Page 9

09

Tekst: Kester Freriks* | Beeld: Aloys Oosterwijk** © Comic House

Filosofe en schrijfster Stine Jensen en cultureel antropologe Jet Bakels over ‘het waarom’ van onze liefde voor dieren.

Waarom

  houden mensen van dieren? Wat betekent een huisdier? Is liefde voor dieren cultureel bepaald? Vele vragen over de verhouding tussen mens en dier. Twee deskundige vrouwen, Stine Jensen en Jet Bakels, geven hun visie die getuigt van betrokkenheid. Dankzij hun wetenschappelijke achtergrond behouden ze afstand tot het onderwerp en plaatsen ze de menselijke dierenliefde in een breed perspectief. kroon Eerst enkele getallen: in Nederlandse huishoudens bevinden zich 3.6 miljoen katten, 2.6 miljoen zang- en siervogels en 1.7 miljoen honden. Deze dieren spannen de kroon. Voorts leven er paarden, pony’s, postduiven, knaagdieren, reptielen, amfibieën en konijnen in nauwe relatie tot de mensen. ‘Mensen projecteren hun gevoelens op dieren,’ geeft filosofe en schrijfster Stine Jensen als belangrijkste reden van het waarom van het houden van dieren. Cultureel antropologe Jet Bakels, die studie verrichtte naar weinig ‘aaibare’ dieren als krokodillen en tijgers, voegt eraan toe: ‘Tot deze sterke dieren voelen mensen zich aangetrokken omdat ze de oppermacht van de natuur verbeelden en de mens tot nederigheid dwingen. In Indonesië zijn tijgers symbool van goddelijke kracht.’ bokito In het huis van Jet Bakels in Amsterdam, met uitzicht op een dichtbegroeide tuin, passeren tal van dieren de revue, met de nadruk op apen en tijgers. Dat is niet verwonderlijk. Stine Jensen schreef het boek Waarom vrouwen van apen houden met als ondertitel De vergeefse mensenliefde voor Bokito en andere apen. Aan het begin van het gesprek zegt ze: ‘In de gangbare beeldvorming, zoals we die vinden in boeken, films en romans, zijn veel vrouwen ongelukkig in hun huwelijk. Omdat mensapen op ons lijken, zoeken vooral vrouwen contact met apen. Het bekendste en meest sprekende voorbeeld daarvan is de vrouw die in de Rotterdamse Diergaarde Blijdorp intens oogcontact zocht met de gorilla Bokito. Die ontsnapte in mei 2007. Voor dit dier was dat innige contact onverdraaglijk. Het beroofde hem van het dier-zijn. De vrouw vermenselijkte de gorilla.’ Ook Jet Bakels ziet in de omgang van de mens met wilde dieren als tijger en krokodil een aspect van ‘vermenselijking’. In haar

boek Het verbond met de tijger: Visies op mensenetende dieren in Kerinci, Sumatra staan veelzeggende voorbeelden van dit ‘vermenselijken’. Bakels: ‘Op Sumatra is de natuur de norm. Daar heersen de wetten van de wildernis. In die wildernis is de mens niet de baas, maar zijn dat de mensenetende of levensgevaarlijke dieren. Elke seconde kan de mens in het oerwoud besprongen worden door een tijger of ten prooi vallen aan de dichtklappende kaken van een krokodil. Uit eerbied voor deze krachten kent de mens bovennatuurlijke eigenschappen toe aan wilde dieren, bijvoorbeeld door een tijger te beschouwen als een voorouderfiguur. Deze geesten zijn altijd ‘goede’ geesten, en daarom in principe ongevaarlijk. De angst is weggenomen.’ king kong Bakels verrichtte in 1998 onderzoek in een van de meest verlaten gebieden van West-Sumatra. ‘Ik ontdekte dat mensen met tijgers een verbond sloten. Dat hebben de Nederlanders tijdens de koloniale overheersing nooit goed begrepen. De ambtenaren loofden geld uit voor elke dode tijger. Maar er werd bijna geen tijger gedood. Dan zou de Indonesiër de geest van zijn voorouders hebben gedood, en dat past niet in hun visie. Liefde voor dieren en de speciale betekenis die een dier krijgt toegedicht, is duidelijk cultureel bepaald.’ Voor Stine Jensen was het ‘ondenkbaar’ dat haar boek over apen over een andere diersoort had kunnen gaan: ‘De dubbelzinnigheid van mensapen, hun ambiguïteit, zorgt ervoor dat mensen zich met deze dieren kunnen identificeren. Ik ben in mijn jeugd weliswaar een traditioneel paardenmeisje geweest, maar in mijn boek moesten apen wel de hoofdrol spelen. De film King Kong uit 1933 is beslissend voor onze visie op mensapen, vooral geliefd door blanke vrouwen. Het dier is groot, bezit brute krachten, maar kent ook antropomorfe trekken. De spanning die de film oproept heeft een hoog en expliciet erotisch gehalte. Zal de aap verder gaan dan alleen tederheid jegens de vrouw? Toont hij ook zijn agressieve krachten? In mijn boek probeer ik een brug te

“3.6 miljoen katten, 2.6 miljoen zangen siervogels en 1.7 miljoen honden”

*Kester Freriks (1954) is verbonden aan NRC Handelsblad. Hij is schrijver van romans en van boeken over de natuur, waaronder het recente Verborgen wildernis. Ruige natuur en kaarten in Nederland. ** Aloys Oosterwijk (1956) volgde de Academie van beeldende kunsten in Arnhem. Grote bekendheid verwierf hij met de strip Willems Wereld in Panorama. Vanaf 2004 is hij rechtbanktekenaar.

GRNVLD 08  

Magazine over het verbinden van stad en land

GRNVLD 08  

Magazine over het verbinden van stad en land

Advertisement