Cylchgrawn y Gwanwyn 2026 - Lleisiau ar waith: Cyfranogiad mewn Ymarfer ar draws Cymru

Cylchgrawn Y Gwanwyn Plant yng Nghymru 2026

RHIFYN 96

LLEISIAU AR WAITH CYFRANOGIAD MEWN YMARFER AR DRAWS CYMRU

Cynnwys

STAND Gogledd Cymru CBC Ysgol Penrhyn Dewi VA Cyngor Dinas Bangor Cyngor Sir Penfro

Hefyd Cyngor Bwrdeistref Sirol Blaenau Gwent Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro Llamau Buttle

2

Golygydd: Louise O’Neill louise.oneill@childreninwales.org.uk Parc Ymchwil Gwyddorau Cymdeithasol Prifysgol Caerdydd (SPARC), Caerdydd, CF24 4HQ 029 2034 2434 info@childreninwales.org.uk Bluesky: @childreninwales.org.uk Facebook: @childreninwales Instagram: @Children_in_wales LinkedIn: Children in Wales

Nid yw’r farn a fynegir yn y cyhoeddiad hwn o reidrwydd y farn Plant yng Nghymru, ac rydym ni’n cadw’r haw i olygu cyn cyhoeddi Elusen Gofrestredig Rhif: 1020313 Rhif Cofrestru’r Cwmni: 2805996

Y GWANWYN 2026 | 03

Cynnwys 05

Cyflwyniad gan y Prif Weithredwr, Hugh Russell

06

Yr hyn rydym yn ei gynnig yn Plant yng Nghymru

10

Calendr Hyfforddi

12

Digwyddiadau

13

Galwad am gyfraniadau i’n cylchgrawn Haf 2026

15

Creu gofod, hyder a chymuned: Piws yn partneru ag Yr Urdd ar gyfer Eisteddfod fwy cynhwysol (Piws)

16

Cymryd ymagwedd hawliau plant at gyfranogiad pobl ifanc yn y sector grantiau (Buttle)

18

Creu atgofion mwdlyd hudolus (Ysgol Goedwig Abertawe Castell-nedd Port Talbot)

20

Cyfranogiad babanod, plant a phobl ifanc ar waith (Heol Chwarae Rol)

22

Gweithredu hawliau plant a chyfranogiad: Gwneud lle i leisiau ifanc (Y Brifysgol Agored yng Nghymru)

24

Gwneud y peth bach yn Ysgol Penrhyn Dewi VA (Ysgol Penrhyn Dewi VA)

26

Ein haddewid i blant milwyr (Cyngor Sir Penfro)

27

Gwasanaethau newydd cyffrous ar gael ym Mangor (Cyngor Dinas Bangor)

28

Lleisiau Gofalwyr Ifanc (Credu)

30

Dewch i fwydo ar y fron - cymuned yn codi gyda’i gilydd ym Mlaenau Gwent (Cyngor Bwrdeistref Sirol Blaenau Gwent)

32

Adeiladu perthnasau newydd: ymgysylltu â chymunedau amrywiol drwy ddarpariaeth Arhoswch a Chwarae Flying Start Caerdydd (Cyngor Caerdydd)

34

Cefnogaeth cynghrair gymreig i blant anabl (Family Fund)

36

Eich Dyfodol Creadigol - cefnogi lles pobl ifanc drwy’r celfyddydau (Celfyddydau Cenedlaethol Ieuenctid Cymru)

38

Rhwystrau a mewnwelediadau i gyfranogiad gyda phobl ifanc anabl (STAND Gogledd Cymru CBC)

04 | PLANT YNG NGHYMRU

40

Mae gwrando yn llunio bywydau: gan ymgorffori cyfranogiad plant a phobl ifanc mewn gofal preswyl (Llamau)

42

Lleisiau o bwys: pobl ifanc yn sefyll yn gadarn yn erbyn smygu a fepio (Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro)

44

‘Mae Mam yn deall yn well’ – sut mae rhaglen Cygnet yn newid bywydau yng Nghymru (Barnardo’s Cymru)

46

Cyfranogiad fel pwrpas: pobl ifanc yn llunio gwaith ieuenctid yng Nghymru (Labordy Arweinyddiaeth Gwaith Ieuenctid)

48

Gwaith Chwarae a Chyfranogiad (Clybiau Plant Cymru Kids’ Clubs)

50

Mae ganddyn nhw i gyd eu ffyrdd eu hunain o gael eu clywed - cydnabod cyfranogiad y tu hwnt i eiriau mewn lleoliadau blynyddoedd cynnar (Myfyriwr PhD, Prifysgol Abertawe)

52

Plant yn penderfynu (Seren in the Community)

54

Llwybrau at gyfranogiad cadarnhaol - sut y bu i blant a theuluoedd lunio ymatebion lleol i broblemau tlodi yng Nghastell-nedd Port Talbot a Chaerdydd (Achub y Plant Cymru)

56

Creu llais ieuenctid effeithiol mewn polisi iechyd meddwl cenedlaethol (ProMo Cymru)

58

O pizza i gyfranogiad: gwneud i ddemocratiaeth weithio i bobl ifanc (Clybiau Bechgyn a Merched Cymru)

60

Pobl ifanc yn gwneud newid cadarnhaol trwy fenter gymdeithasol (Cwmpas)

62

Pobl ifanc yn arwain y sgwrs am Ddiogelwch Plant Ar-lein yng Nghymru (NSPCC Cymru)

64

Y tu hwnt i’r llais: beth mae cyfranogiad ystyrlon yn ei olygu i bobl ifanc niwrowahanol yng Nghymru (Family Pathway)

66

Breichledau cyfeillgarwch, coronau blodau a lleisiau grymus (Elusen Ysbyty Plant Arch Noa)

68

Mae gan fabanod gymaint i’w ddweud os ydym yn dysgu sut i wrando: defnyddio camerâu pen ar fabanod i gryfhau eu llais (Babilab Caerdydd)

70

Arweinyddiaeth a chyfranogiad ar waith: pobl ifanc yn llunio pontio (Uned Hawliau Plant Castell-nedd Port Talbot)

Y GWANWYN 2026 | 05

Cyflwyniad gan y Prif Weithredwr, Hugh Russell Wrth i ni ail-lansio ein Cynhadledd Flynyddol, gyda’r thema Lleisiau ar Waith: Rhoi Cyfranogiad wrth Galon Newid, mae’n teimlo fel yr amser iawn i oedi a myfyrio ar y rôl hanfodol y mae babanod, plant a phobl ifanc yn ei chwarae wrth lunio’r gwasanaethau, y polisïau a’r penderfyniadau sy’n effeithio ar eu bywydau. Yn Plant yng Nghymru, rydym yn gwybod bod newid ystyrlon yn digwydd pan fydd lleisiau pobl ifanc yn cael eu clywed, yn ogystal â gweithredu arnynt o ddifrif.

“Mae cyfranogiad ond o bwys os yw’n llunio ymarfer a phenderfyniadau go iawn.”

Ers dros 30 mlynedd, mae ein gwaith wedi cael ei arwain gan y gred y dylai Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn (CCUHP) fod yn realiti go iawn i bob plentyn yng Nghymru, ac y dylai cyfranogiad fod yn rhan annatod o ymarfer bob dydd. Mae’r gynhadledd yn darparu lle i rannu profiadau, dathlu cyflawniadau ac archwilio ffyrdd ymarferol i sefydliadau ledled Cymru wneud llais pobl ifanc yn rhan ganolog o’u gwaith.

Hoffwn estyn croeso cynnes i’r aelodau sydd wedi ymuno â ni yn ystod y misoedd ers ein rhifyn diwethaf. Mae’n bleser cael Babilab Caerdydd, Cyngor Dinas Bangor, Stand Gogledd Cymru ac Ysgol VA Penrhyn Dewi gyda ni, ochr yn ochr â nifer o aelodau unigol newydd y mae eu gwybodaeth a’u profiad yn cryfhau ein rhwydwaith ymhellach.

Ein Noddwyr:

Wrth i ni baratoi ar gyfer cynhadledd eleni, hoffwn hefyd gymryd eiliad i ddiolch i noddwyr ein digwyddiad. Ein Partner Swyddogol, Clearcare Solutions, datrysiad meddalwedd wedi’i gynllunio i wella canlyniadau i blant a phobl ifanc mewn lleoliadau gofal cymdeithasol drwy leihau beichiau gweinyddol ar ddarparwyr. Rydym hefyd wrth ein bodd yn croesawu OneTouch tri.x yn ôl fel ein Cefnogwr Swyddogol, partner blaenllaw mewn gweithdrefnau gofal cymdeithasol ar-lein, sy’n arbenigo mewn creu, diweddaru a chynnal gweithdrefnau sy’n bodloni gofynion statudol a rheoleiddiol, yn adlewyrchu arferion gorau ac yn cefnogi timau i gyflawni’r canlyniadau gorau i blant, teuluoedd, oedolion a gofalwyr. Mae Techsol, sy’n ymuno â ni fel ein Hyrwyddwr Swyddogol, yn darparu atebion trawsnewidiol digidol blaenllaw yn y diwydiant i helpu ein cwsmeriaid i wneud y mwyaf o’u llwyddiant. Mae eu cefnogaeth yn chwarae rhan bwysig wrth wneud y gynhadledd yn bosibl ac wrth alluogi Plant yng Nghymru i barhau i greu mannau lle gellir clywed, gwerthfawrogi a gweithredu ar leisiau plant a phobl ifanc. Rydym yn ddiolchgar am eu hymrwymiad i gyfranogiad, hawliau plant a newid cadarnhaol ledled Cymru.

Mae siarad am gyfranogiad yn un peth; mae ei roi ar waith yn beth arall. Yr her wirioneddol yw creu strwythurau, polisïau a chyfleoedd sy’n ymgorffori safbwyntiau pobl ifanc go iawn. Dyna pam mae ein gwasanaethau’n bodoli – i helpu sefydliadau i wneud cyfranogiad yn ystyrlon, yn gynaliadwy ac yn seiliedig ar hawliau.

06 | PLANT YNG NGHYMRU

Yr hyn rydym yn ei gynnig yn Plant yng Nghymru Rhaglen Adeiladu Lleisiau Gwasanaeth ymgynghori yw Adeiladu Lleisiau sy’n helpu sefydliadau i roi cyfranogiad ieuenctid wrth wraidd eu darpariaeth. P’un a ydych chi’n cymryd eich camau cyntaf neu’n edrych i gryfhau arfer presennol, mae Adeiladu Lleisiau yn cynnig canllawiau, cefnogaeth wedi’i theilwra ac adnoddau ymarferol i ymgorffori cyd-gynhyrchu ac ymgysylltu ystyrlon.

“Rydym yn gweithio ochr yn ochr â phobl ifanc, nid ar eu cyfer nhw yn unig.

Enghraifft nodedig yw ein partneriaeth â Chymdeithas Bêl-droed Cymru (CBDC). Gyda’n gilydd, fe wnaethon ni gyd-ddylunio prosesau recriwtio, sesiynau sefydlu dan arweiniad cyfoedion a mecanweithiau ymgynghori a oedd yn rhoi pobl ifanc wrth wraidd y broses o wneud penderfyniadau. Arweiniodd hyn at gryfhau llywodraethiant CBDC a chreu model o ymgysylltiad ieuenctid cadarn a chynaliadwy, sydd bellach wedi’i ymgorffori ym mhob rhan o’r sefydliad.

Mae Adeiladu Lleisiau yn helpu sefydliadau i ddatblygu gwasanaethau sy’n gynhwysol, yn ymatebol ac wir wedi’u llunio gan blant a phobl ifanc, gan droi cyfranogiad o gysyniad yn arfer bob dydd. Am ragor o wybodaeth am Adeiladu Lleisiau, ewch i dudalen 9 y cylchgrawn hwn.

Datblygiad proffesiynol a hyfforddiant gyda’n harbenigwyr mewnol Ochr yn ochr ag ymgynghoriaeth, mae Plant yng Nghymru yn cynnig hyfforddiant sy’n rhoi sgiliau a gwybodaeth ymarferol i weithwyr proffesiynol i ymgorffori hawliau a chyfranogiad plant yn eu harferion gwaith bob dydd. Mae’r cyrsiau’n amrywio o weithdai hanner diwrnod i sesiynau dwys deuddydd ac yn ymdrin â phynciau fel diogelu, datblygiad plant, iechyd meddwl, cynhwysiant a datblygiad proffesiynol. Gallwch hefyd greu hyfforddiant pwrpasol gyda ni, yn seiliedig ar anghenion penodol eich sefydliad.

“Nid yw hyfforddiant da yn addysgu yn unig – mae’n meithrin hyder i weithredu.”

Yn ddiweddar, rydym wedi cyflwyno Diogelu ar gyfer Uwch Arweinwyr (Grŵp F), yn benodol ar gyfer Prif Weithredwyr, Cyfarwyddwyr a Chadeiryddion Bwrdd. Mae’r cwrs hwn yn canolbwyntio ar arwain diogelu ar draws sefydliad, cryfhau llywodraethu ac ymateb yn effeithiol i ddigwyddiadau difrifol, gan roi eglurder a hyder i uwch arweinwyr wrth gyflawni eu cyfrifoldebau.

Mae ein hyfforddiant wedi’i gynllunio i gael effaith ymarferol ar unwaith sy’n cryfhau sgiliau staff, yn cefnogi arfer sy’n seiliedig ar hawliau ac yn ymgorffori diogelu a chyfranogiad mewn gwaith bob dydd.

Ein Haelodaeth wedi’i hailddychmygu Mae aelodaeth Plant yng Nghymru yn cynnig rhwydwaith o arbenigedd, adnoddau a chysylltiadau.

Daw aelodau o’r sectorau corfforaethol, statudol a gwirfoddol, yn ogystal â gweithwyr proffesiynol ac ymarferwyr unigol, sy’n cynrychioli meysydd fel iechyd, addysg a gwasanaethau cymdeithasol.

Mae aelodau’n mwynhau hyfforddiant am bris gostyngol, mynediad blaenoriaeth i ddigwyddiadau fel ein Cynhadledd Flynyddol, Uwchgynhadledd Cymru Ifanc, a chyfleoedd i helpu i lunio polisi ac arfer ledled Cymru.

“Mae ein pecyn aelodaeth wedi’i ailddychmygu wedi’i gynllunio gyda ffocws ar gefnogi ein cymuned i ddysgu, cysylltu a dylanwadu ar newid.”

Mae aelodaeth hefyd yn darparu cefnogaeth arbenigol, gan gynnwys adolygiadau diogelu, cyfleoedd ymgysylltu ieuenctid ac adborth cyfranogiad drwy Adeiladu Lleisiau.

Y GWANWYN 2026 | 07

Gall aelodau ymuno â gweminarau unigryw, rhwydweithio gyda chyfoedion a bod yn rhan o’n sianeli cyfathrebu, gan roi gwelededd i’w gwaith wrth gryfhau eu harfer, rhannu gwybodaeth a chyfrannu at lais cryf, cyfunol i fabanod, plant a phobl ifanc.

Cymru Ifanc Cymru Ifanc yw ein menter flaenllaw sy’n ymroddedig i rymuso pobl ifanc i gael dweud eu dweud yn y penderfyniadau sy’n effeithio arnynt. Wedi’i ariannu gan Lywodraeth Cymru, mae’n darparu cyfleoedd i bobl ifanc rannu profiadau, llywio polisi a chymryd rhan mewn ymgyrchoedd sy’n bwysig iddyn nhw.

“Pan fydd pobl ifanc yn rhan wirioneddol o brosesau, mae gwasanaethau’n gweithio’n well i bawb.”

Drwy ymgynghoriadau, fforymau a phrosiectau cydweithredol, mae pobl ifanc yn dylanwadu ar Weinidogion, swyddogion polisi ac arweinwyr y sector.

Y tu hwnt i eiriolaeth, mae Cymru Ifanc yn helpu pobl ifanc i ddatblygu sgiliau, hyder ac asiantaeth, gan roi mynediad i sefydliadau at safbwyntiau ieuenctid dilys a all lunio gwasanaethau a strategaeth.

Polisi yn Plant yng Nghymru Mae ein Tîm Polisi, dan arweiniad Sean O’Neill, Dirprwy Brif Weithredwr a Chyfarwyddwr Polisi Plant yng Nghymru, yn llywio’r gwaith sy’n rhoi hawliau plant, tlodi plant, iechyd meddwl, Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY), y Blynyddoedd Cynnar, rhianta ac anghenion plant a phobl ifanc sydd â phrofiad o ofal wrth wraidd polisi Cymru. Gyda chefnogaeth grŵp ymroddedig o arbenigwyr, gan gynnwys ein swyddogaeth ymchwil, mae’r tîm yn cyfuno arbenigedd â chydweithio i ddylanwadu ar y broses o wneud penderfyniadau ym mhob rhan o’r sector, ac yn cynhyrchu briffiau polisi i hysbysu ac ymgysylltu ag aelodau.

“Mae lleisiau babanod, plant a phobl ifanc wrth wraidd pob newid polisi rydyn ni’n ei hyrwyddo.”

Cyn etholiad y Senedd ym mis Mai 2026, mae Plant yng Nghymru wedi cyhoeddi cyfres o faniffestos mewn partneriaeth â’n haelodau, rhwydweithiau a phartneriaid.

08 | PLANT YNG NGHYMRU

Mae eu pwrpas yn glir: sicrhau ymrwymiadau ymarferol, cyflawnadwy sy’n cryfhau hawliau plant ac yn gwella llesiant. Mae’r rhain yn cynnwys maniffesto Pencampwyr dros Blant, maniffesto CCUHP, maniffesto Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant Cymru, maniffesto Eiriolaeth Plant a Phobl Ifanc Cymru Gyfan, a maniffestos penodol ar gyfer babanod, ac ar gyfer plant a phobl ifanc ag ADY. Gyda’i gilydd, maent yn adlewyrchu galwad gyffredin am weithredu ar y cyd ar draws sectorau i roi plant yn gyntaf yn nhymor nesaf y Senedd.

Drwy ddefnyddio ein profiad a’n cefnogaeth, gall sefydliadau leihau risg, gwella ansawdd gwasanaethau a gwneud newidiadau parhaol.

Dull cyfunol o newid

Rydym yn cynnig gwasanaethau sydd wedi’u cynllunio i hyrwyddo hawliau plant yng Nghymru, boed hynny drwy ymgynghoriaeth, hyfforddiant, aelodaeth neu ymgysylltiad uniongyrchol drwy Cymru Ifanc. Rydym yn gwahodd sefydliadau ledled Cymru i archwilio sut y gall Plant yng Nghymru eu cefnogi, o ymuno â’n haelodaeth, trefnu hyfforddiant neu ddechrau ymgynghoriad Adeiladu Lleisiau.

Gyda’n gilydd, gallwn roi cyfranogiad wrth wraidd newid, gan sicrhau bod plant a phobl ifanc yn bartneriaid gweithredol wrth lunio’r dyfodol.

Yn Plant yng Nghymru, rydym yn ceisio darparu cynnig cynhwysfawr: helpu sefydliadau i ymgorffori cyfranogiad, cryfhau arfer a darparu gwasanaethau sy’n seiliedig ar hawliau. Mae pob rhan yn ategu’r llall – mae ymgynghoriaeth yn llunio strwythurau cyfranogiad, mae hyfforddiant yn meithrin arbenigedd staff, mae aelodaeth yn darparu cefnogaeth a rhwydweithio parhaus, mae Cymru Ifanc yn sicrhau bod lleisiau ifanc yn parhau i fod yn ganolog i’r broses o wneud penderfyniadau, ac mae ein Tîm Polisi yn gweithio i gynnwys y lleisiau hynny ym mholisi a blaenoriaethau sector Llywodraeth Cymru.

Mewn tirwedd sy’n newid, mae ymgysylltu ystyrlon â phlant a phobl ifanc yn hanfodol.

“Mae ein nod yn syml: gwneud yn siŵr nad cael eu clywed yn unig y caiff lleisiau plant, ond cael eu defnyddio i lunio penderfyniadau sy’n bwysig.”

Hugh Russell, Prif Weithredwr, Plant yng Nghymru Os hoffech chi gael gwybod mwy am unrhyw un o’n gwasanaethau, cysylltwch â ni: info@childreninwales.org.uk

Y GWANWYN 2026 | 09

RHAGLEN ADEILADU LLEISIAU

Mae Plant yng Nghymru yn falch o gyflwyno Adeiladu Lleisiau.

Gwasanaeth ymgynghori a gynlluniwyd i helpu sefydliadau i ymgorffori cyfranogiad ieuenctid ystyrlon a chyd-gynhyrchu yn eu gwaith.

Gyda dros 30 mlynedd o arbenigedd mewn hawliau plant, rydym yn cynnig cefnogaeth wedi’i theilwra gan gynnwys datblygu strategaethau, hyfforddi staff a hwyluso llais ieuenctid. Mae ein pecynnau hyblyg wedi’u cynllunio i sicrhau bod lleisiau plant a phobl ifanc yn llunio gwasanaethau a pholisïau mewn gwirionedd.

ADEILADU

LLEISIAU

I archwilio sut y gallai Adeiladu Lleisiau gefnogi eich sefydliad, cysylltwch â: Kate.thomas@childreninwales.org.uk am ragor o wybodaeth.

Gallwch hefyd edrych ar ein llyfryn digidol a’n harddangosfa fideo i weld sut rydym eisoes yn gwneud gwahaniaeth gyda Cymdeithas Bêl-droed Cymru.

10 | PLANT YNG NGHYMRU

Calendr Hyfforddi EBRILL Cyfweld Cymhellol Dydd Llun, 27 a Dydd Mawrth, 28 Ebrill 2026 o 09:30 – 16:00 Canolfan Ymwelwyr Parc Bute, Caerdydd Aelodau: £252, Nad yw’n aelodau £280 Mae Cyfweld Cymhellol (MI) yn ddull cydweithredol, sy’n canolbwyntio ar y person, sy’n helpu pobl i archwilio a chryfhau eu cymhelliant eu hunain dros newid. Wedi’i ddefnyddio’n helaeth ar draws gwaith plant a theuluoedd, mae MI yn cefnogi sgyrsiau mwy effeithiol a thosturiol.

MAI Grŵp B Diogelu Plant, Pobl Ifanc ac Oedolion mewn Perygl Dydd Mercher, 13 Mai 2026 o 09:30 – 16:00 Digwyddiad ar-lein Aelodau: £126, Nad yw’n aelodau: £140 Ennill gwybodaeth a hyder cyfoes i amddiffyn plant, pobl ifanc ac oedolion sydd mewn perygl.

Yn cwmpasu deddfwriaeth, arferion diogel, adnabod cam-drin ac ymateb effeithiol.

MEHEFIN Goruchwyliaeth: Model ar gyfer Ymarfer Dydd Mawrthr, 2 a Dydd Mercher, 3 Mehefin 2026 o 09:30 – 16:00 Canolfan yr Amgylchedd, Abertawe Aelodau: £252, Nad yw’n aelodau £280 Cwrs ymarferol dros ddau ddiwrnod sy’n cynnig dull strwythuredig o oruchwylio. Dysgwch sut i feithrin perthnasoedd goruchwylio myfyriol a chefnogol, deall cyfrifoldebau, a chryfhau lles staff a pherfformiad tîm—yn ddelfrydol ar gyfer unrhyw un sy’n goruchwylio eraill.

Grŵp C: Diogelu ar gyfer y Person Dynodedig a’r Ymarferwyr Uwch Dydd Mercher, 3 a Dydd Iau, 4 Mehefin 2026 o 09:30 – 16:00 Digwyddiad ar-lein Aelodau: £252, Nad yw’n aelodau £280 Wedi’i gynllunio ar gyfer Arweinwyr Dynodedig Diogelu ac ymarferwyr uwch, mae’r cwrs hwn yn cryfhau eich arbenigedd wrth reoli cyfrifoldebau diogelu, gwneud penderfyniadau gwybodus, ac arwain arferion diogelu effeithiol.

GORFFENNAF Hanfodion eDdiogelwch: Eich Pecyn Cymorth ar gyfer Diogelu Plant Ar-lein Dydd Iau, 3 Gorffennaf 2026 o 09:30 – 16:00

Gweithio gyda Grwpiau Dydd Llun, 6 a Dydd Mawrth, 7 Gorffennaf 2026 o 09:30 – 16:00

Digwyddiad ar-lein

Canolfan yr Amgylchedd, Abertawe

Aelodau: £126, Nad yw’n aelodau: £140

Aelodau: £252, Nad yw’n aelodau £280

Yn y byd digidol sydd ohoni, mae cadw plant yn ddiogel ar-lein yn bwysicach nag erioed. Mae’r sesiwn hyfforddi ymarferol ac ryngweithiol hon wedi’i chynllunio i roi’r wybodaeth hanfodol a’r offer i addysgwyr, rhieni a gweithwyr proffesiynol i gefnogi lles digidol plant.

Bydd y cynrychiolwyr yn archwilio rôl hwylusydd y grŵp ac yn datblygu sgiliau ymarferol i ymgysylltu’n hyderus ac yn adeiladol â chyfranogwyr o amrywiaeth o grwpiau sy’n rhedeg mewn gwahanol leoliadau.

Y GWANWYN 2026 | 11

2026

ADCG: Dealltwriaeth i Ymarferwyr Dydd Mercher, 20 Mai 2026 o 09:30 – 16:00 Digwyddiad ar-lein Aelodau: £126, Nad yw’n aelodau: £140 Cwrs ymarferol sy’n rhoi dealltwriaeth glir i staff rheng flaen o ADCG, ei gyflwyniadau amrywiol, a’r risgiau cysylltiedig—hyrwyddo dull plentyn cyfan a gwaith amlasiantaeth cryfach.

Grŵp F Diogelu Ar Gyfer Uwch Arweinwyr Dydd Iau, 18 Mehefin 2026 o 09:30 – 16:00 sbarc|spark, Heol Maindy, Caerdydd Aelodau: £126, Nad yw’n Aelodau: £140 Sesiwn ymarferol, ryngweithiol i Brif Swyddogion Gweithredol, Cyfarwyddwyr a Chadeiryddion Byrddau i gryfhau arweinyddiaeth diogelu. Dysgwch ddeddfwriaeth allweddol, llywodraethu, rheoli risg a strategaethau i ymgorffori diwylliant diogelu ar draws eich sefydliad. Yn cynnwys cinio rhwydweithio.

Ymwybyddiaeth Niwroamrywiaeth: Cefnogi Plant, Pobl Ifanc a Theuluoedd Dydd Mercher, 13 Gorffennaf 2026 o 09:30 – 16:00 Digwyddiad ar-lein Aelodau: £126, Nad yw’n aelodau: £140 Dysgu strategaethau ymarferol i adnabod a chefnogi plant a phobl ifanc niwroamrywiol gan ddefnyddio dull cyfannol, plentyn cyfan.

Rheoli am y Tro Cyntaf: Sylfeini Rheoli Effeithiol Dydd Llun, 29 a Dydd Mawrth, 30 Mehefin 2026 o 09:30 – 16:00 Canolfan yr Amgylchedd, Abertawe Aelodau: £252, Nad yw’n aelodau £280 Adeiladu hyder wrth i chi ddysgu cyfrifoldebau allweddol, datblygu hunanymwybyddiaeth, cryfhau sgiliau arweinyddiaeth hanfodol, a chymhwyso rheoli perfformiad effeithiol. Yn ddelfrydol ar gyfer unrhyw un sy’n camu i’w rôl reoli gyntaf.

12 | PLANT YNG NGHYMRU

Digwyddiadau 2026 Gweminar byw am ddim

Am ragor o wybodaeth am unrhyw un o’r digwyddiadau isod, cysylltwch â: emma.butler@childreninwales.org.uk

Dyddiad i’r Dyddiadur

Cefnogi pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal yng Nghymru

Uwchgynhadledd Cymru Ifanc 2026

Dyddiad: Dydd Iau, 2 Gorffennaf Amser: 11am – 12pm Ar-lein: MS Teams

Dyddiad: Dydd Sadwrn, 21 Tachwedd Amser: 10am – 4pm Lleoliad: Sbarc, Heol Maindy, Caerdydd, CF24 4HQ

Mae pobl ifanc sydd â phrofiad o ofal yn wynebu heriau unigryw, ond gyda’r gefnogaeth gywir gallan nhw ffynnu. Yn y sesiwn hon, byddwch chi’n dysgu:

Ein dathliad blynyddol o leisiau pobl ifanc yng Nghymru. Caiff aelodau eu hannog i ddod â’r bobl ifanc rydych chi’n gweithio gyda nhw i’r digwyddiad cyffrous ac ysbrydoledig hwn. Mae Uwchgynhadledd Cymru Ifanc yn rhad ac am ddim ac wedi’i chynllunio i fod yn gynhwysol ac yn groesawgar i bawb.

Mae lleoedd yn gyfyngedig ac yn llenwi’n gyflym, felly cofrestrwch eich diddordeb yn gynnar.

• Diffiniad “profiad o ofal” a deall y gwahanol fathau o drefniadau gofal (e.e. gofal maeth, gofal preswyl, gofal gan berthnasau) • Sut i nodi’r heriau allweddol y mae pobl sy’n gadael gofal yn eu hwynebu, gan gynnwys ansefydlogrwydd tai, ansicrwydd ariannol, llesiant emosiynol, a phontio i addysg neu gyflogaeth.

• Ynglŷn â’r systemau cefnogaeth a throsolwg o’n Prosiect Paratoi

Gweminar byw am ddim

Dathlu Wythnos Genedlaethol Rhianta Dyddiad: Dydd Mercher, 21 Hydref Amser: 11am – 12pm Ar-lein: MS Teams Bydd Cyswllt Rhieni Cymru yn lansio canfyddiadau’r Sgwrs Fawr gyda Rhieni yng Nghymru 2026, gan ddathlu Wythnos Genedlaethol Rhianta.

Gweminar byw am ddim

Canfyddiadau Arolwg Tlodi Plant a Theuluoedd Blynyddol Dyddiad: Rhagfyr Amser: I’w gadarnhau Ar-lein: MS Teams Ymunwch â ni ar gyfer y weminar rhad ac am ddim hon lle byddwch yn clywed canfyddiadau allweddol o Adroddiad Arolwg Tlodi Plant a Theuluoedd Blynyddol Plant yng Nghymru.

Tocynnau bargen cynnar

Cynhadledd flynyddol Plant yng Nghymru 2027 Dyddiad rhyddhau: Rhagfyr 2026 Cadwch lygad ar Newyddion Aelodau a chyfryngau cymdeithasol Phlant yng Nghymru i weld pryd mae tocynnau bargen cynnar ar gael i Gynhadledd Flynyddol y flwyddyn nesaf.

Y GWANWYN 2026 | 13

Galwad am gyfraniadau i’n cylchgrawn Haf 2026 THEMA

PLANT A PHOBL IFANC SYDD A PHROFIAD O OFAL, A’R RHAI SY’N GADAEL GOFAL

Ar gyfer ein rhifyn Haf, rydym yn gwahodd cyfraniadau sy’n archwilio materion sy’n effeithio ar blant a phobl ifanc sydd a phrofiad o ofal, a’r rhai sy’n gadael gofal, a byddant yn seiliedig ar Erthygl 20 o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Cenhedloedd Unedig. Mae hyn yn cydnabod bod gan blant na allant fyw gyda’u teulu eu hunain yr hawl i ofal amgen priodol, a’r amddiffyniad a’r cymorth sydd eu hangen i ffynnu.

Rydym am i’r rhifyn hwn adlewyrchu ehangder y gwaith sy’n digwydd ar draws ein haelodaeth - o ymarfer a chyfranogiad rheng flaen, i bolisi, gweithio mewn partneriaeth a dysgu. Rydym yn croesawu erthyglau sy’n rhannu ymarfer, mewnwelediad, myfyrdod a phrofiad byw a fydd yn helpu i ddyfnhau dealltwriaeth o’r hyn sy’n cefnogi plant sydd wedi profi gofal i ffynnu.

Rydym yn awyddus i dderbyn erthyglau sy’n archwilio un neu fwy o’r themâu canlynol: • Astudiaethau achos o brosiectau • Heriau a wynebwyd wrth eu cyflwyno, neu wasanaethau sy’n cefnogi a sut y mae’r rhain wedi cael eu datrys Beth am ymuno â ni hefyd ar gyfer ein gweminar byw plant sydd a phrofiad o ofal a’r rhai • Erthyglau sy’n canolbwyntio am ddim, o’r enw Cefnogi sy’n gadael gofal, ac enghreifftiau ar leisiau plant a phobl ifanc pobl ifanc sydd â phrofiad o o weithio partneriaeth sydd a phrofiad o ofal ofal yng Nghymru ar ddydd effeithiol ar draws sectorau Iau, 2 Gorffennaf 2026, • Darnau a gynhyrchwyd ar y cyd neu 11am – 12pm ar-lein gan • Dulliau arloesol neu greadigol a ysgrifennwyd ar y cyd gyda phlant, ddefnyddio MS Teams? o ymgysylltu, cyfranogiad pobl ifanc neu’r rhai sy’n gadael gofal Mae pobl ifanc sydd neu gyd-gynhyrchu â phrofiad o ofal yn • Bylchau rhwng uchelgais polisi a • Myfyrdodau ar yr hyn sydd wynebu heriau unigryw, realiti byw, a’r hyn sydd angen newid ond gyda’r gefnogaeth wedi newid yn eich ymarfer • Negeseuon allweddol ar gyfer gywir, gallant ffynnu. a’r hyn rydych chi wedi’i gwneuthurwyr penderfyniadau Yn y sesiwn hon ddysgu ar hyd y ffordd Gyda’n gilydd, gadewch inni rannu dysgu, ehangu ar yr hyn sy’n gweithio, a hyrwyddo newid ystyrlon i blant a phobl ifanc sydd a phrofiad o ofal, a’r rhai sy’n gadael gofal yng Nghymru.

Canllawiau cyflwyno: •

Dylai erthyglau fod rhwng 500 a 750 o eiriau

•

Cyflwynwch eich erthygl yn Saesneg a Chymraeg

•

•

Cynhwyswch ddelweddau JPEG o ansawdd uchel os dymunwch, neu logo eich sefydliad

•

Dyddiad cau ar gyfer cyflwyniadau Dydd Iau, 25 Mehefin 2026

Ysgrifennwch eich erthygl yn MS Word a chynnwys teitl ac enw’r awdur a’r sefydliad Anfonwch grynodeb byr o’ch erthygl arfaethedig drwy e-bost at membership@childreninwales.org.uk Ar ôl ei derbyn, bydd eich lle yn cael ei gadarnhau.

Noder: mae’r cylchgrawn yn cael ei rannu’n gyhoeddus ar ein cyfrifon cyfryngau cymdeithasol, gan roi cyfle i’ch cyfraniad gyrraedd cynulleidfa ehangach y tu hwnt i’n haelodaeth.

byddwch yn dysgu: • Y diffiniad o “bobl sydd â phrofiad o ofal” a deall y gwahanol fathau o drefniadau gofal (ee, gofal maeth, gofal preswyl, gofal gan berthnasau) • Sut i adnabod yr heriau allweddol y mae pobl sy’n gadael gofal yn eu hwynebu, gan gynnwys ansefydlogrwydd tai, ansicrwydd ariannol, lles emosiynol, a phontio i addysg neu gyflogaeth • Am y systemau cymorth a throsolwg o’n Prosiect Paratoi

14 | PLANT YNG NGHYMRU

Y GWANWYN 2026 | 15

Gethin ap Dafydd, Piws

Creu gofod, hyder a chymuned: Piws yn partneru ag Yr Urdd ar gyfer Eisteddfod fwy cynhwysol Mae partneriaeth newydd rhwng Piws ac Yr Urdd ar fin ail-lunio profiad plant anabl, pobl ifanc anabl, a’u teuluoedd mewn un o ddigwyddiadau diwylliannol mwyaf annwyl Cymru. Pan ddaw Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd i Ynys Môn, bydd ymwelwyr yn profi rhywbeth na chynigiwyd erioed ar y raddfa hon: gofod diogel pwrpasol wedi’i gynllunio gyda, ar gyfer, ac o amgylch anghenion teuluoedd anabl.

teuluoedd yn cyrraedd. Y tu mewn, bydd ymwelwyr yn dod o hyd i amgylchedd tawel a chroesawgar lle gallant fod yn syml – boed hynny’n mwynhau gweithgareddau synhwyraidd-gyfeillgar, cymryd rhan mewn adloniant ysgafn, neu ymlacio i ffwrdd o’r torfeydd. I rai, bydd yn fan i ail-drefnu cyn dychwelyd i fwrlwm y Maes. I eraill, efallai mai dyma fydd calon eu profiad Eisteddfodol.

I Piws, mae’r cydweithrediad hwn yn gam sylweddol ymlaen yn ei genhadaeth i godi ymwybyddiaeth o’r rhwystrau bob dydd y mae teuluoedd â phlant anabl yn eu hwynebu. Yn rhy aml, mae’r teuluoedd hyn yn gorfod llywio mannau cyhoeddus gydag ansicrwydd – heb wybod a fydd lleoliadau’n hygyrch, a fydd staff yn deall eu hanghenion, neu a fyddant yn cael eu croesawu heb farn. Mae Piws yn bodoli i newid y dirwedd honno. Wrth wraidd y gwaith hwn mae ei rwydwaith cynyddol o Lysgenhadon Mynediad: teuluoedd â phlant anabl a phobl ifanc anabl sy’n dewis lle y maent eisiau ymweld ag ef, yn mynd allan i’w fwynhau, ac yna’n adrodd yn ôl ar eu profiad. Mae eu mewnwelediadau’n helpu eraill â namau tebyg i ymweld â hyder, tra hefyd yn rhoi’r wybodaeth ymarferol sydd ei hangen ar leoliadau i wneud addasiadau rhesymol ac ystyrlon.

Yn hollbwysig, mae’r gofod hefyd yn creu sianel i deuluoedd anabl a Lysgenhadon Mynediad rannu eu mewnwelediadau’n uniongyrchol gyda Piws. Bydd ymwelwyr yn cael eu gwahodd i fyfyrio ar eu profiad o’r Eisteddfod – beth weithiodd yn dda, beth ellid ei wella, a pha newidiadau fyddai’n gwneud digwyddiadau’r dyfodol yn fwy hygyrch. Bydd yr adborth hwn yn cael ei drin gyda gofal ac yn cael ei ddefnyddio i helpu’r Urdd, a sefydliadau eraill ledled Cymru, i ddeall sut i wneud eu gofodau’n fwy cynhwysol.

Mae’r Urdd, gyda’i hymrwymiad hirsefydlog i bobl ifanc a diwylliant Cymreig, wedi cydnabod pwysigrwydd y gwaith hwn ac wedi croesawu’r cyfle i gyd-ddylunio rhywbeth trawsnewidiol. Gyda’i gilydd, mae Piws a’r Urdd wedi llunio gofod sy’n mynd ymhell y tu hwnt i gornel dawel neu babell dros dro. Mae hwn yn amgylchedd pwrpasol, wedi’i ystyried yn llawn, lle gall ymwelwyr anabl gymryd hoe, ailsefydlu, a theimlo bod eu hanghenion yn cael sylw gwirioneddol.

Wedi’i leoli’n agos at faes parcio pwrpasol, bydd y gofod diogel yn cynnig sicrwydd o’r eiliad y bydd

Mae’r cydweithrediad cyntaf hwn wedi’i gynllunio’n fwriadol fel cyfle dysgu. Mae Piws a’r Urdd yn mynd ati gyda bodlonrwydd i wrando, chwilfrydedd, ac ymrwymiad i wrando ar brofiad byw. Bydd pob teulu sy’n camu i mewn i’r gofod diogel yn helpu i lunio’r camau nesaf – nid yn unig ar gyfer Eisteddfodau’r dyfodol, ond ar gyfer digwyddiadau diwylliannol a chymunedol ehangach ledled Cymru.

Ac i sefydliadau sydd am fod yn rhan o’r symudiad hwn – sy’n dymuno rhannu adnoddau, croesawu ymwelwyr anabl â hyder, a dysgu’n uniongyrchol o brofiad byw – mae Piws yn eich gwahodd yn gynnes i gysylltu.

Gyda’n gilydd, gallwn adeiladu Cymru lle nad yw cynhwysiant yn uchelgais yn unig, ond yn realiti byw.

Cysylltwch os hoffech ddysgu mwy am y gwaith hwn: gethin.ad@piws.co.uk

16 | PLANT YNG NGHYMRU

Charlotte Robey-Turner & Kate Zaczek, Buttle

Cymryd ymagwedd hawliau plant at gyfranogiad pobl ifanc yn y sector grantiau Am yr 18 mis diwethaf, mae Buttle wedi bod yn gweithio i ymgorffori hawliau plant yn ein gwaith cyfranogi gyda phobl ifanc sydd wedi derbyn ein grantiau. Rydym yn defnyddio Model Lundy, sy’n cyd-fynd ag Erthygl 12 o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig a Hawliau’r Plant, i gynllunio, cyflawni, a gwerthuso’r gwaith hwn.

Mae’r model hwn yn sicrhau bod gan bobl ifanc yr hawl i fynegi eu barn a bod pwysigrwydd priodol yn cael ei roi i’r safbwyntiau hynny.

Yn Hydref 2025, daethom i ddiwedd blwyddyn gyntaf ein Panel Cynghori Ieuenctid (PCI): grŵp o 13 o bobl ifanc sydd wedi derbyn ein grantiau ac sy’n cyfarfod yn fisol i weithio ar brosiectau, cyfrannu at ymgynghoriadau, a chwrdd â staff ac ymddiriedolwyr i lywio sut mae Buttle yn gweithio. I nodi’r garreg filltir hon, casglom adborth gan aelodau’r PCI, wedi’i strwythuro o amgylch pedwar maes Model Lundy: Lle, Llais, Cynulleidfa, a Dylanwad.

Isod mae rhai myfyrdodau allweddol o adborth aelodau’r PCI: •

“Lle” diogel a chynhwysol: Adroddodd aelodau fod y PCI yn darparu amgylchedd diogel, croesawgar a chynhwysol. Mae natur anffurfiol, ddi-feirniadaeth y cyfarfodydd, ynghyd â staff cefnogol sy’n tynnu rhwystrau i gyfranogiad yn weithredol, yn meithrin y teimlad hwn o ddiogelwch

“Mae tîm Buttle yn annog ac yn groesawgar. Maen nhw’n darparu awyrgylch lle rwy’n siŵr y gallaf fynegi fy marn a lleisio fy meddyliau. Mae holl aelodau’r PCI wedi cael gwahanol brofiadau rwy’n meddwl sydd wedi caniatáu i bob un ohonom fod yn agored ein meddwl ac yn garedig â’n gilydd.”

•

Mae gwerthoedd a rennir a pherthnasoedd cryf yn hanfodol i “lais”: Mae gwerthoedd grŵp a rennir a phrofiadau o adfyd yn golygu bod aelodau’n teimlo’n gallu rhannu eu profiadau a’u safbwyntiau’n agored ac yn onest, heb ofn cael eu beirniadu

Y GWANWYN 2026 | 17

•

•

Mae hyfforddiant a pharatoi yn hanfodol ar gyfer ymgysylltiad ystyrlon: Dros ein blwyddyn gyntaf, gwnaethom hyfforddi aelodau’r PCI ar sut mae Buttle yn cael ei redeg fel elusen, sut mae ein grantiau’n gweithio, ein strwythur llywodraethu a’n dulliau codi arian. Cymerodd hyn amser, ond mae’r ddealltwriaeth ddwfn hon bellach yn golygu y gall y PCI ymgysylltu â ni a’n herio ar draws ein gwaith

Yn gyffredinol, roedd adborth aelodau’r PCI yn gadarnhaol iawn, ond nododd hefyd fod Buttle ar hyn o bryd yn well am sicrhau y gall pobl ifanc fynegi eu barn (Lle a Llais) nag am ddangos iddynt fod pwysigrwydd priodol yn cael ei roi i’w safbwyntiau (Cynulleidfa a Dylanwad). Rydym bellach yn gweithio gyda’r PCI i ddwyn ymlaen gamau a fydd yn ein helpu i fod yn fwy atebol iddynt hwy a phlant a phobl ifanc eraill yn y dyfodol.

Cawson ni wybod sut mae Buttle yn gweithio ac mae hynny wedi caniatáu i ni roi mewnbwn ar beth allai Buttle ei wneud yn well.”

Nod y gwaith hwn yw gwireddu gweledigaeth o gyd-gynhyrchu a rennir gan un aelod o’r PCI sydd ar hyn o bryd yn y brifysgol yn Aberystwyth:

Mae cyfarfodydd wyneb yn wyneb yn meithrin cydlyniad: Er bod cyfarfodydd ar-lein yn ddefnyddiol, mae aelodau’n gwerthfawrogi cyfarfodydd wyneb yn wyneb yn fawr i hwyluso ymgysylltiad dyfnach, meithrin perthnasoedd a chreu cydlyniad ar draws y grŵp, gan arwain at waith a phenderfyniadau o ansawdd uwch

“I mi, mae cyd-gynhyrchu yn golygu cydweithio fel rhai cyfartal, lle mae pobl ifanc ac oedolion yn dod â’u profiadau, eu lleisiau a’u syniadau i wneud penderfyniadau sy’n bwysig. Ac nid yw’n ymwneud ag ymgynghori neu ddim ond rhoi adborth ar y diwedd. Mae’n ymwneud â bod yn rhan o lywio pethau o’r dechrau un. Mae hefyd yn golygu ymddiriedaeth, parch, a phŵer a rennir. Mae pobl ifanc yn dod â phrofiad byw a chreadigrwydd, tra bod oedolion yn dod â strwythurau ac adnoddau.

Pan ddaw’r rhain at ei gilydd, maent yn creu rhywbeth cryfach, mwy gonest a mwy effeithiol.”

“Pan rydym yn bersonol, rwy’n meddwl ein bod yn llawer mwy agored ac onest â’n gilydd ac rydym yn cael taflu syniadau gyda’n gilydd… Rwy’n meddwl ei fod yn ein gwneud yn fwy cydlynol fel panel.”

•

Mae amrywiaeth yn gryfder: Mae pobl ifanc yn gwerthfawrogi amrywiaeth y cefndiroedd a’r profiadau o fewn y PCI, gan ei weld fel cryfder gwirioneddol sy’n dod â gwahanol farnau a safbwyntiau i’r grŵp

•

Angen adborth cliriach ar “ddylanwad” y PCI: Er bod aelodau’n teimlo bod staff yn cymryd eu barn o ddifrif a bod hynny wedi dylanwadu ar benderfyniadau mewnol, roedd awydd cryf am ddiweddariadau mwy rheolaidd ac adborth cliriach ar sut y defnyddir eu syniadau, yn enwedig gan ymddiriedolwyr

•

Effaith gadarnhaol ar aelodau: Mae bod yn rhan o’r PCI wedi cael effaith gadarnhaol ar iechyd meddwl a lles, rhwydweithiau cymdeithasol, sgiliau rhyngbersonol a chyflogadwyedd yr aelodau, ac wedi meithrin ymdeimlad o rymuso trwy droi adfyd yn gyfle

“Mae Buttle UK wedi caniatáu i mi ddefnyddio fy llais ar gyfer newid, sydd, i mi, yn beth enfawr.”

Am ragor o wybodaeth am grantiau Buttle a gwaith cyd-gynhyrchu, ewch i www.buttleuk.org neu e-bostiwch coproduction@buttleuk.org

18 | PLANT YNG NGHYMRU

Katy Gibbon, Ysgol Goedwig Abertawe Castell-nedd Port Talbot

Creu atgofion mwdlyd hudolus Ers 25 mlynedd, mae Ysgol Goedwig Abertawe Castell-nedd Port Talbot wedi bod yn meithrin chwilfrydedd, hyder a chysylltiad trwy brofiadau dysgu awyr agored ysbrydoledig “Creu Atgofion Mwdlyd Hudolus.”

mae lles yn cryfhau, ac mae cymunedau’n tyfu’n gryfach. Gellir ymgorffori’r ethos hwn ar draws lleoliadau addysg a gofal, gan sicrhau nad yw babanod, plant a phobl ifanc yn cael eu cynnwys yn unig, ond eu bod yn cael eu clywed yn wirioneddol.

Mae ein dull ni’n canolbwyntio ar y plentyn ac wrth wraidd popeth a wnawn mae’r hawl i bob plentyn gael ei glywed. Mae sesiynau’n cael eu llunio gan syniadau, diddordebau a greddfau plant. Gall plentyn ddewis treulio’r bore yn adeiladu cuddfan ac yn cydbwyso ffyn yn ofalus. Gall plentyn bach gropian tuag at ddarn o olau haul gan ddal dail neu gael ei amsugno gan wead mwd rhwng ei fysedd. Nid eiliadau bach yw’r rhain. Lleisiau sy’n cael eu mynegi ydyn nhw.

Mae’r astudiaethau achos canlynol yn dod â’r straeon hyn yn fyw:

Mae ein harweinwyr yn dilyn yn hytrach nag yn arwain. Maent yn arsylwi, yn tiwnio i mewn ac yn ymateb, gan barchu dewisiadau pob plentyn - boed yn cael eu llefaru’n uchel, eu mynegi trwy iaith y corff, neu eu cyfleu trwy ystumiau ac archwilio. Wrth wneud hynny, mae plant yn dysgu bod eu meddyliau’n bwysig, bod eu teimladau’n cyfrif, a bod gwerth i’w penderfyniadau.

Mae teuluoedd yn dweud wrthym eu bod yn gweld newidiadau sy’n ymestyn ymhell y tu hwnt i chwarae yn yr awyr agored - hyder cynyddol, lles gwell, perthnasoedd cryfach, a phlant sy’n teimlo’n ddiogel i fod eu hunain. I lawer, mae Ysgol Goedwig yn dod yn lle o berthyn.

Mae profiad yn dangos bod y dull hwn yn drawsnewidiol. Pan fydd lleisiau plant yn wirioneddol wrth y wraidd, mae cyfranogiad yn dod yn ystyrlon,

Rhannodd mam “K,” bachgen 6 oed, fyfyrdodau gwerthfawr ar eu taith hirdymor gyda ni.

Mae K erioed wedi bod yn blentyn bywiog, gorfforol egnïol gyda nodweddion niwroamrywiol. Pan fynychodd gyntaf, yn un oed, roedd hunanreoleiddio yn heriol iawn. Roedd trawsnewidiadau yn arbennig o anodd, gallai cael ei ofyn i roi’r gorau i weithgaredd neu adael ar ddiwedd sesiwn sbarduno gwaeleddau sylweddol.

O’r cychwyn cyntaf, fe wnaethom fabwysiadu dull hwylusol, yn hytrach na chyfarwyddiadol. Gan beidio byth â gorfodi cyfranogiad a chymryd amser i arsylwi, meithrin ymddiriedaeth, a deall diddordebau, sbardunau a phatrymau K. Drwy gyfarfod ag ef ar ei lefel a deall yr hyn a’i cymhellodd, roedden ni’n gallu cefnogi ei reoleiddio a’i ymgysylltu yn raddol. Un o angerddau mwyaf K yw creu llwybrau i eraill eu dilyn.

“Ysgol Goedwig yw’r unig le lle mae’n teimlo ei fod yn cael ei “weld a’i glywed” yn llwyr.”

Y GWANWYN 2026 | 19

Mae wrth ei fodd yn cuddio gwrthrychau ac yn cyfarwyddo oedolion a phlant ynghylch ble i chwilio. Rhoddodd hyn awdurdod gwirioneddol iddo dros ei brofiad, gan arwain y gweithgaredd yn hytrach na chael ei arwain. Daeth y llawenydd a fynegodd yn gyfrwng pwerus ar gyfer cysylltu, cyfathrebu ac adeiladu hyder.

Dros amser, datblygodd K ymdeimlad dwfn o ymddiriedaeth a pherthyn o fewn ein lleoliad.

Rhannodd ei fam mai Ysgol Goedwig yw’r unig le lle mae’n teimlo ei fod yn cael ei “weld a’i glywed” yn llwyr. Oherwydd y sylfaen ddiogel hon, mae bellach yn gallu ymateb yn gadarnhaol pan fo angen ffiniau o bryd i’w gilydd. Mae’n gwrando, yn ymgysylltu, ac yn trawsnewid yn fwy llyfn. Myfyriodd ei fam hefyd ar ba mor groesawgar ac anfarnedig y mae hi’n teimlo fel rhiant. Mae hi’n gwybod ei fod yn cael ei werthfawrogi’n wirioneddol yma. Mae’r derbyniad hwn yn cael ei adlewyrchu yn hyder cynyddol K, ei ddiogelwch emosiynol, a’i frwdfrydedd i fynychu.

Rhannodd mam arall i ddau fachgen (7 a 9 oed) ei phrofiad o fynychu ein sesiynau Ysgol Goedwig Addysg Gartref. Mae un o’i meibion, “D” (7 oed), yn profi lefelau uchel o orbryder ac yn hanesyddol mae wedi bod yn anghyfforddus iawn gyda baw neu fynd yn wlyb. Yn ystod eu sesiwn gyntaf, llithrodd D yn y mwd, daeth yn ofidus iawn, criodd ac roedd eisiau gadael. Gydag anogaeth dyner gan ei fam, arhosodd, gan wella’n raddol ddigon i fwynhau rhannau o’r sesiwn. Yn eu hymweliad nesaf, daeth ei fam wedi’i pharatoi gyda dillad diddos llawn.

Teimlai D yn fwy diogel a threuliodd amser yn hapus yn adeiladu cuddfan ac yn ymlacio yn yr hamog gyda’i frawd. Fodd bynnag, nid oedd am i staff fynd ato nac ymgysylltu ag ef yn uniongyrchol. Fe wnaethon ni barchu ei angen am le a chaniatáu iddo arsylwi, ymgartrefu, a meithrin cynefindra ar ei gyflymder ei hun. Dros y misoedd canlynol, gwelsom newid graddol ond arwyddocaol. Mae ei fam yn adrodd gostyngiad amlwg yn ei orbryder a’i ymddygiadau obsesiynol.

Digwyddodd foment arbennig o bwerus yn ystod sesiwn ddiweddar pan wnaethon ni bopcorn dros y tân. Roedd gan bob plentyn eu bowlen eu hunain. Roedd D mor hamddenol ac wedi ymgolli yn y profiad nes iddo fwyta’r popcorn heb boeni am faw ar ei ddwylo. Am y tro cyntaf, ni ofynnodd am olchi ei ddwylo yn ystod y sesiwn - rhywbeth a fyddai wedi bod yn annirnadwy o’r blaen.

Disgrifiodd ei fam hyn fel datblygiad mawr. Mae’r ddau fachgen bellach yn gyfforddus gyda chyfoedion ac oedolion yn Ysgol Goedwig, yn sgwrsio’n hyderus ac yn ymgysylltu’n gymdeithasol.

Os hoffech gysylltu â’r ysgol a dysgu mwy am eu gwaith, anfonwch e-bost at: office@forestschoolsnpt.org.uk

20 | PLANT YNG NGHYMRU

Joanne Baldock, Heol Chwarae Rol

Cyfranogiad babanod, plant a phobl ifanc ar waith Yn Heol Chwarae Rol - Role Play Lane, mae cyfranogiad yn rhan naturiol o fywyd bob dydd y babanod, plant a phobl ifanc sy’n mynychu. Dan arweiniad Erthygl 12 Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn, credwn fod gan bob plentyn yr hawl i gael ei glywed ac i ddylanwadu ar yr hyn sy’n digwydd o’i gwmpas.

Mae amgylcheddau sy’n seiliedig ar chwarae yn cynnig cyfleoedd cyfoethog i leisiau plant ddod i’r amlwg yn naturiol. O fewn ein pentref chwarae rôl, mae plant yn dewis y gofodau sy’n eu denu, y rolau y maent yn eu harchwilio a sut maent yn rhyngweithio ag eraill. Mae’r dewisiadau hyn yn llywio sut rydym yn addasu ein hamgylchedd, ein hadnoddau a’n sesiynau.

Fel athrawes gymwys ac ymarferydd cymunedol, rwy’n angerddol am wrando ar safbwyntiau plant a galluogi dysgu drwy chwarae. Mae plant yn ymgysylltu fwyaf pan fyddant yn dilyn eu diddordebau, yn gwneud dewisiadau ac yn siapio eu profiadau eu hunain, ac mae’r egwyddor hon wrth wraidd ein gwaith.

Mae sesiynau creadigol yn rhan allweddol o’r dull hwn. Mae Cerddoriaeth a Symudiad, chwarae synhwyraidd, coginio a chrefft yn caniatáu i blant fynegi dewisiadau, profi syniadau a chymryd perchnogaeth o’u profiadau mewn ffyrdd naturiol iddynt. Dechreuodd un plentyn a oedd yn ei chael hi’n anodd setlo ymgysylltu drwy Gerddoriaeth a Symudiad, gan adeiladu hyder yn raddol a datblygu ymdeimlad o berthyn. Dyma’r eiliadau bob dydd lle mae cyfranogiad yn dod yn weladwy.

Fel canolfan chwarae rôl gymunedol nid-er-elw yn Llantwit Fardre, mae ein dull o gyfranogiad wedi’i seilio ar berthnasoedd, ymddiriedaeth a chwarae.

Nid yw pob plentyn yn mynegi ei hun drwy eiriau neu adborth ffurfiol. I lawer, yn enwedig babanod, plant niwroamrywiol a’r rhai ag Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY), mae cyfranogiad yn digwydd drwy ddewis, ymddygiad, creadigrwydd a rhyngweithio.

Rydym hefyd yn cefnogi cyfranogiad drwy offer adborth ymarferol. Mae sticeri wynebau hapus, cardiau llun a phrymiau gweledol yn galluogi plant i rannu beth maent wedi’i fwynhau, beth hoffent weld mwy ohono a sut maent yn teimlo am sesiynau.

Y GWANWYN 2026 | 21

Mae’r dulliau hyn yn sicrhau bod hyd yn oed plant ifanc iawn neu blant nad ydynt yn cyfathrebu ar lafar yn gallu mynegi eu barn.

Mae ein gwaith gyda phlant ag Anghenion Dysgu Ychwanegol yn amlygu pwysigrwydd cyfranogiad hygyrch. Mae rhai plant yn cyfathrebu drwy ddewisiadau synhwyraidd, iaith y corff neu fynegiant creadigol yn hytrach na thrwy eiriau. Trwy addasu’r amgylchedd, cynnig sesiynau tawelach a darparu ffyrdd hyblyg o ymgysylltu, rydym yn sicrhau bod eu lleisiau’n cael eu cydnabod a’u gwerthfawrogi.

Mae cyfranogiad hefyd yn digwydd drwy brosiectau cydweithredol. Mae myfyrwyr o Goleg y Cymoedd yn helpu i lunio gardd synhwyraidd i’r plant, gan gyfrannu syniadau fel drychau, melinau gwynt, blodau synhwyraidd, hosanau gwynt wedi’u gwneud â llaw a welïau lliwgar wedi’u plannu. Mae eu hymwneud yn dangos sut gall pobl ifanc helpu i greu gofodau ystyrlon i eraill.

Mae rhieni a gofalwyr yn chwarae rhan bwysig yn y broses hon. Mae eu mewnwelediadau yn ein helpu i ddeall beth sy’n bwysig i’w plant a sut gallwn wella ein darpariaeth. Rhannodd un rhiant:

“Mae Harry wastad wedi cael trafferth setlo yn unrhyw le, ac roeddwn i’n poeni am ddod ag ef ar y dechrau. Ond ar ôl ychydig wythnosau yn dod, rwyf wedi gweld newid llwyr ynddo. Mae bellach yn ymgysylltu’n llwyr yn y gweithgareddau, boed hynny’n chwarae rôl, crefft neu goginio. Mae gweld ei hyder yn tyfu a’i fod yn teimlo’n gyfforddus yn y lleoliad hwn wedi bod yn anhygoel. Dyma’r lle cyntaf lle mae wir wedi teimlo’n gartrefol.”

Esboniodd rhiant arall sut mae cyfranogiad yn cefnogi dysgu a hyder:

“Gall dod o hyd i weithgareddau sy’n addas i’r ddau fachgen fod yn her wirioneddol, ond mae’r clwb ar ôl ysgol hwn wedi bod yn wych iddyn nhw. Mae’n rhoi lle diogel iddyn nhw ollwng stêm, ond ar yr un pryd maen nhw’n dysgu sgiliau newydd fel coginio a gweithio fel tîm drwy chwarae. Rwyf wedi sylwi ar welliant gwirioneddol yn eu hyder a’u gallu i ddilyn gweithgareddau mwy strwythuredig.”

Mae cyfranogiad yr un mor bwysig i blant sy’n wynebu rhwystrau ychwanegol.

Rhannodd un rhiant:

“Mae gan Abigail gyflwr prin, sy’n golygu bod dod o hyd i weithgareddau addas yn gallu bod yn anodd, o ran hygyrchedd a chost. Mae’r clwb hwn wedi bod yn fendith lwyr i ni. Mae’r amrywiaeth o weithgareddau yn golygu bod rhywbeth y gall hi gymryd rhan ynddo bob amser, ac mae’n fforddiadwy, sy’n gwneud gwahaniaeth enfawr. Yn bwysicaf oll, mae wedi rhoi’r cyfle iddi gwrdd â ffrindiau a mwynhau ei hun mewn amgylchedd croesawgar.”

Drwy ryngweithio bob dydd a chynllunio ymatebol, mae cyfranogiad yn dod yn realiti byw. Mae plant yn dylanwadu ar yr hyn a wnawn, sut rydym yn ei wneud a beth sy’n dod nesaf.

Drwy ymgorffori Erthygl 12 yn ein hymarfer dyddiol, rydym yn helpu babanod, plant a phobl ifanc i ddeall bod eu lleisiau’n bwysig. Mae cyfranogiad drwy chwarae yn cefnogi hyder, annibyniaeth ac ymdeimlad o berthyn o’r blynyddoedd cynnar.

Os hoffech ddysgu mwy am ein gwaith, anfonwch e-bost at: visitsatroleplaylane@gmail.com

22 | PLANT YNG NGHYMRU

Dr Carys Jennings, Y Brifysgol Agored yng Nghymru

Gweithredu hawliau plant a chyfranogiad: Gwneud lle i leisiau ifanc Er bod y dirwedd yn gwella, tan yn ddiweddar roedd plant ifanc yn aml yn cael eu hanwybyddu mewn ymchwil addysgol, ar adegau’n cael eu gosod fel bodau goddefol yn hytrach na chyfranwyr gweithredol at wybodaeth (Jennings 2025). Mae eu safbwyntiau’n cael eu cyfryngu neu’n cael eu tawelu’n anfwriadol gan ddehongliadau oedolion, strwythurau ysgolion, neu ddyluniadau ymchwil sy’n gwerthfawrogi rhuglder llafar neu offer casglu data confensiynol. Ac eto, fel mae Clark (2017) yn ein hatgoffa, mae plant yn arbenigwyr yn eu bywydau eu hunain ac mae ganddynt fewnwelediadau gwerthfawr i’w profiadau dyddiol, eu perthnasoedd a’u bydoedd emosiynol. Mae cydnabod plant fel deiliaid hawliau a llunwyr ystyr, yn fwriad o fewn ein system addysg yng Nghymru, gwna hyn ofyn am ddulliau ymarferol beunyddiol ac ymchwil sy’n anrhydeddu eu lleisiau’n wirioneddol ac yn eu galluogi i rannu eu profiadau bywyd ar eu telerau eu hunain.

Ategwyd at y dulliau gweledol hyn gan drafodaethau unigol gyda phob plentyn, a oedd yn darparu lle i fyfyrio, egluro, ac adrodd straeon personol.

Gwasanaethodd y gweithgareddau creadigol fel offer cyfryngu pwerus. Yn aml, roedd lluniadau a ffotograffau, er enghraifft, yn dal manylion a allai fel arall wedi eu colli rhyngweithiadau chwareus, lleoedd “arbennig” yn yr ystafell ddosbarth, neu wrthrychau oedd ag arwyddocâd emosiynol. Fodd bynnag, ni chafodd yr arteffactau gweledol eu trin fel rhai hunanesboniadol. Roedd y trafodaethau dilynol yn elfen hanfodol o’r fethodoleg, gan eu bod yn caniatáu i blant fynegi’r ystyr y tu ôl i’w creadigaethau yn eu geiriau eu hunain, gan fod pob unigolyn yn profi hapusrwydd mewn gwahanol ffyrdd, nid yw hapusrwydd o reidrwydd yn golygu nac yn teimlo’r un peth i bawb (Sutton, 2018; Izzaty, 2018).

Symudodd y sgyrsiau hyn bŵer deongliadol yn ôl i’r plentyn, gan sicrhau bod eu safbwyntiau nid Ceisiodd fy astudiaeth EdD archwilio ymatebion rhagdybiaethau oedolion yn llunio’r naratif sy’n dod emosiynol a phrofiadau plant ifanc i fod yn yr ysgol, i’r amlwg. Roedd yr elfen ddeialogol hon o’r ymchwil wedi’u harwain gan y cwestiwn: “Beth sy’n fy ngwneud yn arbennig o bwysig ar gyfer meithrin ymdeimlad o yn hapus yn y lle hwn?” Yn hytrach na thybio beth asiantaeth a grymuso plant. Mae amser i siarad yn sy’n bwysig i blant, neu eu cyfyngu i gysyniadau holl bwysig mewn darpariaethau plentyndod cynnar a luniwyd gan oedolion, rhoddodd yr astudiaeth a thu hwnt, ond yn aml mae’n cael ei gyfyngu gan bwyslais ar asiantaeth plant trwy gynnig llwybrau amserlenni prysur neu ddisgwyliadau perfformiadol creadigol lluosog ar gyfer mynegiant. Er mwyn sy’n gysylltiedig â gofynion y cwricwlwm. sicrhau hygyrchedd a chynhwysiant, mabwysiadwyd Yn yr astudiaeth hon, wrth gynnig amser addasiad o ddull cymysg Mosaic - Clark (2017), a siarad hamddenol a phwrpasol, rhoddodd oedd yn galluogi plant i gyfleu eu dealltwriaeth a’u gyfleoedd i’r plant ar gyfer mynegiant emosiynol profiadau trwy luniadu, peintio a ffotograffiaeth. dyfnach. Gwnaethant ddisgrifio beth a wnaeth iddynt deimlo’n hapus, yn ddiogel, neu’n gysylltiedig o fewn amgylchedd eu hysgol.

Y GWANWYN 2026 | 23

Datgelodd eu myfyrdodau ddealltwriaeth gyfoethog ohonynt eu hunain, eraill, a natur berthynol eu mannau dysgu.

Y tu hwnt i gefnogi hawliau cyfranogiad plant, roedd y dull hefyd yn cynnig manteision proffesiynol sylweddol i ymarferwyr. Galluogodd y mewnwelediadau a rannwyd gan blant, ar lafar ac yn weledol i’r ymarferwyr fyfyrio ar y darpariaethau a sefydlwyd ganddynt ac i ystyried eu hamgylchedd o safbwynt y plentyn. Gwnaeth rhai cyfranogwyr staff sylw bod y canfyddiadau wedi’u hannog i ailystyried agweddau ar gynllun yr ystafell ddosbarth, arferion cymorth emosiynol, a chyfleoedd ar gyfer sgwrsio rhydd yn ogystal ag amser i’r plant ar gyfer chwarae ar eu pen eu hunain, sef ffactor roedd y disgyblion bob un wedi sôn amdano fel rhywbeth gwerthfawr a phwysig iddynt.

Felly, gweithredodd yr ymchwil fel modd myfyriol a chatalydd ar gyfer gwella ymarfer, gan gryfhau’r sylfeini emosiynol y mae dysgu wedi’i adeiladu arnynt. Mae cyfleoedd rheolaidd i blant gymryd rhan mewn mynegiant creadigol ynghyd â deialog ystyrlon yn hanfodol ar gyfer meithrin eu datblygiad emosiynol (Musgrave, 2017). Mae arferion o’r fath yn hyrwyddo hunanymwybyddiaeth, yn meithrin perthnasoedd, ac yn annog ymddiriedaeth rhwng plant ac oedolion. Maent hefyd yn cadarnhau’r egwyddor nad yw safbwyntiau plant yn ymylol ond yn ganolog i lunio amgylcheddau addysgol effeithiol ac ymatebol. Pan roddir amser, offer a chaniatâd i blant gyfleu eu profiadau bywyd, maent yn datgelu safbwyntiau sy’n cyfoethogi ymchwil ac ymarfer.

Pan fyddwn ni fel ymarferwyr ac ymchwilwyr yn cydnabod plant ifanc fel hysbyswyr dibynadwy a thrwy anrhydeddu eu hawl i gymryd rhan, rydym yn symud tuag at ymchwil fwy moesegol, sy’n canolbwyntio ar y plentyn a darpariaeth addysgol fwy myfyriol, sy’n cyd-fynd yn emosiynol. Mae fy astudiaeth Ed.D yn dangos bod gwneud lle i leisiau plant nid yn unig yn bosibl, ond yn cael effaith ddofn i’r plant eu hunain ac i’r ymarferwyr sydd wedi ymrwymo i gefnogi eu lles.

Os hoffech ddysgu mwy am yr ymchwil hon, cysylltwch â: carys.jennings@open.ac.uk

Cyfeiriadau Clark, A (2017) Listening to Young Children: A guide to understanding the Mosaic approach. London: Jessica Kingsley Publishers Jennings, CW (2025) Y Plentyn Hapus: Ymchwiliad i ddehongliadau a phrofiadau plant 3 – 7 oed o’r hyn sy’n creu ymdeimlad o hapusrwydd ynddynt o fewn yr ysgol.Ar gael ar: Y Plentyn Hapus (mynediad 16-1-26) Izzaty, RE (2018) Happiness in Early Childhood. Psychological research and Intervention, 1(2), p 64 – 77 Musgrave, J (2017) Supporting Children’s Health and Wellbeing. London: Sage Publications Sutton, C (2018) What Counts as Happiness for Young People in the Second Decade of the 21st Century? An Exploration. PhD thesis. The Open Universit

24 | PLANT YNG NGHYMRU

Rachael Thomas, Ysgol Penrhyn Dewi VA

Gwneud y pethau bach yn Ysgol Penrhyn Dewi VA Yn Ysgol Penrhyn Dewi, mae ein dywediad ysgol yn ‘Byddwch yn Ddewr, Cadwch y Ffydd a Gwnewch y Pethau Bach.’ Credwn y gallwn wneud gwahaniaeth mawr drwy wneud y pethau bach, a dechreua hyn gyda’n plant ieuengaf iawn. Mae disgyblion wedi gwneud newidiadau cadarnhaol drwy eu lleisiau, eu syniadau a’u gweithredoedd, gan siapio eu byd mewn ffyrdd pwerus. Maent yn ddinasyddion gweithgar sy’n poeni am eu hamgylchedd, eu cymuned, ac am ei gilydd.

Mae ein disgyblion yn frwd am yr amgylchedd ac yn arwain wrth addysgu eraill sut i ofalu amdano.

Ar ôl ein gwaith ar brosiect gyda Climate Cymru o’r enw ‘Fix our Climate’, cafodd disgyblion o’n Senedd Gwyrdd eu gwahodd i gyflwyno i Weinidogion yn y Senedd yng Nghaerdydd; maent hefyd wedi cyflwyno ar y mater hwn i’r gymuned leol (gyda chymorth bach gan Iolo Williams!) a phrifathrawon lleol. Pan fydd plant yn esbonio eu syniadau am leihau gwastraff, ailgylchu’n iawn, a gofalu am fywyd gwyllt i oedolion, gall hyn fod yn arbennig o bwerus - mae oedolion yn aml yn gwrando’n fwy gofalus pan fydd plentyn

yn gofyn iddynt ofalu am y blaned; pan fyddant yn siarad am faterion amgylcheddol a dinasyddiaeth fydeang, maent yn atgoffa gwneudwyr penderfyniadau bod polisïau’n effeithio ar fywydau go iawn - gan gynnwys bywydau dinasyddion yn y dyfodol - ac yn sicrhau bod eu barn yn cael ei werthfawrogi.

Mae ein myfyrwyr yn cymryd rhan mewn glanhau sbwriel cymunedol yn rheolaidd, gan eu galluogi i gymryd cyfrifoldeb uniongyrchol am wella eu hamgylchedd. Trwy lanhau eu parc, strydoedd a traethau, maent yn gweld canlyniadau uniongyrchol o’u hymdrechion. Drwy eu hymdrechion hefyd, maent yn datblygu syniad o berchnogaeth dros eu cymuned ac yn dysgu bod gan bawb ran wrth gadw lleoedd a rennir yn ddiogel ac yn hardd. Ar ôl un o’u glanhau sbwriel, penderfynodd myfyrwyr yn Blynyddoedd 2 a 3 ysgrifennu llythyrau i Gyngor Dinas Tyddewi i ofyn a allent ddylunio posteri i’w rhoi o amgylch y gymuned i annog pobl rhag taflu sbwriel. Cytunodd y cyngor, ac mae cynlluniau lliwgar y plant wedi’u harddangos o amgylch y ddinas, gan atgoffa preswylwyr a thwristiaid i drin ein dinas gyda pharch.

Y GWANWYN 2026 | 25

Trwy ymarfer cyfrifoldeb sifil, mae ein myfyrwyr wedi dysgu y gellir mynd i’r afael â phroblemau trwy gyfathrebu parchus yn hytrach na’u hanwybyddu.

Yn Ysgol Penrhyn Dewi, un o’n ffyrdd o ddysgu am gynaliadwyedd yw drwy dyfu bwyd. Mae disgyblion yn cymryd rhan mewn plannu ac yn gofalu am welyau codied yn yr ysgol ac yn y gerddi cymunedol lleol, gyda’u cynnyrch yn cael ei ddefnyddio mewn gweithgareddau coginio yn yr ysgol, yn ogystal â’i werthu er mwyn codi arian i brynu bwyd ar gyfer prosiect bwyd Cwtch lleol.

“Nid yw ein plant bach yn unig yn ddysgwyr - maent yn arweinwyr ac yn newidwyr.”

Mae prosiectau fel y rhain yn galluogi ein plant i ddysgu am fwyd iach, systemau bwyd, tegwch, a helpu eraill. Maent yn dysgu bod tyfu bwyd yn gofyn amser a gofal, a bod rhannu adnoddau yn cefnogi teuluoedd sydd mewn angen.

Gyda chymorth o’r sefydliad cymunedol lleol Eco Dewi, mae disgyblion mor iau â phedair oed wedi cymryd rhan mewn plannu coed, yn yr ysgol ac fel rhan o brosiectau plannu coed mwy fel creu coedwig gymunedol yn Maes Glasfryn. Trwy eu hymdrechion, maent wedi buddsoddi yn eu dyfodol - gan greu rhywbeth a fydd yn parhau i dyfu hyd yn oed ar ôl iddynt ddod yn oedolion.

Mae ein plant wedi helpu hefyd i greu claddiannau blodau gwyllt yn y gymuned leol. Maent yn deall bod blodau gwyllt yn cefnogi gwenynnod, pili-pala, ac eraill sy’n chwythu polynau sydd hanfodol i gynhyrchu bwyd ac ecosystemau.

Mae creu ardaloedd blodau gwyllt yn dysgu plant am amrywiaeth biolegol a pha mor bwysig yw diogelu pryfed a chynefinoedd.

Mae ein disgyblion hefyd yn weithgar wrth drefnu “Wythnosau Cerdded i’r Ysgol.” Mae annog teuluoedd i gerdded neu barcio ac ysgwyddo yn lle gyrru yn lleihau traffig, llygredd, ac allyriadau garbon tra’n gwella iechyd corfforol a meddyliol.

Pan fydd plant yn arwain y ymgyrchoedd hyn, mae teuluoedd yn aml yn teimlo mwy o ysbrydoliaeth i gymryd rhan, gan ddangos y gall plant ysbrydoli ymddygiad iachach mewn oedolion.

Ar y cyfan, nid yw ein plant bach yn unig yn ddysgwyr - maent yn arweinwyr ac yn newidwyr. Maent yn dangos y gall gweithredoedd bach gael effaith sylweddol. Pan fydd oedolion yn gwrando ar blant ac yn cefnogi eu syniadau, mae cymunedau’n dod yn fwy caredig, glanach, ac yn fwy cynhwysol. Nid dim ond i oedolion yw’r byd - mae’n perthyn i’n plant hefyd, ac maent eisoes yn helpu i’w siapio. Maent yn warcheidwadau ein planed ac ein dyfodol.

Os hoffech ddysgu mwy am yr ysgol, ewch i: www.ysgolpenrhyndewi.cymru

26 | PLANT YNG NGHYMRU

Kelly Hamid, Cyngor Sir Penfro

Ein haddewid i blant milwyr Mae Gwasanaeth Lles Addysg Cyngor Sir Penfro, mewn partneriaeth â SSCE Cymru, wedi lansio’r Addewid Disgybl Milwrol cyntaf yng Nghymru, menter arloesol a gynlluniwyd i gydnabod, cefnogi a dathlu plant o deuluoedd y Lluoedd Arfog ar draws yr awdurdod lleol. Gwelodd y prosiect bron i 70 o blant milwyr yn dod ynghyd i helpu i ddatblygu’r addewid, gan roi llais uniongyrchol iddynt wrth lunio sut mae ysgolion a’r awdurdod lleol yn eu cefnogi. Ei nod yw cryfhau dealltwriaeth o’r heriau unigryw y mae disgyblion milwyr yn eu hwynebu, megis symud yn aml ac adleoli rhieni, gan hyrwyddo cysondeb, perthyn, a lles emosiynol mewn addysg.

Mae datblygu Addewid Disgybl Milwrol lleol clir yn dod ag ysgolion, teuluoedd a phartneriaid cymunedol ynghyd i sicrhau bod pob plentyn sy’n gwasanaethu yn teimlo ei fod yn cael ei werthfawrogi a’i gefnogi i gyflawni ei botensial llawn. Mae’r fenter hon hefyd yn atgyfnerthu ymrwymiad parhaus yr awdurdod lleol i Gyfamod y Lluoedd Arfog, gan sicrhau bod y rhai sy’n gwasanaethu, neu sydd wedi gwasanaethu, a’u teuluoedd yn cael eu trin yn deg ac yn derbyn y gefnogaeth y maent yn ei haeddu.

Drwy’r prosiect hwn, mae’r awdurdod lleol yn dangos ei ymroddiad i gynhwysiant, ecwiti, a lles pob plentyn, gan gydnabod bod cefnogi teuluoedd milwrol yn cryfhau’r gymuned gyfan.

Fel y cyntaf o’i fath yng Nghymru, mae Addewid Disgyblion Milwrol yn gosod esiampl gref o arfer gorau, ac mae’r awdurdod lleol yn gobeithio y bydd cynghorau eraill ledled Cymru yn dilyn yr un peth, gan weithio ar y cyd i adeiladu diwylliant cenedlaethol o ddealltwriaeth, parch a chefnogaeth i ddisgyblion milwrol a’u teuluoedd.

“Mae datblygu’r Addewid Disgybl Gwasanaeth yn ymwneud â chydnabod a dathlu profiadau unigryw ein plant gwasanaeth, gan sicrhau eu bod yn teimlo eu bod yn cael eu deall, eu cefnogi a’u gwerthfawrogi’n llawn yn ein hysgolion a’n cymuned.

I ni fel awdurdod lleol, nid dim ond addewid yw, mae’n ymrwymiad i wrando, dysgu a gweithio gyda’n gilydd fel y gall pob disgybl gwasanaeth ffynnu, ni waeth ble mae eu taith yn mynd â nhw. Hoffwn ddiolch i’r plant, ysgolion, partneriaid a swyddogion a gyfrannodd eu hamser, eu lleisiau a’u brwdfrydedd i’r prosiect hwn a helpodd i wneud y lansiad yn ddigwyddiad mor ystyrlon a chydweithredol.”

I ddysgu mwy am y gwaith hwn, cysylltwch â Kelly Hamid, Rheolwr Gwasanaeth Lles Addysg ar kelly.hamid@pembrokeshire.gov.uk

Y GWANWYN 2026 | 27

Lisa Goodier, Cyngor Dinas Bangor

Gwasanaethau newydd cyffrous ar gael ym Mangor Mae Hwb Dinas Bangor, rhan o Gyngor Dinas Bangor, yn ganolfan gymorth i drigolion Bangor a’r cyffiniau. Gan agor ei ddrysau ar 1 Ebrill 2025, mae dros 10,500 o drigolion wedi cerdded trwy ei ddrysau am gefnogaeth ac arweiniad wrth fynd i’r afael â materion yn eu bywydau sy’n eu poeni. Mae’r ganolfan, sy’n gweithio gyda dros 50 o bartneriaid ar draws y sectorau cyhoeddus a gwirfoddol, yn cefnogi trigolion gyda materion yn amrywio o unigrwydd ac arwahanrwydd, hyd at hunanladdiad, iechyd meddwl a digartrefedd.

Oherwydd y llwyddiant ysgubol a’r angen clir am y gwasanaeth hwn, bydd Cyngor Dinas Bangor nawr yn agor canolfan i blant a phobl ifanc, sef Hwb Westend, Ffordd Farrar, Bangor. Bydd yn sicrhau bod lle diogel wedi’i neilltuo i gefnogi’r grŵp preswyl hwn lle gall unigolion, hyd at 18 oed, fynd ar eu pen eu hunain am fwyd a gweithgareddau neu gyda rhieni/gofalwyr, a hefyd dderbyn cefnogaeth arbenigol gan asiantaethau perthnasol sy’n gweithredu o’r lleoliad hwn.

Bydd fframwaith gweithredu’r ganolfan hon yn cael ei goruchwylio gan Fforwm Partneriaeth Plant a Phobl Ifanc Bangor. Bydd yn cynnal gwyliadwriaeth gyson dros y gwasanaethau sydd ar gael a’r cyllid sydd ei angen/a gafwyd, wrth nodi bylchau yn y gefnogaeth sydd ei hangen a gweithio gyda’i gilydd i ddatrys gwasanaethau sydd wedi’u gorlwytho, gan leihau rhestrau aros ar gyfer cefnogaeth statudol lle bo modd.

Am ragor o wybodaeth am y gwaith cyffrous hwn, cysylltwch â: Lisa Goodier, Dirprwy Gyfarwyddwr Dinas, Cyngor Dinas Bangor ar lisa.goodier@ bangorcitycouncil.com neu 07484 559181.

28 | PLANT YNG NGHYMRU

Sally Duckers, Leanne Jeffreys & Ffion Haf Scott, Credu

Lleisiau Gofalwyr Ifanc Elusen yw Credu sy’n cefnogi Gofalwyr Ifanc ar draws pum sir yng Nghymru - Wrecsam, Conwy, Sir Ddinbych, Powys a Cheredigion. Wrth wraidd gwaith Credu mae cred gadarn ym mhwysigrwydd lleisiau gofalwyr ifanc, gan sicrhau bod eu profiadau a’u safbwyntiau’n arwain y penderfyniadau sy’n effeithio arnynt hwy. Mae gofalwyr ifanc yn chwarae rhan weithredol mewn recriwtio staff, gan gymryd rhan mewn paneli cyfweld ac wrth lunio rhestrau byr, er mwyn sicrhau bod y sefydliad yn adlewyrchu eu hanghenion a’u gwerthoedd yn wirioneddol.

Mae Credu yn annog gofalwyr ifanc i ddod yn arweinwyr ac yn gynrychiolwyr o fewn rhwydweithiau ehangach. Maen nhw’n aelodau gweithredol o Gyngor Ieuenctid a Bwrdd Cynghori’r Ymddiriedolaeth Gofalwyr, ac mae gofalwyr ifanc unigol yn cyfrannu at y Bwrdd Cynghori Arweinwyr Ifanc (YLAB), y Grŵp Cynghori Gweinidogol (MAG) a’r Senedd Ieuenctid. Mae’r cyfleoedd hyn yn caniatáu i ofalwyr ifanc ddylanwadu ar newid ar lefel leol a chenedlaethol. Mae gofalwyr ifanc wedi teithio i’r Senedd i siarad â Gweinidogion ar gyfer y Diwrnod Gweithredu Gofalwyr Ifanc, ac wedi cymryd rhan

mewn trafodaethau panel yn Sioe Frenhinol Cymru, Gŵyl Gofalwyr Ifanc Cymru Gyfan a’r Eisteddfod.

Dros y flwyddyn ddiwethaf, mae Gofalwyr Ifanc Credu wedi helpu i godi ymwybyddiaeth drwy wasanaethau ysgol, sesiynau hyfforddi i fyfyrwyr nyrsio, cyflwyniadau i benaethiaid, a chyfweliadau amrywiol gyda’r cyfryngau. Maen nhw’n parhau i hyrwyddo Cerdyn Adnabod y Gofalwr Ifanc, sy’n offeryn hanfodol i helpu ysgolion a gweithwyr proffesiynol i adnabod a chefnogi’r grŵp hwn sy’n aml yn gudd.

Chwiliwch ar Youtube am “Young Carers ID Welsh subtitles.”

Dengys ymchwil dro ar ôl tro bod cynnwys pobl ifanc mewn ffordd ystyrlon mewn gwaith cydweithredol yn adeiladu cymunedau mwy cynhwysol a chydnerth.

Mae gofalwyr ifanc yn dod â chreadigrwydd, mewnwelediadau unigryw a phrofiad bywyd, gan helpu i lunio gwasanaethau sy’n ymateb yn uniongyrchol i’r hyn sydd ei angen ar bobl ifanc mewn gwirionedd. Mae cyfranogiad hefyd yn meithrin hyder, yn cryfhau sgiliau personol ac yn atgyfnerthu gwerth eu lleisiau - nid yn unig o fewn prosiectau ond yn eu bywydau ehangach hefyd.

Y GWANWYN 2026 | 29

Mae sefyllfa pob gofalwr ifanc yn wahanol, wedi’i siapio gan eu cyfrifoldebau a’u heriau o ddydd i ddydd. Mae deall y profiadau hyn yn gofyn am wrando’n uniongyrchol ar ofalwyr ifanc eu hunain.

Nid yw tybiaethau na dehongliadau oedolion yn ddigon; rhaid i gymorth ystyrlon ddod o glywed eu safbwyntiau uniongyrchol o’u profiad nhw.

Mae Leanne Jeffreys, Arweinydd Allgymorth Gofalwyr Ifanc Wrecsam, yn tynnu sylw at yr effaith hon yn ei gwaith:

“Drwy fy ngwaith fy hunan, rwyf wedi gweld y gwahaniaeth pwerus y mae’n ei wneud pan fydd pobl ifanc yn teimlo eu bod yn cael eu clywed yn wirioneddol. Pan fydd oedolion yn cymryd yr amser i wrando ac ymateb, mae gofalwyr ifanc yn magu hyder ac yn dechrau gweld eu hunain fel rhai sy’n gallu dylanwadu ar newid. Mae’r grymuso hwn yn aml yn ymestyn y tu hwnt i brosiectau unigol, gan roi hyder mewnol o hunanwerth iddynt.”

Mae grwpiau a gweithgareddau Credu wedi’u hadeiladu o amgylch y gred hon mewn cyfranogiad ieuenctid. Dros y flwyddyn ddiwethaf, mae gofalwyr ifanc wedi cymryd rhan mewn amrywiaeth eang o gyfleoedd cydweithredol - o deithiau grŵp a dathliadau i ddigwyddiadau arbennig megis y Dathliad Gofalwyr Ifanc a Chyfoedion Gofalwyr Ifanc, Bingo Nadolig i’r Teulu a’r “Sgyrsiau Bob Talks” ym Mhrifysgol Wrecsam. Yn y digwyddiadau hyn, siaradodd gofalwyr ifanc yn uniongyrchol â’r rheini sy’n gwneud penderfyniadau allweddol am eu profiadau. Moment arbennig o gofiadwy oedd eu cyfarfod â Rocio Cifuentes, Comisiynydd Plant Cymru, lle rhannodd y gofalwyr ifanc fewnwelediadau gonest am eu bywydau bob dydd.

Mae ffilm fer sy’n arddangos prosiect dathlu diweddar a gyd-ddyluniwyd gan ofalwyr ifanc hefyd ar gael ar YouTube, gan ddangos y canlyniadau cadarnhaol sy’n dod pan fydd pobl ifanc yn arwain mentrau creadigol www.youtu.be/zcv3sF1_tok Wrth wraidd yr holl brosiectau hyn mae ymrwymiad i wrando’n weithredol. Mae Credu yn sicrhau bod pobl ifanc yn arwain

trafodaethau a gwneud penderfyniadau, gan atal agendâu oedolion rhag llethu eu lleisiau.

Mae’r dull hwn yn adeiladu ymddiriedaeth ac yn cadarnhau gofalwyr ifanc fel partneriaid cyfartal wrth lunio’r cymorth y maent yn ei dderbyn.

Pan fydd pobl ifanc yn gallu cydweithio mewn ffordd ystyrlon, maen nhw’n aml yn dod yn gatalyddion ar gyfer newid go iawn. Mae eu cyfraniadau yn sicrhau fod mentrau wedi’u seilio ar brofiad bywyd o lygad y ffynnon, tra hefyd yn meithrin hyder, arweinyddiaeth ac uchelgais.

Mae parhau i flaenoriaethu lleisiau gofalwyr ifanc yn sicrhau bod gwasanaethau’n adlewyrchu amrywiaeth, cryfder a gwydnwch eu straeon.

Mae Ffion, sy’n eistedd ar sawl fforwm ac yn cynrychioli gofalwyr ifanc yn y Senedd Ieuenctid, yn cyfleu’r profiad hwn yn bwerus:

“Rwyf wedi cymryd rhan mewn amrywiaeth o gyfleoedd gwerthfawr. Nid yn unig rwyf wedi ennill llawer o brofiadau a sgiliau na fyddwn wedi’u cael fel arall, ond rwyf hefyd wedi gwylio fy nghyfoedion a’r Gofalwyr Ifanc Iau yn ffynnu; gan allu cael effaith uniongyrchol ar waith gweithwyr proffesiynol a systemau. Mae eu gweld nhw’n dod o hyd i’w llais, eirioli drostynt eu hunain a datblygu gwir hyder wedi bod yn anrhydedd. O’r diwedd, rwyf wedi teimlo fy mod yn cael fy nghlywed a’m gwerthfawrogi ar ôl teimlo’n anweledig am gyfnod mor hir. Dros amser rwyf wedi dysgu nad yw creu newid go iawn yn ymwneud â thicio blwch - mae’n ymwneud â gwrando’n wirioneddol ar leisiau’r bobl ifanc rydych yn gweithio gyda nhw; a rhoi sedd wrth y bwrdd i ofalwyr ifanc, bwrdd y maent yn haeddu eistedd wrth iddo.”

Os hoffech ddysgu mwy am waith Credu a sut mae’n cefnogi gofalwyr ifanc ledled Wrecsam, Conwy a Sir Ddinbych, ewch i’r wefan yn www.wcd.cymru, e-bostiwch info@wcdyc. org.uk neu ffoniwch 03330 143377.

30 | PLANT YNG NGHYMRU

Alexandra Vedmore, Cyngor Bwrdeistref Sirol Blaenau Gwent

Dewch i fwydo ar y fron - cymuned yn codi gyda’i gilydd ym Mlaenau Gwent Sir yn barod am newid Dechreuodd Blaenau Gwent 2023 yn wynebu realiti llwm, y cyfraddau bwydo ar y fron isaf yng Nghymru a’r DU. Fel un o’r ardaloedd mwyaf difreintiedig yng Nghymru, roedd yr angen am newid yn un brys ac ymatebodd y gymuned trwy lansio’r genhadaeth feiddgar a phwerus - ‘Dewch i Fwydo ar y Fron Blaenau Gwent!’ Nid prosiect iechyd cyhoeddus yn unig yw hwn. Mae’n fudiad cymunedol wedi’i adeiladu ar rymuso, cydweithio, a phrofiadau go iawn teuluoedd lleol.

Sut y cyflawnwyd hyn?

Can un | gwrando ar brofiadau bywyd mamau Dechreuodd yr ymgyrch drwy ymgysylltu â rhieni lleol mewn sgyrsiau. Adroddodd teuluoedd yn onest eu profiadau gyda bwydo ar y fron, gan gynnwys llwyddiannau, anawsterau, a chymhellion y tu ôl i’w dewisiadau bwydo. Daeth y cyfrifon personol hyn yn sylfaen i’r ymgyrch.

Cam dau | dylunio datrysiadau o amgylch rhwystrau go iawn Tynnodd rhieni sylw at rwystrau fel diffyg hyder, cefnogaeth gynnar gyfyngedig, stigma ynghylch bwydo yn gyhoeddus a chyngor anghyson.

Cynlluniwyd pob elfen o’r ymgyrch i ymateb yn uniongyrchol i’r profiadau bywyd hyn.

Cam tri | Cynllun Gweithredu amlasiantaeth Cydweithiodd y tîm â Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan, partneriaid Awdurdod Lleol, ac Iechyd Cyhoeddus Cymru i ddatblygu cynllun gweithredu cynhwysfawr.

Mae cyfarfodydd partneriaeth misol rheolaidd yn helpu i gynnal atebolrwydd ac olrhain cynnydd.

Cam pedwar | data misol cywir Mae systemau casglu data diwygiedig yn darparu ystadegau bwydo ar y fron misol cyson a dibynadwy, gan alluogi nodi tueddiadau, meysydd o bryder, ac anghydraddoldebau daearyddol, sy’n hwyluso mesurau cymorth wedi’u targedu.

Mae’r graffiau canlynol yn rhoi dadansoddiad o’r ystadegau ers lansio’r ymgyrch ym mis Ionawr 2024, o’i gymharu â’n cyfraddau bwydo ar y fron yn 2023. Ers hynny, rydym wedi rhagori ar gyfartaledd Cenedlaethol Cymru ym mis Hydref 2025.

Cam pump |staff arbenigol Mae staff arbenigol, fel Gweithwyr Cymorth Cynenedigol a Gweithiwr Cymorth Bwydo Ymatebol, yn gwella’r cymorth a ddarperir i deuluoedd yn ystod camau bwydo pwysig. Eu rôl yw helpu mamau i ddechrau bwydo ar y fron a’u hannog i’w gynnal.

Y GWANWYN 2026 | 31

Yr hyn y gall teuluoedd ei gael drwy’r ymgyrch •

Grwpiau cymorth bwydo ar y fron wythnosol

•

Gweithdai bwydo ar y fron cynenedigol

•

Tîm hyfforddedig o Weithwyr Cymorth sy’n arbenigo mewn Maeth Cynenedigol, Bwydo ar y Fron a’r Blynyddoedd Cynnar

Mae’r dull cyfoedion yn rhoi hwb i hyder rhieni, yn lleddfu gorbryder, yn helpu mamau i deimlo’n llai ynysig, ac yn darparu cefnogaeth i oresgyn heriau bwydo ar y fron fel y gallant barhau â’u taith bwydo ar y fron. Mae’r tîm wedi tynnu sylw at y cyflawniadau hyn trwy drefnu digwyddiadau unigryw i ddathlu bwydo ar y fron adeg y Nadolig a’r Pasg, ac mae dathliad haf mawr hefyd yn cael ei gynllunio.

•

Rhaglen hyfforddi cwnselwyr cyfoedion bwydo ar y fron

Cynllun Croesawu Bwydo ar y Fron: newid diwylliant cyhoeddus

•

Llyfrgell Benthyciadau Bwydo ar y Fron

•

Cymorth bwydo cynnar o fewn 72 awr i’r enedigaeth

•

Cymorth bwydo drwy gydol y mis cyntaf gartref

Un o brif gampau’r ymgyrch yw twf y ‘Cynllun Croesawu Bwydo ar y Fron’, a ddatblygwyd ar draws pum ardal Gwent gyda Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan a chefnogwyr cyfoedion.

•

Canllawiau ar osod, ymlyniad, a bwydo ymatebol

•

Hyrwyddo a diogelu hawl rhiant i fwydo ar y fron yn gyhoeddus

•

Cydweithio agos â bydwragedd ac ymwelwyr iechyd

•

Cynyddu derbynioldeb bwydo ar y fron

•

Annog lleoliadau lleol i greu amgylcheddau cefnogol a chroesawgar

Nod y cynllun yw:

Cefnogaeth cyfoedion: calon yr ymgyrch Cefnogwyr Cyfoedion Bwydo ar y Fron - mae mamau sydd wedi bwydo ar y fron ac wedi cwblhau hyfforddiant arbenigol yn chwarae rhan hanfodol wrth drawsnewid profiadau bwydo ar y fron lleol. Maent yn cefnogi teuluoedd drwy:

Ar hyn o bryd mae gan Flaenau Gwent 82 o safleoedd wedi cofrestru! Mae’r rhain yn cynnwys caffis, llyfrgelloedd, canolfannau hamdden, lleoliadau cymunedol, a busnesau lleol.

•

Galwadau ffôn

•

Ymweliadau cartref

•

Sesiynau grŵp

Mae Mamau Blaenau Gwent yn dathlu cyflawniad rhyfeddol wrth i gyfraddau bwydo ar y fron yn y fwrdeistref godi i 68%, cynnydd o dros 28% o ddechrau’r ymgyrch ‘Croesawu Bwydo ar y Fron ym Mlaenau Gwent’.

•

Ymweliadau â wardiau mamolaeth

•

E-bost

Data bwydo ar y fron - Y bwydo cyntaf

Mae ‘Dewch i Fwydo ar y Fron Blaenau Gwent!’ yn ailddiffinio cefnogaeth gymunedol, yn cryfhau teuluoedd ac yn gwella iechyd plentyndod cynnar. Mae wedi’i wreiddio mewn cydweithrediad, tosturi, a balchder cymunedol - a dim ond dechrau’r cynllun i gynyddu cyfraddau bwydo ar y fron ym Mlaenau Gwent ydyw.

80.0% 60.0% 40.0% 20.0%

Oct-25

Dec-25

Sep-25

Nov-25

Jul-25

Aug-25

Jun-25

Apr-25

Mar-25

BG Rates 2023

May-25

Jan-25

Feb -25

Oct-24

Dec-24

Sep-24

Nov-24

Jul-24

Aug-24

Jun-24

Apr-24

May-24

Mar-24

Jan-24

Feb -24

0.0%

Month %

Wales Rates

Month %

BG Rates 2023

Wales Rates

Nov-25

Dec-25

Oct-25

Sep-25

Aug-25

May-25 Jun-25 Jul-25

Apr-25

Mar-25

Nov-24

Dec-24 Jan-25 Feb -25

Oct-24

Sep-24

Aug-24

May-24 Jun-24 Jul-24

Apr-24

Mar-24

Jan-24 Feb -24

Bwydo ar y fron - 10 diwrnod 70.0% 60.0% 50.0% 40.0% 30.0% 20.0% 10.0% 0.0%

Mudiad â momentwm

Os hoffech ddysgu mwy am y gwaith hwn, anfonwch e-bost at Alexandra Vedmore, Gweithiwr Cymorth Maeth a Bwydo ar y Fron y Blynyddoedd Cynnar ar Alexandra.Vedmore@blaenau-gwent.gov.uk

32 | PLANT YNG NGHYMRU

Susan Smith & Sophie Rees, Cyngor Caerdydd

Adeiladu perthnasau newydd: ymgysylltu â chymunedau amrywiol drwy ddarpariaeth Arhoswch a Chwarae Flying Start Caerdydd Grwpiau Rhianta Cymorth Cynnar Caerdydd – Flying Start, yn dathlu 20 mlynedd o gefnogi teuluoedd I deuluoedd sy’n symud i lety dros dro, gall y daith fod yn llethol. Gall amgylcheddau newydd, gwasanaethau anghyfarwydd, a’r her o addasu plant i gymunedau a bywyd lleol newydd deimlo’n anodd. Dyna lle mae ein tîm Grwpiau Flying Start yn camu i mewn, gan gynnig nid yn unig cefnogaeth, ond llaw ddiogel o fewn cylch y teulu, a gwyneb cyfeillgar bob cam o’r ffordd.

Ar draws Caerdydd, mae Flying Start yn darparu grwpiau rhianta galw i mewn wythnosol sy’n rhoi lle i deuluoedd gysylltu, rhannu profiadau a dysgu gyda’i gilydd. Nid grwpiau cyngor rhianta yn unig mohonynt — maent yn ymwneud â chymuned, ymddiriedaeth ac ymdeimlad o berthyn. Mae teuluoedd yn cyfarfod eraill sy’n deall eu taith, wrth gael arweiniad ymarferol a chyfeirio at wasanaethau, wedi’u teilwra i’w hanghenion.

I’r rhai sy’n symud o lety argyfwng i lety dros dro mwy addas, mae ein cefnogaeth yn ymarferol ac ar law. Mae aelodau’r tîm yn darparu gwybodaeth leol, yn cyd-gerdded â theuluoedd i’r grwpiau, ac yn cynnig cefnogaeth ychwanegol pryd bynnag y bo angen, gan gydweithio â gweithwyr proffesiynol eraill sy’n ymwneud â’r teulu. Mae symud o lety dros dro i gartref mwy parhaol yn dod â heriau newydd, felly mae ein cefnogaeth bersonol yn sicrhau y gall teuluoedd lywio ysgolion, gofal iechyd a chysylltiadau cymunedol gyda hyder.

Mae teuluoedd hefyd yn cael cyfle i brofi eiliadau o lawenydd a allai fod y tu allan i’w cyrraedd fel arall,

drwy gyllid Llywodraeth Cymru sy’n ein galluogi i ddarparu diwrnodau hwyliog teuluol a theithiau i lefydd megis ffermydd lleol neu sioeau goleuadau Nadolig. Mae hyn yn cynnig profiadau i blant a rhieni sy’n creu atgofion parhaol — eiliadau o hwyl a chwerthin sy’n atgoffa teuluoedd eu bod yn perthyn ac yn cael croeso yma yn eu cymuned newydd.

Mae ein sesiynau Arhoswch a Chwarae Flying Start yn ofodau bywiog a chroesawgar i blant bach a’u teuluoedd; maent yn mynd y tu hwnt i chwarae - maent yn meithrin ymddiriedaeth, yn annog datblygiad cynnar, ac yn helpu teuluoedd deimlo’n rhan o’u cymdogaeth. Gyda chefnogaeth gyson gan yr un tîm drwy eu taith o gyrraedd i lety parhaol, nid oes rhaid i deuluoedd ddechrau eto bob tro y maent yn symud. Mae’r parhad hwn yn adeiladu hyder, diogelwch a chysylltiadau gwirioneddol.

Yn y bôn, ein dull yw camu ochr yn ochr â theuluoedd bob cam o’u taith. Drwy gyfuno digwyddiadau cymunedol, cefnogaeth grŵp ac arweiniad personol, rydyn ni’n creu’r sylfaen i deuluoedd ffynnu.

Mae’n fwy na setlo mewn tŷ — mae’n ymwneud â helpu teuluoedd dyfu, canfod llawenydd, a theimlo’n gartrefol yn eu cymuned newydd.

Mae Sara, a symudodd o Iran dau flynedd yn ôl, yn rhannu sut y cefnogodd y sesiynau ei theulu:

“Doeddwn i ddim yn gwybod dim am Flying Start pan symudon ni i Gaerdydd gyntaf.

Ymunais â sesiwn Arhoswch a Chwarae, ac ers y diwrnod hwnnw rwyf wedi ceisio peidio â cholli sesiwn oherwydd maen nhw’n wych.

Y GWANWYN 2026 | 33

Maen nhw’n darparu grŵp bendigedig gyda gwahanol weithgareddau creadigol sy’n helpu datblygiad corfforol a meddyliol plant. Maen nhw hefyd yn cynnal sesiynau arbennig, er enghraifft dros y Nadolig, gyda rhoddion hyfryd i’r plant. Hyd yn oed yn ystod hanner tymor a gwyliau’r haf, maen nhw’n trefnu sesiynau chwarae sy’n wych. Rydyn ni wir yn mwynhau’r staff caredig a chyfeillgar sydd yno. Maen nhw hefyd yn cynnal cyrsiau [rhianta] defnyddiol gyda chrëch, ac rwyf bob amser yn ceisio cymryd rhan ynddynt. Rydyn ni wedi cael tocynnau banc bwyd, sydd wedi bod yn ddefnyddiol iawn i ni. Rydw i’n hapus iawn i gael eu cefnogaeth ac yn ddiolchgar am bopeth maen nhw’n ei wneud.”

Mae ei phrofiad yn adlewyrchu dull holistaidd Flying Start, gan gyfuno darpariaeth blynyddoedd cynnar â chefnogaeth deulu ehangach, cymorth ymarferol a gwaith partneriaeth i gryfhau integreiddio a lles hirdymor.

Mae Hamdi hefyd yn siarad am y gwahaniaeth y mae Arhoswch a Chwarae wedi’i wneud iddi hi a’i merch ddwy flwydd oed:

“Mae’r sesiynau’n darparu amgylchedd diogel, croesawgar a chyfeillgar lle gall Nora chwarae, cymdeithasu a meithrin hyder wrth ryngweithio â phlant eraill. Mae Nora’n arbennig o hoff o’r byrbrydau iach a gynigir. Mae hi bob amser yn edrych ymlaen atyn nhw ac mae’n annog arferion bwyta da. Rwyf hefyd yn gwerthfawrogi’r diodydd poeth i rieni, sy’n gwneud yr awyrgylch hyd yn oed yn fwy cyfforddus a chroesawgar. I mi fy hun, mae’r gofod hwn wedi bod yn gefnogol iawn. Rwy’n teimlo’n hamddenol pan

wyf yno, gan wybod bod Nora’n hapus, yn ddiogel ac yn cymryd rhan mewn gweithgareddau cadarnhaol.

Mae hefyd yn rhoi cyfle i mi gysylltu â rhieni eraill a theimlo’n rhan o’r gymuned. Mae’r staff bob amser yn garedig, yn broffesiynol ac yn ofalus, sy’n gwneud gwahaniaeth gwirioneddol. Mae’r gwasanaeth hwn wedi bod yn hynod o werthfawr i’r ddwy ohonom, ac rwy’n ddiolchgar iawn am y gofal, y gefnogaeth a’r cyfleoedd y mae’n parhau i’w darparu.”

Mae’r lleisiau hyn gyda’i gilydd yn tynnu sylw at effaith ddyfnach sesiynau Arhoswch a Chwarae Flying Start Caerdydd ar deuluoedd sy’n byw mewn llety dros dro. Y tu hwnt i ddatblygiad plentyndod cynnar a chlymu diogel, maent yn lleihau unigedd, yn cryfhau hyder rhianta ac yn meithrin cysylltiadau cymunedol ystyrlon. Drwy gerdded ochr yn ochr â theuluoedd gydag empathi, proffesiynoldeb a gofal gwirioneddol - ac wrth helpu teuluoedd i ddatblygu gwydnwch ffactorau amddiffynnol - mae Flying Start Caerdydd yn gwneud cyfraniad hollbwysig i greu cymunedau cryfach, mwy cynhwysol, lle mae amrywiaeth yn cael ei dathlu a phob teulu’n cael ei gefnogi i roi’r dechrau gorau posibl mewn bywyd i’w plentyn.

Gallwch ddysgu mwy am Rieni Caerdydd a’r gwasanaethau ar gael drwy glicio ar ein poster uchod.

34 | PLANT YNG NGHYMRU

Davina Carey-Evans, Family Fund

Cefnogaeth cynghrair gymreig i blant anabl Mae Family Fund wedi hwyluso cynghrair newydd sydd â’r nod o gryfhau lleisiau teuluoedd â phlant anabl yng Nghymru. Mae’r gynghrair yn angenrheidiol i fynd i’r afael â’r heriau ychwanegol sy’n wynebu teuluoedd â phlant anabl.

Mae llawer o deuluoedd yng Nghymru sy’n magu plant anabl yn wynebu tlodi oherwydd lleihad mewn gallu i ennill incwm a chostau byw uwch. O ganlyniad, gall plant anabl a’u brodyr a’u chwiorydd fod yn fwy tebygol o brofi effeithiau tlodi plant, tra bod llawer o rieni/gofalwyr yn ei chael hi’n anodd ymdopi â straen, unigrwydd ac iselder.

Stori Noah Yn byw yn Sain Tathan, yn Nyffryn y Fro gyda’i Fam - Taylor, 33, a’i Dad - Ben, 34, a’u ci Cockapoo - Mabel, 3; mae Noah, chwech oed, yn blentyn cariadus sydd â syndrom cromosom, 3q29 microdeletion syndrome – cyflwr genetig prin sy’n effeithio ar tua un ym mhob 40,000 o bobl – awtistiaeth, anableddau dysgu ac mae’n rhag-ymarferol.

Mae Mam a Dad yn cydbwyso gwaith llawn amser â gofal llawn amser o Noah, sydd â anghenion sy’n gallu newid o ddydd i ddydd. Mae Noah yn mynychu ysgol arbenigol, lle mae tîm ymroddedig yn cefnogi ei gyfathrebu a’i ddatblygiad, gan gynnwys ei ddefnydd o ddyfais AAC.

“Mae trefn yn helpu, ond mae pob dydd yn wahanol,” meddai Mam, Taylor. “Gall Noah fod yn anrhagweladwy ond yn hynod gariadus. Mae e bob amser yn dringo, bob amser yn chwilio am bwysau a symudiad. Rydyn ni’n dysgu am ei gyflwr drwy ef.”

Y llynedd, gwnaeth y teulu gais am gymorth gan Family Fund. Roedd y grant yn eu galluogi i brynu ffrâm ddringo a sleid, rhywbeth na fyddent wedi gallu ei fforddio fel arall.

“Mae Noah bellach yn gallu defnyddio offer yn ddiogel sy’n helpu ei angen synhwyraidd i ddringo, ac rydym wedi sylwi ar ostyngiad bach yn faint mae’n dringo yn y tŷ gan ei fod yn gallu gwneud hyn y tu allan (os yw’r tywydd Prydeinig yn caniatáu!). Mae’n ddarn hyfryd o offer, ac rydym yn hynod, hynod ddiolchgar.”

Y GWANWYN 2026 | 35

Cynghrair ar gyfer newid Mae Family Fund wedi hwyluso cynghrair newydd ar draws Cymru, gan gynnwys Mencap Cymru, Whizz Kids, Anabledd Cymru, Fast UK, Anabledd Dysgu Cymru, Dal Dwylo & Angelman UK, The Royal Society for Blind Children, Piws, Gwent Parent Carer Network, All Wales Forum, Children in Wales, Reaching Wider, Chwaraeon Anabledd Cymru, AP Cymru, Contact.

Gyda’i gilydd, maent yn anelu at fynd i’r afael â’r pwysau ariannol, y straen emosiynol a’r rhwystrau systemig sy’n wynebu teuluoedd fel teulu Noah.

Maniffesto ar gyfer Cymru decach Mae’r gynghrair wedi llunio maniffesto sy’n nodi pedwar prif alwad: •

Bwrdd cynghori dan arweiniad teuluoedd

•

Diogelwch ariannol a chymorth hanfodol

•

Dileu rhwystrau cyflogaeth

•

Blaenoriaethu iechyd a lles

Teuluoedd Cymru wrth galon y gynghrair Mae straeon fel stori Noah yn ein helpu i ddeall yr anghenion ychwanegol sydd gan rieni sy’n magu plant anabl. Maent yn gobeithio creu dyfodol sy’n cydnabod realiti gofalu am blentyn anabl.

Os hoffet ti, gallaf hefyd greu fersiwn ffurfiol neu addasu’r cyfieithiad ar gyfer defnydd mewn cylchlythyr, datganiad i’r wasg neu wefan.

Os hoffech ddysgu mwy am waith Family Fund a’u Maniffesto, cysylltwch â: Davina.Carey-Evans@familyfund.org.uk

36 | PLANT YNG NGHYMRU

Evan Dawson & Jamie Jenkins, Celfyddydau Cenedlaethol Ieuenctid Cymru

Eich Dyfodol Creadigol - cefnogi lles pobl ifanc drwy’r celfyddydau Mae Erthygl 12 o’r CCUHP yn rhoi’r hawl i bob plentyn fynegi eu barn yn rhydd ar faterion sy’n effeithio arnynt, gyda’r safbwyntiau hynny yn cael eu pwyso yn ôl oedran ac aeddfedrwydd. Yng Nghymru, mae’r egwyddor hon yn llywio arfer gorau ar draws iechyd, addysg, gofal cymdeithasol, gofal plant, gwaith ieuenctid a’r trydydd sector. Celfyddydau Cenedlaethol Ieuenctid Cymru (CCIC) yw’r hyrwyddwr cenedlaethol ar gyfer y celfyddydau ieuenctid, ac yn ddiweddar cyflwynodd raglen newydd o’r enw “Eich Dyfodol Creadigol”, sy’n canolbwyntio ar gyfranogiad pobl ifanc a mynegiant creadigol.

Dewisodd CCIC Blaenau Gwent a Thorfaen ar gyfer y prosiect oherwydd bod yr ardaloedd hyn yn wynebu heriau sylweddol gan gynnwys lefelau uchel o dlodi plant, anghenion iechyd meddwl uchel yn eu harddegau a’r ddarpariaeth gelfyddydol isaf ar gyfer pobl ifanc yng Nghymru.

Wedi’i ddatblygu a’i gyflwyno mewn partneriaeth â nifer o bartneriaid gan gynnwys Ballet Cymru, Cerddoriaeth Gwent, Celfyddydau Blaenau Gwent ac Iechyd Cyhoeddus Cymru, derbyniodd Creative Futures gefnogaeth gan Gronfa Arloesi Tlodi Plant Llywodraeth Cymru. Am y tro cyntaf ar brosiect

celfyddydol yng Nghymru, roedd y rhaglen yn cynnwys Asesiad Effaith Iechyd (HIA) llawn, gyda chanllawiau gan Uned Cymorth Asesu Effaith Iechyd Cymru (WHIASU). Helpodd y dull hwn i sicrhau bod dyluniad gweithdai, dewis lleoliad a chyflwyno yn ymateb i’r blaenoriaethau iechyd a lles a nodwyd gan bobl ifanc.

Yn ystod y cyflwyniad, darparodd y rhaglen 61 o weithdai, gan ymgysylltu â 233 o bobl ifanc rhwng 10 a 18 oed ar draws saith lleoliad ym Mlaenau Gwent a Thorfaen. Cyflogwyd deuddeg artist llawrydd ac ymarferwyr creadigol lleol, gan ddod ag arbenigedd proffesiynol mewn dawns a cherddoriaeth wrth gefnogi’r economi ddiwylliannol ranbarthol. Roedd partneriaethau gydag ysgolion, gwasanaethau ieuenctid, gwesteion lleoliadau ac arweinwyr cymunedol yn hanfodol i’r gwaith ac mae’r perthnasoedd hyn yn parhau i gefnogi gweithgarwch.

Cyfranogiad oedd cryfaf lle roedd sesiynau wedi’u hymgorffori mewn lleoliadau cyfarwydd y mae pobl ifanc eisoes wedi mynychu. Yng Nghwmbrân, bu 19 o bobl ifanc yn cymryd rhan yn rheolaidd ac yn symud ymlaen i gyfnod pwrpasol o wneud ffilmiau, gan arwain at ddigwyddiad arddangos i deuluoedd a phartneriaid. Yn Ysgol Gyfun Glynebwy,

Y GWANWYN 2026 | 37

roedd cyflwyno yn ystod y diwrnod ysgol yn cefnogi dysgwyr mewn darpariaeth amgen.

Yng Nghlwb Ieuenctid Cwm, daeth rhaglen ddawns a cherddoriaeth dan arweiniad ieuenctid mewn cydweithrediad â Gwasanaeth Ieuenctid Blaenau Gwent i ben gyda pherfformiad i rieni.

Roedd rhai sesiynau gyda’r nos yn wynebu presenoldeb anghyson oherwydd anawsterau trafnidiaeth ac ymrwymiadau eraill. Ymatebodd y tîm trwy gyfeirio cyfranogwyr at gyfleoedd parhaus lleol a chanolbwyntio ar gyflawni wedi’i fewnosod. Roedd yr addasrwydd hwn yn adlewyrchu ymrwymiad i wrando ar amgylchiadau pobl ifanc ac addasu yn unol â hynny.

Fe wnaeth mewnwelediadau o’r rhaglen lywio datblygiadau pellach yn ystod y cyflwyniad.

Cymeradwyodd Llywodraeth Cymru ailddyrannu arian, gan ganiatáu ymestyn i ardaloedd ychwanegol. Cynhaliwyd pedair sesiwn yn Ysgol Uwchradd Penydre ym Merthyr Tudful.

Cyflwynodd y tîm hefyd Diwrnodau Profiad Dyfodol Creadigol, gyda phum ysgol yn cymryd rhan mewn sesiynau trochi hanner diwrnod yn stiwdios proffesiynol Ballet Cymru yng Nghasnewydd. Arsylwodd pobl ifanc ddawnswyr proffesiynol wrth ymarfer, ymunodd â dosbarth dawns cerddoriaeth fyw a gweithio gyda’i gilydd i archwilio ymatebion creadigol i ysgogiad penodol. Mae’r sesiynau hyn wedi helpu i adeiladu hyder, codi dyheadau a thynnu sylw at lwybrau gyrfa creadigol posibl mewn fformat cryno.

Bydd y cyfnod a ariennir yn dod i ben ar 31 Mawrth 2026 ac mae sylw nawr yn troi at gynaliadwyedd a gwerthuso. Mewn rhai lleoliadau, mae partneriaid yn ystyried datblygu dosbarthiadau dawns a cherddoriaeth rheolaidd wedi’u hysbrydoli gan y cysylltiadau a ffurfiwyd trwy Creative Futures.

Mae trafodaethau gyda darparwyr lleol eraill yn parhau i gefnogi gweithgarwch parhaus.

Fel y nodwyd ym mhryderon CCIC am y “Bwlch Celfyddydau Ieuenctid” yng Nghymru, mae rhanbarthau fel Cymoedd De Cymru – gan gynnwys Blaenau Gwent a Thorfaen – yn profi mynediad cyfyngedig at gyfleoedd creadigol, yn aml oherwydd buddsoddiad is y pen yn y celfyddydau o’i gymharu â chanolfannau trefol.

Mae’r “mannau oer” hyn yn cyd-fynd â mwy o anfantais economaidd, lle rhaglenni celfyddydol yn aml yw’r cyntaf i wynebu toriadau, gan adael pobl ifanc heb allfeydd hanfodol ar gyfer mynegiant, cydweithredu a chefnogaeth. Mae cyfoeth o dystiolaeth academaidd a chlinigol yn dangos bod mynediad cyfyngedig o’r fath yn cyfrannu at fwy o bryder, iselder a straen ymhlith pobl ifanc - tra gall cyfranogiad y celfyddydau leihau’r materion hyn, gwella hunan-barch, cryfhau cysylltiadau cymdeithasol ac adeiladu gwytnwch. Mae costau cymedrol rhaglenni celfyddydau o’r fath yn cael eu gorbwyso gan yr enillion economaidd ar fuddsoddiad trwy arbedion i wasanaethau cyhoeddus eraill.

Trwy “Eich Dyfodol Creadigol”, gweithiodd NYAW a’i bartneriaid i ddarparu profiadau creadigol ystyrlon a oedd yn caniatáu i bobl ifanc lunio eu gweithgareddau, mynegi eu hunain a dylanwadu ar eu cymunedau. Roedd y rhaglen yn parhau i fod yn gymedrol o ran graddfa, ond dangosodd sut y gall gwrando ar leisiau ifanc ac ymgorffori’r celfyddydau mewn lleoliadau bob dydd sicrhau canlyniadau cadarnhaol i unigolion, teuluoedd a chymunedau.

Mae NYAW yn diolch i’r partneriaid, artistiaid ac yn enwedig y bobl ifanc y gyrrodd eu creadigrwydd a’u mewnbwn y gwaith hwn. Mae eu cyfraniadau yn tanlinellu gwerth sicrhau mynediad cyfartal i’r celfyddydau fel rhan o ymdrechion ehangach i gefnogi iechyd meddwl a chyfranogiad pobl ifanc ledled Cymru.

Mae “Eich Dyfodol Creadigol” yn dangos, pan fydd lleisiau pobl ifanc yn cael eu blaenoriaethu, a chyfleoedd creadigol yn cael eu hymgorffori’n lleol, gall y celfyddydau chwarae rôl hanfodol wrth gryfhau lles, dyheadau a gwytnwch cymunedol ledled Cymru

“Heb “Eich Dyfodol Creadigol”, byddwn i’n debygol o fod gartref yn gorwedd ar fy ngwely yn chwarae ar fy PS3 neu’n gwylio Netflix. Yn hytrach, rydw i wedi bod yn datblygu fy sgiliau ysgrifennu caneuon a hyd yn oed wedi creu trosleisio ar gyfer ein ffilm ddawns. Mae wedi rhoi rhywbeth i mi ganolbwyntio arno a bod yn falch ohono.” Cyfranogwr Am fwy o wybodaeth: www.nyaw.org.uk

38 | PLANT YNG NGHYMRU

Melanie Davies, STAND Gogledd Cymru CBC

Rhwystrau a mewnwelediadau i gyfranogiad gyda phobl ifanc anabl Wrth weithio ers 25 mlynedd yn y sector gwaith ieuenctid gwirfoddol yng Nghymru, mae fy nealltwriaeth o gyfranogiad wedi cael ei lunio’n ddwys trwy ymgysylltiad hefo pobl ifanc a’u cymunedau. Nid yw cyfranogiad, o fewn cyd-destun ADY/anabledd, yn ymwneud â chynnwys mewn strwythurau presennol yn unig, ond yn ymwneud â herio’r rhwystrau sy’n cwmpasu agweddau, strwythurau a systemau a all i gyd gyfyngu ar ba leisiau sy’n cael eu clywed a’u gwerthfawrogi.

O fewn STAND Gogledd Cymru CBC, mae gweithio ochr yn ochr â phobl ifanc ADY/anabl yn gyson wedi gofyn i ni feddwl yn feirniadol am rym, mynediad a diffiniad “cyfranogiad” ei hun. Mae hefyd wedi gofyn i ni feddwl y tu allan i’r dull gwaith ieuenctid cyffredinol o ymgysylltu a chydnabod bod pobl ifanc ADY/anabl yn grŵp amrywiol o unigolion â hunaniaethau, profiadau a dyheadau sydd yn cydblethu mewn ffyrdd cymhleth, ac sydd yn aml angen dull gwahanol i’r ddarpariaeth draddodiadol.

Fy mhrofiad i yw, yn hanesyddol, bod cyfranogiad ar gyfer pobl ifanc ADY/anabl wedi’i fframio’n rhy aml fel cynhwysiant. Byddem yn canfod ein hunain yn addasu mannau presennol fel y gall pobl ifanc anabl “doddi i mewn.” Er bod addasiadau rhesymol yn hanfodol, mae’r dull hwn mewn perygl o atgyfnerthu model diffyg, lle mae’r cyfrifoldeb am gyfranogiad yn nwylo’r unigolyn yn hytrach na’r system. Mae hyn oll yn gallu cyflwyno rhwystrau nad ydynt i’w cael ym mhoblogaeth gyffredinol pobl ifanc, ac mae hynny’n digwydd yn aml. O amgylch mannau hygyrch yn benodol, mae’r rhwystrau’n ddiriaethol ac ymarferol o ran mannau yn ogystal â dulliau o gyflawni o fewn y garfan hon.

Mae gwaith ieuenctid gwirfoddol bob amser wedi bod ar ei gryfaf pan fydd wedi symud y tu hwnt i gynhwysiant tuag at ymgysylltu gwirioneddol ar y pwynt mynediad.

Y GWANWYN 2026 | 39

Yn ymarferol, mae hyn wedi golygu gweithio gyda phobl ifanc i ddylunio darpariaeth a lleoliadau o’r cychwyn cyntaf. Mae’r dull hwn wedi arwain yn gyson at ymgysylltu dyfnach a darpariaeth fwy dilys wedi’i hadeiladu ar weledigaeth ac anghenion pobl ifanc ac nid ar weledigaeth ac anghenion oedolion.

Fel ymarferwyr, rydym bob amser wedi bod mewn sefyllfa freintiedig i gefnogi cyfranogiad pobl ifanc anabl. Er ein bod yn aml yn canfod ein hunain yn cydbwyso’r rôl hon fel galluogwyr ac ysgogwyr newid. Ar y naill law, rydym yn cefnogi pobl ifanc i ddatblygu hyder, sgiliau hunan-eiriolaeth a llais cyfunol, ac yn yr un modd rydym yn herio systemau sy’n anhygyrch neu’n gwrthsefyll newid.

Mae gennym gyfrifoldeb ar y cyd fel gweithwyr Ieuenctid i ddal y lle hwnnw i bobl ifanc ddiffinio’r materion sy’n bwysig iddynt, hyd yn oed pan all y materion hynny herio cysur sefydliadol neu ffyrdd sefydledig o feddwl, fel maent yn gwneud yn aml. Mae hyn yn cynnwys cydnabod pobl ifanc anabl fel arweinwyr, ymgyrchwyr ac ysgogwyr newid, nid dim ond rhai yr ymgynghorir a hwy. Mae ymdrechion sy’n symbolaidd yn unig yn sicr o ladd unrhyw gyfranogiad ystyrlon a bydd pob person ifanc a gweithiwr ieuenctid wedi profi hynny.

Ni ellir cyfyngu cyfranogiad ystyrlon i un dull ymarfer; mae’n gofyn am agwedd meddwl y tu allan i’r blwch ac yn y meysydd hyn y byddwn yn canfod yr hud. Ar ôl pum mlynedd ar hugain o ymarfer, rwy’n parhau i fod yn argyhoeddedig nad yw cyfranogiad gyda phob person ifanc yn ymwneud â gostwng disgwyliadau, ond â chodi ein disgwyliadau ein hunain nid yn unig fel gweithwyr ieuenctid ond fel sefydliadau a systemau.

Pan fydd cyfranogiad wedi’i seilio ar hawliau, mynediad ac ymddiriedaeth, nid yw ein pobl ifanc yn cymryd rhan yn unig; nhw yw’r grym gyrru.

Yr her hefyd yw meithrin dealltwriaeth o fewn strwythurau a systemau ffurfiol. Yn rhy aml, bydd y rhai mewn safleoedd o rym yn ceisio gwneud i’r bobl ifanc addasu i’w dulliau ffurfiol yn hytrach nag addasu eu harddulliau i ddarparu ar gyfer y bobl ifanc. Nid oes angen i gyfranogiad edrych fel mynychu cyfarfodydd neu gyfraniadau at ymgynghoriadau ffurfiol.

Gall a dylai ddigwydd trwy fynegiant creadigol, cyfathrebu cynorthwyol, cefnogaeth gan gymheiriaid neu berthnasoedd un-i-un cynaliadwy.

Yn rhy aml, mae cyfleoedd cyfranogi yn cael eu datblygu yn gyntaf ac yna’u haddasu, gan arwain at rwystrau y gellid bod wedi’u hosgoi. Her barhaus o fewn gwaith cyfranogi yw rhoi blaenoriaeth i wybodaeth broffesiynol a pholisi dros brofiad byw. Yn aml, mae pobl ifanc anabl/ADY yn dod â mewnwelediad dyfnach i ddylunio gwasanaethau, addysg, iechyd a bywyd cymunedol. Eto i gyd, mae eu harbenigedd yn aml yn cael ei danbrisio neu ei hidlo trwy ddehongliad oedolion.

Pan gaiff mynediad ei drin a’i weld fel rhan annatod o gyfranogiad, mae pobl ifanc anabl yn fwy tebygol o weld eu hunain fel gwneuthurwyr penderfyniadau dilys yn hytrach na gwesteion yr addasir ar eu cyfer.

Mae dulliau cyfranogiad sydd ddim yn rhoi ystyriaeth i hynny mewn perygl o atgyfnerthu allgáu o fewn y grŵp hwn sydd eisoes wedi’i wthio i’r ymylon.

Mae’r dull hwn yn gofyn am safbwynt proffesiynol ac yn wir moesol sy’n gofyn am symud y tu hwnt i ymgynghori i wneud penderfyniadau ar y cyd, a sicrhau bod mecanweithiau cyfranogiad ieuenctid cenedlaethol a lleol yn hygyrch, yn hyblyg ac yn atebol i bobl ifanc anabl ar draws y sbectrwm y mae anabledd ac ADY yn ei gwmpasu.

Os hoffech chi gael gwybod mwy am waith STAND Gogledd Cymru CBC, anfonwch e-bost at: melanie@standnw.org

40 | PLANT YNG NGHYMRU

Yvonne Connolly, Llamau

Mae gwrando yn llunio bywydau: gan ymgorffori cyfranogiad plant a phobl ifanc mewn gofal preswyl Ar draws iechyd, addysg, gofal cymdeithasol, gwaith ieuenctid a’r trydydd sector, mae un egwyddor yn cryfhau canlyniadau i blant a phobl ifanc yn gyson: cyfranogiad ystyrlon. Pan fydd plant a phobl ifanc yn cael eu gwrando arnynt yn wirioneddol, a bod eu profiadau’n llunio’r gefnogaeth o’u cwmpas, mae perthnasoedd yn cryfhau, mae risgiau’n cael eu nodi’n gynharach ac mae’r dyfodol yn teimlo’n fwy diogel.

Fel prif elusen atal digartrefedd Cymru, mae Llamau yn gwybod bod sefydlogrwydd yn ystod plentyndod yn gysylltiedig yn agos â diogelwch hirdymor. Nid yw cyfranogiad yn ychwanegiad dewisol mewn gofal preswyl.

Mae’n ganolog i adeiladu perthnasoedd diogel, ymddiriedus a lleihau’r risg o ddigartrefedd yn y dyfodol.

Mae cyfranogiad yn llunio popeth I blant, mae llais yn aml yn cael ei fynegi trwy ymddygiad, emosiwn a chysylltiad. Mae teimlo bod rhywun yn eich clywed yn golygu cael eich deall. Yng nghartref plant cofrestredig Llamau, mae cyfranogiad wedi’i wreiddio o’r cam cynharaf - o sgyrsiau cyn lleoli hyd at gynllunio symud ymlaen pob person ifanc. Mae hyn yn cynnwys: •

ynnwys pobl ifanc mewn C penderfyniadau o’r cychwyn cyntaf

•

esiynau gwaith allweddol rheolaidd S a chyfarfodydd tŷ sy’n creu cyfleoedd strwythuredig i rannu barn

•

L lunio arferion o amgylch anghenion unigol pob plentyn

•

ae gweithredu ar adborth fel bod plant yn M gallu gweld eu llais yn gwneud gwahaniaeth

Mae llawer o blant sy’n mynd i ofal wedi cael eu gwthio i ansefydlogrwydd oherwydd cam-drin, chwalfa deuluol neu amgylcheddau anniogel.

Drwy ymgorffori cyfranogiad mewn arferion beunyddiol, mae Llamau yn helpu plant a phobl ifanc i feithrin ymddiriedaeth, datblygu sgiliau bywyd, a

theimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi fel cyfranwyr gweithredol at eu gofal a’u dyfodol eu hunain.

Mae dewisiadau bob dydd yn meithrin hyder Yng nghartref plant cofrestredig Llamau, wrth i blant dyfu, mae cyfranogiad yn dod yn amlwg mewn penderfyniadau bob dydd. Mae dewisiadau bach, fel dewis trefn amser gwely, dewis gweithgareddau neu helpu i addurno eu hystafell wely, yn chwarae rhan arwyddocaol wrth ailadeiladu hyder ac ymreolaeth. Mae pobl ifanc yn cael eu cefnogi i: •

Personoli eu hystafell wely a’u mannau a rennir

•

efnyddio sesiynau gwaith allweddol i D archwilio teimladau a phrofiadau’r gorffennol

•

atblygu cynlluniau unigol sy’n amlinellu sut D mae’n well ganddyn nhw i oedolion ymateb pan maen nhw’n cael pethau’n anodd

•

ae’r dull personol hwn yn cydnabod bod M pob person ifanc yn wahanol. Mae rhai yn ymateb yn dda i hiwmor; mae eraill yn ymateb i dynnu sylw neu gefnogaeth dawel.

Mae iaith hefyd yn chwarae rhan bwysig. Mae staff yn defnyddio ymadroddion sy’n cael eu harwain gan

Y GWANWYN 2026 | 41

chwilfrydedd fel “Tybed…” a “Gallaf weld eich bod chi’n teimlo…” i ddeall ymddygiad heb farnu. Mae hyn yn lleihau cywilydd, yn annog agoredrwydd, ac yn dangos i bobl ifanc fod eu teimladau’n bwysig.

Mae cynllunio dan arweiniad llais yn lleihau aflonyddwch lleoli ac yn cryfhau ymddiriedaeth.

Mae’n creu amgylcheddau lle mae plant yn gwybod y byddan nhw’n cael eu clywed.

I blant a allai fod wedi profi amgylcheddau lle roedd dewis yn teimlo’n anniogel neu’n anrhagweladwy, mae cyfleoedd cyson i weithredu’n helpu i gryfhau gwydnwch a lles emosiynol.

Creu diwylliant o gyfranogiad

Pobl ifanc yn arwain eu cynlluniau eu hunain

Rhaid i gyfranogiad fod yn rhan annatod o ddiwylliant, systemau ac arweinyddiaeth.

O fewn gwasanaethau cofrestredig Llamau, mae hyn yn cael ei adlewyrchu yn: •

Cynefino staff a goruchwylio myfyriol

I bobl ifanc, mae cyfranogiad yn ymestyn i lunio’r cynlluniau sy’n eu cefnogi nawr ac i’r dyfodol. Mae pobl ifanc yng nghartref plant preswyl Llamau yn cyfrannu at:

•

icrwydd ansawdd wedi’i lunio gan S adborth gan blant a phobl ifanc

•

Cyd-gynhyrchu wrth ddatblygu gwasanaethau

•

Cynlluniau personol a lles

•

•

Cynllunio diogelwch

Y marfer sy’n cyd-fynd â Chonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn

•

Trefniadau teuluol a chyfeillgarwch

•

Llwybrau addysg, cyflogaeth a gweithgareddau

Mae’r dull hwn wedi’i seilio ar ymarfer sy’n ystyriol o drawma. Pan fydd pobl ifanc wedi profi sefyllfaoedd lle cafodd eu llais ei anwybyddu neu ei ddiystyru, mae adfer rheolaeth yn hanfodol.

Pan fydd person ifanc yn helpu i lunio ei gynllun diogelwch ei hun, mae’n fwy tebygol y bydd yn ymgysylltu ag ef. Pan fyddant yn cyfrannu at benderfyniadau am addysg neu lwybrau yn y dyfodol, maent yn buddsoddi mwy yn eu cynnydd.

Mae cyfranogiad yn ddiogelu Nid yw gwrando ar blant a phobl ifanc yn rhywbeth ar wahân i ddiogelu — mae’n ganolog iddo. Pan fydd plant yn teimlo’n ddiogel i siarad, caiff pryderon eu rhannu’n gynharach. Pan fydd pobl ifanc yn ymddiried mewn oedolion i ymateb, gellir lleihau risgiau cyn iddynt waethygu. Yn ymarferol, mae diogelu dan arweiniad cyfranogiad yn cynnwys: •

Pobl ifanc yn cyd-ddylunio cytundebau tai

•

rwpiau cyfranogiad yn adolygu G arferion a pholisïau

•

P lant yn hysbysu hyfforddiant staff drwy rannu sut beth yw gofal iddyn nhw

•

gyrsiau un-wrth-un rheolaidd yn S canolbwyntio ar eu profiadau

Mae hyn yn creu diwylliant lle mae gweithwyr proffesiynol yn disgwyl cael eu harwain gan brofiadau bywyd plant. Ni wneir penderfyniadau am blant heb eu cyfranogiad.

Mae gwrando yn llunio bywydau ac yn helpu i atal digartrefedd yn y dyfodol Nid yw plant a phobl ifanc yn mynd i ofal o ddewis.

Maent yn aml yn ymateb i bwysau y tu hwnt i’w rheolaeth. Drwy ymgorffori cyfranogiad o’r diwrnod cyntaf, mae Llamau yn helpu i greu cartrefi lle mae plant yn teimlo’n ddiogel, eu bod yn cael eu gwerthfawrogi a’u clywed. Mae’r profiadau hyn o sefydlogrwydd ac ymddiriedaeth yn amddiffynnol.

Maent yn cefnogi lles emosiynol, yn cryfhau annibyniaeth ac yn lleihau’r tebygolrwydd o fod yn ddigartref yn ddiweddarach mewn bywyd. Ledled Cymru, mae gweithwyr proffesiynol yn arddangos pan fydd plant a phobl ifanc yn dylanwadu ar y byd o’u cwmpas, bod canlyniadau’n gwella.

Pan rydym yn gwrando’n dda, rydym yn adeiladu systemau mwy diogel. Pan rydym yn rhannu pŵer, rydym yn cryfhau’r dyfodol. A phan fydd cyfranogiad wedi’i wreiddio’n wirioneddol, rydym yn symud yn agosach at Gymru heb ddigartrefedd.

Os hoffech wybod mwy am waith Llamau, cysylltwch â:YvonneConnolly@llamau.org.uk

oking Signs

ur ref:

x1No colo

ternal A3 No Sm alth Wales | Ex 42 | PLANT YNG NGHYMRU @A4

2 | TDW | 1:6

x1

x1

297 mm

Original Low-Res Versi

on

Upscaler Version

Smoking

(h) - A3 7mm (w) x 420mm inium Composite te mm White Alum t - direct to substra Prin ll Colour Digital oss y ill Holes Onl ient To Fit

rsion

420 mm

n as shown

Upscaler Version

x1

Lauren Thomas, Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro x1

x2 x1

x1

© Morgans Consult | 029

Lleisiau o bwys: pobl ifanc yn sefyll yn gadarn yn erbyn smygu a fepio Version

Upscaler Version

Mae gwasanaeth addysg ac atal smygu a thybaco Tîm Iechyd y Cyhoedd Caerdydd a’r Fro yn cefnogi plant a phobl ifanc i ddatblygu’r wybodaeth, y sgiliau x1 a’r hyder i wneud dewisiadau gwybodus am smygu ac fepio. Mae’r erthygl hon yn tynnu sylw at dair menter a gynhyrchwyd ar y cyd â phlant a phobl ifanc i gyfleu neges bwysig am iechyd y cyhoedd.

Mae ‘Cymru Ddi-fwg: Strategaeth hirdymor Cymru ar gyfer rheoli tybaco’ a’i Chynlluniau Cyflawni 2022– 2030 yn gosod y targed cenedlaethol o leihau nifer yr oedolion sy’n smygu i 5% neu lai. Er bod deddfwriaeth eisoes yn gwahardd smygu ar diroedd ysgolion, meysydd chwarae, ac mewn ceir sy’n cludo plant, mae ymdrechion atal parhaus yn dal i fod yn hanfodol. Mae cefnogi plant, pobl ifanc, a chenedlaethau’r dyfodol i aros yn ddi-fwg yn ganolog i gyflawni’r targed hwn.

Mae ymddygiadau iechyd a phrofiadau ehangach plant a phobl ifanc yn dylanwadu’n sylweddol ar p’un a ydynt yn dechrau smygu, a gallant gael eu heffeithio’n negyddol gan dybaco hyd yn oed os nad ydynt yn smygu eu hunain.

Mae lleisiau pobl ifanc yn ganolog i’r tair menter, sydd wedi’u cyd-gynhyrchu i sicrhau bod y negeseuon yn ystyrlon, yn berthnasol, ac yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol.

Negeseuon Gwrth-Smygu yr Uned Famolaeth Mae negeseuon wedi’u recordio gan blant o Ysgol Gynradd Creigiau yn cael eu chwarae ar uchelseinydd y tu allan i uned famolaeth Ysbyty Athrofaol Cymru.

Gwahoddir staff, cleifion ac ymwelwyr i actifadu’r

neges drwy wasgu botwm ar ddesg y dderbynfa os ydynt yn gweld unrhywx2un yn smygu. Mae’r negeseuon x2 yn atgoffa ymwelwyr bod smygu’n anghyfreithlon ar dir yr ysbyty ac yn tynnu sylw at risgiau mwg ail-law i fabanod a phlant. Recordiodd dau ddisgybl dwyieithog negeseuon yn Saesneg a Chymraeg.

Dyma neges enghreifftiol: “Diffoddwch eich sigarét os gwelwch yn dda. Rydych wedi cael eich gweld yn smygu y tu allan i’n huned mamolaeth. Mae yn erbyn y gyfraith i smygu yma.” Mae gwybodaeth am Helpa Fi i Stopio hefyd wedi’i chynnwys.

sult | 029 2067 2828

© Morgans Con

x2

2067 2828 | info@morg ansconsult.com | www. mo

com .morgansconsult. lt.com | www

onsu | info@morgansc

Prosiect poster yr Ysbyty Plant Mae disgyblion o Ysgol Gynradd Creigiau wedi dylunio posteri a baneri sy’n rholio ar gyfer Ysbyty Arch Noa i Blant Cymru i gyfleu dwy neges allweddol: peryglon mwg ail-law a’r cyfyngiadau cyfreithiol ar smygu ar dir yr ysbyty.

Y GWANWYN 2026 | 43

Mae’r fenter hon yn rhoi cyfle i bobl ifanc ddefnyddio eu creadigrwydd i wneud gwahaniaeth gwirioneddol wrth ddiogelu iechyd plant, teuluoedd a staff y GIG.

Gwasanaeth Ieuenctid Llawr Gwlad Caerdydd - grymuso pobl ifanc i stopio fepio Gan weithio gyda Thîm Iechyd y Cyhoedd Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro, mae pobl ifanc lleol wedi creu posteri dan arweiniad pobl ifanc i godi ymwybyddiaeth am niwed fepio. Drwy ddull cyd-gynhyrchu, y bobl ifanc oedd yn gyfrifol am y dyluniad, yr iaith a’r negeseuon i adlewyrchu profiadau a phryderon go iawn. Mae gan bob poster god QR sy’n cysylltu â Helpa Fi i Stopio, sy’n caniatáu i gyfoedion greu cynllun rhoi’r gorau i smygu personol a chael mynediad at gymorth dibynadwy. Wedi’u harddangos ar draws lleoliadau ieuenctid a chymunedol, mae’r posteri’n gosod pobl ifanc yng nghanol yr ymgyrch atal, gan sicrhau bod negeseuon yn ddilys, yn berthnasol ac yn ennyn diddordeb, ac yn cefnogi cyfoedion i wneud penderfyniadau gwybodus am fepio.

Mae’r tair menter gyd-gynhyrchu hyn yn dangos pŵer lleisiau pobl ifanc wrth atal tybaco ac fepio, gan sicrhau bod negeseuon yn ystyrlon, yn berthnasol, ac yn effeithiol wrth gefnogi’r nod a rennir o Gymru ddi-fwg a chanlyniadau iechyd cadarnhaol hirdymor.

Os hoffech chi gael gwybod mwy am y gwaith hwn, anfonwch e-bost at: Lauren.Thomas21@wales.nhs.uk

44 | PLANT YNG NGHYMRU

Rachel Cooper & Jessica Jones, Barnardo’s Cymru

‘Mae Mam yn deall yn well’ – sut mae rhaglen Cygnet yn newid bywydau yng Nghymru Yn Barnardo’s, mae ein pwrpas yn glir – newid plentyndod a newid bywydau, fel bod plant, pobl ifanc a theuluoedd yn fwy diogel, hapus, iach a gobeithiol. Y llynedd, fe wnaeth Barnardo’s Cymru roi cefnogaeth hanfodol i fwy na 11,000 o blant, pobl ifanc, rhieni a gofalwyr yng Nghymru, drwy 35 a mwy o wasanaethau a phartneriaethau yng Nghymru.

Ers 150 o flynyddoedd a mwy, rydyn ni wedi bod yma i’r plant a’r bobl ifanc sydd ein hangen ni fwyaf – gan ddod â chariad, gofal a gobaith i’w bywydau a rhoi lle iddyn nhw deimlo eu bod yn perthyn.

Yn ddiweddar, mae Barnardo’s Cymru wedi cael cyllid gan Sefydliad Moondance i uwchraddio’r Gofod Rhithiol Teulu drwy lansio llwyfan digidol cwbl ddwyieithog (yn Gymraeg ac yn Saesneg) sy’n chwalu’r rhwystrau traddodiadol sy’n atal pobl rhag defnyddio gwasanaethau plant sy’n bodoli eisoes, sy’n cael gwared ar loterïau cod post, ac yn gwella llawer ar ganlyniadau addysgol a llwybrau bywyd miloedd o blant a phobl ifanc rhwng 0 a 25 oed yng Nghymru. Un o’r cynigion craidd yw’r ‘Rhaglen Cygnet’. Mae’n cefnogi rhieni a gofalwyr plant a

phobl ifanc sydd wedi cael diagnosis o awtistiaeth neu amheuaeth o awtistiaeth. Mae’r rhaglen yn cynnwys fideos o bobl ifanc awtistig yn mynegi eu meddyliau, eu teimladau a’u profiadau, tra hefyd yn archwilio’r heriau a’r anawsterau a allai ddod ar draws plant, pobl ifanc a theuluoedd awtistig.

Mae’n bwysig fod llais plant, pobl ifanc a theuluoedd yn cael ei glywed, er mwyn galluogi’r arferion gorau a sicrhau bod y gwasanaeth yn darparu’r gefnogaeth orau a mwyaf perthnasol. Mae hyn yn arbennig o bwysig yng ngwasanaeth Cygnet, gan fod rhwydwaith cymorth da i blant a phobl ifanc awtistig yn gallu gwella llesiant meddyliol, rhoi hwb i hunanhyder a darparu’r ymdeimlad o berthyn.

“Rydw i’n wir yn credu y byddai fy rhieni, petaen nhw wedi cael mynediad at raglen Cygnet pan oeddwn i’n iau, wedi bod mewn sefyllfa well o lawer i fy nghefnogi.”

Y GWANWYN 2026 | 45

O fewn ein gwasanaeth Cygnet yn Sir Ddinbych, roedd sgyrsiau â phobl ifanc a rhieni wedi arwain at wneud newid cadarnhaol i ddarpariaeth y gwasanaeth a’i ganlyniadau. Dywedwyd bod cwrs chwe wythnos yn rhoi gormod o wybodaeth ac nad oedd hynny o fudd i’r plentyn a’r person ifanc oherwydd nad oedd digon o amser gan rieni a gofalwyr i ymarfer yr hyn a ddysgwyd.

O 1 Ebrill 2026 ymlaen, bydd y Gofod Rhithiol Teulu a rhaglen Cygnet ar gael ym mhob un o’r 22 Awdurdod Lleol. Gall teuluoedd a rhieni gael mynediad am ddim at gefnogaeth ar-lein, gweithdai rhyngweithiol, cyrsiau a rhaglenni ar gyfer pob cam o ddatblygiad eu plentyn. Yn ogystal â’r rhaglen Cygnet, bydd cyrsiau eraill yn cynnwys Cyfathrebu Cynnar, Cwsg, Grymuso tadau a dynion sy’n ofalwyr...i enwi dim ond rhai.

Cafodd y cwrs ei ailgynllunio i saith wythnos gyda sesiynau estynedig, fel bod plant a phobl ifanc yn cael cefnogaeth fwy penodol am bedwar maes o awtistiaeth (sef meddwl, synhwyraidd, rhyngweithio cymdeithasol a chyfathrebu) gan fod gan rieni a gofalwyr yn cael mwy o amser i fyfyrio, amsugno a gweithredu eu strategaethau newydd. Pan ofynnodd hwyluswyr Cygnet i rieni ‘Petaem ni’n gofyn i’ch plentyn pa wahaniaeth mae mynychu’r cwrs wedi’i wneud iddyn nhw, beth ydych chi’n meddwl y bydden nhw’n ei ddweud?’ Roedd yr ateb yn anhygoel:

Bydd Barnardo’s Cymru yn parhau â’n hymdrechion i newid plentyndod a bywydau babanod, plant, pobl ifanc a theuluoedd Cymru, gan sicrhau eu bod yn fwy diogel, hapus, iach a gobeithiol.

•

Mae fy merch yn dweud ‘Diolch yn fawr’ pan rydyn ni’n rhoi amser prosesu iddi (dim ond 3 blwydd a hanner oed yw hi)

•

‘Rydw i’n hapus nawr. Rydw i’n teimlo bod pobl yn fy neall’

•

‘Mam yn fwy amyneddgar’

•

Mae fy mab yn gwybod fy mod yn ceisio dysgu am ei gyflyrau a sut i’w helpu

Mae hwylusydd gweithdy Cygnet, a gafodd ddiagnosis o awtistiaeth yn ystod ei arddegau, yn dweud sut byddai’r rhaglen wedi ei gefnogi ef a’i deulu pe bai wedi bod ar gael pan gafodd ef ei ddiagnosis.

“Mae rhaglen Cygnet yn anhygoel. Rwy’n hoff o’r ffordd roedd unigolion awtistig yn rhan o’r broses a sut mae fideos a dyfyniadau gan unigolion awtistig yn cael eu cynnwys ymhob rhan o’r rhaglen. Rwy’n gwerthfawrogi bod y derminoleg gywir yn cael ei defnyddio a bod y geiriau am ymddygiad a heriau yn barchus iawn tuag at bobl awtistig. Rydw i’’n wir yn credu y byddai fy rhieni, petaen nhw wedi cael mynediad at raglen Cygnet pan oeddwn i’n iau, wedi bod mewn sefyllfa well o lawer i fy nghefnogi.”

Am ragor o wybodaeth, cysylltwch â Rachel Cooper ar: GRT-VFS-Cymru@barnardos.org.uk

46 | PLANT YNG NGHYMRU

Emma Chivers, Labordy Arweinyddiaeth Gwaith Ieuenctid

Cyfranogiad fel pwrpas: pobl ifanc yn llunio gwaith ieuenctid yng Nghymru Nid yw cyfranogiad yn ychwanegiad o fewn gwaith ieuenctid yng Nghymru. Mae’n ganolog i’w bwrpas.

Mae’r fframwaith Egwyddorion a Dibenion Gwaith Ieuenctid yng Nghymru yn cydnabod pobl ifanc fel partneriaid mewn penderfyniadau sy’n effeithio ar eu bywydau. Mae cyfranogiad yn egwyddor arweiniol ac yn arfer byw, wedi’i seilio ar hawliau ac wedi’i fynegi trwy berthnasoedd bob dydd.

i gyrff cyhoeddus gynnwys plant a phobl ifanc mewn penderfyniadau sy’n siapio eu cymunedau.

Mae canllawiau statudol diweddar ar gyfer gwaith ieuenctid yn cryfhau hyn ymhellach. Rhaid i awdurdodau lleol nawr gynhyrchu Cynlluniau Strategol Gwaith Ieuenctid pum mlynedd sy’n cael eu llunio trwy ymgysylltu â phobl ifanc, gan sicrhau llwybrau clir ar gyfer dylanwad.

Ar ei symlaf, mae cyfranogiad yn golygu rhoi cyfleoedd gwirioneddol i bobl ifanc gael eu clywed a’u cefnogi i wneud penderfyniadau gwybodus am eu bywydau eu hunain. Mae Erthygl 12 o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn yn gwneud yn glir bod gan bobl ifanc yr hawl i fynegi eu barn ar faterion sy’n effeithio arnynt ac i gymryd y safbwyntiau hynny o ddifrif.

Mae’r hawl hon yn eistedd ochr yn ochr ag eraill, gan gynnwys yr hawl i addysg, chwarae, amddiffyn rhag niwed a rhyddid cymdeithasu.

Mae cyfranogiad, fodd bynnag, yn dod yn ystyrlon dim ond pan fydd pobl ifanc yn gweld bod eu llais yn arwain at newid

Yng Nghymru, mae’r ymrwymiad hwn yn cael ei atgyfnerthu drwy Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, sy’n ei gwneud yn ofynnol

Creu llwybrau i gyfranogiad Yn Youth Cymru, mae cyfranogiad yn dechrau gyda mynediad. Fel yr eglura Jonathon o Youth Cymru, eu dull yw dod â chyfranogiad i bobl ifanc yn hytrach na disgwyl i bobl ifanc ddod o hyd iddo.

Trwy waith rhyngwladol fel fforwm Ynysoedd Arloesi, TAITH mobilities, Fforwm Ieuenctid Iwerddon a mentrau gweithredu hinsawdd ieuenctid, maent yn gweithio i wneud cyfranogiad yn gynhwysol ac yn hygyrch, nid dim ond rhywbeth i’r lleisiau arferol.

Y GWANWYN 2026 | 47

Mae un person ifanc y byddwn yn ei alw’n Morgan yn dangos hyn yn ymarferol. Llai na blwyddyn yn ôl roedd Morgan yn ymwneud â gwasanaethau troseddau ieuenctid. Ers hynny mae Morgan wedi cymryd rhan yn y Rhaglen Swyddi Haf, wedi cymryd rhan mewn gwaith traws-genhedloedd, wedi ymuno â TAITH mobility a chyfrannu at Ynysoedd Arloesi. Mae’r hyder a’r gred a ddatblygwyd dros y cyfnod hwnnw yn dangos sut mae gwaith ieuenctid yn agor cyfleoedd ac yn creu llwybrau i fannau nad yw pobl ifanc efallai erioed wedi dychmygu drostynt eu hunain.

Mae Ynysoedd Arloesi yn dod â phobl ifanc o Gymru a chymunedau ynysoedd ac arfordirol eraill at ei gilydd i archwilio heriau a rennir fel newid yn yr hinsawdd a chynaliadwyedd. Mae’n creu gofod strwythuredig ar gyfer deialog a chydweithio ar draws ffiniau, gan alluogi pobl ifanc i rannu profiad byw a llunio syniadau yn rhyngwladol.

Mae hyn yn gyfranogiad fel dilyniant. Gyda pharatoi a chefnogaeth, camodd Morgan i sgyrsiau newydd ac amgylcheddau newydd. Creodd gwaith ieuenctid lwybr i ddylanwad yn hytrach na disgwyl i berson ifanc ei lywio ar ei ben ei hun.

Gwrando ar bobl ifanc i wella systemau Mae cyfranogiad yr un mor bwerus pan fydd yn llywio penderfyniadau lleol. Yn Sir Gaerfyrddin, mae lleisiau pobl ifanc yn ganolog i wella presenoldeb a lles yr ysgol.

Mae plant a phobl ifanc o bob rhan o’r sir yn cael eu hymgysylltu, gan gynnwys y rhai sy’n mynychu ysgolion prif ffrwd a lleoliadau arbenigol, y rhai mewn Unedau Cyfeirio Disgyblion, ar amserlenni llai neu nad ydynt yn mynychu addysg ar hyn o bryd. Mae’r dull cynhwysol hwn yn cydnabod bod profiadau pobl ifanc y tu allan i addysg brif ffrwd yn hanfodol i ddeall presenoldeb.

Mae’r ymgynghoriad wedi’i seilio ar Erthygl 12 o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn ac wedi’i alinio â’r Safonau Cyfranogiad Cenedlaethol.

Mae’n cynnwys sesiynau wyneb yn wyneb, grwpiau ffocws ac arolygon ar-lein, gyda chyfleoedd i gymryd rhan yn Gymraeg neu Saesneg.

Bydd profiadau byw pobl ifanc o berthyn, cymhelliant a rhwystrau i bresenoldeb yn llywio’n uniongyrchol strategaeth a chynllunio gweithredu yn y dyfodol.

Nid ydynt yn cael eu hymgynghori ar wahân. Maen nhw’n siapio sut mae gwasanaethau yn ymateb.

O lais i ddylanwad Ledled Cymru, rhaid i gyfranogiad symud y tu hwnt i bresenoldeb. Efallai y bydd pobl ifanc yn teimlo eu bod yn cael eu croesawu ond yn dal i deimlo bod penderfyniadau’n cael eu gwneud hebddyn nhw. Mae cyfranogiad ystyrlon yn gofyn am baratoi, ymddiriedaeth ac effaith weladwy. Pan fydd pobl ifanc yn gallu gweld bod eu cyfraniadau yn siapio gwasanaethau a chyfleoedd, mae cyfranogiad yn adeiladu hyder, meddwl beirniadol ac ymwybyddiaeth ddinesig. Mae’n galluogi pobl ifanc i weld eu hunain nid yn unig fel defnyddwyr gwasanaeth, ond fel cyfranwyr a newidwyr.

Mae cyfranogiad yng Nghymru wedi’i wreiddio mewn hawliau ac yn cael ei gryfhau trwy gynllunio a phartneriaeth. Pan fydd yn ddilys ac yn gynhwysol, mae’n gwneud mwy na chasglu barn. Mae’n ailddosbarthu llais, yn cryfhau perthyn ac yn sicrhau nad yw pobl ifanc yn profi gwasanaethau yn unig. Maent yn dylanwadu arnynt ac yn gweld eu syniadau yn cael eu hadlewyrchu mewn gweithred.

Os hoffech chi gael gwybod mwy am y gwaith hwn, anfonwch e-bost at: Emma@ywleadershiplab.co.uk

48 | PLANT YNG NGHYMRU

Cath Smith & Clare Dare, Clybiau Plant Cymru Kids’ Clubs

Gwaith Chwarae a Chyfranogiad Adnabyddir Erthygl 12 o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn fel hawl plentyn i gael ei glywed. Yng Nghymru, lle mae CCUHP wedi’i ymgorffori yn y gyfraith drwy Fesur Hawliau Plant a Phobl Ifanc (Cymru) 2011, rhaid i gyfranogiad plant a phobl ifanc fynd y tu hwnt i ymgynghori. Y mae’n gofyn bod eu barn yn dylanwadu ar benderfyniadau, yn llywio gwasanaethau ac yn sicrhau newid gweladwy.

Mae hyn yn arbennig o berthnasol mewn gwaith chwarae, lle mae dewis a chyfranogiad yn ganolog i harferion proffesiynol Clybiau Plant Cymru.

Mae plant a phobl ifanc yn aml yn cael eu cynnwys mewn prosesau ymgynghori, ond nid yw eu cyfraniadau bob tro’n arwain at ddylanwad ystyrlon. Mae hyn yn amlygu’r perygl y gallai cyfranogiad ddod yn broses weithdrefnol yn hytrach thrawsnewidiol. Mae dull sy’n seiliedig ar hawliau’n mynnu bod oedolion yn fodlon rhannu pŵer, adfyfyrio ar arferion ac ymateb i safbwyntiau plant a phobl ifanc, hyd yn oed pan fydd hynny’n herio strwythurau neu ddisgwyliadau sefydledig.

Mae gwaith chwarae’n darparu sylfaen gadarn ar gyfer cyfranogiad mewn arferion bob dydd, gan fod yr Egwyddorion Gwaith Chwarae, sy’n sail i waith chwarae ledled Cymru, yn cydnabod bod plant a phobl ifanc yn ganolog i’r broses o benderfynu ac yn canolbwyntio ar eu hawl i ddewis sut a phryd y byddant yn chwarae.

Mae lleoliadau chwarae’n yn cynnig mannau pwysig lle’r ymddiriedir mewn plant a phobl ifanc i wneud penderfyniadau, negodi ffiniau a llunio eu hamgylcheddau eu hunain, a thrwy weithio mewn amgylchedd adfyfyriol ac ymgynghorol, mae lleisiau plant yn cael eu mynegi’n naturiol trwy chwarae, gan gynnwys rhyngweithio a gwneud penderfyniadau ar y cyd, yn hytrach na thrwy dulliau ffurfiol neu rai o dan arweiniad oedolion. Yn ymarferol, golyga hyn y gall cyfranogiad ystyrlon mewn gwaith chwarae gynnwys plant a phobl ifanc yn cyfrannu at benderfyniadau ynghylch lleoedd chwarae, yn dylanwadu ar ddyluniad y ddarpariaeth, neu’n llunio strategaethau chwarae lleol. Pan fyddant yn cael eu cynnwys o’r dechrau, mae’r ymgysylltu’n fwy parhaol

Y GWANWYN 2026 | 49

ac mae’r canlyniadau’n fwy ymatebol i brofiad byw; tra cefnogir yn ogystal fuddion datblygiadol ehangach megis hyder, sgiliau cyfathrebu, a theimlad o berthyn mewn cymunedau.

Mae datblygu sgiliau cyfranogiad yn agwedd bwysig o’r gwaith hwn. Mae lleoliadau chwarae’n cynnig cyfleoedd anffurfiol a hygyrch i blant a phobl ifanc adeiladu sgiliau mewn negodi, cydweithio ac arweinyddiaeth. Mae’r profiadau hyn yn aml yn fwy effeithiol oherwydd eu bod wedi’u gwreiddio mewn perthnasau a gweithgareddau pob-dydd yn hytrach nac wedi’u cyflwyno fel rhaglenni wedi’u strwythuro. Ar yr un pryd, mae angen i weithwyr chwarae gael cefnogaeth sefydliadol, hyfforddiant a goruchwyliaeth adfyfyriol i sicrhau bod y cyfranogi’n foesegol, yn gynhwysol ac yn wirioneddol ddylanwadol.

Mae’r cyd-destun polisi yng Nghymru yn cefnogi’r dull hwn yn weithredol. Mae’r Ddyletswydd Digonolrwydd Chwarae yn gosod cyfrifoldeb statudol ar awdurdodau lleol i sicrhau digon o gyfleoedd chwarae i blant a phobl ifanc, gan gynnwys y rhai hynny a gaiff eu hanghofio’n aml wrth gynllunio.

Mae’r Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 hefyd yn atgyfnerthu pwysigrwydd ymgysylltiad a chyfranogaeth.

Mae gweithwyr chwarae ledled Cymru wedi nodi rhwystrau rhag cyfranogi megis adnoddau cyfyngedig, pryderon ynghylch risg, a diwylliannau sefydliadol sy’n blaenoriaethu allbynnau mesuradwy dros ddewis a chyfranogaeth plant a phobl ifanc. Efallai hefyd fod yna ganfyddiad bod chwarae a chyfranogiad yn ddau beth ar wahân, er eu bod mewn gwirionedd wedi’u halinio’n agos â’i gilydd. Mae sicrhau bod cyfranogiad yn cyrraedd plant a phobl ifanc o gymunedau amryweddol yn parhau i fod yn flaenoriaeth.

Gall y dull Gwaith Chwarae, sy’n anffurfiol, yn codi o’r gymuned ac yn cael ei arwain gan berthnasoedd, yn gymorth i leihau’r rhwystrau hyn, yn enwedig pan fydd y ddarpariaeth yn cael ei chyflwyno mewn mannau cyfarwydd ac yn adlewyrchu anghenion a hawliau’r plant.

Mae Erthygl 12 yn herio Gweithwyr Chwarae nid yn unig i wrando ar blant a phobl ifanc, ond i ddangos sut mae eu barn yn dylanwadu ar ganlyniadau. Mae gan Gymru fframwaith deddfwriaethol a pholisi cryf i gefnogi’r uchelgais hwn. Bydd ymgorffori cyfranogiad mewn arferion pob dydd yn sicrhau bod plant a phobl ifanc yn cael eu parchu fel cyfranwyr i’w cymunedau a bod eu hawliau’n cael eu gwireddu mewn ffyrdd sy’n ystyrlon, yn gyson ac yn barhaol.

Mae cyfranogiad plant nid yn unig yn cryfhau’r plant eu hunain, ond hefyd eu teuluoedd, a’r gymdeithas gyfan. Pan wrandewir o ddifrif ar blant, a’u cynnwys, daw penderfyniadau’n fwy ystyrlon ac effeithiol. Nid ychwanegiad dewisol mo gwrando ar blant, y mae’n hawl sylfaenol. Mae’r hyn a wnawn yn wahanol yn awr yn penderfynu sut y bydd plant yn profi ymddiriedaeth, parch a’r ymdeimlad o berthyn drwy eu hoes.

Os hoffech ddysgu mwy am waith Clybiau Plant Cymru, ewch i: www.clybiauplantcymru.org

50 | PLANT YNG NGHYMRU

Lauren Henderson, Myfyriwr PhD, Prifysgol Abertawe

Mae ganddyn nhw i gyd eu ffyrdd eu hunain o gael eu clywed - cydnabod cyfranogiad y tu hwnt i eiriau mewn lleoliadau blynyddoedd cynnar “Max, dangoswch i mi.”

Mae Max yn 17 mis oed ac yn dal i setlo yn ei feithrinfa newydd. Mae’n sefyll wrth y drws, yn crio, yn ailadrodd ymadrodd wedi’i aneglur gan ddagrau. Mae ymarferwr yn plygu i lawr wrth ei ymyl, yn gwylio’n agos. Pryd fydd hi’n gofyn iddo ddangos iddi, mae’n ei thynnu tuag at y drws. Mae hi’n nôl ei fag e, gan dybio mai dyna beth mae ei eisiau, ond mae’r crio yn parhau.

Yna mae hi’n ei glywed yn glir: “Cnoc, cnoc.”

Mae ei grio, sydd eisoes yn bragu ar ôl bore anodd, yn dwysáu.

Mae’n ymddangos yn foment fach, penderfyniad dealladwy. Ond mae rhywbeth am dynnu’r gôt yn ei aflonyddu ymhellach. Trwy arsylwad amyneddgar o’r eiliadau cyffredin hyn, mae staff yn dechrau gweld y patrwm. Nid yw’r gôt yn ymwneud â gwrthod, dryswch, neu arfer. Mae’n ddarn o gartref cludadwy, wedi’i gario gydag ef wrth iddo ddysgu ymddiried mewn lle newydd.

Mae hi’n oedi. “O gariad, nid yw Mam yn dod eto. Bydd hi’n curo yn nes ymlaen.”

“Dyna’r cyfan yr oedd ei eisiau,” myfyriodd staff yn ddiweddarach. “Ac yna roedd e’n hapus.”

Mae Max yn stopio crio. “Cnoc?”

Mae ystyr yn dod i’r amlwg yn raddol: trwy ailadrodd, agosrwydd, a pherthynas. Mae staff yn gofyn cyn tynnu’r gôt. Mae Max yn dechrau ymddiried bod ei anghenion yn cael eu cydnabod.

Nid ymyrraeth ddramatig yw’r hyn sy’n newid, ond dehongli. Yr hyn a ymddangosodd gyntaf fel gwrthsafiad yn dod yn gyfathrebu. Dyma sut olwg sydd ar Erthygl 12 yn ymarferol ar draws lleoliadau blynyddoedd cynnar yng Nghymru. Nid yn unig ymgynghoriad ffurfiol ond gwaith ailadroddus, perthynol: sylwi, profi, adolygu, ymateb.

“Ydw. Bydd hi’n curo yn nes ymlaen.”

Mae e’n codi ei freichiau. Mae hi’n ei godi, yn ei ddal yn agos, ac yn gofyn iddo fe a fyddai’n hoffi mynd allan. Mae e’n nodio. Mae’r dagrau yn lleddfu.

Dros y dyddiau nesaf, mae Max yn cyrraedd wedi’i bwndelu’n dynn yn ei gôt ac yn dewis ei gadw ymlaen. Dan do neu yn yr awyr agored, mae’r gôt yn aros wedi’i glymu. Ar ddiwrnod prysur, yn ystod y drefn amser cinio arferol, mae’r staff yn ei dynnu’n gyflym er mwyn iddo allu bwyta.

Y GWANWYN 2026 | 51

Fy ymchwil Mae fy ymchwil doctoral yn archwilio sut roedd plant 0–5 oed yn arfer hawliau cyfranogi ar draws tri lleoliad blynyddoedd cynnar a sut roedd ymarferwyr yn eu hwyluso, gan ddefnyddio arsylwadau, cyfweliadau a dulliau plant i archwilio sut roedd cyfranogiad yn cael ei gefnogi neu ei gyfyngu mewn ymarfer bob dydd.

Ar draws y tri lleoliad, daeth sawl patrwm i’r amlwg: 1. M ae llais plant yn amlfoddol ac yn canolbwyntio ar weithredu Roedd plant yn cyfathrebu mewn ffyrdd cyfoethog ac amrywiol y tu hwnt i eiriau. Roedd eu “llais” yn aml yn fyr, wedi’i ymgorffori ac yn gyd-destunol: bys pigfain, troi yn ôl, cri neu babble, darlun wedi’i gario ar draws yr ystafell, gwrthwynebiad hummed, neu freichiau wedi’u codi ar gais. Yn aml roedd angen i oedolion ddehongli, ymestyn neu gyfieithu ystyr ar draws y corff, amseru a sefyllfa. Roedd y signalau hyn yn siapio gweithredu oedolion pan oeddent yn cael eu sylwi, ond roeddent yn agored i gael eu colli yn ystod arferion prysur. Roedd cyfranogiad yn byw yn y microryngweithiadau hyn: yn yr hyn yr oedd oedolion yn sylwi arno, yn ei deall ac yn gweithredu arno.

2. Mae gwrando yn emosiynol, moesol a chanlyniadol Disgrifiodd plant fod gwrando arno fel teimlo’n “hapus” a pheidio â chael gwrando arno fel “flin” neu “drist.” Roedd eu hymatebion yn fframio gwrando fel gweithred foesol yn hytrach nag fel gweithred weithdrefnol. Mynegodd ymarferwyr ymrwymiad cryf i gynnal hawliau plant, ond gwrando oedd fwyaf mewn perygl yn ystod pwysau gweithredol, megis yn ystod pontio, arferion gofal, amserlenni cyfyngedig, neu brinder staffio. Roedd y bwriad yn gyson; yr her oedd cynnal sylw yn llif ymarfer.

3. Mae cyfranogiad yn cael ei siapio gan arferion, rheolau a rhythmau Roedd gwrando ac ymateb yn bwysig, ond roedd cyfranogiad hefyd yn cael ei siapio gan arferion a strwythurau pob lleoliad. Dylanwadodd amserlenni, cynlluniau ystafelloedd, mynediad at ddeunyddiau ac arferion gofal ar yr hyn oedd yn bosibl. Roedd rhai lleoliadau yn cefnogi annibyniaeth trwy ddewisiadau hygyrch, tra bod eraill yn sianelu cyfranogiad mewn sesiynau “llais disgyblion” wedi’u trefnu gyda llai o le i benderfyniadau digymell.

Roedd un lleoliad yn defnyddio dull ymatebol iawn, gyda ymarferwyr yn addasu amseru a gweithgareddau i ddilyn diddordebau plant.

Ond roedd cyfranogiad yn dal i fodloni terfynau ymarferol. Roedd arferion hanfodol - newidiadau cewynnau, cysgu bach, amser bwyd - yn creu cyfyngiadau, yn enwedig yn ystod cyfnodau prysur neu pan oedd staffio yn cael ei ymestyn. Yn ymarferol, roedd cyfranogiad bob amser yn cael ei drafod o fewn y strwythurau hyn, gan ehangu neu gulhau gyda rhythmau bob dydd bywyd meithrin.

Dychwelyd I “Cnoc, Cnoc.”

Mae stori Max yn dal natur ddehongli cyfranogiad. Yn gyntaf, roedd ei anghenion yn aneglur; ond trwy addasiad amyneddgar, cyd-adeiladodd staff ystyr gydag ef ac addasodd eu hymarfer yn ymatebol.

Roedd y gwaith yn berthnasol, yn raddol, ac, ar adegau, yn amherffaith - ond yn hynod ystyrlon.

Mae’r ymchwil yn awgrymu bod plant eisoes yn mynegi eu hawliadau cyfranogiad. Y cwestiwn yw a yw ein trefnion, ein hamgylcheddau a’n dehongliadau yn caniatáu i’r honiadau hynny fod yn bwysig.

52 | PLANT YNG NGHYMRU

Charlotte O’Neill, Seren in the Community

Plant yn penderfynu Beth mae oedolion yn ei wybod am chwarae beth bynnag? Pan fydd gennych chi broblem feddygol, rydych chi’n ymgynghori â gweithiwr meddygol proffesiynol, felly pan fo’r pwnc yn chwarae, mae ond yn iawn i ceisio arweiniad gan yr arbenigwyr yn y maes hwnnw.

plant wedi cytuno arno. Rydym yn llenwi’r cwis â chwestiynau ymgynghori ynghylch pa pethau i cynnwys a ble i fod ond hefyd pethau hwyliog fel beth yw’r Pokémon gorau a beth yw eich hoff liw.

Mae hyn yn rhoi rhywfaint o ddiddordeb i’r hyn sydd fel arall yn broses ddiflas o gasglu data.

Fel sefydliad chwarae mynediad agored, rydym yn gweld amrywiaeth enfawr o blant yn ystod ein hwythnos waith arferol ac wedi datblygu amrywiaeth o ffyrdd yr un mor eang i ymgynghori â phlant a phobl ifanc a chlywed eu lleisiau, er nid ydynt yn hynnod o swil o gwbl ynglŷn â mynegi eu barn.

Y Llysgenhadon Chwarae

Y Cwis Cafodd y llysenw hwn ei fathu gan y plant nad oeddent yn gallu deall y term ffurflen ymgynghori yn iawn. Mae’n ffurflen ar-lein syml y maent yn cael pleser mawr o’i rhannu gyda’u ffrindiau a chymharu atebion. Yna caiff yr atebion hyn eu troi’n graffeg ddiddorol fel y gallant weld sut mae eu hatebion yn cymharu ag eraill a’r hyn y mae mwyafrif y

Mae’r plant yn dechrau erfyn i ddod yn llysgenhadon chwarae o tua wyth blwydd oed ymlaen ac yn cael pleser mawr o ddweud wrth bawb am eu swydd uwch o fewn y sefydliad. O ran cael eu clywed, cynllunio, gwerthuso ac adborth, y llysgenhadon chwarae yw’r rhai mwyaf lleisiol ac agored bob amser ac yn aml nid oes angen llawer o annog arnynt am eu barn a’u syniadau. Maent hefyd yn hynod fedrus wrth eiriol dros blant sy’n ifanc neu sy’n cael anhawster cyfathrebu gan eu bod wedi’u gosod yn uniongyrchol o fewn y broses chwarae a gallant arsylwi’n haws pan fydd plant yn cael trafferth neu’n chwilio am adnodd penodol sydd ar goll.

Y GWANWYN 2026 | 53

Bwyd Mae’n ymddangos braidd yn wallgof, mi wn, ond casglwch nifer plant o amgylch pentwr o ffrwythau, tân gwersyll gyda s’mores neu fwrdd addurno bisgedi a bydd y sgyrsiau achlysurol yn llifo. Yn yr amgylchedd hamddenol hwn lle mae plant a gweithwyr chwarae yn sgwrsio, nad oes pwysau i ddatgelu adborth penodol ac rydych yn ddarganfod pethau am ddiddordebau’r plant a’r hyn maen nhw wedi bod yn meddwl amdano’n ddiweddar na fydden nhw byth yn ystyried eu crybwyll yn ystod ymgynghoriadau ffurfiol. Hyd yn oed os nad yw’r plant yn siarad yn uniongyrchol â’r gweithwyr chwarae, mae’r sgyrsiau rhyngddynt yn ddiddorol ac yn rhoi cipolwg gwerthfawr nid yn unig ar y cyfeiriad maen nhw eisiau i’w chwarae fynd iddo ond hefyd ar faterion y gallai fod angen mynd i’r afael â nhw, sgyrsiau pellach y dylid eu cynnal a themâu neu ddigwyddiadau bywyd sydd ar ddod y dylid eu cydnabod.

Y Ninja Dyma’r gweithwyr chwarae sy’n cerdded yn hamddenol heibio i’r lle chwarae, yn tacluso ychydig neu’n symud o gwmpas wedi’u gwisgo fel llwyni er mwyn arsylwi, mapio, plannu adnoddau’n gynnil ac ymosod ar drychinebau i ddiogelu’r broses chwarae yn ei holl fawredd.

Mae’r gweithredoedd hyn yn eiriol dros leisiau plant mewn ffordd fwy cefndirol, gan nodi pa adnoddau nad ydynt yn cael eu defnyddio, pam nad ydynt yn cael eu defnyddio, pa ardaloedd nad ydynt yn cael eu harchwilio, beth nad ydyn’t yn mwynhau, beth sy’n llwyddiant ysgubol a sut allwn ni ymgorffori mwy o hynny.

Felly pam ei bod hi’n beth da bod plant yn rheoli’r sefyllfa?

•

Maen nhw’n teimlo’r berchnogaeth. Yn ystod y cyfnod ansicr hwn, mae’n beth prin i blant deimlo eu bod nhw’n rheoli eu hamgylchedd, eu gweithredoedd a’u dewisiadau eu hunain. Drwy eu grymuso i wneud popeth y gallwn ni ei gynnig yn eiddo i nhw, rydym yn meithrin yr ymddiriedaeth, yr hyder, y teimlad o ryddid a’r balchder hwnnw yn yr hyn rydym wedi’i gyflawni gyda’n gilydd

•

Mae’n hawdd - pam treulio oriau yn ystyried syniadau newydd, allan o’r bocs, rhy gymhleth dim ond i’w gwylio’n cael eu hanwybyddu’n llwyr o blaid blwch cardbord? Bydd sgwrs 60 eiliad gyda chwpl o blant yn dweud wrthych chi 80% o’r hyn sydd angen i chi ei wybod o ran adnoddau a lleoliadau a bydd yn y pen draw yn cael ei werthfawrogi’n fwy pan fyddwch chi’n dilyn eu syniadau

•

Y gromlin ddysgu - rydym i gyd yn anghofio sut i chwarae a’r teimlad y mae chwarae a ddewisir yn wirioneddol yn ei roi i chi. Un o’r rhesymau pam mae cymaint o’n harferion gwaith chwarae yn seiliedig ar fyfyrio yw bod y rhan fwyaf o’r fewnwelediad y gallwn ei gasglu yn dod yn uniongyrchol gan y rhai sydd wedi’u hymgorffori’n ddwfn yn hud chwarae o hyd, ac mae’n well casglu’r llewyrch hwn wrth y ffynhonnell cyn iddo gael ei gymysgu gan bolisïau, canlyniadau, agendâu dan arweiniad oedolion a chamsyniadau!

Os hoffech ddysgu mwy am waith Seren in the Community, cysylltwch â charlotte. sereninthecommunity@outlook.com

54 | PLANT YNG NGHYMRU

Rachel Flanagan, Achub y Plant Cymru

Llwybrau at gyfranogiad cadarnhaol - sut y bu i blant a theuluoedd lunio ymatebion lleol i broblemau tlodi yng Nghastell-nedd Port Talbot a Chaerdydd Ledled Cymru gofynnir i blant a theuluoedd sy’n profi effeithiau tlodi i rannu eu barn. Ond nid oes unrhyw sicrwydd y caiff eu syniadau, eu teimladau a’u disgwyliadau eu defnyddio i lunio penderfyniadau yn lleol. Dros amser, gall hyn erydu ymddiriedaeth, gan adael pobl yn teimlo fel eu bod yn cael eu hymgynghori ond nad yw eu lleisiau mewn gwirionedd yn cael eu clywed. Mae hyn yn gallu arwain at rwystredigaethau ac mae plant yn aml yn dweud wrthym eu bod yn “teimlo’n drist” nad ydyn nhw’n cael eu clywed a bod rhieni’n teimlo mai dim ond rhan o “ymarfer ticio bocsys” ydyn nhw.

“Nid yw oedolion bob amser yn gwrando’n iawn – maen nhw’n gofyn cwestiynau ond yna does dim byd yn digwydd.”

(Plentyn, prosiect cyfranogol Pŵer y Llais)

“Weithiau rydych chi’n gwybod nad ydyn nhw’n mynd i wrando arnoch chi, neu mae’n teimlo fel eu bod nhw weithiau’n gofyn am eich barn chi i dicio bocsys, ac maen nhw eisoes wedi penderfynu beth maen nhw eisiau ei wneud.”

(Rhiant prosiect Camau Bach, Newid Mawr)

Nod Camau Bach, Newid Mawr, prosiect a ariannwyd gan gynllun Tlodi Plant: Grant Arloesi a Chefnogi Cymunedau Llywodraeth Cymru, oedd herio’r patrwm yma. Gan weithio ar draws cymunedau Llangatwg yng Nghastell-nedd Port Talbot a Threlái a Chaerau yng Nghaerdydd, canolbwyntiodd y gwaith ar un egwyddor syml: mae ymatebion lleol ar sut i fynd i’r afael â thlodi yn llwyddo pan fyddent yn cael eu llunio ar sail profiadau bywyd plant a theuluoedd eu hunain.

Cefnogodd Achub y Plant Cymru bob ardal i ddeall sut beth oedd bywyd i blant a theuluoedd yn lleol, a lle’r oedd yr ymatebion presennol yn methu. Cynhaliwyd cyfarfodydd ymgysylltu mewn lleoliadau cyfarwydd, gan ddefnyddio dulliau creadigol a hygyrch a oedd yn caniatáu i gyfranogwyr siarad yn agored am eu profiadau. Mae’n bwysig nodi nad ymarferion gwrando yn unig oedd y rhain. Fe’i cynlluniwyd i ddylanwadu ar sut roedd penderfyniadau lleol yn cael eu gwneud, gan helpu partneriaid i weld tlodi trwy realiti bob dydd y rhai oedd yn ei brofi, yn hytrach na dim ond drwy ddata neu’r galw am wahanol wasanaethau.

Unwaith y cwblhawyd y gweithdai gwrando, penderfynodd pob ardal sut i ddefnyddio eu cyllid o’r prosiect yn seiliedig ar yr hyn yr oedd plant a theuluoedd wedi’i ddweud wrthynt.

Yna, fe wnaethom weithio mewn partneriaeth â Citizens Cymru i gefnogi pob ardal i ddatblygu ymhellach eu dulliau dewisol o gyfranogiad.

Y GWANWYN 2026 | 55

Llangatwg: o wrando, i fod yn un llais Yn Llangatwg, amlygodd y cyfnod gwrando awydd cryf y plant i gael llefydd lleol i chwarae ynddynt, ynghyd â rhwystredigaethau gyda’r ddarpariaeth anghyson ac weithiau anhygyrch a oedd ar gael iddynt eisoes.

Yn ystod cyfnod y prosiect cafodd y plant gyfle i leisio eu pryderon yn uniongyrchol gyda gwneuthurwyr penderfyniadau ynghylch diffyg toiledau yn eu parc lleol, gan amlygu sut y gall penderfyniadau atal plant rhag chwarae yn eu cymuned eu hunain.

Atgyfnerthodd y sgyrsiau hyn bwysigrwydd symud y tu hwnt i ymgynghori untro. Gyda chefnogaeth gan Citizens Cymru, cefnogwyd plant a rhieni i feithrin hyder i gymryd rhan mewn ymarferion cyfranogol, gan greu llwybrau cliriach i leisiau plant fwydo i’r Gymuned Ymarfer sy’n gysylltiedig ag Ysgolion Bro.

Trelái a Chaerau: ailadeiladu ymddiriedaeth trwy gyfranogiad Yn Nhrelái a Chaerau, dechreuodd partneriaid o fan cychwyn gwahanol. Roedd cydweithio cryf eisoes ar waith trwy’r Bwrdd Partneriaeth Dysgu, ochr yn ochr â gwaith cynharach a helpodd i greu’r gofod naturiol ar gyfer y blynyddoedd cynnar, Dan y Coed. Yr uchelgais yma oedd mynd ymhellach, gan archwilio sut y gellid ymgorffori lleisiau plant a theuluoedd mewn ardal o amddifadedd uchel mewn strwythurau cymunedol presennol.

Roedd plant a rhieni’n glir ynghylch yr hyn oedd yn bwysig iddynt: derbyn gwrandawiad teg gan bobl yr oeddent yn ymddiried ynddynt, derbyn adborth, a gweld cyfranogiad yn arwain at weithredu. Mewn ymateb, canolbwyntiodd partneriaid ar adeiladu’r gallu i ymgorffori cyfranogiad mewn arfer bob dydd, yn enwedig trwy ysgolion a lleoliadau cymunedol.

Camau bach, newid parhaol Nid nod Camau Bach, Newid Mawr oedd canfod atebion dros nos . Roedd yn ymwneud â dangos beth sy’n bosibl pan gaiff profiadau bywyd plant eu cymryd o ddifrif o fewn systemau lleol.

Ar draws Castell-nedd Port Talbot, Trelái a Chaerau, roedd hyn yn golygu dechrau gyda gwrando, cytuno ar flaenoriaethau gyda’n gilydd, a gwreiddio cyfranogiad fel y gallai plant a theuluoedd weld sut y gwnaed penderfyniadau, a sut y newidiwyd pethau, dros amser. Wrth wneud hynny, dechreuodd gweithwyr proffesiynol addasu eu hymatebion i dlodi, a dechreuodd cymunedau ymddiried y gallai cyfranogiad arwain at weithredu.

Drwy osod sylfeini cryf a chefnogi cymunedau i gymryd y camau nesaf yn eu ffordd eu hunain, dangosodd y rhaglen mai’r llwybr tuag at greu newid parhaol yw dechrau gyda gwrando ar leisiau y rhai sy’n cael eu heffeithio, ond fod newid ddim ond yn digwydd pan fydd yn cael ei olynu gan atebolrwydd.

Os hoffech ddysgu mwy am y gwaith uchod, cysylltwch â walesinfo@savethechildren.org.uk

56 | PLANT YNG NGHYMRU

Cindy Chen, ProMo Cymru

Creu llais ieuenctid effeithiol mewn polisi iechyd meddwl cenedlaethol Mae ProMo Cymru yn arwain datblygiad grŵp ymgynghorol ieuenctid cenedlaethol newydd ar gyfer GIG Cymru, wedi’i gynllunio i ymgorffori lleisiau pobl ifanc yng ngweithrediad strategaeth 10 mlynedd iechyd meddwl a llesiant meddyliol Llywodraeth Cymru. Rydym yn cyflwyno’r prosiect hwn gan ddefnyddio dull cynllunio gwasanaeth, mewn partneriaeth â Platfform a Perfformiad a Gwella GIG Cymru.

Cefndir

Darganfod

Mae strategaeth newydd Llywodraeth Cymru yn nodi newidiadau ac uchelgeisiau beiddgar a fydd yn cael effaith ar bobl ifanc ledled Cymru. Mae Perfformiad a Gwella’r GIG yn cydnabod bod angen i bobl ifanc fod yn rhan o’r broses yma, nid ymgynghori â nhw ar ôl i’r penderfyniadau gael eu gwneud.

I gychwyn, aeth y grŵp ati i greu Bwrdd Gwybodaeth i fapio’r hyn a wyddom, yr hyn a gredwn y gwyddom, a’r hyn na wyddom am strwythurau cynghori ieuenctid effeithiol. Mae cwestiynau allweddol yn dod i’r amlwg: beth sy’n atal pobl ifanc rhag ymuno â byrddau ymgynghorol? I’r rhai sy’n ymuno, beth sy’n achosi iddynt barhau i ymgysylltu?

Ein dull Rydym wedi recriwtio 10 o bobl ifanc o bob cwr o Gymru i greu’r grŵp craidd. Maent yn cynrychioli pedair ardal bwrdd iechyd, gyda gwaith yn parhau i ymestyn cyrhaeddiad i’r tri sy’n weddill. Mae pob person ifanc yn derbyn Cyflog Byw Gwirioneddol am eu cyfranogiad.

Yn fis Ionawr, datblygwyd dulliau ymchwil: pwy i’w cyfweld, sut i godi’r pwnc â nhw, pa gwestiynau i’w gofyn, a sut i gasglu a dadansoddi’r wybodaeth.

Ym mis Chwefror a Mawrth, bydd y bobl ifanc yn cynnal yr ymchwil eu hunain, gan gyfweld â chyfoedion a gweithwyr proffesiynol ledled Cymru.

Y GWANWYN 2026 | 57

Canlyniadau

Dywedodd Manon Roberts, 24, o Gaernarfon:

Erbyn y Gwanwyn, byddwn yn cynhyrchu adroddiad darganfod gan nodi’r hyn yr ydym wedi’i ddysgu am strwythurau cynghori ieuenctid effeithiol. Byddem yn meddwl am ddulliau i’w profi. Yna byddem yn gweithio gyda GIG Cymru i nodi cyfleoedd lle gall y grŵp brofi eu syniadau. Byddwn yn ailadrodd, yn profi eto, ac yn dysgu beth sy’n gweithio orau.

“Rwyf wedi mwynhau ac wedi buddio’n fawr o fod yn Ymgynghorydd Ieuenctid GIG (Iechyd Meddwl) hyd yma! Dwi wedi mwynhau cael cyfarfod â phobl ifanc eraill o ledled Cymru sydd â’r un meddylfryd, sy’n angerddol am bwysigrwydd llais a llesiant ieuenctid. Mae’n rhoi cyfle i ni drafod pynciau pwysig a rhannu ein barn, profiadau a syniadau, i lunio a chynnal prosiect ymchwil effeithiol. Rwyf wedi dysgu llawer iawn gan eraill yn barod, ac edrychaf ymlaen at gyfnodau nesaf y prosiect yma.”

Erbyn mis Medi 2026, byddwn wedi rhoi modelau profedig ar waith ar gyfer sut y gall grŵp ymgynghorol ieuenctid fwydo’n effeithiol i bolisi iechyd meddwl cenedlaethol a chynllunio gwasanaethau. Bydd y prosiect yn cyflwyno argymhellion clir ar ffyrdd o weithio sy’n wir ymgysylltu â phobl ifanc ac yn arwain at ddylanwad ystyrlon.

Dywedodd Ciara Rogers, Cyfarwyddwr Cenedlaethol – Iechyd Meddwl, Anabledd Dysgu a Niwroamrywiaeth yn Perfformiad a Gwella GIG Cymru:

“Mae ein cydweithrediad â ProMo Cymru a Platfform, a gefnogir drwy Gronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol, wedi bod yn rhodd fawr i’r Rhaglen Strategol ar gyfer Iechyd Meddwl. Mae eu cyfranogiad yn caniatáu i ni ddod â lleisiau plant a phobl ifanc i galon cynllunio strategol mewn ffordd sy’n teimlo’n ddilys, yn ddiogel, ac wedi’i seilio ar hyder.”

Pam bod hyn yn bwysig Yn aml, mae strwythurau ymgynghorol traddodiadol yn methu ag ymgysylltu â phobl ifanc yn ystyrlon. Mae cyfarfodydd sy’n teimlo fel cyfarfodydd, ymgynghoriadau sy’n digwydd ar ôl gwneud y penderfyniadau, a chyfranogiad tocynistaidd sydd ddim yn arwain at newid, i gyd yn cyfrannu at ymddieithrio.

Yn hytrach na thybio ein bod yn gwybod sut dylai grŵp ymgynghorol edrych, rydym yn gofyn i bobl ifanc archwilio, cynllunio a phrofi’r hyn sydd wir yn effeithiol.

Mae’r uchelgais yn ymestyn y tu hwnt i’r grŵp unigol hwn. Os gallwn ddangos modelau effeithiol ar gyfer cyfranogiad pobl ifanc mewn polisi iechyd meddwl, gellir ailadrodd y dulliau yma ar draws byrddau iechyd a meysydd polisi eraill. Mae yna botensial i’r dysgu o’r prosiect yma drawsnewid sut mae lleisiau pobl ifanc yn cael eu clywed mewn gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru.

Cefnogir Grŵp Ymgynghorol Iechyd Meddwl Ieuenctid GIG Cymru gan Gronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol.

Os hoffech ragor o wybodaeth am ein gwaith neu rydych chi’n adnabod pobl ifanc fydda’n hoff o fod yn rhan o’r prosiect yma, e-bostiwch cindy@promo.cymru.

58 | PLANT YNG NGHYMRU

Kayleigh Cowdery, Clybiau Bechgyn a Merched Cymru

O pizza i gyfranogiad: gwneud i ddemocratiaeth weithio i bobl ifanc Ar draws Cymru, mae pobl ifanc yn profi nad yw gwleidyddiaeth yn unig “ar gyfer oedolion mewn siwtiau” - mae’n ymwneud ag ysgolion, bysiau, tai, clybiau ieuenctid a’r materion bob dydd sy’n siapio eu bywydau. Ond mae llawer o bobl ifanc, yn enwedig y rhai sy’n byw mewn cymunedau ymylol neu wledig lle mae llawer o’n clybiau wedi’u lleoli, yn dal i deimlo eu bod wedi’u datgysylltu neu heb eu clywed mewn sgyrsiau gwleidyddol.

Pizza & Politics: Cwestiynau Mawr, Sleisys Mwy Ers ail-lansio Pizza and Politics, rydym wedi ymweld â chlybiau a grwpiau ieuenctid ledled Cymru i siarad am ddemocratiaeth dros ddarn o pizza. Mae’r gweithdai hyn yn chwalu rhwystrau ac yn helpu pobl ifanc i archwilio syniadau gwleidyddol mewn amgylchedd sy’n teimlo’n ddiogel, yn gymdeithasol ac yn wirioneddol ieuenctid.

Yn ystod sesiynau, mae pobl ifanc:

• Yng Nghlybiau Bechgyn a Merched Cymru (BGC Cymru), credwn fod gan bob person ifanc yr hawl i gael ei glywed mewn penderfyniadau sy’n effeithio ar eu • bywydau. Trwy ein gwaith ymgysylltu democrataidd ehangach, a gyflwynir mewn partneriaeth â’r sefydliad ieuenctid Swansea MAD, rydym yn helpu pobl ifanc • ledled Cymru i fagu hyder, datblygu llythrennedd gwleidyddol a dylanwadu ar y byd o’u cwmpas.

•

Gweithio mewn partneriaeth â Swansea MAD

Cymryd rhan mewn gemau a gweithgareddau sy’n symleiddio cysyniadau gwleidyddol Archwilio sut mae penderfyniadau a wneir yn y Senedd, cynghorau lleol a San Steffan yn effeithio ar eu bywydau Dysgu am bleidleisio, gan gynnwys pleidleisiau i bobl ifanc 16–17 oed yn etholiadau Cymru Rhannwch eu blaenoriaethau eu hunain ar gyfer newid yn eu cymunedau

Mae ein partneriaeth â Swansea MAD yn cyfuno gwaith ieuenctid, creadigrwydd digidol a chyfiawnder cymdeithasol. Gyda’n gilydd, rydym yn creu mannau lle gall pobl ifanc ddysgu am brosesau democrataidd mewn ffyrdd hwyliog, hygyrch ac, yn hollbwysig, lle mae eu lleisiau yn siapio yr agenda.

Mae’r fformiwla yn syml ond pwerus: pan fyddwch chi’n cael gwared ar y pwysau, ychwanegu ychydig o hwyl a bwyd, ac yn gwrando’n iawn, mae gan bobl ifanc lawer i’w ddweud.

Mae pobl ifanc yn cael eu cefnogi i rannu eu profiadau byw, creu cynnwys digidol, siarad yn eu cymunedau a chymryd camau cymdeithasol. Mae’r cyfuniad hwn o greadigrwydd ac addysg ddinesig yn eistedd wrth wraidd ein prosiect ymgysylltu democrataidd, gan sicrhau bod cyfranogiad nid yn unig yn ystyrlon, ond yn bleserus.

Dechreuodd ein gwaith Raise Your Voice fel menter i gefnogi pobl ifanc cyn etholiadau, ond datblygodd yn gyflym i fod yn fudiad ieuenctid ehangach dros gyfranogiad.

Coda Dy Lais: O brosiect i symudiad

Y GWANWYN 2026 | 59

Gyda phobl ifanc yn y ganolfan, mae gan Raise Your Voice:

Beth nesaf?

•

Annog pobl ifanc i gofrestru i bleidleisio a deall etholiadau

Digwyddiad hustings ieuenctid newydd sbon y Gwanwyn hwn, a byddem wrth ein bodd i bobl ifanc a gweithwyr proffesiynol ymuno â ni.

•

Cynnwys, ymgyrchoedd a gweithdai digidol wedi’u cefnogi gan bobl ifanc

•

Dyddiad: 17 Ebrill 2026

•

Cryfhau hyder a llythrennedd gwleidyddol

•

Amser: 1pm – 3pm

•

Derbyn cydnabyddiaeth genedlaethol am ragoriaeth mewn gwaith ieuenctid a phartneriaeth

•

Lleoliad: Canolfan Gymunedol Dowlais, Merthyr Tydfil

Yn bwysicaf oll, mae pobl ifanc yn dweud wrthym ei fod wedi eu helpu i gredu bod eu barn yn bwysig, a bod ganddynt yr hawl i gael eu clywed wrth wneud penderfyniadau lleol a chenedlaethol.

I ddysgu mwy am y gwaith hwn, ewch i: www.codadylais.cymru

‘Not your usual hustings’: Jump Jam and roundtables Mae pobl ifanc wedi dweud wrthym y gall digwyddiadau hustings traddodiadol deimlo’n frawychus neu’n ddiflas, felly rydyn ni wedi bod yn eu hail-ddychmygu. Yn ein hustings “Jump Jam” mewn parc trampolîn, cyfarfu pobl ifanc o bob cwr o Gymru â gwleidyddion mewn amgylchedd hwyliog, egnïol. Fe wnaethon nhw eu tro yn gofyn cwestiynau am addysg, iechyd, trafnidiaeth, gofal, digartrefedd a gwaith ieuenctid – yna dathlu gyda rhywfaint o bownsio wedyn.

Daeth ein cynllun peilot hustings bord gron â grwpiau llai o bobl ifanc a gwleidyddion ynghyd ar gyfer trafodaethau mwy manwl mewn clwb ieuenctid cymunedol. Rhoddodd y fformat hwn fwy o amser i bobl ifanc rannu profiadau byw, herio rhagdybiaethau a chynnig atebion.

Mae’r digwyddiadau hyn wedi dangos, pan fyddwch chi’n newid yr amgylchedd a’r fformat, bod pobl ifanc yn llawer mwy tebygol o fynychu, cymryd rhan ac aros yn ymgysylltu.

Bydd pobl ifanc yn gallu: •

Cwrdd â gwleidyddion ac ymgeiswyr lleol

•

Gofyn cwestiynau am y materion sy’n bwysig iddyn nhw

•

Dysgwch fwy am bleidleisio a sut i ddylanwadu ar newid yn lleol

Bydd hwn yn “Not Your Usual Hustings” arall anffurfiol, dan arweiniad ieuenctid ac wedi’i gynllunio i sicrhau bod lleisiau ifanc yn cael eu clywed.

I ddod â grŵp, cysylltwch â BGC Cymru am fanylion ac i archebu: office@bgc.wales

60 | PLANT YNG NGHYMRU

Elizabeth Hudson, Cwmpas

Pobl ifanc yn gwneud newid cadarnhaol trwy fenter gymdeithasol “Dwi’n falch o’m cynnydd a dwi’n credu y galla i fwrw ymlaen â’m syniad.”

Mae entrepreneuriaid cymdeithasol ifanc wedi dod o hyd i syniadau arloesol i wneud newid ystyrlon yn eu bywydau a’u cymunedau fel rhan o Social Spark Cymru. Dyma brosiect a ddarperir gan yr asiantaeth gydweithredol a datblygu economaidd, Cwmpas, gyda’r sefydliad, Plant yng Nghymru. Mae’r cwrs hwn, sy’n canolbwyntio ar sgiliau busnes menter gymdeithasol, wedi helpu pobl ifanc i ryddhau eu creadigrwydd i ddatblygu syniadau busnes arloesol sy’n mynd i’r afael â materion maen nhw’n poeni amdanyn nhw. Ariennir y rhaglen drwy’r Gronfa Tlodi ac Arloesi Plant gan Lywodraeth Cymru a daw i ben ym mis Mawrth 2026.

Gan weithio mewn grwpiau bach, mae pobl ifanc, gyda rhai ohonyn nhw ymhlith y rhai mwyaf difreintiedig ac efallai heb gael mynediad at addysg fusnes, yn dysgu sgiliau busnes menter gymdeithasol ac yn ennill profiad ymarferol trwy ymweld â menter gymdeithasol.

Mae’r cwrs yn gallu bod yn her i’r rhai sydd â diffyg hyder sy’n teimlo nad oes ganddyn nhw syniadau busnes, tra bod rhai wedi bod yn breuddwydio am syniad busnes ond erioed wedi cael y cyfle i fwrw ymlaen ag ef. Yn ogystal â datblygu syniadau a sgiliau busnes, mae syniadau’n cael eu dal ar blatfform digidol, gan adeiladu ar sgiliau cyflogadwyedd y bobl ifanc.

Yn y sesiwn olaf, mae cyfranogwyr yn rhannu eu syniadau fel cyflwyniad i banel o arbenigwyr, gan gynnwys entrepreneuriaid cymdeithasol, sy’n darparu adborth.

“Mae’r syniad, yr ymchwil a’r ymdrech y mae’r bobl ifanc wedi’u rhoi bob amser wedi creu argraff arnon ni,” meddai Rheolwr Rhaglen Cwmpas, Carly McCreesh.

Ymhlith y syniadau a gynigiwyd oedd hyfforddiant mewn sgiliau digidol ar gyfer y gymuned busnesau bach; gwella mynediad lleol at ffilmiau; cymorth integreiddio ar gyfer ffoaduriaid; dyluniadau ar gyfer dyfeisiau cynorthwyol; cymorth iechyd meddwl; trefnu gweithgarwch rhannu teganau i deuluoedd; caffi i bobl ifanc; a phop-yps bwyd i gefnogi’r gymuned.

Y GWANWYN 2026 | 61

Dywedodd un o’r beirniaid, Tom Overton o’r Bike Lock, wrth glywed un o’r cyflwyniadau, “Waw, fe wnaethoch chi fy syfrdanu’n llwyr gyda’r PAM!” Erbyn diwedd y rhaglen, mae’r bobl ifanc wedi dangos mwy o hyder, gyda llawer yn teimlo eu bod wedi datblygu syniad ar gyfer busnes neu brosiect a allai wneud gwahaniaeth yn eu cymuned.

“Dwi’n teimlo’n falch ar ôl cyflwyno, gan ein bod wedi cael adborth da gan y beirniaid, ac mae’n gwneud i mi deimlo’n hyderus y gallwn fwrw ymlaen â’r cynllun busnes os ydyn ni am wneud hynny.”

“Dwi’n falch o’r twf dwi wedi’i ddangos wrth ddatblygu’r syniad, ac wrth ddysgu sut gall mentrau cymdeithasol greu effaith ystyrlon i’r gymuned.”

Mae’r rhaglen wedi dangos angen amlwg am fuddsoddiad parhaus mewn syniadau gan bobl ifanc i adeiladu busnesau cymdeithasol. Â hyder newydd, mae’r bobl ifanc dan sylw yn gadael Social Spark Cymru yn barod i fwrw ymlaen â’u syniadau, gan brofi y gallan nhw ddod yn ysgogwyr newid pwerus pan fyddan nhw’n cael y cyfle.

Os hoffech gael rhagor o wybodaeth am y gwaith hwn, anfonwch e-bost at: elizabethhudson@cwmpas.coop

62 | PLANT YNG NGHYMRU

Sarah Rutty, NSPCC Cymru

Pobl ifanc yn arwain y sgwrs am Ddiogelwch Plant Ar-lein yng Nghymru Rydyn ni’n gwybod bod technoleg yn fwy poblogaidd nag erioed, a bod pobl ifanc yn delio â llawer o risgiau sy’n dod i’r amlwg ar-lein. Nhw yw’r rhai sy’n defnyddio llwyfannau newydd ac yn profi’r hyn sy’n gweithio, a’r hyn sydd ddim yn gweithio, o ran diogelwch plant ar-lein. Ond, nid ydynt yn cael eu cynnwys yn aml mewn penderfyniadau a wneir am y byd ar-lein. Mae gan blant yr hawl i fod yn ddiogel ar-lein ac mae’n hanfodol bod eu lleisiau’n cael eu cynnwys mewn sgyrsiau am sut gallwn ni eu cadw’n ddiogel.

“Mae gan bobl ifanc fel ni lais sy’n haeddu cael ei glywed. Mae angen i ni barhau i siarad â’n gilydd, parhau i herio’r systemau o’n cwmpas, a pharhau i ddychmygu posibiliadau gwell ar gyfer sut rydyn ni i gyd yn byw ac yn cysylltu ar-lein. Pan fydd pobl ifanc fel ni yn arwain, mae newid yn digwydd, ac yn digwydd yn sydyn.” - Gwarcheidwad Digidol Ers mis Ionawr 2025, mae Platfform a’r NSPCC wedi bod yn gweithio mewn partneriaeth i amlygu lleisiau pobl ifanc ledled Cymru i’r rhai sy’n gwneud penderfyniadau a’r rhai sy’n gyfrifol am ddiogelwch

plant ar-lein. Mae’r prosiect hwn yn rhan o waith yr NSPCC i sicrhau bod lleisiau a phrofiadau pobl ifanc yn sbarduno newid sy’n benodol i’r wlad. Drwy gydol y cyfnod hwn, rydyn ni wedi gweithio gyda’n gilydd i ddarparu rhaglen ymgysylltu â phobl ifanc sy’n grymuso pobl ifanc i ddweud eu dweud am yr hyn sydd bwysicaf wrth gadw’n ddiogel ar-lein.

Wrth galon y gwaith hwn mae’r Gwarcheidwaid Digidol anhygoel. Dyma grŵp o bobl ifanc 11-18 oed o bob cwr o Gymru y mae eu harweinyddiaeth wedi siapio pob cam o’r gwaith hwn. Maent wedi arwain y prosiect drwy gydol y broses drwy lywio dulliau o ymgysylltu â’u cyfoedion yn ogystal â rhannu eu syniadau ar gyfer newid gyda phobl ifanc eraill, gweithwyr proffesiynol a’r rhai sy’n gwneud penderfyniadau. Maen nhw wedi datblygu adnoddau a gwaith celf i hyrwyddo negeseuon diogelwch ar-lein ac wedi helpu i ddylunio ac arwain digwyddiadau diddorol i roi mwy o lais i bobl ifanc. Mae’r bobl ifanc wych hyn hefyd wedi cael eu gwahodd i gadeirio panel gydag Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg sy’n gyfrifol am y digwyddiad ‘Diwrnod Defnyddio’r Rhyngrwyd yn Fwy Diogel’ (Cymru), ac mae eu

Y GWANWYN 2026 | 63

gwaith hyd yn oed wedi cael ei grybwyll mewn dadleuon ar ddiogelwch ar-lein yn y Senedd!

Drwy sesiynau rhyngweithiol mewn ysgolion a grwpiau cymunedol ar draws holl ardaloedd y Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol, mae pobl ifanc wedi cymryd rhan mewn cyfres o weithdai a ddyluniwyd ar y cyd â’r Gwarcheidwaid Digidol. Mae’r grwpiau hyn wedi rhannu eu profiadau, wedi archwilio materion allweddol ar ddiogelwch ar-lein, ac wedi datblygu syniadau ymarferol ar gyfer newid. Drwy ymgysylltu â’r bobl ifanc hyn mewn tri gweithdy ar draws y prosiect, rydyn ni wedi gallu archwilio materion gyda nhw’n fanwl a gweithio gyda’n gilydd i ganfod datrysiadau posibl i niwed ar-lein.

“Mae pobl ifanc wedi nodi’r negeseuon maen nhw eisiau eu rhannu ag oedolion sy’n gallu gwneud gwahaniaeth” Cymerodd nifer o’r grwpiau hyn ran hefyd yn y rhaglen Digital Safety Den: cystadleuaeth diogelwch arlein sy’n seiliedig ar y rhaglen deledu boblogaidd, Dragon’s Den. Fel rhan o hyn, bu grwpiau o fyfyrwyr yn gweithio gyda’i gilydd i ddatblygu syniadau unigryw ar gyfer adnodd a allai helpu pobl ifanc i fod yn fwy gwybodus am ddiogelwch ar-lein. Ar ôl bore o weithdai hwyliog a difyr, cyflwynodd y bobl ifanc eu syniadau gwych i banel o feirniaid a oedd yn cynnwys Gwarcheidwaid Digidol, rhai sy’n gwneud penderfyniadau a chydweithwyr Platfform/NSPCC. Ers hynny, mae enillwyr y gystadleuaeth wedi datblygu llyfryn diogelwch ar-lein i’w ddefnyddio gan eu cyfoedion i gefnogi dysgu a thrafodaeth.

Maen nhw’n cael eu cefnogi i olrhain effaith hyn yn eu hysgol a byddan nhw’n rhannu eu gwaith yn nigwyddiad dathlu olaf y prosiect yn y Senedd.

Drwy’r holl waith hwn, sy’n edrych ar feysydd allweddol diogelwch ar-lein, mae pobl ifanc wedi nodi’r negeseuon maen nhw eisiau eu rhannu ag oedolion sy’n gallu gwneud gwahaniaeth.

Ar sail hyn, mae’r Gwarcheidwaid Digidol wedi cyflwyno pedwar argymhelliad clir i’r rhai sy’n gwneud penderfyniadau eu hystyried yn eu gwaith i wella diogelwch ar-lein i bobl ifanc:

•

wella addysg diogelwch ar-lein i G bobl ifanc a’u cynnwys yn y gwaith o ddatblygu a darparu’r addysg hon

•

efnogi deialog agored rhwng oedolion C a phobl ifanc drwy greu mannau ar gyfer cynnal y sgyrsiau hyn

•

ynyddu ymwybyddiaeth o gamwybodaeth a C thwyll ar-lein drwy ymgyrchoedd gwybodaeth

•

arparu canllawiau clir ar risgiau deallusrwydd D artiffisial ac effaith y rhain ar gymdeithas

Bydd argymhellion a gwybodaeth y bobl ifanc yn cael eu cyhoeddi fel rhan o adroddiad prosiect a gaeth ei lansio yn y Senedd ar 9 Mawrth 2026.

Mae’r gwaith hwn yn dangos beth sy’n bosibl pan fydd pobl ifanc yn cael eu cynnwys yn ystyrlon yn y gwaith o lunio datrysiadau, yn hytrach na bod yn rhan o ymgynghoriadau yn unig. Mae gwybodaeth eisoes yn dylanwadu ar ymarfer, ac mae eu harweinyddiaeth yn parhau i ddangos sut y gall cyfranogiad sbarduno amgylcheddau digidol mwy diogel a mwy ymatebol i bob plentyn a pherson ifanc yng Nghymru.

Os hoffech wybod mwy am y gwaith hwn, cysylltwch â Sarah Rutty, Uwch Swyddog Prosiect, NSPCC Cymru: Sarah.Rutty@NSPCC.org.uk

64 | PLANT YNG NGHYMRU

Elsa Torres, Family Pathway

Y tu hwnt i’r llais: beth mae cyfranogiad ystyrlon yn ei olygu i bobl ifanc niwrowahanol yng Nghymru Mae Cymru wedi cymryd camau pwysig i ymgorffori hawliau plant mewn cyfraith drwy Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn. Mae Erthygl 12 yn sefydlu bod gan blant a phobl ifanc yr hawl i fynegi eu barn yn rhydd ym mhob mater sy’n effeithio arnynt, ac i’r barnau hynny gael eu hystyried yn briodol yn unol â’u hoedran a’u haeddfedrwydd.

Ar draws addysg, gwaith ieuenctid a gofal cymdeithasol, mae cyfranogiad bellach wedi’i wreiddio’n rheolaidd mewn prosesau statudol.

Gwahoddir pobl ifanc i gyfrannu at adolygiadau sy’n canolbwyntio ar yr unigolyn, cwblhau proffiliau un dudalen, a rhannu “beth sy’n bwysig” iddynt mewn cyfarfodydd ynghylch eu gofal, eu cymorth a’u dysgu. Fodd bynnag, mae profiad rheng flaen yn awgrymu bod cyfranogiad yn aml yn cael ei ddeall fel presenoldeb mewn prosesau gwneud penderfyniadau, yn hytrach na dylanwad dros y penderfyniadau eu hunain.

Mae Anne yn berson ifanc niwrowahanol sydd wedi profi nifer o symudiadau lleoliad o fewn y system ofal.

Drwy gydol ei hymwneud â gwasanaethau, mae Anne wedi cyfleu’n gyson beth sy’n ei helpu i deimlo’n ddiogel ac yn gallu ymdopi. Mae wedi egluro bod amgylcheddau anghyfarwydd, trefniadau anrhagweladwy a chael ei chefnogi gan oedolion nad yw’n eu hadnabod yn dda yn cynyddu ei phryder yn sylweddol. Mae wedi disgrifio pwysigrwydd cynefindra, cynllunio ymlaen llaw, perthnasoedd dibynadwy a chael amser i brosesu gwybodaeth cyn i benderfyniadau gael eu gweithredu.

“Ar gyfer pobl ifanc niwrowahanol, yn enwedig y rhai sydd angen amser ychwanegol i brosesu gwybodaeth, sy’n dibynnu ar ymddiriedaeth berthynol, neu sy’n profi trallod cynyddol mewn ymateb i ansicrwydd”

Y GWANWYN 2026 | 65

Mae’r safbwyntiau hyn wedi’u cofnodi mewn offer cynllunio sy’n canolbwyntio ar yr unigolyn ac wedi’u trafod mewn cyfarfodydd proffesiynol. Eto i gyd, mae Anne wedi profi newidiadau lleoliad dro ar ôl tro, cylchdroi staff yn aml, a threfniadau llety tymor byr nad oeddent wedi’u cynllunio ymlaen llaw gyda hi. Roedd penderfyniadau ynghylch ble y dylai fyw a phwy fyddai’n ei chefnogi yn aml yn cael eu gwneud yn gyflym mewn ymateb i risg ganfyddedig neu argaeledd darpariaeth, yn hytrach nag yn cael eu llywio gan ei hangen a fynegwyd am gysondeb a rhagweladwyedd.

Yn y cyd-destun hwn, mae cyfranogiad Anne wedi bod yn weithdrefnol yn hytrach nag yn sylweddol. Ymgynghorwyd â hi, ond nid yw’r amgylcheddau a’r trefniadau a roddwyd ar waith wedi adlewyrchu’n ystyrlon yr hyn y mae hi wedi dweud ei bod ei hangen er mwyn teimlo’n ddiogel.

Yn yr un modd, mae ymchwil ar ddiogelu cyddestunol wedi tynnu sylw at duedd i wasanaethau ganolbwyntio ar newid ymddygiad neu ymdopi pobl ifanc unigol, yn hytrach nag addasu’r amgylcheddau lle gall niwed neu ofid ddigwydd.

“Mae profiad Anne yn tynnu sylw at y gwahaniaeth rhwng cael eich clywed a chael dylanwad” Ar gyfer pobl ifanc niwrowahanol, yn enwedig y rhai sydd angen amser ychwanegol i brosesu gwybodaeth, sy’n dibynnu ar ymddiriedaeth berthynol, neu sy’n profi trallod cynyddol mewn ymateb i ansicrwydd, rhaid i gyfranogiad ymestyn y tu hwnt i’r cyfle i siarad mewn cyfarfodydd. Mae cyfranogiad ystyrlon yn gofyn am hyblygrwydd o ran sut mae safbwyntiau’n cael eu casglu a’u gweithredu.

Yn hollbwysig, mae hefyd yn gofyn i weithwyr proffesiynol gynnwys pobl ifanc yn ddigon cynnar mewn prosesau cynllunio fel y gall eu safbwyntiau ddylanwadu ar yr ystod o opsiynau sy’n cael eu hystyried - nid dim ond y ffordd y caiff penderfyniad a bennwyd ymlaen llaw ei weithredu.

Er mwyn i gyfranogiad fod yn wirioneddol seiliedig ar hawliau, rhaid cynnwys plant a phobl ifanc yn ddigon cynnar, ac yn ddigon hyblyg, i ddylanwadu ar yr hyn y daw penderfyniadau i fod, nid dim ond sut y cânt eu cyflwyno.

Os hoffech chi gael gwybod mwy am waith Family Pathway, cysylltwch â: elsa@familypathway.co.uk

66 | PLANT YNG NGHYMRU

Anna Williams & Molly Fenton, Elusen Ysbyty Plant Arch Noa

Breichledau cyfeillgarwch, coronau blodau a lleisiau grymus Mae Elusen Ysbyty Plant Arch Noa yn cefnogi’r cleifion, y teuluoedd a’r staff yn ein hysbyty plant cenedlaethol, gan greu heddiwau mwy disglair a gwell yfory i’n cymuned. Rydym yn sicrhau y gall triniaeth a chanlyniadau i blant barhau i wella drwy ariannu offer meddygol newydd ac arloesol, ac cyfleusterau ac amgylcheddau sy’n gyfeillgar i deuluoedd. Rydym hefyd yn helpu plant a theuluoedd yn y fan a’r lle drwy ddarparu cymorth ymarferol ac emosiynol, a thrwy ariannu’r gwasanaeth chwarae poblogaidd iawn.

Rydym yn angerddol dros sicrhau bod lleisiau’r rhai y mae’r elusen yn eu cefnogi yn cael eu clywed a’u cynrychioli drwy gydol ein gwaith. Yn ddiweddar, rydym wedi bod yn cyd-ddylunio cyfres o adnoddau corfforol a digidol i gefnogi cleifion a theuluoedd yn ystod eu hamser yn yr ysbyty, yn enwedig y rhai sy’n profi arhosiadau hir a heriol. Bydd yr adnoddau hyn yn cynnwys pecyn croeso digidol, yn cynnwys popeth y mae angen i gleifion a theuluoedd ei wybod yn ystod eu harhosiad yn yr ysbyty, yn ogystal â llythyrau gan gleifion a theuluoedd blaenorol yn rhannu eu prif gynghorion. Rydym yn gobeithio casglu’r rhain gan bobl ifanc ac aelodau teulu o wahanol oedrannau ac anghenion meddygol, gan adlewyrchu ehangder profiadau’r ysbyty. Rydym hefyd yn dylunio pecynnau i frodyr a chwiorydd, a phecynnau synhwyraidd yn llawn eitemau defnyddiol, ynghyd â chardiau’n esbonio cyfrinachedd a hawliau plant, wedi’u dylunio gan bobl ifanc, ar gyfer pobl ifanc. Mae cyd-gynhyrchu prosiectau fel hyn yn sicrhau bod penderfyniadau’n cael eu gwneud gan y bobl ifanc sydd a profiad byw sydd yn adlewyrchu beth mae’n ei olygu i fod yn berson ifanc mewn gofal ysbyty heddiw.

Yn ystod hanner tymor mis Chwefror, cynhaliom weithdai ymgynghori gyda chleifion a theuluoedd presennol a blaenorol i’n helpu i adeiladu sail y pecynnau a’r cardiau hyn. Fel elusen, rydym yn ffodus iawn o gael llysgenhadon ieuenctid gwych – cyngleifion sydd wedi dewis parhau â’u taith gyda’r elusen fel cefnogwyr. Un o’r llysgenhadon hyn yw Molly Fenton, a ymunodd â ni i gyd-arwain y gweithdai hyn.

Dywedodd Molly:

“Fel llysgennad ac wirfoddolwraig i Elusen Arch Noa rwyf wedi cael y cyfle i ddefnyddio fy mhrofiadau i gyfrannu at gefnogi plant a phobl ifanc, nid yn unig yn yr ysbyty ar hyn o bryd, ond y rhai a ddaw yn y dyfodol. Mae’r elusen wedi creu cymuned mor hyfryd lle rwyf wedi gwneud ffrindiau gwych ac wedi cysylltu â theuluoedd sy’n deall fy mhrofiadau mewn perthynas â’r ysbyty.”

I lawer o bobl ifanc, gall siarad am eu profiad yn yr ysbyty fod yn anodd, naill ai oherwydd eu bod yn dal yn gleifion ac yn profi’r heriau yr ydym yn eu trafod ar hyn o bryd, neu i gyn-gleifion oherwydd ei fod yn atgoffa o gyfnod anodd. Roedd felly’n hanfodol bod y gweithdai’n gynhwysol, yn hygyrch ac yn teimlo’n ddiogel. Fe wnaethom ddylunio’r gweithdai i blethu sgyrsiau’n fwriadol i weithgareddau creadigol fel gwneud breichledau cyfeillgarwch a choronau blodau, gan ganiatáu i drafodaeth ddigwydd yn

Y GWANWYN 2026 | 67

naturiol ar gyflymder pob unigolyn. Cafodd y gweithdai ymgynghori hyn eu hadeiladu fel bod y gweithgareddau’n cadw’r awyrgylch yn dawel ac yn ymgysylltiol, gan leihau’r risg o ail-drawmateiddio a sicrhau bod cyfranogiad yn teimlo’n rymusol.

Mewn trafodaethau gyda Molly a phobl ifanc eraill a fynychodd y gweithdai hyn, daeth elfen bwysig arall i’r amlwg. Creodd y sesiynau hyn ofod ar gyfer dewis – rhywbeth a all deimlo’n gyfyngedig o fewn cyd-destun a thaith feddygol. Drwy fodelu beth yw dewis ystyrlon a grymuso, mae pobl ifanc nid yn unig yn siapio newid iddyn nhw eu hunain ac i eraill, ond hefyd yn profi beth mae’n ei olygu i gael eu llais wedi’i werthfawrogi, gan eu helpu i adnabod a gofyn am rymuso mewn rhannau eraill o’u bywydau.

Dywedodd Molly:

“Gallai unrhyw un gael bwrdd neu fforwm ieuenctid a gofyn iddynt gyfrannu, ond mae llawer i’w ddweud dros eu parchu, creu cymuned, a chreu mannau diogel i ddefnyddio ein profiadau heb aildrawmateiddio na chynhyrfu neb. Treuliais y rhan fwyaf o’m plentyndod yn cael fy nhrin o dan Ysbyty Plant Arch Noa, ac yn fy arddegau cefais gyfnod lle na fyddwn yn siarad ag unrhyw un ond fy chwaer a oedd yn eirioli drosof oherwydd nad oeddwn yn teimlo’n ddiogel. Nawr, ers teimlo fy mod yn gallu gwneud gwahaniaeth a bod gwerth i’m llais, mae wedi gwneud i mi deimlo fy mod yn gallu – ac eisiau – cerdded yn ôl drwy ddrysau’r ysbyty a gwneud gwahaniaeth diriaethol i’r plant sy’n dilyn.”

Os hoffech ddysgu mwy am waith yr elusen, cysylltwch ag Anna Williams, Rheolwr Rhaglen yn anna@noahsarkcharity.org

68 | PLANT YNG NGHYMRU

Cátia M Oliveira & Hana D’Souza, Babilab Caerdydd, Prifysgol Caerdydd

Mae gan fabanod gymaint i’w ddweud os ydym yn dysgu sut i wrando: defnyddio camerâu pen ar fabanod i gryfhau eu llais Llun gan Paul Allen

Pan fyddwn yn meddwl am gyfranogiad plant, rydym yn aml yn dychmygu cynghorau ysgol, fforymau ieuenctid neu ymgynghoriadau gyda phlant hŷn a phobl ifanc. Mewn cyferbyniad, mae babanod yn rhy aml o hyd yn cael eu hystyried yn dderbynwyr gofal goddefol yn hytrach nag yn gyfranogwyr gweithredol yn eu bywydau eu hunain.

Ac eto, mae Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn (CCUHP) yr un mor berthnasol i fabanod ag ydyw i blant hŷn. Mae Erthygl 12 yn gwneud hyn yn glip: mae gan bob plentyn, waeth beth fo’i oedran, yr hawl i fynegi ei farn ym mhob mater sy’n effeithio arno, a dylid rhoi pwys dyledus i’r farn onno yn unol â’i oedran a’i aeddfedrwydd.

Yr her i bob un ohonom felly yw, nid a oes gan fabanod lais, ond sut rydyn ni’n dysgu ei glywed.

Adleisir yr her hon yn Addewid ar gyfer Babanod yng Nghymru, sy’n ymrwymo i gydnabod babanod fel deiliad hawliau o ddechrau eu bywydau, ac i lunio gofal, cymorth a gwasanaethau o amgylch eu hanghenion, eu profiadau a’u llesiant. I rieni, yn ogystal â’r rhai sy’n gweithio ym meysydd iechyd, addysg, gofal cymdeithasol, gofal plant, a’r trydydd sector, mae hyn yn codi cwestiwn

pwysig: sut y gall babanod gyfranogi’n ystyrlon mewn penderfyniadau sy’n effeithio arnynt, pan nad ydynt eto’n defnyddio geiriau?

Yn Babilab Caerdydd, rydym yn dechrau o’r dybiaeth fod babanod eisoes yn cyfathrebu. Trwy eu sylw, eu symudiadau, safle eu cyrff, a’r ymatebion i bobl a phethau o’u cwmpas, mae babanod yn mynegi dewisiadau, diddordebau ac anghenion yn barhaus.

A thrwy’r profiadau beunyddiol hyn, mae babanod yn adeiladu’n weithredol eu dealltwriaeth o’r byd o’u hamgylch. Os ydym am gefnogi cyfranogiad yn y blynyddoedd cynharaf, mae angen dulliau arnom i ddeall y profiadau hyn o safbwynt y baban ei hun.

Er mwyn helpu i fynd i’r afael â hyn, datblygwyd offer TinyExplorer: system gamera pen ysgafn a wisgir gan fabanod sy’n cofnodi fideo a sain o safbwynt y baban yn ystod gweithgareddau beunyddiol, megis amser chwarae yn y cartref. Mae’r penwisg yn feddal ac yn ddiogel, ac wedi’i dylunio i’w gwisgo’n gyfforddus gan fabanod a phlant bach. Yn hollbwysig, mae dyluniad TinyExplorer yn ffynhonnell agored, gyda llawlyfr adeiladu ar gael yn rhad ac am ddim, gan gefnogi mynediad a defnydd ehangach ar draws cyd-destunau ymchwil, ymarfer a hyfforddiant.

Y GWANWYN 2026 | 69

Gan ddefnyddio’r offer TinyExplorer, rydym wedi gallu symud y tu hwnt i astudiaethau labordy traddodiadol a gweld yr hyn y mae babanod yn ei brofi mewn bywyd go iawn. Drwy ddadansoddi ffilmiau penwisg o fywyd bob dydd, gallwn archwilio beth sy’n denu sylw babanod, sut y maent yn symud drwy eu hamgylcheddau, a sut mae rhyngweithiadau’n datblygu yn ystod eiliadau arferol o ofal, chwarae ac archwilio.

Mae’r dull hwn yn symud y ffocws oddi wrth yr hyn y mae oedolion yn tybio bod babanod yn ei brofi, tuag at dystiolaeth sydd wedi’i gwreiddio ym mhrofiadau byw’r babanod eu hunain.

Mae ein hymchwil yn dangos bod safbwyntiau babanod yn newid wrth iddynt ddatblygu, gyda datblygiad modur yn chwarae rôl hynod bwysig.

Wrth i fabanod ddysgu eistedd a cherdded, caiff eu cyfleoedd i ymgysylltu eu hail-lunio gan osgo, symudedd a threfniant ffisegol eu hamgylcheddau. Nid yw’r hyn y gallant ei weld, ei gyrraedd a rhyngweithio ag ef yn sefydlog, ond yn cael ei ddylanwadu’n ddwfn gan yr amgylcheddau a’r arferion y mae oedolion yn eu creu o’u cwmpas, tra bo plant hefyd yn llunio’r amgylcheddau hynny’n weithredol drwy eu gweithredoedd a’u harchwiliadau eu hunain.

Gyda’i gilydd, mae cerrig milltir datblygiadol, ymddygiad rhieni, a dyluniad yr amgylchedd yn siapio cyfranogiad beunyddiol babanod.

Pam mae hyn yn bwysig ar gyfer ymarfer?

Oherwydd bod profiadau babanod yn ffurf ar gyfathrebu. Maent yn dweud wrthym ble y tynnir sylw babanod, pryd y caiff rhyngweithio ei gefnogi neu ei amharu, a pha mor gynhwysol – neu eithriadol – y gall amgylcheddau bob dydd fod. I fabanod ag anawsterau modur neu anableddau, gall y profiadau hyn fod yn wahanol iawn eto, gyda goblygiadau pwysig o ran tegwch, cynhwysiant a llesiant – ffocws allweddol ein hymchwil gyfredol. Felly, mae gwrando ar fabanod yn golygu talu sylw manwl i’r ffordd y mae arferion, gofodau ac ymddygiadau pobl eraill yn galluogi neu’n cyfyngu ar eu cyfleoedd i ymgysylltu.

Y tu hwnt i’n hymchwil, credwn fod gan gamerâu pen i fabanod potensial cryf i gefnogi ymarfer myfyriol a hyfforddiant proffesiynol.

Gall clipiau byr o ffilmiau penwisg helpu rhieni ac ymarferwyr i roi eu hunain yn esgidiau’r baban, a sbarduno trafodaeth am osod, cyfathrebu, amgylcheddau synhwyraidd ac arddulliau rhyngweithio. I rieni, ymwelwyr iechyd, ymarferwyr y blynyddoedd cynnar, ffisiotherapyddion, therapyddion lleferydd ac iaith, therapyddion galwedigaethol ac eraill, gall hyn gynnig ffordd bwerus a choncrid o wreiddio anghenion, hawliau a chyfranogiad plant mewn ymarfer beunyddiol.

Yn y pen draw, mae gan fabanod gymaint i’w ddweud os ydym yn fodlon gwrando’n ofalus ac yn greadigol. Drwy gyfuno egwyddorion hawliau plant â dulliau arloesol sy’n seiliedig ar dystiolaeth, gallwn ddechrau anrhydeddu Erthygl 12 CCUHP yn y blynyddoedd cynharaf – nid drwy ddisgwyl i fabanod gyfathrebu fel oedolion, ond drwy werthfawrogi ac ymateb i’r nifer o ffyrdd y maent eisoes yn mynegi eu hunain. Wrth wneud hynny, cymerwn gam pwysig tuag at ofal a gwasanaethau mwy ymatebol sy’n cofleidio hawliau babanod ledled Cymru.

Os hoffech ddysgu mwy am ein gwaith, ewch i: cardiff-babylab.com

70 | PLANT YNG NGHYMRU

Clare Pritchard, Uned Hawliau Plant Castell-nedd Port Talbot

Arweinyddiaeth a chyfranogiad ar waith: pobl ifanc yn llunio pontio Uned Hawliau Plant Castell-nedd Port Talbot, gyda’r prosiect Our Voices – Listen Up a ariennir gan Community Foundation Wales

Mae pontio i’r ysgol uwchradd yn un o’r cerrig milltir mwyaf yn nhaith addysgol person ifanc.

I lawer, mae’n dod â chyffro a chyfle - i eraill, ansicrwydd a phryder. Roedd y Grŵp Llywio Pontio presennol yng Nghyngor Castell-nedd Port Talbot eisiau barn pobl ifanc wrth wraidd y gwaith pwysig hwn, gan adlewyrchu Erthygl 12 o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Plant (CCUHP), sy’n nodi bod gan blant yr hawl i fynegi eu barn ym mhob mater sy’n effeithio arnynt.

Gweithiom ni yn Uned Hawliau Plant Castell-nedd Port Talbot gyda’r Senedd yn Ysgol Cwm Brombil, Port Talbot i gynnal gweithdy Pontio. Arweiniwyd a lluniwyd y diwrnod hwn gan Senedd yr ysgol a chwaraeodd y bobl ifanc rôl ganolog wrth lunio’r diwrnod, gan ddefnyddio eu mewnwelediad a’u empathi i arwain gweithgareddau a chefnogi disgyblion Blwyddyn 7 drwy gydol y sesiwn.

Pam y crëwyd y prosiect Roedd ein nod yn syml: rhoi pobl ifanc wrth wraidd llunio cefnogaeth ar gyfer y cyfnod pontio. Roedden ni’n gwybod y byddai’r mewnwelediadau mwyaf pwerus yn dod gan y bobl ifanc oedd newydd ei brofi.

Pobl ifanc yn arwain y diwrnod Aelodau’r Senedd yn Ysgol Cwm Brombil a gymerodd yr awenau o’r cychwyn cyntaf. Eu blaenoriaeth oedd creu lle hamddenol a gonest lle gallai disgyblion rannu eu barn yn onest am sut beth oedd y cyfnod pontio mewn gwirionedd. Ar y diwrnod, hwylusodd y Senedd bob rhan o’r sesiwn - croesawu cyfranogwyr, cynnal trafodaethau grŵp, arwain gweithgareddau a chasglu adborth. Oedolion yn unig oedd yn bresennol i gefnogi logisteg. Gosododd yr arweinwyr ifanc y naws, cynnal y lle a sicrhau bod pawb yn teimlo’n gyfforddus yn rhannu eu profiadau.

Wedi’i ddylunio ar gyfer pob disgybl Er mwyn sicrhau bod pob disgybl Blwyddyn 7 yn gallu rhannu eu profiadau mewn ffordd a oedd yn addas iddyn nhw, cynhaliodd Senedd yr ysgol gyfres o orsafoedd gwaith a oedd yn cynnig gwahanol ffyrdd o gyfathrebu. Roedd eu nod yn syml: ni waeth beth oedd eich lefel hyder, eich arddull ddysgu neu’ch ffordd ddewisol o fynegi eich hun, roedd lle lle gellid clywed eich llais. Roedd y gwahanol orsafoedd gwaith yn cynnwys:

Y GWANWYN 2026 | 71

Gorsaf llinell amser pontio Archwiliodd y disgyblion eu taith o fis Medi hyd yn hyn, gan fyfyrio ar eu munudau gorau, eu heriau anoddaf, eu syrpreisys mwyaf a’r hyn a helpodd. Cefnogodd yr orsaf hon ddisgyblion sy’n well ganddynt awgrymiadau strwythuredig ac amser i feddwl cyn ymateb.

Coeden gyngor Ysgrifennodd pobl ifanc gyngor ar gyfer disgyblion Blwyddyn 6 yn y dyfodol ar ddail unigol a’u hychwanegu at goeden oedd yn tyfu. Roedd y gweithgaredd creadigol hwn yn annog myfyrio a bydd yn cael ei rannu gyda disgyblion Blwyddyn 6 presennol, gan gryfhau cefnogaeth ac arweinyddiaeth rhwng cyfoedion.

Wal bleidleisio emoji a phleidleisio dotiau ar ddatganiadau Gorsaf weledol lle defnyddiodd disgyblion sticeri emoji i ddangos sut roedden nhw’n teimlo am agweddau allweddol ar fywyd ysgol - gwneud ffrindiau, teimlo’n gartrefol, dod o hyd i’w ffordd o gwmpas, amseroedd egwyl a gwaith cartref. Roedd hyn yn arbennig o ddefnyddiol i ddisgyblion sy’n cyfathrebu’n fwy cyfforddus trwy symbolau a delweddau.

Gosododd disgyblion ddotiau i gytuno, anghytuno, neu ddweud eu bod nhw’n ansicr am ddatganiadau fel: •

Rwy’n gwybod gyda phwy i siarad os ydw i’n poeni

•

Rwy’n teimlo’n rhan o bethau eraill

Gwefan gyfeillgarwch Ysgrifennodd y disgyblion un peth caredig yr oedd rhywun wedi’i wneud drostyn nhw ers dechrau yn yr ysgol a’i ychwanegu at wefan a rennir. Roedd yr orsaf hon yn dathlu perthyn, caredigrwydd a chysylltiad - elfennau allweddol o drawsnewidiad cadarnhaol.

Gyda’i gilydd, creodd y gorsafoedd gwaith hyn amgylchedd gwirioneddol gynhwysol lle gallai pob disgybl gymryd rhan mewn ffordd a oedd yn teimlo’n naturiol ac yn gyfforddus, gan sicrhau nad oedd unrhyw lais yn cael ei golli a bod y gweithdy’n adlewyrchu amrywiaeth yr arddulliau

cyfathrebu ar draws y grŵp blwyddyn. Roedd hyn hefyd yn cefnogi Erthygl 42, gan sicrhau bod plant yn dysgu am eu hawliau trwy brofiad byw.

Beth mae’r gwaith hwn yn ei ddysgu i ni Ailddatganodd y prosiect hwn bŵer cyd-gynhyrchu.

Drwy roi’r lle i bobl ifanc fod yn chwilfrydig, cymryd yr awenau a llunio’r broses - yna mae cyfranogiad yn cael ei fyw, nid dim ond ei addo. Dangosodd Senedd yr ysgol arweinyddiaeth nodedig, gan fodelu sut y gall ymarfer sy’n seiliedig ar hawliau drawsnewid prosesau bob dydd fel pontio.

Nid yw cyfranogiad yn ychwanegiad - mae’n ffordd o weithio. Drwy ymddiried mewn pobl ifanc â dylanwad go iawn, rydym yn creu systemau sy’n fwy ymatebol, yn fwy tosturiol ac yn y pen draw yn fwy effeithiol.

Dyma sut olwg sydd arno pan fydd hawliau plant yn symud o bolisi i ymarfer, gan lunio penderfyniadau sy’n effeithio’n wirioneddol ar eu bywydau.

Os hoffech wybod mwy am y gwaith ar y cyd rhwng Uned Hawliau Plant Castell-nedd Port Talbot ac Ysgol Cwm Brombil, anfonwch e-bost at: clarep@childrensrightsunit.org.uk

childreninwales.org.uk/cy