%

Nuk është rasti

4

Publike

Private

Po

Po

Opsion1: Nuk është rasti për mbështetje nëse kryhet shpronësim; Opsion2: Minimumi 51% për nismën & negociatë gjatë PDV-së, nëse jo shpronësim.

5

Publike

Private

Po

Jo

Opsion1: Minimumi 51% për iniciativën & negociatë gjatë PDV-së.

6

Publike

Private

Po

%

Opsion1: Pjesërisht shpronësim & pjesërisht miratim nga pronarët (51%) + negociatë gjatë PDV-së; Opsion2: Minimumi 51% për iniciativën & negociatë gjatë PDV-së, nëse jo shpronësim.

7

Publike

P&P

Po

Po

Opsion1: Shpronësim për pronat private; Opsion2: Minimumi 51% për iniciativën & negociatë gjatë PDV-së, nëse jo shpronësim.

8

Publike

P&P

Po

Jo

Si rasti 5

9

Publike

P&P

Po

%

Si rasti 6

10

Private

P&P

Po

%

Opsion1: Minimumi 51% për iniciativën & negociatë gjatë PDV-së. Bashkia është një nga pronarët. Opsion2: O1 mund të kombinohet me shpronësimin.

11

Private

P&P

Jo

Jo

Opsion1: Minimumi 51% për iniciativën & negociatë gjatë PDV-së. Bashkia është një nga pronarët.

12

Private

Publike

Po

%

Nuk është rasti ; kalim në miratimin e nismës nga bashkia

13

Private

Publike

Po

Jo

Nuk është rasti ; kalim në miratimimin e nismës nga bashkia

14

Private

Publike

Jo

%

Nuk është rasti ; kalim në miratimin e nismës nga bashkia

15

Private

Publike

Jo

Jo

Si rasti 13

16

Private

Private

Po

Jo

Opsion1: Minimumi 51% për iniciativën & negociatë gjatë PDV-së.

17

Private

Private

Po

%

Opsion1: Minimumi 51% për iniciativën & negociatë gjatë PDV-së. Opsion2: O1 dhe bashkia mund të futet si bashkëzhvilluese.

18

Private

Private

Jo

Jo

Si rasti 16

Tabela 3.

Llojet e PDV-ve sipas nismës dhe pronësisë

Shënim: Kjo tabelë paraqet një (draft) përmbledhje të rasteve të PDV-së sipas iniciativës private apo publike, pronësisë së tokës dhe ekzistencës së fondeve publike (pavarësisht shumës) në secilin rast. Në PDV-të me nismë publike, bashkia mund të mbulojë infrastrukturën dhe hapësirën publike në dy mënyra: 1) me shpronësim dhe investim; 2) duke përdorur instrumente që kapin vlerën e rritur të tokës, si rezultat i investimit publik (shiko kapitullin 4). Nuk mungon rasti i kombinimit të të dyja mënyrave. Zakonisht, në PDV-të me nismë private është zhvilluesi privat ai që mbulon tërësisht infrastrukturën e hapësirën publike. Megjithatë, mund të ketë raste kur bashkia mbulon një pjesë të saj, sepse infrastruktura/hapësira publike i shërben jo vetëm zonës për PDV-në, por një pjese më të madhe të qytetit.

planet sektoriale në nivel bashkie dhe planet e detajuara vendore. Ndër këto tre dokumente, PPV-ja është instrumenti që studion territorin në mënyrë të integruar dhe gjithëpërfshirëse dhe, po në këtë mënyrë, vendos objektivat, programet dhe projektet përkatëse. Ky II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

dokument quhet “i përgjithshëm” pikërisht për ta dalluar nga planet sektoriale, të cilat mbulojnë një ose disa sektorë, por nuk e studiojnë territorin në të gjithë tërësinë e problematikave të tij.

25


Shkollë e mesme

Zonë industriale

Zonë banimi Qendër Universitare 6 7

8

Banesa sociale 5

4

1 9

3

10

2

Porti (PDV)

Qendër spitalore Qendra historike (PDV)

Institucion

Park

Figura 40. Përcaktimi i zonave për PDV në territor

Objektivat e PPV-së (neni 20 i ligjit nr. 107/2014), në mënyrë të përmbledhur, synojnë: të balancojnë nevojat kombëtare e vendore në territorin e një bashkie dhe t`i orientojnë ato drejt zhvillimit të qëndrueshëm të tokës; të lehtësojnë deri në detaje të zbatimit proceset e ndërtimit të infrastrukturave, të përdorimit të tokës dhe të zhvillimit të saj; të vendosin masa për të ruajtur/zhvilluar burimet natyrore, vlerat historike dhe aspektet sociale (strehim, punësim etj.) të shfaqura në territor. Planet sektoriale në nivel bashkie (p.sh. një plan transporti etj.) mund të jenë pjesë përbërëse e PPV-së. Madje, preferohet që PPV-ja të shprehet me sa më shumë hollësi që të jetë e mundur për sektorët, pasi është i vetmi instrument që arrin të integrojë sektorët brenda territorit administrativ. Megjithatë, bashkia ka të drejtë dhe mundësi që, sipas rastit/nevojës, të hartojë një plan sektorial, qoftë edhe si rishikim të propozimeve të bëra për këtë sektor në PPV. PDV-të janë dokumente që hartohen për disa nga zonat e territorit administrativ, sipas përcaktimit për këtë qëllim në PPV. PDV-ja nuk ekziston si instrument, nëse më parë nuk është hartuar dhe miratuar një PPV. Ndryshe nga plani i përgjithshëm dhe ai sektorial, PDV-ja lehtëson tranzicionin nga planifikimi në zhvillim (dhënia e lejes) dhe objektivi kryesor/madhor i saj është 26

BURIMI: Co-PLAN, 2015

të rregullojë marrëdhënien e pronësisë dhe ndarjen e kostove e përfitimeve mes palëve në zhvillim. . Sipas nenit 22 të ligjit nr. 107/2014, PDV-ja ka për qëllim: zhvillimin dhe/ose rizhvillimin e një zone; rigjenerimin/ ripërtëritjen e një zone kryesisht urbane; ndërtimin e infrastrukturave publike. Ndërkohë, objekti i PDV-së është nëndarja dhe bashkimi i parcelave sipas qëllimit të saj. Në proceset për arritjen e qëllimit të PDVsë dhe realizimin e objektit të saj ndodhin një sërë ndryshimesh në marrëdhëniet pronësore dhe përfshihen shumë kosto (kontribute/ detyrime) e përfitime, qoftë të palëve private (pronarët dhe zhvilluesit), qoftë atyre publike (bashkia). Për këtë arsye, PDV-ja, sipas interesit të drejtpërdrejtë e kryesor që ajo përmbush, mund të hartohet me nismë private ose publike. Në cilindo nga rastet bashkia ka një rol të rëndësishëm bashkërendues për të garantuar që interesi publik i përgjithshëm nuk do të preket. Tabela e mëposhtme paraqet në mënyrë të përmbledhur rastet e PDV-ve sipas interesit dhe, për çdo rast, tregon nëse nevojitet mbështetja e pronarëve dhe si mund të realizohet PDV-ja. VKM-ja nr. 671 parashikon që PDV-të të hartohen përmes proceseve të hapura, konkurruese e të publikuara në regjistër. Për këtë qëllim, konkurset e projektit


urban të zonave prioritare për PDV-në mund të gërshetohen me proceset e tenderimit (për PDV-të publike).

2.2 SI HARTOHET DHE MIRATOHET NJË PLAN? 2.2.1 PLANI I PËRGJITHSHËM KOMBËTAR Sipas nenit 19 të rregullores së planifikimit (VKM nr. 671), PPK-ja përcakton kuadrin referues të detyrueshëm për të gjitha planet që hartohen në Shqipëri. Procesi i hartimit të PPKsë koordinohet nga ministri që mbulon fushën, i cili është edhe autoriteti përgjegjës për hartimin e planit. Për të hartuar PPK-në, punohet në dy nivele: (i) grupi i ekspertëve të fushave të ndryshme, i ngritur nën koordinimin e ministrisë përgjegjëse dhe AKPT-së, kryen analizat tematike, jep kontribut përmbajtësor në proceset publike dhe përmbledh e hartëzon propozimet e palëve për vizionin dhe objektivat e PPK-së; (ii) komiteti ndërministror, i ngritur me udhër të kryeministrit, konsultohet vazhdimisht lidhur me planin dhe procesin e PPK-së, sipas planit të veprimeve, të përgatitur paraprakisht nga ministria dhe AKPT-ja. Hapat e procesit të PPK-së përcaktohen në nenet 19 deri në 25 të rregullores së planifikimit dhe përmblidhen si më poshtë: 1 Ministri përgjegjës për planifikimin e territorit merr nismën për hartimin e PPK-së dhe e paraqet për miratim tek Këshilli Kombëtar i Territorit. Nisma përmban argumentimin e nevojës për të hartuar PPK-në dhe, përveç detajeve proceduriale e financiare, mund të përfshijë edhe pezullimin e zhvillimit në të gjithë territorin, deri në miratimin e planit e sipas afateve kohore ligjore. Vendimi i ministrit për të marrë nismën dhe vendimi i KKT-së për miratimin e nismës botohen në regjistrin e integruar të territorit. II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

Figura 41. Hapa metodologjike për analizën dhe hartimin e një vizioni hapësinor kombëtar

BURIMI: ALBANIA MANIFESTO 2030, UNIVERSITETI POLIS, 2015

27


Në rast mosmiratimi, KKT kthen nismën tek Ministri për rishikim

Ministri i MZHU harton dhe paraqet nismën tek KKT për Miratim

Nisma botohet në Regjistër brenda 10 ditëve nga dorëzimi për miratim

KKT merr vendim për nismën

KKT Miraton Nismën dhe boton vendimin në Regjistër brenda 10 ditëve nga miratimi

Vendimi për nismën hyn në fuqi

MZHU Harton dhe koordinon dokumentin e planifikimit

Konsultime të rregullta me Komitetin Ndërministror

Akti i Miratimit të VSM

- Ekspertë të fushave të ndryshme vendas dhe të huaj

AKPT zbaton planin e veprimit

- Specialist të Institucioneve Publike

Forumi për Bashkërendimin e Planifikimit në Nivel Qëndror

Dokumenti i Planifikimit botohet në Regjistër

KKT-ja arkivon dokumentacionin dhe vendimin në AQTN e tek autoritetet e planifikimit brenda 15 ditëve

MZHU bën kërkesë tek KKT për Miratim

Vendimi hyn në fuqi

Vendimi Botohet në Regjistrin Zyrtar brenda 10 ditësh

Në rast mosmiratimi, PPK-ja kthehet për rishqyrtim me sugjerime

Figura 42. Procesi i Planit të përgjithshëm kombëtar

BURIMI: AKPT, 2015

Puna e kryer për hartimin e PPK-së ka kaluar në disa faza që prej marrjes së nismës në vjeshtën e vitit 2013. Grupi ndërministror ka lehtësuar grumbullimin e informacionit nga institucionet qeverisëse, ndërsa Ministria e Zhvillimit Urban dhe Agjencia Kombëtare për Planifikimin e Territorit kanë zbatuar procese të analizimit të përgjithshëm/të thelluar të territorit dhe të analizës metabolike. Si rezultat i analizave është përgatitur një draft-vizion, shoqëruar me objektiva territoriale të hartëzuara dhe të prezantuara nga përfaqësues të institucioneve publike. 28


VIZJONI

Përgjithshëm Kombëtar

2 Pas miratimit të nismës, grupi i punës, nën monitorimin dhe drejtimin e ministrisë përkatëse dhe AKPT-së, harton dokumentin e planit. VIZJONI Dokumenti i planit përmban analizën (metabolike dhe të thelluar social-ekonomikemjedisore), vizionin dhe objektivat e zhvillimit, zonat me prioritete strategjike dhe ato të rëndësisë kombëtare, përcaktime për sistemet territoriale FUSHEARREZ

FUSHEARREZ

LEGJENDA: Zonat UNESCO Zonat potenciale UNESCO Porte Aeroporte Aeroporte te propozuar Motor ekonomik Kryeqytet Qender Primare

LEGJENDA:

Zone ekonomike

Zonat UNESCO Hub Logjistik Qender inovacioni Zonat potenciale UNESCO

Porte BUJQESI Aeroporte DET

INDUSTRI Aeroporte te propozuar URBANIZIMI Motor ekonomik

Figura 43. Vizioni i Planit të Përgjithshëm Komëbtar (Draft, nëntor 2015) II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

Kryeqytet BURIMI: AKPT, MZHU, ATELIER ALBANIA, 2015 Qender Primare Zone ekonomike Hub Logjistik

29


RRJETI I LIDHJEVE PARA VITEVE ‘90-TË

RRJETI I LIDHJEVE

VIZIONI SHQIPËRIA 2030 SIPAS ALBANIA MANIFESTO

KORRIDORET E ZHVILLIMIT DHE ZONAT E LIRA EKONOMIKE

Figura 44. Hapa metodologjike për analizën dhe hartimin e një vizioni hapësinor kombëtar 30

BURIMI: ALBANIA MANIFESTO 2030, UNIVERSITETI POLIS, 2015


dhe rrjetet kombëtare të infrastrukturave, masat kombëtare mbrojtëse për mjedisin e kulturën, përcaktime për funksionimin e sektorëve në territor, çështje që kanë të bëjnë me zbatimin e PPK-së dhe zbërthimin e tij në dokumente të tjera planifikimi. Dokumenti i PPK-së shoqërohet edhe me vlerësimin strategjik mjedisor e dokumentin përkatës. 3 Gjatë hartimit të PPK-së, AKPT-ja, në bashkërendim me ministrinë përgjegjëse, krijon forumin e bashkërendimit të planifikimit në nivel qendror, i cili (sipas nenit 5 të rregullores së planifikimit) synon të nxitë diskutime strategjike mes anëtarëve të tij për bashkërendimin e çështjeve dhe vendimeve të planifikimit që përmban PPKja. Ngritja e këtij forumi nuk e zëvendëson procesin e këshillimit publik që duhet të organizojnë AKPT-ja dhe ministria. Duke qenë se PPK-ja është dokumenti i nivelit më të lartë të planifikimit për të gjithë territorin shqiptar, strategjia e komunikimit dhe e këshillimit me publikun duhet të mirëmendohet që të arrihen grupe e shtresa që përfaqësojnë interesa dhe këndvështrime të ndryshme. Këshillimi mund të realizohet përmes katër proceseve të ndryshme: a Këshillimi me institucionet publike që përfaqësojnë sektorë të ndryshëm; b Këshillimi me autoritetet vendore e rajonale për interesat territoriale të zhvillimit; c Këshillimi me grupe të ndryshme interesi; d Këshillimi me përfaqësi gjeografike. Secili proces ka planin e vet të aktiviteteve dhe personat përgjegjës për zbatimin e tyre. Të katër proceset bashkërendohen nga AKPT-ja dhe ministria, të cilat garantojnë jo vetëm realizimin, por edhe komunikimin e rezultateve tek qytetarët në tërësi, përmes mediave dhe çdo forme jokonvencionale të komunikimit publik. II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

4 Këshilli Kombëtar i Territorit miraton PPKnë dhe miratimi përfundimtar i saj kryhet nga Këshilli i Ministrave. 2.2.2 PLANET KOMBËTARE SEKTORIALE Planet kombëtare sektoriale (PKS) hartohen nga ministritë, me qëllim zhvillimin strategjik të një ose më shumë sektorëve, sipas fushave të kompetencës (neni 26 i VKM-së nr.671). Disa ministri së bashku, gjithashtu, mund të vendosin të hartojnë një plan ndërsektorial dhe, në këtë rast, bashkërendimi mes ministrive realizohet mbi bazën e urdhrit përkatës të kryeministrit. Sikurse në rastin e PPK-së, edhe PKS-ja hartohet nga një grup pune i përbërë nga specialistë të institucioneve publike dhe me ekspertë të fushave të ndryshme, vendas apo edhe të huaj, bazuar ne ligjin per organizimin dhe funksionimin e Këshillit te Ministrave. Rregullorja e planifikimit përcakton procedurën e hartimit dhe zbatimit të PKS-së në nenet 26 deri në 32 të saj. Përmbajtja e PKS-së përfshin të njëjtat çështje si në rastin e PPK-së, por duke u fokusuar në sektorin ose sektorët që trajtohen nga plani. Duke qenë se çdo ministri harton politika dhe strategji për zhvillimin e sektorit përkatës, një PKS ndryshon nga këto instrumente për faktin se realizon edhe zbërthimin e objektivave dhe programeve/projekteve përkatëse në territor. Nga pikëpamja e procesit, hartimi i PKS-së kalon (në mënyrë të përmbledhur) në këto hapa: 1 Autoriteti përgjegjës (ministri ose ministrat përkatës) merr nismën për hartimin e PKSsë, e cila miratohet nga Këshilli Kombëtar i Territorit. Sikurse në dokumente të tjera planifikimi, nisma përshkruan argumentin mbi të cilin bazohet hartimi i planit, detaje teknike, proceduriale, administrative e financiare të hartimit të planit dhe, sipas rastit, mund të merret vendim për vendosjen e pezullimit të zhvillimit. Pezullimi i zhvillimit përcakton 31


arsyet e përdorimit të këtij instrumenti, territorin e përfshirë, ose pjese të caktuara të tij, llojet e lejeve apo të çështjeve të lidhura me to, dhënia e të cilave pezullohet. Marrja e nismës dhe vendimi për pezullimin e zhvillimit miratohen në Regjistër. Autoriteti përgjegjës ngre grupin e punës, nis hartimin e planit dhe komunikimin zyrtar institucional e bashkërendues me AKPT-në. Gjithashtu, autoriteti përgjegjës për hartimin e planit përgatit edhe një strategji komunikimi sipas së cilës do të zbatohet këshillimi dhe të gjitha takimet e nevojshme publike. Në këtë pikëpamje, procesi është gjithashtu i ngjashëm me atë të ndjekur gjatë hartimit të PPK-së.

4 Pas 30 ditëve nga data e botimit në regjistër, KKT-ja merr vendimin mbi miratimin e PKSsë.

2 Para se PKS-të dërgohet për miratim në KKT, AKPT-ja duhet të vlerësojë teknikisht planin dhe të lëshojë deklaratën e përputhshmërisë me legjislacionin dhe instrumente të tjera planifikimi në fuqi. Plani dhe deklarata e përputhshmërisë botohen në regjistër. 3 Para se PKS-të dërgohet për miratim në KKT, AKPT-ja duhet të vlerësojë teknikisht planin dhe të lëshojë deklaratën e përputhshmërisë me legjislacionin dhe dokumente të tjera planifikimi në fuqi. Plani dhe deklarata e përputhshmërisë botohen në regjistër.

Figura 45. Skema të planit kombëtar sektorial të transportit dhe energjisë 32


2.2.3 PLANET E DETAJUARA PËR ZONA TË RËNDËSISË KOMBËTARE

ndërmerr nismën dhe i propozon për miratim KKT- së përcaktimin e një çështjeje, zone ose objekti si të rëndësisë kombëtare në planifikim. Sipas pikës 3 të nenit 16, të ligjit nr. 107/2014, Kjo nismë mund të merret në kuadër të kryesisht ose me kërkesë të një ministrie apo të procesit të hartimit të një plani kombëtar ose një organi tjetër qendror ose vendor, AKPT-ja si një proces i veçantë. Në rastin e dytë, nisma duhet të përmbajë të dhëna dhe argumente të mjaftueshme mbi nevojën për ndërmarrjen e saj. Përmbajtja e projektaktit të nismës jepet në nenin 38 të VKM-së nr. 671. Sipas nenit 36 të VKM-së nr. 671, kur zona përbën rëndësi kombëtare në më shumë se një sektor/fushë, atëherë me urdhër të Kryeministrit ngrihet grupi i punës për hartimin e PDZRKsë, ku AKPT është pjesë. Ky urdhër gjithashtu përcakton qartë mënyrën dhe procesin e bashkëpunimit mes autoriteteve pjesëmarrëse për hartimin e PDZRK-së. Përmbajtja e dokumenteve përbërëse të PDZRK-së përshkruhet e plotë në nenin 37 të rregullores së planifikimit të territorit (VKM nr.671). Si çdo dokument planifikimi, edhe PDZRK-ja përmban analizën, konceptin strategjik të zhvillimit të zonës, përcaktime të detajuara territoriale deri në nivel parcelash dhe vlerësimin strategjik mjedisor ose vlerësimin e ndikimit në mjedis (sipas legjislacionit përkatës). Për shkak të sipërfaqeve të kufizuara që mbulon një PDZRK, hartat kanë shkallën nga 1:500 deri në 1:2000 dhe vetëm për arsye apo analiza specifike mund të kenë shkallë më të madhe se 1:2000. Miratimi i PDZRK-së përcaktohet në nenin 39 të VKM-së nr.671. KKT-ja merr vendim për miratimin e PDZRK-së mbi bazën e nismës të miratuar në KKT, dokumentacionit të plotë të planit, aktit të miratimit të studimit për VSM-në, raportit të vlerësimit teknik e aktit të përputhshmërisë së Agjencisë (AKPT-së). Vetë akti i përputhshmërisë hartohet për përputhshmërinë me: i) planin e përgjithshëm kombëtar (PPK); ii) planet kombëtare sektoriale (PKS); iii) legjislacionin në fuqi. BURIMI: AKPT, AA MBI BAZËN E STUDIMEVE TË MINISTRIVE TË TRANSPORTIT DHE ENERGJITIKËS, 2015

II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

33


MASTERPLAN

TOTAL PEDESTRIAN SURFACE

TREE TECHNICAL PLAN

Figura 46. Fragmente nga projekti i miratuar për zbatim për vijën bregdetare të Vlorës 34

BURIMI: XDGA, 2014


Institucionet e interesuara publike ose private i kërkojnë Ministrit përgjegjës marrjen e nismës për PDZRK-në

Ministri përgjegjës merr nismën për hartimin e PDZRK-së

Ministria përgjegjëse harton nismën dhe e nis për miratim në KKT

Në rast mosmiratimi, KKT-ja kthen për rishikim dokumentin

KKT-ja miraton nismën

Dokumentacioni i PDZRK-së dhe i bashkërendimit botohen në Regjistër

Nisma botohet në faqen zyrtare të sekretariatit të KKT-së, 10 ditë nga miratimi

Dokumentacioni botohet në Regjistër, 10 ditë nga dorëzimi për miratim

Ministria përgjegjëse kryen bashkërendimin sipas ligjit

Ministria përgjegjëse harton PDZRK-në

AKPT-ja kthen dokumentacionin për përmirësim nëse është rasti

Ministria nis kërkesë AKPT-së për Aktin e Përputhshmërisë

AKPT-ja shqyrton dokumentacionin brenda 30 ditëve

KKT-ja kthen dokumentin për rishqyrtim në rast mosmiratimi

AKPT-ja harton e boton në Regjistër Raportin e Vlerësimit Teknik dhe Aktin e Përputhshmërisë

Sekretariati i KKT-së arkivon në AQTN dhe AKPT një kopje të PDZRK-së dhe vendimit, 15 ditë nga miratimi

Ministria nis kërkesë KKT-së për miratim

PDZRK-ja hyn në fuqi

KKT-ja miraton dokumentin e PDZRK-së

PDZRK-ja dhe vendimi botohen në Regjistër dhe në faqen zyrtare të sekretariatit të KKT-së

Figura 47. Procesi i hartimit të PDZRK-së II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

BURIMI: AKPT, 2015

35


PATOS MARINZA

KOMAN

Figura 48. Zona që mund të trajtohen me PDZRK

Figura 49. Fragmente nga projektet për vijën bregdetare të Vlorës 36

APOLLONIA

ISHULLI I BERATIT BURIMI: ARKIVA Co-PLAN, 2015

BURIMI: METROPOLIS, 2013


HYPERNATURAL VLORA II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

37

35


38


II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI Figura 50. Analizimi i vijës bregdetare të Vlorës dhe masterplan

39

BURIMI:VLORA WATERFRONT DYNAMICS, METROPOLIS, 2014


VERMOSH

Rruga kufitare për në Plavë

Për Vermosh

Selaj

Vukti

Nikci

TAMARË Kozhnja

Broja

THETH

Boga

RRAPSH Holl

PËR NË GJAKOVË

T

TROPOJË

Kastrati

Bratosh Vuc Kurtaj Goraj Budisha Zagora

ZBAJRAM CURRI

Vrithi Gimaj

Bzheda

Lohja

Mgulla Repishti

Reci

Pogu

Brucaj

KIRI

LEKBIBAJ Salca

FIERZE

Apripa

Mesi Myselimi

SHKODËR

Arsti

DARDHA Qibiku

Sapaci

Ukbibaj

Qerreti Bena

DRISHTI Vilza

Vukjana Gegaj

Mazreka

Buzhalaj

Micoj

Dedaj

QAFË MALI

Blinishti

Kabashi

FUSHË ARRËZ Rapja

PUKË Gomsiqe

MNELA E MADHE

Kashnjet Ranza Suxhakija

VELIPOJA

Frengena

Kalori

KLOS Spaci

Kacinari

Bisaku Kodër-Spaci

Simoni

Rreja e Velës Krezi Gur i Madh

Katund i Vjetër Bulshiza Rrasfiku

REPS

Grykë-Oroshi PESHQESHI Bulshari

Shegrop Reja MunazaVan Guri Ndërfusha Kodër Rrësheni Rreth Perlat i Epërm

RUBIK RRËSHEN Fangu

Rasfiku

MILOT

LAÇ

Sheshaj

Kthella e Epërme

Shepia

KURBNESH

Lëkundaj

T LIQENET E LURËS

Zajsi Bardhaj

Proseku Ujë Shtrezi

Shëngjini

Konaj

T

Blinisht

UNGREJ Van Krupe LEZHA

Zallxhuxha

Domi

Gjegjan

Gjobardhaj Karlivac

Vig

Domgjoni

Kalivreni

Gojani i Vogël

Vrith

Për Kukës dhe Prizren

GOJAN I EPËRM

Shkoza

KORTHPULA

Kaftalla

Xakthi

Kryeziu

Lumbardhi

QELZA

Qerreti

Kulumri

FLETI

Levrushka Dushnez

KOMAN

Mnela e Vogël

F

Meziu

Iballja

VAU I DEJËS

SHËNGJIN

Bugjoni

Prekali

TF BUSHAT

Poravi

Kokdoda

Ura e Domni Shtrenjëte

Dragdoi

Tplani

Dushaj Breg-lumi

Tetaj

Miliska

Kurt Kurtaj Shakota

Kulkaj Boksi

Selimaj

Shengjergji

Gjonpepaj Palci

T

Nicajshoshi

Betosha

Curraj

NICAJ-SHALAZ Pecaj Lotaj Vuksanaj

Xhani

Kok Papaj

KOPLIK

Abat

Nenmavriqi

Plani

DEDAJ QAF GRADË

Lekaj

PERLAT

Uraka

Për Burrel

Për Tiranë

Figura 51. Fragmente nga plani rajonal i Qarqeve Shkodër-Lezhë 2005-202015 40

BURIMI: REGIONAL PLAN FOR SHKODËR-LEZHË, 2005


N

“DIAMANTI” KOSOVËS

LIDHJA PODSHKODPEJË

Kolasin

MITROVICA

PEJË Plav

PODGORICA Aeroport Ndërkombëtar

TUZË Theth

‘PODSHKOD’ RAJONI URBAN POLICENTRIK

PRISHTINË

VELIPAZAR

BAR PORT

KOPLIK

SHKODËR BUSHAT

VELIPOJA LIDHJA NË JUG SHËNGJIN ME RIVIERËN E ADRIATIKUT NËPËRMJET URËS SË RE TË BUNËS

GJAKOVË

FERIZAJ

Fierze Koman

ULQIN

Bajram Curri

PRIZREN Kukës

LIDHJA PODSHKODGJAKOVË/PRIZREN

VAU DEJËS LEZHË

Drejt Portit të Durrësit

Lidhje dytësore me Tiranë/Durrës

Legjendë Kufiri i Planit Rajonal Rajoni Urban Ndërkufitar Qyteti Traget

BURIMI: REGIONAL PLAN FOR SHKODËR-LEZHË, 2005

2.2.4 PLANET SEKTORIALE NË NIVEL QARKU Procesi për PSNQ-në përcaktohet në nenet 45 deri në 46 të VKM-së nr.671. Procesi i PSNQsë paraqitet në diagramën e mëposhtme. PSNQ-ja, në nivel teknik është një lloj plani rajonal që hartohet në funksion të zhvillimit strategjik të të gjithë sektorëve brenda territorit administrativ të qarkut. Si i tillë në përmbajtje ai ngjason me planin e përgjithshëm, por përmban më pak detajime në lidhje me zhvillimin e territorit në rregulloren e tij. Për shembull, përcaktimi i kushteve të zhvillimit si intensiteti apo koefiçienti i shfrytëzimit të territorit, nuk është qëllim i PSNQ-së, përveç rasteve specifike të projekteve rajonale. Procesi i PSNQ-së përmblidhet si më poshtë: Nisma për hartimin e PSNQ-së merret nga II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

Kryetari i Këshillit të Qarkut dhe botohet në Regjistrin e integruar të territorit brenda 10 ditëve nga data e marrjes. Përmbajtja e nismës përcaktohet në nenin 45 të VKM nr. 671. Këshilli i Qarkut miraton nismën. Megjithatë, nëse nisma parashikon edhe pezullim të zhvillimeve, ajo duhet të konfirmohet edhe nga KKT-ja dhe botohet në Regjistër. Dokumenti i plotë i PSNQ-së duhet të përmbajë të dhëna dhe materiale, sipas nenit 44 të VKM nr. 671. Këshilli i Qarkut miraton PSNQ-në dhe më pas ia kalon dokumentacionin KKT-së për miratimin përfundimtar. Materialet, mbi bazën e të cilave merr vendimin KKT-ja, janë: • Nisma e miratuar nga Këshilli i Qarkut; • Dokumenti i planifikimit i plotë; 41


• Studimi i Vlerësimit Strategjik Mjedisor, i miratuar nga Ministria përkatëse; • Akti i Përputhshmërisë nga AKPT-ja. KKT-ja merr vendimin brenda 30 ditëve nga data e botimit të plotë të materialeve në Regjistër, ndërsa vendimi i KKT-së dhe dokumentet shoqëruese të tij botohen në Regjistër brenda 10 ditëve, nga data e marrjes së vendimit. PSNQ-ja hyn në fuqi me botimin e vendimit në Regjistër. 2.2.5 PLANI I PËRGJITHSHËM VENDOR PPV-ja është instrumenti më thelbësor dhe kompleks që ndërmerr një bashki për të zhvilluar dhe administruar në mënyrë të qëndrueshme territorin e saj. Për këtë arsye, procesi i PPV-së është shumë i rëndësishëm, si për sa i përket aspektit teknik të planit (lloji i ekspertizës, afatet kohore, realizimi i produkteve dhe cilësia e tyre), ashtu edhe aspektit të transparencës dhe pjesëmarrjes (informimi, regjistri, grupet e përfshira, mënyra e realizimit të pjesëmarrjes, numri i takimeve, strukturat këshilluese). Ligjërisht, procesi është përcaktuar në seksionin 7 (nenet 58 deri në 61) të rregullores së planifikimit (VKM nr.671) dhe hapat përmblidhen si më poshtë: (referoju gjithashtu figurës 52): 1 Kryetari i bashkisë merr nismën për hartimin e PPV-së dhe dërgon dokumentacionin përkatës (neni 58, VKM nr.671) për miratim në këshillin bashkiak. Dokumentacioni (para miratimit) dhe vendimi i këshillit për nismën botohen në regjistrin e integruar të planifikimit. Gjatë këtij procesi, bashkia ndërvepron me AKPTnë për të marrë sugjerime e komente mbi dokumentet e nismës. 2 Pjesë e nismës janë edhe: a) pezullimi i zhvillimit në të gjithë territorin ose një pjesë të tij, së bashku me argumentin përkatës; b) 42

ngritja e forumit këshillimor vendor (FKV) ose hapat konkret për ngritjen e tij. FKV-ja përcaktohet në nenin 6 të VKM-së nr.671 dhe më tepër detaje për funksionimin e tij gjenden në nenin 8 të po kësaj rregulloreje, si edhe në nenet e procesit të hartimit të PPV-së. 3 Këshilli bashkiak miraton nismën brenda 15 ditëve nga data e marrjes së kërkesës për miratim nga Kryetari i Bashkisë. Nisma botohet në Regjistër brenda 10 ditëve nga data miratimit. Megjithatë, nëse këshilli e sheh të nevojshme, mund të marrë 60 ditë kohë për shqyrtimin e saj, sikurse edhe mund ta kthejë nismën me komente për rishqyrtim. 4 Pas hartimit të nismës dhe gjatë miratimit të saj (nëse procesi zgjat 60 ditë) ose menjëherë pas miratimit (nëse realizohet menjëherë), kryetari i bashkisë finalizon grupin e punës përgjegjës për hartimin e PPV-së dhe nis takimet publike me grupet e interesit dhe me FKV-në. Grupi i punës mund të organizojë aq takime me grupet e interesit dhe me FKV-në (së bashku ose të veçuara, por të bashkërenduara), sa ta gjykojë të nevojshme. Gjithsesi, jo më pak se një në secilin nga rastet. Takimet e para kanë si temë prezantimin e nismës. Që takimet të jenë sa më efikase dhe të zgjojnë interes tek qytetarët dhe FKV-ja, veç nismës, sugjerohet që takimi i parë të përfshijë edhe prezantime analizash territoriale. Këto analiza identifikojnë probleme të territorit, të cilat, të prezantuara së bashku, e japin të plotë sfidën me të cilën duhet të përballet bashkia dhe grupet e interesit. 5 Pas miratimit të nismës, grupi i punës nis proceset teknike të PPV-së: analizimin e territorit dhe hartimin e strategjisë së territorit. Analizimi kryhet në dy forma: analiza metabolike dhe analiza e thelluar. Ajo metabolike i paraprin strategjisë, ndërsa e thelluara planit. Megjithatë, në realitet, bashkia synon të hartojë analizën metabolike


Nisma për Plan të Përgjithshëm Vendor Palët e interesuara publike ose private i kërkojnë Kryetarit marrjen e nismës për PPV-në

Kryetari i bashkisë merr nismën për hartimin e PPV-së

Nisma botohet në Regjistër brenda 10 ditëve nga dorëzimi për miratim

Kryetari harton nismën për PPV-në dhe ia paraqet Këshillit Bashkiak për miratim

Në rast mosmiratimi, KB kthen nismën tek kryetari për rishikim dhe shtyn vendimin 60 ditë

Këshilli bashkiak merr vendim për nismën

Nisma për Plan Sektorial Qarku Kryetari i Këshillit të Qarkut merr nismën për hartimin e PSQ-së

Këshilli i Qarkut ia dërgon nismën KKT-së nëse kërkohet pezullim zhvillimi në të gjithë ose një pjesë të territorit administrativ

Këshilli i Qarkut merr vendim për nismën

Proçesi vazhdon njëlloj si për rastin e PPV-së

KKT-ja merr vendimin brenda 15 ditëve

Vendimi për nismën hyn në fuqi

Vendimi për nismën botohet ne Regjistër brenda 10 ditëve nga miratimi

Kryetari i dërgon AKPT-së nismën dhe pret rekomandime për planin e veprimit

AKPT-ja ngre FBPV dhe kryen bashkërendimin sipas ligjit

Kryetari ngre Forumin Këshillimor dhe kryen procesin publik

2 ndalesa: hartim e miratim i strategjisë territoriale në KB e KKT dhe më pas plani e rregullorja

Bashkia harton PPV-në

Bashkia koordinon çdo muaj me AKPT-në për ecurinë e PPV-së

Kryetari boton PPV-në në Regjistër

Bashkia miraton PPV-në në Këshill Bashkiak

Në rast mosmiratimi, PPV-ja kthehet për rishqyrtim me sugjerime

AKPT-ja harton Raportin e Vlerësimit Teknik dhe Aktin e Përputhshmërisë

Miratimi i PPV në nivel vendor Miratimi i PPV në nivel qëndror KKT-ja merr vendimin brenda 30 ditëve

KKT-ja arkivon dokumentacionin dhe vendimin në AQTN e tek autoritetet e planifikimit brenda 15 ditëve

Vendimi Botohet në Rregjistrin Zyrtar brenda 10 ditësh

Vendimi hyn në fuqi

Figura 52. Procesi për hartimin e PSNQ dhe PPV II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

BURIMI: AKPT, 2015

43


Figura 53. Harta e vizionit të strategjisë së territorit të komunës Bushat

dhe pjesërisht atë të thelluar si pararendëse të strategjisë. Kjo ndodh sepse disa nga vendimet e strategjisë territoriale kanë nevojë për analiza social-ekonomike e demografike përtej analizës metabolike. 6 Gjatë hartimit të strategjisë realizohen minimalisht 2 raunde të takimeve publike dhe FKV-së. Në këto takime diskutohen analizat e territorit, vizioni dhe objektivat e strategjisë. Grupi i punës mund të zgjedhë të realizojë më tepër takime ku, së bashku me grupet e interesit, të hartojë analizën SWOT dhe, pas vizionimit e objektivave, të përgatisë listën e projekteve prioritare të strategjisë. Gjithashtu, gjatë këtyre takimeve lihet hapësirë diskutimi edhe për problemet mjedisore në territor – si pjesë e procesit publik për VSM-në.

44

BURIMI: KOMUNA BUSHAT DHE Co-PLAN, 2012

7 Në rastin e PPV-së, është e këshillueshme që dokumenti të hartohet e miratohet “me dy ndalesa”. Pra, fillimisht, kryetari i bashkisë e nis strategjinë territoriale për miratim në këshillin e bashkisë menjëherë pas përfundimit të saj. Pas miratimit në KB, strategjia miratohet edhe nga Këshilli Kombëtar i Territorit. Gjatë kësaj procedure, kryetari i bashkisë kërkon nga AKPT-ja shqyrtimin dhe aktin e përputhshmërisë. Bashkia nis zyrtarisht punën për hartimin e planit dhe rregullores vetëm pas miratimit të strategjisë. Sigurisht që shumë nga proceset teknike të hartimit të planit (përfundimi i analizës së thelluar, përgatitja e planit të përdorimit të tokës etj.) mund të nisin që gjatë procesit të miratimit të strategjisë, pa pritur për miratimin e saj. Gjithsesi, këto produkte teknike duhet të


REPUBLIKA E SHQIPËRISË REPUBLIKA SHQIPËRISË BASHKIAELUSHNJE BASHKIA LUSHNJE Nr. Prot ____________ Nr. Prot ____________

Data: ____________________

KËRKESË

Data: ____________________

PËR HARTIMIN E PLANITKËRKESË TË PËRGJITHSHËM VENDOR PËR PLANIFIKIMIN E TERRITORIT TË LUSHNJEVENDOR PËR PËR HARTIMIN E PLANIT TË BASHKISË PËRGJITHSHËM PLANIFIKIMIN E TERRITORIT Bazuar në legjislacionin për organizimin TË dhe BASHKISË funskionimin eLUSHNJE Qeverisjes Vendore, Ligjin nr. 107/2014, “Përorganizimin Planifikimindhe e Territorit”, i ndryshuar dhe VKM nr. Ligjin 408, date Bazuar nëdatë,31.07.2014 legjislacionin për funskionimin e Qeverisjes Vendore, nr. 13.05.2015 dhe VKM nr. 671, 29.07.2015enë funksion dhe përmbushje këtij ligji, kërkojnë 107/2014, datë,31.07.2014 “Përdatë Planifikimin Territorit”, i ndryshuar dhetëVKM nr. 408, date si më poshtëdhe vijon: 13.05.2015 VKM nr. 671, datë 29.07.2015 në funksion dhe përmbushje të këtij ligji, kërkojnë si më poshtë vijon: Fillimin e procedurave për hartimin e Planit të Përgjithshëm Vendor të Planifikimit të Territorit të Bashkisë në përputhje dhe zbatim të bazës ligjore Fillimin eLushnje, procedurave për hartimin e Planittëtëplotë Përgjithshëm Vendortëtësipërcituar. Planifikimit të Territorit të Bashkisë Lushnje, në përputhjemateriali dhe zbatim të plotë të ligjoregjendja të sipërcituar. Kësaj kërkese i bashkëngjitet studimor, kubazës analizohet ekzistuese e Bashkisë Lushnje dhe nevojat që çojnë nëmateriali hartiminstudimor, e PPV-së. ku analizohet gjendja ekzistuese e Bashkisë Kësaj kërkese i bashkëngjitet Lushnje dhe nevojat që çojnë në hartimin e PPV-së.

Kryetari Kryetari

Tabela e Përmbajtjes 1.

Hyrje.................................................................................................................................................... 3

2.

Analiza e situatës ekzistuese ............................................................................................................... 3 2.1 Vendodhja gjeografike dhe klima ....................................................................................................... 3 2.2 Gjendja mjedisore ............................................................................................................................... 4

3.

Të dhënat social ekonomike ................................................................................................................ 4

4.

Zhvillimi I territorit ............................................................................................................................. 5

5.

Qëllimi dhe nevoja e hartimit të planit të përgjithshëm vendor .......................................................... 5

6.

Zonat e rëndësisë kombëtare ?? .......................................................................................................... 6

7.

Kufinjtë e territorit të njësisë vendore ................................................................................................. 6

8.

Plani I veprimeve ................................................................................................................................ 6 1

9.

Strategjia e miratimit të Planit............................................................................................................. 6

10.

Lista e dokumenteve përbërës të PPV-së ............................................................................................ 7

11.

Grupi i punës dhe ekspertët ................................................................................................................. 8

12.

Forumi këshillimor i planit.................................................................................................................. 8

13.

Bashkërendimi, këshillimi dhe takimet publike .................................................................................. 9

14.

Buxheti ................................................................................................................................................ 9

Figura 54. Shembull i nismës së PPV-së për bashkinë Lushnje II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

1

BURIMI: BASHKIA LUSHNJE, Co-PLAN DHE PLGP, 2015

45


Figura 55. Shembull i vendimit të nismës së PPV-së për bashkinë Elbasan 46

BURIMI: BASHKIA ELBASAN, 2015


Figura 56. Procesi i hartimit të PPV-së

BURIMI: ARKIVA E Co-PLAN DHE PLGP, 2015

II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

47


500 1,000

2,000

Shk.1:50000

´

0

500 1,000

2,000

Shk.1:50000

Shk.1:50000

´

0

500 1,000

2,000 Metra

Shk.1:50000

´

REPUBLIKA E SHQIPËRISË

HARTA E NDERHYRJEVE NE TERREN Shk.1:50000

MIRATOHET 500 1,000 2,000 Metra KRYETARI I K.K.T SË SHQIPËRISË Z.SALI BERISHA

0

´

Shk 1: 50000

REPUBLIKA E SHQIPËRISË KËSHILLI KOMBËTAR I TERRITORIT

´

Shk 1: 50000

MIRATOHET

REPUBLIKA E SHQIPËRISË KËSHILLI KOMBËTAR I TERRITORIT

Vendimi Nr.___ Datë________

___________________

KRYETARI I K.K.T SË SHQIPËRISË Z.SALI BERISHA 500 1,000

´

0

___________________

Legjend interurban

Fasha rezidenciale 2

Fasha rezidenciale 3

Fasha ekonomike 1

Fr2

Fr3

Fe1

Fasha natyrore 1

Fasha natyrore 2

Fn1

Fn2

Fe2

Këshilli i Bashkisë Vorë

STACION URBAN

Ministri i Bujqësisë, Ushqimit ARSIM

STACION TRENI

intenerare

INTENERAR

´

BIZNES së Konsumatorit Shk 1: 50000dhe Mbrojtjes

MIRATOHET

urban

stacion

Shk.1:50000

´

INTENERAR

STACION TRENI

REPUBLIKA E SHQIPËRISË

´ PIKA PANORAMIKE

MIRATOHET Këshilli i Bashkisë Vorë SHERBIME sherbime

p.panoramike

park

Vendimi Nr.___ Datë________ PARK

shesh

___________________ KËSHILLI KOMBËTAR I TERRITORIT SHESHE PUBLIKE

ura gjelber

intenerare

intenerare

Ministri i Bujqësisë, Ushqimit INTENERAR BICIKLETA dhe Mbrojtjes sëPERKonsumatorit Z. GENC RULI URA KEMBESORE

stacion

STACION URBAN Vendimi Nr.___ Datë________ urban

interurban

STACION INTERURBAN ___________________

MIRATOHET 500 1,000

2,000 Metra KRYETARI I K.K.T SË SHQIPËRISË Z.SALI BERISHA

0

REPUBLIKA E SHQIPËRISË

Shk 1:KOMBËTAR 50000 I TERRITORIT KËSHILLI

K

LEGJENDA

Vendimi Nr.___ Datë________

0 500 1,000 ___________________

Z. GENC RULI

LEGJENDA

2,000 Metra

Shk.1:50000

LEGJENDA

varreza

industri

pazar

shkolle

sporte ujore

sport

kulture

sherbime

p.panoramike

park

shesh

ura gjelber

intenerare

intenerare

stacion

urban

interurban

LEGJENDA

varreza

industri

pazar

shkolle

sporte ujore

sport

kulture

sherbime

p.panoramike

park

shesh

ura gjelber

intenerare

LEGJENDA

varreza

industri

pazar

shkolle

sporte ujore

sport

kulture

KRYETARI I K.K.T SË SHQIPËRISË QENDRA KULTURORE (BIBLIOTEKA) Vendimi Nr.___ Datë________ Z. GENC RULI INTENERAR PER BICIKLETA Vendimi Nr.___ Datë________ REKREACION Legjend Z.SALI BERISHA KRYETARI I K.K.T SË SHQIPËRISË SHENDETESI HAPESIRA SPORTIVE URA KEMBESORE ___________________ Z.SALI BERISHA ndertesa Kryetari i Këshillit___________________ të Bashkisë Vorë Shk.1:50000 SHERBIME INFRASTRUKTURE Kryetari i Këshillit të Bashkisë Vorë SPORTE UJORE Vendimi Nr.___ Datë________ Z.HYSNI MARA SHESHE PUBLIKE 0 500 1,000 2,000 Vendimi Nr.___ Datë________ SHERBIME PUBLIKE Z.HYSNI MARA ___________________ REPUBLIKA E SHQIPËRISË Vendimi Nr.___ Datë________ Metra S.SHERBIME Ministri i Bujqësisë, Ushqimit SHKOLLE TRANSPORT PARK KËSHILLI KOMBËTAR I TERRITORIT ___________________ ___________________ Vendimi Nr.___ Datë________ dhe Mbrojtjes së Konsumatorit ADMINISTRATE TREGETI REPUBLIKA E SHQIPËRISË PAZAR PIKA PANORAMIKE ARSIM Z. GENC RULI Këshilli i Bashkisë Vorë KËSHILLI KOMBËTAR I TERRITORIT Këshilli i Bashkisë Vorë A.BANIM STACION INTERURBAN i Vorë Bujqësisë, Ushqimit Kryetari i Ministri Bashkisë BIZNES, INDUSTRI BIZNES Vorë SHERBIME Kryetari i Bashkisë BANIM Vendimi Nr.___ Datë________ ___________________ MIRATOHET REKREACIONMinistri i Bujqësisë, STACION Vendimi Nr.___ Datë________ dheISMAILI Mbrojtjes së Konsumatorit Z.FIQIRI Ushqimit URBAN Z.FIQIRI ISMAILI VARREZA QENDRA KULTURORE (BIBLIOTEKA) Fr1 N.NATYRE Fasha rezidenciale 1 Z. GENC RULI Vendimi Nr.___ Datë________ SHENDETESIdhe Mbrojtjes së Konsumatorit STACION TRENI ___________________ MIRATOHET KRYETARI I K.K.T ___________________ SË SHQIPËRISË Kryetari i Këshillit të Bashkisë Vorë Z. GENC RULI Kryetari i NATYRE HAPESIRA Këshillit tëSPORTIVE Bashkisë Vorë Legjend Kry SHERBIME INFRASTRUKTURE ___________________ Fr2 Fasha rezidenciale 2 PASQYRE UJORE INTENERAR Z.SALI BERISHA Z.HYSNI MARA Z.HYSNI MARA SHERBIME PUBLIKE SPORTE UJORE ___________________ KRYETARI I K.K.T SË SHQIPËRISË Vendimi Nr.___ Datë________ ndertesa U.ZONE USHTARAKE INTENERAR PER BICIKLETA Këshilli i Bashkisë Vorë TRANSPORT ___________________ Fr3 Fasha rezidenciale 3 ___________________ Z.SALI SHKOLLE USHTARAKE Vendimi Nr.___ Datë___________________________ Miratuar me BERISHA Vendim K.K.T nr:____dt:____ Miratuar me Vendim TREGETI K.K.T nr:____dt:____ PLANI I PËRGJITHSHËM VENDOR I PLANIFIKIMIT TERRITORIT URA KEMBESORE HAPESIRAT E TËGJELBERTA S.SHERBIMEVendimi Nr.___ Vendimi Nr.___ Datë________ Datë________ PLANI I PËRGJITHSHËM VENDOR I PLANIFIKIMIT TË TERRITORIT I.INDUSTRI I BASHKISE VORE PAZAR ___________________ Fe1 I BASHKISE VORE Fasha ekonomike 1 A.BANIM NJESITE PRIORITARE PER TEZHVILLIM EKONOMI (INDUSTRI) ADMINISTRATE SHESHE PUBLIKE HARTA E NENKATEGORIVE Kryetari i Bashkisë Vorë Këshilli i Bashkisë Vorë Kryetari i Bashkisë Vorë PERDORIMIT TE PROPOZUAR TE TOKES BIZNES, INDUSTRI BANIM Vendimi Nr.___ Datë________ ARSIM TE NATYRAVE TE NDRYSHME A:23/1 SHERBIMETShkKYCE TE VORESi Bashkisë Vorë Z.FIQIRI ISMAILI Kryetari i Këshillit të Bashkisë Vorë 1: 50000 Këshilli Z.FIQIRI ISMAILI A:22 FASHAT STRUKTURORE Fe2 PARK Fr1 Shk 1: 50000 Fasha ekonomike 2 Fasha rezidenciale 1 Vendimi Nr.___ Datë________ BIZNES V.PERDORIM TE VECANTE Z.HYSNI MARA N.NATYRE Ministri i Bujqësisë, Ushqimit IDENTITETE HISTORIKE VARREZA Nr.___ Datë________ BASHKIA VORE PUNOI PIKA PANORAMIKE ___________________ PERDORIME TE VECANTA ___________________ NATYREBASHKIAVendimi dhe Mbrojtjes së Konsumatorit VORE RRUGE INTERURBANE KRYESORE PUNOI Fn1 Fr2 Fasha natyrore 1 REKREACION Fasha rezidenciale 2 ___________________ Kryetari i Këshillit të Bashkisë Vorë Ministri i Bujqësisë, Ushqimit SHENDETESI Z. GENC RULI PASQYRE UJORE B.BUJQESI SHERBIME Legjend RRUGE INTERURBANE DYTESORE ASISTOI MetroPOLIS sh.p.k Z.HYSNI MARA ASISTOI MetroPOLIS sh.p.k Kryetari i Këshillit të Bashkisë Vorë BUJQESI dhe Mbrojtjes së Konsumatorit INFRASTRUKTURE Fn2 Fasha natyrore 2 SHERBIME Fr3 U.ZONE USHTARAKE QENDRA KULTURORE (BIBLIOTEKA) Fasha rezidenciale 3 ___________________ Z.HYSNI MARA Z. GENC RULIRRUGE URBANE KRYESORE ndertesa SHERBIME PUBLIKE Kryetari i Bashkisë Vorë Miratuar me Vendim K.K.T nr:____dt:____ ___________________ USHTARAKE Miratuar me Vendim K.K.T nr:____dt:____ Miratu RRUGE URBANE DYTESORE HAPESIRA SPORTIVE PLANI I PËRGJITHSHËM VENDOR I PLANIFIKIMIT TË TERRITORIT Vendimi Nr.___ Datë________ TRANSPORT PLANI I PËRGJITHSHËM VENDORHAPESIRAT I PLANIFIKIMITETËGJELBERTA TERRITORIT Z.FIQIRI ISMAILI PLA ___________________ ___________________ Fe1 I BASHKISE VORE Fasha ekonomike 1 UNAZA I.INDUSTRI I BASHKISE VORE S.SHERBIME TREGETI SPORTE UJORE NJESITE PRIORITARE PER ZHVILLIM EKONOMI (INDUSTRI) HARTA E NENKATEGORIVE TE Vendimi Nr.___ Datë________ INTENERAR RAJONAL KryetariNATYROR i Bashkisë Vorë ___________________ ADMINISTRATE FASHAT STRUKTURORE TE VORES PERDORIMIT TE PROPOZUAR TE TOKES A:22 A.BANIM Fe2 KYCE TE NATYRAVE TE NDRYSHME Shk 1: 50000 Fasha ekonomike 2 A:23/1 SHERBIMET Shk 1: 50000 Z.FIQIRI INTENERAR UNAZEISMAILI NATYRORE ARSIM Kryetari i BashkisëSHKOLLE Vorë Vorë BANIMKëshilli i Bashkisë IDENTITETE HISTORIKE V.PERDORIM TE VECANTE Z.FIQIRI ISMAILI BIZNES REZERVUARE UJORE PAZAR BASHKIA VORE PUNOI BASHKIA VORE PUNOI Fn1 PERDORIME TE VECANTA ___________________ Fasha natyrore 1 Vendimi Nr.___ Datë________ RRUGE INTERURBANE KRYESORE N.NATYRE REKREACION Këshilli i Bashkisë Vorë QENDRA E ZONAVE TE BANUARA Miratuar me Vendim K.K.T nr:____dt:____ BIZNES, INDUSTRI ___________________ NATYRE RRUGE INTERURBANE DYTESORE B.BUJQESI ASISTOI PLANI I PËRGJITHSHËM VENDOR I PLANIFIKIMIT TË TERRITORIT MetroPOLIS sh.p.k SHENDETESI ASISTOI MetroPOLIS sh.p.k PIKA VIZIVE Vendimi Nr.___ Datë________ Fn2 FashaI BASHKISE natyrore 2 VORE PASQYRE UJORE BUJQESI Kryetari i Këshillit të Bashkisë Vorë RRUGE URBANE KRYESORE SHERBIME INFRASTRUKTURE VARREZA Z.HYSNI MARA Miratuar me Vendim K.K.T nr:____dt:____ RRUGE URBANE DYTESORE SHERBIME PUBLIKE U.ZONE USHTARAKE FASHAT STRUKTURORE TE VORES A:22 METROPOLIS, 2013 Shk 1: 50000 Kryetari i Këshillit të BURIMI: Bashkisë Vorë PLANI I PËRGJITHSHËM VENDOR I PLANIFIKIMIT TË TERRITORIT USHTARAKE TRANSPORT UNAZA I BASHKISE VORE ___________________ Miratuar me Vendim K.K.T nr:____dt:____ Z.HYSNI MARA PLANI I PËRGJITHSHËM VENDOR I PLANIFIKIMIT TË TERRITORIT TREGETI INTENERAR NATYROR RAJONAL BASHKIA VORE PUNOI I.INDUSTRI I BASHKISE VORE NE TERREN EKONOMI (INDUSTRI) A:25 HATRA E NDERHYRJEVE HARTA E NENKATEGORIVE TE Shk 1: 50000 INTENERAR UNAZE NATYRORE ___________________ A.BANIM TEHAPESIRAT PROPOZUARETEGJELBERTA TOKES Kryetari i Bashkisë Vorë ASISTOI MetroPOLIS sh.p.k A:23/1 PERDORIMIT Shk BANIM 1: 50000 REZERVUARE UJORE Z.FIQIRI ISMAILI BASHKIA VORE PUNOI NJESITE PRIORITARE PER ZHVILLIM V.PERDORIM TE VECANTE QENDRA E ZONAVE TE BANUARAKryetari i Bashkisë Vorë N.NATYRE BASHKIA VORE PUNOI PERDORIME TE VECANTA SHERBIMET KYCE TE NATYRAVE TE NDRYSHME ___________________ NATYRE Z.FIQIRI ISMAILI ASISTOI MetroPOLIS sh.p.k PIKA VIZIVE

dhe Mbrojtjes së Konsumatorit HARTA___________________ E NDERHYRJEVE NE TERREN

2 FiguraFasha 57. ekonomike Shembuj të hartave të PPV-së, rasti i Vorës (para reformës territoriale)

Fasha rezidenciale 1

Fr1

LEGJENDA

TE PERDORIMIT TE PROPOZUAR TE TOKES

Shk.1:50000

KRYETARI SË SHQIPËRISË 0 I K.K.T 500 1,000 2,000 Metra Z.SALI BERISHA

MIRATOHET

ndertesa REPUBLIKA E SHQIPËRISË STACION INTERURBAN Vendimi Nr.___ Datë________ KËSHILLI KOMBËTAR I TERRITORIT Vendimi Nr.___ Datë________

___________________

dhe Mbrojtjes së Konsumatorit 2,000 Metra Z. GENC RULI

Ministri i Bujqësisë, Ushqimit Shk.1:50000

´

Vendimi Nr.___ Datë________ Shk 1: 50000

SHËM VENDOR PËR PLANIFIKIMIN E TERRITORIT TË BASHKISE VORE S.SHERBIME KRYETARI I K.K.T SË SHQIPËRISË ADMINISTRATE PLANI I PËRGJITHSHËM VENDOR PËR Shk PLANIFIKIMIN E TERRITORIT TË BASHKISE VORE 1: 50000 Z.SALI BERISHA Ministri i Bujqësisë, Ushqimit

Metra

HARTA E NDERHYRJEVE NE TERREN 0 500 1,000 TE PERDORIMIT 2,000 HARTA E NENKATEGORIVE TE PROPOZUAR TE TOKES MIRATOHET

REPUBLIKA E SHQIPËRISË KËSHILLI KOMBËTAR I TERRITORIT PLANI I PËRGJITHSHËM VENDOR PËR PLANIFIKIMIN E TERRITORIT TË BASHKISE VORE KËSHILLI KOMBËTAR I TERRITORIT LANI I PËRGJITHSHËM VENDOR PËR PLANIFIKIMIN E TERRITORIT TË BASHKISE VORE___________________

Shk 1: 50000

IT TË BASHKISE VORE

Shk 1: 50000 HARTA E NENKATEGORIVE TE PERDORIMIT TE PROPOZUAR TE TOKES

Metra Metra IKIMIN E TERRITORIT TË BASHKISE VORE PLANI I PËRGJITHSHËM VENDOR PËR PLANIFIKIMIN TERRITORIT TËVENDOR BASHKISE VORE PLANI IEPËRGJITHSHËM PËR PLANIFIKIMIN E TERRITORIT TË BASHKISE VORE

0

PËRGJITHSHËM VENDOR PËR PLANIFIKIMIN TERRITORIT TË VENDOR BASHKISE VORE PLANI IEPËRGJITHSHËM PËR PLANIFIKIMIN E TERRITORIT TË BASHKISE VORE PLANIFIKIMIN E TERRITORIT TË B I PËRGJITHSHËM VENDOR FASHAT STRUKTURORE TË VORËS HARTA E NËNKATEGORIVE TËPLANI PËRDORIMIT Ë HARTA E PËR NDËRHYRJEVE NË TERREN Shk 1: HARTA E NENKATEGORIVE TE PERDORIMIT TE50000 PROPOZUAR TE TOKES Shk 1: 50000 HARTA E NDERHYRJEVE NE TERREN S PROPOZUAR TË TOKËS

UKTURORE TE VORES

48


VIZIONI ELBASAN

TIRANE

Labinot-Mal

Funare

HSHËM VENDOR PËR PLANIFIKIMIN E TERRITORIT TË NJËSISË VENDORE BASHKIA KORÇË

LIBRAZHD Shkalla 1 : 10 000

RIMIT TË DETAJUAR TË TOKËS Labinot-Fushe

Legjenda

Elbasan

Bradashesh

N

KRYE

Kufiri Administrativ Zone Natyrore Zone e Mbrojtura

DURRES

Shushice

Hajdaraj

Qendra Kryesore per Zhvillim Zone Bujqesore

V

Zone Buferike

Mjekes

Paper

Zone Ekonomike

Shirgjan

V7

Gjinar

85

0m

Gjonme V.5

V

Tregan

Cerrik

Kr

m 00

10

11

10

50

m

00

m

95

0m

900

m

GRAMSH

S8

Figura 58. Draft-Skenar strategjik i zhvillimit hapësinor të Elbasanit

BURIMI: BASHKIA ELBASAN, Co-PLAN DHE PLGP, 2015

0m

90

A.4.2

LEGJENDA

0m

95

m

00

10

M2

Kufiri Bashkiak

M1

Zona Arkeologjike Banimi

M3

Qendra Historike (Vendimi nr. 238 i 2011)

Ansambël Urbanistik

A.4 - Zonat me Potencial Arkeologjik

10

00

m

95

0m

A.4.1

QENDRA E QYTETIT

A.4.4

NEN-QENDRA KRYESORE

A.4.2

QENDRA E QYTETIT - RIGJENERIMI

A.4.5

NEN-QENDRA DYTESORE

A.4.3

QENDRA E QYTETIT - ZGJERIM

A.1 Zonat me kate të ulëta

900m

m 1050m

1100m

1000m

850

A.1.1

ZONAT E ZGJERIMIT TE ULETA - ME PAK KATE

A.1.2

ZONAT E INTEGRIMIT TE ULETA - ME PAK KATE

A.1.3

ZONAT EKZISTUESE TE ULETA - ME PAK KATE

M.2

ZONA BANIMI - QENDRA HISTORIKE

M.3

ZONA BANIMI - ANSAMBLI HISTORIK

A .2 Zonat me lartesi mesatare - përdorim i përzierë

95 0m

A.2.1

ZONAT PER ZGJERIM ME LARTESI MESATARE - PËRDORIM TË PËRZIERË

A.2.2

ZONAT TE INTEGRUARA ME LARTESI MESATARE - PËRDORIM TË PËRZIERË

A.2.3

ZONAT EKZISTUESE ME LARTESI MESATARE - PËRDORIM TË PËRZIERË (BLLOQE BANIMI ISH-SHTETERORE)

A.3 Zonat me shumë kate - përdorim i përzierë A.3.3

ZONAT EKZISTUESE E LARTA (ME SHUMË KATE) - PËRDORIM TË PËRZIERË

I - Zonat Industriale

ZONAT TË REJA EKONOMIKE

I.4

FUNKSIONALE - PËR TU ZHVENDOSUR

I.2

ZONAT EKONOMIKE - ME EFEKTE TE ULËT MJEDISOR

I.5

QENDRA RAJONALE EKSPOZITA

I.3

ZONAT E PËRZIERA EKONOMIK / KOMERCIALE

S.13

ZONA TURIZMI (RESORTE DHE VILLA)

S.4

ZONAT KULTURORE

90

0m

I.1

m

00

1 10 000 50 m m

S.12

11

95 0m

S- Zhvillimi i bute; Turizmi dhe Rekreacioni ZONAT (SHETRO PARK ZONAT REKREATIVE

S - Sherbimet Publike S.1

SHERBIME PUBLIKE TE PERGJITHSHME

S.2

ZONA SPITALORE

S.3

ZONAT E ARSIMIT

S - Zonat e Gjelberta dhe Sportive S5

LULISHTE / HAPËSIRA PUBLIKE TE LIRA

S.9

ZONA E GJELBER E DENDUR IZOLUESE

S6

HAPESIRA TE GJELBERA & SHERBIME SPORTIVE

S10

ZONAT E NGJESHURA ISOLUESE TE KANALIT

S7

KOMPLEKS SPORTIV

S.11

PARKU I GJELBER SHLODHES

S.8

INSTRUMENTI I TË TERRITORIT

PARK I AKTIVITETIT URBAN

H

V- Përdorim i Veçantë V.4

V.1

ZONAT VARREZA

V.2

STATIONI HEKURRUDHOR REZERVË

V.3

IINFRASTRUKTURE URBANE: IMPIANT I PERPUNIMIT TE UJERAVE TE NDOTUR

V.5

INFRASTRUKTURA - NEN STACIONI ELEKTRIK RRUGA E UNAZES BREZ TOKE REZERVË

V.6

TERMINAL I AUTOBUZAVE

V.7

PRODHIM ENERGJIE -FOTOVOLTAIKE

POR

B - Toka Bujqësore

Figura 59. Përdorimi i tokës dhe njësitë strukturore Korçë (para reformës territoriale) II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

B1

ZONË REZERVË PËR ZHVILLIME TË PERSPEKTIVËS

B2

TOKË BUJQËSORE

PU

BURIMI: BASHKIA KORÇË DHE AKPT, 2015

49


Figura 60. Vizioni i zhvillimit të territorit Xhafzotaj (para reformës territoriale)

50

BURIMI: KOMUNA XHAFZOTAJ DHE Co-PLAN, 2014

HARTA E VIZIONIT TË ZHVILLIMIT TË TERRITORIT

INSTRUMENTE TË PËRGJITHSHME VENDORE TË PLANIFIKIMIT TË TERRITORIT SË KOMUNËS XHAFZOTAJ

PUNOI

V: 01

INSTRUMENTE T ASIS

PUN MIRATUAR ME VENDI

V: 0

___

INSTRUMENTE

z.

MIRATUAR ME VEND

Kryetari i

_

___

z. X Kryetar

Krye Ko

_

z.

K nr:_

Miratuar me Ko Kr

Këshilli i

nr:

___ Miratuar K

Këshill

znj. EGL

__ Mini Urb

znj. E

Mi Ur ___

KR

__

K RE KËSHIL

R KËSH


rishikohen/rivlerësohen në përputhje me strategjinë e miratuar.

planit për investime kapitale; (vi) hartimi i VSMsë.

8 Pas miratimit të strategjisë, grupi i punës harton planin e zhvillimit (propozime territoriale, infrastruktura, mbrojtja e mjedisit dhe hapat e zbatimit) dhe rregulloren (përdorimi i tokës, njësitë strukturore, nëndarja dhe bashki i parcelave, infrastruktura, mjedisi dhe peisazhi, aksesi universal e sipas rastit edhe rregulla arkitektonike).

Sa i përket pikës së parë dhe të dytë, ato trajtohen gjerësisht në manualin e mëparshëm të planifikimit (hartuar me mbështetjen e Bankës Botërore) dhe veçanërisht në Manualin për Planifikimin Strategjik dhe Financiar Afatmesëm dhe Afatgjatë, hartuar nga Co-PLAN për dldp, në kuadër të mbështetjes së qeverisë zviceriane për zhvillimin në Shqipëri. Manuali i dldpsë trajton në mënyrë të detajuar procesin e planifikimit strategjik (që nga hartimi i vizionit e deri tek plani i veprimit) dhe realizon dhe lidhjen e këtij procesi me atë të planifikimit financiar afatmesëm e afatgjatë, me qëllim parashikimin e financimit për investime kapitale. Ndërkohë, manuali i ri i planifikimit shkon një hap më tej dhe e plotëson metodologjinë e planifikimit strategjik edhe me dimensionin territorial të saj, sikurse kërkohet nga ligji nr. 107/2014. Pra strategjia shoqërohet nga harta e vizionit territorial dhe sipas rastit skenarëve strategjikë të zhvillimit, si dhe nga harta e sistemeve territoriale.

9 Gjatë procesit të hartimit të planit të zhvillimit dhe rregullores, grupi i punës kryen takime me palët e interesuara dhe FKV-në, së paku për të diskutuar vendimet e planit dhe VSMnë. Veç takimeve (që janë konsultuese dhe informuese), informimi kryhet edhe duke botuar drafte të planit në regjistër. Botimi vlen edhe për komentet dhe sugjerimet e FKV-së dhe të palëve të interesuara gjatë takimeve publike. Gjithashtu, çdo vendim botohet në regjistër. 10 Procesi i miratimit të dokumentit përfundimtar të PPV-së kryhet njëlloj si për strategjinë territoriale. Dokumenti përfundimtar përfshin edhe strategjinë, pavarësisht se ajo është miratuar më herët. 11 Kujdes! Para se të kryhet miratimi përfundimtar i PPV-së në KKT, bashkia duhet të ketë kryer edhe proceset e nevojshme ligjore për konvertimin e tokës bujqësore e natyrore, sipas legjislacionit përkatës. Këto procese ligjore përfshijnë si miratime ligjesh në parlament, ashtu edhe vendime të Këshillit të Ministrave apo të ministrave, në varësi të sipërfaqeve që konvertohen. Procesi i mësipërm përmbledh hapat ligjore të hartimit të PPV-së. Në lidhje me hapat përmbajtësore mund të evidentojmë këto momente të rëndësishme: (i) krijimi i grupit të punës; (ii) hartimi i strategjisë territoriale; (iii) procesi i konsultimit me qytetarët dhe grupet e interesit; (iv) ngritja e bazës së të dhënave dhe kryerja e analizave të territorit; (v) hartimi i II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

Mënyrat e reaizimit të konsultimit me qytetarët dhe grupet e interesit (përtej detyrimit ligjor) përshkruhen në mënyrë të detajuar në manualin e përgatitur nga PLGP në vitin 2012, për gjithëpërfshirjen dhe planifikimin me pjesëmarrje. Në këtë manual trajtohet gjithëpërfshirja dhe pjesëmarrja si në nivel planesh ashtu edhe në nivelin e zhvillimit të tokës. Sa i përket analizave kryesore të territorit që realizohen gjatë hartimit të PPV-së, përfshirë parashikimet për investime kapitale dhe dokumentin e Vlerësimit Strategjik Mjedisor (kërkesë ligjore), ato trajtohen gjerësisht në kapitullin III të këtij manuali. Në veçanti për detaje të përmbajtjes e procesit të planit të investimeve kapitale mund të përdoret edhe manuali përkatës i përgatitur në kuadër të mbështetjes së Rrjetit për Shoqërinë e Hapur në Shqipëri (2008) dhe të Ambasadës së Hollandës për qeverisjen e mirë. 51


2.2.6 PLANET E DETAJUARA VENDORE PDV-ja është një dokument planifikimi i cili jep me hollësi përcaktimet e planit të përgjithshëm vendor në nivelin e një ose disa njësive [strukturore] ose të një zone me prioritet zhvillimi. Këto zona përcaktohen në PPV, sipas nenit 55 të VKM-së nr. 671. Për këto zona PDV-ja është hapi që duhet të ndiqet nga zhvilluesit apo nga bashkia, para aplikimit për leje zhvillimi dhe ndërtimi. Në këto zona bashkia nuk mund të japë leje zhvillimi, nëse më parë nuk ka realizuar PDV-në, e cila përcakton në mënyrë konkrete kushtet e zhvillimit dhe, si rrjedhojë, të drejtat e zhvillimit që përfiton çdo pronar i tokës. Gjithashtu, PDV-ja përcaktonLEGJENDA se çfarë përfitojnë zhvilluesit dhe bashkia nga procesi i zhvillimit të zonës përkatëse. Së bashku me përfitimet, PDV-ja përcakton edhe detyrimet e palëve në procesin e zhvillimit BURIMI: BASHKIA LUSHNJE, Co-PLAN DHE PLGP, 2013 të zonës përkatëse. Pra, PDV-ja është një Figura 61. Shembull i nismës së një PDV-je në instrument/dokument planifikimi i cili rregullon bashkinë Lushnje - harta (me nismë të bashkisë) marrëdhëniet e pronësisë dhe të detyrimeve LEGJENDA plani i detajuar vendor”. Nëse pronësia e për infrastrukturën publike në një zonë para se territorit për të cilin hartohet PDV-ja është të vijohet me dhënien e lejeve të zhvillimit e të tërësisht publike dhe vendore, atëherë nuk ndërtimit (shiko seksionin 2.1.3). është rasti për realizimin e këtij hapi. Po Plani i përgjithshëm vendor përcakton zonat/ kështu, edhe nëse pronësia është private, njësitë për të cilat është i detyrueshëm hartimi por bashkia do të përdorë shpronësimin i PDV-ve. Procesi i hartimit të PDV-së është i si instrumentin e vetëm të kompensimit sanksionuar në ligjin nr. 107/2014, në nenin 22 të pronarëve, nuk është e domosdoshme të tij, si dhe në nenet 65 deri 69 të VKM-së mbështetja e tyre për PDV-në. Nga ana tjetër, nr. 671. Procesi nis me marrjen e nismës për sa herë që një PDV hartohet në një zonë me hartimin e PDV-së sipas interesit publik privat, pronësi private dhe përdoren instrumente të ose të përbashkët (shiko seksionin 2.1.3) tjera (sipas rregullores së hapësirës publike) për trajtimin e pronave, atëherë është 1 Planet e detajuara vendore hartohen me gjithmonë i nevojshëm miratimi i pronarëve nismë publike ose private. Në të dyja rastet (dhe në vazhdim edhe marrëveshja e tyre është kryetari i njësisë vendore ai që merr me bashkinë). Brenda 10 ditëve nga marrja nismën dhe e miraton atë, bazuar tek interesat e nismës, vendimi i kryetarit të bashkisë apo kërkesat e shprehura nga institucione/ përkatëse bëhet publik në faqen zyrtare të palë të tjera publike/private. Në përgjithësi, bashkisë dhe botohet edhe në regjistër. sipas nenit 22 të ligjit nr. 107/2014, “Nisma duhet të mbështetet nga pronarët që kanë 2 Brenda 7 ditëve nga vendimmarrja e kryetarit në pronësi jo më pak se 51 për qind të të bashkisë informohet këshilli vendor dhe i sipërfaqes së zonës për të cilën propozohet Terciari K.U.B. T-1

Terciari K.U.B. T-1













52


Bashkia Lushnje KERKESE PER NISJEN E PROCESIT PER HARTIMIN E PDV-se NE NENNJESITE STRUKTURORE [numrat sipas PPV] SIPERFAQJA PER PDV: 10.2 ha ADRESA: LAGJIA “18 Tetori ”, RAJONI Nr 4, Bashkia Lushnje 1. ARESYEJA E MARRJES SE NISMES Bashkia Lushnje ka te miratuar Planin e Pergjithshem Vendor me Vendim nr. 2 date 01.06.2012 te Keshillit Kombetar te Territorit. Ne kete plan jane te percaktuara zonat ne te cilat lejohet zhvillimi dhe zonat ne te cilat zhvillimi, lejohet pas miratimit te planeve te detajuara vendore. Zona e propozuar ne kete kërkesë perfshihet ne zonat e miratuara per PDV. Kjo zone perbehet nga dy nennjesi strukturore, funksion i te cilave eshte i ndryshem. 

Zona 1 me nje siperfaqe prej 9.7 ha, zone e klasifikuar si zona te integruara me lartesi mesatare – perdorimi i perziere. Intensiteti i propozuar është xxx dhe Ksht e propozuar është xxx. Zona 1/1 me nje siperfaqe prej 0.5 ha, zone e klasifikuar si hapesire publike e lire. Intensiteti i propozuar është xxx dhe Ksht e propozuar është xxx.

Ne baze te kerkesave te ardhura nga zona per leje zhvillimi del e nevojshme marrja e nismes per hartimin e PDV-se per kete zone. Hartimi i PDV-ve ka per qellim zberthimin ne detaje te pershtatshme per zbatim te PPV-së (Planit të Përgjithshëm Vendor) nga pikepamja e zgjidhjeve teknike ne territor, percaktimin e instrumenteve per zbatimin e planit, percaktimin e instrumenteve të kontrollit te zhvillimit te zones perkatese, kordinimin e interesave publike e ato private ne perdorimin e tokes dhe te sherbeje si nje platformë referuese per projektet e zhvillimit qe perfshihen ne kerkesat per zhvillim. Një përshkrim i përgjithshëm i zonës, e paraqet gjendjen e përgjithshme të saj si më poshtë: 

Situata Urbane:

Figura 62. Shembull i nismës së një PDV-je në bashkinë Lushnje - teksti (me nismë të bashkisë) II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

BURIMI: BASHKIA LUSHNJE, Co-PLAN DHE PLGP, 2013

53


Një përshkrim i përgjithshëm i zonës, e paraqet gjendjen e përgjithshme të saj si më poshtë: 

Situata Urbane:

Zona per te cilen kryhet studimi ndodhet ne lagjen “18 Tetori “ me nje siperfaqe totale prej 10.2ha. Eshte bllok banimi i krijuar pas viteve 90, me ndertime 1-3 kateshe, kryesisht banesa individuale. Pjesa më e madhe e banesave në zonë (xx%) janë ndërtuar në mënyrë informale dhe rreth XX% e tyre janë të pëerfshira në procesin për legalizimin e banesës. 

Situata Arkitektonike:

Zona nuk është e trjatuar nga pikëpamja arkitektonike. Mbizoterojne ndertime te reja, te uleta, te ndertuara ne pjesen me te madhe pa leje ndertimi – pra ndërtime informale. Pozicioni gjeografik ne pjesen veri-perendimore te qytetit si pjese perberese e fushes se Myzeqese e karakterizon zonen si toke e llojit are. 

Situata e ujerave të zeza dhe të bardha:

Blloku i banimit ka mungese te theksuar te elementeve baze infrastrukturore. Infrastruktura inxhinierike është e pakonsoliduar. 

Situata e furnizimit me energji elektrike:

Shperndarja e energjise ne zone realizohet kryesisht prej linjes ajrore.  Situata e rrjetit të telefonisë: Shperndarja e telekomunikacionit ne zone realizohet kryesisht prej linjes ajrore dhe pjeserisht me kabell.  Situata e gjelbërimit: Gjelberim eshte individual, per cdo oborr. Gjelberimi ne rruge mungon. 2. KUFIJTE E TERRITORIT PER PDV Terreni ne te cilen shtrihet PDV-ja eshte nje terren fushor. Shtrihet ne pjesen veriperendimore te qytetit dhe kufizohet nga perroi i qytetit ne jug, nga linja hekurudhore ne lindje, e me zone banimi ne perendim e veri. Harta e territorit i është bashkangjitur kësaj Kërkese. 3. PLANI I VEPRIMIT PER BASHKERENDIMIN DHE PERFSHIRJEN E PALEVE NE PROCESIN E HARTIMIT TE PDV Aktorët që lidhen dretpërdrejt në zhvillimin e zonës dhe ndikojnë në të, janë: Figura 62. Shembull i nismës së një PDV-je në bashkinë Lushnje - teksti (me nismë të bashkisë)

54


Bashkia – e cila është dhe iniciatorja për hartimin e këtij studimi, gjithashtu është pronare nëpërmjet sipërfaqeve të rrjetit rrugor dhe fashave të përroit, xxxx, por njëkohësisht mund të jetë, në varësi të zgjidhjes, edhe zhvilluese në këtë zonë. Interesi i bashkisë qëndron pikërisht në promovimin e zonave të reja në qytet, me qëllim zhbllokimin e zonave qendrore të mbingarkuara nga presioni i ndërtimeve. Gjithashtu bashkia si institucioni kryesor administrues i territorit synon tiu jape zgjidhje kërkesave të zhvilluesve lokal në zona që ajo i përcakton si me prioritet zhvillimi. Për këtë arsye bashkia përgjatë procesit të hartimit të PDV-së është edhe organizatorja e takimeve per bashkerendimin dhe perfshirjen e paleve ne procesin e hartimit te PDV-së Banorët, pronarët e trojeve dhe të ndërtesave – tek të cilët në mënyrë të dretpërdrejt ndikon çdo lloj zhvillimi i lejuar apo i bllokuar. Nga vlerësimi paraprak i situatës së pronësisë së parcelave u vu re që përqindjen më të madhe e zënë ato me pronësi private, pronarët e të cilave do të jenë pjesë e rëndësishme e procesit të hartimit të PDV-së. Ata do të përfshihen në mënyra të ndryshmë në proces: nëpërmjet intervistave, takimeve të drejtëpërdrejta në zonë, diskutimet me grupet e tjera të interesit, etj. Zhvilluesit – janë një tjetër grupim aktorësh potencialë në zhvillimin e zonës, qofshin këta vet pronarët apo edhe zhvillues që nuk kanë lidhje me zonën, por që i përgjigjen promocionit që i bën bashkia zonës. Për të sjellë këta zhvillues potencial për zonën në proces, bashkia do të përdorë jo vetëm informacionin që ka aktualisht nëpërmjet aplikimeve për leje zhvillimi, por do të bëjë publike në media të ndryshme vizive dhe të shkruara nismën për hartimin e PDV-së, dhe cdo moment të rëndësishëm të diskutimeve apo shkëmbimit të informacionit. Mbi bazën e kësaj metodologjia, Bashkia ka hartuar një plan të detajuar të veprimeve ne lidhje me hartimin e PDV-se dhe momentet e rëndësishme të përfshirjes së aktorëve të mësipërm në proces në të gjitha hapat e tij, i cili është vendosur bashkangjitur kësaj kërkese.

Kjo Kërkesë është hartuar në përputhje me nenin 27 të Vendimit të Këshillit të Ministrave nr. 502, datë 13.7.2011, “Për miratimin e rregullores uniforme të kontrollit të zhvillimit të territorit”, i ndryshuar.

KRYETARI I BASHKISË LUSHNJE Z. FATOS TUSHE

II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

BURIMI: BASHKIA LUSHNJE, Co-PLAN DHE PLGP, 2013

55


1. Ndërmarrja e Nismës

2. Bashkërendimi i PDV

Pronarët me jo më pak se 51% të sipërfaqes së zonës në pronësi duhet të mbështetin nismën

Palët e interesuara publike ose private depozitojnë kërkesën për marrjen e nismës për PDV tek Kryetari

Kryetari i Bashkisë merr nismën për hartimin e PDV

Kryetari miraton nismën brenda 10 ditëve nga data e marrjes dhe e publikon në Regjistër

Kryetari krijon FKV (Forumi Këshillimor Vendor)

Kryetari informon, përfshin, negocion me palët e interesuara

Kryetari njofton Këshillin Bashkiak brenda 7 ditëve nga miratimi i nismës

Këshilli bashkiak shprehet negativisht në Aktin e Konformitetit

Këshilli jep Aktin e Konformitetit

brenda 15 ditëve nga njoftimi

Të gjitha dokumentet botohen në Regjistër brenda periudhës 15 ditore

Vendimi hyn në fuqi

Kryetari ngre Forumin për bashkërendimin e PDV

Të paktën 2 seanca takimesh publike; Çdo takim njoftohet 20 ditë përpara në Regjister etj. e shoqërohet me procesverbal; Vërejtjet e sugjerimet jepen 15 ditë nga njoftimi për konsultim dhe botohen në Regjistër

Këshilli hesht gjatë 15 ditëve Deklarimi i Konformitetit

quhet i marrë në heshtje

Kryetari koordinon hartimin e PDV-së

Kryetari ngre grupin e punës për hartimin e PDV-së, nëse publike Kryetari ngre/udhëzon strukturat përgjegjëse për shqyrtimin e PDV-së

Figura 63. Procesi i hartimit të PDV-së

vendoset në dispozicion materiali i nismës për marrjen e aktit të përputhshmërisë. Këshilli duhet të shprehet brenda 15 ditëve; në rast të kundërt, deklarata konsiderohet e marrë në heshtje dhe kryetari i bashkisë plotëson deklaratën e përputhshmërisë. Vendimi i kryetarit të bashkisë, së bashku me dokumentin e nismës dhe aktin e konformitetit të këshillit (ose deklaratën e përputhshmërisë në heshtje, plotësuar nga kryetari), publikohen në faqen zyrtare të bashkisë si dhe botohen në regjistër brenda 15 ditëve nga data e miratimit, sipas nenit 65 të VKM-së nr. 671. Neni 65 i kësaj VKM-je përmban edhe dokumentacionin përbërës të nismës. 56


4. Hyrja në fuqi e PDV Akti i Konformitetit botohet në Regjistër 15 ditë nga kërkesa për shqyrtim

Në rast heshtjeje të Këshillit, lëshohet deklarata e konformitetit në heshtje.

Lëshon

Aktin e Konformitetit

PDV-ja hyn në fuqi

Këshilli bashkiak shprehet negativisht në Aktin e Konformitetit

Këshilli shqyrton PDV-në për konformitet ligjor

Kryetari njofton Këshillin dhe i vë në dispozicion dokumentacionin e Vendimin

Hartojnë Raportin

e Vlerësimit Teknik

20 ditë nga dorëzimi dhe Aktin e Përputhshmërisë

Miraton PDV-në

Dokumentacioni e Vendimi botohen në Regjistër

Kryetari merr vendim për PDV-në 45 ditë nga paraqitja për shqyrtim e dokumentacionit përfundimtar

Nëse ka kundërshtim Kryetari mundëson konsultim me palët e interesuara

3. Miratimi i PDV BURIMI: AKPT, 2015 PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

3 Sipas planit të veprimeve të miratuara në dokumentin e nismës, bashkia organizon seanca takimesh publike dhe këshillimi përpara çdo vendimmarrjeje (minimumi 2 të tilla). Këto takime publike nuk kanë për qëllim të zëvendësojnë procesin e negociatave që zhvilluesi i realizon me pronarët e tokës kur PDV-ja hartohet me nismë private. Këto takime publike synojnë që palët e prekura, pavarësisht nismës për PDV-në, të informohen drejt në çdo hap të procesit dhe konfliktet e mundshme të mënjanohen apo të zgjidhen në kohë. Këshillimi publik që realizon bashkia kryhet me palët e prekura drejtpërdrejt dhe nëpërmjet FKV-së. Palët njoftohen përmes II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

57


regjistrit apo mjeteve të tjera tradicionale të komunikimit. Njoftimi kryhet të paktën 20 ditë para çdo takimi publik dhe duhet të përmbajë edhe dokumentacionin që do të diskutohet gjatë takimit. Çdo takim publik shoqërohet me mbajtjen e procesverbalit të komenteve dhe sugjerimeve, të cilat botohen në regjistër dhe i bashkëlidhen dokumenteve përfundimtare të miratimit të PDV-së në formën e anekseve. Subjekti hartues i PDV-së pasqyron vërejtjet, komentet dhe propozimet e marra si më sipër, si dhe depoziton projektin e rishikuar për miratim tek autoriteti përgjegjës. Projektakti i rishikuar botohet menjëherë në regjistër. 4 Në përgjithësi, deri në miratimin përfundimtar të dokumentit të PDV-së procesi përmban disa hapa (pa përfshirë ende rolin e këshillit):

PARCELAT E VJETRA

KONCEPTI

a Kërkesën e hartuesve për shqyrtim dhe miratim të planit, drejtuar kryetarit të bashkisë përkatëse; b Këshillime e takime publike të kryetarit me grupet e interesit; c Shqyrtimin e dokumentit të planit nga struktura përgjegjëse e bashkisë, e cila nuk është e njëjtë me grupin e punës që e ka hartuar këtë plan. Veçanërisht në PDV-të me nismë publike kjo kryhet me qëllim shmangien e mungesës së objektivitetit në shqyrtim. I gjithë procesi i

PARCELAT E REJA PRIVATE

104547 m2

SIPERFAQE TOTALE

3652 banorë

KAPACITETI MBAJTES

2,5 m2/banorë

HAPSIRE SPORTIVE

9130 m2 2 m2/banorë 7304 m2

SIPERFAQE SPORTIVE HAPSIRE PUBLIKE SIPERFAQE PUBLIKE

Figura 64. Shembull ilustrues rizhvillimi me PDV 58

PUBLIKE

BURIMI: UNIVERSITETI POLIS, ARJELA TIFI, 2015


shqyrtimit dhe vendimmarrjes së kryetarit zgjat 45 ditë nga marrja në dorëzim e dokumentacionit të plotë të PDV-së (shoqëruar me kërkesën përkatëse). Gjatë kësaj periudhe, struktura shqyrtuese në bashki përgatit raportin e vlerësimit teknik për 20 ditë dhe e boton atë në regjistër. Kryetari i bashkisë i referohet pikërisht këtij raporti për vendimmarrjen e tij në lidhje me PDV-në. Nga ana tjetër, kryetari merr vendim miratues për PDV-në vetëm në rast se nuk shprehen kundër banorët që kanë në pronësi më shumë se një të tretën e sipërfaqes së zonës përkatëse. Në rast se ka kundërshtime, kryetari i bashkisë organizon takime (publike) deri në zgjidhjen e konfliktit.

Xhafzotaj, nennjesia XH - 28: Renewal 5 Pasi kryetari merr vendimin e tij mbi PDV-në, këshilli verifikon nëse aspektet proceduriale (dhe jo përmbajtësore/teknike) të PDV-së janë realizuar në përputhje me ligjin. Kryetari i bashkisë i paraqet (për këtë qëllim) kërkesë zyrtare këshillit, i cili shprehet përmes një deklarate përputhshmërie brenda 60 ditëve nga kërkesa. Edhe këshilli mund të vendosë të organizojë dëgjesë

NËNDARJE

MASTERPLANI Xhafzotaj, nennjesia XH - 24: Rizhvillim

RIGJENERIM

RIZHVILLIM BURIMI: GOOGLE, 2015 PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

Figura 65. Raste tip që mund të trajtohen me PDV për zhvillim, rizhvillim, nëndarje e rigjenerim Xhafzotaj, nennjesia XH - 28: Renewal II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

59


2.3 ÇFARË DUHET TË PËRMBAJË NJË DOKUMENT PLANIFIKIMI?

publike me palët e interesuara, me qëllim që t`u garantojë transparencën përgjatë procesit të hartimit të PDV-së. Në rast se këshilli, nëpërmjet sekretarisë së tij, nuk shprehet brenda afatit 60-ditor, atëherë PDV-ja konsiderohet e konfirmuar në heshtje, dhe kryetari e plotëson vetë deklaratën. Verifikimi për këto qëllime kryhet përmes datave të botimit në regjistër.

Përmbajtja e dokumenteve të planifikimit lidhet ngushtë me fokusin e çështjes/çështjeve që ato trajtojnë. Kjo ndikon gjerësisht në nivelin e detajit të informacionit dhe të propozimeve të çdo plani. Në planet kombëtare të përgjithshme dhe sektoriale, për shembull, hartat janë të shkallës 1:50 000 deri në 1:250 000, ndërsa në planet e detajuara shkalla mund të zbresë deri në 1:500 dhe propozimet jepen në nivel parcele, përfshirë gjurmën e saktë të ndërtimit dhe distancat sipas legjislacionit. Megjithatë, në parim, të gjitha dokumentet përbëhen nga:

Diagrama në figurën 63 paraqet në mënyrë të skematizuar procesin e PDV-së. Figurat e mësipërme paraqesin shembuj të nismës për PDV-në, të skemave të PDV-së për rizhvillimin e një zone dhe të mënyrës se si PPV-ja paraqet zonat në të cilat është e domosdoshme të hartohen PDV-të.

• analiza (tekst), • propozimi (tekst),

INSTRUMENTE TË PËRGJITHSHME VENDORE TË PLANIFIKIMIT TË TERRITORIT SË KOMUNËS XHAFZOTAJ

• materiali grafik,

HARTA E POZICIONIMIT STRATEGJIK NË RAJONIN TIRANË-DURRËS

• dokumente të tjera ndihmëse ose të kërkuara ligjërisht.

REPU KËSHILLI

MI KRYE z.

_____

Fushë Krujë

Minist Urban

Amath

znj. EGLA

Shkallë Perlati

K. DUSHKUT

Kucok Kullë

Jubë

_____ AEROPORTI RINAS

Manëz

Borç

Kamaras

Gërdec

Radë

Vadardhë

Rinia

Rubjekë

Bisht Kamez

Maminas

Sukth i Ri Borakë

Vrinasi

Spitallë

FUSHA SALLMONAJT

DURRËS

Maliq Muço

Lagj Popullore K. ALIES

FUSHA E ÇATOS

Arapaj

Rreth

Mazreku Kashar K.KURIT

K.GEGES

Shkallnur

Mëzez

TIRANA Yzberish

Prush

Sauqet

I PETRITIT

Menik

Shesh

Vaqarr

Sharrë

Çizmeli Manskuri

K. MORICES

Romanat Pinet Zhurje

F BUUSHA RFA E CIT

Gerbllesh

Ndroq

Kryeta Komu

KUFI BASHKIE

z. XH

KUFI KOMUNE

_____

KOMUNA XHAFZOTAJ

K. BREGUT

Hardhishtë PORTI DETAR DURRES

Legjenda

Gropaj

K. QELEBANIT Allgjatë

Berzez

Shetël

K. KARAPICIT

K. GELQERES

Kus

Kënetë

Likesh

Yrshek

FUSHA E LIMUTHIT

Kuç

K. E GJATE

Pjezë

Domje

Bodinak

Shahinaj

K. E GJATE

Laknas

Gjokaj

FUSHA E BOSKES

Metallë

XHAFZOTAJ Shijak

nr:__,

Kamëz

Burxullë

Karpen

Sallmone

Miratuar me v Komu

Mukaj

K.PIGOJE

Marikaj Vlashaj

Guzaj

Fllaka

Mucaj

Vorë

Bilalas Sukth Rinia

Këshilli i K

Marqinet

Katund i Ri

Fortuzaj Pezë Helmës

K. MARES

Pezë e Vogël

RRUGË INTERURBANE KRYESORE RRUGË INTERURBANE DYTËSORE RRUGË INTERURBANE DYTËSORE RRUGË LOKALE HEKURUDHË DETI ADRIATIK

Kryetari i K

z. A

_____

LUMI ERZEN LIQEN TERREN I NGRITUR KODRINOR

MIRATUAR ME VENDIMIN

INSTRUMENTE TË P

TERREN KODRINOR ME BANIM PORTI I DURRËSIT

Figura 66. Shembuj të analizave të PPV-së – Harta e pozicionimit strategjik të Xhafzotaj në rajonin Tiranë-Durrës, Xhafzotaj 60

A: 06/1

AEROPORTI “NËNË TEREZA”, RINAS

PUNOI

PLAZH, DURRËS

ASISTOI

BURIMI: KOMUNA XHAFZOTAJ DHE Co-PLAN, 2014


Figura 67. Shembuj të analizave të PPV-së – Harta e gjeorreziqeve, Xhafzotaj

Në përgjithësi, analiza kryhet në dy forma/hapa: analiza metabolike (jo për planet e detajuara) dhe analiza e thelluar e territorit. Analiza metabolike shpjegohet në mënyrë të detajuar në seksionin 3.7.3 të këtij manuali. Ajo i shërben veçanërisht strategjisë së territorit, por edhe VSM-së. Analiza e thelluar ndryshon sipas instrumentit dhe dy kategoritë kryesore janë planet e përgjithshme e sektoriale, nga njëra anë, dhe planet e detajuara, nga ana tjetër. Në rastin e planeve të përgjithshme dhe atyre sektoriale (kombëtare, qarku e vendore), nenet 21, 28, II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

BURIMI: KOMUNA XHAFZOTAJ DHE Co-PLAN, 2014

44, 53 të rregullores së planifikimit përcaktojnë përmbajtjen e analizës së thelluar, ndërsa për planet e detajuara (kombëtare e vendore) kjo realizohet në nenet 37 e 64 të VKM-së nr. 671. Në të gjitha rastet, analiza e thelluar duhet të përfshijë çështje që kanë të bëjnë me zhvillimin social-ekonomik, pabarazitë hapësinore (përfshirë periferalitetin), zhvillimin dhe mbrojtjen mjedisore, strehimin, karakteristikat natyrore të tokës, të peizazhit dhe të burimeve natyrore, qeverisjen dhe performancën fiskale e financiare (burimet e investimeve), cilësinë 61


SHËM VENDOR PËR PLANIFIKIMIN E TERRITORIT TË BASHKISE VORE

SINORE

Shk 1: 50000

dokumenti i planifikimit. Shk.1:50000 Ndërsa kryhen analizat, sikurse do 0 500 1,000 2,000 Metra të shpjegohet në vijim për bazat gjeografike të informacionit për planifikimin, krijohet harta bazë dhe baza e të dhënave për planin. Mbi këtë hartë, në rastin e planeve të përgjithshme, vizatohen hartat e sistemeve të territorit, të cilat, sipas nenit 73 të rregullores së planifikimit, janë 5:

´

K

• Sistemi urban • Sistemi natyror • Sistemi bujqësor • Sistemi ujor • Sistemi i infrastrukturave Krijimi i hartës së sistemeve është hapi paraprak drejt hartës së kategorive bazë të tokës (të krijuara mbi bazën e funksioneve dhe aktiviteteve në një territor), të cilat, sipas nenit 77 të rregullores së planifikimit, janë 14. Këto kategori përcaktohen nga rregullorja e planifikimit dhe janë 14 shtyllat LEGJENDA e funksionimit të regjistrit në lidhje me përdorimin e territorit. GJENDJA EKZISTUESE Në regjistër 1 krijohen edhe nënkategori, të përdoren 2 cilat SKEMA RRUGORE nga hartuesit e planeve në hartat 3 LEXIMI I NDERTESAVE e tyre. Çdo autoritet hartues 4 I PARCELAVE i një plani mund tëLEXIMI propozojë nënkategori bazë për regjistrin, VORË DHE Figura 68. Shembuj të analizave të PPV-së – BURIMI: BASHKIA METROPOLIS, 2013 sipas specifikave të territorit të vet Studimi i tipologjive të territorit,Vorë (neni 78 i VKM-së nr. 671). Ashtu e ndërtesave dhe të gjitha strukturave në sikurse për gjendjen ekzistuese të territorit territorin në studim, tipologjitë hapësinore dhe në studim, sistemet e territorit, kategoritë të pronësisë. Sidoqoftë, shkalla e trajtimit të bazë, nënkategoritë e përdorimit të tokës këtyre çështjeve ndryshon nga njëri dokument hartëzohen edhe për propozimet e dokumentit dhe nivel planifikimi në tjetrin. Kjo ndodh për të planifikimit – në fakt, ato janë një nga shkak të shkallës së territorit dhe kompleksitetit kërkesat e detyrueshme ligjore për propozime të çështjeve/problemeve me të cilat merret të dokumentit të planifikimit. Zakonisht, në 62

Kr

Mira

P


HARTA E BONITETIT TË TOKËS BUJQËSORE 1:40,000 RUBJEKË SUKTH KATUND I RI

Z

SUKTH I RI VADARDHË

RUBJEKË TIRANË ELBASAN KOSOVË SUKTH I RI VADARDHË

SUKTH KATUND I RI

BISHT KAMËZ QERRET

TIRANË ELBASAN KOSOVË

MAMINAS VORË

MAMINAS VORË KARPEN

VRINAS

KARPEN

M

SHIJAK

RRËS ER ORË

SHIJAK DURRËS FIER SHKOZET VLORË MALIQ MUÇO RRASHBULL

GJEPALAJ

GJEPALAJ

SHKOZET

Legjenda

MALIQ MUÇO RRASHBULL

KUFIRI ADMINISTRATIV HEKURUDHA

SHKALLNUR GOLEM KAVAJË

BURIME UJORE

SHKALLNUR GOLEM KAVAJË

MIRATUA

INST

NDROQ PEZË TIRANË

NDROQ PEZË TIRANË

0 0.1250.25

0.5

Figura 69. Shembuj të analizave të PPV-së – Boniteti i tokës bujqësore, Xhafzotaj 0.75

BURIMI: KOMUNA XHAFZOTAJ DHE Co-PLAN, 2014

Kilometers 1

rastin e planeve të detajuara punohet në nivel nënkategorish e, sipas rastit, edhe në nivel kategorie të përdorimit të tokës. Pjesa e dytë thelbësore e dokumentit të planifikimit janë propozimet që ai krijon. “Propozim” nuk është një term ligjor, por është përdorur për të nënkuptuar një tërësi vendimesh që duhet të merren përmes dokumentit të planifikimit, sipas qëllimit të tij. Me propozim kuptojmë edhe vendimet strategjike (të marra në strategjinë e territorit) dhe ato rregullatore e të projekteve konkrete (të marra në plan dhe në rregullore). Kështu, II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

për shembull, në rastin e planeve kombëtare (jo të detajuara) propozimet përfshijnë: • vizionin e zhvillimit, përfshirë atë territorial • objektivat • programe dhe projekte • rregulla sipas rastit • planin e veprimeve për zbatim Në rastin e planeve vendore dhe pikat e mësipërme janë pjesë e dokumenteve të planit: strategjisë (të bashkisë/qarkut). Veç sa më

të qarkut, njërit prej territoriale sipër, në 63


propozimet e veta dokumenti i planifikimit duhet të përmbajë edhe (neni 54 i rregullores së planifikimit): • planin e propozimeve territoriale – sisteme, kategori e nënkategori të përdorimit të tokës, njësitë strukturore, zonat e mbrojtura e të rëndësisë kombëtare, tipologjitë hapësinore, pole zhvillimi ekonomik, strehimi, instrumentet e drejtimit të zhvillimit, zonat për PDV dhe rrjetet kryesore të infrastrukturave.

PËRGJITHSHËM VENDOR PËR PLANIFIKIMIN E TERRITORIT TË BASHKISE VORE

SHPËRNDARJA E POPULLSISË NETO - PROPOZIM

ATYRALE & ARTIFICIALE

Shk 1: 50000

0

500 1,000

Shk.1:50000

2,000 Metra

´ REPUBLIKA E SHQIPËRISË KËSHILLI KOMBËTAR I TERRITORIT

NIFIKIMIN E TERRITORIT TË BASHKISE VORE Shk 1: 50000

0

Shk.1:50000

500 1,000

2,000 Metra

MIRATOHET

´

KRYETARI I K.K.T SË SHQIPËRISË Z.SALI BERISHA ___________________ Vendimi Nr.___ Datë________ REPUBLIKA E SHQIPËRISË KËSHILLI KOMBËTAR I TERRITORIT

MIRATOHET

IT TË BASHKISE VORE Shk 1: 50000

0

500 1,000

Shk.1:50000

2,000 Metra

´ REPUBLIKA E SHQIPËRISË KËSHILLI KOMBËTAR I TERRITORIT

LEGJENDA MIRATOHET BURIMET NATYRORE

KRYETARI I K.K.T SË SHQIPËRISË PYJE (PASTRIM I TOKES) Z.SALI BERISHA

PLANTACIONE

___________________ BIMESI E RIGJENERUAR

LEGJENDA BURIMET NATYRORE PYJE (PASTRIM I TOKES) PLANTACIONE BIMESI E RIGJENERUAR FUSHA BUJQESORE A. TOKE ARGJILORE A. TOKE ARGJILORE 2 K. TOKA TE EKUILIBRUARA ARGJILORE K. TOKA TE EKUILIBRUARA RANORE K. TOKA TE EKUILIBRUARA RANORE 2 K. TOKA TE EKUILIBRUARA RANORE 3 BURIME PERRENJ TE PERHERSHEM PERRENJ TE PERKOHSHEM

FUSHA BUJQESORE Vendimi Nr.___ Datë________ A. TOKE ARGJILORE A. TOKE ARGJILORE 2 TOKA TE EKUILIBRUARA Ministri iK.Bujqësisë, UshqimitARGJILORE dhe Mbrojtjes K. TOKAsëTEKonsumatorit EKUILIBRUARA RANORE Z.K. GENC RULI TOKA TE EKUILIBRUARA RANORE 2 K. TOKA TE EKUILIBRUARA RANORE 3 ___________________ BURIME Vendimi Nr.___ Datë________ PERRENJ TE PERHERSHEM PERRENJ TE PERKOHSHEM

RRUGET

Vendimi Nr.___ Datë________ BURIMET ARTIFICIALE TOKE E ZHVESHUR Kryetari i Këshillit të Bashkisë Vorë LIQENET (REZERVUARET PER UJITJE) Z.HYSNI MARA ___________________ Kryetari i Bashkisë Vorë Z.FIQIRI ISMAILI

___________________

Miratuar me Vendim K.K.T nr:____dt:____ PLANI I PËRGJITHSHËM VENDOR I PLANIFIKIMIT TË TERRITORIT I BASHKISE VORE

ZONA TE NDERTUARA

A:06 PUNOI

RRUGET KUFIJTE E NJESIVE IZOIPSET

ASISTOI

BURIMET NATYRALE & ARTIFICIALE Shk 1: 50000 BASHKIA VORE

MetroPOLIS sh.p.k

___________________

Miratuar me Vendim K.K.T nr:____dt:____ PLANI I PËRGJITHSHËM VENDOR I PLANIFIKIMIT TË TERRITORIT

___________________

RRUGET KUFIJTE E NJESIVE Kryetari i Bashkisë Vorë IZOIPSET

DËNDËSITË BRUTO - PROPOZIM

I BASHKISE VORE

A:06 PUNOI

ASISTOI

BURIMET NATYRALE & ARTIFICIALE Shk 1: 50000 BASHKIA VORE

MetroPOLIS sh.p.k

Z.FIQIRI ISMAILI

BURIMI: BASHKIA VORË DHE METROPOLIS, 2013 ___________________

PLANI I PËRGJITHSHËM VENDOR I PLANIFIKIMIT TË TERRITORIT

64

LEGJENDA

KRYETARI I K.K.T SË SHQIPËRISË Vendimi Nr.___ Datë________ Z.SALI BERISHA BURIMET NATYRORE PYJE (PASTRIM I TOKES) ___________________ PLANTACIONE Këshilli i Bashkisë Vorë DËNDËSITË NETO - PROPOZIM Vendimi Nr.___ Datë________BIMESI E RIGJENERUAR Vendimi Nr.___ Datë________ FUSHA BUJQESORE A. TOKE ARGJILORE Kryetari i Këshillit të Bashkisë Vorë Ministri i Bujqësisë, Ushqimit A. TOKE ARGJILORE 2 Z.HYSNI MARA dhe Mbrojtjes së KonsumatoritK. TOKA TE EKUILIBRUARA ARGJILORE Z. GENC RULI ___________________ K. TOKA TE EKUILIBRUARA RANORE ___________________ K. TOKA TE EKUILIBRUARA RANORE 2 K. TOKA TE EKUILIBRUARA RANORE 3 Kryetari i Bashkisë Vorë Vendimi Nr.___ Datë________ BURIME Z.FIQIRI ISMAILI PERRENJ TE PERHERSHEM ___________________ PERRENJ TE PERKOHSHEM Këshilli i Bashkisë Vorë

Këshilli i Bashkisë Vorë

BURIMET ARTIFICIALE TOKE E ZHVESHUR LIQENETtë (REZERVUARET UJITJE) Kryetari i Këshillit Bashkisë PER Vorë ZONA TE NDERTUARA Z.HYSNI MARA Vendimi Nr.___ Datë________

Figura 70. Harta e burimeve dhe vlerave BURIMET ARTIFICIALE Miratuar me Vendim K.K.T nr:____dt:____ natyrore sipas planit të Vorës TOKE E ZHVESHUR LIQENET (REZERVUARET PER UJITJE) ZONA TE NDERTUARA

Ministri i Bujqësisë, Ushqimit dhe Mbrojtjes së Konsumatorit Z. GENC RULI

I BASHKISE VORE

A:06 PUNOI

BURIMET NATYRALE & ARTIFICIALE Shk 1: 50000 BASHKIA VORE

Figura 71. Shembuj të analizave të territorit – popullsia në territor, Fier

BURIMI: BASHKIA FIER DHE Co-PLAN, 2006


MIRATOHET HARTA E SISTEMEVE TË PROPOZUAR TË TERRITORIT

KRYETARI I K. K. T.

1:40,000

z. EDI RAMA ________________

RUBJEKË

SUKTH KATUND I RI

SUKTH I RI

Ministria e Zhvillimit VADARDHË Urban dhe Turizmit

BISHT KAMËZ QERRET

SB

SB

SB

SUP

SUP

SB

SUP SUP

SUP Këshilli i Komunës Xhafzotaj

SUP

SB

SUP

SUP

SUP

SUP

SUP

SB

SUP SPU

SU SUP

SU

SUP

SUP

SUP

SUP

SU

SU SUP

SU

SPU

SU

SUP

SU

SUP

SU SU

SUP

SB

SUP

SB

SB SB

SUP

SUP SUP SUP SUP

SU

SUP SB SUP

SU SU

SU SN

SUP

SPU

________________

SU

SB

SHIJAK

SUP

SU

SU

SUP SU SUP SUP SUP SUP SN

SU SU SU SU SU SU

SU

SUP

SUP

z. XHAFERR DOMI SHKOZET

SU

SU SUP

SUP

SU SU

SUP SB

SU

SU

SUP

SUP

Kryetari të SB i Këshillit SUP Komunës SUP SUPXhafzotaj SUP SU SB

SUP

SUP SU

KARPEN SB

SU

SU

SUP SU

SUP SU

SUP

SUP SUP

SU

SB

SU

SPU

SN

SUP

SB

SU

SUP

SUP

SUP SUP SUP SUP SUP SUP SB

SU SB

SU

SU

nr:__, datë__/__/___

SB

SU

SU

SB

SUP

DURRËS FIER VLORË

SUP

SUP të Miratuar meSUPvendimin e Këshillit SU SUP Komunës Xhafzotaj SB

SN SN SB

SU

SUP SUP

SU

SUP

SB

SUP

SUP

SUP

SUP

SUP MAMINAS VORË

SUP

SUP

SUP

SU

SU

SUP

SUP

SUP

SUP

SUP SUP SPU

SUP SUP

SUP

SUP

SUP

TIRANË ELBASAN KOSOVË

SUP SUP

SUP

SU

SPU

SUP

SB

SUP

SUP

SUP

SB SB

VRINAS

SUP

SUP

________________

SU SUP

SB

SPU

SUP

SUP SUP

SUP SB

znj. EGLANTINA GJERMENI

SUP SUP

SB

SB

SUP

SUP

GJEPALAJ

SUP SUP SUP SU

SB

SUP

SU

MALIQ MUÇO SB RRASHBULL Kryetari i Komunës Xhafzota j

SB

SU

________________

KUFIRI ADMINISTRATIV RRJETI RRUGOR EKZISTUES

SISTEM NATYROR SISTEM URBAN SISTEM I URBANIZUESHËM SISTEM PJESËRISHT I URBANIZUESHËM

SUP

, datë

/

0.75

SPU SUP

SB

PUNOI

ASISTOI

SB

KOMUNA XHAFZOTAJ MetroPOLIS

SU

SUP

SUP SN

SUP SU SUP

SPU

HARTA E SISTEMEVE TË PROPOZUAR TË TERRITORIT

Figura 72. Harta të sistemeve të propozuara të territorit sipas planit të Xhafzotaj 0.5

SPU

SUP

SHËNIM: KJO HARTE ESHTE KRIJUAR ME SISTEMET E LIGJIT NR 10119 DHE NUK REFLEKTON SISTEMET E REJA

0 0.1250.25

/2014

SUP INSTRUMENTE TË PËRGJITHSHME VENDORE

P P :: 00 11 // 11

SUP SUP

SU SUP SUP SUP SUP SUP SUP SB SUP SU SUP SUP

SB

SPU

MIRATUAR ME VENDIMIN E K.K.T-së nr:

SISTEMET URBANE TË PROPOZUARA SISTEM BUJQËSOR

SUP

SUP SUP

SPU SPU

Legjenda

SUP

SUP

z. AGIM HOXHA

SHKALLNUR GOLEM KAVAJË

SB

SUP

SB

SUP SUP

SUP SUP SU

SUP

SUP SUP SB

SN SUP SUP SU SUP SU SU SUP SU SU SUP SUP SUP SUP SB SUP SB SUP

NDROQ PEZË TIRANË

BURIMI: KOMUNA XHAFZOTAJ DHE Co-PLAN, 2014

Kilometers 1

• planin e mbrojtjes së mjedisit – peizazhi, elementet ujore, hapësirat e gjelbra, zonat e nxehta (hot-spots) dhe cilësia e ajrit. • planin e shërbimeve dhe infrastrukturave publike – infrastrukturat publike, tipologjitë e tyre dhe specifikime teknike. • planin e veprimeve për zbatimin e PPV-së – fazat e zbatimit të zhvillimit sipas PDV-ve, infrastrukturave dhe projekteve prioritare, kostot e zbatimit dhe planin e investimeve kapitale, ndryshime në kuadrin II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

ligjor dhe treguesit e zbatimit. • shtojcat – studime mbështetëse sipas rastit. Përsa i përket njësive strukturore, ato përcaktohen në ligj dhe mënyra e krijimit të tyre parashikohet në rregulloren e planifikimit, në nenin 75 të saj. Si rregull, kjo njësi është ndarja më e vogël e territorit për qëllime zhvillimi, e cila përcaktohet gjatë planifikimit (në plan). Pas kësaj ndarjeje, renditet parcela si sipërfaqja e përfshirë në zhvillim ose e trajtuar me një leje zhvillimi/ndërtimi. Ndarja e territorit në njësi strukturore është thelbësore në procesin e 65


EKONOMIA DHE

EKONOMIA DHE

TURIZMI

MJEDISI

Figura 73. Shembuj të punës për hartimin e vizioneve territoriale të Fierit – draft, 2015

planifikimit, sepse për çdo njësi përcaktohen treguesit e detyrueshëm të zhvillimit dhe kushte infrastrukture, që duhet të respektojë autoriteti publik në dhënien e lejeve të ndërtimit. Këta tregues vendosen sipas nenit 32 të rregullores së zhvillimit (VKM nr. 408) dhe përfshijnë 13 tregues, midis të cilëve: • intensitetin e lejuar të ndërtimit • koeficientin e shfrytëzimit të territorit • lartësinë e ndërtesave (në metra dhe në kate) • distancat (midis ndërtesave, nga prona dhe nga trupi i rrugës) • tipologjinë e ndërtimit • koeficientët minimalë të shfrytëzimit të tokës për hapësira publike e për rrugë

BURIMI: BASHKIA FIER, DHE Co-PLAN, 2015

të zonës, në këtë rast, ka kryesisht karakter fizik/hapësinor/estetik dhe, sipas rastit, është edhe strategji për trajtimin e marrëdhënies së pronësisë (nëse pronësia nuk është e një individi dhe nuk është publike). Më tej, propozimi zbërthehet në: • përdorim toke për çdo parcelë • të drejta zhvillimi për çdo pronar • gjurmë të sakta të ndërtimit të ndërtesave dhe hapësirave/infrastrukturave publike, përfshirë format e kompensimit apo të ndarjes së detyrimeve dhe përfitimeve financiare ose jo, të palëve publike e private të përfshira në plan • paraqitje vëllimore të objekteve

• numrin minimal të vendparkimeve e të tjerë të përcaktuar në rregullore.

• studime financiare të detajuara për mundshmërinë dhe mënyrat e realizimit financiar të planit (zbatimit).

Në rastin e planeve të detajuara, propozimet janë të përqendruara tek zona dhe pronat në të dhe zbatojnë propozimet e përcaktuara nga planet e përgjithshme. Strategjia e zhvillimit

Propozimet e planeve përmbajnë edhe rregulloret, të cilat rendisin çfarë është e mundur ose jo të ndërtohet në çdo territor/ zonë/parcelë dhe sipas cilave rregullave ligjore

66


(nga legjislacioni dhe të krijuara nga plani). Materiali hartografik i planeve ndryshon gjithashtu në varësi të fokusit e nivelit të planit. Nenet e rregullores së planifikimit që përcaktojnë përmbajtjen e dokumenteve përkatëse të planifikimit vendosin edhe shkallën minimale e maksimale të hartës si orientim për grupet e projektimit/planifikimit. Së fundi, çdo dokument planifikimi, pavarësisht nga lloji e niveli, shoqërohet nga procesi dhe dokumenti i vlerësimit strategjik mjedisor (i trajtuar në seksionin 3.7 të këtij manuali) dhe, sipas rastit, edhe dokumenti i vlerësimit të ndikimit në mjedis, sipas legjislacionit për VSMnë dhe VNM-në.

2.4 A MUND TË HARTOHEN DOKUMENTE PLANIFIKIMI PËRTEJ ATYRE QË PARASHIKON LIGJI? Po, një autoritet vendor apo qendror i planifikimit mund të ndërmarrë procese të hartimit të dokumenteve përtej atyre që parashikon ligji. Mirëpo, këto dokumente, të ndryshme nga ato të ligjit, nuk mund të zëvendësojnë dokumentet e kërkuara ligjërisht (neni 15 i ligjit nr. 107/2014

Si të arrish vetëripërtëritje – një instrument për të sfiduar lumin: të shmangësh format e paracaktuara dhe te pransosh se ndryshueshmëria e sistemeve biologjike garanton qëndrueshmëri në kohë.

Figura 74. Projekt-ide për ishullin e Osumit në Berat II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

BURIMI: METROPOLIS, 3TI LAB ARCHITECTURE DHE DSB_OFFICE OF LANDSCAPE DESIGN MILANO, NË KUADËR TË KONKURSIT TË ORGANIZUAR NGA AKPT/AA, 2015

67


Lifelines / between Memory and Transformation River Park - the Natural System The natural system of the river is protected and reinforced; increasing the quantity and diversity of the vegetation on the edges, the erosion caused by the river can be limited, while increasing the riparian biodiversity.

CENTER of RESEARCH and DESIGN in ARCHITECTURE

Berat - the Urban System The new pedestrian bridge is the link that tighs the urban fabric of the city center with Gorica. Berat finally starts facing the water with renewed urban waterfronts

Performative edges B A. the waterfront and B. the filter embankment The water edges are performative: the waterfronts themselves (A) have the role of collecting the rainoff waters and clean them, and in the same time provide space for the public to re-link with the river Osum. The edge of the island (B) filter the river water before it flows into the central basin.

B A

A

The central pool (C) is created by digging out the river deposit material, which is used to create the waterfronts (A) and the filter embankment (B). The water basin gives more space to the water decreasing the water pressure on the city, therefore reducing the flood risk.

A

B

B

C

1:1.000

0

50

100 m

Figura 75. Ishulli i Osumit - Gjetja e mënyrave për të qënë të ripërshtatshëm dhe të ripërtëritshëm ndaj fenomeneve natyrore 68

BURIMI: UNLAB, OPENFABRIC, CoRDA, NË KUADËR TË KONKURSIT TË ORGANIZUAR NGA AKPT/AA, 2015 


dhe seksioni 2.1 dhe 2.2 i manualit). Gjithsesi, ato mund të sjellin vlerë të shtuar në punën e autoritetit të planifikimit. Dokumente të tilla mund të jenë:

brenda një dokumenti planifikimi të sanksionuar ligjërisht, ose “të përkthehen” në një të tillë që të mund të zbatohen. Ndërmarrja e proceseve të tilla (projektuese/planifikuese) që nuk janë të përcaktuara në ligj, por as të penguara, ka vlerat • Studime (sektoriale të përgjithshme) të PËR PROJEKTIMIN URBAN TË KORRIDORIT EKONOMIK TIRANË - DURRËS LEJE NDËRTIMI PËR PROJEKTIN FITUESapo TË KONKURSIT NDËRKOMBËTAR e mëposhtme: BAN TË KORRIDORIT TIRANË - DURRËS cilatEKONOMIK analizojnë dukuri urbane/të zhvillimit të territorit që ndodhin gjatë/ose pavarësisht • Mundëson që planifikimi të jetë një proces zbatimit të dokumentit të planifikimit; i vazhduar dhe koherent me zhvillimet – iu paraprin zhvillimeve, sepse kupton dhe LEJE FITUES KONKURSIT (urban) NDËRKOMBËTAR • NDËRTIMI VizionePËR dhePROJEKTIN koncepte tëTËprojektit të PËR PROJEKTIMIN URBAN TË KORRIDORIT EKONOMIK TIRANË - DURRËS studion në vazhdimësi dinamikat në territor; zonave të ndryshme, që mund të shërbejnë si terma reference për rregullat arkitektonike/ • I jep planifikimit një pjesë të elasticitetit (herëtë projektit, të përdorshme gjatë hartimit të herë të munguar), për të cilin ka nevojë që PDV-ve nga bashkia apo zhvilluesit; të jetë paraprirës dhe jo ndjekës në politika zhvillimi; • Projekte/koncepte alternative zhvillimi (urban/rural/peizazhistik) me efekte në • Mundëson që bazat e territorit të territor, që mund të “ushqejnë me ide” mirëmbahen dhe të furnizohen vazhdimisht dokumentet zyrtare të planifikimit apo me informacion; rishikimin e tyre; • Ndihmon në procesin e formëzimit të shijes • Etj. estetike mbi zhvillimin dhe projektin urban/ peizazhistik/arkitektonik. Dokumentet e mësipërme duhet të përfshihen

MBËTAR PËR PROJEKTIMIN URBAN TË KORRIDORIT EKONOMIK TIRANË - DURRËS

Projekti ndërhyn si në sistemet natyrore dhe në ato antropogjene. Ai konsideron të gjithë shtrirjen e luginës dhe i jep një kuptim të ri morfologjisë së saj

Figura 76. Fragmente nga projektet për korridorin ekonomik Tiranë-Durrës Rehabilitim dhe aktivizim për turizëm përreth Liqenit të Kasharit, (Kashar, Mëzez) II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

BURIMI: PIOVENEFABI,YELLOWOFFICE, ARCHISPACE, NË KUADËR TË KONKURSIT TË ORGANIZUAR NGA AKPT/AA 2015, LOT 1, DURANA

69


HIMARA: HARBOUR AND LIGHTHOUSE

70

HIMARA: PROMENADE AND PIER


Ndërhyrje pikësore; infrastrukturë bregdetare dhe përmirësim aksesi; të synosh më larg e të jesh konkurues në rajon.

HIMARA: URBAN PARK AND STEPS

II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

Figura 77. Reactive RIVIERA – Masterplan dhe Ndërhyrje thelbësore

BURIMI: METROPOLIS, POLIS, SEALINE DHE UNIVERSITÀ DI FERRARA, NË KUADËR TË KONKURSIT TË ORGANIZUAR NGA AKPT/AA 2015, LOT 2, RIVIERA

71


12 Saranda Vision

Saranda Vision 13

Proposed traffic scheme SARANDA: SKEMA E TRAFIKUT E PROPOZUAR - KALIMTARË&&cyclists ÇIKLISTË // pedestrians

The pedestrian network spans between two RI

DG

E

main promenades. The main promenade by PA

TH

the water, that should be extended towards the south and a ridge path that should be established (almost) on top of the hills surrounding Saranda. It can start from the 40 Saints castle and lead into the valley between the two mountains in the north. The stairs and paths in between these two promenades have a clear priority for pedestrians.

P

P

LEGEND

PEDESTRIAN ZONE

street closed for car traffic (services and deliveries allowed) ridge path bike path

B

B

B BS

bike rental point public stair loc alo al c ng onn th ec e c tio oa ns st

pedestrian public spaces extension of pedestrian public spaces elevator

P

proposed car parking location

BS

proposed bus station location (long distance routes)

0

100

BIKE PATH to Butrint

500 m

SH BR ËTI EG TO DE RJ TI A T

SH BR ËTI EG TO DE RJ TI A T

monument

OBJEKTE SPORTIVE+ PËR KOHËN E LIRË

P

OBJEKTE SPORTIVE+ PËR KOHËN E LIRË

P RADHIMË

OBJEKTE SPORTIVE+ PËR KOHËN E LIRË

IT UR INE BA RA N RI

OBJEKTET E REJA TË PORTIT TË MARINËS REZERVA NATYRORE E MBROJTUR E KARABURUNIT

RADHIMË

P

OBJEKTET E REJA PUBLIKE TË PORTIT TË MARINËS

P

ORIKUM

PARKU I MUZEUT PARKU I MBROJTUR I LAGUNËS

T

U

RK

A RT

E

PA

TRAGJASI I RI

MUZEU NËNUJOR

HABITATI I MARINËS

ORIKUM TRAGJASI I RI

P PARKU I MBROJTUR I LAGUNËS

PO

KA

TRAGJASI I VJETËR

M LI ËS

N

A R O

SISTEMI UJOR

HABITATI I LAGUNËS

Figura 78. Projekti i rehabilitimit të hyrjes së Orikumit – pika e mirëseardhjes; rehabilitimi i bulevardit; Info Point Orikum; rruga e kishës së Marmiroit, Orikum

TRAGJASI I VJETËR

BURIMI: ATENA STUDIO, ATELIER 4, NË KUADËR TË KONKURSIT TË ORGANIZUAR NGA AKPT/AA 2015, LOT 1, RIVIERA

Strategjitë e ndërhyrjes përcaktojnë pikat e interesit në territor dhe lidhjet e tyre. Realizimi i masterplanit do të prodhojë kthim pozitiv në rajon për të zhvilluar “Qendra Turistike të Ekselencës”.

72


26 Saranda Vision

Saranda Vision 27

Proposed Interventions // priority projects PRIORITARE for Saranda SARANDA: NDËRHYRJE TË PROPOZUAR - PROJEKTE

4

15

7d 7e

14

7f

13

7c

1 16

13

8

12

5

3

11

9

2

6

12

5a

10 17

7b LEGEND

development areas openings of existing gaps between buildings for public pedestrian areas with new design sunset strip bike path

7a

FAST TRACK 1 new design for stairs and transition to promenade

0 10

FUTURE DEVELOPMENT - CITY 8 sunset strip with roundabouts 9 square at old mill 10 straight extension of promenade 11 fixing promenade SLOW TRACK 12 stitching promenade & city together 2 new design for pier 13 road for pedestrians & cyclists only 3 promenade hub 14 extension of park 4 square on top of stairs 15 new programming for building 16 fish market 17 extension of pier FUTURE DEVELOPMENT 5 parking on both ends of the promenade 18 reorganization of transition area / end of promenade 5a viewing platform on top of parking 6 elevator with platforms 19 bike path 7 improvement of existing stairs 20 yacht harbour

100 m

18 Saranda Vision

18

19

20

Saranda Vision 19

Proposed Zoning // identification of urban development areas SARANDA: ZONIMI I PROPOZUAR - IDENTIFIKIMI I ZONAVE TË ZHVILLIMIT URBAN 8

4 4 6 3 2 1

5

0

0.2

1 km

7 LEGEND

administrative border of Saranda

1

centre zone

5

urban park

2

city zone

6

2nd village (character to be defined)

3

unfinished structures

7

promenade extension

4

villa zone

8

ridge path and park

Figura 79. Projekti i rehabilitimit të shkallareve të qytetit të Sarandës, kombinuar me krijimin e “anekseve” si hapësira publike, Sarandë

BURIMI: OPENFABRIC, CITYFÖRSTER, SYMBIOTICA, POLYLESTER, NË KUADËR TË KONKURSIT TË ORGANIZUAR NGA AKPT/AA 2015, LOT 1, RIVIERA

Projekti synon të zbulojë potencialet e fshehura të Sarandës; nuk transformon në mënyrë rrënjësore, por ofron një kornizë për rivendosje, lidhje dhe aktivizim zonash nisur nga konteksti ekzistues.

II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

73


• Përmes këtyre instrumenteve të ndërmjetme autoriteti i planifikimit vendos nëse është rasti apo jo për të ndërmarrë një nismë planifikimi sipas ligjit.

2.5 PORTOFOLI EVROPIAN I PLANIFIKIMIT TË TERRITORIT – NJË SISTEM DINAMIK Deri më tani kemi folur për procesin dhe instrumentet e planifikimit të territorit në Shqipëri, duke lënë mënjanë faktin se planifikimi nuk është thjesht një “veprimtari shqiptare”. Në fakt, debati profesional e politik që ka në qendër planifikimin, vijon prej vitesh në Evropë, dhe ka kaluar nëpër faza evolucioni, të varura prej konteksteve lokale. Aktualisht, nuk mund të flasim për një qasje evropiane të planifikimit, madje aq më pak nuk flasim dot për një politikë evropiane në planifikim. Gjithsesi ekziston një lloj mentaliteti i përbashkët, ose siç mund të quhet ndryshe “një metanarrative e planifikimit”, që sjell një sërë elementesh në lidhje me praktikat e sistemet e planifikimit në Evropë. Ne mund të mësojmë nga këto praktika, duke u përpjekur t`i përshtatim e më pas t`i zbatojmë në Shqipëri. Një hap i parë pozitiv ka qenë vetë ligji i planifikimit me parimet që ai mbështet dhe natyrën e objektivat e instrumenteve që kërkon të hartohen. Planifikimi i territorit, ose siç njohet në Evropë “planifikimi hapësinor”, është “koordinuesi” i politikave dhe vendimeve sektoriale me ndikim hapësinor, përfshirë ato të mjedisit, infrastrukturës dhe zhvillimit ekonomik. “Planifikimi hapësinor është shumë më kompleks se sa rregulloret e përdorimit të tokës dhe ka në fokus zgjidhjen e tensioneve e kontradiktave midis politikave sektoriale, si për shembull mes mjedisit dhe zhvillimit ekonomik. Roli kryesor i planifikimit hapësinor është të promovojë një kornizë racionale të aktiviteteve për territorin 74

dhe të orientojë drejt zgjidhjes qëllimet konkurruese të politikave të ndryshme” (ECE, 2008, 1)16. UN Habitat (2015)17 përcakton se planifikimi urban dhe i territorit është shumë më tepër se sa një instrument teknik; është: a) një proces i integruar dhe i vendimmarrjes me pjesëmarrje, që adreson interesa konkurruese dhe lidhet me një vizion të përbashkët, një strategji zhvillimi, dhe politika rajonale e urbane; b) një element thelbësor i paradigms së qeverisjes urbane, që promovon demokracinë lokale, pjesëmarrjen, gjithëpërfshirjen, transparencën, përgjegjshmërinë, qëndrueshmërinë dhe barazinë në zhvillim hapësinor. Pikërisht këto çështje përcaktojnë dhe bazën parimore të planifikimit hapësinor/të territorit dhe që janë përfshirë edhe në strukturën e ligjit nr. 107/2014. Një diskutim i ndjeshëm në lidhje me planifikimin hapësinor, edhe në Evropë, është ai për kompetencat – “cilat institucione/autoritete duhet të bëjnë çfarë”? Për të kuptuar ndarjen e kompetencave, duhet të hedhim sytë nga parimi i subsidiaritetit - kompetencat i jepen autoritetit publik që ndodhet më afër qytetarëve dhe është në gjendje të kryejë funksionin; si dhe në faktin se planifikimi i territorit është një synim afatgjatë. Të qenurit afatgjatë, lidhet jo vetëm me aspektet e qeverisjes, ligjore e të bazave të të dhënave, por mbi të gjitha me kapacitetet njerëzore, profesionale dhe kulturën në të cilën zhvillohet procesi i planifikimit. Zhvillimi i kapaciteteve njerëzore dhe ndryshimet në mentalitet e në kontekstin kulturor zgjasin në kohë. Mirëpo, planifikimi ka nevojë për vendimmarrje të shpejta, të shpeshta, strategjike e që i përgjigjen urgjencave. Pikërisht kjo përplasje mes nevojave të menjëhershme (që duhet të zgjidhë planifikimi) dhe kohës së gjatë që nevojitet për pjekurinë e kapaciteteve dhe të sistemit të planifikimit, përbën jo vetëm një dobësi ende të pazgjidhur të planifikimit, por edhe të mënyrës se si shpërndahen aktualisht kompetencat


Turqia realizoi disa reforma administrative, mes të cilave edhe decentralizimin e planifikimit hapësinor. Pas reformave, një studim i kryer tregoi se: a) autoritetet vendore nuk ishin mjaftueshëm të ndërgjegjshme në lidhje me problemet territoriale në rajonet që kishin nën administrim; po ashtu nuk ishin në dijeni të opsioneve për bashkëpunim, në funksion të rritjes së konkurrueshmërisë, realizimit të ekonomisë së shkallës, dhe inovacionit. b) Autoritetet vendore e kishin të vështirë të aksesonin burime financiare, u mungonin njohuritë profesionale të burimeve njerëzore dhe nuk po i zbatonin strategjitë hapësinorë të zhvillimit, të cilat ishin hartuar deri atëherë; c) agjencitë rajonale të zhvillimit nuk ishin të integruara në sistemin administrativ dhe në kontekstin turk të planifikimit. Faktori i suksesit për të kapërcyer hendekun e krijuar do të ishte marrja e përgjegjësisë nga vetë planifikuesit – pra planifikuesit duhet të jenë të aftë të punojnë në një mejdis shumëdisiplinar, të përforcojnë aftësitë e tyre teknike dhe profilin e fushës të cilës i përkasin (Erkut dhe Sezgin, 2014)18 përkatëse nëpër nivelet qeverisëse. Aktualisht, kompetencat e planifikimit mes institucioneve në Shqipëri, janë ndarë duke konsideruar dy kushte: i) territoret administrative, ose burimet natyrore nën përgjegjësi të çdo institucioni; ii) cila është mënyra më e shpejtë për t`i dhënë zgjidhje problemit të dukshëm dhe afatshkurtër. Ndërsa kushti i parë është i varur nga sistemi yne ligjor dhe i decentralizimit të qeverisjes, kushti i dytë është i udhëhequr nga pragmatizmi i suksesit të parë/afatshkurtër. Kushti i dytë nuk e favorizon aspak kohën që i duhet kapaciteteve njerëzore për t`u zhvilluar dhe për të fituar pjekuri në planifikim, dhe as nuk adreson interesat afatgjata të zhvillimit/ ruajtjes së territorit/burimeve. Për t`i dhënë deri diku zgjidhje këtij hendeku që ekziston mes kapaciteteve dhe shpërndarjes së funksioneve, mund t`u referohemi ilustrimeve të mëposhtme në lidhje me aftësitë që duhet të kenë planifikuesit. ECE (2008) sugjeron që një planifikues i trajnuar e profesionist duhet të ketë aftësinë të angazhojë aktorët në të gjitha nivelet e planifikimit përmes: a Pjesëmarrjes: komunikim; II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

b Konsultimit: dhënie këshille/ekspertize me qëllim arritjen në konkluzione; c Përfaqësimit: të një apo më shumë grupeve të aktorëve dhe ideve të tyre; d Advokimit: për vendimmarrje kolektive për përmirësimin e komunitetit të prekur/trajtuar. Kur qeveria qendrore kryen decentralizimin e funksionit të planifikimit në nivele vendore të qeverisjes, ka edhe pritshmërinë që autoritetet vendore kanë aftësinë dhe kapacitetet e nevojshme (si më sipër) për të kryer funksionin. Është e gabuar që qeveria qendrore të mendojë ricentralizimin si zgjidhje të problemit, nëse pritshmëria në lidhje me kapacitetet profesionale, nuk kënaqet. Kompetencat e planifikuesit në nivel individual, për t`iu përgjigjur kompetencave institucionale duhet të jenë si mëposhtë: • Njohuri mbi sturkturën urbane hapësinore sipas të cilës funksionojnë qytetet; • Aftësi për të kryer analiza demografike, ekonomike, sociale e kulturore, për të kuptuar tendencat e popullsisë, punësimit, shëndetit, kërkesës për shërbime, etj.; • Njohuri në hartim planesh dhe vlerësim projektesh; 75


• Aftësi në përdorim teknikash për përfshirjen e shumë njerëzve dhe aktorëve në vendimmarrje; • Njohuri mbi politikat, proceset dhe programet e Bashkimit Evropian; • Aftësi për të kuptuar ndikimin social dhe mjedisor të planifikimit mbi komunitetet e ndryshme; • Aftësi për të punuar me publikun dhe për të artikuluar çështjet e planifikimit në mënyrë të kuptueshme për të gjitha audiencat; • Aftësi për të vepruar si ndërmjetësues dhe lehtësues procesesh në të cilat ka konflikte; • Njohuri të sistemit ligjor për planifikimin dhe të rregulloreve të përdorimit të tokës; • Aftësi për të zgjidhur problemet duke kombinuar aftësitë teknike me pragmatizmin dhe duke qenë krijues; • Njohuri shumë të mira të sistemeve gjeografike të informacionit dhe të instrumenteve përkatëse. Në librin e tij “Ndërtim kapacitetesh për planifikuesit”, Perdicoulis (2011, fq. 20) përmbledh këto cilësi të përgjithshme për një planifikues që punon në nivel vendor: • Vizionar; • Manaxher projekti, procesi, financash dhe grupesh interesi; • Lider; • I aftë për të menduar përtej “kuadrateve” dhe ndërmjetës; • I aftë për të punuar në grup; • I aftë për të realizuar qëllimin pavarësisht kontekstit; • I aftë për të punuar me njerëzit dhe komunitetet; • Analitik, i aftë për të marrë vendime, kryer vlerësime dhe për vetëkriticizëm; • Komunikues dhe dëgjues inteligjent; • Intuitiv dhe i aftë për zgjidhur konflikte; • I aftë për të kuptuar nevojat e grupit të interesit apo klientit. 76

Veç parimeve e kompetencave, një aspekt thelbësor i evolucionit në planifikim është levizja drejt planifikimit [hapësinor] strategjik. Ky nuk është një diskutim i ri, pasi planifikimi strategjik për çështje të zhvillimit ekonomik, apo të sektorëve të ndryshëm të ekonomisë, është një praktikë e konsoliduar. Po ashtu, diskutimi për të planifikuar në mënyrë strategjike për territorin ka nisur prej vitesh. E megjithatë, institucionet dhe sistemet e vendeve të ndryshme Evropiane janë treguar disi të “ngadalta” në përqafimin e plotë të qasjes strategjike në planifikim. Kjo është deri diku e kuptueshme, pasi ndërsa teorikisht kjo qasje është përpunuar mjaftueshëm, sistemeve institucionale e të qeverisjes u duhet kohë për t`u adaptuar në kornizën e kësaj qasjeje. Gjithashtu, jo të gjitha vendet përdorin të njëjtin stil planifikimi, si rezultat i traditës së këtij procesi në kohë. Për shembull, tradita e stilit të planifikimit në Francë – modeli francez, është qasja rajonale ekonomike, dhe shpesh është konsideruar si planifikim strategjik. Në fakt, kjo qasje ka fokus social-ekonomik dhe synon të mbështetë rajonet më të pafavorizuara. Ndërkohë, planifikimi strategjik synon të adresojë të gjitha nevojat e shoqërisë dhe të burimeve në territor, duke qenë gjithëpërfshirës, duke nxitur konkurencën dhe përdorimin e avantazheve rajonale dhe duke shkuar përtej planifikimit fizik dhe thjesht rregullator. Shtete të ndryshme, përmes reformave në planifikim, kanë lëvizur nga njëra formë e planifikimit në tjetrën, duke i dhënë më tepër rëndësi planifikimit strategjik. Për shembull Hollanda, nga një qasje planifikimi hapësinor të centralizuar po lëviz drejt planifikimit strategjik në nivel qendror dhe decentralizimit të planifikimit hapësinor në nivelin vendor të qeverisjes. Në nivel vendor, Hollanda gjithashtu po i referohet qasjes së planifikimit strategjik të territorit, me qëllim levizjen nga planifikimi territorial sektorial drejt një plani të vetëm, të integruar, gjithëpërfshirës, strategjik dhe me elemente rregullatore.


Klasifikimi sipas 2.3.2

Klasifikimi në ECSP Ekonomike Rajonale Francë Gjermani (Lindje) Portugali

Të integruar Gjithëpërfshirës Austri Danimark Finlanda Gjermani Hollandë Suedi

Përdorimit i Tokës

Ekonomike Rajonale

Europa 10+2+2

Francë Portugali Irlandë Suedi Gjermani Mbretëri e Bashkuar

Letoni Lituani Hungari Sllovaki Norvegji

Të integruar Gjithëpërfshirës

Europa 10+2+2

Austri Danimarkë Finlandë Gjermani HollandëSuedi Belgjikë Francë Irlandë Luksemburg Mbretëri e Bashkuar

Hungari Poloni Sllovaki Slloveni Bullgari Rumani Zvicër Estoni Letoni Lituani Norvegji

Belgjikë Irlandë Luksemburg Mbretëria e Bashkuar

Përdorimit i Tokës Urbanizim Greqi Itali Spanjë

* Të përmendura tërthorazi në ECSP ** Të papërmendura në ECSP 1 Shtet i zhvendosur 2 Shtete të zhvendosura 4 Shtete të zhvendosura

Belgjikë Irlandë Luksemburg Mbretëria e Bashkuar Portugali Spanjë

Urbanizim Greqi Itali Spanjë

Figura 80. Lëvizja e shteteve të BE 15 mes stileve të planifikimit19 II. PROCESE DHE DOKUMENTE PLANIFIKIMI

Europa 10+2+2 Republika Çeke Qipro Malta

Europa 10+2+2 Qipro Malta

BURIMI: PLUREL REPORT, 2010 

77


III. SI STUDIOHET TERRITORI? – ANALIZË DHE DIAGNOZË Ky kapitull trajton disa nga proceset kyç të analizave territoriale, të diagnozës së problemit dhe të sistemit të informacionit për PPV-në. Analizat e paraqitura nuk janë shteruese dhe nuk mbulojnë të gjitha tematikat e paraqitura në nenin 53 të VKM-së nr.671. Përzgjedhja e analizave të paraqitura në këtë kapitull është bërë mbi bazën e dy kritereve: a) analizat e përdorura më gjerësisht; b) analizat të cilat nevojiten për strategjinë territoriale, përveç analizës metabolike të parashikuar nga rregullorja e planifikimit. Veç analizave të paraqitura në këtë kapitull, si dhe atyre që kërkon rregullorja, grupi i punës mund të kryejë edhe analiza të tjera që gjykohen si të nevojshme sipas kontekstit dhe metodologjisë së zgjedhur.

3.1 HARTA BAZË DHE GIS Diskutimi për hartën bazë shërben për të gjithë procesin e planifikimit vendor më tepër se në kuadër të kryerjes së analizave territoriale. Madje, në linja të ngjashme mund të veprohet për çdo proces/dokument planifikimi,

pavarësisht nivelit qeverisës. Harta bazë dhe harta të mëtejshme analitike e tematike të PPV-së prodhohen në sistemin gjeografik të informacionit (GIS), si sistemi më i përshtatshëm për të lidhur informacionin sasior të territorit me vendndodhjen e tij. GIS-i është një bashkësi procesesh, qëllimi i së cilës është të mbledhë të dhëna, t`i “magazinojë” sipas një strukture tabelare dhe hartografike, t`i analizojë ato e të ndihmojë në vendimmarrjen e autoriteteve. Hapi i parë për përgatitjen e një baze të dhënash është identifikimi dhe mbledhja e të dhënave. Mirëpo, duke qenë se burimi dhe cilësia e tyre mund të jenë të ndryshme, edhe strategjia e grumbullimit dhe përpunimeve paraprake të informacionit për t`u hedhur në GIS (nëse nuk është në programet përkatëse) duhet të jetë e larmishme. Kështu, për shembull, disa të dhëna mund të jenë të paraqitura në mënyrë tabelare (në letër ose elektronike), por iu mungon lidhja me hartën; disa të tjera mund të jenë të vizatuara në AutoCAD, por si të tilla nuk mbajnë tabela atributesh të lidhura me to. Gjithashtu, të dhënat mund të kenë mangësi sa i përket

Ndërtesa

Rrugë, Ujëra

Foto Satelitore

Figura 81. Pamje të hartës bazë

BURIMI: GJEOPORTALI I ASIG, 2015 PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

78


Figura 82. Faqja zyrtare e ASIG dhe gjeoportali

BURIMI: GJEOPORTALI I ASIG, 2015, GEOPORTAL.ASIG.GOV.AL

standardit të krijimit (duhet të përcaktohet ligjërisht për të gjitha llojet e informacioneve hartografike), detajit (p.sh. shkalla e paraqitjes) apo edhe cilësisë së punës gjatë krijimit të tyre (p.sh. dixhitalizimi i ndërtesave nuk është kryer me polyline dhe poligonet janë të hapura e si të tilla nuk mund të konsiderohen sipërfaqe).

të realizohet përmes internetit ose intranetit. Në rastin e parë, numri i përdoruesve mund të jetë më i lartë dhe është e mundur të punohet njëkohësisht nga vendndodhje të ndryshme me të njëjtin informacion. Kostot e mirëmbajtjes së sistemit në këtë rast do të ishin më të larta. Megjithatë, efiçenca ekonomike e përgjithshme e funksionimit të sistemit varet nga nevoja reale për një numër të caktuar përdoruesish dhe buxheti në dispozicion.

Mbas mbledhjes së të dhënave, strukturimi i tyre ose, thënë ndryshe, krijimi i arkitekturës së bazës së të dhënave është i nevojshëm të kryhet në bazë të qëllimeve të përdorimit të saj dhe cilësive të çdo të dhëne. Në varësi të numrit të personave që do të krijojnë/përdorin të dhënat, (roli specifik i gjithsecilit) është e këshillueshme që kjo bazë të dhënash të ruhet në një server e të aksesohet në mënyrë të kontrolluar dhe sipas niveleve të ndryshme të përdoruesve. Në të kundërt, mund të arrihet në një mbivendosje apo edhe «ndotje» të të dhënave. Aksesi mund

Duke qenë se në Shqipëri veprohet në kushtet e mungesës së informacionit ose të standardeve të përshtatshme për qëllime planifikimi, pasi të gjitha të dhënat janë hedhur në sistem / grumbulluar, duhet të bëhet pastrimi, dixhitalizimi dhe sjellja e të dhënave në një standard të pranueshëm. Për këtë qëllim, grupi i punës me njohuri bazë të software-ve20 të GIS-it do të angazhohet në përditësimin e

III. SI STUDIOHET TERRITORI? – ANALIZË DHE DIAGNOZË

79


Figura 83. Fragment i krijimit të hartës bazë – hedhja e atributeve SERVICES AND KATEGORIA MARKER INFRASTRUCTURE SEC_Hospital FID UUID ValidFrom

ValidTil

Status Code Name Capacity

Type FootPtArea

Tabela 4.

PERSHKRIMI

ID UUID E VLEFSHME NGA XX(DITA)/ XX(MUAJI)/ XXXX(VITI) E VLEFSHME DERI XX(DITA)/ XX(MUAJI)/ XXXX(VITI) STATUSI EKZISTUES KODI EMRI KAPACITETI XXXX NUMER SHTRETERISH KATEGORIA PUBLIK SIPERFAQJA E XXXX PARCELES (M2)

VLERA 2

VLERA 3

VLERA 4

I PROPOZUAR

NE NDERTIM

NE ZGJERIM

PRIVAT

Fragment i tabelës së ideimit të objekteve dhe atributeve përkatëse

të dhënave dhe veshjen e tyre me atributet e nevojshme. Në momentin që baza e të dhënave konsiderohet e ngritur në GIS, mund të kryhen analiza të ndryshme të gjendjes ekzituese të një territori me anë të intrumenteve të ndryshme që programet GIS na vënë në dispozicion . Më të rëndësishme janë ato “overlay” (të mbivendosjes së shtresave të informacionit). 80

VLERA 1

BURIMI: Co-PLAN, 2015

BURIMI: Co-PLAN, 2015

Analizat “overlay” bëjnë të mundur që të kuptohet se si dukuri të ndryshme ndërveprojnë me njëra-tjetrën në territor (p.sh. mbivendosja e shtresës së ndërtesave të banimit me zonat e nxehta e të ndotura mjedisore dhe rrezet e tyre të ndikimit). Këto analiza mundësohen në një kohë shumë më të shkurtër sesa po të kryheshin mekanikisht dhe subjektivisht, sepse një pjesë e madhe e llogaritjeve automatizohen nga sistemi. Gjithashtu, gjenerimi i hartave


në formate të gatshme për printim, si dhe i raporteve tabelare të informacionit është shumë i thjeshtëzuar në GIS. Së fundi, në kushtet kur territoret administrative vendore janë zmadhuar ndjeshëm (si rezultat i reformës territorialo-administrative) përdorimi i GIS-it mundëson që çdo qelizë e territorit të trajtohet me po të njëjtin detaj, pavarësisht sipërfaqes së rritur. Ligji nr. 107/2014 sanksionon përdorimin e GIS-it për hartimin e planeve territoriale në Shqipëri në nenet 54 deri në 57 të tij. Sipas ligjit, “Informacioni në regjistër organizohet sipas një rrjeti të integruar e shumëqëllimësh të bazave të të dhënave shtetërore për tokën dhe zhvillimet në të, të pavarura e ndërvepruese ndërmjet tyre. Autoritetet përgjegjëse ndërtojnë, administrojnë e mirëmbajnë bazën e tyre të të

dhënave, pjesë përbërëse të regjistrit, sipas një platforme teknike, strukture dhe standardeve të përbashkëta gjeodezike të GIS-it për të siguruar përputhshmërinë e ndërveprimin ndërmjet tyre dhe shkëmbimin e përdorimin e informacionit të regjistruar në to.” (neni 55). Me akte nënligjore (sipas nenit 57 të ligjit) përcaktohen “standardet e përbashkëta gjeodezike dhe të GIS-it, rregullat e lidhjes në rrjet dhe të transferimit të ndërsjellë të të dhënave ndërmjet autoriteteve të planifikimit dhe institucioneve të tjera shtetërore …”, si dhe të drejtat e detyrimet e autoriteteve në përdorimin e regjistrit. Fakti që regjistri i integruar i territorit është i bazuar në formatet e GIS-it dhe në detyrimin e ngarkimit të “shapefile-ve” në të krijon një nxitje që GIS-i të përdoret në çdo hap të hartimit të planeve territoriale.

Potenciali Energjitik në Shqipëri Legjenda Kufi Bashkie

M ALESI E M AD H E

T R O P O JE

Kufi Qarku SHKO DER

Orë me Ere

HAS

FUSHE ARREZ

4500-5250 min val.

VA U I D E J E S

1000

PUKE

KUKES

Orë me Diell 2600

LEZH E M IR D IT E

2800 min val.

D IB E R

2100

Shpëjtësi Mesatare Ere (m/s) 3.4 3.8

KR U JE

1.5

Densiteti i Përcjelljes së Nxehtësisë (mW/m2) 57

B U L Q IZ E VO RE S H IJ A K

KAM EZ T IR A N E L IB R A Z H D

K AVA JE

P E Q IN

D IV J A K E LU S H N JE

5

Temp. tek 3000m thellësi (ºC)

ELBASAN

R R O G O Z H IN E

63 min val.

KLO S

DURRES

4.3 min val.

M AT

K U R B IN

PE R R E N JA S

BELSH

C E R R IK PO GRADEC

F IE R

ROSKOVEC PAT O S

75

M A L IQ

B E R AT

M ALLAKASTER

P O L IC A N

80 min val.

30

Temp. tek 100m thellësi (ºC) 18 19 min val.

6

Rrezatimi Diellor Ditor (kWh/m2)

PUSTEC

GRAM SH

KUCO VE U R A VA J G U R O R E

S E L E N IC E

KO RCE

D EVO LL

S K R A PA R

M E M A L IA J KELC YR E

VLO R E

KO LO N JE

TEPELEN E PERM ET L IB O H O V E

H IM A R E

G J IR O K A S T E R

D E LV IN E D R O PU LL

S A R A N D E L IV A D H J A

4.6 4.7 min val.

K O N IS P O L

3.29

0 5 10

20

Prepared by: Co PLAN, 2015 Source: Co-PLAN, 2007: "Study on Assessment of Renewable Energy Sources Potentials in Albania"

Figura 84. Analiza Overlay – e mbivendosjes së shtresave; rasti i intepretimit të potencialit energjitik në Shqipëri III. SI STUDIOHET TERRITORI? – ANALIZË DHE DIAGNOZË

BURIMI: Co-PLAN, 2015

81

30

40 Kilo


3.1.1 HARTA BAZË

FUNKSIONI “Erase” Fillimi

Rezultati

FUNKSIONI “Identity” Rezultati

Fillimi

Forma për identifikim

Fillimi

FUNKSIONI “Intersect” Rezultati

Forma për mbivendosje

FUNKSIONI “Symmetrical Difference” Fillimi

Rezultati

Forma për identifikim

FUNKSIONI “Union” Fillimi

Rezultati

Forma për identifikim

Fillimi

FUNKSIONI “Update” Rezultati

Forma për azhornim

Figura 85. Shembuj të komandave bazë në GIS gjatë përgatitjes së hartës bazë21 82

BURIMI: ARCGIS HELP PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

Harta bazë, sikurse e tregon edhe vetë emri, është themeli operativ mbi të cilin ngrihet i gjithë sistemi i informacionit për PPV-në, sikurse edhe kryhen llogaritjet përkatëse të planifikimit (intensiteti, koeficientët e shfrytëzimit, dendësitë e kërkuara sipas ligjit etj.). Për përgatitjen e planeve territoriale harta bazë duhet të përfshijë të paktën 4 elemente (nisur nga gjendja e cunguar e informacionit në Shqipëri), pa u kufizuar me: • Ndërtesat, të cilat duhet të kenë një seri atributesh dhe minimalisht (për të nisur punën) numrin e banorëve dhe lartësinë (e shprehur, sipas mundësisë, në metra ose numër katesh). Vizatimi i tyre duhet të bëhet me anë të poligonëve. Burimi i informacionit i cili për momentin lidh ndërtesat me popullsinë është INSTAT-i. Megjithatë, informacioni i INSTAT-it në këtë nivel sigurohet vetëm në momentin e kryerjes së regjistrimit të popullsisë dhe banesave “census” dhe nuk vlen për çdo vit. Informacioni, sigurisht, ka marzh gabimi, por kjo nuk ndikon në procesin e planifikimit. Aktualisht, ky informacion nuk aksesohet për arsye të ruajtjes së konfidencialitetit. Ndërkohë, do të ishte me shumë vlerë nëse INSTAT-i ua siguron bashkive këtë informacion në nivelin e bllokut që krijohet për grumbullimin e tij. Në mënyrë alternative, bashkitë mund të ndërmarrin procese të grumbullimit të informacionit për popullsinë në ndërtesa, si dhe për atribute të tjera me rëndësi (numri i kateve, funksionet, cilësia e ndërtimit etj.) • Rrugët, të cilat duhet të jenë edhe në formë aksi (të vizatuara si polyline), edhe në formë poligoni për të bërë llogaritjen e sipërfaqeve. Gjenerimi i poligonëve mund të automatizohet deri në një shkallë të caktuar duke përdorur komandën “buffer”. Burimet e informacionit për rrugët janë ASIG-u dhe AKPT-ja. Këto dy institucione kanë grumbulluar dhe dixhitalizuar informacione


parcelash (të dukshme nga ortophoto). Harta e përdorimit të tokës, së bashku me ndërtesat dhe rrugët, do të përdoret në krijimin e njësive strukturore dhe në llogaritjen e treguesve ekzistues dhe të propozuar të planifikimit dhe të zhvillimit të territorit (sipas rregullores së zhvillimit – VKM nr. 408). Figura 86. Procesi i vizatimit të rrugës si vijë dhe si sipërfaqe

nga institucione burimore, si Autoriteti Shtetëror Rrugor etj. Megjithatë, duke qenë se informacioni është përpunuar për të gjithë territorin e Shqipërisë, në disa raste (të konsiderueshme), niveli i detajit të paraqitjes nuk është i përshtatshëm për planifikimin vendor. Pra, në përgjithësi, është e nevojshme që bashkia ta rishikojë, ta rifreskojë dhe ta rregullojë informacionin dhe më pas ta shkëmbejë atë me dy agjencitë e mësipërme. Si parim, bashkitë nuk duhet të reshtin së rregulluari e mirëmbajturi bazat e të dhënave që i krijojnë në GIS. • Hidrografia, e cila duhet të paraqitet polyline për çdo rrjedhje/burim ujor, si lumenjtë, liqenet, përrenjtë dhe kanalet vaditëse. Lumenjtë kryesorë duhe të kenë të vizatuar me poligon edhe shtratin e tyre, veç rrjedhës. • Izohipset, të cilat merren të gatshme nga institucionet që punojnë për krijimin e tyre. Në mungesë të hartave vektoriale, ato mund të dixhitalizohen nga imazhet e hartave topografike. Për një PPV, në varësi edhe të sipërfaqes administrative të bashkisë, si dhe të terrenit të saj, hartat topografike që preferohen janë ato 1:10 000, 1:25 000, 1:50 000 dhe 1:100 000. Pas krijimit të shtresave të mësipërme (përfshirë atributet përkatëse) përgatitet harta e përdorimit ekzistues të tokës. Preferohet që kjo hartë të krijohet në nivel parcele, por në pamundësi të përdorimit të hartës kadastrale (të pronave) dixhitale për llogaritje të mëtejshme planifikimi, ajo mund të realizohet edhe me grupe

3.2 DEMOGRAFIA Analizat dhe projeksionet demografike janë tejet të rëndësishme në procesin e planifikimit. Ato lidhen drejtpërdrejt me analizat tematike të planit (sipas VKM-së nr.671), si dhe me disa propozime (përdorimi i tokës, intensiteti i ndërtimit, infrastrukturat, strehimi), për të cilat nevojitet të kuptohet shkalla e nevojshme e popullsisë për të cilën po planifikohet. Njohja e numrit dhe e shpërndarjes gjeografike të popullsisë, si dhe faktorët që e kanë ndryshuar atë në vite janë aspekte thelbësore për organizimin dhe menaxhimin e territorit, ekonomisë dhe shoqërisë. Më konkretisht, analizat dhe projeksionet demografike lidhen me këto procese: Gjatë hartimit të Strategjisë Territoriale të Bashkisë, për: • Analizën e nevojave për strehim – duhet analizuar situata ekzistuese e strehimit në qendrat e banuara dhe projeksioni i ofertës së tregut të strehimit dhe nevojës për strehim që do të ketë bashkia për afatin kohor për të cilin hartohet plani. Ky i fundit lidhet drejtpërdrejt me projeksionet demografike dhe strukturën familjare të popullsisë. • Analizën e zonave të mbrojtura natyrore dhe të trashëgimisë kulturore dhe historike – nevojitet të kuptohet sa është numri i banorëve që preken nga kushtëzime sektoriale dhe instrumentet e manaxhimit të tokës që do të propozojë plani. Për këtë arsye, është e nevojshme që, të paktën për zona të tilla, veç numrit të përgjithshëm të

III. SI STUDIOHET TERRITORI? – ANALIZË DHE DIAGNOZË

83


popullsisë, të mblidhet edhe informacion më i detajuar mbi shpërndarjen e popullsisë në terren.

mbi rezultatet e analizës së nevojave për strehim dhe projeksionit demografik të studiuar për bashkinë në fjalë.

• Analizën e çështjeve, zonave dhe/ose objekteve të rëndësisë kombëtare që ndodhen në territorin e bashkisë dhe kufizimet që rrjedhin prej tyre – nevojitet të përllogaritet numri i banorëve të prekur nga këto kushtëzime.

• Përcaktimin e pozicionimit të shërbimeve dhe rrjeteve kryesore të infrastrukturave (rrugore, nëntokësore, arsimore, shëndetësore, sociale, hapësira publike dhe të gjelbra etj.) – nevojitet të llogariten tregues që lidhen me projeksionet e popullsisë, piramidën e popullsisë dhe shpërndarjen e saj në territor.

• Analizën e problematikës mjedisore, të burimeve ndotëse dhe të të dhënave për pasojat e tyre në territor dhe shëndetin e njeriut – nevojitet të llogaritet ndikimi edhe në terma popullsie të prekur/në rrezik, ndikimi nga zonat e nxehta (hotspot-et) mjedisore të identifikuara, numri i popullsisë banuese në zona me ndjeshmëri të veçantë mjedisore etj. • Analizën dhe vlerësimin ekonomik si dhe analizën dhe vlerësimin e problematikave sociale, përshirë edukimin, kriminalitetin, komunitetet e margjinalizuara, papunësinë etj – të lidhura me të dhënat demografike, tendencat e rritjes/uljes së popullsisë, strukturën moshore dhe gjinore të popullsisë (sidomos implikimet që ka në analizën arsimore dhe punësimin), si dhe tregues të tjerë me domethënie sociale/ekonomike (p.sh. koeficienti i varësisë etj.). • Analizën e gjendjes ekzistuese të transportit, si dhe analizën e gjendjes ekzistuese të infrastrukturave nëntokësore – për matjen e disa treguesve të të cilave nevojiten të dhëna në lidhje me popullsinë. • Analizën e periferialitetit – nevojitet të llogaritet numri i banorëve që banojnë në zona të konsideruara periferike mbi bazën e treguesve për matjen e periferialitetit sipas kësaj analize dhe VKM-së nr.671. Gjatë hartimit të planit të zhvillimit të territorit për: • Hartimin e planit të strehimit, i cili bazohet 84

Për sa më sipër, parashikimet në lidhje me nevojën për strehim dhe infrastruktura publike ndikojnë drejpërdrejt në përdorimin e propozuar të tokës (kategoritë bazë, nënkategoritë bazë dhe funksionet e propozuara), si dhe në treguesit e zhvillimit të propozuar. Këto dy aspekte janë çështje kyçe që i trajton plani dhe kanë ndikim të drejtpërdrejt në politikat e zhvillimit ekonomik, social dhe mbrojtjen e mjedisit dhe tokës bujqësore. Pra, analizat dhe parashikimet demografike ndikojnë në mënyrë zinxhir dhe të tërthortë tek të gjithë segmentet e planit të zhvillimit të territorit. 3.2.1 ANALIZA DEMOGRAFIKE Analiza demografike, e cila kryhet gjatë hartimit të planit të përgjithshëm vendor, përmban dy pjesë kryesore: tendencat e popullsisë dhe potencialin demografik, nga njëra anë, dhe burimet njerëzore, nga ana tjetër. Tendencat e popullsisë dhe potenciali demografik përmbajnë çështje, si: sasia dhe struktura e popullsisë, gjinia, shpërndarja në territor, mosha, lëvizjet migratore etj., ndërsa studimi i burimeve njerëzore përmban çështje, si: struktura dhe dinamika e forcës së punës, niveli i edukimit, të dhëna mbi shëndetësinë, tregues mbi standardin e jetesës dhe nivelet e konsumit etj. Studimi i burimeve njerëzore është përfshirë në analizën social-ekonomike, por lidhet ngushtësisht edhe me analizën demografike.


Figura 87. Shpërndarja e popullsisë në moshë pune në disa nga njësitë vendore përgjatë autostradës Tiranë – Durrës, para realizimit të reformës territoriale (rasti i Xhafzotaj)

BURIMI: KOMUNA XHAFZOTAJ DHE Co-PLAN, 2014

Analiza demografike në nivel kombëtar dhe rajonal. Gjatë hartimit të planit të përgjithshëm vendor është e rëndësishme që analiza demografike të kryhet, përveçse në nivel vendor, edhe në nivel kombëtar e rajonal. Kjo bëhet që të kuptohen tendencat demografike në kohë, të cilat shpesh dalin përtej kufijve administrativë të një bashkie, për shkak të dinamikave migratore. Çështjet kryesore që duhet të analizohen në nivel kombëtar dhe rajonal janë:

3 Si është përbërja gjinore/moshore e popullsisë në nivel rajonal? Sa % është popullsi në moshë pune?

1 Popullsia aktuale dhe e pritshme kombëtare - Sa është numri aktual i popullsisë dhe rritja e popullsisë së pritshme në nivel kombëtar?

Të dhënat e mësipërme e ndihmojnë procesin e planifikimit, sidomos përsa i përket:

2 Popullsia aktuale dhe e pritshme rajonale - Sa është rritja e popullsisë së pritshme në nivel rajonal?

4 Si është e shpërndarë popullsia në nivel kombëtar dhe rajonal? Cilat janë tendencat e migrimit? 5 Tendencat migratore - Si janë tendencat e lëvizjes së popullsisë brenda territorit kombëtar (ndërmjet rajoneve/qarqeve) dhe jashtë gjatë 10 viteve të fundit?

1 Përfshirjeve në strategjitë e zhvillimit ekonomik rajonal me fokus matjen e treguesve që kanë të bëjnë me pabarazitë rajonale dhe kapacitetin e rajonit në nivel

III. SI STUDIOHET TERRITORI? – ANALIZË DHE DIAGNOZË

85


RRITJE E NGADALTË PA NDRYSHIM / TKURRJE

RRITJE E SHPEJTË

SHBA

Kenia

Mosha 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Meshkuj Femra

8

6

2 4 4 2 0 Përqindja e Popullsisë

Itali

Meshkuj Femra

6

8

6

2 4 4 2 0 Përqindja e Popullsisë

Meshkuj Femra

6

6

2 4 4 2 0 Përqindja e Popullsisë

Figura 88. Skemat e rasteve të piramidave të popullsisë22

prodhimi e konsumi, si: PBB/frymë, kapitali njerëzor në moshë pune, madhësia e tregjeve etj. 2 Përfshirjeve në planifikimin e infrastrukturave rajonale, si: ato shëndetësore e arsimore rajonale (arsimi profesional), trajtimi i mbetjeve të ngurta, trajtimi i ujërave të ndotura etj. Kur flasim për analizë demografike në nivel rajonal, shkalla e analizës varion në varësi të arsyes përse po bëhet analiza demografike. Në shumë raste, niveli rajonal mund të përkthehet në nivelin e qarkut, madje ndonjëherë edhe të rrethit, për shkak të nivelit të informacionit. Në raste të tjera, rajoni për të cilin bëhen analizat demografike mund të përfshijë një sërë njësish vendore (ato para reformës territorialo-administrative ose pas saj), të cilat jo domosdoshmërisht bëjnë pjesë në të njëjtin qark. Kështu, për shembull, analiza demografike e mëposhtme është kryer për të kuptuar shpërndarjen e popullsisë në moshë pune në njësitë përgjatë autostradës Tiranë – Durrës. Në nivel vendor, analiza demografike përfshin një studim më të hollësishëm të elementeve 86

6

BURIMI: TRULLINGER, 2009 PËRGATITUR: Co-PLAN

të studiuara në nivel kombëtar/rajonal. Në këtë nivel/fazë, veç treguesve sasiorë, rëndësi të veçantë merr edhe kuptimi i shpërndarjes së popullsisë në territor. Çështjet kryesore që duhet të analizohen në nivel vendor janë: 1 Popullsia aktuale në nivel komune/fshati (cilado të jetë qeliza më e vogël për të cilën ka informacion). 2 Popullsia gjatë dy censuseve të fundit në nivel komune/fshati (cilado të jetë qeliza më e vogël për të cilën ka informacion). Ky informacion ndihmon planifikuesit që të llogaritin indeksin e rritjes së popullsisë, nëse nuk mund ta gjejnë të gatshëm. Rritja e popullsisë gjatë 10 viteve të fundit mund të llogaritet si më poshtë: R = [(Pn / Po) 1/n - 1] x 100 ku, R – Rritja e popullsisë Pn – Popullsia e vitit për të cilin bëhet projeksioni Po – Popullsia aktuale n – Numri i viteve të ndërmjetme


Legjenda

Banorë/km2 (Rrjeti 1 x 1 km) 10 - 50 50 - 200 200 - 1 000 1 000 - 10 000 10 000 - 25 000

Figura 89. Fragment i hartës së INSTAT me popullsinë sipas rrjetit 1km2 për bashkinë e Beratit

3 Struktura gjinore/moshore e popullsisë (piramida e popullsisë – 5 vjeçare dhe/ose 1 vjeçare). Piramida e popullsisë ndihmon në analizën e rritjes së popullsisë, fertilitetin, vdekshmërinë dhe migrimin në një zonë të caktuar. Bazuar mbi formën e piramidës, mund të arrihet në përfundim lidhur me disa elemente që kanë të bëjnë me fertilitetin, jetëgjatësinë, varësinë moshore, balancën gjinore etj. Format më të zakonshme të piramidës së popullsisë janë: a Forma e bredhit, ku grupmoshat e reja zënë vendin më të madh në piramidë. Kjo formë zakonisht përfaqëson popullsi në vendet në zhvillim të cilat kanë karakteristikat e mëposhtme:

BURIMI: INSTAT 2011 DHE ASIG 2015 PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

b Forma e kutisë, ku shpërndarja e popullsisë është e balancuar mes grupmoshave të ndryshme. Zakonisht kjo formë piramide përfaqëson popullsi në vendet e zhvilluara, me rritje të ngadaltë popullsie, me karakteristikat e mëposhtme: – Vdekshmëri foshnjore e ulët – Ritme të ngadalta të rritjes së popullsisë – Jetëgjatësi e lartë c Forma e filxhanit, ku popullsia në grupmoshat madhore është mbizotëruese në numër ndaj popullsisë së re. Kjo formë piramide zakonisht përfaqëson popullsi në vendet e zhvilluara me rritje negative të popullsisë, me karakteristikat e mëposhtme:

– Ritme të ngadalta të rritjes së popullsisë – Lindshmëri e lartë – Jetëgjatësi e ulët III. SI STUDIOHET TERRITORI? – ANALIZË DHE DIAGNOZË

– Lindshmëri e ulët – Popullsi në tkurrje – Jetëgjatësi e lartë 87


Access to higher secondary schools

No. of higher secondary schools within 30 minutes walk, from existing urban centers (36)

B AJ R AM CUR R I

Legjenda Nr. i shkollave 30 minuta me ecje larg qëndrës së qytetit

Zona e Influencës e Radiostacionit

Kufiri i Radiostacionit

FiguraNdërtesa 90. Rrezja e ndikimit nga të prekura nga Zona e Influencës radiostacioni në Xhafzotaj

1 Tendencat migratore (emigrimi dhe imigrimi) – në mungesë të të dhënave, do të referohen parashikimet nga analizat rajonale dhe kombëtare. 2 Shpërndarja e popullsisë brenda njësisë vendore – Ky lloj informacioni mund të jetë i vështirë për t’u aksesuar. Shpërndarja e popullsisë duhet të bëhet mbi bazën e qelizës më të vogël për të cilën ekziston ky informacion, si: ndërtesa, blloku (i banimit, zgjedhor, i INSTAT-it etj.), lagjia, fshati etj. Nëse ky informacion mungon plotësisht, mund të bëhen përllogaritje të përafërta të popullsisë bazuar mbi dendësinë e banimit (sipas rrjetit 1km2 të INSTAT-it), edhe pse kjo metodë mund të ketë një përqindje gabimi të konsiderueshme. Ky informacion duhet të hartëzohet jo vetëm për të treguar grafikisht shpërndarjen e popullsisë në territor, por edhe që të mund të përdoret për të kryer analiza me mbivendosje (overlay), si p.sh popullsia që preket nga një rreze ndikimi hotspot-i mjedisor, rreze ndikimi e një shërbimi specifik publik etj.

88

2

∆∆ P UKË

KUKË S

F US HË -AR R Ë Z

VAU I DE J Ë S

∆ ∆∆ LE ZHË

R UB IK R R Ë S HE N

∆∆ ∆ ∆ ∆∆ ∆∆∆ ∆ ∆ ∆ ∆

P E S HKOP I

LAÇ

B UR R E L

MAMUR R AS

3

KR UJ Ë F US HË -KR UJ Ë

KLOS

B ULQIZË

MANË Z

4

S UKTH I R I DUR R Ë S

5 6

VOR Ë KAMË Z

S HIJ AK

KAVAJ Ë

TIR ANË

∆ ∆ ∆ ∆∆ ∆ R R OGOZHINË P E QIN

DIVJ AKË

8

9

16

Shkolla të Mesme

Prepared by: Co-P LAN, 2015 Source: A S IG, Ministry of E ducation

P R R E NJ AS

∆∆

P OGR ADE C

GR AMS H

∆∆∆ ∆ ∆ ∆ PATOS

R OS KOVE C

B ALLS H

10

B E LS H-QE NDË R

LUS HNJ E

F IE R

LIB R AZHD

E LB AS AN

CË R R IK

KUÇOVË

Qëndra Urbane (36)

BURIMI: KOMUNA XHAFZOTAJ DHE Co-PLAN, 2014

∆∆

1

Kufiri qarkut

∆ ∆

KR UMË

S HKODË R

0

Sipëfaqe që mbulojnë 30 minuta hecje nga qëndra

Kufiri i Radiostacionit Zona e Influencës e Radiostacionit Ndërtesa të prekura nga Zona e Influencës

KOP LIK

S E LE NICË

VLOR Ë

MALIQ

B E R AT

∆ ∆∆ ∆

ÇOR OVODË

ME MALIAJ

OR IKUM

TE P E LE NË

HIMAR Ë

∆∆

P OLIÇAN

B ILIS HT

E R S E KË

KË LCYR Ë

P Ë R ME T

∆∆

KOR ÇË

GJ IR OKAS TË R

LE S KOVIK

LIB OHOVË

∆ ∆

DE LVINË

S AR ANDË

KONIS P OL

Figura 91. Aksesi ndaj shkollave 9-vjeçare, sipas numrit që mund të arrihet brenda 30 minutave lëvizje në këmbë, nga qendrat e 36 rretheve

0 5 10

20

30

40

BURIMI: ASIG DHE MINISTRIA E ARSIMIT PËRGATITUR: Co-PLAN, 2015

3.2.2 PROJEKSIONET DEMOGRAFIKE Kapaciteti mbajtës është një koncept i huazuar nga shkencat mjedisore dhe i referohet kapacitetit të mjedisit për të përballuar jetesën e një grupi të caktuar njerëzish, si dhe për të asimiluar eksternalitetet që vijnë nga jetesa e këtyre banorëve në mënyrë të qëndrueshme. Në fushën e planifikimit, kapaciteti mbajtës i referohet numrit maksimal të banorëve që mund të strehohen në një zonë të caktuar, duke mundësuar gjithashtu ofrimin e infrastrukturave të nevojshme publike për këtë grup banorësh, sipas standardeve të përcaktuara në rregulloren e planifikimit (VKM nr.671). Ky numër banorësh ndryshon në varësi të sipërfaqes së zonës/ njësisë strukturore në fjalë, rrjetit infrastrukturor të parashikuar, treguesve të zhvillimit (intensiteti i ndërtimit), përqindjes së ndërtimit të rezervuar për përdorimin banim, si dhe standardeve të përcaktuara për banor, si: sipërfaqe banimi, sipërfaqe e gjelbër, sportive,


hapësirë publike, sipërfaqe parkimi etj. Një mënyrë e përllogaritjes së kapacitetit mbajtës të një njësie strukturore është si më poshtë: A * x = I * (Sip.tot – Kshr* Sip.tot – Kshp * Sip. tot – Sip.përdorime të tjera), ku: • A = standardi i banimit (p.sh: 25m2/banor) • x = kapaciteti mbajtës (numri maksimal i banorëve që mund të strehohen) • Sip.tot = sipërfaqja totale e njësisë strukturore • Kshr = koeficienti i shfrytëzimit të tokës për rrugë • Kshp = koeficienti i shfrytëzimit të tokës për hapësira publike. Në rast se kjo e dhënë mungon, mund të përdoren standardet e përcaktuara në rregulloren e planifikimit si: Hapësirë e gjelbër: 9 m2/banor, nga të cilat 2-3 m2/banor duhet të ofrohen brenda njësisë strukturore; Terrene sportive: 1.6 m2/banor; Parkim: 6 m2/banor; Pra 3+1.6+6 = 10.6 m2/banor për të përmbushur nevojat për hapësira publike; Pra, sipërfaqja totale e nevojshme për hapësirat publike të sipërpërmendura mund të përllogaritet si: x * 10.6 m2/banor

për periudhën kohore për të cilën plani i përgjithshëm vendor ka afat vlefshmërie, që, sipas legjislacionit shqiptar, është 15 vjet. Hapi i parë në përllogaritjen e projeksionit demografik është hedhja e të dhënave të mbledhura për popullsinë në vite në një grafik. Ky grafik ndihmon për të kuptuar shkallën e rritjes/uljes së popullsisë në vite, tendencat dhe arsyet e tyre e të tjera informacione që kanë të bëjnë me dinamikat demografike, mbi të cilat mund të bazohen parashikimet e skenareve të ndryshme të popullsisë së ardhshme. Një shembull i këtij grafiku paraqitet më poshtë: Projeksionet demografike llogariten duke përdorur indeksin e pritshëm të rritjes së popullsisë, përllogaritja e të cilit bazohet mbi skenare hipotetike të zhvillimeve socialekonomike të parashikuara. Dinamikat e zhvillimit social-ekonomik janë të ndryshme, sidomos në vendet në zhvillim, ndaj është mirë që të bëhen disa skenare projeksionesh, mbi të cilat të bazohen dhe disa skenarë zhvillimi, në mënyrë që PPV-ja të jetë një instrument elastik dhe lehtësisht i përshtatshëm ndaj ndryshimeve të paparashikuara. Ekspertët demografë ndjekin disa metoda për parashikimin e popullsisë, ndër të cilat rendisim: • Aritmetike ose lineare • Gjeometrike

Nëse kësaj sipërfaqeje i shtojmë edhe sipërfaqet e parcelave ku janë të vendosura ose parashikohen të vendosen struktura me funksion publik, si shkolla, kopshte etj., atëhere vlera duhet të jetë e barasvlefshme me Kshp * Sip.tot. • Sip.përdorime të tjera, ku do përfshihen sipërfaqet e parcelave për të cilat është përcaktuar përdorimi jo banim.

• Regression lines – least squre • Metoda krahasuese duke përdorur kurbat e rritjes së popullsisë së qyteteve më të mëdha me zhvillim të ngjashëm Një nga metodat e përllogaritjes së popullsisë së ardhshme është duke përdorur formulën e mëposhtme:

Përllogaritja e kapacitetit mbajtës i ndihmon planifikuesit të jenë realistë, për sa i përket shpërndarjes së popullsisë së pritshme dhe shërbimeve publike në territor. Projeksioni

demografik

përllogaritet

III. SI STUDIOHET TERRITORI? – ANALIZË DHE DIAGNOZË

Pn = Po * (1 + R/100) n ku: R – rritja e popullsisë Pn – popullsia e vitit për të cilin bëhet projeksioni Po – popullsia aktuale n – numri i viteve të ndërmjetme 89


Skenarët e ndryshëm të llogaritjes së popullsisë së ardhshme do të orientojnë çështjet e mëposhtme gjatë procesit të planifikimit të territorit: 1 Sipërfaqet e urbanizueshme, nevojat e strehimit etj.; 2 Sipërfaqet e gjelbëruara, sportive, parkimi etj. që ofrohen në nivel vendor; 3 Infrastrukturat shëndetësore në nivel vendor; 4 Infrastrukturat arsimore në nivel vendor.

Studimi i situatës social-ekonomike në një territor të caktuar përbëhet nga dy komponentë kryesorë: 1 Studimi i burimeve njerëzore, si: struktura dhe dinamika e forcës së punës, niveli i edukimit, të dhënat mbi shëndetësinë, treguesit mbi standardin e jetesës dhe nivelet e konsumit etj. dhe

Studimi i burimeve njerëzore bazohet mbi të dhëna sasiore dhe cilësore mbi demografinë banuese ose vizitore të territorit në studim. Çështjet kryesore që duhet të trajtohen në këtë analizë kanë të bëjnë me: 1 Arsimin: Përqindjen e popullsisë me arsim fillestar, të mesëm, të mesëm profesional, të lartë dhe pasuniversitar. Si janë këto përqindje në raport me përqindjet e bashkive fqinje, që do të thotë sa konkuruese është forca e punës në këtë njësi vendore në rajon dhe më gjerë? Si janë këto përqindje për secilën gjini? Cilat janë tendencat e arsimimit gjatë 10-15 viteve të fundit? 2 Punësimin: Numrin total dhe/ose % e 90

3 Shëndetësinë: Numrin e pacientëve të ndjekur në vite sipas patologjive, numrin e personave me aftësi të kufizuara, vdekshmërinë foshnjore, vdekshmërinë amtare, numrin e lindjeve dhe vdekjeve për çdo vit. 4 Mirëqënien ekonomike: Të ardhurat për frymë/njësi ekonomike familjare, numrin dhe/ ose % e familjeve me ndihmë ekonomike, nivelin e varfërisë, konsumin për frymë sipas llojit.

3.3 DIMENSIONI SOCIALEKONOMIK DHE PABARAZITË HAPËSINORE

2 Studimi i infrastrukturave sociale ekonomike ekzistuese në territor.

banorëve në moshë pune (15-64 vjeç), numrin dhe/ose % e punëkërkuesve aktivë, nivelin e punësimit sipas gjinisë dhe grupmoshës, sektorët kryesorë të punësimit, zonat që ofrojnë punësim më të lartë në shifra, pagat mesatare mujore sipas sektorit.

Të dhënat e mësipërme janë kryesisht të dhëna sasiore, të cilat japin një panoramë të qartë në nivel qyteti, përsa i përket disa çështjeve kry