Issuu on Google+

Kort

+RACHTIG Samenstelling: Marianne Velsink

Nieuw: Online draaiboeken voor activiteiten met peuters

Zit je verlegen om een leuke activiteit met peuters? Behalve de activiteitenru­ briek Kids Actief in dit tijdschrift en in het activiteitenarchief op kinder­ opvangtotaal.nl, is er nu de website www.peuteractiviteitenweb.nl. In deze digitale activiteitenbank vind je draai­ boeken voor activiteiten met peuters. Yvonne Lohman is de maker van deze website. Zij werkt twintig jaar op een verticale groep in de kinderopvang en rondde onlangs een studie Web­page de­ signer af. Op de site staan ­activiteitentips compleet met benodigdheden en draai­ boeken, speciaal voor ­medewerkers en kinderen in kinder­dagverblijven en peu­ terspeelzalen en gastouders. Waarom ben je deze website begonnen? ‘Omdat ik andere kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en gastouders de mo­ gelijkheid wil bieden om in nog geen vijf minuten kant en klare pedagogische en educatieve thema’s aan te bieden. Zo blijft er kostbare tijd over voor aan­ dacht, en verzorging van de peuters.’

Is het een voordeel dat je de kinder­ opvang goed kent? ‘Ja, ik ben twintig jaar pedagogisch ­medewerker en durf wel te zeggen dat ik ervaren genoeg ben om te weten hoe een peuter ontdekt en leert in een veilige en vertrouwde omgeving.’

­ loemen, logeren, de boerderij, koning b en koningin, Pasen, lente, ­rupsen en vlinders, kleding, boodschappen en nog veel meer. Deze ­thema’s zijn ­compleet uitgewerkt. Je kunt er zo mee aan de slag. Maar suggesties zijn altijd welkom.’

Is het voor pm’ers lastig om steeds weer vernieuwende activiteiten te bedenken? ‘Er gaat veel tijd zitten in het bedenken en uitwerken van nieuwe activiteiten. Het begint vaak met een thema en dan ga je op zoek naar voorleesboekjes, liedjes, werkjes, knutselactiviteiten en sport- en spelactiviteiten die bij dat thema passen. Al met al een hoop werk, waarbij er veel van je creativiteit wordt gevraagd.’

Waaruit bestaat een draaiboek? ‘Twee uitgewerkte knutselwerkjes met een foto als voorbeeld, minimaal vier kleurplaten, liedjes, titels van ­voorleesboekjes, affiches die je kunt ­ophangen om de ouders op de hoogte te stellen, een werkschema voor de pm’ers om de voorbereidingen in op te schrijven. Ik heb zo veel mogelijk gekozen voor kosteloos materiaal. Zoals eierdozen, toiletrollen en ­fruitbakjes.’

Welke activiteiten komen op jouw ­website aan bod? ‘Op de site staan allerlei voor de peuter herkenbare thema’s, waar complete draaiboeken voor zijn gemaakt. Voor­ beelden van thema’s zijn vervoer,

Nieuwsgierig? Ga naar www.peuteractiviteitenweb.nl.

Wintertaferelen in Nederland Je zou haast denken dat we naar een ski­ klasje kijken op een oefenpiste in Oosten­ rijk. Niets is minder waar. Het zijn de kinde­ ren van bso Jij & Ik uit Dieren (Gelderland), die een langlaufles kregen aangeboden bij ­activiteitencentrum Polysport. Het parcours werd aan de rand van de Veluwezoom af­ gelegd. Dat er echte sneeuw lag, maakte het plaatje helemaal compleet. Hoewel het voor sommigen niet meeviel om op de latten te blijven, was de activiteit een groot succes. Na afloop stond uitrusten onder een deken­ tje op de bank op het programma en dat was meer dan verdiend!

Kort

30

+RACHTIG KINDEROPVANG • 2 • februari 2011


Beweegspellen met cijfers en letters Bso-leeftijd Letters en cijfers raden Stel de kinderen in rijtjes op aan de ene kant van de ruimte. De achterste schrijft een letter of cijfer op de rug van het kind er­ voor, en dat schrijft het op het kind dáárvoor, en zo door tot aan de voorste. De voorste zegt hardop het antwoord. Als het goed is, gaat de achterste van het rijtje naar voren. En dan schrijft het nieuwe achterste kind een cijfer of letter. Welk rijtje kinderen is op deze ­manier het eerste aan de overkant? Variatie: je kunt ook twee cijfers of letters achter elkaar doorgeven. Of alleen de som van de twee cijfers geven. (bijvoorbeeld 6 + 2, dan zeg je 8.)

Cijfers vormen Verdeel de kinderen in groepjes. Je noemt een cijfer en de kinderen gaan op de grond liggen en vormen met elkaar het cijfer. Welk groepje ligt als eerste goed? Geef duidelijk aan wat het schrijfveld is, zodat ze niet in spiegelbeeld schrijven. Variatie: je kunt ook een rekensom geven. ( bijvoorbeeld 13 - 5= 8, de kinderen moeten dan in een 8 gaan liggen.)

Kort

Letters of cijfers lopen Verdeel de kinderen in groepjes. De kinderen staan in een polonaise-opstelling ergens in de ruimte. Het voorste kind verzint een letter en loopt die letter door de ruimte. De rest van de kinderen loopt mee. De achterste moet raden welke letter of cijfer het is. Geraden? Dan gaat de voorste naar ­achteren en is er een nieuwe voorste.

Kind & opvoeding Schreeuwen werkt averechts

Utrechts onderzoek onder kinderen van zes tot vijftien jaar en hun ouders Voor jou waarschijnlijk niet verrassend dat schreeuwen tegen kinderen geen effect heeft. Maar dit blijkt nu ook uit onder­ zoek. Kinderen tussen de zes en vijftien jaar en hun ouders moesten in een periode van zes jaar drie keer een vragenlijst invullen over hun gedrag en persoonlijkheid. Bij ouders die tegen hun kinderen schreeuwen, bleek de kans veel groter dat hun kind later agressief werd en ging liegen, spijbelen en stelen. Zeker kinderen met een bepaalde persoonlijkheid (zoals introvert, niet-zorgvuldig, weinig inschikkelijk) kunnen slecht tegen ouderlijk geschreeuw. Kortom: is een kind vervelend? Het is beter om even tot tien te tellen, in plaats van meteen met luide stem te reageren. Zo kun je je eerste emotie de kop indrukken, en een paar tellen later met een weloverwogen antwoord komen.

Kort

+RACHTIG

Slaapverwekkende aandacht Amerikaans onderzoek onder kinderen van nul tot twee jaar en hun moeders Bedtijd is voor sommige baby’s en peuters geen fijn moment. Ze komen lastig in slaap, kunnen geen rust vinden en voelen zich onveilig. Maar voelen ze voor het slapen dat de persoon die hen naar bed brengt echt emotioneel bij hen betrokken is, dan gaat het slapen opeens veel beter. Het maakt niet zo veel uit of die volwassene, in het onderzoek de moeder, een boekje

KINDEROPVANG • 2 • februari 2011

Spelletjes: deelnemers aan de Training Spelenderwijs Bewegen van Kom Kinderopvang ­Vaassen, en Beweeg­kriebels van het NISB.

www.confriends.nl

Kort

Kinderen zijn niet altijd vrolijk, soms zijn ze bang, hebben ze ergens last van of zijn ze gewoon even vervelend. Er worden regelmatig aardige onderzoekjes gedaan naar hoe jij daar als opvoeder het beste mee om kunt gaan. Een aantal op een rij:

+RACHTIG

+RACHTIG

las, een liedje zong of desnoods op haar kop ging staan. Áls er maar aandacht en warmte was. Onderzoekers zagen dat moe­ ders die uitblonken in emotionele beschikbaarheid er ’s nachts minder vaak en minder lang uithoefden voor hun kind. Kortom: een kind op z’n gemak stellen vlak voordat hij gaat slapen, is nooit zonde van je tijd. Het draagt bij aan het ­veiligheidsgevoel van een kind en aan een betere en langere slaap met als resultaat: een uitgerust en vrolijk kind.

Problemenpraat Uit het boek Positief en creatief opvoeden, geschreven door ­kinderpsycholoog Tischa Neve Je ziet dat een kind ergens mee zit, maar hij lijkt er niet over te willen praten. Omdat je niet weet wat er is en omdat je ziet dat een kind zich niet lekker voelt, wil je kijken of je zijn problemen op kunt lossen. Maar hoe kun je dat het beste doen? Kinderpsycholoog Tischa Neve schrijft dat je goed moet nadenken over het moment waarop je een kind naar zijn probleem vraagt. Doe dit niet als hij het moeilijk heeft, maar juist als hij zich wat beter voelt. Probeer een moment uit te kiezen dat je samen een activiteit doet, zodat je elkaar niet recht in de ogen hoeft te kijken. Dit vinden kinderen vaak té direct. Waaromvragen vinden kinderen lastig. Het helpt juist wel als je in algemene termen praat: ‘Ik ken kinde­ ren die het moeilijk vinden als…’ Ook belangrijk: neem een kind serieus, maar maak het allemaal niet te groot. Kortom: het blijft schipperen tussen contact zoeken op het juiste moment, maar niet te direct en te ingewikkeld. Heeft een kind zijn probleem aan je toevertrouwd? Neem hem ­serieus, maar maak het niet te zwaar. Tischa Neve, Positief en creatief opvoeden. Hogrefe, prijs € 17,50.

31


Als een ouder overlijdt… In 2008 overleden 3832 ouders van minderjarige kinderen. De kans is aanwezig dat één van de kinderen op jouw groep met dit grote verlies te maken krijgt. Ben je hier op voorbe­ reid en weet je wat je in zo’n situatie moet doen? Het Neder­ lands Jeugdinstituut (NJi) publiceerde een tijdje geleden het dossier ‘Overlijden ouder’ op haar website. Hier vind je infor­ matie over het rouwproces van kinderen. Wij verzamelden een aantal belangrijke tips, maar wil je meer weten over hoe je met rouw om kunt gaan, ga dan naar www.nji.nl. Natuurlijk reageert ieder kind anders op het verlies van een ouder. Een baby zal er minder van meekrijgen dan een kind van acht jaar oud. Het hangt ook af van het karakter van een kind en of een ouder plotseling of na een lang ziekbed is overleden. Vaak uiten kinderen zich indirect. Ze huilen niet, maar laten emoties zien in agressief, baldadig, onhandig of juist heel behulpzaam gedrag.

Rouw in fases Om te weten of een kind in z’n rouw blijft ‘hangen’, of wel degelijk een ‘gezond’ rouwproces doormaakt, is het rouw­ takenmodel ontwikkeld. De Amerikaanse psycholoog William Worden zag rouwen als een actief proces (2001), te onder­ scheiden in verschillende taken die verricht moeten worden. Volgens hem moet iemand die door een groot verlies wordt getroffen, werk verzetten om hiervan te herstellen. • Rouwtaak 1: Het aanvaarden van de realiteit van het ­verlies. De eerste taak is te erkennen dat die ander nooit meer terugkomt. • Rouwtaak 2: Het doorleven van de pijn en het verdriet. • Rouwtaak 3: Het aanpassen aan een nieuw leven, waarin de overledene niet meer aanwezig is. Alles moet weer een plek krijgen in een veranderd patroon. De taken en de functies van de overledene worden overgenomen, of er ontstaan andere gewoonten. • Rouwtaak 4: De overledene emotioneel een plaats geven en het oppakken van de draad van het leven.

Het takenmodel is in Nederland door rouwtherapeut Riet Fiddelaers-Jaspers aangevuld met rouwtaak 0: ‘Opvoeden in leven en dood’. Zij meent dat leren omgaan met verlies van jongs af aan geleerd moet worden. Het is belangrijk dat kinderen opgevoed worden met het idee dat verdriet niet weggestopt hoeft te worden, dat ze zich niet groot hoeven te houden, maar dat verdriet er mag zijn. Als ouders ingaan op verdrietige ervaringen, zoals de dood van een konijn, helpt dit wanneer kinderen te maken krijgen met een ernstig verlies later.

Meer weten? Interessant voor jou • Boek: Kind en verlies van Carla Overduin. In dit boek uit de Prak­ tijkreeks Kinderopvang geven negen deskundigen praktische adviezen en tips aan pedagogisch mede­ werkers, peuterspeelzaalleidsters, leerkrachten, maar ook aan ouders. www.kinderopvangtotaal.nl/ shop. € 19,95. • Website: Stichting Kind en rouw: www.kindenrouw.nl. • Website:Landelijke Stichting Rouwverwerking: www.verliesverwerken.nl. • Programma: Rouwhulp. Dit is een vroeg­tijdige, preventie­ ve behandeling voor kinderen en jongeren in rouw. De ­informatie op de site wordt ­verzorgd door ­Mariken Spuij en Paul Boelen. Beiden verbonden aan de Universiteit Utrecht en daar werkzaam als hulpverlener (psycholoog), onderzoeker en docent. www.rouwhulp.nl.

Kort

Deze maand in Management Kinderopvang • Het integrale kindercentrum • Wat betekent seksueel misbruik voor de organisatie? • Het gezonde Korein-Kinderplein • Optimalisatie van de HKZ • Taaltraining voor pedagogisch medewerkers Drie nummers van Management Kinderopvang op proef voor ¤ 15,-? Ga naar www.kinderopvangtotaal.nl/ abonnerenmko.

32

+RACHTIG

Interessant voor kinderen tot 4 jaar: • Lies en Kleine Kater, door Rosemarie de Vos. De rêverie, Laakdal. Een prentenboek met korte tekst over Lies en haar vriend­ schap met Kleine Kater. Maar Kleine Kater gaat dood en Lies is erg bedroefd. Samen met Paarse Poes ­begraaft ze hem en ze praten over de dood. tot 8 jaar: • Doodgaan is geen feest, door Riet Fiddelaers-Jaspers. In de Wolken, Heeze. Prentenboek voor kinderen over de dood en afscheid van een vader, waarin ook de crematie wordt uitgelegd. tot 12 jaar: • En opeens is alles anders, door Yvonne Emmerik. Ten Have, Kampen. Marieke van tien jaar schrijft brieven aan haar overleden moeder. Zo leert ze, ook met hulp van mensen in haar ­omgeving, omgaan met haar verdriet. Bron: www.nji.nl/ www.verliesverwerken.nl

KINDEROPVANG • 2 • februari 2011


Kort

SPEELPLEZIER met handpantomime

+RACHTIG

Dag meneertje Koekepeertje

+RACHTIG

Wat is het voor een weertje?

Kort Zon

Een nieuw vast onderdeel in Kort & krachtig: elke maand een handpantomimeversje voor ­kinderen van nul tot vier jaar. Versjes ­opzeggen en daarbij uitbeelden met de handen is gezellig, het bevordert de taalontwikkeling en het zorgt voor lenige handjes. Dit keer: Dag meneertje Koekepeertje wat is het voor een weertje?

Zien spelen doet spelen Voordat je met de kinderen gaat spelen, demon­ streer je het handversje (zie hiernaast) een aantal malen. Zo ­inspireer je de kinderen om ook met de handen te spelen. Jouw handenspel wordt nog aantrekkelijker als je er iets kleins aan toevoegt. In sommige feestwinkels en bij de Speelplezier webwinkel (www.speelpleziermethodiek.nl) zijn vingerogen te koop. Zet ze op je wijsvinger en ­spelen maar! Je kunt als alternatief ook oogjes op je wijsvinger tekenen, of er een bolletje speelklei op zetten. Speel als afsluiting ‘Kiekeboe’ met het mannetje. Jonge kinderen zijn dol op kiekeboespelletjes.

Wind

Samen spelen Nadat je het versje een paar maal hebt voorge­ speeld, ga je het samen met de kinderen opzeggen en zon, wind, wolk en regen met de handen uit­ beelden. De kinderen spelen gewoon met hun ­blote handjes, zonder toevoegingen. Al spelend onthouden ze de tekst sneller, ze ervaren de ­gesproken taal aan den lijve!

Bewolkt

Veel speelplezier! www.speelpleziermethodiek.nl Tekst: Margot Wouterse Schmitz, Speelplezier Speelnleergroep Foto’s: Kelly van Krieken

Lees het laatste nieuws op kinderopvangtotaal.nl

KINDEROPVANG • 2 • februari 2011

Of regen... Valt het mee of valt het tegen?

33


Als baby’s elkaar voor het eerst ontdekken, gaat er een wereld voor ze open. Maar al te graag willen we jonge kinderen helpen om sociaal te groeien. Maar misschien weten ze zelf heel goed hoe het moet. Respect, persoonlijk contact en vertrouwen zijn volgens Emmi Pikler de ­belangrijkste voorwaarden voor een ­geslaagde sociale ontwikkeling. Marianne Velsink

De eerste sociale contacten E

chte vriendschappen tussen kinderen onder de acht jaar bestaan niet, hebben ontwikkelingspsychologen ­altijd beweerd. Maar jij weet vast wel beter. Of is het toeval dat Daan en Viktor ­elkaar altijd opzoeken, ook al zijn ze net twee jaar oud? Of dat de eenjarige Marsha vaak verdrietig is, maar wel altijd naar Jorrit lacht? Ellen Peters deed voor de Radboud Universiteit Nijmegen onderzoek naar vriendschappen en zij denkt dat jonge kinderen prima in staat zijn om vriendschappen te ontwikkelen. In tijdschrift J/M zei ze: ‘Persoonlijk denk ik dat je het samen spelen van jonge kinderen heel goed ook vriendschap kunt noemen. Een vorm van vriendschap die zich ontwikkelt naarmate kinderen ouder worden. Zo weten we dat kinderen vanaf een jaar of twee al heel duidelijke voorkeuren voor bepaalde andere kinderen kunnen hebben. En vanaf het vierde jaar zijn kinderen in staat om te zeggen: “Jij bent mijn vriend”.’

Voorwaarden scheppen Nu er meer kinderen wel naar de ­kinderopvang gaan dan niet, is de ­­omgeving waarin zij opgroeien veranderd. Ze brengen relatief veel tijd door in het kinderdagverblijf of de peuterspeelzaal waar ze omringd zijn door leeftijdsgenootjes. Sociale contacten

34

De sociale ontwikkeling in een notendop 4 tot 7 maanden Kinderen betasten elkaars handen: het eerste gezamenlijke spel. Iets later spelen voorwerpen een toenemende rol in de ontmoetingen tussen kinderen. Vaak pakken ze een voorwerp uit de hand van de ander en er ontstaat contact. 8 tot 12 maanden Nu ontstaat door nabootsing en korte imitatie-

met leeftijdsgenoten worden veel eerder gelegd dan voorheen. Onder jouw ogen ontstaan sociale contacten die het begin kunnen zijn van een vriendschap. Het stimuleren van de sociale ontwikkeling van kinderen is zelfs zo belangrijk dat het één van de vier pedagogische doelen is die zijn opgesteld door professor Marianne Riksen-Walraven. Het doel luidt: Gelegenheid bieden tot het ontwikkelen van sociale competenties, zoals het zich in een ander kunnen verplaatsen, kunnen communiceren, samenwerken, anderen helpen, conflicten voorkomen en oplossen en het ontwikkelen van sociale verantwoordelijkheid. Maar gelegenheid bieden waarin jonge kinderen optimaal hun sociale competenties kunnen ontwikkelen: hoe doe je dat? De Emmi Pikler Stichting Nederland organiseerde in oktober een bijeenkomst voor medewerkers in de kinderopvang over dit thema. Fragmenten uit de Piklerfilm ‘Baby’s en peuters met ­elkaar: hoe ontwikkelen zich relaties van kinderen die samen opgroeien’ vormden de basis van gesprekken over de rol van pedagogisch medewerkers bij de sociale ontwikkeling van kinderen.

spelletjes zelfkennis en bewustwording van de ander. Als kinderen bijna een jaar oud zijn, kunnen ze elkaar pijn doen, omdat ze een ­bepaald voorwerp willen terug- of afpakken. Ze herkennen nog geen samenhang tussen de reactie van de ander en hun eigen gedrag. 13 tot 18 maanden Er komt belangstelling voor wat de ander doet. Het kind gaat voelen wanneer een ander bepaalde behoeftes heeft. Bijvoorbeeld troosten als een kind huilt. Er komt meer diepgang in samenspel. 1,5 tot 2,5 jaar Jonge dreumesjes willen vanuit hun ego­ontwikkeling zichzelf laten gelden. Ze geven niet toe als ze iets moeten afstaan en hebben moeite met rekening houden met de ander. Maar rond het tweede jaar helpt de gave om met taal te communiceren ze op sociaal gebied weer vooruit. Emmi Pikler onderscheidt drie fases in de ­sociale ontwikkeling: · Het kind ontdekt dat de ander geen ­voorwerp is, maar een levend wezen. · Het herkent in de ander een persoon, ­iemand die op hem lijkt, en is in staat tot gemeenschappelijke activiteit. · Tijdens het spelen ontstaan begrip en

De rol van de pedagogisch medewerker werd door de deelnemers aan de

­wederzijdse gevoelens voor elkaar: het kind is op weg naar vriendschap.

KINDEROPVANG • 2 • februari 2011


Handpantomime voor peuters