Issuu on Google+

របៀបដលពួកវរជនកម្ពុជាបានចាប់កាប់ ឧស ហកម្មដក ង់ធនធានរបស់ ទស


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

សទទនុ្រកមៃនពកយសំខន់ៗ ឧស ហកមមដក្រសង់ – ស្រមប់េគលបំណងៃនរបយករណ៍េនះ ឧស ហកមមដក្រសង់ ្រតវបនកំណត់នយមន័ យ ជឧស ហកមម ិ េ្របង ឧសមន ័ នង ិ ែរ។៉

េចរធបេតយយ – ្របេភទៃនអភបលកចច ិ ិ ិ មនលកខណៈ ពុករលួយេនថនក់ខស ព ់ េហយ ិ របស់រដ្ឋ ី នង ិ ករបន់ថវក

ស្រមប់េគលបំណងបេងកន ី ្រទពយសមបតផ ិ ទ ល់ខួ ន នង ិ អំ

ចនេយបយ ៃនវណៈកន់អំ

រដ្ឋ្រសេមល1 – រដ្ឋមយ ួ ែដលអំ

ច។

ច្រតវបនេ្រប្រី បស់

ជមេធយបយេដមប ី ប ី ្រទពយសមបតផ ី េងកន ិ ទ ល់ខួ ន របស់

បុគល គ កន់អំ

ច េហយ ថ ប័នរបស់រដ្ឋ ្រតវបនេធី ី

វទធ ិ ង ន េដមប ី គ ី ្រំ ទដល់េសចក្ដ្រី តវករទំងេនះ។ េន ពេ្រកយ ចបប់ នង ថ ប័នរ ្ឋ ភបល របស់រដ្ឋែបបេនះ ី ិ ិ មន្របព័ន្រធ សបមួយ ៃនករកន់អំ ដក ឹ នំៃនរដ្ឋែបបេនះ ជធមម ធនធន

ចផទល់ខួ ន។ អនក

ចេធី ជវកមម េលី ី

ធរណៈៃន្របេទសខន ធនធនធមមជតិ ិ ួ ឯង ជពេសស

មរយៈករេធវី ទធ េហយ ិ ង ននូវ ថ ប័នករយធបេតយយ ិ ិ ី

នង ិ អំ

ចផ្ដច់មុខេលក ំ ហង ី រេ្រប្រី បស់កមង ិ ។

រេប បេនះ ពួកេគ ចបេងកន ី ្រទពយសមបតខ ិ ួ នឯង េហយ ី ទញ ី រី ក អំ ិ មេធយបយេដមប

ចរបស់ខួ ន។

1


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

សទទនុ្រកមៃនពកយសំខន់ៗ

ែផនទី មតិក អនុ

សន៍

េសចក្ដីសេងខប ជំពូកទី ១៖ ឧស ហកមមដក សង់របស់្របេទសកមពុជ – មនរង្វន់ៃថ្ល ធនធនែរ ៉ – លំនេំ ដើម

េ្របង និងឧសមន ័ – លំនេំ ដើម ្របេទសកមពុជសព្វៃថងេនះ៖ ពីករពិេ

ិ ធន៍្របជធិបេតយយ េទជេចរធិបេតយយគណបក ែតមួយវញ

្របអប់ទី១៖ េឈើខះ ជ ខជយ – េមេរៀនៃនករកប់េឈើខុសចបប់

ិ េយគេលើដីធី្ល េនកនុង្របេទសកមពុជ – ដូចជករប្លន់អញចង ្របអប់ទី ២៖ ករវនិ ឹ !

ដំេណើរករ គឺជករសំខន់៖ េហតុអីប ្វ នជករែចករ ំែលកសមបទន េនកនុង្របេទសកមពុជ ជករសំខន់

ជំពូកទី ២៖

ជីវកមមែរ ៉

ែផនទីបង្ហញពីសកមមភព ករ

ក់ក្រមិតេលើ

ជីវកមមែរ ៉ ែដល្រតូវបនេគដឹង េនកនុង្របេទសកមពុជ

ជីវកមមែរ ៉ េនកនុង្របេទសកមពុជ

ជញប័ណ្ណេដើមបីខួង? អនក

ជមចស់ដី?

ករផ្ដលព ់ ័ត៌មន

“តំបន់អភិរក គឺមិនែមនបំពន់អត់បនេនះេទ” ្របអប់ទី ៣៖ ករេធ្វើ

ី យ ជីវកមមែរ ៉ េនកនុងឧទយនជតិវរៈជ័

ថមរតនៈ–អណូ្ដ ងែរ ៉ ខិននឺតិក ្របអប់ទី ៤៖ េតើសទ ិ ិធ

ជីវកមមែរ ៉ ៃថ្លប៉ុនមន?

អណូ្ដ ងែរ ៉ ហុងហ៊-្រទី ភព ូ្វ

្របអប់ទី ៥៖

ជីវកមមៃន្រកុមហ៊ន ុ ភពីមុិច

2


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

្រកុមហ៊ន ុ ែរ ៉

វេធើន

ឧទយនុរក ្រតូវបនឃត់ ទ

នែខមរ មចស់េវៀត

ម?

្របអប់ទី ៦៖ តួនទីៃនកងេយធពលរបស់្របេទសកមពុជ េនកនុងករលួចប្លន់ធនធន

ធរណៈ

្រកុមហ៊ន ុ Float Asia Friendly Mation ិ ៃនេ ្របអប់ទី ៧៖ ករ្រតលប់មកវញ

ក ឌី ចូច

ខ ច់េកះកុង េ

ក លី យ៉ង ុ ផត់ និងឧស ហកមមខ ច់

្របអប់ទី ៨៖ សិងប ្ហ ុរ ី – ដីខ ច់ និងករចក់ព្រងីកដី ែខ រយៈ ចម បូរ ី

ិ យឧស ហកមមែរ ៉ របស់្របេទសកមពុជ ងទី ១៖ ភគីសខ ំ ន់ៗ េនកនុងវស័

ជំពូកទី ៣៖ េ្របង និងឧសមន ័ ិ ្រកបខណ្ឌចបប់ និងនីតិវធី ករេផទរអំ

្របអប់ទី ៩៖ ឯកឧត្ដម សុខ

ិ យេ្របង និងឧសមន ករ្រគប់្រគងវស័ ័ របស់្របេទសកមពុជ៖ ករណីចបប់កិច្រច ពមេ្រព ង ឬ? ងទី ២៖ ៃថ្លទរេនកនុងកិច្រច ពមេ្រព ងេ្របងកត្រពង របស់រ ្ឋ ភិបលកមពុជ

រចនសមព័នៃធ ន CNPA៖ ករបក់ែបកៃផទកុង ន … ងទី ៣៖ រចនសមព័នធ ៃន

ជញធរេ្របងកតជតិកមពុជ

្របអប់ទី ១០៖ នេយបយៃថងេបើក្របក់ែខ លំហរូ ព័ត៌មន?

វគគេដញៃថ្ល េហើយនិងករែចកកិច្រច ពមេ្រព ងែចកចយផលិតកមម ្របអប់ទី ១១៖ អនកថមីចូលប្លុក ឬ?

េតើអក ន

ឈរពីេ្រកយេឈមះ? ករែចករ ំែលកសមបទនេ្របង និងឧសមន ័ េនកនុង្របេទស កមពុជ

ែផនទីៃនសមបទនេ្របង និងឧសមន ័ ែដល្រតូវបនេគដឹង េនកនុង្របេទសកមពុជ ប្លុក A

្របអប់ទី ១២៖ ្រកុមហ៊ន ុ េសវរ ៉ន់ – បញ ្ហ ៃនតម្លភព ប្លុក B ប្លុក C

ប្លុក D

ប្លុក E ប្លុក F

3


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ប្លុក XII

ប្លុក X និង XV

ប្លុកេផ ងៗេទៀត

្របក់រង្វន់ចុះហតថេលខកនុង្របេទសកមពុជ – ‘អនក

ចុះហតថេលខ អនកេនះទទួល្របក់រង្វន់’

ករែស្វងរុករកេនេលើដីេគក េនកនុងេខត្តបត់ដំបង និងេពធិ៍

ជំពូកទី ៤៖ ទយករបស់្របេទសកមពុជ – េតើេគេធ្វើករេដើមបីអក ន

ត់

?

្របអប់ទី ១៣៖ បត់ខួន ្ល – ចបប់្របឆំងអំេពើពុករលួយរបស់្របេទសកមពុជ

អនុម័ត ឬមិនអនុម័ត? គេ្រមងជំរញ ុ តម្លភពឧស ហកមមដក សង់ (EITI) ងទី ៤ ៖ រេបៀបេដើមបីែចក្របក់ េ ករសមគ ុ

យេនែតគមន

នុភព

ម ញៃនភពជៃដគូ

េសចក្ដស ី ននិ ្ឋ ន

អក រកត់

4


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

អនុ

សន៍

ជរ ្ឋ ភបល ៃន្របេទសកមពុ ជ គួរគបប៖ី ិ ចត់វធនករ ជបនទន់ េដមប ិ  អនុ ី វត្ត េហយ  ្របតបត្ត ិ ិ នូវករពយរួទុក បេ

្ដ ះ សននមយ ួ េលករ្របគល់សមបទនែរ ៉ ឬេ្របងកតបែនថម

េផ្ដម  ឬបន្ត នូវករងរេនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។ ភស្តុ ងេនះ គួរែត បញជក់េហតុករណ៍ដូចតេទេនះ៖ •

នង េនះ ្រពមទំងេឈមះៃនៃដ ី ឹ ទទួលផល្របេយជន៍ពី ជវកមម

េទៀត រហូតដល់រ ្ឋ ភបល បនបេងកត  នូវ្រកបខណ្ឌជមូល ្ឋ ន ខង ិ ែផនកចបប់ បរ ិ ថ ន នង ្រគងវស័ ិ យេ្របង ឧសម័ន នង  ្រគប់ ិ សងគម េដមប ី ិ ែរ ៉ េ •

យសមលមម។ ្របមូលទនន ិ ន័យដ៏លបំផុត ែដល ច្របមូលបន ស្ដីពី្រសទប់ ធនធន េដមប ្ដ ់ឲយ្រគប់្រកមហ៊ុន នូវព័ត៌មនដែដលៗ ី ផ ី ល

គូ្រគប់រូប េនកនុ ងករេដញៃថរបស់េគ។ •

្របភពៃនថវក។ ិ

បទពេិ

សមតថភពជក់ែស្ដង ខងបេចចកេទស នង ី ី ិ ខងហរញញ ិ វតថុ េដមប

យ។

បេងកត ី ឲយេហយ ី នូវ្រកបខណចបប់ជតិ ែដលែណនំករដក បេងកត ី េហយ ី េបះពុមព នូវយុទធ

្រគប់្រគន់ េដមប ី ត ី បសនងនង ិ ករខូចខត

បេងកត ី ទភ ី ន ក់ងរ

ធរណៈដ៏ឯក ជ េដមប ី ែី ចកសទធ ិ េិ ្របធ ី ន

ចត់វធនករ ជបនទន់ េដមប ិ  េធ្វ ី ឲ  យ្របកដថ មនតម្លភព េនកនុ ង ករែចករ ំែលកនូវធនធនេ្របង ឧសម័ន នង ិ ែរ ៉ •

ំ ៏ ម ធនទំងេនះ។ ទីភនក់ងរគួរែតមនជនញ បេចចកេទសដស

ធរណជន នង ិ ករ្រតតពនតយ ិ ិ ពីរដ្ឋសភ។

ហ៊ុនរបស់ខួ ន នង ិ ្រគ ិ របស់សមជក •

ំ ី ្របគល់ប័ណកមមសទធ បេងយ ី ហគមន៍ជនជតិ ី ដេណរករ ិ ដ ិ ស

រជត ិ សនិទធ។

ំ ី ្របគល់សទធ ័ នង ិ េិ ្រប្រី បស់េ្របង ឧសមន ិ ែរ ៉ េ យដេណរករ េដញៃថ ្របកបេ យភពេបក ី ចំហ នង ិ ករ្របកួត្របែជង

េដម ី ភគតច ិ ជករេ្រសច។ •

ត្រមវឲយម នរី ្ឋ ភបល ្រគប់រូប សមជក ិ សភ្រគប់រូប នង ិ ិ អនក មនតំែណងេយធខពស្រ់ គប់រូប េបះពុមពព័តម ៌ នស្ដីពច ី ំែណក

្រសប នង ិ ិ ភព្រសបចបប់ េហយ ី ្រតវសថត ិ េនេ្រកមករវភគ េមល ី របស់

ែដលេកត ី មន

េឡង។ ី

េធី ជវកមម េលីមូល ្ឋ នធនធនែររបស់ ៉ ្របេទស រួមទំង ី សងគម ឬខងបរ ិ ថ ន។

សមតថភពេដមប ី ក ី រពរបងករនូវៃថខងសងគម ឬៃថខង បរ ិ ថ ន េហយ ិ ី នង ិ ករេរ បចំែផនករណ៍្រគប់្រគន់ នង ិ ថវក

សរយៈេពលយូរ ស្រមប់ករ

ែផនករណ៍េដមប ំ ៏មន ី ទ ី ប់ ក ត់លទធផលបនទប់បន ដ ិ ល ខង

ែដល្រតវបនផ្ដល់ឲយ េ យ្រសប

ចបប់។

្រសង់ធនធនែរ ៉ នង ិ េ្របងកត។ •

ធន៍េនកនុ ងវស័ ិ យឧស ហកមម។

េធី ជវកមម ជមួយសទធ ី ិ ិ

េហយ ី េធឲ ី យ្របកដថ មនករ្របកួត្របែជងដ៏េសមគ ី ន រ ង្រកម ហ៊ុនទំង

េឈមះៃន្រគប់អនកែដលកន់ហ៊ុន េនកនុ ង្រកមហ៊ុន េហយ ី ែដល

េដមប ី ប ី ញជក់ថ ្របេទសកមពុ ជ ទទួលបនផលលបំផុត។

ំ ី ែបងែចកកំណត់្រពំែដន ស្រមប់តំបន់ករ បេងយ ី ដេណរករ

លកខខណស្រមប់ករផ្ដលស ់ ទធ ិ ិេដញៃថ េហយ ី ស្រមប់ករ

ពររបស់្របេទសកមពុ ជ ជករេ្រសច។

្របគល់សមបទន នង ជញប័ណ គួរែតផ្ដល់ជូនឲយ ិ

ចត់វធនករជបន ទ ន់ េដមប ិ  ពនតយ ី ិ ិ ្រគប់សមបទន េហយ  លុ បេចល កចច ស ិ ្រពមេ្រព ងសមបទន ្របសនេប ិ  មបទនេនះ មន ិ បំេពញ ម លកខខណ្ឌទំង ែដល ចឲយ

យ ែដលែចងខងេ្រកមេនះ។ មនែត្រកុមហ៊ុន ធរណជន េហយ នូវភស្តុ ង  នង ិ រ ្ឋ ភបល ិ

ជក់ែស្ដង អំពស ្ល ប៉េុ ី មតថភពរបស់ខួ ន

្ណ ះ េទប  គួរអនុញញតឲយចប់

ធរណជនេមល ី េ យេសរ។ី •

េបះពុមព្រគប់កចច ិ ្រពមេ្រព ង ស្រមប���សទធ ិ េិ ្របី្របស់េ្របង ឧសម័ន នង ិ ធនធនែរ ៉ េហយ ី នង ិ ព័ត៌មនលំអត ិ ស្ដីពីករេដញៃថ ័ េនកនុ ងរយៈេពលដ៏ឆប់សមេហតុសមផល េ្រកយ ដ៏ប ជយ

ពក ី រេដញៃថ្រតវបនបញច ប់ េហយ ី មុនកចច ិ ្រពមេ្រព ងចប់េផ្ដីម

មនសុពលភព។

5


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ចត់វធនករ ជបនទន់ េដមប ន ិ  បេងក  តម្លភព េនកនុ ងករ្រគប់្រគង ី ធនធនេ្របង ឧសម័ន នង ិ ែរ ៉ •

សភជតិ ៃន្របេទសកមពុ ជ គួរែត៖ មនតួនទដ ៏ កមមេឡង ី ស  េនកនុ ងអភបលកចច ិ ិ េលធនធនធមមជតិ

េធឲ ឹ ព័ត៌មន េ យេពញ ី យ្របកដថ មនករបេញច ញឲយដង

របស់្របេទស៖

េលញ នង ិ េ យបនបនទប់ ស្ដព ី ក ី រ្រគប់្រគងធនធន

ធរណៈ មនរួមទំង ប៉ុែនមន ិ កំណត់ចំេពះព័ត៌មនអំពី

្របគល់សទធ ិ េិ ្របង ែរ ៉ ដី នង ិ ៃ្រពេឈី មុននង ឹ ករ្របគល់សទធ ិ ិ

្រសទប់េ្របង ឧសម័ន នង ិ ធតុែរ។៉ •

ំ ី ករ េនះ្រតវបនេធេី ឡង ី ជករេ្រសច។ េនេពលែដលដេណរ

េធឲ ី យ្របកដថ ព័ត៌មនេនះមនរួមដូចតេទេនះ៖ អនក

ំ ី ករគួរែតអនុវត េនះ្រតវបនពភក នង ិ ិ អនុម័តេហយ ី ដេណរ

្របតបត ិ ិ (េហយ ី នង ិ ៃដគូ្រគប់រូប) ៃនសមបទន ឬ ជញប័ណ

េ យេសមគ ី ន ចំេពះ្រគប់្រកមហ៊ុន េហយ ី មន ិ ែមនែ្រប្របល

នមួ ំ ៃនសមបទន េហយ ី យៗ ្រពមទំងទំហំ នង ិ ទី ង ី នង ិ

េឡយ ី លុះ្រ ែតមនករអនុម័តបែនថមេទ ត េ យសភជតិ

ព័ត៌មនលំអិតស្ដីករសនយែដលបនេធេី ឡង ី ស្រមប់ករ ទទួលសទធ ំ េនះ។ ិ ទ ិ ង •

សន។ ិ •

េនកនុ ងវស័ ត្រមវឲយ្រគប់្រកមហ៊ុនែដល្របតបតករ ិ យេសដ្ឋកចច ិ ិ ិ ធនធនធមមជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ េបះពុមព ព ័ត៌មនដូចគន។ មមន ឬអនក ជករ ្រពមទំងសមជក ិ រ ្ឋ ភបល ិ ិ សមជក ិ

• ្រគ

ររបស់អនកទំងេនះ ជមចស់ហ៊ុនៃន្រកមហ៊ុន

ំ ី ករ ពភក េហយ ិ ី អនុម័ត ចំេពះ្រគប់លកខណៈៃនដេណរ

ែដល

្រតតពនតយ ី ចបប់ នង ិ ិ េលីករបេងកត ិ វេិ

ធនកមមចបប់ ស្ដព ី ីករ

្រគប់្រគងធនធនធមមជតិរបស់្របេទសកមពុ ជ។

ទយកអន្តរជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ រួមទំង្របេទសចន ិ គួរែត៖ ទទួល

គ ល់ថ មនតំណភជប់ផទល់ រ ងអភបលកចច ិ ិ នង ិ

ំ យជគំនស់េដមប អ  ែកលំ ិ េហយ  េ្រប្រ បស់្របក់ជនួ ី ចូលរួមេនកនុ ងវស័ ិ យដក្រសង់ធនធន េ យមូលេហតុថ េនះ លទធផលអភវឌ រ ្ឋ ភបល ិ

ជទំនស់ផល្របេយជន៍មយ ួ ។

េធ្វឲ  យ្របកដថ មនករ្រគប់្រគងេលផលចំណូលេ្របង ឧសម័ន នង ិ ធតុែរ ៉ េ •

កររក ចំបច់ េដមប ិ ី ី ី ចេ្រមន ី ដ៏ជក់ែស្ដង កនុ ងករអនុវតវធនករ

េបះពុមពព័ត៌មនអំពី្របក់រងន់ចុះហតថេលខ នង ិ ករបង់្របក់ ព័នធកុ នងវស័ ិ យេ្របង ឧសម័ន នង ិ ែរ។៉

អនុវត Guide to Resource Revenue Transparency

ំ យ ចត់វធនករ ជបនទន់ េដមប ិ ី េី ធីឲយ្របកដថ ករផ្ដល់ជនួ ំ យមនុស ធម៌ ្រតវបនេធេី ឡយ េ្រកពជ ី នួ ី េ្រកយ មន ិ ែមនមុន

យេ្រប្រ បស់កបន ៏ ប ្អ ផ ំ ុត ិ អ ិ ន្តរជតដ ិ ល ួ ្របតបត្ត

េផ ងេទ តេទកន់រ ្ឋ ភបល កមពុ ជ េ យ្រកមហ៊ុនែដលពក់ ិ •

សេ្រមចអភបលកចច ិ ិ ដ៏លេឡង។ ី

ចត់វធនករ ជបនទន់ េដមប ិ  រួី មបញចូ ល េហយ  ស្រមបស្រមល នូវ

ំ យទយក ជមួយេសចក្ដ្រី តូវករដ៏បនទន់ េដមប ែផនករជនួ  ែកទ្រមង់ ី

[កបន ំ ុងលូ ត ិ យដក្រសង់ធនធនដ៏កព ិ ិ េហយ ឹ ដល់អភបលកចច  ព្រងង ិ ិ វស័ ួ ស្ដីពីតមភពផលចំណូលធនធន] របស់អងគករមូលនធ

រូបយវតថ ិ ុ អនរជតិ (IMF)។

េឡង  របស់្របេទសកមពុ ជ

អនុម័ត េហយ ី អនុវត នូវ Extractive Industries

Transparency Initiative [គេ្រមងជរុំ ញតមភព ឧស ហកមមដក្រសង់] (EITI)។ •

បំេពញអនុ •

ករបង់ទក ំ អស់ ទក់ទងនង ឹ ្របក់ទង ិ ករដក្រសង់ធនធន

យែដលបនែចងខងេលីេនះ។

បេងកីត្រកមករងររួម រ ងទយក នង េហយ ី ិ រ ្ឋ ភបល ិ ី បេងកត ំ ី Cambodia Development កមពុ ជ េនកនុ ងដេណរករ

បន្រតតពនតយ ី ែដល ិ ិ ជេទ ងទត់េ យភគឯ ី ក ជ េហយ

េមល។ ី

ំ សន៍ទង

្រស័យេលល ី កខខណៃនករ

សូចន្រតតពនតយ ិ ិ អំពីឧស ហកមមដក្រសងរ់ បស់្របេទស

គួរែតបង់ចូលកនុ ងគណនីរ ្ឋ ភបល ែតមួយគណនី ែដល្រតវ ិ លទធផលៃនករ្រតតពនតយ ិ ិ េនះ ្រតវបនេបក ី ឲយ

ំ យេនេពលអនគត េធឲ ី យជនួ

Cooperation Forum [េវទក ិ កចច ិ សហករអភវឌ ិ ន៍កមពុ ជ]

ធរណជន

(CDCF)។

ចំេពះវស័ ិ យែរ ៉ េ បញជក់អំពីករកប់ៃ្រពេឈី នង ិ ករខូចខត ែរ ៉ េនកនុ ងតំបន់ រយៈេពលយូរ ែដលេកត ី ី មកពក ី រេធី ជវកមម

6


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ករពរ នង េនកនុ ង្រគៃនករ ិ ៃ្រពឡង់ ជពេសស ិ តំបន់ជុំវញ ិ

ដី នង ិ ធនធនែបបេផ ង សំ ងេលីជេ្រមស ី ខងហរញញ ិ វតថុ

ផស់បូ ្ដរ កសធតុ។ ផទុ យវញ ិ សូមេលក ី សទួ យករេ្រប្រី បស់

ធរណៈ មនតមភព។

រ ្ឋ ភបល ននគួរែត៖ ិ •

េទ តស្រមប់េស កមមខងបរ ិ ថ ន(PES) ្របែហលេន

េនះគបបម ី នរួមនូវករគំ្រទ ទំងផវូហរញញ ិ វតថុ នង ិ ផវូ

ករវនេយគ ជបែនថម េលក ិ ិ ី រេយគយល់ពីេសដ្ឋកចច ិ

អនុម័ត េហយ ី អនុវត េ យ

មន ិ អធយ្រស័យេ

ធរណរបស់

ធរណៈ នូវេគលនេយបយ

ះ ចំេពះអំេពីហង ិ ឧបតថមភេ យរដ្ឋ ឬករ

គំ មកំែហង្របឆំងនង ិ ឹ សកមមជន ឬអងគករសងគមសុីវល។ •

បេងកត ី ្របព័នេធ លក ី ទក ឹ ចត ិ ែដលមនេគលបំណងឲយរងន់េទ អភបលកចច ិ ិ ។

្រកុមហ៊ុនែដល្របតបត្ត ិ េិ នកនុ ង្របេទសកមពុ ជ គួរគបប៖ី •

េបះពុមពព័ត៌មនអំពីទំហំ នង ំ ៃនសមបទន ្រពមទំង ិ ទី ង

ព័ត៌មនលំអត ិ ស្ដព ី ីករសនយ ឬករបង់្របក់ែដលបនេធីេឡី

គំ្រទសងគមសុីវល ន ិ កមពុ ជ េន កនុងកចច  បេងក  តម្លភព ិ ្របង ឹ ែ្របងេដមប ី ្របេទសកមពុ ជ

ទមទរ េហយ ី គំ្រទ ចំេពះសកមមភព្របឆំងករពុករលួយ

បុគគលែដលែចករ ំែលក្របក់ថវក ិ សំ ងេលីក

នេយបយរបស់្របេទសកមពុ ជ។

នង ិ ករទទួលខុស្រតូវ េនកនុ ងករ្រគប់្រគងធនធន

ងល គួរឲយ

េ យបុគគលេនថនក់ជត។ ិ

ថ ប័ន សមជក ិ រដ្ឋសភព ្របព័នធផ ពផ យ េហយ ី នង ិ អនករួម េផ ងេទ ត។

ែដលមនភសុ

់ នធនធមមជតិ េនកនុ ង្របេទសរបស់ខួ ន។i ដក្រសងធ

នេយបយ ឲយសងគមសុវី ល ិ បុគគលមនសមតថភពេនកនុ ង ំ ី ករពក់ព័នធ ចំែណក ឬដេណរ

ររបស់បុគគល

េជ ថ បុគគលេនះពក់ព័នធកុ នងករពុករលួយ ទក់ទងនង ឹ ករ

េធ្វឲ  យ្របកដថ កចច ិ ្របង ឹ ែ្របង្របឆំងករពុករលួយ ្រតូវបនរួម

ំ ី ចូល្របេទស ចំេពះបុគគល ឬ មករេធីដេណរ

សមជក ិ ្រគ

្របេទសមនករកប់ នង ិ ករបងខួ ចៃ្រពេឈ( ី REDD)។

េ្របងកត នង ិ ធតុែរ ៉ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។

េធី មករដក ឹ នំរបស់្របេទសសហរដ្ឋ េមរក ិ េ យ ក់

វ ិធនករ

េ្រកម្រកបខណៃនកមមវធ ិ ីបនថយករបេញច ញធតុកបូន ពី

ំ យ ទក់ទងនង បញចូ លជមួយសកមមភពៃន្រគប់កមមវធ ្ដ ់ជនួ ិ ផ ី ល ឹ

ផ្ដល់ករគំ្រទ េដមប ួ អភវឌ ិ ី ជ ី យ ិ ន៍សមតថភពៃនសងគមសុីវល េដមប ិ យ ី ស ី េងកត នង ឹ េធឲ ី យ្របកដថ ករបង់្របក់កុ នងវស័

ចមនរួមទំងករអភវឌ ិ ន៍សហ្រគស្របចំសហគមន៍ បង់្របក់ស្រមប់គុណភពទក ឹ េហយ ី នង ិ ករបង់្របក់េផ ង

សេងកត េហយ ី ពនតយ ិ ិ ពច័ ិ យ នូវករ្រគប់្រគងធនធនធមមជត។ ិ

េហយ ី នង ិ ករអភវឌ ិ ន៍ ែដលគំ្រទជន្រក្រី ក។ ជេ្រមស ី ទំងេនះ ផលតផល ៃ្រពេ្រកពីេឈី ករដកយកនង ិ ិ ទុកធតុកបូន ករ

ផ្ដល់ករគំ្រទដល់សងគមសុីវល ិ េដមប ី កត់ ី ទុកជឯក

បេងកត ិ ែដល ី គ ិ សងគមសុវី ល ី ្របព័នេធ ឆយ ី តប េដមប ី ្រំ ទសមជក

ងជករតបសនងស្រមប់ករ្របគល់សទធ ិ េិ នះ។ •

កុំេធក ិ ៃនកងេយធពលេខមរភូមនទ ី របង់្របក់ ឲយសមជក ិ េឡយ ី េលក ី ែលងែតេបក ី ្របក់េនះ ្រតវបនត្រមវេ យចបប់ ប៉ុេ

ះ។

្របកស្របប់ទង ំ ្រសង អំពក ី របង់្របក់

ែដលបនបង់ឲយ

សមជក ំ អស់ គួរ ិ កងេយធពលេខមរភូមនទ ិ ។ ករបង់្របក់ទង គបប្រី តតពនតយ ិ ិ េ យភគឯ ី ក ជ។

្រតវបនគំ មកំែហងដល់ជវត ី ិ ឬអងគករែដល្របឈមមុខនង ឹ ករបងខំបទ ិ េ យ

រករងរទក់ទងនង ឹ តមភព នង ិ ករ

ទទួលខុស្រតវ របស់រ ្ឋ ភបល។ ិ i

េដីមបេី មល ំ ្រសង សូមេមល ួ របស់សហរដ្ឋ េមរក៖ ី ចបប់ទង ី ចបប់ប្រមង្របក់រម ិ http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=110_cong_bills&docid

=f:h2764enr.txt.pdf។ ម្រ ែដលទក់ទងនង ួ មនេនកនុ ងរបយករណ៍ែផនក J ែដលអមភជប់ជមួយចបប់ ែដលផ្ដល់ពត ័ ម ៌ នបែនថម ស្ដីពក ឹ ្របេទសកមពុ ជ េនកនុ ងចបប់ប្រមង្របក់រម ី រអនុវតចបប់

េនះ។ របយករណ៍ែផនក J អនុមត ័ សំដីអំពី្របេទសកមពុ ជ ែដលមនេនកនុ ងចបប់ប្រមង្របក់ស្រមប់កមមវធ ិ ីរដ្ឋ ្របតបតករ ិ ីែដលទក់ទងេផ ងេទ ត ឆន ំ ២០០៨។ ឯក ិ ិ បរេទស នង ិ កមមវធ មនែចងដូចតេទ៖ "គណៈកមមករេនះ េលក េដមប ី អនុ ី ទក ឹ ចត ិ រ ្ឋ ភបល ិ ី វតេសចក្ដី្របកសរបស់្របធនធិបតីេលខ ៧៧៥០ [គឺជគេ្រមង

េដមប ី ី

មឃត់ម នីពុករលួយរបស់្របេទសកមពុ ជ ែដល្រតវបនសំគល់អតសញញណេនកនុ ងរបយករណ៍ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៧ របស់ Global Witness េឈមះថ 'ែខ ្រស

ករកប់េឈខ ី ុសចបប់ នង ិ ករពុះេ្រច ក្រទពយសមបតិ

េនកនុ ងអរឺ ុប៉ នង ជពេសស ិ ិ

សុី េដមប ី អនុ ី វតករ

រេនះ

ំ ី ចូល ចំេពះរដ្ឋេចរធបេតយយ មឃត់ករេធីដេណរ ] ិ យ អនកលួចជត៖ ិ

ធរណៈ េ យអនកដក ឹ នំរបស់្របេទសកមពុ ជ ' មន ិ ឲយចូល្របេទសសហរដ្ឋ េមរក ិ េទ។ គណៈកមមករេលក ី ទក ឹ ចត ិ ្របេទសអភវឌ ិ ន៍ឯេទ ត

មឃត់ែបប្រសេដ ងគន។"

7


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

េសចក្ដស ី េងខប ្របេទសកមពុ ជសពៃថងេនះ គជ ឺ ្របេទសលក់។ េ យ

រពួកវរជន

របស់្របេទសកមពុ ជបន្របមូល្រទពយសមបតស ិ នធក ឹ ស្រមប់ខួ ន

េហយ ី េ យកប់ធនធនេឈជ ី េ្រចន ី របស់្របេទស ឥឡវូអនកទំង

េនះកំពុងព្រងក ិ យពណជជ ី វស័ ិ កមមរបស់ខួ ន ឲយរួមមនធនធន

របស់រដ្ឋ្របេភទេផ ងេទ តផងែដរ។ ធនធនទំងេនះ មនរួមទំងដី

ធនធនជលផល េកះ នង ិ េឆនរសមុ្រទេទសចរណ៍ ធតុែរ ៉ នង ិ

ចព្រងក ី ចេនះរ ងអនកមន នង ិ អនក្រក េហយ ី បនទន់ដល់លទធិ

ំ របស់ពក ្របជធបេតយយ បែនថមេទេទ ត េ យចក់ឫសៃនជហរ ួ ិ វរជន ែដលកំពុងែតកន់អំ

សញញឲយដង ឹ មុន ពក ី រចប់

េចញ យ៉ងឆប់រហ័ស។ េនកនុ ងរយៈេពល ១៥ ឆនក ំ នងមកេនះ ដី

ឯកជន។ ្របជញៃនករលក់េនះ មន ី ចបស់ ិ ទន់បនបងញឲយេឃញ េនេឡយ ី េ

ះ។ លទធផល ្រកក់ផូ វសងគម នង ិ ផវូបរ ិ ថ ន មន

សភពធងនធ ់ រង រួចជេ្រសច។ii

ឧស ហកមមដក្រសង់របស់ ្របេទសកមពុ ជ កំពុងែតេចញ

េ្របងកត ជេដម។ ្របេទសជតក ំ ុង្រតវបនែបងែចក េហយ ី ិ ព ី លក់

្របេទសជតច ំ ន ួ ៤៥ ភគរយ ្រតវបនទញ ិ ិ ិ ន ិ េ យអនកវនេយគ

ច យ៉ងេ្រជ។

េ យរដ្ឋេចរធបេតយយ។ ិ Global Witness បនសទង់េមល ី

់ ៏កំពុងលូតេឡង វស័ ិ យឧស ហកមមដក្រសងដ ី របស់្របេទសកមពុ ជ មរយៈករសមភសអនកៃផទកុ នងវស័ ិ យឧស ហកមម េហយ ី នង ិ ករ

េសុប ី អេងកតេននង ឹ កែនងដក្រសង់ែតម្ដង។ លទធផល គគ ឺ រួ ឲយភញក់ េផល។ គំរៃនករពុ ូ ករលួយ នង ី ិ អំ

របយករណ៍េនះសំ ងេលក ី រេសុប ី អេងកតែដលបនេធីេឡយ ី

េ យអងគករ Global Witness [

កព ី ភពេ ិ

ក] េនកនុ ងឆន ំ

២០០៨ េហយ ួ ែផនកៃនបតុភូតដ៏ធំ ី របយករណ៍េនះេផ្ដតេលម ី យ

យេនះ – គវឺ ស័ ិ យេ្របង ឧសម័ន នង ិ ធតុែរ ៉ ដ៏កំពុងលូតេឡង។ ី

ទូ

របយករណ៍េនះេលក កមពុ ជ េហយ ី ឲ ី ី េហតុផល េដមប ី យរ ្ឋ ភបល ិ នង ឹ អភបលកចច ិ ិ េលី ិ ទយកអនរជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ ព្រងង

ធនធនទំងេនះ។

្របេទសកមពុ ជកំពុងមនលទធភពទទួលផល េ យ

ភយ៉ងសនធក ឹ

រេ្របងកត នង ិ ធតុែរ ៉។

ចបរបលកចច ិ ិ ែដលបន

េឃញ ិ យៃ្រពេឈី េហយ ី េនកនុ ងវស័ ី ែដល្រតវបនកត់ទុកជឯក

េ យ Global Witness អស់រយៈេពលជង ១៣ ឆនេំ នះ ្រតវបន េឃញ ិ យឧស ហកមមដក្រសង់ែដរ។ ពួកវរជន ី ដូចគន េនកនុ ងវស័

នេយបយដែដលៗ ែដលបនខជះខជយធនធនៃ្រពេឈរី បស់

្របេទសជតេិ នះ ឥឡវូេនះកំពុងែតមនភរកចច ិ េលក ី រ្រគប់្រគង

្រទពយសមបតធ ិ តុែរ ៉ នង ិ េ្របងកត របស់្របេទសជតិែដរ។ ដូចជ

េឈៃី ថែដរ ធនធនទំងេនះ ផ្ដល់ជឱកសដ៏មនែតមួយគត់។ េន 2 េពល អស់េហយ ី គឺគមនេទ តេទ ជនចច ិ ។ េជង ី

រអំ

ចដ៏ធំខពសច ់ ំនន ួ តច ិ ែដល្រគប់្រគងរដ្ឋ បនលក់

េចញសមបទនែដល ចមនតៃមៃថ េទ្រកមហ៊ុនេផ ងៗ េ យ

់ មីទង េបីសន ំ េនះ ិ យឧស ហកមមដក្រសងថ ិ ផលចំណូលពជ ី វស័

៏ ម នតមភព េហយ រេប បដគ ី គួរឲយសង ័យ

៏ ្របេសរី បំផុត េនកនុ ងជនន់ ំ ឱកសដល េនះ េដមប ី ក ី

្របេយជន៍ពីឧស ហកមមដក្រសង់របស់្របេទសកមពុ ជស្រមប់

្រតវបន្រគប់្រគងយ៉ងល

ចផ្ដល់ឲយរ ្ឋ ភបល កមពុ ជ នូវ ិ ង

េហ ្ឋ រចនសមពន ័ ធេឡង ិ េហយ ី វញ ី េលក ី ្របជ សឲយផុតពីភព្រកី ្រកបន។ េបស ំ េនះ ្រតវបន្រគប់្រគង ិ យឧស ហកមមទង ី ន ិ ជវស័

េ យករពុករលួយ នង ិ ទក ិ អសមតថភពេទវញ ឹ ្របក់ែដលរកបន

បចចុ បបនន ពួកេជង ី

រអំ

ស់។

មនន ិ ន ករ

ចទំងេនះ ្របងេ្រប បនង ឹ ទទួលផល

ខន។ ្របជ សមន ំ េនះេទ។ អនកទំងេនះ ិ ទទួល្របេយជន៍ទង ួ ំ យកនុ ងករេធីែបបេនះ េ យ រខះតមភពទំង្រសង មនជនួ េនកនុ ងវស័ ែរ។៉ ភព្រសបចបប់ ិ យេ្របងកត នង ិ យ ជវកមម ី ិ វស័ នង ិ សមតថភពបេចចកេទស ៃន្រកមហ៊ុនខះ ែដលបនទញ ិ

សមបទនទំងេនះ គឺមន ទនទឹមនង ិ ចបស់េឡយ។ ី ឹ េពលេនះ ករ

ii

បទេយងស្រមប់ចំណុចែដលបនេលក  េឡង  េនកនុ ងែផនកេនះ ្រតូវបន

េលក  េឡង  េនកនុ ងតួរបយករណ៍។

្របថុយេ្រគះថនក់ដល់បរ ិ ថ ន នង ិ ្របជ សែដលរស់េនេលីដី េនះ គឺធំ

ស់។

8


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ឬ្រគប់្រគងេ យសមជក ិ ៃនពួកវរជននេយបយ ឬេយធ របស់

្របេទសកមពុ ជ។ បញជ ីេឈមះមនរួមដូចតេទេនះ៖ •

កនយ ឧត្ដមេសនយ៍ ី ្រតី អ៊ុក េក

3

អនក្របមុខៃន

េយធភូមភគ អភវឌ ិ ិ ន៍ របស់កងេយធពលេខមរភូមនទ ិ (RCAF); •

4 ក ចម បូរ ី ្រតវជបងបន ិ កមម ូ ជមួយរដ្ឋម ន្រី កសួងពណជជ 5 កមពុ ជ េ ក ចម ្របសទធ ិ ; 6 េ ក ឌី ចូច (េ ថ ហ៊ុន ចូច ែដរ) ្រតវជបន ី នមួយ ូ ជដូ េ

របស់អគគនយករដ្ឋម នី ហ៊ុន ែសន; 7 ឧត្ដមេសនយ៍ ី ី មស សុភ ជអគគេមបញជករកងទ័ពេថមរីេជង

ៃន RCAF; •

8 សមជក ិ ្រពទធ ិ ្រពទធ ឺ សភ ឹ សភ ឯកឧត្ដម លី យ៉ុងផត់ សមជក របស់បក ្របជជនកមពុ ជ (CPP) េហយ ី ជម

េសដ្ឋម ី ន

្រទពយសមបតេិ ្រចន ី ;

9 ឯកឧត្ដម ឱម យុន ឹ ខពសរ់ បស់សេម្ដច ហ៊ុន ែសន ិ េទ ង ទ្រី បក េហយ ី ជ្របធនគណៈកមមធករ ិ សទធ ិ ិមនុស ៃនរ ្ឋ ភបល ិ ្របេទសកមពុ ជ;

• កមមករ

កលបងដីរកធតុ ែរ ៉ េនឯករ

េខត្រពះវ ិ

សមជក ិ ្រពទធ ឹ សភ ឯកឧត្ដម េ

ករបង់្របក់មកព្រី កុមហ៊ុនដក្រសង់ ចំនន ួ សរុប ប់ ដុ

្ល រ េមល  េទដូចជបត់េទ

អស់។

រងន់ហរញញ ី ទ ិ វតថុ ែដល្រតវបនបង់េដមប ី ទួលសមបទន – គឺមន

ចំនន ួ សរុប ប់

នដុ

រ – មន ិ បនេលចេឡង ី

មករសេងកត

របស់ Global Witness េនកនុ ងរបយករណ៍ផលចំណូលឆន ំ

២០០៦ ឬ ឆន ំ ២០០៧ របស់្រកសួងេសដ្ឋកចច ិ នង ិ ហរញញ ិ វតថុ

េឡយ។ ី

ជញប័ណ្ណែស្វងរុករកធនធនែរ ៉ ្រតូវបនែចកេ េទពួកវរជនកន់អំ

កនុ ងចំេ

ំ ិ របស់ អនកជនត

ជ្រកមហ៊ុនដ៏មនអំ

ចខង ំ បំផុតមួយ េនកនុ ង្របេទស

កនយឧត្ដមេសនយ៍ ី ប៉ុល

ៃនកងទ័ពភូមនទ ិ កមពុជ; 12 ឧកញ៉ ្រទី ភព ជម

11 េរ ន ជអគគេមបញជករ

េសដ្ឋគ ី ្រំ ទគណបក CPP។

មនករពក់ពន ័ ដ ធ ជ ៏ ក់ែស្ដង នង ិ េ្រចន  អេនក េ យ កងេយធពលេខមរភូមនទ ំ ុងលូ តេឡង។ ិ យែរ ៉ដ៏កព ិ េនកនុ ងវស័ 

អនកេសុីបអេងកតរបស់ Global Witness បន្របទះេឃញ ំ ី កងកមង RCAF េធក ែរ ៉ េនកនុ ងេខតសទឹងែ្រតង ី ី រយមករ ្ឋ ន ជវកមម

េនកនុ ងករណីវស័ ិ យែរ ៉៖

10

សេម្ដច ហ៊ុន ែសន េហយ ី ជនយកៃន្រកមហ៊ុន ភពមុ ី ិច ែដល

នអណូ ងែរ ៉មួយ េនកនុង

កមពុ ជ;

េម៉ងឃន ី

យសមងត់

ច ឬញតស ន ទំងេនះ។ ិ ន្ដនរបស់អក

មករ ្ឋ នែរ ៉ ែដល្រតវបន Global Witness េសុីប

្រពះវ ិ

រ នង ិ េពធ

ត់។ េនករ ្ឋ នខះ ដីធី្រតវបនចប់យកពី

អនក្រសក េហយ ី រគំ មកំែហងដល់អនក ី មនេគ យករណ៍អំពក

្រសក។ េនកនុ ងករណីទំងអស់េនះ គមនករផ្ដលក ់ រអនុញញតមុន េ យេសរ ី នង ិ េ យដឹងខន ី ួ េឡយ។

អេងកតេនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ ្រគប់ករ ្ឋ នទំងអស់ ្រតវបនកន់កប់

9


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

តំបន់ករពរ ឬតំបន់មនបញ្ហបរ ិ ថ ន គគ ឺ រួ ឲយ្រពយបរមភជ ពេសស។ ិ

មនន ុ មន ិ ន ករបចចុ បបនន តំបន់ែដលពម ី ន ិ ទន់មន

ែស្វងរុករក េនកនុ ងជួរភន្រំ ក ៉ ញ ៃ្រពឡង់ នង ិ ែដនជ្រមក

អនក

សត្វៃ្រពភន្រំ កេ

ប េនះនង ឹ ្រតូវបនខូចខត ឬបំផ្លញជ ជវកមម ែរ្រតវ ៉ ី

មតំបន់ករពរទំង ២៣ តំបន់របស់ ច

ស់ ៦ តំបន់ ែដលមន

សកមមភព ជវកមម ែរ្របេភទ ៉ ី

– គឺជ

ចេនះ មន ិ

ចេចញពីអនក ែដលគំ្រទ 14 ្របធន្រពទធ ឹ សភ សេម្ដច ជ សុីម។ អគគនយកៃន CNPA េ ក 15 ែត ដួង ក្ដប់ព័ត៌មនយ៉ងជប់ េ យករេ្រជស ី េរស ី បុគគលក ិ

ផទល់ខួ នរបស់គត់ ពី្រកសួងដៃទេទ ត ទំងរ ំលងេចលបុគគលក ិ ដ៏ រ

គមនករ្រតត្រ េលី CNPA េ យសភជតិេឡយ។ សមជក ិ ី សភ េមល ឹ អីេ ី េទ មន ិ ដង

ះអំពីកចច ិ កររបស់ CNPA។ ែបបដូច

គន CNPA មន ិ ស្រមបស្រមលជមួយនង ឹ ្រកសួងដៃទេទ តេទ៖

ថ ប័នែដល្រគប់្រគងឧស ហកមមេ្របង និងឧសមន ័ របស់ ្របេទសកមពុជ –

ច សុទែធ តជអនកនេយបយ

េនកនុ ងផទះខន យ ជញធរេទ។ ិ ែមនកនុ ងករយល័ ិ ួ ឯង មន

េនកនុ ងករណីវស័ ិ យេ្របង នង ិ ឧស���័ន៖

ករ្រគប់្រគង នង ិ ករ្រតត្រ េលី CNPA ្រតវបនកយជេរ ង

មនករហកហន ឹ ឺ េនកនុ ង CNPA េហយ ី េ យកររក ទុកឯក

មួយ កំពុងែតេកត ី េឡង ី េនកនុ ង

ែខ ្រពំែដនតំបន់។

ះ េហយ ី ្រកសួងដៃទេទ ត គមនសំេឡងេឡយ។ ី

ប់បញចូ ល េហយ ី ក៏ដកហូតអំ

បរ ិ ថ ន។ េនះបននំេទរកសកមមភពែសងរុករកធនធនែរយ ៉ ៉ង

្របេទសកមពុ ជ មនយ៉ងេ

្រតត្រ េ

CPP ែដលគំ្រទសេម្ដច ហ៊ុន ែសន។ ករអនុវតអំ

មន ទភព ជងេសចក្ដ្រី តវករៃនបរ ិ ថ ន េហយ ិ ី នង ិ កចច ិ ករពរ សនធក ឹ ។ េនកនុ ងចំេ

ចេនកនុ ង CNPA បន

បេងកត ែដលសភជតក ិ ី នូវអងគករដវ៏ កល ិ មពុ ជគមនអំ

នេយបយជអេនក។ អនកកន់អំ

អចៃិ ន្តយវញ។ ៍ ិ ជរ ្ឋ ភបល ្របេទសកមពុ ជ បនសេ្រមចចត ិ ិ ថ

មជឈករ នង ិ នេយបយកមម ៃនអំ

ជញធរេ្របងកតជតិកមពុជ (CNPA)

ថ ប័នដ៏ខះភព សបចបប់ចបស់

ស់ េន

្រកសួងហរញញ ិ វតថុ – ែដលនង ឹ ទទួលខុស្រតវេលីករ្របមូលផល

ំ ី – មន ចំណូល ពេី ្របង នង ិ ិ ឧសម័ន េនេពល ចប់េផ្ដីមដេណរករ

បនរួមបញចូ លេនកនុ ងករពភក របស់ CNPA ស្ដីករ្រគប់្រគងធន ិ

ធនេនះ េហយ ី នង ិ អនគតផលចំណូលេឡយ។ ី

េ្រកមរដធមមនុញញ ែដលសថត ិ េនេ្រកមករ្រគប់្រគងផទល់

ពីអគគនយករដម នី ហ៊ន ុ ែសន េហយនិងឧប នយករដម នីរបស់េ

ក ឯកឧតម សុ ខ

CNPA ្រតវបនបេងកត ី េ យ ជ្រកតយ។ ឹ

13 ន។

កចច ិ ្រពមេ្រព ងរបស់្រកមហ៊ុនេ្របង េហយ ី នង ិ ព័ត៌មនអំពីករែចក

មេយបល់របស់អនក

ំ ជនញ ចបប់ ែដល Global Witness បនពេ្រគះ ជមួយ ករេផទរ ិ អំ

ប៉ុេ

ចដ៏ធែំ បបេនះ េទកន់ ថ ប័នថមី

មរយៈែត ជ្រកតយ ឹ

ះ េ យគមនចបប់អនុម័តេ យសភជតិ គឺមន ិ សម្រសប

ំ ី ធមម នង ឹ ដេណរករ

េ្រកមរដ្ឋធមមនុញញ។ ទនទម ឹ នង ឹ េពលេនះ វេិ

េហយ ី ខះភព្រសបចបប់ចបស់

ស់ េន

ធនកមមសមងត់មយ ួ ចំនន ួ ែដលបនេធី

េឡង ី េនកនុ ងចបប់េ្របងកតឆន ំ ១៩៩១ េមល ី េទបន ក់អំ ្រគប់្រគង

ថ ប័នេនះ េទកនុ ងៃដផទល់របស់អគគនយករដ្ឋម នី

េហយ ី នង ិ ឧបនយករដ្ឋម នី សុខ

ន។

ករែចកចយសមបទន បនេកត  េឡង  េនកនុ ងភពសមងត់។

ចយសមបទន គឺជេរ ងសមងត់ ែដល CNPA ករពរយ៉ងជប់។

ក៏បុែ៉ ន មនព័ត៌មនឲយដង ឹ ថ CNPA បនែចកសមបទន្រគប់បុ ក

េនកនុ ងសមុ្រទ ែដលជរបស់កមពុ ជពត ិ ្របកដ េទឲយ្រកមហ៊ុន

ឯកជនអស់េហយ។ ទនទម ី ឹ នង ឹ េនះ េគកជុំវញ ងទេន ិ

ជញធរេនែតបនែចកបក ុ ដី

ប េហយ ី ែចក ជញប័ណ

រជថមី ស្រមប់

បក ឺ តំបន់ ុ េនកនុ ងតំបន់សមុ្រទមនករទមទរជន់គន – គជ

សមុ្រទែដល្របេទសៃថ នង ិ ្របេទសកមពុ ជដេណី្ដ មគនទមទរ។

្រកមហ៊ុនេ្រចន ី េផ ងៗគន បនទទួលសមបទន។ ្រកមហ៊ុនខះ គឺជ ្រកមហ៊ុន្របតបត ិ ិ ែដលមនសមតថភពសម្រសប។ ចំេពះ្រកម ហ៊ុនមួយចំនន ួ េទ ត គឺ មនសូ វចបស់ ិ

បទពេិ

ធន៍អី ឬថ េតេី គមនែខ ្រស

ស់ថ ពួកេគមន យជមួយអនក

ខះ។

10


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

សេម្ដច ហ៊ុន ែសន (ខង ស្រមបស្រមល

្ដ )ំ មនអំ

ចកន់កប់េ យផទល់ េលី ជញធរេ្របងកតជតក ិ មពុ ជ (CNPA) ែដលទទួលភរកចច ិ

វស័ ិ យេ្របងរបស់្របេទសកមពុ ជ

CNPA។ ម៉យងេទ ត ្រគប់្រកមហ៊ុននមួ ី យៗ ែដលមន

ទ្រី បក េសដ្ឋី េ ក ឹ េសដ្ឋកចច ិ របស់អគគនយករដ្ឋម នី គម ឺ 16 បណិ ត ឈន គឺជមចស់ៃន្រកមហ៊ុន Resourceful ិ លប ិ គង ឺ 17 Petroleum [្រកមហ៊ុនេ្របងកត រសូ ី សហ៊ុល] ្រកមហ៊ុនមួយ

្រតវែតបងៃ់ ថយ៉ងធងន់ ល់ឆន។ ំ េនកនុ ងឆនទ ំ ម ួ ្របក់េនះគជ ិ ី យ ឺ ត

B។ េមធវ ីរបស់េ

Global Witness ្របក់េនះមន ិ ែដលេលចេឡង ី េនកនុ ង

ែដលកន់ចំែណកហ៊ុន ៣០ ភគរយ េនកនុ ងសមបទនសមុ្រទ បក ុ កបណិ ត ឆន ិ លប ិ គង ឺ បន្របប់ Global

Witness ថ្រកមហ៊ុនេ្របកកត រសូ េ្របង ី ី សហល ុ េធី ជវកមម

នង ិ ឧសម័ន េនកែនងេផ ងេទ ត េនកនុ ងពភពេ ិ

កែដរ។18 ្រកម

ហ៊ុនេផ ងេទ ត ដូចជ្រកមហ៊ុន China Zhen Rong Cambodia 19 [្រកមហ៊ុន ឆយ េចន រុង៉ កមពុ ជ] េមល ី ី េទ ្រតវបនបេងកត េឡយ ណងេ្របី្របស់ធនធនេ្របង នង ី េគលបំ ី េដមប ី ិ ឧសម័នរបស់

្របេទសកមពុ ជ។

១០

្របក់ ប់

នដុ

្ល រ ្រតូវបនបង់ឲយ CNPA េ យ្រកុមហ៊ុន

ដក្រសង់ ប៉ែុ ន្ត្របក់េនះ េមល  េទមន ិ ែដលចូលកនុ ងរតនគរ ជតេិ ឡយ។  ្រកមហ៊ុននមួ ួ ី យៗ ្រតវែតបង់្របក់រងន់ចុះហតថេលខ ែដលចំនន ចចរចបន េទឲយ CNPA។ ដល់បចចុ បបននេនះ ្រកមហ៊ុន

ឥណូ េណសុី PT Medco Energi Internasional [ថមពល PT មុដ ួ US$៧,៥ នឲយ ិ កូ អនរជត]ិ បនបង្រ់ បក់សរុបចំនន

កចច ស្រមប់បក ិ ្រពមេ្រព ងែចកចយផលតកមម ិ ុ សមបទនមួយ ក៏ US$៨០០.០០០ កនុ ងសមបទនមួយ។

មករសេងកតរបស់

របយករណ៍ផលចំណូលមន ិ ែមនពនធ រ របស់្រកសួងេសដ្ឋកចច ិ នង ិ ហរញញ ិ វតថុ ស្រមប់ឆន ំ ២០០៦ ឬ ២០០៧ េឡយ។ ី

១១

តំបន់ដេី គកេ

ងទេន

ប កំពុង្រតវេគែសងរុករក

ងេនះ មនរួមែផនកមួយៃនបង ឹ ទេន

ប ជឋបនយ ល ី ី ជវមណ

ធនធនឥឡវូេនះ។

UNESCOមួយ ែដលទក ់ គង់្រតី្របមណជ ២៣០.០០០ ឹ ផគតផ េ នកនុ ងមួយឆន។ ំ ្រតទ ំ េនះ ផ្ដល់្របមណជ ៤០ – ៧០ ី ង

ភគរយ ៃនជតិ្របេតអុន កនុ ងមួយឆន ំ ី ែដល្របជ សបរេភគ ិ

េហយ ់ វភព ដ៏ចប ំ ច់ ស្រមប់្របជ សកមពុ ជ ្របមណពរី ី ី ផ្ដលជ ននក់។

់ េី យកររញជួ យ េនេពលសរេសររបយករណ៍េនះ មនករសទងដ ដី ្របតិបតេិ យ្រកមហ៊ុនឯកជន េ

ថ Petroleum Geo 20 Services [េស កមមេ្របងកត ជយ៉ ី ូ] (PGS)។ លទធផលមន ិ

ទនបេញច ញឲយ

ធរណជនដង ឹ េនេឡយ ី េទ ប៉ុែន Global

11


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ំ យ រ ្ឋ ភបល កំពុងែតេ្របី្របស់ជនួ ិ

អនរជតិ ជេលសេដមប ី អ ី ះ ងភព ្រតម ិ យ ឹ ្រតវ្រសបចបប់ េនកនុ ងវស័ នេយបយ។

១៣

រ ្ឋ ភបល បនដកថយ ិ

េ្រកយរួចេហយ  េនកនុ ងករត្រមូវ តម្លភពពឧ ី ស ហកមមដក្រសង់។ េ្រកយពីរ ្ឋ ភបល កមពុ ជបនយល់ ិ ្រពមអនុម័តគេ្រមងជរុំ ញតមភព ឧស ហកមមដក្រសង់ េនះ

េកមងៗ េដរហួស ្រពះវ ិ

នដឹកម៉ សុីន្រប

ប់្រប

ចិន េទកន់ ករ

នអណូ ងែរ ៉មួយ េនកនុង សករេវ ង េខត

Witness ្រតវបនេគ្របប់ថ ទនន ិ ន័យចងល ុ បងញ "លទធភពល

្របេសរី"។

១៤

ឆន ំ ២០០៨ មនករពេ្រគះ នង ិ ិ

ស់ េទះបម ី ន្រី បេទសកមពុ ជបន

់ ីរបស់ ផ្ដល់ករអនុញញតរួចជេ្រសច ឲយ្រកមហ៊ុន PGS បនករសទងដ េគចូលកនុ ង លែ្រស េ្រកយពក ី របញច ប់រដូវ្រចតកត់នចុងឆន ំ

២០០៨ ក៏េ យ។

១២

ំ យអភវឌ រ្របក់ ជនួ  ី ិ ន៍ែដលេគផ្ដល់ឲយ េដមប

ែកលំអអភបលកចច ិ ិ េទ។ ំ យ េសមន ទយកអនរជតផ ី ង ឹ ្របែហលពក់ក ិ ្ដល់ជនួ

្ដ លៃនថវក ិ

ជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ េរ ង ល់ឆន។ ំ ទយកមន ិ បនេ្របី នុភពែដលេគមនេ យ

ំ យេនះ េ យ រ្របក់ជនួ

្របសទធ នយយ លំអត ិ ភ ិ ពេឡយ។ ី ិ ិ ពួកេគមន ិ ្រពមទទួល គ ល់ថ រ ្ឋ ភបល ពុករលួយទំង្រសង េហយ ិ ី មន ិ េធករ ី ស្រមប់ផល

ំ យ ប់ពន់ ្របេយជន៍ៃន្របជ សេទ។ លទធផល គថ ឺ ្របក់ជនួ នដុ

្របេទសកមពុ ជេនេឡយ។ 

ករេនះ្រតវែតចប់េផ្ដីមជមួយនង ឹ ករពយរួទុកបេ

រ ផ្ដល់េ យអនកបង់ពនធ រេនកនុ ងបសចិម្របេទស េហយ ី

នង ី ែី ក ិ ្របេទសចន ិ ឥឡវូែដរ គម ឺ នផល្របេយជន៍តច ិ តួច េដមប

ំ យគំ្រទពទ លំអជវត ី ិ ៃនពលរដ្ឋកមពុ ជធមម ។ ម៉យងេទ ត ជនួ ី យក

្ដ ះ សនន

ចំេពះករ្របគល់សមបទនថមី ករ្រតតពនតយ ិ ិ ៃនសមបទនដ៏្របគល់

េហយ ី នង ិ តមភពទំង្រសង េនកនុ ងករែចក ី នបចចុ បបនន េហយ រ ំែលក នង ិ ករ្រគប់្រគង នូវធនធន

ទយកអន្តរជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ មន ិ េ្រប នុភពែដល មនេ យ

ករខូចខតែដលេកត  េឡង  រួចជេ្រសច គម ឺ ន ិ ទន់ដល់ក្រមត ិ

េដមប អអភបលកចច  ែកលំ ី ិ ិ ៃនឧស ហកមមដក្រសង់របស់

ដីេគកមួយបក។ ្រកមហ៊ុនេផ ងេទ ត ក៏អះ ងថខន ុ ួ ្រតវបន

ករជំ បអនក្រសកយ៉ងតច ិ

អនុម័តវញ ិ ។

ជួសជុលែលងបនេនេឡយ  េទ េហយ  េនមនឱកសេស្ដង

21 ្រកមហ៊ុនថមពល PT មុិដកូ អនរជតិ ្រតវបន្របគល់សមបទន ែចកសមបទនែដរ។ ដល់ែខសី

រ ្ឋ ភបល បន្របកសថ នង ិ ឹ មន ិ

ធរណៈដ៏សំខន់ទង ំ េនះ។

ំ យ េ្រកពជ ំ យមនុស ធម៌ ទយកគួរគបបភ ី ជ ប់ករែចក្របក់ជនួ ី នួ

៏ ក់ែស្ដង កនុ ងករអនុវតវធនករ េទនង ទំង ិ ឹ ករចេ្រមន ី េទមុខដជ េនះ។

ឧស ហកមមដក្រសង់របស់ ្របេទសកមពុ ជ កំពុងែតេចញ សញញឲយដង ឹ មុន ពក ី រចប់

យរដ្ឋេចរធបេតយយ ... ិ

័ កនុ ងករជរុំ ញករែកទ្រមង់ ែដល ចេធីឲយរ ្ឋ ភបល បនប ជយ ិ ទទួលខុស្រតវចំេពះពលរដ្ឋរបស់ខួ នេ្រចន ិ ី ជង។ ផទុ យេទវញ

12


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

13


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ំ កទី ១ ជពូ

ឧស ហកមមដក្រសង់របស���្របេទសកមពុ ជ

– មនរង្វន់ៃថ្ល ំ ំ ុ សត "េយង  កពង ិ ថ េនកង ុន ដ ្រប

សន៍របស់ ឯកឧត្ដម ម៉ក ុ ម៉ែរ ៉ត

22

ក់កល ែដលេយង  េ

23 រដ្ឋម ន្តី្រកសួ ងបរ ិ ថ នកមពុ ជ ស្ដី ពឧ ី ស ហកមមដក្រសង់ែដលកំពុងលូ តេឡង។ 

្របេទសកមពុ ជ េមល ី េទ កំពុងមនលទធភពទទួលផល

សនធក ឹ េ យ

ពភ ិ ពេ

ក ្រ

ភយ៉ង

រេ្របង ឧសមន ័ នង ិ ិ ធតុែរ។៉ តំរូវករខពស់ជុំវញ

ប់ផលតផល ទំងេនះ បននំឲយមនៃថខពស់ ិ

រហូតដល់េពលថមេី នះ។ លទធផលមួយ គថ ឺ ្រកមហ៊ុនននចប់

េផ្ដីមរក្របភពធនធនដ៏ ចចំេណញបន េនកនុ ង្របេទសែដល មន ិ ែដលដក្រសង់ធនធនទំងេនះកនងមកេទ ែដលពីមុន

្របេទសទំងេនះ្រតវបនេគគត ិ ថ ខះសថិរភពនេយបយេពក

េទប ច្របតបត ី មន ិ ិ ិករកនុ ង្របេទសទំងេនះបនេទ។ ្របេទស ៏ ក់ែស្ដង ៃនបតុភូតេនះ។ កមពុ ជគជ ឺ ឧទហរណ៍ដជ

េនកនុ ងរយៈេពលពរីឆនក ំ នងមកេនះ វស័ ែរ ៉ នង ិ យ ជវកមម ី ិ េ្របង ់ ទធភពៃន្រទពយ បនអភវឌ ិ យ៉ងេល ន េ យ្រកមហ៊ុនថមីសទងល

សមបតធ ិ តុែរ ៉ នង ិ េ្របងកត េនេ្រកមដីេគក នង ិ ដីបតសមុ្រទ

របស់្របេទស។ ផលចំណូលែដលរកបន មុខជតច ិ តួច េបេី ្រប ប

េធ បនង ិ ្របេទសម

័ ផស ថ សមយ ្ល ់បូ រ" ្ដ

ផលត ិ េ្របងកត នង ិ ធតុែរ ៉ ដូចជ្របេទស

អុី ៉ ក់ នង ិ ្របេទស

ហក ិ ខងតបង ូ ប៉ុែនេបីធនធនទំងេនះ្រតវ

បន្រគប់្រគងេ យ្រតម ឹ ្រតវ

ចជឱកសដ៏ល្របេសរីបំផុត

ំ េនកនុ ងជនន់ េនះ េដមប ួ ខន ី រី ច ួ ពីអនទក់ៃនភព្រកី្រកបន។

េទះជ្របេទសកមពុ ជមនកំេណន ី េសដ្ឋកចច ិ យ៉ងេល ន េនកនុ ង

ប៉ុនមនឆនក ំ នងមកេនះក៏េ យ ក៏្របជជនភគេ្រចន ី េនែត្រក្រី ក

េហយ ី ខះធនធនសំខន់ជមូល ្ឋ ន។ 'សនទស ន៍អភវឌ ិ ន៍ មនុស ' ឆន ំ ២០០៧ របស់កមមវធ ិ អ ី ភវឌ ិ ន៍ៃនអងគករ

សហ្របជជតិ បន

កនុ ងចំេ

ក់្របេទសកមពុ ជជលំ ប់ថនក់ទី ១៣១

ម ១៧៧ ្របេទស េ យ ៧៨ ភគរយៃន្របជជន្រតវ

បនប៉ន់ ម នថ រស់េនេ យ្របក់តច ិ ជង US$២ កនុ ងមួយៃថង 24 ប៉ុេ ះ។ ទនទម ឹ នង ឹ េនះ យុកលមធយមៃន្របជជនគឺែត ៥៨ ឆន ំ ប៉ុេ

ះ េហយ ួ មួយភគបី ្រតវ ី កុមរេ្រកម យុ្របំឆន ំ ចំនន 25 បនចត់ទុកថ ខះ រ្រគប់្រគន់។ ចំេពះ្របជជនកមពុ ជ ភគេ្រចន ី ិ េនែតខី េហយ ី ជវត ី លំបក។

អងគករ IMF ទយថ ផលចំណូល្របចំឆនម ំ កពី េ្របងនង ឹ េកន ី េឡង ី បនច ិ ម្ដងៗ ពី US$១៧៤ ន េនកនុ ងឆន ំ ២០១១ រហូតដល់ចំនន ួ

អតបរម US$១,៧ ពន់ ិ

ន េនកនុ ងឆន ំ

២០២១ (្របមណ ៤ ភគរយៃន GDP) រួច 26 េហយ ិ យ៉ងេល ន។ េបីសន ី ធក់ចុះវញ ិ ជករ

ប៉ន់ ម នេនះគ្រឺ តម ឹ ្រតវ ផលចំណូលេ្របងនង ឹ ផស់បូ ្ដរអនគតរបស់្របេទសយ៉ងខង ំ ។ េទះជ្របេទសកមពុជមនកំេណនេសដកិចចយ៉ងេល ន េនកនុងប៉ុនមនឆនំកន្លងមកេនះ ក៏ េ យ ក៏ ្របជជនភគេ្រច នេនែត្រកី ្រក េហយខះធនធនសំខន់ ជមល ន

្របភពព័ត៌មនេផ ងេទ ត មន ិ សូវមន

ំ សុទដ្ឋ េ្រចន កនុ ង ិ ិនយម ិ ី ដូចេនះេទ។ អនកជនញ

14


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស វស័ ិ យឧស ហកមម ែដលមនទនន ិ ន័យថមីបំផុត បនែថងេ យករ

នយយ រួម បនច ិ ិ េទ ត រតនគរជតិ ចទទួលចំណូល ប់

័ កនុ ងករែវកែញក្រគប់្រគន់ រ ងចំនន ប ជយ ួ េ្របង នង ិ ឧសម័ន

អបអរ

្រពយបរមភ ថអងគករ IMF រ ្ឋ ភបល នង ិ ិ ្របព័នធផ ពផ យ បន

ដុ

រ ពឧ ី ស ហកមមដក្រសង់ ែដលេនះជេហតុករណ៍ដ៏គរួ ឲយ ទរ េនកនុ ង្របេទសមួយែដលេនែតពង ឹ ពក់េលី

ំ នមនថ ករទយរបស់អងគករ IMF គឺ ្រសង់េចញបន។ េគឲយដបូ

ំ យអនរជតិ ស្រមប់្របក់ជនួ ំ យេសមន សហគមន៍ជនួ ី ង ឹ ពក់ 30 ក ្ដ លៃនថវក ំ ក៏បុែ៉ នគំរូៃនករ្រគប់្រគងធន ិ ជតិ្របចំឆន។

ទយរបស់េគ លំហូរចូលកនុ ង្របព័នធេសដ្ឋកិចច ៃនផលចំណូលយ៉ង

កែនងេបតកភណ ជតិ – នំឲយសង ័យថ រ ្ឋ ភបល ្របេទស ិ ិ

ែដលមនេនេ្រកមដី េហយ ួ ែដលមនលទធភពដក ី នង ិ ចំនន

មន ិ ្រតម ឹ ្រតវេទ េហយ ី ្រតវែតែកេលខចុះេ្រកម។ សំ ងេលក ី រ

េ្រចន ី េនះ គ្រឺ បែហលជមន ិ េកត ី េឡង ី ដូេចនះេទ។ េទះជយ៉ង

ក៏េ យ ផលចំណូលែដលមនលទធភពេកត ី េឡង ី េនះ េន 27 ែតធំ េហយ ី សំខន់ េបេី យង មខនត្របេទសកមពុ ជ។

ធនេផ ងេទ តរបស់រដ្ឋ – គដ ឺ ី ធនធនជលផល ៃ្រពេឈី នង ិ

ំ សករេ្រប្រី បក់ ប់ កមពុ ជ្របែហលជខជះខជយឱកសេនះ។ ជនួ នដុ

រេនះ េដមប ី េី លក ី ្របជជនេចញផុតពភ ី ព្រក្រី ក

រ ្ឋ ភបល ្របេទសកមពុ ជ ្របែហលជបនេដរី ិ ជត ិ ខង ភូម ែដលេនទេី នះពួកវរជនអ ្របក់ែដលរកបនេ យ

មគំរូៃន្របេទស

ធបេតយយ េ្រប្រី បស់ ិ

រ្រទពយសមបតធ ិ នធនធមមជតិរបស់

្របេទស េដមប ី ្រី គប់្រគងេល្រី បជជនភគេ្រចន ី ដ៏្រក្រី ក េ យមន ិ

េអេព ៉ ម ន ចំេពះសុខុមលភព ឬសទធ ី ប ី ុន ិ ៃិ ន្របជជនេឡយ។ ី

ឥឡវូេនះ ករសេ្រមចចត ី ្រី គប់ ិ កំពុងែតេកត ី េឡង ី អំពរី េប បេដមប ្រគងឧស ហកមមទង ំ េនះ។ លទធផលៃនករសេ្រមចចត ិ នឹង កំណត់ថ េតដ ី ំ

ក់កល 'ផស់បូ ្ដរ' របស់្របេទសកមពុ ជ នំ

្របេទសេចញផុតពីភព្រក្រី ក ឬមួយឲយជប់អនទក់ៃនប ិ េយគ និងករចប់ ករវនិ

ិ យ រមមណ៍េលវស័

ធនធនវញ។ ិ

ជីវកមមែរ ៉ របស់

្របេទសកមពុជ កំពុងែតេកនេឡងយ៉ ងេល ន

ធនធនែរ ៉ – លំនេំ ដម 

ទនទម ែរេនែតអភវឌ ៉ ិ យ ជវកមម ី ឹ នង ឹ េពលេនះ វស័ ិ យ៉ង ង ត់ េសង ម។ េ យខះទនន ួ ្របភពធនធនែររបស់ ៉ ិ ន័យស្ដីពីចំនន ្របេទសកមពុ ជ េហយ ី នង ិ

ថ នភពៃនករែសងរុករកធនធនែរ ៉

េនឯករ ្ឋ ន ជវកមម ែរជេ្រចន ៉ ី ី េនះ េយង ី គមនលទធភពប៉ន់

ម នពច ួ ផលចំណូល ែដលវស័ ែររបស់ ៉ ្របេទស ិ យ ជវកមម ី ី ំនន

កមពុ ជ

ចផលត នង ិ ិ ិ បន ក៏បុ៉ែនករវនេយគ ិ ករចប់ រមមណ៍

េលវី ស័ ិ យេនះ កំពុងែតេកន ី យ៉ងេល ន។ េនកនុ ងពក់ក ទសវត រ ៍ ១៩៩០ គមនគេ្រមង ជវកមម ែរធំ៉ ី

្ដ

្ដ ល

ចប់េផ្ដីមេឡយ ី

ក៏បុែ៉ នដល់ឆន ំ ២០០៦ ពត ិ ជមនករ្របញប់្របញល់រកធន

ធនែរ៖៉ គឺ ថ ប័នរ ្ឋ ភបល ែដលមនភរកចច ិ ិ េលក ី ទក ឹ ចត ិ ករ 28 វនេយគ បរេទស – គឺ្រកម្របក ិ ិ ឹ អភវឌ ិ ន៍កមពុ ជ – បនអនុម័ត

ចំេពះករវន ន េនកនុ ងវស័ ែរ ៉ ិ េិ យគ US$៤០៣ ិ យ ជវកមម ី 29 េនកនុ ងឆនេំ នះ។ េហតុករណ៍េនះ េធីឲយេលចេឡង ី នូវលទធភព មួយ គឺថេទះជមនករចប់េផ្ដីមដ៏ ង ត់ក៏េ យ ្របែហលគជ ឺ

វស័ ែររបស់ ៉ ្របេទសកមពុ ជវញ ិ យ ជវកមម ិ – មន ី ិ ែមនេ្របងេទ –

ែដលមនលទធភពេ្រចីនជង កនុ ងករជួយដល់េសដ្ឋកចច ិ ជត។ ិ

្រទពយសមបតធ ៉ ិ តុែរៃន្របេទសកមព ុ ជ ្រតវបនេគគូែផនទី ចប់ 31 ធតុ ង ំ ពច ី ុងសតវត ទី ១៩ េ យភូគពភវទូិប ំង នង ិ ចន។ ិ ែរែដលសំ ៉ គល់បន គឺមនបុកសុីត ថមកបូ

ត តបង ូ ថម

មុង ំ កនស ត អំបល នង ី ហស ិ សុល ី កត ី ិ េព្រជៃថ ូ 32 [ហ ុរកុ ី ន]។ េពលថមីជង មនេគរកេឃញ ី ធតុែរដ៉ ៏សំខន់ជង 33 ដូចជ្រកម ព ន់ ែដក ថមកំេបរ នែកល នង ី ិ តង់ែសន។ េទះ មនលទធភពអស់ទង ំ េនះក៏េ យ ក៏ធនធនែររបស់ ៉ ្របេទស

កមពុ ជខះករអភវឌ ិ ន៍រហូតដល់សពៃថង េ យ រស ងគម ជេំ ះទស់ែទងៃផទកុ នង នង ិ ិ ិ កងះករវនេយគ។ សពៃថងេនះ វស័ ែរជត ៉ ិ ផស់បូ ្ដរពក ិ យ ជវកមម ី ី ខនតតូច ច ី រជក

េ យសហគមន៍អនក្រសក េទជករដក្រសង់េចញខនតធំ េ យ ្រកមហ៊ុនធំៗ។ ្រកមហ៊ុនចំនន ួ កន់ែតេ្រចន ី កំពុងែតយកចត ិ ទុក

ក់ចំេពះវស័ ិ យេនះ។ េទះបីជព័ត៌មនអំពីករែចក ជញប័ណ

រកក៏េ យ ក៏ករ្រ ជវកមម ែរ ៉ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ គឺពបក ី ិ

្រជវរបស់ Global Witness េនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ បនសំគល់ ជញប័ណជង ១០០ សនក ឹ ែដលបនែចកស្រមប់

15


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស េគលបំណងែសងរុករកធនធនែរ។៉

34

ទនទម ឹ នង ឹ េនះ រ ្ឋ ភបល ិ

ែរេទ ៉ វស័ ិ យេនះបនទក់ទញករយកចត ិ ទុក ក់ នង ិ ករ

កមពុ ជ បន ង ំ ជវកមម ែរជេគលបំ ៉ ណងដ៏មន ' ទភព ' េន ី ិ

្របេមល ី ពចរ ិ

សកមម នូវករវនេយគ បែនថម េ យ្រកមហ៊ុនបរេទស នង ិ ិ ិ ្រកម 35 ហ៊ុនែខមរ។

ថ ជក

កនុ ងរយៈេពលប៉ុនមនឆនខ ំ ងមុខេនះ េហយ ី កំពុងែតែសងរកេ យ

សមបទន ជវកមម ែរទំ ៉ ងេនះ កំពុងសថត ី ិ េនកនុ ងដំ

ក់កល

េផ ងៗ ៃនករ អភវឌ ួ ិ ន៍។ ្រកមហ៊ុនទទួលសមបទនមួយចំនន កំពុងែតខួងអណូ ្ដ ង

កលបង េហយ សំ ិ ី វភគ

ក។

ឧទហរណ៍ េនកនុ ងេខត្រពះវ ិ

រ មនសញញចងល ុ បងញ 36 ៏ នតៃម ប់េកដិដុ រ។ សមបទន ្រសទប់មស នង ិ ែដក ដម

ខះ ្រគន់ែតកំណត់ៃផទដែី ដលកំពុងេ្រប្រី បស់ស្រមប់ ជវកមម ែរ ៉ ី

រួចេហយ ី ដូចជកែនងយកថមែកវ េនកនុ ងតំបន់ ច់្រសយលៃន េខតេពធ

ត់ជេដម។ ដស ី ី មបទនខះេទ ត េមល ី េទ មនែត

ករ្របេមល ី ពចរ ិ

ប៉ុេ

ះ ប៉ុែនមន ិ ទន់អភវឌ ិ េនេឡយ ី េទ។

េ្របង នង  ិ ឧសម័ន – លំនេំ ដម

“េ្របងេនែតេនកង  ុ ន ដេី នេឡយ។

ដច ូ ជ្រតីេនកង ុន

សម្រទ។ េយង ដង ុ ូ េទ។ េត មន ឹ ថ ្រតធ  មនទន់ ិ ី ំ ឬតច

្រសកឬេទ? មន ុ េយង  ចមន ិ ្រតី បន េយង ឹ ថ ្រតី  ្រតូវែតដង ្របេភទអ្វសន។ ី ិ ” ែត ដួង

អគគនយកៃន

ជញធរេ្របងកតជតក ិ មពុ ជ

ផ្ដល់ករវភគ របស់េ ិ

ក អំពីករ

ែស្វងរុករកេ្របង នង ិ ីទ ិ ឧសម័ន េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េនឯសននស

អន្តរជតស ្ដ េី ្របងកត េធ្វេ ឡង ិ ីព  េនទ្រី កុងភនេំ ពញ ៃថង ២៦—២៨ 37 ែខមន ី ឆន ំ ២០០៨។

ដូចជឧស ហកមមែរែដរ ៉ វស័ ិ យេ្របងកតរបស់្របេទសកមពុ ជ េន

័ កុមរភពេនេឡយ។ ែតសថត ក៏ប៉ុែន មន ិ កនុ ងវយ ី ិ ដូចឧស ហកមម

ស់

ជេ្រចន ី ព្រី បព័នធផ ពផ យ េហយ ី ជករចបស់

ស់ថ ឧស ហកមមេ្របងនង ិ ឧសម័ន ្រតវបនេគចត់ទុក សំខន់

ស់ េនកនុ ងអនគតៃន្របេទសជត។ ិ

លទធភពៃន្រទពយសមបតេិ ្របងបនេធីឲយមនកររួស ន់រក 'មស

េខម' េនះ េ យពក់ព័នធ្រកមហ៊ុន េមរក ិ អូ

លី ចន ិ

ឥណូ េណសុី ជប៉ុន នង ិ កូេរ ៉ ែដលសុទែធ ត្របកួត្របែជងរក សមបទនដ៏មនលទធភពផ្ដល់ផលចំេណញេ្រចន។ ី បក ុ សមបទនសមុ្រទទំងអស់របស់្របេទសកមពុជ (េ

េហយ ី នង ិ បក ុ ដីេគក យ៉ងេ

ថ A-F)

ស់មយ ួ បក ុ ្រតវបនែចក

េទឲយ្រកមហ៊ុនែខមរ នង មនែតៃផទ ិ ្រកមហ៊ុនបរេទសរួចេហយ។ ី ទំហំ ២៧.០០០ គ.ម. ្រក

ប៉ុេ

ះ េនកនុ ងៃដសមុ្រទេស ម

ថ តំបន់ទមទរជន់គន (OCA) ែដលេនែតមន ិ ទន់

សេ្រមចបន េ យ

រមនទំនស់រ ង្របេទសៃថ នង ិ ្របេទស

កមពុ ជ អំពេី តីអនក

ជមចស់ពត។ ករពភក េដមប ី េី ះ្រ ិ ិ

វញ ិ េនកនុ ងែខេម

ឆន ំ ២០០៨។ ក៏បុែ៉ ន ភពច

ទំនស់េនះ រ ងរ ្ឋ ភបល ៃថ នង ិ ិ ែខមរ បនចប់េផ្ដីមជថមីេឡង ី ចល

នេយបយេពលថមីេនះ េនកនុ ង្របេទសៃថ រួមជមួយនង ឹ ជេំ

្រពំែដនរ ង្របេទសទំងពរី មនន័យថ គមនករេ ះ្រ យេន 38 ជត េទះជមនករទល់្រចកយ៉ងេនះក៏េ យ ក៏េន ិ េឡយ។ ី

កនុ ងែខកញញ ឆន ំ ២០០៨ CNPA បនចប់េផ្ដីមែចកសមបទនជថមី ម្ដងេទ ត ចំេពះ ជញប័ណ

ែដលបនផុសកំណត់ េនកនុ ងបក ុ

OCA េដមប ួ ព្រងង ី ជ ឹ ដល់ករអះ ងទមទររបស់ខួ ន ចំេពះ ី យ 39 ធនធនេនះ។ រ ្ឋ ភបល មនែផនករបេងកត ី េ ងច្រកស ិ េ្របងកតតូចមួយេនកនុ ង្រសក ទនទម ឹ េពលែដល ជញធរ

េ្របងកតជតក អំពក ី ្រកមហ៊ុន ិ មពុ ជចប់េផ្ដីមនយយ ិ ី របេងកត 40 41 េ្របងកតជតិមយ ួ ។ ្រកមហ៊ុន េម៉រកំ ិ ង Chevron [េសវរន់៉ ]

កន់សទធ ំ ុខេគ ិ ស ិ មបទន ស្រមប់បុ ក A – ែដលជបក ុ ដ៏នម

បងស់ កនុ ងចំេ

មបក ី យយ ិ ុ សមុ្រទរបស់្របេទសកមពុ ជ េបន

អំពីករែសងរុករកេ្របង។ អនកសេងកតឧស ហកមម រ ំពង ឹ គត ិ ថ ករ 42 ផលត ិ េ្របងេនកនុ ងបក ឹ ចប់េផ្ដីមេនកនុ ងឆន ំ ២០១១។ ុ េនះ នង

16


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ំ “ភពៃថថ ភពេសគ េសចក្រតូ ្ល ូ រនៃនមនស ុ ម ន ករបេពញ ូ ្ឋ នៃន្របជជនករចល ូ រម ួ ី្ដ វករជមល

េហយនង ន៍នូ វសមតភព នង ថ  េរស  ិ ករអភវឌ ិ ិ ករេ្រជស  របស់្របជជន េនះគសត ឺ ិ ថ កង ុ ន ចេំ

ំ េគលករណ៍ នង ៃនសទ ។ េគលនេយបយ នង ខងែផក ម ុ ចមបង ថ ធ នស ុ ន ិ កមវត ិ ិម ិ ដេណរករ 

ំ ់អីបនន ំ នេយបយ នង គណសមបត ្ឋ ិ ច េនកង ្ដ ករសខន ្វ ុ ៉ ម ចេពះ ុ ិ េសដកច ឺ ិ េផត ិ្ត ុ ន ្របេទសកមជ ុ ព គមន ំ េនះេឡយ។ ទង ” 

សំ ដីដក្រសង់ពេី សចក្ដែី ថ្លងេទកន់្រកុម្របក ឹ សទធ ិ ិមនុស ៃនអងគករសហ្របជជតិ េ សទធ ិ ម ិ នុស ្របចំ្របេទសកមពុ ជ េ

ក យ៉ស

្របេទសកមពុ ជសព្វៃថងេនះ៖ ពក ី រពេិ

ជេចរធបេតយយ គណបក ែតមួយវញ ិ ិ

យអនកតំ 43 ក យ ៃថងទី ១២ ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៧។

ងអគគេលខធករ ស្រមប់ ិ ពេសស ិ

ធន៍្របជធបេតយយ េទ ិ

េ្រកយពីស ងគម ប់ទសវត េហយ ៍ ដ៏ ្រកក់ ី នង ិ ្រពតករណ ឹ ិ

ំ កជនន់ ថមីេនះ – គឺរបបែខមរ

បំផុតមួយេនកនុ ង្របវតិមនុស េ

្រកហម – បកខពក ួ តស៊ូ្របឆំងគនទំង

យរបស់្របេទសកមពុ ជ

បនចុះហតថេលខេលក េនកនុ ងឆន ំ ី ចច ិ ្រពមេ្រព ងសនភព ិ

១៩៩១។ ករេនះ បននំឲយចប់េផ្ដីម្របតបតករ ិ ិ រក សនភព ដ៏ធំ នង ិ ិ ៃថបំផុតមួយេនកនុ ង្របវតិ

ស េហយ ី ជករ

ចប់េផ្ដីមៃនកចច ី នំ ិ ្របង ឹ ែ្របងអនរជតិ េដមប ី លទធ្រិ បជធបេតយយ ិ

នង ិ ករអភវឌ ិ ន៍មកកន់្របេទសកមពុ ជ។ កររ ំពង ឹ គត ិ ថ ករ

េបះេឆនត ែដលេរ បចំេ យអងគករ UN េនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៣ នង ឹ នំមកករផស់បូ ្ដរែផនកនេយបយយ៉ងធំេនះ មន ិ បន កយជករពត ិ េទ។ គណបក ្របជជនកមពុ ជ ែដលជ

គណបក កន់អំ

ច ែដលអនកដក ឹ នំសុទែធ តជអតត ី

កមមភបល ែខមរ្រកហម េនះបនបដេសធ មន ិ ិ ិ យល់្រពមទទួល គ ល់ថ គណបក ខន ិ បនជប់េឆនតេទ េហយ ី បន ួ ឯងមន ំ ពួកេគបនបេងយ លុកចូលរ ្ឋ ភបល េ យករបងខត ិ បងខ។ ី នូវ ិ ំ ី េឆពះេទកន់លទធ្រិ បជធបេតយយ ករដកថយេ្រកយពីដេណរ ិ េនកនុ ងែខកកក

ឆន ំ ១៩៩៧ េនេពលេគបនទមក់ៃដគូរ

រ ្ឋ ភបល ច្រមះ េនកនុ ងរដ្ឋ្រប ិ 44 ឈម។

រមួយ្របកបេ យករបងរូ

អគគនយករដម នី ហ៊ុន ែសន

េគនយ។ ៍ េករេឈមះរបស់្របេទសេនះ ្រតវបន្រប

ក់េ យ

ក់ រករពុករលួយខនតធំ ករបំពនសទធ ិ ិមនុស ករមន ិ

េទសៃពរ ៍ ករគបសងកត់ នង ិ អភបលកចច ិ ិ ខះលកខណៈ

្របជធបេតយយ។ ផទុ យពីបំណងៃនកចច ្រកង ិ ិ ្រពមេ្រព ងសនភព ិ

ប៉រស៍ ី ឆន ំ ១៩៩១ អំ

ចនេយបយ នង ិ ្រទពយសមបតៃិ ន

កចច ្រកងប៉រស៍ ិ ្រពមេ្រព ងសនភព ិ ី េហយ ី ្របេទសែដលធប់្រតវ

្របេទសកមពុ ជ សុទធែតសថត ច ិ េនកនុ ងៃដៃន្រកមវរជនកន់អំ ចំនន ួ តច។ វតកមម ៃន្របេទស ិ ិ េលីធនធនធមមជតិដ៏ៃថវេសស ិ ិ

េនះបនកយជរដ្ឋេចរធបេតយ ដ៏ថមីជងេគ េនកនុ ងតំបន់ សុី ិ

ៃនករ្របមូល្រទពយសមបតិ នង ិ អំ

ឥឡវូេនះ ១៧ ឆនក ំ នងផុតេហយ ី េគ

គ ល់ជគំរូស្រមប់ករក

ង ំ ពីករចុះហតថេលខេលី

ងជតេិ ្រកយពីស ងគម ឥឡវូ

ជតិ – គៃឺ ្រពេឈី ដី នង ិ ធនធនជលផល – គជ ឺ មូល ្ឋ ន្រគះឹ ចនេយបយេនះ។

17


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

្របអប់ទ១ ី | េឈខ  ះជ ខជយ – េមេរៀនៃនករកប់េឈខ  ុសចបប់

ហ៊ុនែខមរ នង ិ បរេទស។ ៃ្រពេឈជ  ង្របំពរី

េនកនុ ងទសវត ១៩៩០ ៃ្រពេឈរ បស់្របេទសកមពុ ជ ្រតូវបន ធនគរពភពេ ិ

៣៩ ភគរយៃនៃផទដីរបស់្របេទសកមពុ ជ – ្រតូវ្របគល់េចញ

កពពណ ៌ នជ 'ធនធនដ៏សំខន់បំផុត ស្រមប់ ិ

ករអភវឌ ិ ន៍' របស់្របេទស។

45

េនកនុ ងកចច ិ ្រពមេ្រព ងទំងេនះ ែដលមនលកខណៈសទធ

សព្វៃថងេនះ ខូចខតយ៉ងេ្រចន។ 

ស់ ចំេពះេគលបំណងៃនសមបទនក។ ិ

អស់រយៈេពលប៉ុនមនឆនក ំ ន្លងមកេនះ េឈម  នតៃម្លជេ្រចន  ្រតូវ បនលក់េចញ េ

ទសវត េនះ ្រកុមហ៊ុនទំងេនះគជ ឺ ភគី្រប្រពត្ត ឹ ករកប់េឈ

កប់េឈេ នះ មន ិ បនចូលេទកនុ ងហប ិ របស់្របេទសជតិេឡយ  គឺ

ខុសចបប់ភគេ្រចន  េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។

ផទុ យេទវញ ិ េមល  េទ បនចូលេទកនុ ងគណនីធនគររបស់អនក

្រប្រពត្ត ឹ ករបំពនសទធ ិ ិមនុស យ៉ងធងន់ េទេល្របជជនែដល

កប់ៃ្រពេឈខ  ុសចបប់ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េហយ  នង ិ តំណភជប់ៃនកចច ិ ករេនះ

១៩៩៥។ ករ្រ

48

េនកនុ ង្រគេនះ បុគគលិ កៃន្រកុមហ៊ុនទំងេនះ បន

46

Global Witness បនចប់េផ្ដម ៌ ន អំពីករ  បេញច ញឲយដង ឹ ព័តម

ជមួយនង ឹ ជេំ

សមបទនក ិ

ទំងពរី េដមប  ្រចូ ី តផលចំេណញយ៉ងេលឿន។ ដល់ទីបញច ប់ៃន

យករកប់

ៃ្រពេឈគ ្រទពយសមបត្តិភគេ្រចន  ម នក្រមត។ ិ  ែដលបនមកពក ី រ

កប់ៃ្រពេឈ េហយ  នង ិ អតថជន ិ ិ នេយបយរបស់េគ។

47

ទំងអស់ បនបំពនចបប់ ឬលកខខណ្ឌៃនកចច ិ ្រពមេ្រព ងេគ ឬ

យអនកនេយបយធំខពស់ េទកន់្រកុមហ៊ុន

ឯកជន ឬបុគគលែដលរកផលចំេណញឆប់រហ័ស េ

នហ.ត. – គឺ

ះទស់ែទង ករពុករលួ យ នង ិ ករបំពនសទធ ិ ិមនុស េនកនុ ងឆន ំ

ំ ង បនបង្ហញឲយេឃញ វ្រជវដបូ ំ ុងេ្រកយៃនស ងគម  ថ េនកនុ ងប៉ុនមនឆនច

សុី វល ភនេំ ពញ បនេ្របក ិ របស់្របេទសកមពុ ជ ទំងែខមរ្រកហម នង  រកប់ ិ រ ្ឋ ភបល ិ

រស់េនេល ឬជត ិ ដីសមបទនៃ្រពេឈ។  េនះមនរួមទំងករ

មមន ិ ឲយចូលតំបន់ៃ្រពេឈ ករគំ មកំែហង កររ ំេ

ករណីយ៉ងេ

ស់មយ ួ ឃតកមម។

ភផ្លូ វេភទ េហយ  កនុ ង

់ ទ េនទីបំផុត ករគបសងកតព ី យក នង ិ អងគករអន្តរជតិ បននំឲយ

រ ្ឋ ភបល កមពុ ជពយរួទុក្របព័នធកប់ៃ្រពេឈេ ិ

យ ‘សមបទនក ិ ’ េនកនុ ងឆន ំ

២០០២។ ក៏បុែ៉ ន្តេទះបីមនករសនយឲយែកែ្របេនកនុ ងទី

ធរណៈក៏េ

យ ក៏រដ្ឋ

លក់េឈ េដមប មភយុទធនករ េហយ  ឧបតថ  ក ី  ក៏បនេ្របយុទធនករជេលស េដមប ី ប់

្រសេមលរបស់្របេទសកមពុ ជបនបន្តរក្របក់ចំេណញពីវស័ ិ យៃ្រពេឈ។  ម ន្តី

ឆ្លងកត់្រពំែដន ជមួយ្របេទសៃថ ដ៏មនតៃម្ល $១០—២០

លទធផលគឺថ ករកប់ៃ្រពេឈខ  ុសចបប់បនបន្តេ

ៃ្រពេឈប  ែនថមេទៀត។ ករេសុ បអេងកតបនបង្ហញឲយេឃញ  ថ មនករលក់ដូរេឈ នកនុ ងមួយែខ។

ំ េនះ បនែបរជេធ្វវ ទធ ែដលទទួលបនទុ កអនុវត្តករែកទ្រមង់ទង ិ ង ន វញ។ ិ

យទ្រមង់េផ ងៗ េហយ  េនែត

័ ម ៌ នេនះ ្រពំែដនៃថ្រតូវបនបទ េ្រកយពីករេបះពុមពពត ិ មន ិ ឲយេឈែ ខមរចូលេទៀត –

បងកករខូចខតដ៏ធងនធ ់ ងរ េទេលៃ្រពេឈែ ដលេនសល់របស់្របេទសកមពុ ជ។

សុី វល។ ិ

្របេទសជតិ ឥឡវូ េនះមនភរកចច ិ ្រគប់្រគង្រទពយសមបត្តិជតែិ រ ៉ នង ិ េ្របងកតរបស់

ករេនះបនផ្ដច់្របភពដ៏សំខន់មយ ួ ៃនករឧបតថមភកងេយធស្រមប់ស ងគម ក៏បុែ៉ ន្ត េនះមន ិ ែមនជទីបញច ប់ៃនករកប់េឈខ  ុសចបប់ េនកនុ ងៃ្រពេឈ

របស់្របេទសកមពុ ជេទ។ េនកនុ ងពក់ក

្ដ លទសវត ១៩៩០ ម ន្តីរ ្ឋ ភបល ិ

តំែណងខពស់បន្របគល់សមបទនកប់េឈ ៣០ េទ ៤០ សមបទន េទកន់្រកុម

ខងេល៖  កចច ិ ្រពមេ្រព ងសមបទនៃ្រពេឈ  ចុះេនឆន ំ ១៩៩៧ េ ចុះកចច ិ ្រពមេ្រព ង្របគល់ៃ្រព ៧ ខងេល(េ្រកម)៖

ន ហ.ត. ឲយ្រកុមហ៊ុនឯកជន េ

យេ

ក សុ ខ

ពួកវរជននេយបយដែដល ែដលបនខជះខជយធនធនៃ្រពេឈរ បស់

្របេទសជតិែដរ។ ដូចជេឈៃ ថ្លែដរ ធនធនទំងេនះគឺជឱកសមនែតមួយ េពលគត់។ េពល

អស់ គឺ អស់ជនចច ិ េហយ។ 

នែដលជឧបនយករដ្ឋម ន្តក ី មពុ ជ នង ិ ្របធនៃន CNPA។ េនក

50

49

្ដ លទសវត ៩០ េ

កបន

យលកខខណ្ឌដ៏សទធចំេពះបំណងរបស់្រកុមហ៊ុនកប់េឈ។ 

នរបស់សមបទនក ់ ិ ។ េនទសវត ៩០ សកមមភពៃន្រកុមហ៊ុនទំងេនះ េធ្វឲ  យធនធនៃ្រពរបស់កមពុ ជ ចុះអន់ថយយ៉ងធងន។

18


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ម នីរ ្ឋ ភបល អនកេយធ នៈធំ េហយ ី ិ ី នង ិ សហករ ី ជវកមម

របស់េគ េ្រប្រី បស់បូ៉លស ិ នង ិ កងេយធពល ដូចជកងទ័ព ឯកជនរបស់ខួ ន េ យមនតុលយភពតច ិ តួច

តុ

ស់ ព្រី បព័នធ

ករែដល្រតវបន្រគប់្រគងេ យអនកនេយបយ ឬពី

សងគមសុវី ល ៉ ម នឆន ំ ិ ែដល្រតវបនប ងកបបនច ិ ម្ដងៗ អស់បុន

េនះ េ យករសមប់ នង ិ ករគំ មកំែហង។ ម នីរដ្ឋ នង ិ អនក មនអំ

ចេនជុំវញ ិ ពួកេគ មនសមតថភពេដមប ី ច ី ប់យកធន

ធនធមមជតិ នង ិ ធនធនេសដ្ឋកចច ិ ្រពមទំង្រទពយសមបតរិ បស់ 51 អនកដៃទ យយគ េហយ ិ ី ូបដបកខ ី ប ងកបសទធ ិ រិ បស់េគ។ ធនធនធមមជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ

ចផ្ដល់មេធយបយេដមប ី ី

ជរុំ ញេសដ្ឋកចច ិ ជតិេ្រកយពីស ងគមបន។ ផលចំណូលមកពី

ករកប់េឈី ចមករ នង ិ ធនធនជលផល

បនធូ រភព្រក្រី ក េហយ ី ក

ចេ្របី្របស់េដមប ី ី

ងេឡង ិ នូវេហ ្ឋ រចនសមព័នធ ី វញ

ចំបច់។ ប៉ុែន ផទុយេទវញ ិ ករពុករលួយជយថ្រកម ពស

េពញ្រគប់ ថ ប័ន ្រពមទំងករ្រគប់្រគងេសដ្ឋកចច ិ េ យខុសឆគង េនះ បនដកហូតព្រី បជជនទំងអស់ នូវផលចំណូល ែដលកុំ

អី ចេកត ី មកពីផលតផល ិ

ធរណៈទំងេនះបន។

ំ  ដេណរករ គជ ឺ ករសំខន់៖ េហតុអប ី្វ នជករែចករ ំែលក សមបទន េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ ជករសំខន់

ដល់សពៃថងេនះ ករយកចត ិ យេ្របង ិ ទុក ក់ភគេ្រចន ី េលីវស័

នង ិ ធតុែរ ៉ េនះបនេផ្ដតេលី េតី្របក់នង ឹ េទ

ខះ េនេពល

ែដលចប់េផ្ដីមបេងកត តច ី ផលចំណូល។ មនករនយយ ិ ិ តួច

អំពីេតីសមបទន្រតវ្របគល់ឲយអនក

ខះរួចជេ្រសច េហយ ី

ំ ី អ។ េ យដេណរករ ី ក៏ប៉ុែន េទះជករពុករលួយ នង ិ អំេពខ ី ុស ចបប់ មនេនកនុ ង្រគប់ដំ

ក់កលៃនករដក្រសង់ធនធន

ធមមជតិ ទំងេនកនុ ង្របេទសកមពុ ជក្ដី នង ិ ្របេទសមនធនធន េ្រចន ី ដៃទេទ តក្ដី ក៏ករពុករលួយែតងែតចប់េផ្ដីម្រតម ឹ ចំណុច

ំ ី ម ចូលដេណរករ

ធនធនធមមជត៖ ិ គ្រឺ តម ឹ ករែចក

ព្រងង ី ី ឹ ជបែនថមេទ ត នូវសមតថភពរបស់អនកទំងេនះ េដមប ចប់េ្របដ ី ងគំនស់ៃនអំ

ច៖ គឺរ ្ឋ ភបល ចបប់ តុ ិ

ករ

កងេយធពល េហយ នយយ ម៉យង ី នង ិ ករយធបេតយយ។ ិ ិ ិ

េទ ត ករែចករ ំែលកសមបទនេ យភពេសមគ ី ន គជ ឺ ែផនកដ៏

សំខន់មយ ួ ស្រមប់ករអភវឌ ួ ែដល្របតបត ី ី ិ ន៍រដ្ឋមយ ិ ិេដមប

េមល ្របេយជន៍ៃនពលរដ្ឋខួ នឯង។ េនេពលវភគ ិ ី បញ ម ំ ី ែចករ ំែលកសមបទនេសដ្ឋកចច ែបបេនះ ដេណរករ ិ េនកនុ ង

វស័ ៉ ិ យឧស ហកមមេ្របង នង ិ ធតុែរេនកន ុ ង្របេទសកមពុ ជ កយ

េទជេរ ងដ៏សំខន់បំផុត។

េនកនុងរបយករណ៍េនះ Global Witness ពនតយ ិ ិ េមល ី ករណី ់ ក ៏ ំពុងលូតេឡង េផ ងៗ កនុ ងវស័ ិ យដក្រសងដ ី របស់្របេទស កមពុ ជ េ យមនេគលបំណង យតៃមករ្រប្រពត ឹ របស់

រ ្ឋ ភបល កមពុ ជ េហយ ី នង ិ ្រកមហ៊ុនជៃដគូ េហយ ី ែសងយល់ ិ ពីអនគតលទធភព ៃនផលចំណូលមកពីេ្របង នង ិ ធតុែរ។៉

េនកនុ ងរបយករណ៍េនះ Global

Witness ពនតយ ិ ិ េមល  ករណីេផ ងៗ

កនុ ងវស័ ៏ ំពុងលូ តេឡង ិ យដក្រសង់ដក 

របស់្របេទសកមពុ ជ េ

យមនេគល

បំណង យតៃម្លករ្រប្រពត្ត ឹ របស់

រ ្ឋ ភបល កមពុ ជ េហយ ិ  នង ិ ្រកុមហ៊ុន

ជៃដគូ េហយ  ែស្វងយល់ពអ ី នគត

លទធភព ៃនផលចំណូលមកពេី ្របង

នង ិ ធតុែរ ៉។

សមបទនស្រមប់ធនធនេនះឯង។ េនកែនង

ែដលធនធន្រតវបនែចករ ំែលកេ យពុករលួយ

េនះ េធីឲយខូចរូបភពពត ិ ៃនទីផ រ។ ធមម

េនះនំឲយមនករ

េ្របី្របស់ធនធន េ យរេប បដ៏មន ិ សូវមន្របសទធ ិ ិភព

េហយ ី បងកលទធផលអភវឌ ិ ន៍ដ៏មន ិ ល។ ករែចករ ំែលកធនធន

ក៏ផស់បូ ្ដរសភពករណ៍នេយបយផងែដរ។ ផលចំណូល

ែដលរកបន មកពក ឹ ី រែចករ ំែលកខុសឆគងេនះ បនព្រងង

ំ ជហរ នង ិ ករមន ិ ទទួលេទសៃពរ ៍ ៃនពួកវរជន េហយ ី បន

19


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ្របអប់ទី ២ | ករវនេយគ េលដធ ់ ញច ឹង! ិ ិ ី ី្ល េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ – ដូចជករប្លនអ “ករបេណញ េចញននេពលថមីេនះ មនលកណៈ ្រសេដ ងគន គរួ ឲយ ្ដ ខ

អ្វីេឡយ។ លទធផល គឺថករចប់ក្ដប់ដីគឺជេដម ៏ ំបំផុតមួយ ៃនករ  េហតុដធ 

ំ ិ កែនង ័ ម បេង រទក ឧសន េចញ ន នង ធ ុ វញ ្ល បេណញ ្ដ ឹ ែភក ិ ែខល ហ៊ុ ព័ទជ

មនុស ប់ពន់នក់្រតូវបនបេណ្ដញេចញពីដីរបស់ខួ ្លន េរៀង ល់ឆន។ ំ

ំ ់ បលស កត់សគល។ ូ ៉ ិ ប ងប ក បតកម ុ ម ្រប

ប់ េ

ំ យក ំេភង ឆក់ ្ល ដបង

U.N. មន អក អក គ ុ ៃថងរះ េដមប ន សេងត ក សទ ធ នស ុ ន សេងត ក អងករ  ឃត់ ិ ិម ី

័ ៌ េហយ យករណ៍ពតមន។ េនកង ន ូ៉ ិ  នង ិ អក  បលស ុ ន ករណីជេ្រចន

បំពនសទធ  ភព្រក្រី ក េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េ ិ ិមនុស នង ិ ករបេងកត ំ សកចច ជនួ ិ ករពរពលរដ្ឋកមពុ ជ ពីផល សមតថកចច ិ អនុវត្តករេដញេចញ 56

អងគករ Human Rights Watch កត់សំគល់អំពក ី រេដញ្របជជនេ

បងខត ិ បងខំ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ ឆន ំ ២០០៦។

52

55

្រកក់ៃនករអភវឌ ិ ន៍ពណជជ ិ កមម ពួក

មបញជពីអនកែដលកន់អំ

ចេសដ្ឋកចច ិ នង ិ

ជនរងេ្រគះ្រតូវបនបេណ្ដញេចញពផ នេយបយវញ។ ិ ី ទះ នង ិ ដីរបស់ខួ ្លន

ំ ល ឬមនច ំបច់ េដមប ំ គ ំ មកែហង ឬេ្របកមង ្ល ំ បងិត ខ បងខ្រជុ  េដញ ិ ី ំ ្ល ្របជជនេចញ េហយ ផះ ទ របស់េគ។”  បផញ

ថ ប័នរដ្ឋ ែដលទទួលភរកចច ំ – គក ិ ខងែផនកេ្រប្រ បស់កម្លង ឺ ងទ័ព កង

វុធហតថ ឬប៉ូលិ ស – ធមម

យមន ឹ មុន ឬមន ឹ មុនេ ិ សូ វឲយដង ិ ឲយដង

យមន ត្តធ  រកយុ ិ ផ្ដល់ទីជ្រមកេផ ងឲយរស់េន េហយ  មន ិ ផ្ដល់ផូ ្លវេដមប ី ិ ម៌ពត ិ

េឡយ។ មនករ យករណ៍ជេ្រចន  ែដរ អំពីករគំ មកំែហង ករបន្លច ករ  េ្របក ំ ្រជុល នង  ម្លង ិ ករដុតផទះ។

ំ ច ្របេទសកមពុ ជកំពុងស៊ូរងជង ឺ ប់ហូតដ។ ី រ ងឆន ំ

១៩៩៣ នង បន្របគល់សមបទន ិ ១៩៩៩ រ ្ឋ ភបល ិ

ដីេសដ្ឋកចច ៏ េងកត  ិ ស្រមប់្របែហលមួយភគបី ៃនដីដប

ផលេ្រចន  បំផុតរបស់្របេទស ស្រមប់ករអភវឌ ិ ន៍

ពណជជ ិ កមម េ

យ្រកុមហ៊ុនឯកជន។

53

ង ំ ព្រី គេនះ

មក រ ្ឋ ភបល េនែតបន្តែចកសមបទនដយ ី ៉ ងរហ័ស។ ិ រ ្ឋ ភបល របស់សេម្ដច ហ៊ុន ែសន បនបរច ិ ិ ច គដីែ្រស

យ៉ងធំសេមបម  នង ិ ដីឡូត៍កនុ ងទី្រកុង ែដលឥឡវូេនះ

សរុបមកគឺ ៤៥ ភគរយៃនដីរបស់្របេទសកមពុ ជ។ អនកវនេយគ ្រតូវបនផ្ដល់អ្រ ិ ិ

ពនធ

រ។ ធមម

ៃថ្លដស ៏ ទធ នង ិ កររួច

អនកែដលរស់េនេលដីេនះ្រ

បនផ្ដល់្របេយជន៍ដស ៏ ទធតច ិ ជង េ ពួកេគ្រតូវបនេដញេចញពីដីេ

54

ប់ ្រតូវ

យជេរឿយៗ

យបងខំ េ

យមន ិ សង

ករបេណ្ដញ្របជជន៖ ន្រពក ឹ ៃថងទី ២០ ែខេម

ឆន ំ ២០០៧ សមជក ិ កង

វុធហតថ ប៉ូលិ ស នង ិ កងេយធពលេខមរភូមន ិ ទ

ចំនួន ១៥០ នក់ បនមកដល់្រកុមទី ៦ េនកនុ ងសងកត់មត្ត ្រប ិ ភព ្រកុង្រពះសហនុ ី ឧសម័នបេង្ហ រទក ឹ ែភនក។ បនទប់មក ពួកេគបនបេណ្ដញ ១០៥ ្រគ

ប់េ

57

ំ ឆក់ ែខល នង យកំេភ្លង  ដបង ិ

រេចញពភ ី ូមេិ នះ។

20


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ��� បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

iii

iii

រករខ្វះតម្លភព េនកនុ ងវស័ ិ យ

ដូេចនះ ែផនទីេនះគឺជករប៉ន់

ម នអំពី

ជវកមម ែរ ៉នបចចុ បបនន Global Witness មន ី ិ

ថ នភពៃនវស័ ិ យ

ជវកមម ែរ ៉របស់្របេទសកមពុ ជ ី

ចបញជក់ពី

ថ នភពផ្លូ វចបប់ ឬ្របតបត្ត ិ ិករ ៃនសមបទនទំងអស់េនះបនេទ។

មករេចះដង ឹ ល្អបំផុតរបស់ Global Witness េនកនុ ងេដម  ឆន ំ ២០០៩។

22


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

23


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ំ កទី ២ ជពូ

ជវកមម ែរ ៉ ី

ដល់សព្វៃថងេនះ ឧស ហកមមែរ ៉របស់្របេទសកមពុ ជ បនអភវឌ ិ

ែដលអនកេសុ បអេងកតរបស់ Global Witness បនសទងេ់ មល  េន

កនុ ងេខត្តសឹ ទងែ្រតង ្រពះវ ិ

យសមងត់ មនសូ វមនអនក ិ

ចប់ រមមណ៍េទ។ ក៏បែុ៉ ន្ត

ជវកមម ែរ ៉មនលទធភពស្រមប់ករប៉ះពល់យ៉ងធំ េទេល ី េសដ្ឋកចច  ិ សងគម នង ិ បរ ិ ថ ន ែដលកន្លងមក្រតូវបន្រពេងយ កេន្តយ  មន ិ យកចត្ត ិ ទុក

ធនែរ ៉ ែដល្រតូវបន្របគល់េ

ជញប័ណ្ណែស្វងរុករកធន ងេល

ព័តម ៌ នព្រី បភពេដម  នង ឹ ថ ិ ្របភពបនទប់បន ំ បនឲយដង ជញប័ណ្ណែស្វងរុករកធន

ធនែរ ៉ ស្រមប់ជង ១០០ កែន្លង ពសេពញ្របេទស េហយ  ំ  េនះ េមល ដេណរករ  េកន  េទ ចប់េផ្ដម  េលប ន។ Global Witness ដង ឹ អំពី

ជវកមម ធនធនែរ ៉ចំនន ួ ២១ សន្លក ី ឹ 58 ែដលបនែចកេនកនុ ងឆន ំ ២០០៨។ ្រកសួ ងមនសមតថកចច ិ

ជញប័ណ្ណ

េហយ ៌ នឲយ  នង ិ ្រកុមហ៊ុន មន ិ សូ វេបក  ព័តម ករែចក

ជញប័ណ្ណទំងេនះេ

ធរណជនដង ឹ អំពី

ះ។

Global Witness បនេទដល់កែន្លងេធ្វ

មនេសចក្ដី យករណ៍ អំពីករណីគំ មកំែហងអនក្រសុកែដរ។ េនកនុ ងករណីទំងអស់េនះ គមនករយល់្រពមេ ករ្រជបដង ឹ មុន ពីអនក្រសុកទំងេនះេ

ជវកមម ែរ ៉មួយចំនន ួ េន ី យផទល់

ែភនក។ អនកេសុ បអេងកតរបស់េយង  បនរកេឃញ  ភស្តុ

ងថ ដូច

ជវស័ ុ ករកន់កប់ ឬ្រគប់្រគងៃន្រកុមហ៊ុន ិ យៃ្រពេឈព  ម ី ន ជវកមម ែរ ៉ទំងេនះ សថិ តេនកនុ ងៃដៃនពួកវរជនៃនរបប្រគប់្រគង ី

ំ  េពញ ជវកមម ែរ ៉ទំងេនះចប់េផ្ដម ី  ដេណរករ

េលញ គប ុ គលទំងេនះឯង ែដលនង ឺ គ ឹ ទទួលផល្របេយជន៍ខង ផ្លូវហរញញ ិ វតថុ ។

យេសរ ី េ

ះ។

រ ្ឋ ភបល ្របេទសកមពុ ជបនសេ្រមចចត្ត  ឲយ ិ េដមប ី ិ

ជវកមម ែរ ៉មន ី

ទភព ជងេសចក្ដ្រី តូវករ នង ិ ិ កចច ិ ករពរៃនបរ ិ ថ ន។ នន ុ មន ិ ន ករបចចុ បបនន តំបន់ែដលពីមន ិ ទន់មនអនក

ផ ងេ្របង

ែស្វងរុករងធនធនេនេឡយ  េនកនុ ងតំបន់ជរួ ភន្រំ ក ៉ ញ ៃ្រពឡង់ នង ិ ែដនជ្រមកសត្វៃ្រពភន្រំ កេ

ប េនះនង ឹ ្រតូវបនេធ្វឲ  យខូចខត

៍ េនកនុ ងចំេ ឬបំផិ្លចបំផ្លញជអចៃិ ន្តយ។ ២៣ តំបន់របស់្របេទសកមពុ ជ មនយ៉ងេ ែដលមនសកមមភព

កនុ ងឆន ំ ២០០៨ េដមប ែរ ៉ េ  េឃញ ី ី  ករអភវឌ ិ ន៍ ជវកមម

្របេទស។ េបស  ិ នជ

មចស់ទទួល្របេយជន៍ ៃន្រកុមហ៊ុនែដលពក់ពន ័ ធកុ នងសកមមភព ជវកមម ែរ ៉។ េនកែន្លងខ្លះ ដ្រី តូវបនរប ី ឹ អូសពអ ី នក្រសុក េហយ 

យរ ្ឋ ភបល។ សំ ិ

រ ្ឋ ភបល ្របេទសកមពុ ជ បន្របគល់ ិ

ត់។ េនកនុ ងករណីេផ ង

េទៀតមួយចំនន ួ មនេគ យករណ៍ថ សមជក ិ ៃន RCAF ជ

ក់ ជទូេទ។

Global Witness បនចង្រកងបញជ ី ៃន

រ នង ិ េពធ

ជវកមម ែរ ៉្របេភទ ី

មតំបន់ករពរទំង ច

ស់ ៦ តំបន់

មួយ កំពុងែតេកត 

iv េឡង  េនកនុ ងែខ ្រពំែដនតំបន់។ េនេពលែដល

ជវកមម ែរ ៉ទំង ី

ំ  យ៉ងេពញេលញ េហយ េនះ ចប់េផ្ដមដេណរករ  ផ្លូ វ្រតូវបនឆករ េទកន់កែន្លងទំងេនះ តំបន់ធំេធង ៃនៃ្រពេឈែ ដលពម ី ន ិ គមន អនក

ប៉ះពល់េ

ះ នង  ស៊ ឹ ្រតូវបនេបក  េឡង  េដមប ី ូ រងករគំ ម

កំែហងេផ ងៗេទៀត ដូចជករកប់ៃ្រពេឈខ  ុសចបប់ នង ិ ករ សម្លប់សត្វៃ្រពខុសចបប់ជេដម។  ែផនកដូចតេទេនះ ផ្ដល់ពត ័ ម ៌ នបែនថម េដមប  គំ ី ្រទករសននិ ្ឋ ន ទំងេនះ។

មនករពក់ពន ័ ធកងេយធកន់ែតេ្រចន ិ យ  េឡង  េនកនុ ងវស័ ជវកមម ែរ ៉ េ ី កនុ ងករយម

យសមជក ិ ៃនកងេយធពលេខមរភូមនទ ិ ចូលរួម ជវកមម ែរ ៉្របំកែន្លង េនកនុ ងចំេ ី

ម្របំមយ ួ កែន្លង

iv

តំបន់អភរក ី យ តំបន់េ្រប្របស់េ្រចន ិ ទំងេនះ គ៖ ឺ ឧទយនជតិវរៈជ័  យ៉ង

សំ ឡូត េហយ ំ ៉ ល់ ភនេំ ព្រជ ភនស ំ ំ កុះ នង  នង ិ ែដនជ្រមកសត្វៃ្រពភនឱ ិ ពម្រកេ

ប។

24


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ករ

“រដ្ឋ្រតូវរក ករពរបរ ិ ទ ដធ ី ី្ល ទក ឹ

ចបប់សព ្ដី ក ធនធនែរ ៉ ឆន ំ ២០០១ ី ី រ្រគប់្រគង នង ិ ករេធី ជវកមម

ៃនេភគ្រទពយធមជត ថ ន នង ុ ម ិ តលយភព ិ

េហយ  ្រតូវចត់ែចងឲយមនែផនករចបស់ ជ

ជញប័ណ្ណេដមប  ខួ ី ង?

ក់ក្រមត ែរ ៉ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ ី ិ េល ជវកមម

កស ខយល់ ភគព ូ ភ

់ ស់ កង មន ុ ន ករ្រគប្រគង

័ េអកឡស ស ្ត ្របពន ធ ូ ូ ុ ី ែរ ៉

ទី ៥៩ ៃនរដ្ឋធមមនុញញ្របេទសកមពុ ជ

បេុ ៉

ករកធតុ ែរ ៉

កមពុ ជ (CDC) ស្រមប់សមបទនែរ។៉ ្រកបខណចបប់ ស្រមប់

សន៍របស់ឯកឧត្ដម ស៊ុយ ែសម រដ្ឋម ន្តី្រកសួ ងឧស ហកមម ែរ ៉ នង ិ ថមពល

េឆ្លយ ដ៏តង ិ ិ យែរ ៉  េទកន់ NGO ែដលសូ មវធនករ ឹ រង ឹ ជង កនុ ងករ្រគប់្រគងវស័ ២០០៨។59

េនេ្រកមរដ្ឋធមមនុញញរបស់្របេទសកមពុ ជ ធនធនែរទំ ៉ ងអស់ គឺ 60 ជ្រទពយរបស់រដ្ឋ េហយ ី ្រតវបន្រគប់្រគងេ យចបប់។ ចបប់ ស្ដីពក ី រ្រគប់្រគងនង ិ ករេធី ជីវកមមធនធនែរ ៉ ឆន ំ ២០០១

េហយ ី នង ិ ចបប់ស្ដីពីកចច ិ ករពរបរ ិ ថ ន នង ិ ករ្រគប់្រគងធនធន

ធមមជតិ ឆន ំ ១៩៩៦ គជ ឺ េគលនេយបយ ែដលគួរគបបជ ី

មូល ្ឋ នែដលករែសងរុករកធតុែរទំ ៉ ងអស់ េនកនុ ង្របេទស

កមពុ ជសំ ងេលីេនះ។ េនកនុ ង្របព័នធចបប់របស់្របេទសកមពុ ជ

v ចបប់្រតវបនអធបបយ បែនថម េ យអនុ្រកតយ ិ ឹ នង ិ ្របកស ែដល

ផ្ដល់េសចក្ដល ី ទ ី ំអត ិ បែនថម អំពទ ី ្រមង់ែបបបទ េដមប ី ទួល 61 សមបទនែរ។៉ ឯក រទំងេនះមន ់ ូនឲយ ិ បនផ្ដលជ សំេ

ៃនអនុ្រកតយ ឹ នង ិ ្របកសខះៗ។ ឯក

រទំងេនះ

រេប បែដល្រកមហ៊ុនទំងេនះទទួលសមបទន គឺមន ិ ចបស់

ស់

េទ ប៉ុែនបុគគលក ិ មនក់របស់ MIME បនអះ ងថ ករសេ្រមចចត ិ

្រតវបនេធេី ឡង ី េនកនុ ងករ្របជុំថនក់ខពស់ រ ងម នី MIME នង ិ 63 ម នី CDC។ េ្រកពីភព្រសពច្រសពល ិ ិ អំពរី េប ប្របគល់

មករ យករណ៍របស់កែសត Cambodia Daily ៃថងទី ២៥ ែខវចឆ ិ ក ិ ឆន ំ

ធរណជនេមល ី េទ ក៏បុ៉ែន Global Witness បនទទួល

ថ ប័នមនសមតថកចច ិ េនះ ្រតវ

កនុ ង្របេទសកមពុ ជ ក៏្រតវែត ក់ពកយសុដ ំ ល់្រកម្របក ឹ អភវឌ ិ ន៍

ះ។”

្រប

េហយ ី ែី ចក ជញប័ណែសងរុករក ឬេធី ជវកមម ី ី មនភរកចច ិ េដមប

បនចត់ទុកថ ជ្រកសួងឧស ហកមម ែរ ៉ នង ិ ថមពល 62 (MIME)។ ក៏បុែ៉ ន ្រកមហ៊ុនែរ ៉ ែដលចង់េធ្រី បតបតករ ិ ិ េន

អនផល ៃ្រពេឈពពក ឆ ុ ួ សត្វៃ្រព មចជត ិ ធនធនជលផល”

៊ុ ្រគន់ែតេដរកង “្រកុមហន ួ ដខ ្ល េដមប ី ះ  ី  ខង ុ ន ៃ្រព េហយ

ថ ប័នមនសមតថកចច ៉ ងេនះ ិ ' ្រតវ្រគប់្រគងធនធនែរទំ

ធនធនែរ។៉ េនេពលបចចុ បបននេនះ

័ ម ថម នង ថមពល េ្របងកត នង ិ ឧសន ិ ខ ច់ តបង ិ ូ ថម ៃ្រពេឈ នង

ម្រ

ែចងថ '

សមបទន ក៏ មន ិ ចបស់ែដរថ េតស ី មបទនទំងេនះ្រតវបនេ្របី

យ៉ងដូចេម្ដច អនក

្រគប់្រគង េហយ ទក់ទងនង ី ឹ

ជញប័ណ

ធនធនែរយ ៉ ៉ ងដូចេម្ដចេនះេទ។ េនេពលបចចុ បបននេនះ សមបទន

ែរ្រតវបន្របគល់ ៉ េនកនុ ង ឬមុន ដំ

ក់កលែសងរុករក ពម ី ុន

កចច ៉ ះហតថេលខ។ ដី ិ ្រពមេ្រព ងដកយកធនធនែរ្រតវបនចុ

សមបទនមួយចំនន ួ េ្រចន ំ ំេលស ំ តបរម ែដល ី មនទំហធ ី ពទ ី ំហអ ិ 64 កំណត់ មចបប់។

អនក

ជមចស់ដ? ី

កងះែដលគួរឲយ្រពយបរមភបំផុតមួយ េនកនុ ងក្រមងចបប់សី្ដ

ជវកមម ែរ ៉ គជ ជួយអនកែដល្រតវបនបេណ្ដញ ិ ី ឺ ករខះវធនករ

េចញពដ ី ីធី េ យ

រ្របតបតករ ិ ិ ធនធនែរ។៉ ចបប់ែចងថ មុន

សមបទនក ចចូលេទកនុ ងដីែដលជកមមសទធ ី ែី សង ិ ិ ឯ ិ កជន េដមប

ទញយក ពី http://www.globalwitness.org/

media_library_detail.php/691/en/cambodia_mining_legi

រុករក ឬជក ី យកធនធនែរ ៉ សមបទនក ិ ្រតវែតទូទត់សង 'មចស់ 65 កមមសទធ ី ី' ស្រមប់ករខូចខតែដលេកត ិ ដ ិ ធ ី មនេនេលដ ី ីធ។ ី

់ ចបប់ស្ដីពីករ slation បន។ Global Witness ខល់ខយ្រតងថ ្រគប់្រគងធតុែរ ៉ គេឺ ខ យ មន ិ េទ ងទត់ មនចេនះធំ េហយ ី

រដ្ឋម ន្តីខងែរ ៉ ឯកឧត្ដម ស៊ុយ ែសម (េនកនុ ងរូបថត)

អនុវតេ យមន ិ សូវបនលេទ។

ភរកចច  ែចក ិ េដមប ី

ជញប័ណ្ណ

របស់ឯកឧត្ដម េ

ំ កជទវ ជ េខង

66

មន

ជវកមម ែរ ៉ េនកនុ ង្របេទស ី

ំ ឹ ថ ភរយ កមពុ ជ។ Global Witness បនទទួលដណង ិ

v

អនុ្រកតយ ័ េ ឹ គឺ្រតូវបនអនុមត

យ្រកុម្របក ឹ រដ្ឋម ន្តី េ���យ  ចុះហតថេលខេ

អគគនយករដ្ឋម ន្ត។ ី អនុ្រកតយ ឹ ្រតូវែតសម្រសបយ៉ងតង ឹ រង ឹ ជមួយនង ឹ ចបប់

េយង។ ្របកស គឺជករសេ្រមចចត្ត ិ េ ហតថេលខេ

យ្រកសួ ងមួយ ឬ្រកសួ ងេ្រចន  ែដលចុះ

យរដ្ឋម ន្តម ី នសមតថកចច ិ ។ េសចក្ដី្របកស ្រតូវែតសម្រសបនង ឹ

្របេយជន៍ ៃនករ ្ឋ ន េនកនុ ងេខត្តេពធ អនកមនអំ

ត់ ្របេទសកមពុ ជ។ េ

67

គឺជមចស់ ទទួល

ជវកមម ែរ ៉ យ៉ងតច ី ិ

ស់មយ ួ កែន្លង

ំ ្រតូវបនេគ យករណ៍ថ ជ កជទវ

ំ ិ នង ចេ្រចន ឹ ថ ជមនុស ជនត  េហយ  ្រតូវបនេគដង ឹ េ

68

ំ កជទវ

ប៊ន ុ ៉ នី ែដលជភរយ ិ របស់អគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន ែសន។

រដ្ឋធមមនុញញ ្រពមទំងចបប់ ឬអនុ្រកតយ ឹ េយង។ (http://cambodia.ohchr.org /klc_pages/klc_english.htm)

25


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស មចស់កមមសទធ សំេ េទអនកែដលមនប័ណ ិ ដ ិ ីធីឯកជន នយយ ិ

កមមសទធ ី េ យ ិ ិ េនកនុ ងបញជ ីសុរេយ ិ ដ។ ដ៏ម

ំ ធំេធង េនកនុ ងជនន់ ែខមរ្រកហម ្រគ

រមនករផស់ទីកែនង រភគេ្រចន ី េនកនុ ង

្របេទសកមពុ ជ មន ិ មនប័ណកមមសទធ ិ ិ្រសបចបប់ ស្រមប់ដីធី

ែដលេគរស់េនេនះេទ។ ដូេចនះ ពួកេគមនកចច ិ ករពរតច ិ តួច

ស់ ពស ី កមមភពនៃន្រកមហ៊ុនែរ ៉ ែដលចង់ែសងរុករកេនេលដ ី ី

ធី ែដលពួកេគពង របស់ខួ ន។ ី ជ ី ឹ ពក់ េដមប ី វភព

69

មករពត ិ

អនកែដលគមនប័ណកមមសទធ ី ិ ្រិ សបចបប់ ឬកមមសទធ ិ ិជនជតិេដម

ភគតច ិ េនគួរែតគបបទ ី ទួលកចច ិ ករពរ េ យ

ររ ្ឋ ភបល ិ

កមពុ ជបនអនុម័តកចច ិ ្រពមេ្រព ងអនរជតិ ស្ដព ី ីសទធ ិ ិេសដ្ឋកចច ិ

សងគម នង ិ វបបធម៌ (ICESCR) ែដលមនរួមទំងកតពកចច ិ េគរព សទធ ី ម ិ រិ បស់ពលរដ្ឋ េដមប ី នផទះសែមបងលមម្រគប់្រគន់ េហយ ី

មឃត់ចំេពះករបំផញដីធី ែដលចំបច់េដមប ី ច ី ិ ី ញច ិ ឹមជវត។

ក៏បុ៉ែន ដូចបនេឃញ ី ជេ្រចន ី ដងពម ី ុនេហយ ី

ថ ប័នរដ្ឋែដល

មនភរកចច ិ ខងែផនកករអនុវតកចច ិ ្រពមេ្រព ងទំងេនះ ជេរ យៗ បន្រពេងយ ិ ង ន ចំេពះកចច ី កេនយ ី េហយ ី េធីវទធ ិ ្រពមេ្រព ងទំង

េនះ (សូមេមល ី ្របអប់ទី ១, ២, ៥ និង ៦)។

មន ឹ អីេ ិ ដង

ះអំពី្រកមហ៊ុនេនះ េ យ

ររដ្ឋរក ព័ត៌មនេនះ

ជករសមងត់។ ផទុ យេទវញ ិ ចបប់បរ ិ ថ នែចងថ របស់

មករេសនីសុំ

ធរណជន ្រកសួងបរ ិ ថ ន (MoE) ្រតវផ្ដល់ព័ត៌មនស្ដី

ពី 'សកមមភព' ៃន្រកមហ៊ុន

ទក ឹ ចត ិ ករចូលរួមរបស់

មួយ មសំេណី េហយ ី ្រតវេលក ី

ធរណជន េនកនុ ងកចច ិ ករពរបរ ិ ថ ន

71 នង ិ ករ្រគប់្រគងធនធនធមមជត។ ិ

តំបន់អភរក ិ គម ឺ ន ិ ែមនបំពន់អត់បនេនះេទ”“

“្រប

សន៍របស់ឯកឧត្ដម...

្ដ ប់េទ ដូចជមនអតថន័យថ កចច ិ

ខំ្របង នង ឹ ែ្របងទំងអស់ ែដលរ ្ឋ ភបល ិ ិ អងគករអភរក ិ បនេធី កនងមក ្របែហលជអត់បន្របេយជន៍េ

ះ។”

សំដីដក្រសងេ់ ចញពីសំបុ្រតរួម មកពី NGO មួយចំនន ួ ចុះៃថងទី 72 ៣១ ែខតុ (សូមេមល ី ខងេ្រកម)។ ចបប់សព ែរ ៉ គក ី ី្ដ ី ជវកមម ឺ ន់ែត្រសពច្រសពល ិ ិ េនេពលទក់ទង នង ជវកមម ែរ ៉ េនកនុ ងតំបន់ែដល្រតវបនចបប់កមពុ ជកំណត់ជ ី ឹ តំបន់ 'ករពរ' េ យ

រតៃមអភរក នង ិ ិ ភពសមបរណ ូ ៍ ែបបសត

នង ំ េនះ។ ឹ រុកខជតិ េនកនុ ងតំបន់ទង

ករផ្ដល់ពត ័ ម ៌ ន តំរូវករផវូចបប់ ស្ដព ិ យ ី ល ី ទធភពេមល ី ព័ត៌មន េនកនុ ងវស័

ឧស ហកមមែររបស់ ៉ ្របេទសកមពុ ជ គឺសុ មគ

មញ

ស់។ ចបប់

ស្ដព ធនធនែរ ៉ ឆន ំ ២០០១ ែចង ី ី ីករ្រគប់្រគងនង ិ ករេធី ជវកមម

េ យជក់ែស្ដងថ ្រគប់លខត ិ ិ េសនស ី ុំ របយករណ៍ ែផនករ នង ិ

ំ ឹ ស្ដព ែរ ៉ េនះ្រតវរក ជករសមងត់។70 លខត ី ី ី ជវកមម ិ ិ ជូនដណង េនះមនន័យថ

់ ីធីែដលេគរស់េន េទកន់្រកមហ៊ុនមួយែដលេគ ចបត់បងដ

មករពត ិ កងះតមភព្រតវបនរួមបញចូ លេន

តំបន់ករពរទំង ២៣ តំបន់របស់្របេទសកមពុ ជ ្រតវបនបេងកត ី

េនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៣ េ យ ជ្រកតយ។ រួមគន តំបន់ទង ំ េនះមនៃផទ ឹ

ដីសរុបជង ៣២.២៨៩ គ.ម. ្រក

។73 នយក ្ឋ នករពរ

នង ិ អភរក ិ ធមមជតិ េនកនុ ង MoE គឺជ 74 ពនតយ ំ េនះ។ ិ ិ តំបន់ទង

ថ ប័នែដលមននម្រតត

កនុ ង្រកបខណចបប់ េហយ ី េនះេធីឲយមនលទធភពថ ពលរដ្ឋែខមរ

័ ត ំ ់ រពរ] េយង ំ ី សកនពល “េនេពលែដលេយង ក ៃនធនធន ក [្របពន ធ បន ្ដ ុ ឹ អព  បនបេងត  មន ិ បនដង

ំញ ទល ធមជត ម ួ ិរបស់េយង  ្រទពយមនតៃមរ្ល បស់េយង  េទ... េបខ  ុទ ំ ់សូ ល ជតបន ន ្របសន ិ េបេយង  

េតេយង  ្រប

ចេធ្វ

ចរកបនមយ ួ ពន់

ជវកម ប ម ន ប់ ី

នដុ

នដុ

្ល រ េ

៉ េកត ្ល រេនះេមច  ?”

ំ ់េនះ ែដល នវូតបន គ ល់ ករអភរក ិ យ

៉ ជវកម ែម រេនទ ី ីេនះ

សន៍របស់រដ្ឋម ន្ត្រី កសួ ងបរ ិ ថ ន ឯកឧត្ដម ម៉ក ុ ម៉េរ ៉ត ដក្រសង់េនកនុ ងអតថបទកែសត Cambodia Daily មនចំណងេជង 

‘Conservation Areas Not Inviolable, Says Minister’ [តំបន់អភរក គឺមន ិ ិ ែមនបំពន់អត់បនេនះេទ ្រប

សន៍របស់រដ្ឋម ន្តី]។

75

26


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ចបប់ថមីែចងឲយតំបន់ករពរនមួ ី យៗ ្រតវ

បនែបងែចកជតំបន់្រគប់្រគងបួន្របេភទ៖

តំបន់សូ នល តំបន់អភរក តំបន់េ្រប្រី បស់ ិ

េ យចរភព នង ី ិ តំបន់សហគមន៍។ េន

ំ ង េ្រកមចបប់េនះ តំបន់ករពរនមួ ី យៗ ដបូ ំ ី រករែបងែចកទក ្រតវអនុវតដេណ ឹ ដីេទជ

តំបន់្រគប់្រគង បនទប់មក ចអនុញញតឲយ

សកមមភពយកែរេកត ៉ ី េឡង ី បន ប៉ុែនបន

ែតេនកនុ ងតំបន់្រគប់្រគង ែដល្រតវបន

ៃ្រពេឈ ែដលបនរួចខ្លួនពីករកប់េឈ ខុសចបប់ ឥឡវូេនះ្របឈមមុខនឹងេ្រគះថនក់ មកពី ិ សកមមភព ជីវកមមែរ ៉វញ

េនកនុ ងែខសី

ឆន ំ ២០០៦ ្របកសស្ដព ី ីតំបន់ករពរ ឆន ំ

១៩៩៤ – ែដលេនេ្រកមចបប់េនះ

ជវកមម ែរ្រតវបន ៉ ី

ឃត់េនកនុ ងតំបន់ករពរកនងមក – ្រតវបនទុកជេមឃៈ យ៉ង 76 សមងត់។ េ យ រចបប់សី្ដពីករ្រគប់្រគងនង ី ិ ករេធី ជវកមម

ធនធនែរ ៉ ឆន ំ ២០០១ មន ិ បន

តំបន់ទង ំ េនះ េ យជក់

មឃត់ ជីវកមមែរ ៉ េនកនុ ង

ក់េទ តំបន់ករពររបស់្របេទស 77 កមពុ ជ កំពុងសថត ិ កនុ ង ថ នភព្រសពច្រសពល។ ិ ិ

សមតថកចច ិ ទំង

កំណត់ជ ‘តំបន់េ្រប្រី បស់េ យចរភព ’ ី 81 ប៉ុេ ះ។ េ្រកយពីករពេ្រគះ ជមួយ ិ

្រកសួង

ជញធរ នង ិ សហគមន៍ដ៏មន

យ រ ្ឋ ភបល កមពុ ជ ចអនុញញតឲយមន ិ

សកមមភពអភវឌ េនកនុ ងតំបន់េនះបន ប៉ុែន ិ ិ ិ ន៍ នង ិ វនេយគ 82 ឲយែតបន្រសប មសំេណីពី MoE ប៉ុេ ះ។ ក៏បុែ៉ ន ករពភក អំពីអតថន័យបក្រ ិ ្រតវបនកយជេរ ងអរូបែី តប៉ុេ

យៃនចបប់េនះ េមល ី េទ

ះេ យ

រកចច ិ កររបស់

រ ្ឋ ភបល។ បនទប់ពីករអនុម័តចបប់េនះភម រ ្ឋ ភបល បន ិ ិ ្របគល់សទធ ួ េនកនុ ងតំបន់ ិ ែិ សងរុករកឲយ្រកមហ៊ុនែរមួ៉ យចំនន

ករខះកចច ែរ ៉ េនកនុ ងតំបន់ករពរ េនះ ី ិ ករពរផវូចបប់ពី ជវកមម

ករពរភនំ្រក ៉ ញ នង ី ័ – ខះេនកនុ ងតំបន់្រគប់ ិ ឧទយនជតិវរៈជយ

២០០៦ នង ិ ែខមក ឆន ំ ២០០៨ Global Witness បនសេងកត

េនកនុ ងករណីទំងេនះភគេ្រចន ជមួយ MoE េទ ី គមនករពេ្រគះ ិ

្រតវបនេគេឆ តឱកសយ៉ងឆប់រហ័ស េហយ ី រ ងែខសី

ឆន ំ

េឃញ ី នូវករចប់េផ្ដីមៃន្របតបតករ ិ ិ ធនធនែរ ៉ េនកនុ ងតំបន់ 78 ករពរចំនន ួ ្របំតំបន់ របស់្របេទសកមពុ ជ។ ថ នភពេនះធងន់ ជពេសស េនកនុ ងេខតមណលគរី ី តំបន់មួយែដលមនៃ្រពេឈ ី ិ េ្រចន ី េនទស ិ ខងឦ

ន ៃន្របេទសកមពុ ជ ែដលេនទេី នះ

មនករែចកសមបទនែរចំ៉ នន ួ េ្រចន ៃផទដី ២៨២.៧០០ ី េហយ។ ី

ហ.ត. ៃនដីសមបទនែរទំ ៉ ងេនះ សថត ិ េនកនុ ងតំបន់ករពរ – គឺ ២១ ភគរយៃនៃផទដីសរុប ៃនតំបន់ករពរទំងអស់របស់េខត 79 េនះ។

ភពសមុ គ ម ញអំពី ថ នភពៃនតំបន់ករពរ គួរ

ស់ែត្រតវ

្រគង ែដលពម ី ុន្រតវបនកំណត់ជតំបន់សូ នល ៃនតំបន់ករពរ។

េហយ ែរ ៉ េនកនុ ង ឹ អំពីែផនករេធី ជវកមម ី ី ្រកសួងេនះមន ិ បនដង 83 តំបន់ទង ំ េនះេទ។

េនេពលេរ ងេនះ ្រតវបនេគេលក ី េឡង ី និយយ េនកនុ ងករ្របជុំ រ ងអនកវស័ ែរ ៉ NGO នង ិ យ ជវកមម ី ិ MoE េនកនុ ងែខធនូ ឆន ំ

២០០៧ អងគករែដលមនករខល់ខយ្រតវបន្របប់ថ ែផនករ ជតិ ស្ដព ិ យធនធនែរ ៉ នង ី មុន ី ក ី រអភវឌ ិ ន៍វស័ ឹ ្រតវបនបេងកត

សន ិ េហយ ី មនែតេ្រកយពីេនះប៉ុេ សេ្រមចចត ិ អំពី េតត ី ំបន់

ះ េទប ី នង ឹ មនករ

ខះ ែដល្រតវកំណត់ជតំបន់ែដល 84 ចមនសកមមភពពណជជ ពកយមយ៉ងេទ ត ិ កមមបន។ នយយ ិ

បនេធីឲយចបស់េឡង ី េ យចបប់តំបន់ករពរថមី ែដល្រតវបន

ករែបងែចកតំបន់ករពរនង ឹ សំ ងេលក ី

នង ិ តំបន់ករពរធមមជតិ' របស់ធនគរពភពេ ិ

មន ិ េទ។ េគលនេយបយេនះ កំពុងែតប៉ះពល់ ិ ែមនផទុ យវញ

ំ យបេចចកេទសពី 'គេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំ នពនធ ី រះុ ិ េឡង ី េ យជនួ

្រតវបនអនុម័តេនកនុ ងែខមក ឆន ំ ២០០៨។

80

ក េហយ ី ែដល

តៃមេសដ្ឋកចច ិ មន ិ

ែមនតៃមបរ ិ ថ នេទ េហយ ី សកមមភពនង ឹ កំណត់ករអនុវតចបប់

តំបន់ករពរសំខន់មយ ួ ចំនន ួ េហយ ី រួមទំង ប៉ុែនមន ិ កំណត់ ចំេពះឧទយនជតិវរៈជយ។ ី ័

27


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ្របអប់ទី ៣ | ករេធ្វ ជវកមម ែរ ៉ េនកនុ ងឧទយនជតវិ រៈជ័ ី យ ី េទះបីតំបន់ករពរទំង េ

យរបស់្របេទសកមពុ ជ ្រតូវបនចុះអន់ថយយ៉ងខ្លង ំ

រករកប់ៃ្រពេឈខ ៉ ម នឆនក ំ ន្លងមកេនះក៏េ  ុសចបប់ អស់បុន

យ ក៏តំបន់

ករពររបស់្របេទសកមពុ ជ េនែតមនតៃម្លបរ ិ ថ នយ៉ងខពស់េនេឡយ។ មន  ំ កសត្វតំ ជពូ

vi

ង ចំនួនេ្រចន 

ថនកសត្វ ្រតី នង ិ ិ សត្វ

េគនយឯ ៍ េទៀតៗ ទំងអស់។ េ

យទទួល

85

ំ ក ជង្របេទស ច់ពូជ ជេ្រចន  ជពូ

គ ល់េហតុករណ៍េនះ ធនគរពភពេ ិ

រ ្ឋ ភបល បន្របគល់សិ ទធិែស្វងរុករក ស្រមប់ៃផទដីទំហំ ១.៨០០ គ.ម. ្រក ិ

៥៤ ភគរយ – ៃនឧទយនជតវិ រៈជ័ ី យ េទ្រកុមហ៊ុនអូ

ក បនសហករ

យ្របសទធ េ ិ ភ ិ ពកន់ែតេ្រចន  េឡង។ 

ថគេ្រមង្រគប់

្រគងជវៈចំ ី រះុ នង ិ តំបន់ករពរធមមជតិ ឬ BPAMP គេ្រមងេនះមនេគលបំណង នង ិ ិភព ែដលសំ ឹ 'អភវឌ ិ ្របព័នធតំបន់ករពរ្របចំជតិ ដ៏មន្របសទធ ែបបបទមួយ្រកុមដ៏េទៀងទត់ េហយ  ជក់

ហរញញ ិ វតថុ នង ិ

ន ែដលឧបតថមភភគេ្រចន  េ

US$៥ អំេ

គ ល់េទ េឈមះថ Indochine Resources [ធនធនឥណូ ្ឌ សុី ន]។

ទំហំ ៣.៣២៥ គ.ម. ្រក ឦ

ក។

86

ក េហយ 

ក់ ស្រមប់ BPAMP គឺឧទយនជតិវរៈជ័ ី យ តំបន់ករពរ េនកនុ ងេខត្តរតនគរី ី នង ិ សទឹ ងែ្រតង េនកនុ ងែផនកខង

ន ៃន្របេទសកមពុ ជ។ ឧទយនជតិវរៈជ័ ី យ មនសត្វ នង ិ រុកខជតិជេ្រចន  មុខ

ស់ េ

ំ កសត្វតំ យមនជពូ

ំ ក ដូចជដរំ ី សុី េហយ ងជេ្រចន  នង ិ ខ្លឃមុ ំ  ជពូ

ំ កសត្វរងេ្រគះ េហយ  ក៏ជមជឈ ្ឋ នស្រមប់ជពូ មជឈ ្ឋ នសត្វេ្រចន  ែបបយ៉ង

ង ំ ពីៃ្រពេ

ច់ពូជ ដូចជសត្វលុ ង ម ជេដម។ 

87

ម ខពស់ េទ្របព័នធបរ ិ ថ នតំបន់ភនេំ នះ

បេងកតជេទសភពមួយដ៏មនជវៈចំ ឧទយនេនះ ក៏មនតៃម្លសំខន់ជ ី រះុ េ្រចន។ 

តំបន់ទី្របមូលទក។ ទក ឹ ឹ ពីឧទយនជតិហូរចូលទេន្ល

ន នង ិ កុង េហយ  រួមជមួយ

្របព័នធទេន្លែ្រសពក េនះ ផ្ដល់ ២០ ភគរយៃនទក ឹ ែដលហូរកនុ ងទេន្លេមកុង។

88

មយ៉ងេទៀត តំបន់េនះមន្រកុមជនជតិភគតច ិ មួយចំនួន ែដលពង ឹ ពក់េលធនធន ៃនតំបន់វរៈជ័ ី យ េដមប  ចញច ី ី ិ ឹ មជវភព។

89

ំ សករជទស់ ំ ជនួ េ ពភពេ ិ

កមនក់បនេឆ្លយតបេ

ផ យកមពុ ជ៖

91

ររ ្ឋ ភបល បន្រប្រពត្ត ិ ឹ យ៉ង្រទេគះ េទេល

កចច ិ ករៃនគេ្រមងរយៈេពល្របំឆន ំ នង ិ តៃម្ល US$៥

នេនះ អនកតំ

ងធនគរ

យេសចក្ដីែថ្លងដូចតេទេនះ េទកន់្របព័នធផ ព្វ

ករពភក មួយ ជមួយ្រកសួ ងបរ ិ ថ ន កនុ ងកចច  បំ ិ ្របង ឹ ែ្របងេដមប ី ភ្លេឺ គលបំណងៃន ិ រ ្ឋ ភបល។ ” អនកតំ ិ

ងបនបែនថមថ “េយង  យល់ថ

ជញប័ណ្ណែដលបន

បេញច ញឲយ្រកុមហ៊ុន ធនធនឥណូ ្ឌ សុី ន ចំកត់ អនុញញតចំេពះករែស្វងរុករកធន

ធនែរ ៉ ប៉ុែន្តមនែមន ិ េផ្ដម 

ជវកមម ធនធនែរ ៉េនះេទ។” ី

92

េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ ្រកុមហ៊ុន ធនធនឥណូ ្ឌ សុី ន បនចប់ ងសង់ទីចតយន្តេ

ភូគពភវទូ ិ េ

ះឧទធមភគច្រក េនកនុ ងឧទយនជតិវរៈជ័ ី យ េដមប  ឲយ ី

ចចូលេទកនុ ងតំបន់ េហយ  េធ្វែ ផនទរី កធនធនែរ ៉បន។  ចប់េផ្ដម

រឧទយនជតិេនះ ្រតូវបនសំ គល់ជតំបន់មន

ខងបរ ិ ថ ន េហយ ្របក់ US$៥ ិ ិ  មនករវនេយគ

93

រៈសំ ខន់ខពស់

ន េដមប  រក ី តៃម្លេនះ

Global Witness មនករពបក កនុ ងករយល់អំពីមូលេហតុ ែដលរ ្ឋ ភបល បន ិ ិ

េ្រជស  េរស  េបក  េដមប ី  តំបន់េនះ ស្រមប់ករែស្វងរុករកធនធនែរ ៉ េហយ  មូលេហតុ

ែដលធនគរពភពេ ិ

កមន ិ បនេឆ្លយ  តបេ

យតង ឹ រង ឹ ជង ចំេពះករគំ មកំែហង

ែដលេហតុករណ៍េនះបនបងក េទេលបូរណភពៃនគេ្រមង BPAMP។

ខងេល៖ បន្របគល់សិ ទធែិ ស្វងរុករក ស្រមប់ៃផទដទ ី ំហំ ១.៨០០ គ.ម. ្រក  េនកនុ ងចុងឆន ំ ២០០៧ រ ្ឋ ភបល ិ

ធនធនឥណូ ្ឌ សុី ន

– គឺ

្ត លីមយ ួ មន ិ សូ វមនអនក

“េយង ជមួយរ ្ឋ ភបល េហយ   បនេលក  េរឿងេនះេឡង  នយយ ិ ិ  បនចប់េផ្ដម

ស់ – អស់ថវក ិ ជត ិ

យ្របក់កមចព ី ធ ី នគរពភពេ ិ

យ្របក់ពីអងគករមូលនធ ិ ិបរ ិ ថ នពភពេ ិ

តំបន់យកចត្ត ិ ទុក

ងេលទ្រមង់

ក់េកបះកបយ ខងែផនកករ្រគប់្រគង

ថ ប័ន '។ គេ្រមង BPAMP មនទំហំធំ

90

ករ្របង ំ ្រសុង េនេពល កនុ ងឆន ំ ២០០៧ ឹ ែ្របងទំងអស់េនះ បនរងេ្រគះថនក់ទង

សុី

ជមួយរ ្ឋ ភបល កមពុ ជ រ ងឆន ំ ២០០០ នង  ី ិ ិ ២០០៧ េនកនុ ងគេ្រមងមួយ េដមប

្រគប់្រគងតំបន់ទង ំ េនះ េ

ស្ត

សហគមន៍ទង ំ បួនតំបន់ េហយ  ចបប់សី ្ដពីតំបន់ករពរសហគមន៍។  នង ិ ករបេងកត

ំ ក ស់េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េហយ  មនជពូ

្ល បដ៏រងេ្រគះ

កចច  យុទធ ិ កររបស់គេ្រមង BPAMP េនទីេនះ មនរួមទំងករបេងកត

្របំឆនេំ ដមប  ជរុ ី ំ ញេទសចរណ៍បរ ិ ថ ន ករ្រពមេ្រព ងគនអំព្រី ពំែដនៃនតំបន់ករពរ

– គ៥ ី យ េទ្រកុមហ៊ុនអូ ឺ ៤ ភគរយ – ៃនឧទយនជតវិ រៈជ័ ខងេល

្ត លីមយ ួ េឈមះថ

្ដ ំ៖ សំ បុ្រតមួយពី្រកសួ ងឧស ហកមម ែរ ៉ នង ិ ថមពល ជ្រមប្រកសួ ង

បរ ិ ថ នថ ្រកុមហ៊ុន ធនធនឥណូ ្ឌ សុី ន មនករអនុញញតេដមប ត ំ ល ្ឋ ន  បេងក  ជរំ មូ ី បក ី ែន្លង ស្រមប់ករែស្វងរុករកធនធនែរ ៉ េនកនុ ងេខត្តរតនគរី ី នង ិ សទឹ ងែ្រតង ចុះៃថង

94

ទី ២៥

vi

ំ កសត្វតំ ជពូ

មួយ។ េ

ំ កសត្វមយ ង គឺជជពូ ួ ែដល្រតូវបនេ្រជស  េរស ិ  ជទូត សញញ ឬនម

យយកចត្ត ិ ទុក

ំ កសត្វមយ ក់ េហយ ួ េនះ  សេ្រមចករអភរក ិ ៃនជពូ

ស៊ូ រងករគំ មកំែហងដូចគន – គឺ

ចចេ្រមន  េឡង  បនែដរ។

28

ថ នភ


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

េទះបគ ី ម នករ យតៃម្លេហតុបះ៉ ពល់បរ ិ ថ ន ឬសងគម ស្រមប់ គេ្រមងេនះក៏េ យ ក៏ពត ័ ម ៌ នែដល ចរកបន ចង្អុ លបង្ហញនូវ ករផ្លស់បូ រ្ដ យ៉ងរហ័ស ៃនតំបន់ៃ្រពឡង់ នង ិ ទេន្លេមកុងខងេល ែដលជតំបន់ដង ៏ យរងេ្រគះថនក់ នង ិ សំខន់ស្រមប់បរ ិ ថ ន េទ ជតំបន់ឧស ហកមមមយ ួ ។ ផ្លូវចូលករ នអណូ ងែរ ៉ របស់្រកមហ៊ុន ថមរតនៈ។ រហូតមកដល់ែខ ឧសភ ឆនំ ២០០៨ អណូ ងែរ ៉ែដកេនះ េនកនុងេខត្រពះវ ិ រ េមលេទ ្រតវបនកន់កប់ េ អំ កប់េ

យ្រកមហ៊ុនរបស់រដចិនមួយ ្រកមហ៊ុនដ៏មន

ចរបស់្របេទសកមពុជមួយ េហយនិង្រកមហ៊ុនមួយែដលកន់

យអគគេមបញ ជ ករៃនកងទ័ពកមពុជ នយឧតមេសនីយ៍ ប៉ុល

អណូ ្ដ ងែរ ៉ Rattanak Stone [ថមរី តនៈ] េនកនុ ងេខត្ត្រពះវ ិ

រ ្រតូវ

កនយឧត្ដមេសនយ៍ ុ ី ប៉ល

េរឿន អគគេមបញជករ ៃនកងទ័ពកមពុ ជ េហយ  ជនយ អគគេសនធករ ធ ព្វផ យបនអះ ិ រួម។ របយករណ៍របស់្របព័នផ ងថ ្រកុមហ៊ុន ថមរី តនៈ បនបេងកត  សហ្រគសរួម េនកនុ ងឆន ំ ២០០៥ ជមួយ្រកុមដ៏មនអំ

95 Company Ltd [្រកមហ៊ុនអភវឌ ិ ន៍ថមរតនៈកមពុ ជ ចំកត់] បន

ំ ង េនកនុ ងឆន ំ ២០០៥ េលចេឡង ឹ មុនដបូ ី ឲយ Global Witness ដង េនេពលែដលអនក យករណ៍ព័ត៌មន បនចប់េផ្ដីម យករណ៍

អំពី្របតបតករ ៉ េន្រពំែដនខងេជង ី យកែរែដក ី ៃនៃ្រពឡង់ ិ ិ ជក

ថមរតនៈ–អណូ ្ដ ងែរ ៉ ខននតក ិ ឺ ិ

បនេគេជឿថ ជកមមសិទធរិ បស់េ

្រកមហ៊ុន Rattanak Stone Cambodia Development

ចបំផុតមួយ េនកនុ ង្របេទស

កមពុ ជ គ្រឺ កុមហ៊ុន ភពមុ ី ច ិ េហយ  នង ិ ្រកុមហ៊ុនកន់កប់េ យ រ ្ឋ ភបល ចន ិ ិ China National Machinery & Equipment Import & Export Corporation [្រកុមហ៊ុន ហរ ័ណ នហរ ី ័ណ េ្រគ ង្រប ប់ នង ិ ម៉សុីន ្របេទសជតច ិ ន ិ ]។ េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨ ្រកុមហ៊ុនកូេរ ៉ Kenertec [ខននតក ិ ឺ ិ ] បន្របកសថ េគ បនទញ ិ ហ៊ុន ៨៥ ភគរយ ៃនអណូ ្ដ ងែរ ៉េនះ េនកនុ ងកចច ិ ្រពមេ្រព ង សហ្រគសរួម ជមួយ្រកុមហ៊ុនថមរតនៈ។ សមជក ិ ៃនកងេយធពលេខមរភូមនទ  ី ិ (RCAF) ្រតូវបនជួលេដមប យមករ ្ឋ ន។ អនក្រសុកបន យករណ៍អំពក ី ្លី ី រណីឆក់យកដធ ំ ង េហយ ង ំ ពេី ដម  ដបូ  ពួកេគខ្លចថនង ឹ មនេទៀត។

េនកនុ ង្រសករេវ ង េខត្រពះវ ិ

រ។

ម MIME បនឲយដង ឹ ថ ថមី

រតនៈ ្រតវបនផ្ដល់អនុញញត េដមប ៉ េន ី អ ី នុវតករែសងរុករកែរែដក

កនុ ងឆន ំ ២០០៤ នង ិ ២០០៥ េនពរីកែនង េនកនុ ង្រសករេវ ង – 96 គភ ឺ នំេកះែកវ នង ិ ភនំថម។ េទះជ្រកមហ៊ុនបនទទួលករអនុញញត

េនះក៏េ យ ក៏ករេបក ឹ េហយ ី អណូ ្ដ ងែរ ៉ េ យមន ិ ្របកសឲយដង ី

នង ិ ដីធី ៣២ គ.ម. ្រក ិ ករេរ បរបងជុំវញ

បនេធឲ ី យមនករ

ភញក់េផល ី ចំេពះសហគមន៍អនក្រសក ែដលរស់េន េហយ ី េធីែ្រស 97 េនទីេនះ។

ំ ង មចស់កមមសិទធព ិ ដ ី បូ

ករចប់េបក ៉ បនេធីឲយ្របព័នផ ធ ពផ យ្របេទស ី ៃនអណូ ្ដ ងែរេនះ ចន ិ ចប់ រមមណ៍ េ យ

រករពក់ព័នធៃន្រកមហ៊ុនមួយរប���់រដ្ឋ

ចន ័ នហរ ័ េ្រគ ង្រប ប់ នង ិ គឺ្រកមហ៊ុន ហរណ ី ណ ិ ម៉សុន ី 98 ្របេទសជតិចន។ េនៃថងទី ២០ ែខមន ិ ី ឆន ំ ២០០៥ ទីភនក់ងរ រព័ត៌មនចន ិ សុន ី

បន យករណ៍ថ ្រកមហ៊ុន ហរណ ័

នហរ ័ េ្រគ ង្រប ប់ នង ី ណ ិ ម៉សុន ី ្របេទសជតិចន ិ បនសេ្រមច ចត ធនធនែរែដក ៉ េនកនុ ង ី ស ី ិ េដមប ី ហករេនកនុ ងករេធី ជវកមម

េខត្រពះវ ិ

រ ្របេទសកមពុ ជ។ ភគីែខមរទំងពីរភគី គឺជ្រកម

ហ៊ុន ភពមុ ី ច ិ ្រគប (ភពមុ ី ច ិ ) នង ិ ្រកមហ៊ុនអភវឌ ិ ន៍ថមីរតនៈ 99 កមពុ ជ ចំកត់។

29


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

អគគេមបញជករៃនកងទ័ពកមពុ ជ នយឧត្ដមេសនយ៍ ុ ី ប៉ល

ែដល្របតបត្ត ិ ិអណូ ្ដ ងែរ ៉ែដកមួយ េនកនុ ង្រសុករេវៀង េខត្ត្រពះវ ិ ពណជជ ិ កមម។ េនកនុ ងេខសី ្រកេចះ េ

កំពង់សឺ ។ ព

101

ង ំ ពឆ ី សកមមភព ី ន ំ ២០០៥។ េពលថមេី នះ ្រកុមហ៊ុនថមរី តនៈបនព្រងក

ឆន ំ ២០០៨ ្រកុមហ៊ុនេនះ ្រតូវបន្របគល់ៃ្រពេឈទ  ំហំ ៤៧៩ ហ.ត. េនកនុ ងឃុំពរីធនូ ្រសុកសនួ ល េខត្ត

យមនេគលបំណងែ្របេទជចមករេកស៊ូ។

២៥ គ.ម. ្រក

េរឿន ្រតូវបនេគេជឿថ ជមចស់ កមមសិ ទធិទទួល្របេយជន៍ៃន្រកុមហ៊ុន ថមរតនៈ

េដមប  ដកយកថម ី ី

ងសង់

100

េនកនុ ងែខកញញ ឆន ំ ២០០៨ ្រកុមហ៊ុនេនះ្រតូវបន្របគល់សមបទនដីែរ ៉ ទំហំ

គរ។ ករ ្ឋ នធនធនែរ ៉ថមីេនះ មនទី

ករពក់ព័នធៃន្រកមហ៊ុន ភពមុ ី ច ិ ែដលជ្រកមហ៊ុនដ៏មនអំ

ង ំ េនឯ ្រ

ង៉ម ឃុំគីរវន្ត ី ្រសុកភន្រំ សច េខត្ត

106 េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨ ្រកមហ៊ុន ខននតក ិ ឺ ិ ចំកត់ ែដល

ចមបង បំផុតមួយ របស់្របេទសកមពុ ជ គជ ី ឺ ករដកថយពី ជវកមម

ជ្រកមហ៊ុនែរមកព ៉ ្រី បេទសកូេរខងតបង ៉ ូ បនេចញេសចក្ដ្រី បកស

ថ អគគនយករដ្ឋម នី ហ៊ុន ែសន បនផ្ដល់ករគំ្រទទំង្រសង 102 ចំេពះគេ្រមងេនះ។

ចំែណកហ៊ុន ៨៥ ភគរយ េនកនុ ងអណូ ្ដ ងែររេវ ៉ ង ជសហ្រគសរួម

107 ជមួយនង មន ឹ ្រកមហ៊ុន ថមីរតនៈ។ ិ ចបស់េទ ថេតី្រកមហ៊ុន

េនេពល Global Witness បនេទដល់ករ ្ឋ ន ថមីរតនៈ េនកនុ ង

្របេទសជតិចន ិ េនែតមនភគហ៊ុនេនេឡយ ី ឬក៏េតីេគបនដក

របស់ គក ឺ រកប់ៃ្រពេឈ។ ី េនេពលេនះ មនេសចក្ដី យករណ៍

រព័ត៌មន អះ ងថបនបេងយ ី ទ ី កចច ិ ្រពមេ្រព ងមួយ េដមប ី ញ ិ

ភពមុ ័ នហរ ័ េ្រគ ង្រប ប់ នង ី ច ិ នង ិ ្រកមហ៊ុន ហរណ ី ណ ិ ម៉សុន ី

ឆន ំ ២០០៥ នង ិ ២០០៨ អនកេធីករេនអណូ ្ដ ងែរ ៉ ម នីកុ នង្រសក

ថយពីសហ្រគសនដំ

នយយ ថ មចស់កមមសទធ ិ ិ ៃិ នអណូ ្ដ ងែរ ៉ ថមរី តនៈ គឺេ

េហយ ី នង ិ ្រកមហ៊ុន

េហយ ី នង ិ បុគគលក ិ េយធែដលយមករ ្ឋ ន ទំងអស់គនបន កនយ

ក់កលេនះ។ Global Witness បន

សរេសរសំបុ្រតេទឧត្ដមេសនយ៍ ី ប៉ុល

ហរណ ័ នហរ ័ េ្រគ ង្រប ប់ នង ី ណ ិ ម៉សុន ី

ឧត្ដមេសនយ៍ ី ប៉ុល

្របេទសជតច ី ី ិ ន ិ េដមប

អណូ ្ដ ងែរមួ៉ យ បន ៉ យ ៉ ប់្របប់ Global Witness ថ

Witness មន ិ ទន់ទទួលចេមយ ី អេី ទ។

េរ ន អគគេមបញជករៃនកងទ័ពកមពុ ជ 103 េហយ កមមករមនក់េនឯករ ្ឋ ន ី ជនយអគគេសនធករ។ ិ ឧត្ដមេសនយ៍ ី ប៉ុល

េរ ន បនេធីទស នកចច ិ មកកន់ទីកែនង

េនកនុ ងេដម ី ឆន ំ ២០០៨។ េនេពលេនះ ទ នែដលយម 104 ករ ្ឋ ន បនឈរ្រតង់ េហយ ី េធវី នទនករេ ក។ Global Witness ធប់កត់ជឯក ប៉ុល កមពុ ជ។

រ អំពីករពក់ព័នធរបស់ឧត្ដមេសនយ៍ ី

េរ ន េនកនុ ងវស័ ិ យកប់លក់េឈខ ី ុសចបប់ េនកនុ ង្របេទស 105

ដូេចនះ ជករសេងខប រហូតដល់ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨ អណូ ្ដ ងែរ ៉ ែដក េនកនុ ងេខត្រពះវ ិ

រ េមល ី េទបនសថត ិ េនេ្រកមករកន់

កប់ព្រី កមហ៊ុនរបស់រដ្ឋចន ិ ្រកមហ៊ុនដ៏មនអំ

ចបំផុតមួយ

របស់្របេទសកមពុ ជ េហយ ី នង ិ ្រកមហ៊ុនមួយែដល្រគប់្រគងេ យ

អគគេមបញជករ ៃនកងទ័ពកមពុ ជ នយឧត្ដមេសនយ៍ ី ប៉ុល េរ ន។

េរ ន ្រកមហ៊ុន ភពមុ ី ច ិ

កសួរ អំពក ី រពក់ព័នធរបស់េគ េនកនុ ង

អណូ ្ដ ងែរេនះ។ ៉ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global

្របភពព័ត៌មនមួយរូប ែដលជត ធ ឹ ្រកមហ៊ុន បនអះ ងថ ិ សនិទនង

ជករចំបច់្រតវែតបង់ '្របក់រងន់' េដមប ី ច ី ប់េផ្ដីមេធក ី រ េហយ ី

ថ្រកមហ៊ុន ខននតក ន េដមប ី ី ិ ឺ ិ បនបង់្របក់្របមណ US$១ 108 ថ នភពផវូចបប់ ៃនករ ទទួលករអនុញញតចប់េផ្ដីមេធក ី រ។ បង្រ់ បក់រងន់េនះ មន ិ ចបស់ ស់េទ។ ចបប់ស្ដីពីកចច ិ ករពរ

បរ ិ ថ ន នង ិ ិ ករ្រគប់្រគងធនធនធមមជតិ របស់្របេទសកមពុ ជ មន 109 នយយ អេី ះ អំពក ី ទ ិ ី របង្រ់ បក់រងន់ េដមប ី ទួលសមបទន។ Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតមួយេទ្រកសួងហរញញ ិ វតថុ េន

កនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ី

កសួរថ េតី្របក់េនះ្រតវបន

ទទួលឲយចូលកនុ ងថវក ិ ជតឬ ិ េទ ប៉ុែនមន ិ ទន់ទទួលចេមយ ី េន

េឡយ ី េទ។

“ខុ េំញ ឃញ ុ េន្រគប់ទីកែនង ្ល េនកង ្ល !”  េឈ េនកង  លយ ុ ន េដម ុ ន ដី ្រគប់កែនង ្រប

សន៍របស់បគ ុ គលិ ក្រកុមហ៊ុន ខននតក អំពស េនកនុ ងបទសមភសន៍ជមួយ ិ ិ ិ ឺ ិ នយយ ិ ី ក្ដនុពលៃន្របេទសកមពុ ជជឱកសវនេយគ 110 Global Witness ឆន ំ ២០០៨។

30


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

្របអប់ទី ៤ | េតស ែរ ៉ ៃថ្លបន ុ៉ ម ន? ី  ិទធិ ជវកមម

ទនទម ឹ េពលែដលដីសមបទនែរ ៉្រតូវបនែចកយ៉ងរហ័ស ក៏មនករខ្វះខត នូវទ្រមង់

ករដ៏ចបស់

ស់ នង  ្រកុ ិ ដ៏មនតម្លភព េដមប ី មហ៊ុនបង់្របក់ទទួលសទធ ិ ិេ្រប្រ បស

ធនធនែរ ៉ទំងេនះ។

របស់្របេទសកមពុ ជ ្រកុមហ៊ុន្រតូវែតបង់ៃថ្លេទរដ្ឋកមពុ ជ ស្រមប់ករចុះេឈមះ ករ ក់ពកយសុំ ករពនយរ ករបន្ត ករេផទរេផ ងៗ នង ័ ម ៌ ន ិ ឈនួល្របចំឆន ំ ក៏បុែ៉ ន្តពត

111

Global Witness បន

សមភសបុគគលិ កមួយរូប ៃន្រកសួ ងឧស ហកមម ែរ ៉ នង ិ ថមពល នចុងឆន ំ ២០០៨

េហយ  ្រតូវបន្របប់ថ េទះបីមនអ្រ ជ្របក់បង់ៃថ្លឈួល ន នង ិ ពនធ បនអនុមត ័ ឬកំណត់េ េ

របង់េ

យសភេទ។

ៃថ្លជខនតេទៀងទត់ ស្រមប់េស កមម ដូច យ្រកុមហ៊ុនក៏េ

112

ផ្ដល់េ

យ ក៏ៃថ្លទង ំ េនះមន ិ ទន់

េទះជមនករខ្វះតម្លភពែបបេនះក៏

យ ផលចំណូលពិតជេកត ិ យេនះ។ សំ  មនពីវស័

ងេលរបយករណ៍្របចំែខ

យ្រកសួ ងេសដ្ឋកចច ចំែណក ិ ិ នង ិ ហរញញ ិ វតថុ Global Witness បនវភគ

របស់វស័ ិ យ

ជវកមម ែរ ៉របស់្របេទសកមពុ ជ េនកនុ ងេសដ្ឋកចច ី ិ ជតិ េនកនុ ងរយៈេពល មទនន ិ យ ិ ២០០៨ វស័ ិ ន័យេនះ រ ងឆន ំ ២០០២ នង

្របំមយ ួ ឆនក ំ ន្លងមកេនះ។

េនះបនផ្ដល់ផលចំណូល US$៣

ងេល្រកុមហ៊ុនចំនួនតច ័ ម ៌ នឲយេមល ិ តួច ែដលផ្ដល់ពត 

ចំនួន្របក់ែដលចូលថវក េ ិ របស់្របេទសជតិ គួរែតេលស  ពីេនះ យ៉ងេ្រចន។  ំ ញទំងេនះ ពបក រករខ្វះតម្លភព េនកនុ ងទំនក់ទំនងជនួ ិ

ម នផលសរុបេ

យ្រតម ឹ ្រតូវ ក៏បុែ៉ ន្ត សំ

េផ ងៗ Global Witness ប៉ន់

ងេលភស្តុ

ស់េដមប  ប ី ៉ ន់

ងែដលបន្របមូលពី្របភព

ម នថ ចំនួនសរុប ្រតូវមនចំនួន្របែហល US$៧

ន។ អនកវភគ ឧស ហកមម ែដល Global Witness បនសមភស បនអះ ិ

US$៥០.០០០ ស្រមប់

ជញប័ណ្ណធនធនែរ ៉នីមយ ួ ៗ។

113

េផ ងេទៀត បង់្របក់េ្រចន  ជងេនះេទេទៀត។ េលស  ពីករអះ

ខននតក ិ ឺ ិ បនបង់្របក់រង្វន់្របែហល US$១ ថ ្រកុមហ៊ុនែរ ៉ធំ ពី្របេទសអូ

បនបង់

្របក់េ្រចន  ទទួ  េដមប ី លសទធ ិ ិែស្វងរុករក េនកនុ ងដី ១០០.០០០ ហ.ត. េនេខត្ត មណ្ឌលគរី ី េដមប  ែស្វ ី ងរុករកែរ ៉បុកសុី ត។

អភវឌ ិ ន៍សងគម កនុ ងចំនួន US$២,៥

នស្រមប់្របេទសកមពុ ជ ប៉ុែន្តេគបនែថ្លង

ថ “្រកុមហ៊ុន BHP ប៊ល ិ លតុ ិ នមន ិ ែដលបង់្របក់េទម ន្តី ឬអនកតំ

រ ្ឋ ភបល កមពុ ជ េហយ ករអះ ិ ិ  េយង  បដេសធ

ងៃន

ងថ ករបង់្របក់េនេ្រកម

កចច ិ ្រពមេ្រព ងែស្វងរុករកធនធនែរ ៉ ឬ្របក់ែដលបនបរច ិ ច គឲយមូលនធ ិ ិគេ្រមង

អភវឌ ិ ន៍សងគម គឺជ 'លុ យទក ឹ ែត'។"

មសំ បុ្រតពី្រកុមហ៊ុន BHP េទ Global Witness បនឲយដង ិ ី ឹ ថកមមវធ

អភវឌ អសុ ខភព ករអប់រ ំ វបបធម៌ នង  េឡង  ែកលំ ិ ន៍សងគម “្រតូវបនបេងកត  េដមប ី ិ

សុ ខុមលភពទូេទ ៃន្របជជនកមពុ ជ … ្របក់េនះ

ចចយបនែតេលកមមវធ ិ ី

្របចំសហគមន៍ ែដលផ្ដល់្របេយជន៍ឲយ្របជជនកមពុ ជ ែតប៉ុេ

្ណ ះ។ កនុ ងនមជ

ងៃនៃដគូសហ្រគសរួម ្រកុមហ៊ុន BHP ្រតូវែតអនុញញតចំេពះករបង់្របក់

ទំងអស់ េហយ  េយង  មនបំណងអនុវត្តអំ កង្វល់អំពីគេ្រមង

ចេវតូ៉ េនកនុ ងករណីែដលេយង  មន

មួយ។” ្រកុមហ៊ុន BHP ក៏បនបញជក់ផងែដរ ថ្រកុមហ៊ុន

េនះបនបង់្របក់បែនថមេទរ ្ឋ ភបល កមពុ ជ េដមប  ឲ ិ ី យបនសមបទនែរ ៉េនះ េ ែចងថ “្រសប

115

មលកខខណ្ឌៃនកចច ិ ្រពមេ្រព ងែស្វងរុករកធនធនែរ ៉ ជមួយ

ិ លតុ រ ្ឋ ភបល កមពុ ជ ែដលបនផ្ដល់ឲយ្រកុមហ៊ុន BHP ប៊ល ិ ន នង ិ ្រកុមហ៊ុន ិ មតស៊ ូ បស ៊ី ុី នូវសទធ  ែស្វ ិ ិ ិេដមប ី ងរុករកែរ ៉បុកសុី តេនះ ្របក់ចំនួន US$១ បនបង់ េ

ន ្រតូវ

យផ្លូ វករ េទកន់រ ្ឋ ភបល កមពុ ជ េនកនុ ងែខកញញ ឆន ំ ២០០៦។” ិ

Global Witness បនទទួលសំ េ

ឯក

ន ក៏រ ្ឋ ភបល កមពុ ជបនឲយដង ឹ ិ

្ត លី BHP Billiton [BHP ប៊ល ិ លតុ ិ ន]

េទ។ ចេម្លយ  មូលនធ  តបរបស់្រកុមហ៊ុន បនបញជក់ថ ្រកុមហ៊ុនបនបេងកត ិ ិ

មួយចបប់ ៃនឯក

រេនះ ្របក់ចំណូលមកពីសមបទនែរ ៉ េ្រកពីពនធ

US$៤៤៣.៨៦៦។

119

េប្រ បក់េនះមន

TOFE គឺ មន ិ ចបស់ថ កែន្លង

US$១

118

រ ‘Tableau des

Opérations Financières de l'Etat’ (TOFE) របស់្រកសួ ងេសដ្ឋកចច ិ នង ិ

ង ថ្រកុមហ៊ុន

ឆន ំ

សន៍របស់ឯកឧត្ដមរដ្ឋម ន្តី្រតម ឹ ្រតូវ ឬ

ហរញញ ័ ម ៌ នអំពផ ិ វតថុ ែដលផ្ដល់ពត ី លចំណូល្របចំឆន ំ មកកន់រដ្ឋកមពុ ជ។

េមល  េទ ្រកុមហ៊ុន

114

េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ មនន័យថ ករបង់្របក់

២០០៨ េដមប  ស ី ូ មឲយេគបញជក់ថ េត្រប

ងថ

្រកុមហ៊ុនែរ ៉ ែដលចង់្របតបត្ត ិ ិេនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ ្រតូវែតបង់្របក់ជខនត

117

បនពពណ ៌ នករបង់្របក់េនះ ជ 'លុ យ ិ

Global Witness បនសរេសរសំ បុ្រតេទ្រកុមហ៊ុន BHP េនកនុ ងែខតុ

តំ

ន ឲយេសដ្ឋកចច ិ ជត។ ិ

ប៉ុែន្តេហតុករណ៍េនះ មន ៌ នដៃទេទៀត Global Witness ិ សុី គនជមួយព័តម

បនទទួលេនះេទ។ សំ

ទក ឹ ែត' ែដលជពកយ្រគមភ េ្រកផ្លូ វករ។

េនេ្រកមចបប់សី ្ដពក ី ចច ិ ករពរបរ ិ ថ ន នង ិ ករ្រគប់្រគងធនធនធមមជតិ

ល្អិ តល្អនអ ់ ំពក ំ េនះ មន ឹ េឡយ។ ី របង់ៃថ្លទង ិ បនឲយដង 

យករណ៍ថ ឯកឧត្ដម លម ឹ គនេ

រ េនកនុ ងឆន ំ ២០០៦ គឺ

ក់ យេនកែន្លងេផ ង េនកនុ ងឯក

េនះេទ។ េនះនំឲយមនសំ ណួរថ េត្រ បក់

ន របស់្រកុមហ៊ុន BHP ប៊ល ិ លតុ ិ ន ែដលបនបង់េនកនុ ងែខកញញ ឆន ំ

២០០៦ បនេទ

បត់។

មអតថបទមួយ េបះពុមពេនកនុ ងកែសត Cambodia Daily េនៃថងទី ២៤

ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៧ រដ្ឋម ន្តី្រកសួ ងធនធនទក ឹ ឯកឧត្ដម លម ឹ គនេ

116

បន្របប់សភជតិ ថ្រកុមហ៊ុន BHP ប៊ល ិ លតុ ិ ន បនបង់្របក់ US$២,៥

េទរ ្ឋ ភបល េដមប  ឲយបនដ ីសមបទនែរ ៉បុកសុី ត។ េនកនុ ងអតថបទដែដល មនេគ ិ ី

ង ំ ពីករទញ ិ អណូ ្ដ ងែរ ៉ ្រកមហ៊ុន ខននតក ិ ឺ ិ មនកររ ំេភប ី ចត ិ អំពី

លទធភពៃនអណូ ្ដ ងែរេនះ។ ៉ ករ្របកសព័ត៌មន េនកនុ ងែខឧសភ

ឆន ំ ២០០៨ បនែចងថ៖

“ដីឡូត៍អណូ ្ដ ងែរេនះ ៉ ្រតវបនេគប៉ន់ ម នថ មនធតុែរែដក ៉

្របែហល ២០០

នេ នេរ បចំហ៊ុន ខននតក ិ ឺ ិ បន្រកម …

្របចំលក់ថ ផលគត ិ រ ំពង ឹ េ ន េហយ ី

ន ២ផលតកមម ែផនករ ិ

នពន់ ១៦០ចំនន ួ មនឆន ំ នង ឹ វុន៉ កូេរ ៉ តៃម មលក់)

31


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស (េ ន/៨០$ េហយ ួ ជង ៤០ ពន់ ី ផលចំេណញនង ឹ មនចំនន នវុន៉ កូេរ ៉ ល់ឆន។ ំ ”

120

នយយ ម៉យងេទ ត ពួកេគប៉ន់ ម នផលចំេណញរបស់េគ មកពែី រ ៉ ិ ែដក គឺជត ិ US$៣២

ករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរ ៉ េនេ្រកមករដក ឹ នំពីបុគគលមួយរូប ែដលេគេ 124 ជេមទ័ព្របចំ្រសក េឈមះថ េ ក ចយ។ ្រកមហ៊ុន ខននតក ិ ឺ ិ បង្រ់ បក់្របមណ US$១០០០ េទេ

ល់ែខ េហយ ី គត់ែបរជែចក្របក់េនះឲយកូនទ

ន កនុ ងមួយឆន។ ំ

ក ចយ ផទល់ 125 ន។

ង ំ ពីឆន ំ ២០០៥ មក អណូ ្ដ ងែរេនះបនអភវឌ ៉ ិ ន៍្របតបតករ ិ ិ

របស់ខួ ន េហយ ី កមមករចន ិ បន 126 ករ ្ឋ ន។ ចប់េផ្ដីមែខសី

់ ូ វដីេក រ េទកន់ ងសងផ

ឆន ំ ២០០៨ ្រកមហ៊ុនបនចប់េផ្ដីម

ងសង់ផូ វ

េដមប ី ភ ី ជ ប់ករ ្ឋ នេកះែកវ នង ិ ភនំថម។ េនេពលនពនធ ិ របយករណ៍

េនះ ផវូេនះ្រតវបនេគ យករណ៍ថ បន េក ន លែ្រស ប៉ុែនករ

ងសង់រហូតដល់

ងសង់បនឈប់សន ិ ស្រមប់រដូវភង

េដមប ក៏ប៉ុែនអនក្រសក ី ឲ ី យអនក្រសក ច្រចតកត់្រសវរបស់ខួ នសន។ ិ

េនេពល Global Witness បនេទដល់ករ

េនែត្រពយបរមភថ ករ

ន រតនៈ/ខិននឺតិក

េនកនុងឆនំ ២០០៨ អនកេសុបអេងកតបនេឃញសំ កថមខួង ែដល េគ្រតវបន្របប់ ថ មនវតមនៃនែរ ៉ែដក ព ន់ និងមស។

ករ ្ឋ នេនះ ក៏មនធតុែរេផ ៉ ងេទ តផងែដរ។ េនេពលតំ

Global Witness បនេទដល់កែនងេនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ អនកេសុប ី

អេងកតបនេឃញ ី សំ

កថម ែដលខួងយកពក ី រ ្ឋ នភនំថម ែដលេគ

្រតវបន្របប់ថ មនវតមនៃនែរែដក ៉

ព ន់ នង ិ មស។

បុគគលក ឹ ថ ករ ្ឋ នភនំថម ិ ខននតក ិ ឺ ិ មនក់ បនឲយដង

ចមនមស

ពរី្រកមកនុ ងថមមយ ួ េ ន។ គត់ប៉ន់ ម នថ ែរមសេនករ ៉ ្ឋ នែត 121 មួយេនះ ចមនតៃម US$៤០ ន។ ដីសមបទនទំងពរី េនកនុ ងេខត្រពះវ ិ

ប៉ុេ

រ គជ ឺ សមបទនែតពរី

ះ ែដលខននតក ិ ឺ ិ មន ជញប័ណ។ របយករណ៍្រតតពនតយ ិ ិ

ឆន ំ ២០០៧ មួយបនែថងថ ្រកមហ៊ុន ខននត ិ ឺ ក ិ បនទទួលសទធ ិ ិ

ែសងរុករក ស្រមប់ករ ្ឋ នចំនន ួ ្របំបក ី ែនង េនកនុ ង្របេទស 122 ង កមពុ ជ មនៃផទដីសរុប ១.៥២០ គ.ម. ្រក ។ អនកតំ

្រកមហ៊ុនមនក់បន្របប់ Global Witness ថ សមបទនមនរួម

ទំងបក ី ែនង េនកនុ ង្រជងែផនកខងពយ័ពយៃន្របេទសកមពុ ជ ែដល ្រតវេគសង ័យថ មនតបង ី ដីសមបទនេផ ងេទ ត ្រតវេគ ូ ថម េហយ 123 សង ័យថ មនែរែដក ៉ ឬមស ឬទំងពរ។ ី េ្រកពីករទក់ទន ិ ជមួយនយឧត្ដមេសនយ៍ ី ប៉ុល

េរ ន មន

ករពក់ព័នធយ៉ងជក់ែស្ដង ពក ី ងេយធ េនឯករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរ។៉

េនេពល Global Witness បនេទដល់កែនងេនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ មនទ

ន ១៥ នក់ ែដល្រតវបន ខននតក ី យម ិ ឺ ិ ជួល េដមប ី

ងសង់ផូ វនង ឹ បនេទ ត េ្រកយពីទី

បញច ប់ៃនរដូវភង េហយ ួ េគនង ី ដីរបស់ពក ឹ ្រតវបដេណ្ដី មយក 127 េ យគមនករសងេឡយ។ េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨ អនក ី ំ មួយអភបល តំ ងសហគមន៍បនេរ បចំករ្របជុជ រង្រសក ិ 128 េ ក គត គម ី េី លក ឹ េ ះ េដមប ី េឡង ី ករបរមភរបស់េគ អំពក ី រ ចប់យកដីធី។ េនកនុ ងករ្របជុំេនះ ពួកេគ្រតវបន្របប់ឲយរង់ច ំ 129 ករេ ះ្រ យពីរ ្ឋ ភបល។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍ ិ

េនះ ករេ ះ្រ

យេនះមន ិ ទន់េឃញ ី េកត ី េឡង ី េនេឡយ ី េទ។

អណូ ្ដ ងែរ ៉ ហុងហ៊ូ-្វ ្រទី ភព ្រកុមហ៊ុនែដលទទួលភរកចច ្វ ី ភព ិ ស្រមប់អណូ ្ដ ងែរ ៉ែដក ហុងហ៊ូ-្រទ េមល  េទ គជ ឺ ្រកុមហ៊ុន (Cambodia) Hongfu Try Pheap Mining Development Construction Co. Ltd, [្រកុមហ៊ុន សំណង់អភវឌ ិ ន៍ែរ ៉ ហុងហ៊ូ ្វ ្រទី ភព ចំកត់] ែដលកនុ ងចំេ

នយក្រកុមហ៊ុន មនសមជក ិ ពរី រូប ៃនពួកវរជន្របេទសកមពុ ជ – គឺ េ

កឧកញ៉ ្រទី ភព នង ិ ្រពទធ ិ សមជក ឹ សភ ឯកឧត្ដម េ

ឃន។ េ ី

កឧកញ៉ ្រទី ភព គជ ឺ ម

សមជក ិ ្រពទធ ឹ សភឯកឧត្ដម េ

េម៉ង

េសដ្ឋដ ៏ បេឈ ម ះ។ ី ល ី

េម៉ងឃន ិ ្រពទធ ី គស ឺ មជក ឹ សភដ៏

លបេឈ ម ះ ពគ មះ ី ី ណបក CPP េហយ  ជនយកៃន្រកុមហ៊ុនលបេឈ ី ភពមុ ី ច ិ ។ សមជក ិ ៃនកងេយធពលេខមរភូមនទ ិ មនតួនទស ី ំខន់ េនកនុ ងករ យមករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរ ៉។ អនក្រសុកែដលរស់េនកនុ ងតំបន់ជុវំ ញ ិ

32


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ក

ករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរ ៉ ខ្លចករេដញេចញពផ ី ះទ សែមបង េនេពលែដល

សនសុ ិ ខ្រកមហ៊ុន ្រតវបនស្រមត ិ ស្រមំងពីកុ នងចំេ

ម្របព័នផ ធ ពផ យ នង ៃន្របេទសេវ ត ិ រ ្ឋ ភបល ិ

ធតុែរ ៉ របស់្របេទសេវ ត ម (េ េ្រកថ Vinacomin 133 [វ ី កូមិន]) េហយ ី នង ិ ្រកមហ៊ុន Mom Good Luck Mining 134 [្រកមហ៊ុនែរ ៉ មុំ ហគូដ ក់]។ ( េឈមះ្រកមហ៊ុន វ ី កូមន ិ នង ឹ

្ដ ភូមិជុំវញ ិ ករ ្ឋ ន៖

រ ែដលេន កនុ ងតំបន់ៃ្រព នង ិ ែ្រសេទ អណូ ្ដ ងែរ ៉ ្រទី

េលចេឡង ី ម្ដងេទ ត េនកនុ ងែផនកបនទប់េទ ត ៃនរបយករណ៍េនះ

មអនកេធករ ី

ស្ដីពី្រកមហ៊ុនែរ ៉

NGO បនឲយដង ិ អណូ ្ដ ងែរ ៉ រ ំពង ឹ ថ អនករស់េនជុំវញ ឹ ថខន ឹ ្រតវ ួ នង

កូមន ី ី ងសង់េ ងច្រកស ិ ក៏មនែផនករេដមប 135 េ្របងកត់មយ ួ េនកនុ ង្រសកេនះែដរ។ Global Witness បន

អនគត។ ករសង ័យ្រតវបនព្រងង ឹ កន់ែតចបស់េឡង ី េនេពល

សូម្រកមហ៊ុនទំងពរី ឲយបញជក់ថ េតេី នះពត ិ ឬេទ។ ្រកមហ៊ុន

កមមករពីករ ្ឋ នែរ ៉ បន ក់បេងគលសុីម៉ងេ់ នេលីដីធីរបស់េគ 130 េដមប ី ក ី ំណត់កែនង ងសង់ េនកនុ ងែខមន ី ឆន ំ ២០០៨។

វី

ំ ញដ៏មនអំ ជនួ

ក ្រទី ភព៖ ម

កូមន ិ បនេឆយ ី តប េ យែថងដូចតេទេនះ៖

“្រកមហ៊ុន វ ី

រចុះេឈមះ្រកមហ៊ុន ស្រមប់្រកមហ៊ុនែរ ៉ ហុងហ៊ូ-្រទី ភព

បងញថ នយករបស់្រកមហ៊ុន គឺេ

វេធន ី )។ ្របភពបនអះ ងថ ្រកមហ៊ុន

វី

បនេដញេចញពីផទះ េនេពល្របតបតករ ិ ិ រក ី ល លន

ឯក

កូមន ិ បនចប់េផ្ដីមសកមមភពេសុីបអេងកត នង ិ

ែសងរុករកធនធនែរ ៉ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េ យទទួលករ

េសដ្ឋី

អនុញញត នង កមពុ ជ េហយ ិ ករគំ្រទ ពី ជរ ្ឋ ភបល ិ ី នង ិ ្រកសួង

ច ែដលមននមជ ឧកញ៉ េហយ ី មនភគ

ហ៊ុនេ្រចន ី េនកនុ ងកសុីណូ ករអភវឌ ិ ន៍េកះ នង ិ ចមករេកស៊ូ។

នង ិ ទភ ី ន ក់ងរែដលមនសមតថកចច ិ ។ ្រកមហ៊ុន វ ី

តួនទៃី ន្រកមហ៊ុនេ

្រ

កនងមក េ

កឧកញ៉្រតវបនរះិគុនេ យ NGO េ យ

េយង ំ ចប់ ���មមណ៍េល្រី គប់េរ ង ៉ វ ែដល Global Witness ី ខញុ ក៏

មននមជនយករួមៃន្រកម េឈមះ្រកមហ៊ុន គឺឯកឧត្ដម

ឯក

វ្រជវ យ៉ងលំអត កមពុ ជ ស្ដព ី ី ិ នូវចបប់របស់ ជរ ្ឋ ភបល ិ

់ នធនែរ។៉ វស័ ិ យឧស ហកមមដក្រសងធ

បុគគលមួយរូបេទ ត ែដល រចុះ

កូមន ិ កំពុងែត

អនុវតសកមមភពេសុប ី អេងកត នង ិ ែសងរុករក ទនទម ឹ នង ឹ េពលែដល

កឧកញ៉ កនុ ងករេដញ្របជជនេ យបងខត ិ 131 បងខំ េនកនុ ងដីជុំវញ ិ គេ្រមងករទំងេនះខះ។

ហ៊ុន េនកនុ ងឯក

ឆន ំ

២០០៧ េដមប ី ្រី បតបត ិ ិករ ្ឋ នេនះ រួមជមួយនង ឹ ្រកមធយង ិ ូ ថម នង

ស់ េនកនុ ងតំបន់េនះ េ យ

ភព សថត ិ េនកនុ ងតំបន់មនមនុស េ្រចន ី រស់េន។

ម បនឲយ

ដង ឹ ថ ្រកម ្រទី ភព បនចុះកចច ិ ្រពមេ្រព ងេនកនុ ងែខកកក

មជួរ

ភូមអ ៉ ិ នង់្រជ ភូមម ិ ង នង ិ ភូមេិ ឆង។ មន ិ ដូចករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរេន កនុ ងេខត្រពះវ ិ

Shukaku Ltd. [ស៊ូកគុ ចំកត់] (សូមេមល ី ្របអប់ទី ៥ ស្រមប់ 132 ព័ត៌មនលំអត ិ បែនថម)។

អណូ ្ដ ងែរ ៉ ហុងហ៊ូ-្រទី ភព មនទី ង ំ េនកនុ ងឃុអ ំ នងេ់ ភ ្រសក ថ បរ ិ ៉ ត់ េនកនុ ងេខតជត ិ ខង សទង ឹ ែ្រតង។ េនទេនះ ី ែដរ អនក

មនជរំ មូំ ល ្ឋ នចំនន ួ បីកែនង េនកនុ ងប

មីភរយ ិ លបេី ឈមះ ែដលកន់កប់្រកមហ៊ុន

ភពមុ ី ិច េហយ ី ក៏ជនយកមួយរូប ៃន្រកមហ៊ុនមួយ េ

្របតបត្ត ិ ក ិ រ្រកុមហ៊ុនរក ី ល ល នេពលអនគត។

RCAF។ ពួកេគមនវតមនេ្រចន ី

្ដ លៃនគូ

បនេលង នង ី េឡង ី ផងែដរ។ េយង ី កំពុងែតសក ិ ិ ្រ

វ្រជវេរ ង ៉ វ

ទំងេនះ េដមប ី េី យង ី

ចមនព័ត៌មន្រគប់្រគន់ េដមប ី េី ឆយ ី តប 136 សំណួរពី Global Witnessបន។”

េម៉ងឃន ី – ពក់

រចុះេឈមះ្រកុមហ៊ុន ស្រមប់្រកុមហ៊ុនែរ ៉ ហុងហ៊ូ ្វ ្រទី ភព បង្ហញឲយេឃញ 

ថ នយក្រកុមហ៊ុន គឺេ

កឧកញ៉ ្រទី ភព ម

នយកមួយេទៀត គឺឯកឧត្ដម េ

េសដ្ឋីមនអំ

ចមួយរូប។

េម៉ងឃន ិ ្រពទធ ី ែដលជសមជក ឹ ស ភ ពី

គណបក CPP េហយ  ជនយករួម ៃន្រកុមហ៊ុន ភភមុ ី ច ិ ។

33


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

្របអប់ទី ៥ |

ជវកមម ៃន្រកុមហ៊ុនភពមុ ី ី ច ិ តុ

សកមមភពៃន្រកុមហ៊ុន ភពមុ ី ច ិ បនេលចេឡង  យ៉ងេទៀងទត់ េនកនុ ង

របយករណ៍ Global Witness ស្ដីពីករកប់េឈខ  ុសចបប់ េនកនុ ងរយៈេពល ១៣

ឆនក ំ ន្លងមកេនះ។ ្រកុមហ៊ុន ភពមុ ី ច ិ ្រតូវបនកន់កប់េ

យគូ

្វ មភ ែដល ី រយ ិ ំ កជទវ ប៊ន ុ

ជត េ ិ សនិ ទធជមួយអគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន ែសន េហយ  នង ិ ភរយ ិ

137

៉ នី។

នយក្រកុមហ៊ុន ឯកឧត្ដម េ

េឈមះ េនកនុ ងគណបក កន់អំ ឯកឧត្ដម េ

ច គឺគណបក ្របជជនកមពុ ជ។ ភរយរបស់ ិ

138

ក្រសី ជង ឹ សុ ភព

េម៉ងឃន ិ ្រពទធ ី គជ ឺ សមជក ឹ សភដ៏លប ី

(េ

េ្រកថ យយ ភូ) គឺជអនកដក ួ រូប ឹ នំមយ

ៃនអងគករកកបទ្រកហមកមពុ ជ េហយ  ជញក ឹ ញប់ េចញមុខជ

ជមួយភរយ ិ ៃនអគគនយករដ្ឋម ន្តី។ ទំងេ

ធរណៈ

ង ំ ពព ី ក់ក

សង់ស

យករ

្ត ម ះមន មនេករេឈ ិ សូ វល្អ េនកនុ ង មសមបទនក ិ ទំង

រភពគមនេម ្ត នង ិ

ក្រមត ិ បំផ្លញ ែដល ិ ៃនករបំផ្លច ឯកឧត្ដម េ សុ ភព (េ

េម៉ងឃន ី នង ិ េ

ក្រសី ជង ឹ

េ្រកថ យយ ភូ ែដរ) កន់កប់

្រកុមហ៊ុន ភពមុ ី ច ិ ែដលជ្រកុមហ៊ុនមន អំ

ចបំផុតមួយ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។

មរយៈសមបទនៃ្រពេឈ សមបទនែរ ៉

នងសមបទន ដីេសដ្ឋកចច ិ ិ របស់

ភពមុ ី ច ិ

កន់កប់ជង ៧ ភគរយ ៃនៃផទដីសរុងរបស់

ក់ករពយរួទុកបេ

្ដ ះ

ទំនក់ទំនងដ៏យូរអែង្វង ជមួយ កងេយធពលរបស់្របេទស

144

េពលថមីេនះ ្រកុមហ៊ុន ភពមុ ័ ធ ី ច ិ បនពក់ពន

ថមពល ពសេពញ្របេទសកមពុ ជ។ ឯក

ងសង់ទំនប់ទក ឹ េនកនុ ង

[ជ

ថមពល សុី ណូ]។

145

ំ ញេនះ ឥឡវូេនះ កំពុងែត្រតូវបនព្រងក ច្រកភពជនួ ្ឋ ន ី េដមប  េលបករ ី

ជវកមម ែរ ៉ ពសេពញ្របេទស។ េ្រកពីករកន់េឈមះជនយកៃន្រកុមហ៊ុនែរ ៉ ហុង ី

ហ៊ូ -្រទ ្វ ី ភព ក៏ករេសុ បអេងកតរបស់ Global Witness បនបង្ហញឲយេឃញ  ថ

ឯកឧត្ដម េ េ

េម៉ងឃន ី មនេឈមះជនយកេនកនុ ង្រកុមហ៊ុនេធ្វ

ស់ មួយេទៀត គឺ Zhong Xin Industrial Investment (Cambodia)

Co. Ltd. [្រកុមហ៊ុនវនេយគ ឧស ហកមម ចុង សុី ន (កមពុ ជ) ចំកត់] ែដលមន ិ ិ ជញប័ណ្ណធនធនែរ ៉ េដមប  ែស្វ ី ងរុករកេនកនុ ង្រសុកសំ បូរ េខត្ត្រកេចះ។ មចស់ ្រកុមហ៊ុន ភពមុ ី ច ិ ឯកឧត្ដម េ

្រកុមហ៊ុនមួយ េ គេ្រមង្របកបេ

147

េម៉ងឃន ី ក៏ជនយកមួយរូប េនកនុ ង

ថ Shukaku Ltd [ស៊ូកគុ ចំកត់] ែដលកំពុងែតពក់ពន ័ ធកុ នង

យ ទបបដិ ទ េដមប ដប  ចក់ ី ំេពញបង ី ឹ កក េនក

្ដ លទី្រកុមភនំ

្រកុមហ៊ុនេនះ បនយល់្រពមេ្រព ងេដមប  ទទួ ី ល ៩០ ភគរយៃនបង ឹ េនះ

សមបទនៃ្រពេឈរ បស់ ។

េទសចរណ៍ ទំងអនក្រសុកេទស នង ិ ជនបរេទស”។

ះ។ េរៀង ល់ឆន ំ រ ងឆន ំ

141

Global Witness បនេបះ

ជ្រកុមហ៊ុន ភពមុ ្ត ម ះខ្លួ នឯង េហយ ី ច ិ មន ិ ែដលត ៉ ករពរេករេឈ  ែខមថុ ិ ន ឆន ំ

ពទ ី ្រី កុងភនេំ ពញ

ៃថ្ល

មរយៈភតសនយ ៩៩ ឆន។ ំ ិ

មទ្រី កុងភនេំ ពញ

149

148

បនឲយដង ឹ ថ

ករអភវឌ ិ ន៍េនះ គឺមនតៃម្ល

ស់៖ គឺផទះ នង ៃនអនករស់េនបង យ ី ិ ជវភព ឹ កក ប់ពន់នក់។ ករយល័ ិ

្របចំ្របេទសកមពុ ជ ៃនគណៈកមមធករ ិ សទធ ិ ិមនុស របស់អងគករសហ្របជជតិ បនអះ

ងថ ៤.២២៥ ្រគ

បនចក់ដប ី ំេពញ។

150

រ នង ឹ ្រតូវបនបេណ្ដញេចញេនេពលបង ឹ េនះ្រតូវ

អនកមនលំ េនេនទេី នះ អះ

ងថ ្របក់សំណង គឺតច ិ

ជងតៃម្លទផ ី ្លេី នះ េហយ ី រៃនដធ  ថផទះសែមបងេផ ងេទៀត ែដល្រកុមហ៊ុនផ្ដល់ឲយ គឺ មន ិ ល្អ្រគប់្រគន់េទ េហយ  េនឆងយពីក

្ដ លទី្រកុង។

151

ពួកេគក៏អះ

ងថ ្រកុម

ហ៊ុនមន ជមួយេគ្រគប់្រគន់េឡយ ិ បនពេ្រគះ ិ  េនកនុ ងករចរច្រពមេ្រព ង េនះ។

២០០៤ មន ិ អគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន ិ ែមនជករណីេលក  ែលងេទ។ ផទុ យេទវញ រេទេលរបយករណ៍េនះ េ

146

ករអភវឌ ិ ន៍េនះ នង ឹ ផ្ដល់ “កែន្លងល្អ ស្រមប់ករលក់ដូរ នង ិ ករបេ្រមជ  ន

140

ពុមពពត ័ ម ៌ នលំ អត ិ អំពីសកមមភពទំងេនះ េនកនុ ងែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៤។ កនុ ងនម

ែសន បន យ្រប

ជវកមម ែរ ៉ យ៉ង ី

នង ិ អនុវត្តករ្រគប់្រគងេទេល

កងេយធ េដមប  ផ ី ្ដល់សន្តស ិ ុខ

ភពមុ ិ RCAF កប់ នង ី ច ិ េហយ  នង ិ សមជក ិ េធ្វ្រ ប្រពត្ត ឹ ិកមមេឈយ  ៉ ងេ្រចន  េ

េម៉ងឃន ី ជ

េពញ។

២០០១ នង ិ ២០០៤ Global Witness បនេឃញ  អនកេម៉ ករបន្តរបស់្រកុមហ៊ុន ខុសចបប់ េនកនុ ងដីសមបទនរបស់្រកុមហ៊ុនេនះ។

មរយៈសមបទនកប់

កមពុ ជ េហយ ិ  បនេ្របសមជក

សនន េទេលសមបទនកប់េឈេ នកនុ ង្របេទសកមពុ ជ

នឆន ំ ២០០២ ្រកុមហ៊ុន ភពមុ ី ច ិ មន ិ ខ្វល់ខ្វយេ

េឈ នង ិ សមបទនដីេសដ្ឋកចច ិ របស់ ្រកុមហ៊ុន ភពមុ ី ច ិ កន់កប់ ៧,៤ ភគរយ

បនេ្របេទេលតំបន់ដីសមបទន

របស់ ។ ្រកុមហ៊ុនេនះមន

េនេពលករគបសងកតព ់ ទ ី យក នង ិ អងគករ បននំអគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន ែសន ឲយ

្ឋ គរ េហយ  នង ិ តំបន់េសដ្ឋកិចចពេសស។ ិ

143

េខត្តកំពត – គឺ្រកុមហ៊ុន Petro Camchin [េប៉្រតូ កំជន ី ] នង ិ Sino Hydropower

ទងគច ិ ជមួយអនក្រសុក ភពមុ ី ច ិ

្ដ លទសវត េកសប ិ យ ី វស័ ិ ្រកុមហ៊ុន ភពមុ ី ច ិ បនព្រងក

ពណជជ  រួី មបញចូ លសមបទនស្រមប់ករនំចូលថនេំ ពទយ ករ ិ កមមរបស់ េដមប

កប់េឈខ  ុសចបប់ នង ិ ករប៉ះ

មួយរបស់ ឬេទ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global

នយកៃន្រកុមហ៊ុនទំនប់ទក ឹ ថមីពរី ែដលមនគេ្រមងនង ឹ

កប់ៃ្រពេឈ េនកនុ ងទសវត ១៩៩០ (សូ មេមល ័ ម ៌ ន  ្របអប់ ទី ១ ស្រមប់ពត

ចំេ

ែដល Global Witness យកបន មនេឈមះ ជង ឹ សុ ភព នង ិ េ

រជសមបទនក ិ

លំ អត ិ យកប់េឈ ដ៏េពេពញេ ិ បែនថម អំពី្របព័នធសមបទនក ិ )។ េនកនុ ងវស័

ហ៊ុនជ

េផ ងេទៀត ជមួយ្រកុមហ៊ុន ភពមុ ី ច ិ ឬ្រកុម

Witness មន ិ បនទទួលចេម្លយ  អ្វេី ទ។

េនកនុ ងករ្របមូលទំនប់ទក ឹ ជ

139

ំ ងេ ្រកុមហ៊ុន ភពមុ ី ច ិ បនទទួលភពលបមុ ី នដបូ

ទទួល្របេយជន៍ផទល់ខួ ្លនែបប

កពរីរូបថ េតគត់មនភគហ៊ុន ឬទំនក់ទំនង

ៃនៃផទដីសរុប របស់្របេទសកមពុ ជ។

ក្រសី ជង ឹ សុ ភព នង ិ ឯកឧត្ដម េ

េម៉ង ឃន ី ធ្លប់អមទស នកច ិ ចផូ ្លវទូត របស់អគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន ែសន េទ ្របេទសចន។ ិ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប  សួ ី រេ

152

យ្របប់អនក យករណ៍

ព័តម ៌ នថ " Global Witness ធ្លប់កុហកពីមុន េហយ  ៃថងេនះ ពួកេគកុហក ម្ដងេទៀតេហយ។ ” 

142

កនុ ងករបុន Global Witness បន ិ ប៉ងពយយមទទួលករអធបបយ ិ ំ សរេសរសំ បុ្រតមួយេទសេម្ដច ហ៊ុន ែសន នង ប៊ន ុ ៉ នី េនកនុ ងែខ ិ េ កជទវ

ផទះមួយេលចទឹក េនក

លទី្រកងភនំេពញ េនេពលបឹង

កក្រតវបនចក់ដីបំេពញ។ សមជិ ក្រពឹទធសភ េ េម៉ងឃីន គឺ ជនយកមយរប ៃន្រកមហ៊នែដលទទល

34


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

153 វេធន បនបេងកត ី ច ី

្រកុមហ៊ុនែរ ៉ Southern Southern Mining Company [្រកុមហ៊ុនែរ ៉

វេធន  ] មន

សមបទន េដមប  ែស្វ ី ងរុករកែរ ៉្រកូម េនកនុ ងែដនជ្រមកសត្វៃ្រពភនំ សំកុះ។ តំបន់េនះពម ុ ្រតូវបនចត់ទុកជតំបន់ ‘សនូល’ េ យ ី ន

្រគងែដនជ្រមកទំង

ចលមួយ េនកនុ ងចំេ

មអនក្រគង់

យ េនកនុ ងឆន ំ ២០០៦ េនេពលែដល

ដក ឹ ទំនញ ឹ ម៉សុន ិ យ៉ងធំ ែដលដក ី ឈូសដី នង ិ ្រ ក់ទ័រ បនចប់

េផ្ដីមមកដល់ែដនជ្រមក េ យគមនអនក្របប់ឲយដង ឹ មុនេ

ះ។

ម៉សុន ំ េនះ ្រតវបនេ្របី្របស់ េដមប ី ទ ី ធំទង ី មទរសមបទនដី

ទទួល

គ ល់តៃម្លខស ព ់ ខងករអភរក ិ ធនធនធមមជត។ ិ េទះជ

ទំហំ ១០.០០០ ហ.ត. េនកនុ ងតំបន់សូ នល របស់តំបន់ភស នំ ំកុះ។154

យ៉ង

ក៏េ យ ្រកសួងឧស ហកមម ែរ ៉ នង ិ ថមពល បនផ្ដល់

ឧទយនុរក ្រតវបនឃត់

ករអនុញញតឲយែស្វងរុករកធនធនែរ ៉។

កររួមរស់េ យមន ិ សូវ្រសល ៃន្រកមហ៊ុនែរ ៉ ជមួយគេ្រមង

អភរក បនផទុ ះេឡង ិ ី េនៃថងទី ៣ ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៧ េនេពល មរបយករណ៍

រព័ត៌មន ឧទយនុរក MoE មួយចំនន ួ បន

ពយយមចូលករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរ ៉ េដមប ី េី សុប ី អេងកតករេចត្របកន់

ថ សកមមភពកប់ៃ្រពេឈខ ី ុសចបប់បនេកត ី េឡង ី េនកនុ ង

ករ ្ឋ នេនះ។ ពួកេគ្រតវបនឃត់មន ិ ឲយចូល េ យទ ន 155 RCAF ្រប ប់ វុធ -ក ៤៧។ មចបប់ ឧទយនុរក របស់ MoE មនភរកចច ី យ ិ េដមប ី មលបត្រគប់តំបន់េនកនុ ងឧទយន ប៉ុែន

ផ្លកមួ យ េនទីចប់េផមសមបទនែរ ៉ របស់្រកមហ៊ុន

វេធន។

េនេលក ី េនះ ពួកេគ្រតវបន េ យពួកទ

មឃត់ មន ិ ឲយបំេពញកចច ិ ករេនះ

ន ែដលបនេចញពី

នៃថមួយេ្រគ ង ហ៊ុព័ទធ

េយធពលេខមរភូមនទ ួ រូប េន ិ (RCAF)។ អនកយមតំែណងខពស់មយ

ជុំវញ ិ ពួកឧទយនុរក េហយ ី ្របប់េគឲយេចញ ទំងអះ ងថ ពួកេគ 156 មន ី ច ិ មនឯក រ្រតម ឹ ្រតវ េដមប ី ូលកែនងេនះេទ។

ឯករ ្ឋ នេនះ បនអះ ងថ ខ្លួ នេ

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតមួយេទ ្រកមហ៊ុន

ករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរ ៉្រតូវបនយមករពរ េ យសមជក ិ ៃនកង កតំ

ងឲយេ

កនយ

ឧត្ដមេសនយ៍  របស់ ី មស សុ ភ គេឺ មបញជករៃនកងទ័ពេថមរេជង RCAF។ អនកយមបន្របប់បគ ុ ល គ ិករបស់ Global Witness ថ ឧត្ដមេសនយ៍ ុ េក ី ្រតី អ៊ក

– ែដល្របធនេយធភូមភគ អភវឌ ិ ិ ន៍

ៃន្របេទសកមពុ ជ – គជ ឺ នយក្របតបត្ត ិ ច ិ មបង ៃន្រកុមហ៊ុនែរ ៉េនះ។ េនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ ្រកុមហ៊ុន វ ី ភគរយៃន្រកុមហ៊ុនែរ ៉

កូមន ិ បនទញ ិ ចំែណកហ៊ុន ៧០

វេធន  ។ មចស់ទទួល្របេយជន៍ៃនចំែណក

េនកនុ ងែខតុ

វេធន ី

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េគ អំពី ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

េហតុករណ៍េនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។ ំ ី េទេមល េនកនុ ងករេធដ ី កែនងសមបទនែរ ៉ េនកនុ ងឆន ំ ី េណរ

២០០៨ អនកេសុីបអេងកត Global Witness ្រតវបនអនកយម

អណូ ្ដ ងែរ្របប់ ៉ ថ េនកនុ ងតំបន់េនះ មនករ ្ឋ នែសងរុករកពរី

ហ៊ុន ៣០ ភគរយែដលេនសល់ គម ឹ េទ។ ឺ ន ិ បនឲយដង

េហយ មបួន ី ថ្រកមហ៊ុនេនះបនេធក ី រពរីឆនេំ ហយ ី េនកនុ ងចំេ 157 ឆនៃំ នករែសងរុករក។ អនកយមក៏បនែថងថ ភូគពភវទូិកំពុង

វតមនៃនអណូ ្ដ ងែរេនះ ៉ គឺ្របកបេ យ ទបបដិ ទ េហយ ី

េដមប ី ី

ថ នភពផវូចបប់របស់ គម ឺ ន ិ ចបស់

ឧទហរណ៍ជក់ែស្ដង ៃនភពតង ឹ

ស់េទ។ ដូេចនះ ជ

នរ ងតំបន់ករពរ នង ិ យ ិ វស័

ជវកមម ែរ។៉ សថត ី ិ េនកនុ ងែដនជ្រមកភនំសំកុះ ទំហំ ៣៣៤.០០០

ហ.ត. េនែផនកខងេលចៃនជួរភនំ្រក ៉ ញ ែដល្រគបបដណ្ដប់ េខត េពធ

ំ ត់ បត់ដបង នង ិ េកះកុង ទំងបីេខត។ កនុ ងនមជតំបន់

ករពរ ែដនជ្រមកេនះ ្រតវសថត ិ េនេ្រកមករ្រគប់្រគងៃន្រកសួង បរ ិ ថ ន(MoE)។ េហតុដូេចនះ ករមកដល់ ៃន្រកមហ៊ុនែរ ៉

ែសងរកែរែដក ៉ ្រកម នង ិ

ន់ទម៉ ី ូនី (េ ហធតុមយ៉ង ែដលេគេ្របី 158 យព្រងង ឹ សំណ)។ ពួកេគ្រតវបន្របប់ថ ករ ្ឋ ន

េនះ្របែហលមនមស ឬ

ព ន់ផងែដរ ប៉ុែនេគយកចត ិ ទុក ក់

េ្រចន ៉ គជ ៉ ង ែដលេគេ្របេី ដមប ី ី ី ជងេគ េលែី រ្រកម ឺ ធនធនែរមយ៉

បេងកត ី ្រកម ែដលេ្រប្រី បស់េនកនុ ងឧស ហកមមផលត ិ រថយន នង ិ

ឧស ហកមមេផ ងេទ ត។

មអនកយមករ ្ឋ ន បនឲយដង ឹ ថ េបី

េគរកេឃញ ៉ ្រគន់េនដីសមបទនេនះ េគនង ី ែរ្រកម្រគប់ ឹ

ងសង់

េ ងច្រកេធ្រី ប្រពតកមម ឹ ិ ែរ ៉ េននង ឹ ដីធេី នះ។

35


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

នែខមរ មចស់េវ ត

ម?

ទទួលករអនុញញតចូលេទេមល ី ករ ្ឋ នែរ ៉ ្រពមទំងេលខទូរស័ពទ

អនកេសុប ី អេងកត Global Witness បនបុន ិ ប៉ងេទេមល ី ដី

សមបទន្រកមហ៊ុនែរ ៉

វេធន ី េនកនុ ងពក់ក

របស់េមបញជកររងរបស់េ

្ដ លឆន ំ ២០០៨

ប៉ុែនផវូចូលដល់ទីេនះ ្រតវបនឃត់េ យអនកយម ែដលអនកខះ ពក់ឯកស នយយ ថ ិ

្ឋ នេយធ RCAF។ អនកយមមនវទយ ិ ុ ែដលេគ

ចនយយ ជមួយទី ន ក់ករ្រកមហ៊ុន េនឯទី្រកង ិ

ភនំេពញ។ េនេពលែដលអនកតំ

ង Global Witness បនសួរ

ពួកេគ្រតវបន ខ របស់្រកម

ធយង ម ែដល្រតវបនេគ ូ ថម និងធតុែរ ៉ េវ ត យករណ៍ថ ទិញចំែណកហ៊ុន ៧០% ៃន្រកម ហ៊ុនែរ ៉ សឺឌឺន នឆនំ ២០០៨

អនកយម្របប់ ថ អនកដក ឹ នំ ្រកមហ៊ុនទំង យខង ឹ

េ យ

រពី

មុន សកមមជនករពរបរ ិ ថ នចូលដល់ករ ្ឋ នបន េហយ ី ពួក

នេនះ្រតវបនេចត្របកន់។ បនទប់មក អនកយម្រតវបន

បងគប់ឲយកន់វទយ ិ ុ េហយ ី ទក់ទងជមួយទី ន ក់ករ េបម ី នអនក ពយយមចូលដល់ករ ្ឋ នម្ដងេទ ត។

ករ ្ឋ នេនះ យមេ យទ

ន RCAF ្របមណ ១០០ នក់ ពី

កងវរេសនេលខ ៥០១។ អនកយមតំែណងខពស់មយ ួ រូបេន ទេនះ បនអះ ងថ ខន ី ួ តំ

េវ ត

ងឲយេ

កនយឧត្ដមេសនយ៍ ី 159 មស សុភ េមបញជករៃនកងទ័ពេថមរីេជង ី របស់ RCAF។

ក គឺេ

កវរេសនយ៍ ី េ ច

េនេពល Global Witness បនទក់ទងេ

ក អ៊ុក

កបននយយ ថ អណូ ្ដ ងែរេនះ្រតវបនលក់ ៉ េទពួក ិ

ម ប៉ុែនមន ិ ្រពមផ្ដលេ់ ឈមះ ឬេលខទូរស័ពទ ស្រមប់មចស់

ថមីេទ។

មចស់េវ ត

្រកងភនំេពញ

GEOSIMCO ែដលជ្រកមហ៊ុន

ករនយយ ិ ករេនឯទី

វសញញ

េក

ជមួយទី ន ក់

នែរ ៉ សឺឌឺន ពក់

ចន់ន។ ី

ថ េតេី ហតុអី

បនជេគ្រតវ

កមមករេនឯករ

161

នយមករ ្ឋ នេនះ បនឲយដង ឹ ថ ដីសមបទនរបស់្រកម

ហ៊ុនែរ ៉ េម

វេធន ី ធប់ជកមមសទធ ិ ិរបស់្រកមហ៊ុនចន ិ មួយ េហយ ី

មបនទទួលយកសមបទនេនះ េន្របែហលែខ

ឆន ំ ២០០៨។ អនកយមេពញចត ថ នភពថមី ទំងអះ ិ នង ិ

ងថ មចស់ចស់មន ិ បនបង់្របក់ែខរបស់េគទន់េពលេទ ប៉ុែន

មបង់្របក់ែខ US$១៥០ យ៉ងេទ ងទត់ 162 េហយ ់ រធន ៉ ប់រងសុខភពេទ តផង។ ី ផ្ដលក ្រកមហ៊ុនេវ ត

េនកនុ ងករេទេមីលករ ្ឋ ន អនកេសុប ី អេងកត Global Witness

បនសេងកតេឃញ ៉ វ ី ថ បុគគលក ិ មនក់របស់អណូ ្ដ ងែរបនពក់ 163 មួយ មនសញញ្រកមហ៊ុន Geosimco [ជយ៉ ជមួយ ី ូ សុម ី កូ] អក រេវ ត

ម។ ្រកមហ៊ុន ជយ៉ ី ូ សុម ី កូ គជ ឺ

្រកមឧស ហកមមធយង ិ ធនធនែរេវ៉ ត ូ ថម នង 164 វី កូមិន។ េនកនុ ងែខសី

ខមួយ របស់

មេ

េ្រកថ

ឆន ំ ២០០៨ កែសត Cambodia Daily បន

យករណ៍ថ ្រកមហ៊ុន វ ី កូមន ិ បនទញ ិ ហ៊ុន ៧០ ភគរយ 165 ៃន្រកមហ៊ុនែរ ៉ វេធន ី ។ សំណួរថ មចស់ទទួល្របេយជន៍ ៃន ចំែណកហ៊ុន ៣០ ភគរយែដលេនសល់ ជនរ

មន ិ ចបស់េទ។

េនះ គេឺ នែត

កមមករេនឯករ ្ឋ នែរេនះ ៉ ក៏បនអះ ងថ ឧត្ដមេសនយ៍ ី ្រតី អ៊ុក េក

vi – ្របធនៃនតំបន់េយធភូមភគ អភវឌ ិ ិ ន៍ – គឺជ្របធន

160 នង ៉ អនកេសុប ឹ នយក្របតបត ិ ិចមបង ៃនអណូ ្ដ ងែរេនះ។ ី អេងកត

Global Witness ្រតវបនឲយេលខទូរស័ពរទ បស់េ

ក េដមប ី ី

កតរបស់ឧត្ដមេសនយ៍ ី អ៊ុក កុ

។ អ៊ុក កុ

គឺជ្របធនៃន

េយធភូមភគ អភវឌ ិ ិ ន៍ របស់្របេទសកមពុ ជ។ មនេសចក្ដី យករណ៍ថ

vi

េយធភូមភគ ទំង ិ

យរបស់្របេទសកមពុ ជ មនដ្រី បមណ

៧០០០.០០០០ ហ.ត. ឬជត ំ មូល របស់្របេទស ិ បួនភគរយ ៃនៃផទដទ ី ង

កមពុ ជ។

កក៏ជនយក្របតបត្ត ិ ិចមបង ៃនគេ្រមងរបស់្រកុមហ៊ុន

ំ ំ កុះែដរ សឌន ឺ ឺ េនកនុ ងែដនជ្រមកសត្វៃ្រពភនស

ជវកមម ែរ ៉ ី

36


បេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស ្របអប់ទី ៦ | តួនទៃី នកងេយធពលរបស់្របេទសកមពុ ជ េនកនុ ងករលួចប្លនធ ់ នធន កនុ ងចំេ

ករពក់ពន ័ ធៃន RCAF េនកនុ ងឧស ហកមមែរ ៉ មនបញ្ហេ

មេរ ង ៉ វដ៏ធងនជ ់ េ្រចន  ែដល្រតូវបនបំភ្លឺ េនកនុ ងករសក ិ ករណី

េ្រចន  យ៉ង។ ពីទស នៈៃនសទធ ិ ិមនុស

ជវកមម ែរ ៉ទំងេនះ គជ ី ឺ តួនទីៃនកងេយធពលេខមរភូមនទ ិ (RCAF) េនកនុ ង

អំេពវ តកមម ៃនធនធន ិ ិ ចំេ

គំ មេ្របកម្លង ំ

ែស្ដង ៃន RCAF – េទះកនុ ងករផ្ដល់េស កមមសន្តិសុខឯកជន ដល់ករ ្ឋ ន

ចំ

មរយៈភពជមចស់ ទទួល្របេយជន៍ ៃនអណូ ្ដ ងែរ ៉េនះឯង។

ទស នៈ

ន្របមណ ១១០.០០០ នក់។

Global Witness បនកត់ជឯក

ជសហ្រគសកម្លង ំ

168

ពី្រកុមហ៊ុន

ចេធ្វឲយ្រកុមហ៊ុនេនះមនេទសរួមចំែណក កនុ ង

វុធឈនួល ក៏មន ិ គួរឲយចង់បនែដរ។ េនេពលកងេយធ

មួយចប់េផ្ដម  រកផលចំណូលខ្លួ ន ពស ី កមមភពឯកជន េហយ  មន ិ ែមនពី

ថវក ់ ល់សមតថភពៃនរ ្ឋ ភបល សុី វល ិ ជតិេទ ្របក់េនះបនទនដ ិ េដមប  ្រី គប់្រគង ិ

យ។ េនះជករពត ចំេពះ ិ ជពេសស ិ

។ មរយៈករកន់កប់្របក់ថវក ិ

កងេយធ

ែផនកៃនកងេយធ ែដលគំ្រទអគគនយករដ្ឋម ន្តី – រួមទំងអងគភពអងគរកខខួ ្លន ផទល់ របស់សេម្ដច។

នែដលយមអណូ ្ដ ងែរ ៉ នង ឹ

ករបំពនសទធ ិ ិមនុស េនះ។ ពីទស នៈអភបលកចច ិ ិ ករែដលកងេយធពលេធ្វ

អស់ជេ្រចន  ឆន ំ

រ ពីរេបៀបសមជក ័ ធេន ិ ៃន RCAF ពក់ពន

ក៏េ

ជវកមម វញ ិ មនករ្របថុយថ ទ ី

ែដល្របតបត្ត ិ ិអណូ ្ដ ងែរ ៉េនះ

កនុ ងសកមមភពរក្របភពបេងកត  ផលចំណូលខុសចបប់ េទះបីពួកេគទទួល ចំែណកយ៉ងធំ ៃនថវក ិ រដ្ឋយ៉ង

វុធ េធ្វឲយមនករពបក ខ្លង ំ េឡយ ិ  ស្រមប់សហគមន៍អនក

្រប្រពត្ត ឹ បទបំពនសទធ ិ ិមនុស ។ េនកនុ ងករណីេនះ ករបង់្របក់

យ្របែហល ២៥ ភគរយ ៃនថវក ិ ដ៏មនកំណត់របស់រដ្ឋ េទេលកងទ័ពដ៏

ធំសេមបម  មនទ

យលកខណៈ ថ ប័នរដ្ឋ េដមប  ី

្រសុក កនុ ងករទមទរសទធ ិ ិេលដី នង ឹ ធនធន ែដលសថិ តេនកនុ ងដីសមបទន។ ពី

166

ង ំ ពីទីបញច ប់ៃនស ងគមសុី វល បនបន្ត ិ របស់្របេទសកមពុ ជ រ ្ឋ ភបល ិ

167

ជករេធ្វវ ទធ ិ ង ននូវ

ំ ស្របេយជន៍ៃន្របជពលរដ្ឋទូេទ។ ករ បេ្រម្រ បេយជន៍ផទល់ខួ ្លនឯកជន ជនួ

ធរណៈទំងេនះ។ េនករ ្ឋ ន្របំកែន្លង កនុ ង

មករ ្ឋ នទំង្របំមយ ួ កែន្លងែដលបនសទងេ់ មល ័ ធដជ ៏ ក់  មនករពក់ពន

អណូ ្ដ ងែរ ៉ ឬ

ធរណៈ

េនកនុ ងរយៈេពលដប់ឆនក ំ ន្លងមកេនះ Global Witness

នង ិ អងគករែខមរដៃទេទៀត បនកត់ជឯក

រយ៉ងេកបះកបយ ពីរេបៀបែដលផល

ចំណូលពក ី រលក់ដូរេឈខ  ុសចបប់ នង ិ សកមមភពខុសចបប់េផ ងៗេទៀត

ឧបតថមភដល់ែផនកេយធ ៃនរដ្ឋ្រសេមលរបស់្របេទសកមពុ ជ។ អនកែដលពក់ពន ័ ធ កនុ ងសកមមភពទំងេនះ េ្រប្របស់សមតថភពគំ មកំែហង នង ំ ិ េ្របកម្លង

វុធ

េដមប  រក ឹ ៃនពភព ី តួនទីធំស្រមប់ខួ ្លន េនកនុ ងទីងងត ិ ពណជជ ិ កមមរបស់្របេទស កមពុ ជ។ ផលចំេណញសរុបៃន

បក ពួកឧ្រកដ្ឋ ួ ។ ិ កមមដ៏ធំមយ

169

ថ ប័នេនះ គឺដូចជផលចំេណញៃនប

កនងែដនជ មក។

អនកយមពជ ំ ហង  ី ី រួ RCAF កំពុងេ្របក  ម្លង ិ េ យ វុធ េដមប

្រកុមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation កំពុងដក្រសង់ថែម កវពី តំបន់ករពរ ៃនែដនជ្រមកសត្វៃ្រពភនឱ ំ ៉ ល់ េហយ  នង ិ តំបន់អភរក ិ

ឯក

្ដ ល (CCPF)។

រចុះេឈមះ របស់្រកុមហ៊ុនេនះ បង្ហញថ មចស់អណូ ្ដ ងែរ ៉គឺ

ជបុរសមនក់ េឈមះ ជង ី គម ឹ ងួន។ ក៏បែុ៉ ន្ត អនកទំង

យ ែដល្រតូវ

បន Global Witness សមភសបននយយ េរ ងេផ ង។ ពួកេគ ិ បនសំគល់ថ ពួកវរជនពរីរូបរបស់្របេទសកមពុជ – គឯ ឺ កឧត្ដម ឱម យុន ិ េទៀង នង ិ េ

នេនកនុងែដនជ មកសតៃ ពភនំឱ ៉ ល់។ ករេសុបអេងកត របស់ Global Witness េនទីេនះនឆនំ ២០០៤ បនរកេឃញថ កងេយធពក់ ព័នធយ៉ងសនធឹក េនកនុងករកប់េឈ ខុសចបប់េន

្រកុមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation

ៃ្រពេឈជ  រួ ភន្រំ ក ៉ ញភគក

្ដ ញ

ក ឌី ចូច – ជអនកវនេយគ ឧបតថមរភ បស់ ិ ិ

អណូ ្ដ ងែរ ៉េនះ។ ឱម យុន ិ េទៀង គជ ឺ ទ្រី បក ឹ របស់អគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន ែសន េហយ  ជ្របធនៃនគណៈកមមធករ ិ សទធ ិ ម ិ នុស របស់ រ ្ឋ ភបល។ ឌី ចូច គជ ី ិ ឺ ប្អូ នជដូនមួយ របស់អគគនយករដ្ឋម ន្ត។

ំ របស់្រកុមហ៊ុនេនះ េន កនុ ងតំបន់ភឱ ករពរជហរ នំ ៉ ល់ េហយ  ដល់ េពលេនះ មនេជគជ័យកនុ ងករ្របឆំងកចច ិ បុន ិ ប៉ងបេណ្ដញេគេចញ េ យឧទយនុរក របស់្រកសួងបរ ិ ថ ន។ ំ ់ភឱ “ែដនដខ ព ់ េនតបន នំ ៉ ល់ ជទីជ្រមកៃ្រពេឈមយ ី ស  ួ ដ៏ធ ំ ំ ុ េនកង ំ ់ឥណសន។ នង ធ ផត ុី ិ បរសទ ិ ុ ប ុ ន តបន ូ ័ ប ស្រមប់្របពន ធ រិ

ក៏ជទីជ្រមក

ំ ុ សខន ំ ់ ថ នធមជត ម ី ិ នង ិ ‘កែនងជវៈចរះ

’ មយ ែដលសង ួ ម គូ ្របដច ូ ស្រមប់វស ិ ័យវជ ិ ជ ឹ ែតគន េឡយ។ ”170 

កបណ្ឌិ ត J. Andrew McDonald [េច

មកដន់ ិ

ស ្ត

ន់្រឌូ

ល់ដ], ៍ Plant Resources Center, University of

Texas at Austin [មជឈមណ្ឌលធនធនរុកខជត,ិ

កលវទយល័ យរដ្ឋតក ិ ិ ស់ េនទ្រី កុងអសទិ ន], ឆន ំ ២០០៤។

37


បេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស ែកវ។ ករ

នពរី មនទី ង ំ េនកនុងែដនជ មកសតៃ ពភនំឱ ៉ ល់។ 173 ទប ល។ ី ស ី ថត ិ េនកនុ ងតំបន់អភរក ិ ៃ ពេឈជ ី រួ ភនំ ក ៉ ញភគក កមហ៊ុនេនះ ក៏មនឃង ំ េធី ប ពតកមម ឹ ិ ថមែកវ េនកនុ ងភូមិ ៃស ឃុ ំ

ត់ េហយ ំ ថមែកវមួយកែនង េនកនុ ងទី បជុំ ី ឃង 174 ជន សកភនំ ក ញ។ រកត េខតេពធ

េនេពលែដលអនកេសុប ី អេងកត Global Witness បនេធី

ំ ី ទស នកចច ិ េទកន់តំបន់េនះ េនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ ករេធីដេណរ

េទកន់ករ

ន យថមមនេ គះថនក់ខង ំ េពក េ យ

រផវូមន

គុណភពអន់េពក េហយ ី មនេ គះថនក់ទក ឹ េលចជន់ គបផវូេល ន

“រប ូ សំ

់ កែ់ ខរម ទកទញ ចំ

៍ រប េទសចរណ។ ូ សំ

រមណ ម ៍ របស់អក ន

់ ៏ឆកយ ់ ៉ ងវច្រត កដ ិ ិ តំ

វច្រតកម ម វបបធម៌ នង ិ ិ ិ វតថុ កមជ។ ” ុព

ប់

ងឲយ

សនបុ ណ ៃន្របេទស

សំ ដីដក្រសង់ពីខត្ត ័ ្ណ ផ យរបស់្រកុមហ៊ុន Float Asia ិ បណ 171 Friendly Mation (ខងេល)។ សកមមភពជក ី យកថមែកវ ៃន កមហ៊ុន Float Asia Friendly

Mation មនទី ង ំ េនកនុ ងឃុរំ កត នង ំ ែ នទ សកភនំ ក ញ ិ ឃុស 172 េខតេពធ ត់។ មឯក រែដល Global Witness យក បន បនឲយដង ឹ ថ កមហ៊ុនមនករ

ែដនជ មកសតៃ ព ភនំឱ ៉ ល់។ ករ

នបី ស មប់ករយកថម

េនកនុ ងរដូវភង។ អនកតំ

ង កមហ៊ុនមួយរូប បនអះ ងថ

កមហ៊ុន Float Asia បននំកមមករចន ី េី ធីផូ វេទកន់ ិ ចូល េដមប

អណូ ងែរ ៉ េនកនុ ងឆន ំ ២០០៦។

ជវកមម ែរ ៉ តវបន បតបត ី ិ េិ យ 175 ទី ែដលមនេឈមះេ កថ

បុគគលមនក់ េឈមះ េ ក 176 ័ កនុ ង ែវន៉ ។ កមមករទំងេនះបនកប់ឆករៃ ព ប៉ុែនបនប ជយ ករ ងសង់ផូ វល គន់េបី េហយ ី គុណភពផវូេនះបនចុះ

ដុន បយ៉ងេល ន។ េ យ

រករខះេហ

រចនសមព័នផ ធ ូ វថនល់

សូមបែី តកនុ ងរដូវ បំងក៏េ យ កមហ៊ុន Float Asia តវែតេ បី 177 ំ ស ន។ អនកេសុប កមមករជអនក សក េហយ ី នង ិ រេទះ កបី ជនួ ី

អេងកតបនកត់សំគល់ថ ឃង ំ មនថម ប ប់ ប ជក ី យកថម នង ិ

បុគគលក ិ

ជីវកមមែរ ៉ពីរកែនងរបស់ កមហ៊ុន Float Asia Friendly Nation មនទី

ំងេនទីេនះ

មឯក

ររបស់

កមហ៊ុន។

38


បេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស

ខងេឆ្វង៖ ខង

ជញប័ណ្ណ

្ដ ំ៖ ឯក

ជវកមម ែរ ៉ នង ី ិ យថម របស់្រកុមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation

រចុះេឈមះ្រកុមហ៊ុន ែដលបង្ហញថេឈមះ ជង ី គម ឹ ងួន គជ ឺ មចស់ របស់្រកុមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation

លក់ថមជេ ចន។ ពួកេគបនេឃញ ក់ េន ី ី អតថជន ិ ិ ទញ ិ ថម េហយ ី 178 កនុ ង នដក ឹ ទំនញ។ ិ ខតប័ យ៉ងលំអត ិ ណផ យរបស់ កមហ៊ុន Float Asia នយយ ិ ិ អំពម ី ូល

នចបប់ៃន បតបត ិ ក ិ រ កមហ៊ុន ទំងែចងថ បនទទួល

ជញប័ណពី MIME ស មប់ ‘អណូ ងែរេបក ៉ ី នង ិ ករ 179 េលខ ៥៩៧’ េនកនុ ងែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៦។

ន យថម

ំ ក៏បុែ៉ នបុគគលក ិ របស់ MoE ែដល បតបត ិ េិ នកនុ ងតំបន់េនះ ជទស់ នង ឹ មូល

នចបប់ ៃន បតបតករ ិ ិ របស់ កមហ៊ុន ទំងអះ ងថ

មួយចបប់ ៃនក មងឯក

របស់ MoE ែដលបន ក់េផញីនង ឹ តុ

ករេខតេពធ

នយយ យ៉ងលត ិ ិ លន់ អំពភ ី ពតង ឹ

នរ ង ថ ប័នរដទំងពរី

សកមមភពរបស់ កមហ៊ុន Float Asia ែដលក មងឯក

ត់ សព ី ី រេនះ

មឯក

រ ក់េផញីតុ

របស់ MoE បនរប ឹ អូស

ករ បនឲយដង ឹ ថ កមសមតថកចច ិ

នធំមយ ួ េគង

ក់ទ័រមួយេ គ ង នង ិ

ម៉សុន ី ខយល់ពរីេ គ ង ពក ី ែនង បតបតករ ិ ិ របស់ កមហ៊ុន Float 181 ំ ី តលប់មកពី Asia។ េនេពលែដល កមសមតថកចច ិ បនេធដ ី េណរ ករ

នេនះវញ ង កមហ៊ុន Float Asia េឈមះេ ក ិ អនកតំ 182 ៊ ង សុខ យ បនបញជ កមេយធមួយ េដមប ី ប ី ញឈប់ កម 183 សមតថកចច ួ េគ។ េទះជមនករ ិ េហយ ី បនគំ មឲយបញ់ ពក

គំ មកំែហងេ បីអំេពីហង ិ េទេលីបុគគលក ិ MoE ក៏េ យ ក៏ បភព

បនអះ ង បប់ថ តុ

ករេខតេពធ

ត់ មន ិ បនេធេី រ ងកី

ផនទេទស បឆំងនង ឹ កមហ៊ុន Float Asia េហយ ី មន ិ បន ម

កមហ៊ុន បតបត ិ ិខុសចបប់ េ យេយងចបប់សីពីកចច ិ ករពរ 180 បរ ិ ថ ន នង ិ ករ គប់ គងធនធនធមមជតិ ឆន ំ ១៩៩៦។

Global Witness បនទទួលសំេ

េនះ។

នករេចត បកន់ ែដល ៉ យ ៉ ប់េនកនុ ងក មងឯក 184 MoE េឡយ។ ី

ររបស់

មបទសមភសន៍ជមួយបុគគលក គ ក ិ កមហ៊ុន បុគល ិ MoE នង ិ អនក

សក េនះេមល ី េទថ កមហ៊ុន Float Asia តវបន គប់ គង

នង ិ ឧបតថមភេ យអនកមនអំ

ច។

កឧត្ដម ឱម យុន (េនកនុ ងរូបថត) េហយ ិ េទៀង ្របធនៃនគណៈកមមធករ ិ សទធ ិ ិមនុស របស់រ ្ឋ ភបល ិ  នង ិ េ

ក ឌី ចូច ប្អូ នជដូ ី នមួយរបស់អគគនយករដ្ឋម ន្ត។ ី េ

កទំងពរីរូប្រតូវបនអនកដ៏ជត ធ ឹ ិ សនិ ទនង

្របតបត្ត ិ ក ិ ររបស់្រកុមហ៊ុន សំ គល់ថ ជអនកឧបតថមភអណូ ្ដ ងែរ ៉

39


បេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស េនេពលែដលអនកេស���ប ី អេងកត Global Witness បនេទដល់ ករយល័ យរបស់ កមហ៊ុនេនកនុ ងទី កងភនេំ ពញ េនពក់ក ិ

េតីទំនក់ទំនងរបស់េ

ក ជមួយ កមហ៊ុន មនលកខណៈដូច

េមច។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ េ

កមន ិ បនេឆយ ី តប

ឆន ំ ២០០៨ ប័ណចុះេឈមះ កមហ៊ុន ែដលពយរួេលីជញជង ំ បន

៏ ត េទ។ បភពមួយរូបេទ ត ដជ ធ ឹ កមហ៊ុន ក៏បនអះ ងថ ិ សនិទនង

េដញេ លសួរ បុគគលក ួ រូប ែដលដង ឹ ិ មួយរូប េហយ ី នង ិ ម នីមយ

អណូ ងែរ ៉ Float Asia (សូមេមីល បអប់ទី ៧ ស មប់ព័ត៌មន

185 សំគល់បុគគលមួយរូប េឈមះ ជង ី គម ឹ ងួន។ ក៏បុ៉ែន េនេពល

អំពី បតបតករ ឹ ថ ឯកឧតម ឱម ិ ិ របស់ កមហ៊ុនេនះ បនឲយដង យុន ិ េទ ង ទី បក ឹ របស់សេមច ហ៊ុន ែសន នង ិ បធនៃន

គណៈកមមធករ ិ សទធ ិ ិមនុស របស់រ

បុគគលមួយរូបេឈមះេ

ក ឌី ចូច ក៏ជអនកមនអំ

ច គប់ គង

187 លំអត ិ បែនថម)។

ភបល េនះគឺជអនក ិ

186 វនេយគ ឧបតថមភចមបង ៃនអណូ ងែរេនះ។ ៉ Global Witness ិ ិ

រូបសំ

ក់ ថមែកវ ថតេ

យអនកេសុបអេងកត Global Witness េនឯទី

ន ក់ ករទី កងភនំេពញ របស់ កមហ៊ុន។ កមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation

កំពុងែតដក សង់ ថមែកវពីែដនជ មកសតៃ ពភនំឱ ៉ ល់

បនសរេសរសំបុ តេទឯកឧតម ឱម យុន ិ េទ ង េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ួរថ

40


បេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស

្របអប់ទី ៧ | ករ្រតលប់មកវញ ិ ៃនេ

ក ឌី ចូច

េនកនុ ង ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៧ Global Witness បនេបះពុមពរបយករណ៍

ែខ ្រស

យ អនកលួ ចជតិ ជេសចក្ដីេបក  េហតុករណ៍ដ៏សុីជេ្រម ែដលបង្ហញ

ថ សហជព ី មួយមនែខ ្រស

យរង ឹ មំ ្របកបេ

យញតិសន្ដនៃនអគគនយក

រដ្ឋម ន្តី នង ិ ម ន្តីជន់ខពស់េផ ងេទៀត បន្រគប់្រគង្របតបត្ត ិ ិករកប់េឈខ  ុសចបប់

យករមន ំ េ ិ ទទួលេទសៃពរ ៍ អស់ជេ្រចន  ឆន។

ក ឌី ចូច ប្អូ នជដូ ី នមួយ

របស់សេម្ដច ហ៊ុន ែសន គជ ិ យ៉ងសំ ខន់ ៃន្រកុមេនះ។ េ្រកពីករកប់ ឺ សមជក ំ េឈខ កនុ ងសកមមភព ី េនះក៏្រតូវបនេចត្របកន់ថ ជប់ជពក់  ុសចបប់ សហជព

្រសេដៀង្រកុម ម៉ហ្វីយ៉ មនរួមទំងករចប់ខួ ្លនមនុស នង ិ ករបុន ិ ប៉ងេធ្វ ឃតកមម ជេដម។ 

188

បនផ្លស់បូ ្ដរ

ជព ី របស់ខួ ្លន។ េនកនុ ង

ក់េទសៃពរ ៍ ែដល

បនអនុញញតឲយសមជក ិ ៃន្រកុមហ៊ុន េសង គង អនុវត្តសកមមភពកប់េឈខ  ុស

ំ សករេសុ បអេងកតសកមមភពេចត្របកន់ ចបប់េនះ បនបន្តឥតឈប់ឈរ។ ជនួ េនកនុ ងរបយករណ៍ អនកដក ឹ នំ្របេទសកមពុជបនេឆ្លយ  តប េ

េលរបយករណ៍េនះ ទំងរប ឹ អូសសំ េ

ក់ប្រមម

របយករណ៍ េហយ  រុកកួនអនកកែសត

ែដលបន យករណ៍អំពីករសននិ ្ឋ នេនកនុ ងរបយករណ៍េនះែដរ។ មនករ

យករណ៍ថ បងប្អូ នរបស់អគគនយករដ្ឋម ន្តក ៏ នគំ មថ “េបពួកេគ [បុគគលិ ក ី ប

៉ Global Witness] មកកមពុ ជ ខញុ ំនង េទះបីជអនកតំ ឹ ៃវែបកកបល។”

រ ្ឋ ភបល មួយរូប បនសនយឲយមនករេសុ បអេងកតេនេពលេនះក៏េ ិ ម

យ ក៏

ក ឌី ចូច

អតថបទមួយ េនកនុ ងកែសត Cambodia

Daily មនចំណងេជង  ថ ‘មចស់ ្រកុមហ៊ុន កប់េឈ បដេសធ ចំេ ិ

តពក ី រកប់

េឈខ  ុសចបប់’ េ

ក ឌី ចូច ្រតូវបន

ពពណ ៌ នជ ‘ម ិ

េសដ្ឋីថមែកវ’។

190

Global Witness មនេហតុនង ឹ េជ ថ េ

ជអនកមនអំ

េ្រកយពីករេបះពុមពរបយករណ៍េនះមក គំរៃូ នករមន ិ

ឥឡវូេនះ មន ិ ទន់មនករ

ទនទម ឹ នង ឹ េពលេនះ េមល  េទ េ

ឌី ចូច

ចេ្រចន  ទក់ ទន ិ នង ឹ អណូ ្ដ ងែរ ៉ Float Asia Friendly Mation។

្របភពមួយរូបដ៏ជត ិ សនិ ទធនង ឹ ្របតបត្ត ិ ិកររបស់្រកុមហ៊ុន បនសំ គល់េ

ក ឌី ចូច

ជមចស់ ឬអនកករពរមនក់េទៀត របស់្រកុមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation េហយ  មនេសចក្ដី យករណ៍ថ កមមករេនករ ្ឋ នបនអះ

ងថ េឃញ  េ

ឌី ចូច េនឯអណូ ្ដ ងែរ ៉ េ្រកយពី្រកុមហ៊ុនបនចប់េផ្ដម  ្របតបត្ត ិ ិករ។

Witness បនសរេសរសំ បុ្រតមួយេទេ េដមប  សួ ី រថ េតេ

ក ឌី ចូច េនកនុ ងែខតុ

191

Global

ឆន ំ ២០០៨

កមនទំនក់ទំនងអ្វីជមួយអណូ ្ដ ងែរ ៉ Float Asia ែដរឬេទ។

េនេពលេបះពុមពរបយ ករណ៍េនះ េ

កមន ិ ទន់េឆ្លយ  តបេទ។

នផ្ដនទេទស េហយ ឹ នំរ ្ឋ ភបល  គមនអនកដក ិ

មនក់ ទក់ទងមកអងគករ Global Witness ផទល់ អំពីករេចត្របកន់ទង ំ

េនះ។

189

្រកុមកប់េឈដ ៏ ំបំផុតេនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ គ្រឺ កុមហ៊ុន េសង គង េហយ  ធ  នង ិ សហករ។ ី ប របយករណ៍ឆន ំ ២០០៧ ែខ ្រស

យអនកលួ ចជតិ

្ដ ញេនះ ្រតូវបនេបក  ករ េ

យ Global Witness េនកនុ ង

41


បេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស “្រកុមកប់េឈដ៏  មនអ ំ ឃន ុ ថង ុ ែដលជៃដគូ Company។”

ំ ុ កង ចបផត ឹ ន ំេ ុ ន ្របេទសកមជ ុ ព ដក

យ ឌី ចច ូ . . . អតត ី ភរយ ិ របស់គត់ េសង គង នង ិ

េ ជវកម រម បស់ពួ កេគ។ ្រកុមេនះ្របតបតករ ី ិ ិ្ត

៊ុ Seng Keang យសត ម ្រកុមហន ិ ថ េ្រកមេឈះ

សំ ដីដក្រសង់ពីរបយករណ៍ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៧ របស់ Global Witness ែខ ្រស

ខ ច់េកះកុង

អនក សកបន បប់ Global Witness ថខ ច់ភគេ ចន ី តវបន

េនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ ្របតបត្ត ួ បនចប់េផ្ដម  ិ ក ិ របូមខ ច់យ៉ងធំមយ ្របតបត្ត ិ ក ិ រ េនកនុ ងេខត្តេកះកុង។ Global Witness ប៉ន់ សកមមភពេនះមនតៃម្លយ៉ងេ

ស់ US$៨,៦

មួយឆន ំ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េហយ  តៃម្ល US$៣៥

ម នថ

នកនុ ង នកនុ ងមួយ

ឆន ំ េនកនុ ង្របេទសសង្ហ ិ បរុ ។ ី មនអនកបូមខ ច់ នង ន ិ ទញ ិ ខ ច់ជេ្រចន  េនកនុ ងតំបន់េនះ ប៉ែុ ន្តអក ទំង

យែដល្រតូវបនសមភសបនអះ ងថ ្របតបត្ត ិ ក ិ រទូេទ

្រតូវបនកន់កប់េ យឯកឧត្ដម លី យ៉ុងផត់ – គជ ិ ឺ សមជក ្រពទធ ឹ សភពគ ី ណបក CPP េហយ  ជម

េសដ្ឋម ួ រូប។ ដូេចនះ ី យ

ជវកមម បូមខ ច់េនកនុ ងេខត្តេកះកុង គជ ី ឺ ឧទហរណ៍មួយេទៀត ៃនករចប់ក្ដប់ឧស ហកមមែរ ៉របស់្របេទសកមពុ ជ េ យពួកវរជន រដ្ឋ។

បូមពីកែនងមួយ េ

ំ ែដលសថត ិ េនចមងយ បែហល 194 ១៥ គ.ម. េឡង ី សទឹងពី កងេកះកុង េនកនុ ង សកេកះកុង។

ខ ច់ក៏ តវបនបូមពីសឹទងេកះេប៉ េនកែនងមួយកនុ ង សកមណល សម ី ចមងយ បែហល ១០ គ.ម. េឡង ី សទង ឹ ពី កងេកះកុង។ កម ហ៊ុនែដលពក់ព័នធកុ នងករបូមខ ច់េនេកះេប៉ មនរួមទំង កម

ហ៊ុនៃថ Saroon Concrete Part Ltd. [េ គ ងសុីម៉ងត៍ ស-អរុណ 195 ចំកត់] េហយ ឹ េឈមះេទ។ ី នង ិ កមហ៊ុនចន ិ មួយ ែដលមន ិ ដង

មនរបយករណ៍ថ កមហ៊ុនេផ ងេទ តបូមខ ច់េនកនុ ងតំបន់ 196 េផ ងមួយេទ ត េ ថេកះកុងកនុ ង នង ិ េ ជយ បស់។

បភពពរីរូប ែដលមនចំេណះដង ឹ បនអះ ងថ កមហ៊ុនែខមរពរី

ំ ់ ីខ ច់៖ Odom Cement Co. Ltd ជប់ជពក់ េនកនុ ងករផគត់ផគងដ 197 [ កមហ៊ុនសុីម៉ងត៍ ឧតម ចំកត់] េហយ ី នង ិ Ly Yong Phat 198 Co. Ltd [ កមហ៊ុន លី យ៉ុង ផត់ ចំកត់]។ មន ិ ចបស់េទថ

េតី កមហ៊ុនទំងេនះបូមខ ច់េ យខន ួ ឯង ឬេតី កមទំងេនះ គប់ គងសកមមភពរបស់អនកដៃទ េនកនុ ងទី កងេនះ។

ករណីេនះ ក៏បង្ហញបែនថមេទៀតអំពត ួ ទរី បស់អក ន កនុ ងភូមភ ី ន ិ គ សុី

យអនកលួ ចជតិ

េគនយ៍ កនុងករេធ្វ ជវកមម េលធនធនធមមជតរិ បស់្របេទស ី

កមពុ ជ។ ភស្តុ ងែដល Global Witness ្របមូលបន គច ឺ ង្អុ ល

ជទូេទ ខ ច់ តវបនដក ឹ េលីកប៉ល់ ៣០០ េ ន ពីកែនងបូម

េទកន់ឃង ំ ខ ច់។ េនទីេនះ េគសំ តខ ច់ េហយ ី ទុក

បង្ហញថ ខ ច់េកះកុង្រតូវបនដក ឹ ជញជូ នេទសង្ហ  េ្រប ិ បរុ ី េដមប ី 

ស មប់ករនំេចញពី បេទស។ ឃង ំ ខ ច់ពីរ សថិតេនទល់មុខ 199 ទេន ពី កងេកះកុង។

្របស់កុ ងសកមម ន ភពចក់ព្រងក ី ដី នង ិ សំណង់។

អនកេសុីបអេងកត Global Witness បនេទេមល ំ ទំងេនះ េន ី ឃង ពក់ក

េនកនុ ងេដម ី ឆន ំ ២០០៨ Global Witness បនទទួល របយករណ៍អំពី បតបតករ ិ ិ បូមខ ច់ដ៏ធំ េនកនុ ង បព័នធទេនសទឹង

េនកនុ ងេខតេកះកុងភគខងលច ិ មត់ ិ េហយ ី េនកនុ ងសមុ ទ ជត 192 សមុ ទៃនកមពុ ជភគខងតបូង។

េនេពលអនកេសុប ី អេងកត Global Witness បនេទដល់តំបន់េនះ

ពួកេគបន បទះ

ថ នភពដ៏សុ គ ម ម ញ ជមួយអនកផគត់ផគង់ដខ ី ច់

នង ិ អនកទញ ិ ដីខ ច់ ជេ ចន ី ភគ។ ី លកខណៈរួម គឺ គប់អនកែដល តវបនសមភសទំងអស់ បនអះ ងថ សងបុ ិ រគ ី ឺជទីេ 193 ខ ច់ែដលបូមយកពីតំបន់េនះ។

ៃនដី

លឆន ំ ២០០៨។ កមហ៊ុនមួយែដលពួកេគបនេទ

កសួរ គឺ កមហ៊ុន សុម ី ៉ងត៍ ស-អរុណ េហយ ី មួយេទ តគជ ឺ កម 200 ហ៊ុនចន Global Witness ិ មួយ ែដល បមូលដីខ ច់េ ចន។ ី បនសួរអំពេី ឈមះៃន កមហ៊ុនេនះ ប៉ុែន តវបន បប់ថ មន ិ ទន់ 201 មនេឈមះេទ។ កមមករេនឯ កមហ៊ុន សុម ី ៉ងត៍ ស-អរុណ បន អះ ងថ ខ ច់ តវបនេផទរេចញពីកប៉ល់ ៣០០ េ ន ែដល

េឡង ំ ។ បនទប់មក ី ទេន េទកន់កប៉ល់ ៥.០០០ េ ន េនឯឃង

ខ ច់េនះ តវបនេផទរេទកន់កប៉ល់ ១៥.០០០ េ ន ែដលចត ចមងយ បែហល ៣០ គ.ម. ពី ចំងសមុ ទ។ ពទ ី េី នះ កប៉ល់ 202 ទំងេនះ ដក ឹ ខ ច់េទសងបុ ិ រ ី ស មប់ករចក់ដីធ។ ី

42


បេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី ចបស់ ករបូមដីខ ច់េ ចន ី ប៉ុ

ស់ អំពេី តី���ន

ពេី កះកុង។ ក៏បុ៉ែន ពក ី រសេងកតរបស់

េយង ី េហយ ី នង ិ ករសមភសន៍ជមួយ កមហ៊ុន ចបស់ថ គឺជ ចំនន ួ េ ចន ី

់ ពួកេគក៏បនអះ ងថ េនកនុ ងរយៈេពលបីៃថង – េបីេធីករ សង។

ជប់ – ពួកេគ ចបំេពញកប៉ល់ ១៥.០០០ េ ន ស មប់ករនំ ខ ច់េចញ។ កមហ៊ុនផគតផ ់ គង់មយ ួ បន បប់ថ ៃថកនុ ងមួយេ ន គឺ US$១១។ ៃថេនះ កប៉ល់ ១៥.០០០ េ នមួយ

តៃម US$១៦៥.០០០។ េ យ េនះ Global Witness ស់មយ ួ េគង មអ

ចផទុ កខ ច់មន

រចំនន ួ អនក បតបត ិ េិ នកនុ ងតំបន់

ចប៉ន់ ម នថ កប៉ល់យ៉ងេ

ច តវបនបំេពញ កនុ ងរយៈេពលមួយ ទតយ។ ិ

ៃថែដលបនអះ ង េនះមនន័យថ ផលចំណូល បចំ

ឆន ំ ស មប់ឧស ហកមមខ ច់េនឯេកះកុង គឺ US$៨,៦ 203 ន។ េពលខ ច់េទដល់សងបុ ិ រ ី តៃមខ ច់េឡយ ី មួយជប។ ី

់ យ ៃថ ឆន ំ ២០០៧ េនសងបុ ួ ិ រ ី តៃមកនុ ងខ ច់សំណងម 204 េ ន គឺ US$៤៥។ េនះមនន័យថ តៃម បចំឆន ំ ៃនករនំ មអ

េចញខ ច់ របស់តំបន់េកះកុង គឺ បែហល US$៣៥

កប៉ ល់ដ៏តូចជង េផទរខ ច់េទេលកប៉ ល់ បេទសកមពុជ។

ស់

េទ។ Global Witness បនេទេមល ឹ ជញជូ ន ី ចំណុច បមូលនង ិ ដក េ នពរីេ គ ង មកពី បេទស ប៉

េចញ គមនកំណត់េទ។ េនឃង ំ មួយ កមមករអះ ងថ ពួកេគ

មអ

ជអនកនំខ ច់េចញេនះ មន ិ សូវចបស់

ខ ច់ ដេ៏ នផុតពី ចំងេនះ េហយ ី បនេឃញ ី កប៉ល់ ១៥.០០០

ស់ េហយ ី េមល ី េទខ ច់ែដលមនស មប់ករនំ

ចយ US$១០.០០០ កនុ ងមួយែខ េដមប ី ទ ី ញ ិ ទក ឹ សមតខ ច់

សំណួរថ េតអ ី នក

ម៉។ កប៉ល់មយ ួ – េឈមះថ

លី ២ – េនេពលេនះកំពុង តវេគេផទរខ ច់ពីកប៉ល់ ៥.០០០

េ នមួយេ គ ង។ បុគគលក ិ េនេលីន ដ៏ធំជង តវបនសេងកត

េឃញ ី ថ េស កពក់េខ វែបបកងទ័ព េ យមន ិ ពក់ផកសញញ

ឬកន់ វុធេទ។ េនេពលនយយ ជមួយអនកទំងេនះ ពួកេគបន ិ

េឆយ ី ជភ

ចន ិ កុកងឺ េ យសំេឡងចន ិ ដីេគក។ Global

Witness បនសុំចបប់េឡង ថត ិ ី បត ី ន ប៉ុែន តវបនបដេសធ។ ិ ែតអនក សកេនឯេកះកុងេ

កមមករពក់ឯកស

នថ ‘ទ

ចន ចបញជក់ថ ពួកេគ ិ ’ ក៏េ យ ប៉ុែន Global Witness មន ិ 205 មកពក ី ងេយធរបស់ បេទសចន ិ បនេទ។ មរបយករណ៍ពអ ី នក សក នង ិ កមមករ ពួកចន ិ មន ិ ែមនជ កមែត

មួយ ែដលនំខ ច់េចញេទសងបុ ិ រព ី ីេកះកុងេទ។ មន

របយករណ៍ថ កមហ៊ុនម៉េឡសុី នង ៉ ី ី ិ កូេរបនទញ ិ ដីខ ច់ េដមប 206 ដក ឹ ជញជូ នផងែដរ។

ន។

លី ២ ែដល តវបនថតកនុងឆនំ ២០០៨ចមងយ បែហល ៣០ គ.ម. ពី ចំង េនមត់សមុ ទេកះកុង

43


បេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស ្របអប់ទី ៨ | សង្ហ ី ច់ នង ី ដី ិ បរុ ី – ដខ ិ ករចក់ព្រងក េកះសង្ហ ិ បុរកំ ី ពុងែតលូ ត

ស់យ៉ងេល ន។

មពីទទួលឯក ជយភព ករចក់

ព្រងក ី ដយ ី ៉ ងធំ បនជួយឲយ្រពំែដនៃនេកះតូចេនះ រក ី ទំហំ្របែហល ២០ ភគ រយ េហយ ី ៃផទដី ៩៨ គ.ម. ្រក  េគមនេគលបំណងព្រងក

េទៀត េនកនុ ងរយៈ

េពល្របំទសវត េទមុខេនះ េដមប ្របជជនែដលកំពុងែតេកន  ស្រមលដល់ ី  ចំនួន។

207

េគលបំណងេនះ ្រតូវបនសេ្រមចេ

យករចក់ព្រងក ី ដី េហយ 

កចច ួ ភគធំ ៃនខ ច់ចំនួន ៣,៨ ិ ករេនះ្រតូវករខ ច់ចំនួនេ្រចន  អេនក៖ គឺមយ នេ

េនះ។

ន ែដលសង្ហ ិ បុរនំ ី ចូល ល់ឆន ំ ្រតូវបនេ្របស  ្រមប់េគលបំណង

208

រសង្ហ ខ ិ បុរបនេ្រប ី  ច់ខួ ្លនឯងឲយអស់ េនកនុ ងប

្ដ ឆន ំ

េ្រកយពក ី រទទួលឯក ជយភព ្របេទសសង្ហ ិ បុរ្រតូ ី វែតរកេនកែន្លងេផ ងេទៀត េដមប  បំ ី េពញេសចក្ដី្រតូវករ ចំេពះខ ច់។

រហូតដល់ឆន ំ ២០០៧ ្របេទសឥណូ ្ឌ េណសុី គឺជ្របេទសផគតផ ់ គងដ ់ ីខ ច់

េ្រចន ិ  បំផុត ឲយសង្ហ ិ បុ រ ។ ី ក៏ប៉ុែន្ត េនកនុ ងែខមក ឆន ំ ២០០៧ រ ្ឋ ភបល

ឥណូ ្ឌ េណសុី បន

ក់ប្រមមទូេទ េលករករនំេចញៃនខ ច់ទង ំ អស់។

209

មួយែផនកៃនមូលេហតុស្រមប់ប្រមមេនះ គឺជករខូចខតដ៏ធំ ែដល ឧស ហកមមខ ច់ បនបងកដល់តំបន់ មមត់សមុ្រទ។

210

េនកនុ ង្រកុមេកះ

រយ ិ សង្ហ ី ៉ វ េនជត ិ បុរ ី ែដលជកែន្លងែដលបននំេចញខ ច់ ២៥០.០០០ េទ ៣០០.០០០ េ

ន កនុ ងមួយែខ េកះខ្លះបនលច ិ បត់ េហយ  េកះខ្លះេទៀតស៊ូរង

211

ករបូមខ ច់ បនបនថយចំនួន្រតេី នឯ្រកុមេកះ

ករខូចខតយ៉ងធងន។ ់

រយ ី ៉ វ ែដលជបញ្ហធំ កនុ ង្របេទសមួយែដល្រតីជែផនកដ៏សំខន់ េនកនុ ង របស់្របជជន។ តុ

212

Global Witness បនសរេសរសំ បុ្រតមួយេទរ ្ឋ ភបល សង្ហ ិ ិ បុរ ី េនកនុ ងែខ ឆន ំ ២០០៨ េដមប  សួ ី រអំពីតួនទីរបស់េគ កនុ ងករដក្រសង់ខ ច់ េនកនុ ង

េខត្តេកះកុង េហយ  បនទទួលករេឆ្លយ  តបដូចតេទេនះ៖

“្របេទសសង្ហ ិ បុរេ្រប ី ខ  ច់ដីេគក ស្រមប់សំណង់ នង ិ ខ ច់សមុ្រទ ស្រមប់ គេ្រមងចក់ព្រងក ី ដ។ ី ខ ច់ទំងពរី្របេភទ ្រតូវបននំ ចូល េ

យអនកចុះកចច ិ ្រពមេ្រព ងពី្របេទសេ្រក។ ករនំ

ចូលៃនដខ ី ច់ គឺជសកមមភពពណជជ ិ កមម េហយ 

រ ្ឋ ភបល សង្ហ សង្ហ ិ ិ បុរមន ី ិ ជប់ទក់ទន ិ េទ។ រ ្ឋ ភបល ិ ិ បុរ ី មន ិ

ក់ប្រមម អំពី្របភពខ ច់របស់អនកចុះកចច ិ ្រពមេ្រព ង

លក់ខ ច់េទ ប៉ុែន្តេយង  រ ំពង ឹ ថ ពួកេគេគរពចបប់ទក់ទង

នង ឹ ជញជូ នខ ច់ ្រពម ឹ ករដក្រសង់ ្រប្រពត្ត ឹ ក ិ មម នង ិ ករដក

ទំងចបប់បរ ិ ថ ន របស់្របេទសែដលជ្របភពៃនខ ច់។

កំណត់េហតុពណជជ ិ កមមរបស់េយង  បង្ហញថ ខ ច់ខ្លះ

ែដលបននំចូលស្រមប់សំណង់ នង ី ិ គេ្រមងចក់ព្រងក នំ ដី មន្របភពេន្របេទសកមពុ ជ។ សង្ហ ិ បុរបនឈប់ ី

បេទសសិងបុរ ីនំចូលខ ច់ ប់េ

លឆនំ ស មប់គេ មងចក់ខ ច់ព ងីកៃផទដី

ខ ច់ដីេគកចូលពីឥណូ ្ឌ េណសុី េនកនុ ងឆន ំ ២០០៧ េហយ  នង ិ ខ ច់សមុ្រទេនឆន ំ ២០០៣។”

ក លី យ៉ុងផត់ នង ិ ឧស ហកមមខ ច់

ពណជជ ិ ពទធ ិ ករៃថ ែ បខន ឹ សភខងគណបក ួ ជសមជក CPP គឺឯកឧតម លី យ៉ុងផត់vii តវបនេគេ ’េ យ

រេ

ំ ញជេ ចន កមនសហ គសជនួ ី

កនុ ងេខតេនះ។ េមល ី េទ ទពយសមបតរិ បស់េ

ែដលេ េនះ េ

‘េសចេកះកុង

កជមចស់ៃនកសុីណូ នង ិ ស

ស់ េន

ក មកពក ី រ

គរេ ចន។ េពលថមី ី

កបនព ងក ិ យសកមមភព ឲយមនរួមទំងករទញ ី វស័ ិ 214 ដី នង ិ ចមករអំេព។ ករេនះបនេធីឲយ កមសទធ ិ ិមនុស េន កនុ ង បេទសកមពុ ជចប់ រមមណ៍េលីរូបេ ៃន កមហ៊ុនទំង

យរបស់េ

ក ទំងរះគន់ តួនទី ិ

ក កនុ ងករបេណញ បជជន 215 េចញពីដីធី េ យករបងខិតបងខំ ស មប់ករេធីចមករអំេព ។

មន ី េ ិ គួរឲយភញក់េផល

213

ះ ែដលេសដីេកះកុងមួយរូបេនះ បន

ចប់ រមមណ៍េលឧ ី ស ហកមមខ ច់ ែដលកំពុងលូត

កនុ ងតំបន់របស់េ អះ ងថ េ

ក េហយ ី អនកៃផទកុ នងៃនឧស ហកមមេនះ

កេ បីអំ

ច គប់ គងេលវី ស័ ំ សង ិ យខ ច់ទង

េនកនុ ងតំបន់េកះកុង។ រហូតមកដល់ គដ៏មនកររវល់ មុន ករេបះេឆនតជតិរបស់ បេទសកមពុ ជកនុ ងឆន ំ ២០០៨ េ

ឯកឧត្ដម លី យ៉ុងផត់ មនេឈមះ លី ផត់ ស៊ូផផ ៃនកនុ ងលខត ិ ិ

ឆ្លងែដនៃថរបស់េ

ក។

តវបនេគ យករណ៍ថ ជអនកកំណត់ៃថខ ច់េនកនុ ងវស័ ិ យ

ឧស ហកមមេនះ េហយ ី បនេធីជភគីក 216 ខ ច់ នង ិ អនកបូមខ ច់។

ល រ ងអនកទញ ិ

ទំងឃង ំ ៃថ នង ំ ន ិ ឃច ិ េនទល់មុខទេនពី កងេកះកុង សថត ិ

េនេលដ ី ីែដល តវបនេគ យករណ៍ថ ជដីរបស់េ vii

ស់េន

យ៉ុងផត់។ មនរបយករណ៍ផងែដរថ េ 217 ទូកយនមួយេ គ ង េនឯឃង ំ ៃថ។

ក លី

កមនផទះវ ិ

នង ិ

44


បេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស

ែខ រយៈ ចម បូរ ី

Global Witness បនទទួលព័ត៌មនទក់ទងនង ឹ មចស់ៃន កម ហ៊ុនែរេផ ៉ ងេទ ត េ កពី កមហ៊ុនននែដលេយង ី

ចេទដល់

បន េនកនុ ងឆន ំ ២០០៨។ ព័ត៌មនបនបំភថ ឺ មនករណីេផ ង

េទ តៃន កមហ៊ុន ជវកមម ែរ ៉ ែដលជកមមសទធ ី ិ ិ ឬែដល តវបន

មនេគ យករណ៍ថ សមជិក ពឹទធសភពី លី យ៉ុងផត់ ពីគណបក CPP មនផទះវ ិ

មួយខនង និងទូកយនមួយេ គ ង េនឯឃំងខ ច់មួយ

ទល់មុខទេនពី កងេកះកុង េខតេកះកុង បេទសកមពុជ

សមជក ិ ពទធ ឹ សភ លី យ៉ុងផត់ តវបនកមមករេនឯករ កមហ៊ុន សុម ៌ នជ ‘ ជញក ី ៉ងត៍ ស-អរុណ ពពណ ិ

ល’

ស មប់កចច ំ អស់ េហយ ិ ពមេ ព ងលក់ដូរខ ច់ទង ី ជអនក

ទទួល បក់ទង ំ អស់ ពអ ី នកទញ ិ បរេទស មកអនកបូមេនកនុ ង សក។ កមមករអះ ងថ េនេពល

េទ តមកដល់ករ

ប៉ូលស ិ ឬម នីេផ ង

នរបស់េគ ពួកេគែណនំឲយអនកទំងេនះ 218 េទករយល័ យរបស់ លី យ៉ុងផត់។ ិ Global Witness ក៏បនទទួលឯក

រ ែដលបងញថ

ឯកឧតម លី យ៉ុងផត់ គជ ឺ មចស់ៃន Ly Yong Phat ឬ LYP Group Company [ កមហ៊ុន លី យ៉ុង ផត់ ឬ កម LYP]

ែដល បភពពីរូបដ៏មនែខ រយៈ បនអះ ងថ ពក់ព័នធេនកនុ ង 219 ់ ច់។ ករផគត់ផគងខ Global Witness បនសរេសរសំបុ តមួយេទឯកឧតម លី

យ៉ុងផត់ េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំេ

កអធបបយ ិ

អំពក ី រអះ ងទំងេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ េ

កមន ិ ទន់េឆយ ី តបេទ។

កន់កប់ េ យពួកវរជន គប់ គង បេទសកមពុ ជ។

220 កមហ៊ុន Eight Star Mining [ ជវកមម ែរ ៉ ផកយ បំប]ី ី 221 Angkor Wat Minerals [ធតុែរអងគ ៉ រវត] េហយ ី នង ិ Elray 222 Resources[ធនធន អលេរ ]៉ គជ ិ ឺ ឧទហរណ៍ៃន េហតុករណ៍េនះ។ េនកនុ ងចំេ

មនយក នង ិ អនកកន់ហ៊ុន

ៃន កមហ៊ុនទំងបីេនះ មននមៃនជនជតិែខមរមួយរូប េឈមះ 223 ចម បូរ។ី េ

ក ចម បូរ ី គឺជបងបន ិ កមម ូ ជមួយរដម នី កសួងពណជជ

របស់ បេទសកមពុ ជ ឯកឧតម ចម បសទធ ិ េហយ ី ជទី បក ឹ

ផទល់ របស់ បធនសភជតិ សេមច េហង សំរន។ ិ Global

Witness បនសរេសរសំបុ តេទេ បសទធ ិ េនកនុ ងែខតុ

របស់េ

ក ចម បូរ ី នង ិ ចម

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ំ រអធបបយ ី ស ី ុក ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ េ

រូបមន ិ បនេឆយ ី តបេទ។

កទំងពរី

េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨ កមហ៊ុន ធតុែរ ៉ អងគរវត តវ បនទញ ិ េ យ កមហ៊ុនមួយ ែដលចុះេឈមះេនកនុ ងរដ េណ ៉ េ

បេទសសហរដ េឈមះថ ធនធន អលេរ ។៉ ក៏ប៉ុែន ិ

ក ចម បូរ ី េនែតកន់ភគហ៊ុន េនកនុ ងសហ គសេនះេន

េឡយ។ ទំង កមហ៊ុនធតុែរ ៉ អងគរវត នង ៉ បន ី ិ ធនធន អលេរ ិ

អះ ងថ មនសមបទនបីកែនង ែដល ចមនែរមស ៉ េន 224 ់ ។ កនុ ងេខត ពះវ ិ រ នង ិ េខតកំពងធំ តំបន់ប

ញអុិនធណត ឺ ិ របស់ កមហ៊ុន

ជវកមម ែរ ៉ ផកយ បំបី ី

ែចងថ កមហ៊ុនេនះមនសមបទនែរមួ៉ យចំនន ួ ែដល ច មនធនធនែរេ៉ ចន ិ កែនងេផ ង ី េនកនុ ង បេទសកមពុ ជ នង

េទ ត ប៉ុែន មន ំ ៃនសមបទនទំង ិ ផល់ព័ត៌មនលំអត ិ អំពីទី ង 225 េនះេទ។

ទំព័រដក្រសង់េចញពី

ជញប័ណ្ណរបស់ LYP ្រគូប េដមប ខ ច់  ដក្រសង់ ី

ជនជតិអូ

លីពីររូប េឈមះ Barry Lucas [ប-រ ី លូកស]

ផកយ បំបី

ក់េឈមះ ៃម៉ខល ិ មុិលបូណ ជនយក។

នង ិ Michael Melbourne [ៃម៉ខល ិ មុល ិ បូណ] គជ ឺ នយកៃន 226 កមហ៊ុន ធនធន អលេរ ៉ នង ជវកមម ែរ ៉ ី ិ ិ ធតុែរ ៉ អងគរវត។

45


បេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក សង់ធនធនរបស់ បេទស ងទី ១ | អនកសំខន់េនកនុ ងវស័ ិ យឧស ហកមមរបស់្របេទសកមពុ ជ

46


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ំ កទី ៣ ជពូ

េ្របង នង ិ ឧសម័ន ថ្វត ី បត ិ ែតពួកវរជន្របេទសកមពុ ជ គជ ឺ អនកែដលនង ឹ ទទួលផល ្របេយជន៍ពឧ ី ស ហកមមែរ ៉ភគេ្រចន 

មរយៈករជមចស់កមមសិទធិ

ផទល់ ឬករកន់កប់ែដលផ្ដល់្របេយជន៍ ៃន្រកុមហ៊ុន ជវកមម ែរ ៉ក៏ ី េ យ ប៉ែុ ន្តឧស ហកមមេ្របង នង ំ ុងលូ ត ិ ឧសម័នដ៏កព

ស់ របស់

្របេទសកមពុ ជ ្រតូវបនចប់ក្ដប់េ យមេធយបយេផ ងេទៀត។ េន កនុ ងវស័ ិ យេនះ ករ្រគប់្រគង់េកត  មកពវី េិ ែដលមន ិ សូ វ្រសបនង ឹ រដ្ឋធមមនុញញ ែដលវេិ

ធនកមមេទនង ឹ ចបប់ជតិ ធនកមមទំងេនះ បន

ក់ករ្រគប់្រគង ជញធរេ្របងកតជតក ិ មពុ ជ – េហយ  នង ិ ធនធន

្រកបខណ្ឌចបប់ នង ិ នតវធ ី ិ ិ ី

ចបប់េ្របងកតរបស់្របេទសកមពុ ជ មនភពចបស់

ស់តច ិ ជង

េនេ្រកមចបប់េ្របងកត ឆន ំ ១៩៩១ ែដល្រតវបនរ

ភបល ិ

វស័ ែរេទេទ ៉ ត។ ជផវករ ឧស ហកមមេនះេនែតសថត ិ យ ជវកមម ី ិ ូ រដកមពុ ជអនុម័ត មុន ជញធរបេ

ះ សននសហ្របជជត្រិ បចំ

កមពុ ជ បនចូលមកកន់កប់ េនៃថងទី ៣១ ែខតុ ii

េនេ្រកមចបប់េនះ បនច។ ិ

ថ ប័នរ

ឆន ំ ១៩៩១

ភបល ែដលកន់កប់េ្របង ិ

កត គឺជ្រកសួងឧស ហកមម ែដលេ្រកយមក្រតវបន ក់េឈមះ

្រកសួងឧស ហកមម ែរ ៉ នង ិ ថមពល (MIME)។

េនះផង – េនកនុ ងៃដៃនអគគនយករដ្ឋម ន្តី េហយ  នង ិ ឧប នយករដ្ឋម ន្តរី បស់េ

ក។ ករបេងកត  វេិ

ធនកមមទំងេនះ បន

េជៀស ងករ្រតតពនតយ ិ ិ េ យសភជតិ នង ិ

ធរណជន េល

ឧស ហកមមេនះ។ លទធផល គថ ឺ គមនតមភពេ

ំ  ែចកសមបទន ះ េនកនុ ងដេណរករ

េនកនុ ងវស័ ៌ នបន្តច ិ យឧស ហកមមេ្របង។ ព័តម ិ បន្តួ ច ែដល ច េមល ិ យ  បន គប ឺ នេលចចូលកនុ ងវស័

ធរណៈ េមល  េទេ យ

អេចតន មន ិ ែមនេ យមនេចតនេនះេទ។ ្រកុមហ៊ុនខះ ែដល្រតូវ បនែចកសមបទនមួយភគ ឬសមបទនទំង្រសុង បទពេិ

ធន៍តច ិ តួច

មួយ មន

ស់ េនកនុ ងវស័ ិ យេ្របង នង ិ ឧសម័ន េហយ 

មនមេធយបយហរញញ ធនធនេនះ ដ៏គរួ ឲយ  េធ្វ ី ិ វតថុ េដមប ី  ជវកមម សង យ ័ ។ េនកនុងករណីខះ មន ឹ ជ ិ បនបេញច ញឲយដង ថអនក

អគគនយករដម នី ហ៊ុន ែសន (ខង

ធរណៈ

ំ) និងឧបនយករដម នី សុខ

ន (ខងេឆង)។ ជមួយគន ឯកឧតមទំងពីររូបកន់កប់

កន់កប់្រកុមហ៊ុន ឬទទួលផល្របេយជន៍ពស ី កមមភព

ជញធរ

េ បងកតជតិកមពុជ។

របស់ េនះេទ។ បូកសរុបទំងអស់ េនះមនន័យថ ្របជជនកមពុ ជ – ែដលជមចស់ រួមៃនធនធនេនះ – គមនសំេឡង ឬអំ េនះេ

ះ។

ច្រគប់្រគងឧស ហកមម

ii

មនអនកខះអះ

ងថ ឯក

រចបប់ែដលបនអនុមត ័ មុនរដ្ឋធមមនុញញ ឬ

UNTAC គគ ឺ ម នសុ ពលភពេទ ប៉ុែន្ត

មករពត េធ្វ ិ រ ្ឋ ភបល ិ

មឯក

រចបប់

េ្រចន ័ រ ងករធក់ៃនរបបែខមរ្រកហម េហយ  ែបបយ៉ង ែដលបនអនុមត  នង ិ ករ អនុមត ័ រដ្ឋធមមនុញញ េនកនុ ងឆន ំ ១៩៩១។


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស េនកនុ ងលកខណៈផវករ ចបប់េ្របងកតឆន ំ ១៩៩១ ទមទរឲយមន ូ

តមភព នង ិ ករ្រតតពនតយ ិ ិ មួយក្រមត ិ ពរី

ភបល នង ិ ិ

អនុម័តករេដញៃថ

មួយ ្រកសួងឧស ហកមម្រតវចុះ

កចច ិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត់ េ យតំ

ងឲយរ

ភបល។ ចបប់េនះ ិ

ឯកជន។ ចបប់េនះត្រមវឲយ្រកសួងឧស ហកមម េចញេសចកី

ក៏មនម្រ ស្រមប់ករបេងកត ី នូវ្រកម្របក ឹ ្រតត្រ េ្របងកត 228 ្របកបេ យសមជក ិ អនរ្រកសួងជេ្រចន។ ី

ទំងលកខខណវនចឆ ិ ិ ័យករេដញៃថទំងេនះ។ ករេដញៃថទំងេនះ

ក៏បុែ៉ ន េនកនុ ងផវូអនុវតវញ ិ លកខខណៃនចបប់េនះ េមល ី េទ្រតវ

ធរណជន េនកនុ ងករែចកសមបទនរបស់រដ េទកន់្រកមហ៊ុន

្របកសជ

ធរណៈ អំពក ី រេដញៃថទញ ិ សមបទនេ្របង ្រពម

គួរែត ក់េផញីេទ្រកសួងឧស ហកមម េហយ ី ្រកសួង្រតវ យតៃមេលី

បនលុបេចលេ្រកយមក េ យ

ំ ី ហរញញ េនះ ករេដញៃថទំង ិ វតថុ ។ បនទប់ពីដេណរករ

យ ្រតវ

បនេផទរអំ

័ អចៃិ នយ៍ គប់ គងេ ថ បន

ករេដញៃថនន េ យសំ ងេលីសមតថភពបេចចកេទស នង ិ

បញជូ ន រួមជមួយអនុ សន៍ េទរ ភបល កមពុ ជ ស្រមប់ករ ិ 227 កមពុ ជសេ្រមចចត អនុម័ត។ េពលេនះ េបស ី ន ិ ជរ ភបល ិ ិ ឲយ

ជធរ េ បងកតជតិកមជ តវជ ញ ុព

សំ ដីដក្រសង់ពី ជ្រកតយ  ឹ ស្ដី ពីករបេងកត

ករេផទរអំ េនះ

ធនកមមទំងេនះ

ច្រគប់្រគងេលធ ី នធនេ្របង េហយ ី បនផស់បូ រទំង

្រសង នូវត្រមវករតមភពែដលេនកនុ ងចបប់េដម។ ី

យអគន គ យករដម នី ផល។ ទ ់ ” 229

េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ មនវធ ិ ីេផ ងៗ ែដលចបប់ ច្រតវបន បេងកត ី េហយ ី អនុវត។

ចរកេឃញ ី បនេនកនុ ងករ

រដធមមនុញែញ ចងថ អំ

បេងកត ជញធរេ្របងកតជតិ ី

េហយ ី ថអំ

េនៃថងទី ២២ ែខមក ឆន ំ 230 មលកខខណៃន ជ្រកតយ ១៩៩៨។ ឹ េនះ ្រគប់ដំ

ចបេងកត ី ចបប់ សថត ិ ជមួយសភជតិ

ចបេងកត ី ចបប់ មន ិ 232 េផ ងេទ តបនេទ។

កមពុ ជ (CNPA) េ យ ជ្រកតយ ឹ

ក់កល ៃន

សកមមភពផលត ិ េ្របងកត ្រតវស្រមបស្រមលេ យ CNPA។ ម្រ ទី ៣ ៃន ជ្រកតយ ឹ េនះ ្របកសថ CNPA គឺជ

ថ ប័ន 231 អចៃិ នយ៍ ែដល្រគប់្រគងេ យអគគនយករដម នផ ី ទ ល។

េនកនុ ងផវូអនុវត មនឯក

ចេផទរេទកន់ ថ ប័ន ឬបុគគល

រចបប់្របេភទេផ ងៗ ែដល្រតវបន

េ្របី្របស់ េដមប បែនថម នង ី អ ី ធបបយ ិ ិ ផល់ឧបករណ៍ស្រមប់ករ

រេប បេនះ ជ្រកតយ ិ យេ្របង នង ឹ បនេផទរភរកចច ិ េលីវស័ ិ ឧសម័ន

េចញពី MIME េទកន់ ថ ប័នថមី ែដលសថត ិ េនេ្រកមករ្រគប់្រគង

ផទល់របស់នយករដម ន។ ី

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទសេមច ហ៊ុន ែសន េន កនុ ងែខតុ

ធនកមមបែនថម។ វេិ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ួរអំពីមូលេហតុៃនករសេ្រមចចត ិ

េនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ

អនុវតចបប់ ែដលសភជតអ ិ នុម័ត។ ឯក

រទំងេនះ មនរួម

ទំងអនុ្រកតយ ឹ (ែដលអនុម័តេ យ្រកម្របក ឹ រដម នី អគគ

នយករដម នី នង ិ េសច) នង ិ ជ្រកតយ ឹ (ែដលអនុម័តេ យេសច និងអគគនយករដម នី)។

ធមម

េនេពលបេងកត ថ ប័នរដ ែដលមនអំ ី

ជ្រកតយ ថ ប័ន ី ឹ ជធមម ្រតវបនប្រមងទុកស្រមប់ករបេងកត

ែដលមនអំ

សេ្រមចចត ិ យេ្របង េចញពី MIME េទកន់ ិ េផទរភរកចច ិ េលវី ស័

ែចករ ំែលកសមបទនេ្របង ែដល ចមនតៃមៃថ 234 ំ ី ករដ៏្រប្រកត។ ពដ ី ី េណរ

មូលេហតុអី បនជេនកនុ ង ឆន ំ ១៩៩៨ សេមច ហ៊ុន ែសន បន

កផទល់។ ក៏បុ៉ែន Global Witness មន

កងល់អំពក ួ េដមប ី េី ជ ស ី រេ្របី ជ្រកតយ ឹ ជឧបករណ៍ផវូចបប់មយ ងករពភក ជ ិ

ធរណៈ េហយ ី នង ិ េនកនុ ងសភជត។ ិ

ចេដមប ី ែី ចក្រទពយ

សមបតិរបស់រដ ឬេធីករសេ្រមចចត ិ របស់រដ ែដលមនតៃម 233 ហរញញ ករេ្របអ ួ ។ ិ វតថុ េនះ សភជតអ ី នុ្រកតយ ឹ ឬ ិ នុម័តចបប់មយ

ទន់ទទួលករេឆយ ជផវូករ អំពី ី តបេទ ដូេចនះគមនករអធបបយ ិ

CNPA េហយ ី នង ិ ខន ួ េ

មរយៈ

ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ ៃថងទី ២២ ែខមក ឆន ំ ១៩៩៨។

ឧទហរណ៍មួយៃនករេផទរអំ

ជ្រកតយ ឹ សមងត់ នូវវេិ

រករអនុម័ត

ចតច ិ ជង��� េនកនុ ង្រកបខណេនះ ករេ្របី្របស់

ជ្រកតយ ត ី បេងក ី CNPA – ឹ េដមប ី

ថ ប័នរបស់រដ ែដល្រគប់្រគងករ ស់ – គឺខុស

ំ មមតិរបស់អនកជនញ ចបប់ ែដល Global Witness បន

ពេ្រគះ ជមួយ ករេផទរអំ ិ

ចដ៏ធំេធងែបបេនះ េទកន់ ថ ប័នថមី


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស េ យ

រែត ជ្រកតយ ឹ ប៉ុេ

ះ េ យគមនចបប់ចមបងអនុម័ត

ំ ី ្រប្រកតប េ យសភជតិសន ី ុេ៉ ិ េនះមន ិ ្រតម ឹ ែតខុសពីដេណរ 235 ប៉ុែន ក៏មន ិ សូវ្រសបនង ឹ រដធមមនុញញផងែដរ។

ំ “េ កយពីករ យតៃម នង ិ ពនតយ ិ ិ នវូសេណ  បធនៃន

េ្រកយពីករបេងកត ី CNPA េនកនុ ងែខមក ឆន ំ ១៩៩៨ មវេិ

វេិ

ធនកមមទីមយ ួ េនកនុ ងចំេ

វេិ

ំ ី ធនកមមេនះបនយល់្រពមេដមប ស្រមប់ ី ផ ី ស់បូ រដេណរករ

ចបប់ឆន ំ ១៩៩១ ្រតវបនអនុម័ត។

ករ្របកសជ

ធនកមមទំងពរី្របករ ៃន

ធរណៈអំពីករេដញៃថ េ យែចងថ “្រកសួង

់ េផ ង េដមប ចបេងកត ី េី ចញករអេញជ ីញឲយ ី ទ្រមងករ 236 េដញៃថ េទ្រកមហ៊ុន។” មករពត ិ ឃេនះបនដកេចញ នូវ ឧស ហកមម

ត្រមវករឲយ CNPA េបក ី ទទួលករេដញៃថដ៏ចំហេសរ ី ស្រមប់ករ ែចកសមបទនេ្របងកត េហយ ី បនេបក ី ទរស្រមប់ករចរចដ៏ ះ។

ជេរ ងចែមក

ធនកមមេនះ មនភពមន ួ ិ េទ ងទត់មយ

ចំនន ួ ។ ទម ួ អះ ងថ បនចុះហតថេលខេ យ ី យ

កច ិ ច ពមេ ព ងេ បងកត

មេ

កចត់ទុកថ គរួសម

ស មប់ករអភវឌ ន៍ឧស ហកមមធនធនេ បងកត េន ិ កង ិ ច ពមេ ព ង ុ ន បេទសកមជ ុ ព ។ ... កច េិ បតបត ិ សប

យ បធនៃន

មម

ជធរ េ បងកតជតកមជ ញ ិ ុព

ម សប

កច ិ ច ពមេ ព ងេនះ។” សំ ដដ ី ក្រសង់ពម ី ្រ

ែដលបន

៥.ខ េនះ តវជកតពកច ច ិ របស់

ភបល េដមប  ី បតបត ិ ិ ិ

មលកខណ ៃន ខ

៥.ខ ៃន ‘េសចក្ដស ី េ្រមច ស្ដីពក ី រេធ្វ

ធនកមមចបប់េ្របងកតឆន ំ ១៩៩១ ៃន ជរ ្ឋ ភបល កមពុ ជ ិ

លទធផលរួម ៃនវេិ

រដ៏េឃរេឃ នង ិ ្របកបេ យអំេពីហង ិ មួយ។

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទសេមច្រកម្រពះ នេ តម កថ េតីេ

ំ ់ នវូ ជេ មស យគន ម កណត  ចះ  េដមប ី ុ

យអគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន 239 ែសន េនៃថងទី ១៩ ែខមន ី ឆន ំ ១៩៩៩។

ធនកមមេនះ្រតវបនចុះហតថេលខ សេមច

រណឫទធិ េដមប ី ស ី ួរេ

ចេធកច ួ  ិ ច ពមេ ព ង រម

េលខ ២៥’ ែដលចុះហតថេលខ េ

ហ៊ុន ែសន បនេដញេចញសេមច្រកម្រពះ នេ តម រណឫទធិ

េ យរដ្រប

ំ េ ទង

វេិ

នយករដម នទ ំ ពរីនក់របស់្របេទសកមពុជ េនេពលេនះ គឺ ី ង 237 សេមច្រកម្រពះ នេ តម រណឫទធិ នង ិ សេមច ហ៊ុន ែសន។

្របំមយ ួ ែខមុនវេិ

ជធរ េ បងកតជតកមជ ញ ុព

សមងត់ រ ងពរីភគីបុេ៉

ស់ វេិ

កឧបនយករដម នរី បស់្របេទសកមពុ ជ េហយ ី ជ្របធនៃន 238 CNPA គឯ ឺ កឧតម សុខ ន។ គឺេ

កបនចុះហតថេលខេលីចបប់

ធនកមមទំងពរី គឺជករដកេចញពីចបប់

េ្របងកតឆន ំ ១៩៩១ នូវ លកខខណករ

េនះ ែដរឬេទ ប៉ុែនមន ិ បនទទួលករេឆយ ី តបេទ។ ទព ី ីរ េ

ពរ ស្រមប់

នយយ អំពីតន ួ ទីៃន CNPA ែដលេទប ី ថមីេនះ។ េទះជ ិ ី ែតបេងកត

សមបទន

េពលេនះមក មន ិ ែដលមនករេដញៃថេសរ ី ស្រមប់សមបទន

្របេទសកមពុ ជ

្រកសួងឧស ហកមម ជ

ថ ប័នដ៏មនអំ

មនទំនស់ទង ំ េនះកី ក៏វេិ

ច្រគប់្រគង េហយ ី មន ិ

ធនកមម្រតវបនអនុវត េហយ ង ំ ពី ី

ន គជ ឺ ្របធនៃន

នង ិ យុតធម៌ ិ ។

ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ

(CNPA)។ េនកនុ ង ជ្រកតយ ិ យ ឹ ឆន ំ ១៩៩៨ ភរកចច ិ ស្រមប់វស័

េ្របងកត នង ិ ឧសម័នរបស់្របេទសកមពុ ជ ្រតូវបនេផទរេចញព្រី កសួ ង

ឧស ហកមម ែរ ៉ នង ិ ិ ថមពល េទកន់ CNPA វញ។ មួយឆនេំ ្រកយមក េនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៩ វេិ

េ្របងកត េមល ី េទបន ក់អំ

ធនកមមទព ី រី ៃនចបប់

ចេដមប ី ស ី េ្រមចចត ិ អំពីករែចក

រ ំែលកសមបទនេ្របងកត េទកនុ ងៃដេនបុគគលែតមួយរូបប៉ុេ

េ្របងកត េ យតមភព

េ្របងរបស់្របេទសកមពុ ជេឡយ។ ី ឯកឧត្ដម សុ ខ

ករែចករ ំែលក


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

្របអប់ទី ៩ | ឯកឧត្ដម សុ ខ ឯកឧត្ដម សុ ខ

ន គឺជឧបនយករដ្ឋម ន្តី ៃន្របេទសកមពុ ជ េហយ  ជ្របធនៃន

ជញធរេ្របងកតជតិកមពុជ (CNPA)។ ដូចជមត្ត ិ ទំង

គណៈបក ្របជជនកមពុ ជ (CPP) សុ ខ

យរបស់េ

ន បនចប់េផ្ដម 

ករយេលខនុ ករ េនកនុ ង្រគកន់កប់ៃន្របេទសេវៀត ិ

ក េនកនុ ង

ជព ី របស់ខួ ន ជ

ម េនកនុ ងេដម  ទសវត

១៩៨០ េហយ  បនេឡង  តំែណង្រពមជមួយអគគនយករដ្ឋម ន្តី ហ៊ុន ែសន។ គត់ជ អនកេធ្វនេយបយយ៉ងពូែក េហយ ិ សនិ ទធនង  បនបន្តេនជត ឹ សេម្ដច ហ៊ុន ែសន េន

េពល CPP បនព្រងង ឹ អំ

ច េហយ  ឥឡវូេនះ េ

កជមត្ត ិ សនិ ទធបំផុតមួយរូប ិ ដ៏ជត

របស់អគគនយករដ្ឋម ន្តី។ េពលថមីេនះ ទំនក់ទំនង ងេ ែថមេទៀត

មរយៈ

ឧត្ដម សុ ខ

កទំងពរី ្រតូវបនព្រងង ឹ

ពហ៍ពិពហ៍ ែដល្រតូវបនេរៀបចំេឡង  រ ងកូន្របុសរបស់ឯក

ន េឈមះ សុ ខ ពុទធវី ធ ុ េហយ  នង ិ កូន្រសីរបស់សេម្ដច ហ៊ុន ែសន

េឈមះ ហ៊ុន ម៉ល។ ី

240

Global Witness ធប់សរេសរអំពីឯកឧត្ដម សុ ខ

ន កនុ ងនមជហតថេលខី

ំ ងជេ្រចន មួយរូប ៃនកចច ិ ្រពមេ្រព ងដបូ  របស់សមបទនក ិ ៃ្រពេឈ េនកនុ ង្របេទស កមពុ ជ។

241

កចច ិ ិ ្រពមេ្រព ង្របគល់សមបទនទំងេនះ គជ ឺ មូល ្ឋ នៃនករបំផច

បំផញៃ្រពេឈរ បស់្របេទសកមពុ ជ ែដលបនេកត  ជបន្តបនទប់ េ

យបងខូ ចដល់

បរ ិ ថ ន្របេទសកមពុ ជ េហយ  ផ្ដល់្របេយជន៍តច ិ តួច ឲយេសដ្ឋកចច ិ កមពុ ជ។ កនុ ងនមជអនកកន់អំ

ចទីពរីៃនរបប្រគប់្រគង ឯកឧត្ដម សុ ខ

តំែណងសំ ខន់មយ ួ ចំនួនេទៀត េនកនុ ងរ ្ឋ ភបល។ ិ េ្រចន  េ

ស់ រហូតដល់មនេគេ្រប បេធៀបេ

រគត់ែតងចូលៃដកនុ ងកចច ិ ករេ្រចន 

កជមួយ្រពះហណ ិ ូ ្ឌ មនៃដេ្រចន 

ង ំ ពីេពលេនះមក េ

ន្រតូវបនេបះ

កបន្រគប់្រគងេល្រគប់

កចច ិ ្រពមេ្រព ងជមួយ្រកុមហ៊ុនេ្របងកត េហយ  ជមនុស មួយរូបែដល្រតូវទក់ទង

ទំង នយយ ជមួយ ស្រមប់អនកែដលចង់វនេយគ ិ ិ ិ

យ។

243

245 ្រកុម្របក ឹ ែកទ្រមង់រដ្ឋបល េហយ  ជ្របធនៃន

ចបប់កចច ិ ្រពមេ្រព ង ឬ?

ំ ី ង ំ ពី ជក់ែសងថ ករអភវឌ ិ ន៍ឧស ហកមមេ្របងមនដេណរ

េទមុខពត ិ ទយកបនរស់ ន់ពយយមអភវឌ ិ សមតថភពៃន CNPA េហយ ធ បប់ថីម ជមូល ី អភវឌ ិ រចនសមព័នច

នស្រមប់ឧស ហកមម

័ បីដង េ យ េ្របងកត្រពង បនប ជយ

រ CNPA មន ិ បនចប់

េនះ។

248

ក៏បុែ៉ ន ករបុន ី ប ី ចបប់ ិ ប៉ងរបស់ទយក េដមប ី េងកត

រមមណ៍ទទួលចបប់្រពងទំងេនះ។249 េ្រកយពីករបុន ិ ប៉ងទំង

៉ េនះ ទភ ី ន ក់ងរសហ្របតបតករ ិ ិ អភវឌ ិ ន៍ ៃន្របេទសន័រែវស (NORAD)

បនពយយមជួយ CNPA េដមប ី អ ី ភវឌ ិ ចបប់េ្របងកតមួយ

250 េហយ ី នង ិ អនុ្រកតយ ឹ ែដលពក់ព័នធ។

ជញធរេទសចរណ៍ជត។ ិ (េ

(CDI) ៃនវជ ជអនុ្របធនៃនវជ ក ្ដ លនយម ិ ជ ថ ន សុី ិ ជ ថ ន្របជធបេតយយ ិ ិ

ប៉សុី ហិ្វក ្របធនៃន្រកុម្របក ឹ ែកទ្រមង់រដ្ឋបល ្របធនៃន ជញធរអប ម

ជញធរេ ះ្រ

កក៏

្របធនៃន

យទំនស់ភូមបល ្របធនៃន្រកុម្របក ិ ឹ ហ្វឹកហ្វន ឺ កមពុ ជ ្របធនៃន

វទយល័ យភូមនទ ិ ិ ៃន្រកុម្របក ិ ្របធនៃន្រកុមកត់េទសែខមរ្រកហម សមជក ឹ

ជរ ្ឋ ភបល េហយ ៃនសហ្រគសេកស៊ូ។)246 ឧប ិ ិ ិ  ្របធនៃន្រកុម្របក ឹ វនេយគ

នយករដ្ឋម ន្តី សុ ខ

កមពុ ជ។247

ករ្រគប់្រគងវស័ ិ យេ្របង នង ិ ឧសម័នរបស់្របេទសកមពុ ជ៖ ករណី

244 កជឧត្ដមសនងករគណៈកមមធករ ិ កំពូល ែកទ្រមង់រដ្ឋ ជ្របធន

េនបចចុ បបននេនះ េ

242

ស់។ ដូេចនះ មន  េ ិ គួរឲយភញក់េផល

េនេពល CNPA ្រតូវបនបេងកត  េឡង  េនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៨ សុ ខ

េឆនតេ្រជស  េរស  ជ្របធន។

ន មន

មពត ិ គត់មនមុខតំែណង

ន ក៏េឆ តេពលេវ

េដមបេធ្វ ី ជ  ្របធនសមគមកយរទធ ិ ជតិ

េនេពលេធីចប់េហយ ី ី ី ចបប់េ្របងកតថមីេនះ ្រតវែតចូលសភ េដមប

មនករពភក ។ អនុ្រកតយ ិ ឹ ែដលទក់ទង ្រតវបន ក់្របតទន ិ ិ 251 េដមប ី ្រី កម្របក ិ ករបន ឹ រដម នីអនុម័ត ។ េនបចចុ បបននេនះ កចច ឈនចូលដំ ក់កលស្រមបស្រមល្រគប់កចច ិ ្រពមេ្រព ង ចបប់ នង ជ ក់ថ គមនទំនស់រ ងឯក ី បញ ិ អនុ្រកតយ ឹ េដមប ី

រទំង

យ។

អនកៃផទកុ នងឧស ហកមមមយ ួ រូប បនឲយដង ឹ ថ ទីបញច ប់ នង ិ ករ

អនុម័តចបប់្រពងេនះឲយកយជចបប់េពញលកខណៈ គេឺ មល ី មន ិ 252 ែដលចង់េធី េឃញ ី េ ះ។ ទ្រមំដល់េពលេនះ ្រកមហ៊ុន

្របតបតករ េនកនុ ងបក ឹ ិ ិ ុ េ្របងកតរបស់ខួ ន េន្របេទសកមពុ ជ នង

បនេយង មកចច ិ ្រពមេ្រព ងឯកជនរបស់ខួ ន – េ


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស កចច (PSC) – ជមូល ិ ្រពមេ្រព ងែចកចយផលតកមម ិ

នចបប់

ស្រមប់្របតបតករ ិ ិ របស់េគ។ ‘កចច ិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត’ កំណត់ 253 លកខខណ ៃន PSC ទំង យេនះ។ េទះបី ថ នភពេនះមន ិ យឧស ហកមមេ្របងក៏ ិ សូវែបក េនកនុ ង���ស័

េ យ ក៏ករខះចបប់

ធរណៈ ែដល្រគប់្រគងទេងីរបស់្រកម

ហ៊ុនេ្របង េនកនុ ង្របេទសមួយមនបទពេិ

ធន៍ពុករលួយ នង ិ ខះ

Global Witness មន ិ បនបញជក់ថ េតក ី ចច ិ ្រពមេ្រព ងកនុ ងទ្រមង់ េនះ ្រតវបនចុះហតថេលខេ យ្រកមហ៊ុនកន់ PSC

មួយ ឬ

េទ ប៉ុែន េយង ី យល់ថចបប់្រពងេនះ មុខែតជគំរូ ស្រមប់ កចច ិ ្រពមេ្រព ងពត។ ិ

សំ ងេលក ី ចច ិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកតេនះ CNPA នង ឹ ទទួល យ៉ង េ

ស់ US$៧៤៦.០០០ ពីកចច ិ ្រពមេ្រព ងែចកចយ

តមភព េនះគួរឲយខល់ខយែមន។ ្របភពមួយរូប ែដលជត ិ សនិទធ

ផលតកមម នមួ ំ ីមយ ួ ៃនកចច ិ ី យៗ េនកនុ ងឆនទ ិ ្រពមេ្រព ង។ េបេី យង ី

ក៏េ យ ប៉ុែន ក៏មន ិ លប៉ុនមនែដរ។ កចច ិ ្រពមេ្រព ងឯកជន មន ិ ផល់

្របល េទេលីបុ កសមុ្រទទំង្របំមយ ួ េនះមនន័យថ CNPA នង ិ

នង ឹ CNPA មន្រប

សន៍ថ “េទះបី មន ៉ មន ិ ធ ិ ែមនជវបត ិ ំបុន

តមភពអី េហយ ី លកខខណ ចមនភពខុសគន រ ង្រកមហ៊ុន 254 នន។” Global Witness យល់ថ ៃថែដលរ ភបល កមពុ ជ ិ ទរ េនកនុ ង PSC នន ផស់បូ រេទ ម្រកមហ៊ុនែដលចុះ

កចច ិ ្រពមេ្រព ង។ េនកនុ ងកចច ិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត្រពងមួយចបប់

iii ជកចច ិ ្រពមេ្រព ងគំរូ មន យនូវៃថដូចខងេ្រកមេនះ។

iii

េដមប  េមល ី  កចច ិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត្រពងេនះទំងមូល សូ មេមល 

http://www.globalwitness.org/media_library_detail.php/693/en/draft_ oil_production_sharing_contract

ម នថ ៃថទំងេនះ្រតវបនអនុវតេ យេទ ងទត់ នង ិ មន ិ ែ្រប

ភបល កមពុ ជបនទទួលជករេ្រសច នូវៃថជត ិ US$៤,៥ ិ

ន ព្រី កមហ៊ុនកន់ PSC។


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ៃថ

255 ងទី ២ | ៃថទរេនកនុ ងកចច កមពុ ជ ិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត្រពង របស់រ ្ឋ ភបល ិ

ចំនន ួ ្របក់

ៃថរដ្ឋបល

ទេី ៃន្របក់ៃថ

US$២៧២.០០០

ករអប់រ ំ នង ិ ករបណុ ្ដ ះប

្ដ លបុគគលិ កជនជតែិ ខមរ

CNPA

អបបបរម US$១៥០.០០០

CNPA

ស្រមប់តំបន់ែស្វងរុករក េនកនុ ងដំ

ក់កលទម ួ ៃនរយៈេពលែស្វង ី យ

US$១០ កនុ ងមួយគឡែម៉ ី ូ ្រត្រក

រ ្ឋ ភបល ិ

ស្រមប់តំបន់ែស្វងរុករក េនកនុ ងដំ

ក់កលទី ២ នង ិ ទី ៣ ៃនរយៈ

US$២០ កនុ ងមួយគឡែម៉ ី ូ ្រត្រក

រ ្ឋ ភបល ិ

US$៤០ កនុ ងមួយគឡែម៉ ី ូ ្រត្រក

រ ្ឋ ភបល ិ

ស្រមប់តំបន់ផលតកមម ិ

US$៥០០ កនុ ងមួយគឡែម៉ ី ូ ្រត្រក

រ ្ឋ ភបល ិ

ស្រមប់ករបន្តេពលនមួ ី យៗ ៃនរយៈេពលែស្វងរុករក

US$ ១.០០០

CNPA

ស្រមប់លិ ខត នមួ ិ អនុញញតផលតកមម ិ ី យៗ

US$ ១០.០០០

CNPA

US$ ១.០០០

CNPA

ស្រមប់ករបន្តលិ ខត នមួ ិ អនុញញតផលតកមម ិ ី យៗ

US$ ១០.០០០

CNPA

ំ យពី CNPA ស្រមប់កចច ជនួ ់ ី ិ ករ ស់សទងដ

US$១៥.០០០

CNPA

ៃថេដម 

CNPA

ៃថេដម 

CNPA

US$២៤.០០០

CNPA

ករបង់្របក់បញជក់ទក ឹ ចត្ត ិ

US$៣០០.០០០

CNPA

“ពកយតមភព ្រតវបនកំណត់នយមន័ យយ៉ងខុសគន្រសឡះ េ យេ ិ

កអគគនយក។”

រុករក

េពលែស្វងរុករក

ស្រមប់តំបន់ែស្វងរុករក េនកនុ ងករបន្តេពល

មួយ ៃនរយៈេពល

ែស្វងរុករក

ស្រមប់កំែណ

មួយ ៃនលខត ិ ិ អនុញញតផលតកមម ិ

ស្រមប់ករេផទរសទធ ិ ិ

មួយ ស្រមប់្របតបត្ត ិ ក ិ រេ្របងកត

ំ យពី CNPA ស្រមប់កររក្រពំែដនតំបន់កចច ជនួ ិ ្រពមេ្រព ង CNPA ្រតូវចត់អនកតំ

ងពរីនក់ (ឬេ្រចន  ជងពរីនក់ េបអនកចុះ

កចច  ជួ ិ ្រពមេ្រព ងេសន) ជអចៃិ ន្តយ៍ េដមប ី យអនកចុះកចច ិ ្រពមេ្រព ង។ រចនសមពន ័ ៃធ ន CNPA៖ ករបក់ែបកៃផទកុ ង ន …

ៃនតំបន់ែស្វងរុករក ៃនតំបន់ែស្វងរុករក ៃនតំបន់ែស្វងរុករក ៃនតំបន់ផលតកមម ិ

256 អនកៃផទកុ នងវស័ អំពក ិ យឧស ហកមម នយយ ិ ី រខះតមភព េនកនុ ង ជញធរេ្របងកតជតក ិ មពុ ជ។

ំ ឹ ពី្របភពេផ ងៗ ថមនករបក់ែបកគន េ យ ក់បញរដធមមនុញញ នង ិ ចបប់ េនមួយអេនីសន ិ Global Witness បនទទួលដណង

យ៉ងធងន់ េនកនុ ងថនក់អនកដក ឹ នំកំពូលៃន CNPA ែដលនំឲយមនករសង ័យ អំពរី េប បែដលអំ

ច្រតវបនអនុវតេនកនុ ងអងគករេនះ។

្រកម្របក ក សុខ ន អនុ្របធន គេឺ ក ហូ វច្រត េហយ ិ ិ អគគនយក េ ក ែត ដួង ឹ ្រគប់្រគង ៃន CNPA មន្របធន គេឺ ី នង ិ 257 258 ចុង គឺជបុរសមួយរូប េឈមះេ ក ែមន ែដន។ អងគករេនះ មនបុគគលក ្រកមចបប់មយ ួ ។ នយកៃនអងគភពផលតកមម ិ ិ ៨០ េទ 259 ១០០ នក់។ េនទីបំផុត បុគល គ ក ិ ៃន CNPA ទំងអស់្រតវ យករណ៍េទ្របធន គឺឧបនយករដម នី សុខ ន េហយ ី េ ក្រតវ យករណ៍េទអគគនយករដម នី ហ៊ុន ែសន ផទល់។

ំ ឹ ថ ករបក់ អនកកន់តំែណងខពស់ សុទែធ តជសមជក ិ ៃនគណបក ្របជជនកមពុ ជ (CPP)។ ក៏បុែ៉ ន Global Witness បនទទួលដណង ែបកេនកនុ ង CPP រ ង សេមច ហ៊ុន ែសន នង ិ បចចុ បបនន្របធនៃន្រពទធ ឹ សភ សេមច ជ សុម ី បនឆងចូល CNPA។ អនកែដលេ ម ះ្រតង់

នង ឹ សេមច ហ៊ុន ែសន កំពុងែតកន់កប់អងគករេនះ មនន័យថ ចំែណកយ៉ងធំៃន CNPA ្រតវបនកត់ផច់េចញពព ី ័ត៌មន េហយ ី នង ិ 260 ំ ី េធីករសេ្រមចចត ចបំេពញតួនទីរបស់ខួ នបនេទ។ ដេណរករ ិ ែដលេធីឲយេគដូចជមនុស ខន ិ មន ិ


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ម្របភពមួយចំនន ួ បនឲយដង ឹ ថេ

ក ែត ដួង

ែដលជអនកគំ្រទសេមច ហ៊ុន ែសន បនជួលបុគគលក ិ រដបល ែដលគមនលកខណៈ

ំ សកចច សមបតិ ពខ ួ គត់េធស ី ជ ី ងេ្រក CNPA េដមប ី យ ី កមមភពរបស់ខួ ន ជនួ ិ សហករជមួយបុគគលិក CNPA ែដលមនករហកហន ឹ ឺ ែដល 261 សថិតេនេ្រកមករដក ឹ នំៃនេ ក ែមន ែដន ែដលជអនកគំ្រទសេមច ជ សុម ី ។ ខណៈែដលទយកបនចយ្របក់េទេលក ី រហកហន ឹ ឺ បណុ ះប

ចុង េនកនុ ង CNPA អនកសេងកតបនអះ ងថ

លសមតថភពរបស់ទង ំ បុគគលក េដម ី នង ិ ផលតកមម ិ ិ បុគគលក ិ ផលតកមម ិ

មកតពត យៃនអគគនយក បំេពញតួនទីខងែផនកផលតកមម េដម ី េហយ ិ ករយល័ ិ ិ ី ថ 262 ៏ នករហកហន បុគគលក េដម ចជួយអីបនេទ។ ី មន ិ ដម ឹ ឺ ៃនអងគភពផលតកមម ិ ិ េទះបីករែបងែចកអំ

ចែបបេនះ េកត ី មកពែី ខ ្រស

យនេយបយ ឬមកពីបំណងចង្រ់ គប់្រគងលំហូរព័ត៌មនក៏េ យ – ឬទំងពរី–

ក៏លទធផលចុងេ្រកយ គថ ឹ សំខន់ គមនអំ ឺ បុគគលក ិ ដ៏មនចំេណះដង

៏ ន្របសទធ ច េដមប ជ ថ ប័នដម ី េី ធឲ ី យ CNPA ្របតបតករ ិ ិ ិ ភ ិ ព

េឡយ។ ី

ងទី ៣៖ រចនសមពន ័ ធ ៃន ជញធរេ្របងកតជតក ិ មពុ ជ

263 ្របធន CNPA ហូ វច្រត ទទួលតួនទែី ផនកខងនេយបយ ដូចជករសរេសរចបប់ េហយ ិ ិ ែដលគំ្រទសេមច ជ សុម ី អគគនយកៃន ី

CNPA េ ឯក

ក ែត ដួង

ែដលគំ្រទសេមច ហ៊ុន ែសន ទទួលបនទុ កខងែផនកពណជជ ិ ិ កមមវញ។

រ ‘ករ យតៃមេសចក្រី តវករខងករហកហន ឹ ឺ ’ ៃន CNPA ែដលបនេលចេចញមក ែដលេធេី ឡង ី េ យ្រកមហ៊ុន្របេទស

៉ េឈមះ Bridge Group [្រពជ ន័រែវស ៌ន ិ ្រគប] ពពណ ិ

ថ នភពដូចតេទេនះ៖

“អងគករេនះមន ិ េទមក រ ងអនកដក ឹ នំថនក់កំពូល េហយ ិ េធីកររួមគន េឆពះេទរកេគលេ រួមមួយេទ េហយ ី មនករមន ិ ទុកចត ិ គនេទវញ ី

នង ឹ នំអងគភពខះ។េនះបនេធីឲយមន ិ អនកដក

ថ នភព ែដលអងគភពមន ី ជ ិ សូវរួមចំែណកកនុ ងកមមវតថុទូេទ ៃន CNPA ប៉ុែនែបរជបេងកត

្រកមតូចៗ ច់ពីគន ជមួយែផនករតូចេរ ងៗខន។ េដមប ី េី ជ ស ងបញេនះ េលខធករ ិ ួ អគគនយកផទល់ មនបុគគលក ិ ែដលេ

កទុកចត ិ ែដលេលខធករ ិ

នមួយ្រតវបនបេងកីត ែដល យករណ៍េទ 264 នេនះចមងគុណសមបតខ ិ ះៗ ែដលមនេនកនុ ងអងគភព្រ ប់។”

265 អនកៃផទកុ នងខះ បនពពណ ៌ នលទធផលចុងេ្រកយ េ យសំដីមន ិ ’។ ិ ិ សូវសទធ េ យេ្របព ី កយថ ‘វកល ្របអប់ទី ១០៖ នេយបយៃថងេបក ី ្របក់ែខ

្របសទធ បុគគលក ិ ិភពៃន CNPA ្រតវបនបនទន់ ដូចជករងរ ជករភគេ្រចន ី េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េ យ្របក់ែខតច ិ របស់បុគគលក។ ិ ិ CNPA ភគេ្រចន ី មន ិ ទទួល្របក់ែខលមម ស្រមប់ៃថរស់េនរបស់្រកម្រគ

រេឡយ។ ្របក់ែខធមម ស្រមប់បុគគលក ី ិ ៃន CNPA គឺ 266 US$៤៥ កនុ ងមួយែខ៖ គែឺ ត ២០—២៥ ភគរយ ៃនចំនន ួ ្របក់ ែដល្រតវករេដមប ី រី ស់េន។

ស្រមប់បុគគលក ិ ជេ្រចន ី អនក ែដលបនទទួលករហកហន ឹ ឺ េនកនុ ង CNPA នេយបយកមមៃនភរកចច ិ ករងរ រួមជមួយ្របក់ែខតច ិ មន 267 ន័យថ ពួកេគ្រតវមនករងរទពរ ះ។ ី រី ស់េន។ អនកសេងកតមនក់បនអះ ងថ បុគគលក ី ី េដមប ិ ខះមកេធីករែតៃថងេបក ី ្របក់ែខប៉ុេ ករ យតៃមឯក ជយេលេី សចកី្រតវករខងករហកហន ឹ ឺ របស់ ្រពជ ិ ្រគប ផល់ករពនយល់ដ៏សទធជង៖ “េនៃថងធមម

បុគគលក ិ បនទប់ពី ិ ្របែហល ៣០ នក់ចូលមកេធីករេពល្រពក ឹ េហយ ី មនែត ១០—១២ នក់្រតលប់មកវញ

់ ” “បុគគលក ្រតង។ ិ ជេ្រចន ី បនទទួលករហកហន ឹ ឺ បែនថម…ក៏បុែ៉ នពួកេគមន ិ បនមនឱកសអនុវតចំេ

រៃថង

ះដង ឹ ែដលេគបនទទួលបន

េនកនុ ងករងរ្របចំៃថងរបស់េគេឡយ ី េហយ ី ចំេណះេនះមន ិ បនអភវឌ ិ េទ ប៉ុែន ្រតវបនសក ឹ រលុបបនច ិ មងៗ ជបនបនទប់។ ដូេចនះ ករ 268 ហកហន មបុគគលក។ ឹ ឺ មួយចំែណកធំ ្រតវបនខជះខជយ េហយ ី េនះជ្របភពៃនករមួេម៉ េ្រចន ី កនុ ងចំេ ិ ”


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ករខះ្របក់្រគប់្រគន់ ស្រមប់្របក់ែខរបស់បុគគលក ិ ស្រមប់ករបណុ ះប ិ CNPA េមល ី េទមន ិ សម្រសបនង ឹ ថវក ្រតវបនបង់ឲយ CNPA ល់ឆន ំ

មកចច ិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកតជគំរូរបស់ CNPA ។ កចច ិ ្រពមេ្រព ងេនះែចងថ ហតថេលខីកចច ិ ្រពមេ្រព ង

េ្របងកតនមួ ី យៗ ្រតវែតបង់ៃថ US$១៥០.០០០ ល់ឆន ំ ស្រមប់ករបណុ ះប េនះ េនបចចុ បបននេនះ CNPA គួរែតទទួលយ៉ងេ 269 បុគគលក។ ិ គួរឲយសង ័យ

ល នង េយង មេហតុករណ៍ ិ អភវឌ ិ ន៍បុគគលក។ ិ

ស់ US$៩០០.០០០ ល់ឆន ំ ស្រមប់ករបណុ ះប

ស់ ថេតី្របក់ែដល្រកមហ៊ុនវនេយគ បង់ ស្រមប់ករបណុ ះប ិ ិ

ែខ។ ក៏បុែ៉ នេទះជយ៉ង

លបុគគលក ិ ែដល

លបុគគលក ិ

ល នង ិ អភវឌ ិ ន៍

ច្រតវបនេ្របស ី ្រមប់ករេបក ី ្របក់

ក៏េ យ ករេ្រប បេធ បផលចំណូលៃន CNPA ជមួយ្របក់ែខរបស់បុគគលក ់ ំពី្របជញ ិ េធឲយ ី មនចមងលអ

នង ិ េហតុផល ៃនកររក ្របក់ែខបុគគលក ិ េទ បដូេចនះ េហយ ី នង ិ សំណួរថ េតីករបង់ៃថទំងេនះ ្រតវបនេ្របីស្រមប់អី។ Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទអគគនយកៃន CNPA េ

ក ែត ដួង

េដមប ិ បណុ ះប ី ស ី ួរថ េតថ ី វក

ល នង ិ អភវឌ ិ ន៍

បុគគលក ិ ្រតវបនេ្របី្របស់ស្រមប់អីខះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលករេឆយ ី តបេទ។ លំហូរព័តម ៌ ន?

270 “េបីេគលបំណងរបស់អនក គម ដ៏្របតបត ឺ នរ ភបល ិ ិ ិយ៉ងលេនះ អនកនង ឹ ចង់ែចកចយព័ត៌មន។”

“ព័ត៌មន គជ ឺ អំ

ច។”271

់ ីចេមយ សំដីដក្រសងព ឧស ហកមម េនេពលសួរេ ិ ី របស់អនកវភគ CNPA។

វកល ឬមន ិ ិ កី ករកន់កប់ព័ត៌មន នង ិ វកល ិ អំ

មនែតបុគគលមួយចំនន ួ តច ិ េនកនុ ងថនក់ខពសៃ់ នរ 272 ជមួយ្រកមហ៊ុនេ្របងកត។

កថ េតេី ហតុអីបនជគមនករែចកចយព័ត៌មនេនកនុ ងអងគករ

ចេនកនុ ង CNPA ពត ិ ជមន្របសទធ ិ ិភព។ ករបក់ែបកេនកនុ ងអងគករ មនន័យថ

ភបល កមពុ ជ ែដលមនចំេណះដង ឹ ឬករពក់ព័នធកុ នងកចច ិ ិ ចរចកចច ិ ្រពមេ្រព ងែដលចុះ

Global Witness បនសួរសំណួរជក់ែសង េទបុគគលមួយចំនន ួ ែដលទក់ទន ិ ជមួយ CNPA៖ េតីករខះទំនក់ទំនងៃផទកុ នងេនះ ជ លទធផលៃនករ្រគប់្រគងដ៏ខះគុណភព ឬមួយេតី យុទធ

សេ យេចតន េដមប ី រី ក ទុកព័ត៌មន? ចេមយ ី គឺឯកចឆនទ។

អនកែដល្រតវបនសមភសបនយល់េឃញ ី ថ េនះជែផនកៃនយុទធ

សមួយ េដមប ី ែី បងែចក ថ ប័ន េហយ ី ចប់អំ

ចមនករពុករលួយបន។ ដូចអនកៃផទកុ នងឧស ហកមមមយ ួ រូបបននយយ៖ ិ

ចយ៉ងជប់ េដមប ី ឲ ី យ

273 “ជមួយ ថ នភពែបបេនះ ងយ្រសលឲយេមល ី េឃញ ី ថ ផលចំណូលនង ឹ ្រតវបនបត់។” វគគេដញៃថ េហយ ី នង ិ ករែចកកចច ិ ្រពមេ្រព ងែចកចយផលតកមម ិ

ំ ង្រតវបន្របកសេនកនុ ងឆន ំ ១៩៩១។ ភគីដ៏េដញៃថេ យេជគជយ ័ ្រសប មត្រមវករៃនចបប់េ្របងកតឆន ំ ១៩៩១ វគគេដញៃថដបូ

ស្រមប់បុ កសមុ្រទមនរួមទំង្រកមហ៊ុន Enterprise Oil [េ្របងកត អនធៃ្រផស៍ ] Campex [ខមបុច ិ ឺ ិ ] នង ិ Premier Oil [េ្របងកត 274 ្រពេម ី រ]។


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ក៏បុែ៉ ន េនះជេលក ី ចុងេ្រកយ ែដលមនវគគេដញៃថេបក ី ចំហ ស្រមប់សមបទនេ្របង េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។ េនេពល ជញប័ណែសង

រុករក ស្រមប់សមបទនទំងេនះបនផុតកំណត់េហយ ួ – េលក ី វគគែចកធនធនថមីមយ ី CNPA បនចប់េផម ី េនះេនកនុ ងបនទប់បទ ិ ទរ ំ ី េហយ េដញៃថេ យតមភពេឡយ។ ី គមនដេណរករ ី

iv េនកនុ ងែខមន ី ឆន ំ ២០០២ CNPA បន្របគល់បុ កសមុ្រទ A េទ្រកមហ៊ុន ខមួយ របស់្រកមហ៊ុនេ្របងកត Chevron [េសវរន់៉ ] មក 275 ព្រី បេទសហរដ េមរក ង ំ ពេី ពលេនះមក េមល ិ េហយ ី នង ិ ៃដគូរបស់្រកមហ៊ុនេនះ។ ី េទ CNPA បនែចកបក ុ េ្របងែដលេនសល់

ឲយ្រកមហ៊ុនេ្របងកតដៃទេទ ត មនក្រមត ិ បទពេិ

ធន៍ខុសៗគន។ ព័ត៌មនេនះមន ិ យ ិ បនចូលវស័

ធរណៈមកពី CNPA ផទល់េទ។

ផទុ យេទវញ បនេលចេចញបនច ះ ព្រី កមហ៊ុនេ្របងកត ្របព័នផ ធ យព័ត៌មន េហយ ិ ិ ឯេណះ បនច ិ ឯេ ី នង ិ ករសែមង power276 point [កមមវធ ិ ផ ី វរ័ ផុយន៍] ែដល្រតវបនបទ ិ េលអ ី ុន ី ធណត ឺ ិ េ យអងគករេផ ងេទ តេផ ងៗ។

“គមនសំណួរ

េភីជងសំណួរេនះេទ”

ករេឆយ ី តបរបស់ឧបនយករដម នី សុខ

ន ចំេពះសំណួរអំពីករ្រគប់្រគង្របក់ចំណូលេ្របងកតនអនគត យករណ៍េ យ 277 កែសត Cambodia Daily េនៃថងទី ១៣ ែខវចឆ ិ ក ិ ឆន ំ ២០០៧។ គមនករ្រតត្រ េ យសភជតិ េទេលក ួ ី រែចកសទធ ិ ិែសងរុករកេ្របងកតផងែដរ។ Global Witness បនសមភស្របភពមួយចំនន

ែដលេនកនុ ងសភជតិ េហយ ធ ឹ CNPA េហយ ិ សនទ ី ែដលជត ិ នង ី ទំងអស់គនអះ ងថ គមនករ្រតត្រ ឬស្រមបស្រមលេ យសភជតិ 278 អំពីករសេ្រមចចត ្របភពមួយ បនអះ ងថ ករពភក កនងមក មនែតសក ពរី ស្រមប់សមជក ិ សភ ិ ទំងេនះេឡយ។ ី ិ ិ ខ 279 េរ បចំេឡង ិ ីអភវឌ ី េ យកមមវធ ិ ន៍របស់អងគករសហ្របជជតិ (UNDP) ្របចំ្របេទសកមពុ ជ។ ្រកសួងេសដកចច ិ នង ិ ហរញញ ិ វតថុ (MoEF) របស់្របេទសកមពុ ជ គជ ឺ

ថ ប័នែដល្រតវទទួលភរកចច ិ ្របមូល នង ិ ្រគប់្រគងផលចំណូល 280 ង MoEF បនចូលរួមសននស ិ ទ ី មន្របធនបទទក់ទងនង ឹ េ្របងកត។

េ្របងកត

ែដល ចរកបន។ កនុ ងនមេនះ អនកតំ ៏ ត ្របភពមួយចំនន ួ ដជ ធ ឹ CNPA បនអះ ងថ មនករទក់ទងមក CNPA េ យ MoEFF េដមប ិ សនិទនង ី ប ី ញជក់ថ ចបប់ពនធ ររបស់

្របេទសកមពុ ជ េហយ ី នង ិ កចច ិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត

ក់អ្រ ពនធ រដូចគន។ ក៏បុ៉ែន ្របភពដែដល បនអះ ងថ េនកនុ ងករអនុវតពត ិ 281 ្រកសួងេនះ្រតវបនកត់ផច់ពទ ី ំនក់ទំនងរបស់ CNPA សព ី ក ី រ្រគប់្រគងអនគតផលចំណូល។

្របអប់ទី ១១៖ អនកថមច ី ូលបក ុ ឬ? CNPA បនតំបន់ប

ញអុន ិ ធណត ឺ ិ

ំ ង េនៃថងទី ២៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៧ េនឯ http://www.cnpaធរណៈជេលក ី ដបូ

cambodia.com។ ចុះេឈមះេ យ្រកមហ៊ុនមួយេ ហ៊ុនមួយ ែដលកំពុងេធក ី រ្រ ប

ថ Petroleum Geo Services [េស កមម ជយ៉ ី ូ េ្របងកត ] (PGS) – គឺជ្រកម

វ្រជវ 2D េ យរញជួ យែផនដី េនកនុ ងតំបន់ទេន

បរបស់្របេទសកមពុ ជ – េហយ ី េមល ី េទ តំបន់

ញអុិនធណត ី ី ក់ពកយសុំសមបទនេ្របងកត េនកនុ ង្របេទស ឺ ិ េនះ មនេគលបំណងនង ឹ េលក ី ទក ឹ ចត ិ ្រកមហ៊ុនឯេទ ត េដមប

កមពុ ជ។

iv

េឈមះថ ្រកុមហ៊ុន Chevron Overseas Petroleum (Cambodia) Ltd. [េ្របងកតបរេទស េសវរ ៉ន់ (កមពុ ជ) ចំកត់] ឬ COPCL។


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ តំបន់ប

ក់ពកយ ប៉ុែនឯក

ញអុិនធណត ស្រមប់ទំព័រប ឺ ិ េនះ មនែតលប្រកម ិ ិ

ញ្របប់េគលករណ៍ែណនំស្រមប់ករ

រែដលផល់ព័ត៌មនអំពរី េប បេដមប ី ី ក់ពកយ គម ឺ ន ិ ទន់ផល់ជូនេនេឡយ ី េទ។ េ យ

មួយចំនន ួ េមល (A-F) របស់្របេទសកមពុ ជ េហយ ី ី នង ិ សមបទនដេគក ី េទ្រតវបនែចក្រ េនះ ករេចញមកៃនតំបន់ប

របក ួ ុ សមុ្រទទំង្របំមយ

ប់េហយ ី េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨ 282 ញអុន ិ ធណត ឺ ិ េនះ ជមួយព័ត៌មនេនះ ដូចជយត ឺ េពកេទេហយ។ ី


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ំ ឹ ថ CNPA កំពុងែតែចក ជញប័ណចស់េឡង Global Witness បនទទួលដណង ិ ស្រមប់តំបន់សមុ្រទទមទរជន់គន ៃថ-ែខមរ ី វញ 283 (OCA)។ េ យ ភូគពភវទូិអះ ងថ តំបន់ែដលមនលទធភពផល់េ្របងេ្រចន ី ជងេគ សថត ិ េនេលដ ី ីេគក េហយ ី េនកនុ ង OCA ករ ៏ រួ ឲយ ែចកសមបទនទំងេនះ ្រតវចត់ទុកថ ជេរ ងសំខន់ដគ CNPA នង ិ រ

េតអ ន ី ក

ធរណជនចប់ រមមណ៍

ស់។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ

ភបល កមពុ ជ មន ិ ទន់ផល់ព័ត៌មនអី អំពក ី រែចកធនធនទំងេនះ។ ិ

ឈរពេី ្រកយេឈមះ? ករែចករ ំែលកសមបទនេ្របង នង ័ េនកនុ ង្របេទស កមពុ ជ ិ ឧសមន

េលក ី ែលងែត្រកមហ៊ុន េសវរន់៉ មួយេចញ រ

ភបល កមពុ ជមន ិ ិ បន្របកសជ

ែសងរុករកេ្របង នង េទះជមនករ ិ ឧសម័នេឡយ។ ី 284 កនុ ងវស័ ិ យ ធរណៈខះេហយ។ ី

ធរណៈ នូវេឈមះៃន្រកមហ៊ុនែដលបនទទួលសទធ ិ ិ

ទ ក់េសទីរយ៉ងេនះក៏េ យ ព័ត៌មនអំពីអនក

ែដលកន់សទធ ិ ិអីខះ បនេលចចូល

េនកនុ ងសមុ្រទ េមល ួ បក េ្របង ិ យ ជវកមម ី ី េទបក ុ សមបទនទំង្របំមយ ុ ្រតវបនលក់េទ្រកមហ៊ុនេផ ងៗ។ ខះមនេឈមះលបី េនកនុ ងវស័

និងឧសម័ន េហយ ី មនបទពេិ

បទពេិ

ធន៍កនុ ងករផល់េ្របង នង ិ ឧសម័ន េទកន់ទីផ រ។ ខះ មន ិ សូវមនេឈមះេទ េហយ ី េមល ី េទគមន

ធន៍េនកនុ ងវស័ េទ។ Global Witness បនេផតករ្រ ិ យ ជវកមម ី

បំណងផល់ព័ត៌មនបែនថមេទ តអំពី េទ

វស័ ិ យឧស ហកមមដ៏កំពុងលូតេឡង ី េនះ បក ុ A

វ្រជវរបស់េយង ី េទេល្រី កមហ៊ុនទំងេនះ េ យមន

ធរណជនែខមរ េហយ ី ែី សងយល់ថ េតក ី េដមប ី រពក់ព័នធរបស់្រកមហ៊ុនទំងេនះេនកនុ ង

ចផល់អីខះេទ្របេទសកមពុ ជបន។


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រស���់ធនធនរបស់្របេទស កចច (PSC) ស្រមប់បុ ក A ្រតវបន្របគល់េទ្រកមហ៊ុន េម៉រកំ ិ ្រពមេ្រព ងែចកចយផលតកមម ិ ិ ង េសវរន់៉ េនកនុ ងឆន ំ ២០០២។

សកមមភពរបស់ េសវរន់៉ េនកនុ ងបក ់ ំផុត កនុ ងចំេ ុ A គឺជសកមមភព្របកបេ យចំេណះបេចចកេទសខពសប

ម្រកមហ៊ុនេ្របងទំងអស់

ែដលកំពុង្របតបត ិ ីែសងរុករក នង ិ េិ នកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។ កមមវធ ិ យតៃមមួយ េ យអណូ ងេ្របង្របំ ្រតវបនបញច ប់េនកនុ ងឆន ំ

២០០៦។ េ្រកយមកមនករែសងរុករក នង ិ ករ យតៃម

មរយៈអណូ ងេ្របងបួនេទ ត េនកនុ ងឆន ំ ២០០៧។ េនេដម ី ឆន ំ ២០០៨ 285 ់ ទ លទធផល្រតវបនវភគ។ េនេពលសរេសររបយករណ៍េនះ CNPA កំពុងរងច ំ ទួលែផនករអភវឌ ិ ិ ន៍បក ុ ពី្រកមហ៊ុន េសវរន់៉ ។ ង ំ ពីេពលេនះ មន្រកមហ៊ុនពរីេទ ត ទទួលចំែណកហ៊ុន េនកនុ ងគេ្រមងែសងរុករក នង ិ អភវឌ ិ ន៍េនះ។ ឥឡវូេនះ េសវរន់៉ កន់ ៥៥ 286 ភគរយ េហយ ុយ ចំកត់] (Moeco) កន់ ៣០ ី ្រកមហ៊ុនជប៉ុន Mitsui Oil Exploration Co. Ltd [្រកមហ៊ុនែសងរុករកេ្របង មតស៊ ិ 287 288 ភគរយ េហយ ៉ ី ្រកមហ៊ុនកូេរខងតបង ិ ] កន់ ១៥ ភគរយ។ ្រកមហ៊ុនទំងបី េមល ី េទ ជ្រកមហ៊ុនរង ឹ មំ ូ GS Caltex [GS កល់តច

េហយ ី លបេី ឈមះ ែដលមនបទពេិ

័ កនុ ងករែសងរុករក នង ំ ធន៍្របកបេ យេជគជយ េលីដណក់ េ្របង។ ី ិ េធី ជវកមម

្របអប់ទី ១២៖ ្រកមហ៊ុន េសវរន់៉ – បញៃនតមភព

្រកមហ៊ុនេ្របងអនរជតិ េសវរន់៉ គឺជសមជក ំ ុខ ៃនគេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់ (EITI) ែដលជ្រកមសមព័នធ ៃន ិ ដ៏នម រ ភិបល ្រកមហ៊ុន នង ិ ែដលគំ្រទករែកលំអអភបលកចច ិ សងគមសុីវល ិ ិ េនកនុ ង្របេទសមនធនធនេ្រចន ី េបះពុមពទង ំ ្រសង នូវព័ត៌មនសីពីករបង់្របក់របស់្រកមហ៊ុន នង ិ ផលចំណូលរបស់រ

មរយៈករបញជក់ នង ិ ករ

ភបល មកពីេ្របង ឧសមន ័ នង ជវីកមមែរ។៉ ិ ិ 289 ្រកមហ៊ុនេនះ ក៏ជអនកវនេយគ ចមបង េនកនុ ងសមបទនសមុ្រទបក ិ ិ ុ A របស់្របេទសកមពុ ជ។

េទះបីេហតុករណ៍ទំងពេី នះមន ិ ែមនចំបច់មនទំនស់ក៏េ យ ក៏ទេងរី បស់ េសវរន់៉ កនងមក េធីឲយមនសំណួរថ េតស ី កមមភពៃន ្រកមហ៊ុន សម្រសបនង ឹ េគលបំណងៃន EITI ឬេទ។

អនកៃផទកុ នងឧស ហកមមបនអះ ងថ េសវរន់៉ បនចុះកចច ឹ ព័ត៌មនជ ធរណៈ អំពី ិ ្រពមេ្រព ងជមួយ CNPA កុំឲយបេញច ញឲយដង 290 សមបទនរបស់េគេទ។ Global Witness កត់សំគល់ថ េនេ្រកមម្រ ទី ២៧ ៃន PSC ជគំរូ ្រកមហ៊ុន ែដលចុះកចច ិ ្រពមេ្រព ង 291 ្រតវរក ទុក្រគប់ទនន ិ ន័យ នង ិ ព័ត៌មនេផ ងេទ ត ែដលទក់ទងនង ឹ ្របតបតករ ិ ិ េ្របងកត ឬតំបន់កចច ិ ្រពមេ្រព ង ជេរ ងសមងត់។ អនកទំងេនះក៏អះ ងថ េសវរន់៉ រួមជមួយ្រកមហ៊ុនេផ ងៗ េទ ត ែដលវនេយគ េនកនុ ងវស័ ិ ិ ិ យេ្របងកតរបស់្របេទសកមពុ ជ បនេធីករ បង់្របក់ទុកជមុន – េ

ថ្របក់រងន់ចុះហតថេលខ – េទ CNPA េដមប ី ទ ី ទួលសមបទនរបស់េគ។ 292 បនឲយដង កមពុ ជ ជ្រទង់្រទយពនធ រ។ ឹ ថ្រកមហ៊ុនេនះក៏បង់្របក់ ‘េ្រចន ី ’ េទរ ភបល ិ Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ្រកមហ៊ុន េសវរន់៉ េនកនុ ងែខតុ

ម្របភពមួយរូបមនែខ រយៈល

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំព័ត៌មនបែនថមេទ ត អំពក ី រពក់ព័នធ

របស់េគ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។ សំបុ្រតេនះក៏បនេសនីឲយ្រកមហ៊ុន េសវរន់៉ ្របប់ពីចំនន ួ ្របក់ ែដលេគបនបង់ឲយរ ្របក់រងន់ចុះហតថេលខ ្រពមទំងករបង់្របក់ ទទួលករេឆយ ី តបេទ។

េផ ងេទ ត េទរ

ភបល កមពុ ជ ជ ិ

ភបល កមពុ ជ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ េយង ិ ី មន ិ ទន់

ទំងករបង់្របក់រងន់ចុះហតថេលខ នង របស់្រកមហ៊ុន ិ ិ ករចុះកចច ិ ្រពមេ្រព ងរក ភពសមងត់ មន ិ ែមនបំពនលកខខណៃនសមជកភព េសវរន់៉ េនកនុ ង្រកមសមព័នធ EITI េទ។ េទះជយ៉ង

ក៏េ យ េនះេធីឲយមនករសង ័យ អំពជ ី េ្រមៃនករេបជញរបស់្រកមហ៊ុន េសវរន់៉

កនុ ងករគំ្រទតមភព នង ិ អភបលកចច ិ ិ ល េនកនុ ង្របេទសែដលេគេធ្រី បតបតករ ិ ិ េនះ។ បក ុ B


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

293 សទធ ិ ិែសងរុករកកំពុងកន់េ យ្រកមហ៊ុនៃថ PTTEP International [PTTEP អនរជតិ] េនកនុ ងសហ្រគសរួម ជមួយ Singapore 294 Petroleum Company [្រកមហ៊ុនេ្របងកត សងបុ ិ រ]ី (SPC) េហយ ី នង ិ ្រកមហ៊ុនម៉េឡសុី Resourceful Petroleum Ltd.

[េ្របងកត រសូ លី Cooper Energy [ថមពល ី សហល ី យៗមនចំែណកហ៊ុនមួយភគប។ ី ្រកមហ៊ុនអូ ុ ចំកត់]។ ្រកមហ៊ុននមួ 295 ឆន ំ ២០០៧ េហយ ឃូព័រ] បនដកថយេចញ េនកនុ ងែខតុ ី បនលក់ភគហ៊ុនឲយ្រកមហ៊ុនៃដគូរបស់េគ ស្រមប់ៃថ US$១ 296 ន។

ទំង PTTEP អនរជតិ នង សុី េគនយ៍ ែដលមន្របតបតករ ិ SPC េមល ី េទ ជ្រកមហ៊ុនេ្របង នង ិ ឧសម័នដរ៏ ង ឹ មំេនកនុ ងភូមភគ ិ ិ ិ េន 297 កនុ ង្របេទសមួយចំនន ួ េ្រកពីកមពុ ជ។ ្រកមហ៊ុនទីបី េ្របងកត រសូ ី សហល ិ សូវមនេឈមះលបេី ទ។ ករេសុីបអេងកតរបស់ ុ ចំកត់ មន

Global Witness រកេឃញ ី ថ្រកមហ៊ុនេនះ ជកមមសទធ ិ ិរបស់េ កបណិ ត ឆន ិ លប ិ គង ឺ ែដលជទី្របក ឹ េសដកចច ិ ផទល់ របស់អគគនយក 298 ឆន ំ ២០០៨ េហយ រដម នី ហ៊ុន ែសន។ Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ េ កបណិ ត ឆន ិ លប ិ គង ឺ េនកនុ ងែខតុ ី បន ទទួលចេមយ ី មកពីេមធវ ីរបស់េ

កបណិ ត េនទី្រកង ហុងកុង គឺ្រកមហ៊ុន Richards Butler Reed Smith LLP [រឆដ បត់ល័រ រដ ី ី

សមុ ធ ី LLP]។ ពួកគត់បនសេរសរថ៖ “េ

កបណិ ត ឆន ិ មនរបស់អងគករ Global Witness េនកនុ ងករបំភដ ឹ អំពក ិ ្រជបដង ី ចច ិ ករដវ៏ ជជ ឺ ល់ករទស់ែទង ទក់ទងនង ឹ ធនធន

ករពុករលួយ នង ិ ពភពេ ិ ករបំពនេលីបរ ិ ថ ន នង ិ សទធ ិ ិមនុស ជុំវញ ិ េហយ យករណ៍…េ ី

កបណិ ត ឆន ំ ំ បដល់េ ិ បនេសនីឲយេយង ី ខញុ ជ

ហ៊ុនេ្របងកត រសូ ី សហល ុ ចំកត់។ ជព័ត៌មន

ក។ េនះសុទធជេគលបំណងដ៏មនតៃម ែដលគួរឲយេសុីបអេងកត កអនកទំង

យថ គត់ជអនកកន់ភគហ៊ុនេ្រចន ី ជងេគ ៃន្រកម

ធរណៈ ថ RPL គជ ិ ៃនសហគមន៍ ែដលបនបេងកត ី ែី សងរុករក ី េឡង ឺ សមជក ី េដមប

េ្របង នង ឹ ែដរថ េនះមន ី បនដង ិ ឧសម័ន េនកនុ ងសមបទនសមុ្រទ 'បុ ក B' របស់្របេទសកមពុ ជ។ េយង ិ ែមនជសកមមភពេ្របង នង ិ ឧសម័ន

ែតមួយរបស់្រកមហ៊ុន RPL េទ។…RPL េធី ជវកមម េ្របង នង កផងែដរ។ សមជក ី ិ ៃនសហគមន៍បុ ក ិ ឧសម័នេនកែនងេផ ងកនុ ងពភពេ ិ Bជប់ករសនយ េដមប ក៏េ យ េ កបណិ ត ឆន ី រី ក ភពសមងត់។ េទះជយ៉ង ី ច ិ ជំ បេយង ី ថ RPL ្រតវបនអេញជ ីញេដមប ី ូលរួម

កនុ ងសហគមន៍េនះ ជ្រកមហ៊ុនវនេយគ ហរញញ ិ ិ ិ វតថុ េហយ ី ្រកមហ៊ុន្របតបត ិ គ ិ ជ ឺ ្រកមហ៊ុន PTTEP អនរជតិ ចំកត់ ព្រី បេទសៃថ 299 (PTTEP)។” េ

សុី េគនយ។ ៍ េ កបណិ ត ឆន ិ ពសេពញភូមភគ ិ ិ លប ិ គង ឺ គជ ឺ មនុស មួយរូបដ៏សំខន់ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ នង

្របគល់ពនរងន់កតយស មួយចំនន ួ ស្រមប់ករបេ្រមែី ផនកេសដកចច ិ ិ ិ េនកនុ ង្របេទស ម៉េឡសុី េហយ ី េ

ជអនកកន់ភគហ៊ុនេ្រចន ី ជងេគ ៃន្រកមហ៊ុន NagaCorp [

េពញ េឈមះ NagaWorld [

៉ ]។ ក វូល

៉ មន ក វូល

ក្រតវបន

កជនយក្របតបត ិ ិចមបង នង ិ

ក ឃ័ព] គជ ឺ ្រកមហ៊ុនែដលជមចស់ៃនកសុណ ី ូ ែតមួយ េនទ្រី កងភនំ

ជញប័ណផច់មុខ ពីរ

ភបល កមពុ ជ េដមប ី ្រី បតបត ិ ិ ិកសុីណូេនកនុ ងទី្រកង

ភនំេពញ រហូតដល់ឆន ំ ២០៣៥។ របយករណ៍្របចំឆន ំ ២០០៧ របស់្រកមហ៊ុនេនះ អះ ងថ ផលចំេណញបនេកន ី េឡង ី ជង ៥០ 300 ភគរយ េទជ US$៥១,៩ ន េនកនុ ងឆនហ ំ រញញ ិ វតថុ េនះ។ ្រកមហ៊ុន

ក ឃ័ព បនចុះបញជ ីទផ ី រហ៊ុនហុងកុង

ង ំ ពែី ខតុ

ំ ី េទកន់ទផ ឆន ំ ២០០៦ ប៉ុែនដេណរ ី រហ៊ុនេនះ មនឧបសគគ។

្រកមហ៊ុនេនះ បនពយយមចូលទីផ រហ៊ុនសងបុ េ យ ិ ិ រ ី [MAS] េនកនុ ងឆន ំ ២០០៣ ប៉ុែនពកយសុរំ បស់េគ ្រតវបនបដេសធ

រូបយវតថ ំ ថ មន ិ ិ រ ី បនែថងេនេពលេនះថ “េយង ី ខញុ មនេយបល់ ិ ែមនជ្របេយជន៍ដល់ ុ សងបុ

្របកសហ៊ុនរបស់្រកមហ៊ុន

ក ឃ័ពេទ។ MAS មនកងល់ថ ្របតបតករ ិ ិ របស់្រកមហ៊ុន

ធរណជន េដមប ី ច ី ុះបញជ ីប័ណ

ក ឃ័ព មន ិ សថត ិ េនេ្រកម្រកបខណ

្រតតពនតយ នង ី ្រី តត្រ កសុណ ិ ិ នង ិ ចបប់ដ៏បនអភវឌ ិ ិ អនុវតេពញេលញ េដមប ី ូ េហយ ី បងករសកមមភព

អនុ

សេ យ្រកមករងរស្រមប់សកមមភពហរញញ ិ វតថុ េនះេទ។ ្រកមហ៊ុន

ជញធរ

ក ឃ័ព ក៏មន ិ មនបទពេិ

ងលុយកខក់

មែដលបន

ធន៍ជក់ែសង ជមួយករ

្រតតពនតយ ី ទ ី ប ី ប់ ក ត់លទធភពៃនសកមមភព ងលុយកខក់ ិ ិ គណនីឯក ជយ េដមប ី ញជក់្របសទធ ិ ភ ិ ពៃនករ្រតតពន ិ ិតយៃផទកុ នង េដមប 301 302 េទ។” ្រកមហ៊ុនេនះបនែបរេទរកទផ ិ ែដលេគបនចុះបញជ ីេនទេី នះ េនកនុ ងឆន ំ ២០០៦។ ី រហ៊ុនហុងកុងវញ


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស កបណិ ត ឆន ិ ក៏ជ្របធនៃន្រកមហ៊ុនេទសចរណ៍ នង ិ អចលន្រទពយមួយ ដ៏ចុះបញជ ីេន្របេទសម៉េឡសុី េឈមះថ Karambunai 303 Corp Berhad [្រកមហ៊ុន ក ម���៊ូៃណ ែប៊ ដ] ែដលេ កជអនកកន់ចំែណកហ៊ុនកន់កប់។ ្រកមហ៊ុនេនះ បនទទួលផល 304 ចំេណញ ៤៩,២ ន រងហគ ត ន។ តបង ី ី ម៉េឡសុី េនកនុ ងឆន ំ ២០០៧ – គឺ្របែហល US$១៤,៤ ូ េនកនុងមកុដៃន្រកមហ៊ុនេនះ គឺជ

គររមណយ ន ណកស៊ ុស ក ៉ មប៊ូៃណ] េនេកះ ប័រនយ៉ ់ យ ួ ច ី ិ ី ូ ែដលេនទេី នះ បនទបម 305 មនៃថដល់េទ US$៣៥០ កនុ ងមួយយប់។ រមណយ នេនះ ក៏មន លេលងកី កូនេ គ ល ១៨ ្របេ ង ខនតអនរជតិ ែដល ី Nexus Resort Karambunai [ស

េនទីេនះអនក្រស

មថុ ិ ន ឆន ំ ២០០០។

ញ់ កី 306

កូនេ

គ ល អគគនយករដម ន្រី បេទសកមពុ ជ សេមច ហ៊ុន ែសន បនេលងកូនេ

គ លមួយវគគ េនកនុ ងែខ

េមល ី េទ មួយភគបៃី នសមបទនសមុ្រទ បក ិ រិ បស់ទ្រី បក ឹ េសដកចច ិ មួយរូប ុ B ្រតវបនកន់កប់េ យ្រកមហ៊ុន មួយ ែដលជកមមសទធ

របស់សេមច ហ៊ុន ែសន។ បក ុ C

មករសែមងរបស់រ

ភបល កមពុ ជ ែដលេឃញ ិ ី េ យ Global Witness ្រកមហ៊ុនមួយ េឈមះ Polytec [ផូលថច ី ិ ] កន់សទធ ិ ី ១០០ 307 ភគរយ េដមប រព័ត៌មនមួយ េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨ បននយយ ថ ្រកម ី ែី សងរុករកេ្របង េនកនុ ងបក ិ ុ C។ របយករណ៍ 308 ហ៊ុនេនះមនបំណងចប់េផម ី ខួងេនកនុ ងតំបន់េនះ យ៉ងឆប់។ ឯក

រែដលទទួលបនេ យ Global Witness ចងល ី ិ ែដលកន់សទធ ិ ស ិ ្រមប់ បក ឺ ្រកមហ៊ុន ុ បងញថ ្រកមហ៊ុន ផូលថច ុ C គជ

ដែដលនង េនេកះ ឹ Polytec Asset Holdings Limited [្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ ផូលថច ី ិ ចំកត់] ែដល្រតវបនេរ បចំជ្រកមហ៊ុនផវករ ូ 309 េខម៉ន់ េហយ ី មនទី ន ក់ករេនឯទ្រី កងហុងកុង។ ឯក

រែដល Global Witness បនេឃញ ី េនះ បងញថ Polytec Petroleum Corporation [្រកមហ៊ុនេ្របងកត ផូលថច ី ិ ] បនចុះ

េឈមះេនកនុ ងឆន ំ ២០០៦ ជមួយ្រកសួងពណជជ ិ កមមកមពុ ជ ស្រមប់េគលបំណងែសងរុករកេ្របង។ នយកៃន្រកមហ៊ុនែសងរុករកេ្របង 310 ដ៏មនមូល នេន្របេទសកមពុ ជេនះ គឺេ ក ថម់មី ំ ជី ជុង េហយ ឺ ។ ី េ ក អ័រ េវ ៉ សុន មតំបន់ប

ក ំ ជី ជុង នង ឺ មនតំែណង្រគប់្រគងថនក់ ិ េ ក អ័រ េវ ៉ សុន 311 ំ ជី ជុង គជ េហយ ឺ នយក្របតបត ិ ិ ឺ បនកន់តំែណងជ្របធនៃន ី េ ក អ័រ េវ ៉ សុន

ញអុិនធណត ឺ ិ របស់្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ ផូលថច ី ិ ទំងេ

ខពស់ េនកនុ ង្រកមហ៊ុនេនហុងកុង។ េ ្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ ផូលថច ី ិ

ង ំ ពីេ 312 ៥៩,៥ ភគរយរបស់្រកមហ៊ុន។

កបនទទួលចំែណកហ៊ុនកន់កប់្រកមហ៊ុន េនកនុ ងឆន ំ ២០០១។ ឥឡវូេនះ េ

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ ផូលថច ី ិ ចំកត់ េនកនុ ងែខតុ

កកន់ភគហ៊ុន

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ួរអំពីលកខណៈៃនករ

ពក់ព័នធ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ េយង ី មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

ំ មព័ត៌មនរបស់្រកមហ៊ុនេនះ ្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ ផូលថច អី េនកនុ ង ជវកមម េ្របង នង ី ី ិ េមល ី េទមន ិ មនមុខជនញ ិ ឧសម័នេទ។ ផទុ យ

ំ ញចមបងៃន្រកមហ៊ុន គជ េទវញ ថ វស័ នង កក ហរញញ េន ិ េគនយយ ិ យជនួ ិ ិ ិ ឺ អចលន្រទពយ ទកកក ឹ ិ ផលតផល ិ ិ វតថុ នង ិ ករវនេយគ។

បចចុ បបននេនះ ្រកមហ៊ុនេនះមនគេ្រមងអភវឌ មួយចំនន ួ េនកនុ ងែដនដីដ៏តូច នង ិ ិ ិ ន៍អចលន្រទពយ នង ិ វនេយគ ិ មនលុយេ្រចីន 313 ម៉កវ។ ្រកមហ៊ុនក៏ជមចស់កមមសទធ នង ិ ិ ៃន Hong Kong Ice and Cold Storage Company [្រកមហ៊ុនទកកក ឹ ិ ករប្រមងទុក 314 ្រតជក់ ហុងកុង]។ ្រកមហ៊ុនមន អីអំពី្របេទសកមពុ ជ ឬករែសងរុករកេ្របង េនកនុ ងរបយករណ៍្របចំឆនច ំ ុងេ្រកយ របស់ ិ នយយ ិ 315 ្រកមហ៊ុនេឡយ។ ្រកមហ៊ុនេនះ បនទទួលផលចំេណញេ្រចន ន ឬ US$២៩ ី ី គួរសម េនកនុ ងឆន ំ ២០០៧ – HK$២២២ 316 ន។


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

រហូតមកដល់ឆន ំ ២០០៤ ្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ ផូលថច ី ិ ្រតវបនេ

មេឈមះ ្រកមហ៊ុនកន់្រទពយ គន ិ ដុន ចំកត់ េហយ ី បនពក់ព័នធ 317 េនកនុងឧស ហកមមកត់េដរ។ ្រកមហ៊ុនេនះមនបញហរញញ េ ក អ័រ ចបស់ ិ វតថុ រហូតដល់េ ក អ័រ េវ ៉ សុន ឺ បនទទួលកន់កប់។ ៏ នេជគជយ ័ េ្រចន។ ជពណជជ មទស នវដី Forbes េ កគឺជអនកមនលំ ប់ថនក់ទី ២២ េនកនុ ងទី្រកងហុងកុង េ យ ិ ករដម ី 318 េ កមន្រទពយសមបតិផទល់ខួ ន US$២,៤ ពន់ ន។ េ កក៏ជសមជក នេយបយ្របជជនចន ិ ៃន សននស ិ ទ ី ពេ្រគះ ិ ិ (CPPCC) 319 ំ នមនដល់រ ភបល ែដលជ ថ ប័ននេយបយដ៏សំខន់ ែដលផល់ដបូ ចន ិ ិ អំពេី គលនេយបយជត។ ិ ជករសេងខប សមបទនសមុ្រទ បក ី េទ ្រតវបនកន់កប់េ យ្រកមហ៊ុនមួយ ែដលគមនបទពេិ ុ C របស់្របេទសកមពុ ជ េមល

ធន៍កនង

មក ជមួយករែសងរុករកេ្របង នង េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េនកនុ ងរបយករណ៍ ិ ិ ឹ អំពីករវនេយគ ិ ឧសម័ន េហយ ី ែដលមន ិ បេញច ញឲយដង

្របចំឆនរំ បស់ េទ។ ចំេពះ Global Witness មន ិ ចបស់

ំ ្រកមហ៊ុនេនះនង អីេនះេឡយ។ ឹ ផល់មុខជនញ ី

ស់េ

ះ ថេហតុអប ី នជ្រកមហ៊ុនេនះ្រតវបន្របគល់សមបទន ឬថ េតី

បក ុ D

សទធ ិ ិែសងរុករកេ្របងេនកនុ ងបក ុ D ៃន្របេទសកមពុ ជ ្របែហលជសមបទនដ៏ខះតមភពបំផុត។ មនេសចកី យករណ៍ េនកនុ ងឯក

ភបល េហយ ធ ពផ យែខមរ ថបក ិ ី នង ិ ្របព័នផ ិ ិ ១០០ ភគរយ របស់្រកមហ៊ុនចុះេឈមះេនសងបុ ិ រ ី េឈមះ China ុ ជកមមសទធ 320 ំ Petrotech [ឆយ េប៉្រតតក បេងកីតកមមវធ ិ ីកុំពយទ័ ិ ែី សងរុករកេ្របង ស្រមប់ ិ ] ែដលជអតត ី ្រកមហ៊ុនកមមវធ ូ រ ែដលមនមុខជនញ 321 អតថជន មនរួមទំង្រកមហ៊ុនេ្របងកតរដធំៗ របស់្របេទសចន។ ក៏បុែ៉ នេនេពលែដល Global Witness ពនតយ ី េទ ិ ិ ិ ិ ិ ភសុ ង េមល

មន្រកមឯេទ តៗពក់ព័នធផងែដរ។ េមល ី េទ ឆយ

េប៉្រតតក ិ មន ិ ែមនជ្រកមហ៊ុន្របតប ិ តករ ិ កនុ ង បក ុ D ែតមួយប៉ុេ

បនទញ េនកនុ ងបក ឆយ ិ ិ ែផនកៃន្រកមហ៊ុនមួយ ែដលកន់សទធ ិ ្រិ បតបតករ ិ ិ ុ េនះវញ។ Energy [ថមពល មី ៉ ច] េនកនុ ងឆន ំ ២០០៨។ មតំបន់ប

ញអុន ិ ធណ ឺ ិ តរបស់្រកមហ៊ុន ឆយ

ះេទ គឺ

េប៉្រតតក ិ បនផស់បូ រេឈមះ េទជ Mirach

េប៉្រតតក ឹ ថ PSC ស្រមប់បុ ក D របស់្របេទស ិ /ថមពល មី ៉ ច បនឲយដង

៏ ុះេឈមះកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េឈមះថ China Zhen Rong Cambodia Energy [ថមពល កមពុ ជ ្រតវបន្របគល់េទ្រកមហ៊ុនមួយដច 322 ឆយ េចន រុង៉ ] (CZRCE) េនកនុ ងែខេម ឆន ំ ២០០៦។ មលកខខណៃន PSC ្រកមហ៊ុន CZRCE មនសទធ ិ ែិ សងរុករកេ្របង 323 ផច់មុខ េនកនុ ងបក ំ េនះមនន័យថ មចបប់ ី សទធ ិ ផ ិ លត ិ េ្របង ស្រមប់រយៈេពល ៣០ ឆន។ ុ D ស្រមប់រយៈេពល្របំពរីឆន ំ េហយ

សទធ ី ែី សងរុករកេ្របងេនកនុ ងបក ិ ិេដមប ិ េនកនុ ងៃដរបស់ CZRCE មន ិ ែមន ឆយ ុ D សថត េនកនុ ងែខេម

ឆន ំ ២០០៦ ឆយ

េប៉្រតតក ិ /ថមពល មី ៉ ចេទ។

េប៉្រតតក ិ /ថមពល មី ៉ ច បន្របកសថ បនចុះកចច ិ ្រពមេ្រព ងេស កមម លេ្របងកត

បរេទសមួយ ជមួយ្រកមហ៊ុន CZRCE។

មលកខខណៃនកចច ិ ្រពមេ្រព ងេស កមមេនះ ឆយ

េប៉្រតតក ិ /ថមពល មី ៉ ច ្រតវផល់

េស កមម្របក ឹ ែផនកបេចចកេទស នង ិ ្រគប់្រគងគេ្រមង ស្រមប់្របតបតករ ិ ិ អភវឌ ិ ន៍ នង ិ ផលត ិ េ្របង ៃនគេ្រមងេ្របងកតសមុ្រទរបស់ 324 CZRCE េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។ បីែខេ្រកយមក េនៃថងទី ២៦ ែខកកក ឆន ំ ២០០៦ ឆយ េប៉្រតតក ិ /ថមពល មី ៉ ច បនទញ ិ 325 ភគហ៊ុន ៤៨ ភគរយ ៃនCZRCE ែដលេធឲ ី យេគជអនកកន់ចំែណកហ៊ុនេ្រចន ី ជងេគេនកនុ ង្រកមហ៊ុនេនះ។ េគបនបង្រ់ បក់ មលកខខណៃនកចច ិ ្រពមេ្រព ងេនះ េនេពលករទញ ិ េនះជករេ្រសច ឆយ 326 /ថមពល មី ៉ ច កយជ្រកមហ៊ុន្របតបត ិ ិផច់មុខ ៃនបក ុ D។

US$៥,៨

ន ស្រមប់ចំែណកហ៊ុនេនះ។

េប៉្រតតក ិ

ករទញ ិ CZRCE េ យ ឆយ

េប៉្រតតក ណួរ េហយ ំ យឆយ ិ /ថមពល មី ៉ ច បនេធីឲយទផ ី រហ៊ុនសងបុ ិ រមនសំ ី ី េគបនសុឲ 327 េប៉្រតតក ្រកមហ៊ុនបនេឆយ ិ /ថមពល មី ៉ ច បញជក់្របប់ថ CZRCE េធអ ី ខ ី ះ េហយ ី មនតៃមអ។ ី ី តបថ CZRCE “្រតវបនេរ បចំ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េដមប លេ្របង នង ី ក ី ន់កចច ិ ្រពមេ្រព ងែចកចយផលតកមម ិ ិ ឧសម័ន េ

ថ PSC បក ុ D ែដលបន្របគល់េ យ


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ” េហយ ី បនេពលបែនថមថ “តៃម្រទពយសកមមសុទធ ៃន CZRCE េនៃថងទី ៣០ ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៦ គឺជ 328 US$៥.០០០។” នយយ មយ៉ងេទ ត CNPA បនចុះហតថេលខ PSC មួយ ជមួយ្រកមហ៊ុនែដលគមនបទពេិ ធន៍ជក់ែសង កនុ ងករ ិ ែសងរុករកេ្របង ឬឧសម័នេទ េហយ ី – ជមួយតៃម្រទពយសកមមសុទធែត US$៥.០០០ ប៉ុេ

ែសងរុករក ឬេធី ជវកមម េ្របង ឬឧសម័នេឡយ។ ី ី េ យ

ះ – គមនសមតថភពហរញញ ី ី ិ វតថុ ចបស់ េដមប

រ្រកមហ៊ុន CZRCE មន ិ មចស់ ិ មនេឈមះលបេី ទ Global Witness បនពយយមែសងរកព័ត៌មនបែនថម អំព្រី កមហ៊ុន នង

កមមសទធ ិ ិរបស់ ។ ឯក

រចុះេឈមះ្រកមហ៊ុន ែដល Global Witness ទទួលបន បងញថ CZRCE ្រតវបនចុះេឈមះ ជមួយនង ឹ 329 ្រកសួងពណជជ ឆន ំ ២០០៦ េ យមននយកេឈមះេ ក សយង ហ៊ុយ។ ិ កមម េនៃថងទី ៧ ែខេម ុ េ េនជត ិ ទីបញច ប់ៃនឆន ំ ២០០៨ អនកេសុប ី អេងកត Global Witness បនេទដល់ សយ

េឈមះេនះ។ េនឯ សយ នេនះ គមន្រកមហ៊ុន Global Witness ក៏បន្រ ែខកកក

មនេឈមះេនះេឡយ។ ី

វ្រជវអំពីកំណត់េហតុកមមសទធ ិ រិ បស់ CZRCE។ ឆយ

នេនកនុ ងទី្រកងភនំេពញ ែដល CZRCE បនចុះ

េប៉្រតតក ឹ ថ េនកនុ ង ិ /ថមពល មី ៉ ច បនឲយដង

ឆន ំ ២០០៦ បនទញ ិ ចំែណកហ៊ុន ៤៨ ភគរយ ៃន CZRCE ព្រី កមហ៊ុនចុះេឈមះេន ្របេទសកមពុ ជ េឈមះថ Power 330 Unicorn Investments Limited [ករវនេយគ េផវរ័ យូនឃន់ ចំកត់]។ ករលក់ចំែណកហ៊ុនេនះ បនបនថយកមមសទធ ិ ិ ី ិ ច ិ ំែណកហ៊ុន 331 របស់ េផវរ័ យូនឃន់ េនកនុ ង្រកមហ៊ុន CZRCE េទជ ២៧ ភគរយ។ ករេសុប ី ី សួរេ យ Global Witness មន ិ បនផល់ព័ត៌មន បែនថម អំពស េផវរ័ យូនីឃន់ ឬមចស់ទទួល្របេយជន៍របស់ េឡយ។ ិ ិ ី កមមភពៃន្រកមហ៊ុនករវនេយគ ី

េសចកី្របកស ឆយ

រព័ត៌មន េ យឆយ

េប៉្រតតក ិ េនកនុ ងែខកកក

េប៉្រតតក ិ អះ ងថ េ្រកយពីករទញ ិ ចំែណកហ៊ុន ៤៨ ភគរយេនកនុ ង CZRCE េ យ 332 ឆន ំ ២០០៦ ្រកមហ៊ុនមួយេឈមះថ China Finance Fund [មូលនធ កន់ ៥ ិ ហ ិ រញញ ិ វតថុ ចន ិ ]

ភគរយ ៃន CZRCE េហយ ី ្រកមហ៊ុនមួយេទ ត េឈមះ Guangdong Zhen Rong Energy Company Limited [្រកមហ៊ុន ថមពល 333 កង ំ ដុង េចន រង ុ ៉ ចំកត់] កន់ ២០ ភគរយ។ មូលនធ ិ ិហរញញ ិ វតថុ ចន ិ គឺជ្រកមហ៊ុនចុះេឈមះេនហុងកុង េ យមននយកមួយរូប 334 ថមពល កង ំ ដុង េចន រង ុ ៉ គឺជ្រកមហ៊ុន ខ េឈមះេ ក លុត ទម ិ េឆង ែដលផល់េស កមមហរញញ ិ វតថុ េទអតថជន ិ ិ ចន ិ អនមក។ ិ

ៃន្រកមហ៊ុន Zhuhai Zhen Rong Limited Company [ជូៃហ េចន រុង៉ ចំកត់] ែដលជែផនកមួយេន Zhen Rong Group [្រកម េចន

ម្រកមហ៊ុនរបស់រដចន ិ ដ៏ធំជងេគទំង្របំ្រកមហ៊ុន ែដលមន ជញប័ណនំ

រុង៉ ]។ ្រកម េចន រុង៉ ្រតវបនេគ យករណ៍ថសថត ិ កនុ ងចំេ 335 ចូលេ្របងកតេឆ។ េនកនុ ងែខេម

ឆន ំ ២០០៧ CZRCE បនផស់បូ រេឈមះេទជ China Petrotech Holdings Limited (Cambodia) Co [្រកមហ៊ុន 336 កន់្រទពយ ឆយ េប៉្រតតក ិ ចំកត់ (កមពុ ជ)] – ឬ CPHL កមពុ ជ។ ់ ន េប៉្រតតក ិ បន្របកសថ បក ុ D ចផទុ កេ្របងែដល ចដក្រសងប 337 នហត េទះជបនអះ ងែបបេនះក៏េ យ ក៏្រកមហ៊ុនេនះមន ី គប។ ី

េ្រកយពក ី រខួងែសងរុករកេ្របង េនកនុ ងឆន ំ ២០០៧ ឆយ ចំនន ួ ២២,៦ សំ

នធុង ឬ ឧសម័នចំនន ួ ៤៩៦,២ ពន់

ងមន ំ នងមកេនះ។ នយកបីរូបបន ែលងតំែណង រ ងែខមន ិ សូវល កនុ ងរយៈេពលពរីបីឆនក ី ឆន ំ ២០០៧ នង ិ ែខកុមភៈ ឆន ំ 338 339 ២០០៨។ ភគហ៊ុនៃន្រកមហ៊ុន បនបត់តៃម ៩០ ភគរយ ៃនតៃមេដម ង ំ ពែី ខកញញ ឆន ំ ២០០៧។ េនកនុ ងែខេម ឆន ំ ី 340 ២០០៧ ្រកមហ៊ុន្រតតពនតយ ចផល់មតិអំពគ ិ ិ បញជ ីឯក ជយKPMG បន្របកសថ មន ិ ី ណនីរបស់្រកមហ៊ុនេនះបនេទ េ យ រកភសុ

ងអំពេី ស កមម នង ួ ែដលបន យ ក់កុ នងរបយករណ៍ហរញញ ិ អតថជន ិ ិ មួយចំនន ិ វតថុ របស់្រកមហ៊ុនមន ិ េឃញ ី េទ។ េសចកី

ែថងងរបស់ KPMG បនអះ ងថ “មន ចទទួលភសុ ងពនតយ ី ជ ិ ិ ិ ្រគប់្រគន់ េដមប ី មូល នៃនករផល់មតិពនតយ ិ ិ គណនប ី នេទ។” 341 KPMG បនដកថយេចញ េនជត ិ ទីបញច ប់ៃនឆន ំ ២០០៧ េហយ ី ្រកមហ៊ុន LTC and Associates [LTC នង ិ សហករ]ី បនទទួល 342 ករងរជបនពេី គ។


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

៌ បង ដូេចនះ សទធ ំ មួយ ចុះ ិ ីកុំពយទ័ ិ ិស្រមប់បុ ក D សថត ិ កនុ ងៃដៃន្រកមហ៊ុនេស កមមកមមវធ ិ រមួ ី យ េហយ ី នង ិ ្រកមហ៊ុន ថកំ ូ ររកេ្របងពីសងបុ

៌ បង េឈមះកនុ ង្របេទសកមពុ ជ ែដលេរ បចំេឡង ំ ី ក ី េដមប ី ន់សមបទន េហយ ី ែដលមួយភគៃន្រកមហ៊ុនេនះ កន់េ យ្រកមហ៊ុន ថកំ មួយេទ ត ្រកមហ៊ុនវនេយគ ចន ិ ិ ិ មួយ េហយ ី នង ិ ្រកមហ៊ុនរដចន ិ នំចូលេ្របងកតេឆមួយ។

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ្រកមហ៊ុនទំងអស់េនះ េនកនុ ងែខតុ េពលេបះពុមរព បយករណ៍េនះ េយង ី មន ិ បនទទួលករេឆយ ី តបអីេទ។

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ប៉ុែនេន ី ស ី ុំឲយេគផល់ករអធបបយ ិ

បក ុ E

េនកនុ ងឆន ំ ២០០៦ ្រកមហ៊ុនេ្របងឥណូ េណសុី PT Medco Energi Internasional [ថមពល PT មុិដកូ អនរជតិ] (មុិដកូ) បន 343 344 ទទួលចំែណក ៩០ ភគរយេនកនុ ងបក បនទទួល ១០ ភគរយ។ េនកនុ ង ី ្រកមហ៊ុន JHL Petroleum [េ្របងកត JHL] ុ E េហយ 345 ឆន ំ ២០០៧ មុដ ិ កូ បនលក់ ៣១ ភគរយ ៃនចំែណក េទ្រកមហ៊ុនមួយ េឈមះ Kuwait Energy [ថមពល គូែវត៉]។ េ្រកយមក 346 េទ ត េនកនុ ងឆនដ ំ ែដលេនះ ្រកមហ៊ុនស៊ុយែអត Lundin Petroleum [េ្របងកត លូនឌន ិ ] បនទញ ិ ចំែណក ៣៤ ភគរយ ៃនបក ុ ៉ េនះ ព្រី កមទំងបី – គឺ មុដ ិ កូ េ្របងកតJHL នង ិ ថមពល គូែវត។ ដូេចនះ សពៃថងេនះ សមបទន បក ុ E របស់្របេទសកមពុ ជ ្រតវបនែចកគន ដូចតេទេនះ៖

មុិដកូ (្រកមហ៊ុនកន់ PSC)

- ៤១,៣ ភគរយ

ថមពល គូែវត៉

- ២០,៦ ភគរយ

េ្របងកត JHL

- ៤,១ ភគរយ

េ្របងកត លូនឌន ិ

- ៣៤ ភគរយ

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ្រកមហ៊ុនទំងបួន េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ួរអំពីលកខណៈៃនករពក់ព័នធរបស់ េន

កនុ ងបក ិ ែតមួយ ែដលបនេឆយ ី តប។ ្រកមហ៊ុនេនះបនែណនំ Global Witness ឲយេមល ី តំបន់ប ុ E។ មនែត្រកមហ៊ុន លូនឌន

អុិនធណត ី រី កព័ត៌មនបែនថម េហយ ឺ ិ របស់េគ េដមប ី បនែថងថ៖ “ មបនែថងេនកនុ ងេសចក្រី បកស

រព័ត៌មនរបស់េយង ី ចុះៃថងទី ២៩ ែខតុ

ឆន ំ ២០០៧ ែដលមនេនកនុ ងតំបន់ប

អុន ិ ធណត ឺ ិ របស់េយង ី េ្របងកត លូនឌន ិ បនទញ ិ ចំែណកមន ិ ្របតបត ិ ិ ៣៤ រយ េនកនុ ងសមបទនសមុ្រទកមពុ ជ បក ុ E ព្រី កមហ៊ុន េ្របងកតអនរជតិ មុិដកូ ចំកត់ ថមពល គូែវត៉ នង ិ េ្របងកត JHL។”

“េ្រកយពក ី រទញ ិ ចំែណកសមបទនេនះ ្រកមហ៊ុនេ្របងកត លូនឌន ិ បនចូលរួមជភគក ី ុ នងកចច ិ ្រពមេ្រព ងេ្របងកត ស្រមប់បុ ក E

ជមួយ្រកមហ៊ុន មុិដកូ KEC [ថមពលគូែវត៉] នង ិ កូ គឺជ ‘្រកមហ៊ុន ិ េ្របងកត JHL ្រពមទំង ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ។ មុដ ្របតបត ិ ’ិ ៃនសមបទន បក ុ E…”

“េនេពល្រកមហ៊ុន េ្របងកត លូនឌន ី េឡង ី ្រកប ិ ្រតវបនបេងកត ី េយង ី បនអនុម័តេគលករណ៍ែណនំសកមមភព េហយ ី បនបេងកត

ខណស្រមប់ករទទួលខុស្រតវរបស់្រកមហ៊ុន ស្រមប់បញអភសមចរ ែដល ិ

ចេលចេឡង ី េនកនុ ងករអនុវតសកមមភពរបស់

េយង។ ី ” េគបនបែនថមថ “េទះបីេ្របងកត លូនឌន ិ មន ិ បនរួមចំែណកជផវូករ េនកនុ ងគេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់ 347 (EITI) ក៏េ យ ក៏េយង ី គំ្រទេគលករណ៍តមភព ែដល EITI េលក ី សទួ យ។” ក៏បុ៉ែន ្រកមហ៊ុន លូនឌន ួ ទក ី ្រី បប់ចំនន ិ មន ិ បនេឆយ ី តបនង ឹ សំេណីរបស់ Global Witness េដមប ឹ ្របក់ ឬ្របក់រងន់ចុះហតថេលខ ែដលបនបង់េទរ

ភបល កមពុ ជេឡយ។ ិ ី


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

មុិដកូ លូនឌន ធ ុនេ្របងកតដ៏លបេី ឈមះ ប៉ុែន េយង ឹ េ្រចន ិ នង ិ ថមពល គូែវត៉ សុទែតជ្រកមហ៊ ី មន ិ បនដង ី ប៉ុនមនអំពី្រកមហ៊ុនេ្របងកត

JHL េទ។ ករេសុប ី អេងកតបែនថមេ យអនកេសុប ី អេងកត Global Witness បនរកេឃញ ី ព័ត៌មនែដលបន ក់នង ឹ ទផ ី រហ៊ុនហ ករ េនែខតុ

ឆន ំ ២០០៦ េ យ មុដ ិ កូ ែដលបនែថងថ៖

“្រកមហ៊ុនេ្របងកត JHL (JHL) ព្រី បេទសប

ម៉ គជ ួ ែដល ឺ ្រកមហ៊ុនេ្របង នង ិ ឧសម័ន ែដលជកមមសទធ ិ រិ បស់្រកមហ៊ុនមួយចំនន

្របតបត ួ ចំនន ួ ែដលមនរួមទំងសំេណីទញ ី ែដលបនចូលរួមកនុ ងសំេណីេ្របង នង ិ ឧសម័នអនរជតិមយ ិ ក ិ ុ នង្របេទសឥណូ េណសុី េហយ ិ 348 សមបទន បក ) េហយ ី ិ ដេគក ី នង ិ បក ុ L (សមុ្រទ នង ុ M (ដីេគក) ៃន្របេទស្រប៊យេណ។” Global Witness ក៏បនទទួលសំេ

ឯក

រចុះេឈមះ្រកមហ៊ុន ែដលបញជក់ពីប័ណេរ បចំ្រកមហ៊ុន JHL េនកនុ ង្របេទស ប

ម៉

េនៃថងទី ២២ ែខមក ឆន ំ ២០០៤។ ក៏បុែ៉ ន Global Witness រកមន ិ េឃញ ី េទ នូវព័ត៌មនលំអត ិ បែនថម សព ី ី េត្រី កមហ៊ុនអខ ី ះ ែដលជ 349 មចស់ JHL។ ដូចជ្រកមហ៊ុន CZRCE េនកនុ ង បក ី េទមន ិ មនបទពេិ ុ D ្រកមហ៊ុន JHL េមល ដូេចនះ េហតុផលៃនករែចកចំែណកសមបទន េទ្រកមហ៊ុនេនះ គឺមន ិ ចបស់

បក ុ F

មនព័ត៌មនតច ិ

ធន៍កនងមក កនុ ងករ្រគប់្រគងសមបទនេ្របងេឡយ។ ី

ស់។

ស់ អំពក ី រ្រគប់្រគងសមបទនសមុ្រទ បក ុ F របស់្របេទសកមពុ ជេទ។ ក៏បុែ៉ ន ឯក

ររ

ភបល នង ិ ិ របយករណ៍

កែសត350 ផល់ព័ត៌មនថ ្របែហល្រកមហ៊ុនែដលកន់សទធ ិ េិ នះ គឺជ្រកមហ៊ុនេ្របងរបស់រដចន ិ េឈមះ Chinese National Offshore

351 Oil Corp [្រកមហ៊ុនេ្របងសមុ្រទជតិចន ី ន ក់ងរព័ត៌មនចន ិ សុីន ិ ] (CNOOC)។ ទភ

ស្រមប់ បក ី បនសែមងចំ ុ F េនកនុ ងែខឧសភ ឆន ំ ២០០៧ េហយ

ដីេគក បក ិ ទនបនបញជក់េទ។ ុ XIII។ ក៏បុែ៉ ន ករអះ ងេនះ មន Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ CNOOC េនកនុ ងែខតុ

352

អះ ងថ CNOOC បនចុះកចច ិ ្រពមេ្រព ង

ប់ រមមណ៍េលក ី រចុះកចច ិ ្រពមេ្រព ងមួយេទ ត ស្រមប់សមបទន

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី េី សនឲ ី យេគបញជក់ថ េតព ី ័ត៌មនែដលបន

យករណ៍េនះពត ិ ឬមន ិ ពត ិ េទ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ CNOOC មន ិ បនេឆយ ី តបេទ។

បក ុ XII

្���កមហ៊ុនឥណូ េណសុី មុិដកូ គជ ឺ ្រកមហ៊ុនកន់សទធ ិ ភ ិ គេ្រចន ី ស្រមប់ករែសងរុករកេ្របង េនកនុ ងបក ុ XII។ បក ុ េនះ កំពុង្រតវបនសទង់ 353 ៉ េឈមះ PGS ែដល្រតវបនេគេជ ថជ្រកមហ៊ុនទទួលេម៉ ករបនរបស់ មុិដកូ។ េ យ្រកមហ៊ុនន័រែវស ភគែី ដលវនេយគ ទុនស្រមប់ករែសងរុករកកនុ ងបក ិ ិ ិ កូ ែដលកន់ ៥២,៥ ភគរយ CNPA ែដលកន់ ៤០ ភគរយ េហយ ី នង ិ ុ XII គឺ មុដ 354 េ្របងកត JHL ែដលកន់ ៧,៥ ភគរយ។ (ស្រមប់ព័ត៌មនលំអត ិ បែនថមអំព្រី កមហ៊ុន េ្របងកត JHL សូមេមល ី ែផនកមុន មន

ចំណងេជង ី បក ិ ្រពមេ្រព ងបីឆនេំ នះ – ជមួយលទធភពបនកចច ិ ្រពមេ្រព ង – ្រតវបនចុះេនៃថងទី ២៨ ែខកញញ ឆន ំ ុ E)។ កចច 355 ២០០៧។ បក ិ XV ុ X នង

្រកមហ៊ុន ATI Petroleum [េ្របងកត ATI] (ATIP)356 គជ ញអុន ឺ ្រកមហ៊ុនែសងរុករកេ្របងកត។ មតំបន់ប ិ ធណត ឺ ិ របស់ បន 357 ឲយដង ម នង ឹ ថ កំពុង្របតបតករ ិ ិ េនកនុ ង្របេទស កូតឌវរ ី ័ េវ ត ិ ទុយនសុ ី ី។ ្រកមហ៊ុនេនះក៏អះ ងថ បនយល់្រពមគន ជមួយ រ

ភបល កមពុ ជ េដមប ំ េន មមត់សមុ្រទកមពុ ជ េហយ ី ែី សងរុករកេ្របងដីេគក េនកនុ ងបក ី នង ិ ែផនកខង ិ ិ XV ែដលមនទី ង ុ X នង


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ់ ូ វ មនទីរេពទយ នង ញអុិនធណត ិ ឺ ិ ៃន្រកមហ៊ុនេនះ ែថងថ កចច ិ ្រពមេ្រព ងេនះនង ឹ “ជួយសងផ 358 េរ ន េហយ ៃន្របជជនកមពុ ជ។” ី ី េលក ី សទួ យក្រមត ិ ជវភព

នៃនបង ឹ ទេន

ប។ តំបន់ប

ក៏បុ៉ែន េនេពលេនះ មន ិ ទន់ចបស់

េទ។ េទះជយ៉ង

ស់ថ េតី ATIP បនទទួលសទធ េដមប ី ែី សងរុករកេ្របង នង ិ ជ ិ ផវករ ិ ឧសម័ន េនកនុ ងបក ូ ុ ទំងេនះ ឬ

ក៏េ យ ព័ត៌មនអំព្រី កមហ៊ុនេនះ េហយ ី នង ិ សកមមភពែដល ចនង ឹ េកត ី មនេឡង ី មន ិ ែដលផល់ឲយ

ធរណជនែខមរដង ឹ េឡយ។ ី បក ុ េផ ងៗេទ ត

្រកមហ៊ុនមួយេទ ត ែដលេមល េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ គជ ី ឺ Guangdong Chenguan Enterprise ី េទ បនទមទរធនធនដេគក

Investment Group [្រកមសហ្រគសវនេយគ កង ំ ដុង ឆនក ន់]– គឺជ្រកមហ៊ុនឯកជន ពេី ខតកង ំ ដុង ្របេទសចន។ របយករណ៍ ិ ិ ិ ិ

ព័ត៌មនវស័ ំ ដុង ឆនក ន់ បនចុះកចច ករកេ្របង នង ិ យឧស ហកមម បនឲយដង ឹ ថ កង ី ែសងរុ ិ ិ ្រពមេ្រព ង េដមប ី ិ ឧសម័ន េនកនុ ងបក ុ ដីេគក

បួនកែនង។ Global Witness មន ិ ទន់បញជក់បនេទ ថេតីេនះជករពត ិ េហយ ី េបីពត ិ ែមន េតីបុ កេនកែនង

ព័ត៌មនេនះបនឲយដង ឹ ថ ្រកមហ៊ុនអះ ងថ បក ី យៗ មនតៃម US$១០ ុ នមួ

ន េហយ នង ី ឹ ពចរ ិ

ខះ។ របយករណ៍

េធក ី ចច ិ សហករ ជមួយ្រកម

ហ៊ុនេ្របង នង ករកេនកនុ ងបក ី ែសងរុ ិ ឧសម័នរបស់រដចន ិ េដមប ី ុ ទំងេនះ។ របយករណ៍ដែដលអះ ងថ ្របធន្រកមហ៊ុន េ 359 360 កូហ៊ុយ ក៏ជ្របធនៃនគណៈកមមករវនេយគ សហ្រគសចន ិ ិ ិ -កមពុ ជ។ មងេទ ត មន ិ ចបស់ថ ្រកមហ៊ុនអភវឌ ិ ន៍អចលន្រទពយ

េគកបនេឡយ។ ី

្របក់រងន់ចុះហតថេលខកនុ ង្របេទសកមពុ ជ – អនក

“អនក

ក ចំង

ចផល់សមតថភពែសងរុករកេ្របង នង ិ ឧសម័នអី កនុ ងករអភវឌ ិ ន៍សមបទនដី

ចុះហតថេលខ អនកេនះទទួល្របក់រងន់

ចុះហតថេលខ អនកេនះទទួល្របក់រងន់។”

ករអធបបយ អំពីលកខណៈ ៃន្របក់រងន់ចុះហតថេលខកនុ ង្របេទសកមពុជ េ យ្របភពមួយរូប ែដលជត ធ ឹ ្របតបតករ ិ សនិទនង ិ ិ ិ របស់ 361 ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ។ ្របក់រងន់ចុះហតថេលខ គជ ឺ ករបង់្របក់ទុកជមុន ែតមួយដង ែដលបង់េ យ្រកមហ៊ុនេ្របង េទរ

ែសងរុករក ឬេធី ជវក ី មមេ្របង េហយ ី បនកយជេរ ងធមម

្របក់រងន់ ចមនតៃមៃថែមនែទន សំ ងេលីចំ បនបង់្របក់រងន់ចុះហតថេលខ េទរ 362 បក ុ ៣១ េនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៩។

ភបល អងេ់ ិ

ភបល មួយ េដមប ី ទ ិ ី ទួលសទធ ិ ិ

េនកនុ ងវស័ ិ យឧស ហកមមេនះ េនែផនកជេ្រចន ី ៃនពភពេ ិ

ក។ ចំនន ួ ៃន

ប់ រមមណ៍ៃន្រកមហ៊ុននន េនកនុ ងតំបន់សមបទន។ ឧទហរណ៍ ្រកមហ៊ុន BP គ

ជចំនន ួ US$១១១.៦៨៩.០០០ េដមប ី ទ ី ទួលសទធ ិ េិ លស ី មបទនេ្របងកត

363 គ ល់ជទូេទ ថ្របក់រងន់ចុះហតថេលខ ្រតវបនបង់ឲយCNPA។ ឯក រ 364 ភបល បញជក់ថ រងន់ចុះហតថេលខ្រតវបនទមទរជធមម េហយ ួ ្របក់ គត ិ ី ថ ‘ ចចរចបន’។ េទះបច ី ំនន ឺ ច ិ េបេី ្រប ប

្របភព្រកមហ៊ុនេ្របង នង ិ រ

ភបល បនទទួល ិ

េធ បនង ឹ ្របេទសអងេ់

េនះក៏េ យ ប៉ុែនស្រមប់្របេទសកមពុ ជ ចំនន ួ ្របក់េនះ េនែតមនតៃមៃថ។ ក៏បុ៉ែន ដូចជព័ត៌មនអំពី

ករែចករ ំែលកសមបទនែដរ ព័ត៌មនអំពក ី របង់្របក់រងន់ចុះហតថេលខ គក ឺ ្រមមន

ស់។

្រកមហ៊ុនមួយ ែដលមនតមភព េនកនុ ងទំនក់ទំនងជមួយ CNPA គជ ិ កូ អនរជតិ ឺ ្រកមហ៊ុនេ្របងឥណូ េណសុី ថមពល PT មុដ (មុិដកូ) ែដលនបចចុបបននេនះកន់ ៤១,៣ ភគរយ ៃនសមបទនសមុ្រទបក ី នង ិ ៥២,៥ ភគរយ ៃន ុ E របស់្របេទសកមពុ ជ េហយ 365 សមបទនដីេគក បក ុ XII របស់្របេទសកមពុ ជ។


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស េនៃថងទី ១ ែខតុ

ឆន ំ ២០០៦ មុដ ិ កូ បន្របកសេនកនុ ងតំបន់ប

ញអុិនធណត ឺ ិ របស់ ថ បនទទួលសទធ ិ ែិ សងរុករក េនកនុ ង បក ុ

E េនកនុ ងសមុ្រទកមពុ ជ។ េនកនុ ងេសចកែី ថងដែដលេនះ មុិដកូ បនែថងថ េគបនបង់្របក់ US$៤,៥ អភវឌ ិ ន៍សងគម’ េទ្រពះ ជ

366

ច្រកកមពុ ជ។

ន ជ ‘មូលនធ ិ គ ិ េ្រមង

េនៃថងទី ២៨ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៧ មុិដកូ បន្របកសមងេទ ត ថ បនទទួលសមបទនមួយពី CNPA – គឺបុ ក XII ជតំបន់ដីេគក 367 ជប់នង មរបយករណ៍្របចំឆនរំ បស់ មុដ ឹ បង ឹ ទេន ប។ ិ កូ ្របក់រងន់ចុះហតថេលខ ែដលបនបង់ស្រមប់សមបទនេនះ គឺ 368 US$៣ ន។ Global Witness បនែឆកេឆរបញជក់ករបង់្របក់េនះ េ យឯក

រ ‘Tableau des Opérations Financières de l'Etat’ (TOFE) 369 របស់្រកសួងេសដកចច ិ នង ិ ហរញញ ិ វតថុ ែដលផល់ព័ត៌មនអំពី្របក់ចំណូល្របចំឆន ំ ៃនរដកមពុ ជ។ លទធផលគឺគរួ ឲយបរមភែមន។ េនកនុ ងឆន ំ

២០០៦ ្រកសួងេនះបនអះ ងថ ទទួលផលចំណូលមន ិ ែមនពនធ រ US$១៩.៣០០ ពធ ី នធនេ្របង នង ិ ឧសម័ន។ េនកនុ ងឆន ំ

រេនះែចងថ រដទទួល US$២២.០០០។ េនកនុ ង្រគដែដលេនះ មុិដកូ អះ ងថ បនបង្រ់ បក់ US$៧,៥ នជ 370 ៃថេផ ងៗ នង កមពុ ជ។ េបី្របក់េនះមនេនកែនងេផ ង េនកនុ ង ង TOFE េនះ មន ិ ្របក់រងន់ េទរ ភបល ិ ិ ចបស់ថកែនង េទ។ េនះេធឲ ។ Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ មុដ ី យមនសំណួរថ េតក ី របង្រ់ បក់របស់ មុដ ិ កូ បនេទ ិ កូ េនកនុ ងែខ ២០០៧ ឯក

តុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី េី សនស ី ុំឲយ្រកមហ៊ុនបញជក់ថ បនបង់្របក់េទអនក

េឆយតប េទ។ ី

។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ្រកមហ៊ុនមន ិ បន

មនេសចកី យករណ៍អះ ងថ ្រកមហ៊ុនដៃទេទ ត្រតវបនេសនី េដមប ី បង ី ទ ី ់្របក់េ្រកចបប់ េដមប ី ទួលសទធ ិ ិែសងរុករកេនកនុ ង

ឆន ំ ២០០៥ ្រកមហ៊ុន Indocan Resources Inc.[ធនធន ឥណូ កន] េនទី្រកង ៉ ន់គូវរ័ ្របេទស 371 បន្របកសថ បន ក់ពកយជមួយរ ភបល កមពុ ជ សុសទធ ំ ិ ែិ សងរុករក េនកនុ ងតំបន់ដីេគក នង ្រកមហ៊ុន ិ ិ សមុ្រទ។

សមបទន។ េនកនុ ងែខតុ ក

ំ ី រ ក់ពកយសុំែសងរុករកេទ េហយ េនះ មន ី េនេពលកែសត Bangkok Post បនសមភស្របធន្រកមហ៊ុន ិ ែដលបញច ប់ដេណរក

Jeffrey Bruhjell [េច ហី ្របចល ិ ] មួយឆនេំ ្រកយ េ

្របប់ថ អនកមនតំែណងខពស់ េនកនុ ងរ ្រកមហ៊ុនេ

កមន្រប

សន៍ថ ឥណូ កន បនបុិនប៉ងទទួល ជញប័ណពរី ប៉ុែន្រតវបន

ភបល កមពុ ជទមទរ “្របក់ចំនន ួ េ្រចន ិ ី

ក “្រតវបនេសនីឲយបង់្របក់ចំនន ួ េ្រចន ី

ស់ ជ្របក់សំណូក។” គត់បនបែនថមពកយថ 372 ស់ ស្រមប់ ជញប័ណែដលមន ” ិ ែដលេឃញ ី េឡយ។ ី

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទ្រគប់្រកមហ៊ុន ែដល្រតវបនេជ ថ ទទួលបក ី ី ុ សមបទនែសងរុករក េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េដមប

សួរថ េតព ួ េគមនបង់្របក់រងន់ចុះហតថេលខឬេទ េហយ ី ក ី េបីមន េតប ី ង់េ្រចន ី ប៉ុ

របយករណ៍េនះ មន ិ មន្រកមហ៊ុន

េឆយ ី តបេទ។

ំ ករែសងរុករកេនេលដ នង ិ េពធ ី េី គក េនកនុ ងេខតបត់ដបង ចំ

េហយ ី បង់េទអនក

? េនេពលេបះពុមព

ត់

ប់ រមមណ៍ភគេ្រចន ី ី ី េលីករែសងរុករកេ្របង នង ិ ឧសម័ន េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ គេឺ ផតេលីបុ កសមុ្រទ ប៉ុែនករែសងរុករកេលដ

េគក ក៏បនចប់េផម ងទេន ប – គឺជតំបន់យ៉ងធំេធងជុំវញ ិ ិ បង ី ជុំវញ ឹ ទេន ប ែដលជែផនកមួយៃនបក ុ ដីេគក្របំពរីកែនង គឺ 373 ់ ីេនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៦ េ យ Japanese National Oil Corporation [្រកមហ៊ុនេ្របងកតជតជ ករសទងដ េលខ XI េទ XVII។ ិ ប៉ុន] បងញតំបន់ែដល ចមនេ្របង នង ិ ខងលច ិ ៃនបង ឹ ទេន ិ ឧសម័ន េនខងតបង ូ នង 374 េតម ី នអខ ី ះេនពេី ្រកមបង ឹ ធំ នង ិ លែ្រសរបស់្របេទសកមពុ ជ។ បង ឹ ទេន

ប ប៉ុែន្រតវមនេតសត៍បែនថមេទ ត េដមប ី ក ី ំណត់ថ

ប គជ អំពីេស បរ ិ ថ ន នង ែដលបង ី ឺ លកខណៈធមមជតិដ៏សំខន់បំផុតមួយ របស់្របេទសកមពុ ជ េបីនយយ ិ ិ ជវភព ឹ េនះផល់។

៏ ំជងេគ េនកនុ ងភូមភគ បង បដធ សុី េគនយ៍ េហយ លមួយ េ យ ី ឹ េនះគជ ឺ បង ឹ ទក ឹ ិ ី ្រតវបនែញកេចញជឋបនយ ី ជវមណ 375 376 UNESCO េហយ ពភពេ ក។ ី ្រតវបនេលក ី េឈមះ ស្រមប់ ថ នភពជេបតកភណ ិ ិ


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស េទះបីតំបន់េនះ្រតវបនករពរ េ យ ជ្រកតយ លបង ី ឹ សីពីករបេងកីត នង ិ ករ្រគប់្រគងឋបនយ ី ជវមណ ឹ ទេន

377 បក៏េ យ ប៉ុែនតំបន់ដ៏

សំខន់ខងលកខណៈជវៈចំ ី រុះេនះ ្រតវបនគំ មកំែហងេ យក

បងកេឡង ី េ យមនុស ជេ្រចន ី ក ។ បញ្របជជនរស់េនេ្រចន ី េពក 378 គឺជបញធងន់ េ យ្របជជន្របមណ ១,២ ននក់ រស់េនេលដ េហយ ី ីទំនបទក ឹ ជន់ ី មនអ្រ ភព្រកី្រកខពស់បំផុត េនកនុ ង 379 ្របេទសកមពុ ជ មព័ត៌មនរបស់អងគករAsian Development Bank [ធនគរអភវឌ ធ រ ិ ថ នៃន ិ ន៍ សុី]។ ករចុះដុន បៃន្របព័នប 380 ទេន ប ចប់េផម គុណភពដី នង ួ ្រតេី នកនុ ងបង ី ជក់ែសងេហយ៖ ី ិ ទក ឹ បនចុះ េហយ ី មនករភ័យខចថ ចំនន ឹ កំពុងចុះែដរ។ លទធផលៃនករចុះដុន បេនះ

េន

ចបេងកត ី បញសនសុ ិ ខ

ទបនពប ី ង ឹ ទេន

រ្រតច ួ ២៣០.០០០ េ ន ែដល ី ំនន

ប ល់ឆន ំ ផល់្របមណជ ៤០ – ៧០ ភគរយ ៃនជត្រិ បេតអុីនែដល្របជ សបរេភគ កនុ ងមួយឆន ំ េហយ ិ ី ជ 381 រ នង ដ៏ចប ំ ច់ ស្រមប់្របជ សកមពុ ជ ្របមណពរី ននក់។ ី ិ ជវភព

្របភពៃន

េទះជមនកងល់អំពីេហតុប៉ះពល់ដល់បរ ិ ថ នក៏េ យ ក៏រ

ទេន

រពសេពញ្របេទសកមពុ ជ េ យ

ប់។

ភបល កមពុ ជបនចប់េផម ី ែចក ជញប័ណែសងរុករកេ្របង េនកនុ ង ង ិ

៉ េស កមមេ្របងកត ជយ៉ េនកនុ ងេដម ី ឆន ំ ២០០៨ ្រកមហ៊ុនន័រែវស ី ូ (PGS) បនេធីេតសត៍សទង់ 2D េន មផវូថនល់ េនកនុ ងេខតបត់ ំ ដបង នង ិ េពធ ត់។ PGS បនេធក ី រកនុ ងនមជ្រកមហ៊ុនទទួលេម៉ ករបនព្រី កមហ៊ុនឥណូ េណសុី ថមពល PT មុដ ិ កូ អនរជតិ (មុិដកូ) ែដល ដូចបនពនយល់ខងេលី គជ ឺ ្រកមហ៊ុនកន់ចំែណកសទធ ិ ែិ សងរុករកេ្រចន ី ជងេគ ស្រមប់បុ ក XII។

ំ មព័ត៌មនែដល Global Witness ទទួលបន ករសទង់ដីេនកនុ ងេខតបត់ដបង នង ិ េពធ ត់ បនេធេី ឡង ី េនកនុ ង្រសកបណន់ 382 សែងក េមងឫស ី គស់្រកឡ េហយ ំ ីរ េនកនុ ង្រសក យដូនែកវ។ ក៏បុែ៉ នេតសត៍រញជួ យែផនដី ចព្រងក ួ ពី ិ យធំហស ី វស័ ី នង ិ នង ឹ ឃុព

់ ីភគេ្រចន េនះេទេទ ត។ ករសទងដ ី បនេកត ី េឡយ ី ឆងយផុតពប ី ង ឹ ទេន

ម នី្រកមហ៊ុន PGS មួយរូប បនមន្រប

ប – ែដលសថត ិ ចមងយ ៤០ គ.ម. ពផ ី ូ វជតេិ លខ ៥ – ប៉ុែន 383 សន៍ថ “បង ឹ ក៏គរួ ឲយចប់ រមមណ៍ែដរ។”

់ ី មនពក់ព័នន េតសត៍សទងដ ធ ូវែខ េភង ី ្របែវង ៥ គ.ម. ែដលសនធង ឹ េទ មដងផវូជតិេលខ ៥ េហយ ី នង ិ ផវូតូចជង ែដលែបកេចញពីផូ វ ៏ ូច ្រតវបនស៊កចូលកនុ ងដី មចេនះ ១០—២០ ែម៉្រត។ េនេពលែខ នង ជត។ ិ ្រប ប់ ប់ដត ិ ្រប ប់ ប់្រតវបនេរ បអស់េហយ ី ‘្រប ប់េគះ’ មួយែដលជប់គូថ ដីេ យដុំែដកដ៏ធំ ង្រក

384

នដក ឹ ទំនញ ិ តូចមួយេ្រគ ង បនេបក ី បរេទមុខយ៉ងយត ឺ េហយ ី ឈប់េន្រគប់្រប ប់

ប់ េដមប ី េី គះ

ំ វធ េ្របងកតេនេ្រកមដី ឬ ិ ដ ី ៏មនេហតុប៉ះពល់តច ិ េនះ ផល់ទនន ិ ន័យ ែដល្របប់ថ េតម ី នដណក់

េទ។ េទះបម ី ន ិ ែដលមនករ្របកសលទធផលផវូករក៏េ យ មនកររ ំេភប ី ចត ិ កនុ ងចំេ

ត់ ែដលបនកំដរ្រកមអនរជតិ ែដលេធីេតសត៍សទង់ដី ្រតវ 385 ង្រកមហ៊ុនមួយរូប្របប់ថ នង US$១ ពន់ ន េនកនុ ងតំបន់េនះ រួមទំងផវូថមី។ ម នេី នកនុ ងតំបន់ ិ ិ ឹ មនករវនេយគ

យ៉ងេ្រចន ំ យ ួ រូប េនកនុ ងេខតេពធ ិ េកត ី ជត ី េឡង ី េនតំបន់េនះ។ េមឃុម

បនអនកតំ

ែដលបននយយ ជមួយ Global Witness បន ិ

េហយ ី ផល់ករងរស្រមប់្របជជន។ េទះបីរ

តច ិ េ

ដំ

មអនក្រសក េ យគត ិ ថ កររកេឃញ ី េ្របងកត

គមន៍ចំេពះកររកេឃញ ី េ្របងកត េ យគត ិ ថ នង ឹ េធឲ ី យេ្របង

ងេថកជង

ភបល ពក់ព័នក ធ ុ នងករស្រមលដល់សកមមភពែសងរុករក េនក្រមត ំ េ៏ យ េមល ិ ិ ជតិ េខត ្រសក នង ិ ឃុក ី េទមនករពេ្រគះ ិ

ស់ ជមួយសហគមន៍។ អនក្រសកខះបរមភថ ករខួង ចបងកកររញជួ យែផនដី េហយ ំ ពួកេគ្រតវបនលួង ី បនមកត ៉ នង ឹ េមឃុ។

ម្របប់ថ ធតុ វ

ែដលយកេចញពីកុ នងែផនដី នង ឹ ្រតវបនបរូេ យទក ឹ េហយ ី ថនង ឹ គមនេហតុប៉ះពល់ដល់បរ ិ ថ នេទ។

ក់កលៃនករេធីេតសត៍បនទប់មកេទ ត មនរួមករខួងចូលកនុ ងដី េហយ ី ម នីរ

ភបល កមពុ ជបនផល់ករអនុញញតឲយ PGS បន ិ

386 ករសទងរ់ បស់េគ ចូលកនុ ង លែ្រស េនេពលរដូវ្រចតកត់ចប់េហយ ី េនកនុ ងចុងឆន ំ ២០០៨។ េនពក់ក

លឆន ំ ២០០៨ មន ិ ែដល


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស មនករពេ្រគះ ជមួយអនកកនុ ងសហគមន៍ អំពេី ហតុករណ៍េនះេទ ប៉ុែនេមឃុម ំ យ ួ រូប បនគត ិ ិ ថ នង ឹ មនេវទក ិ

ធរណៈេនេពល

មួយ កនុ ងេពលអនគត។ េ យ

រ្របព័នធបរ ិ ថ នខះសថរិ ភព ករបេងកត ី េហ

ចបងកេ្រគះថនក់យ៉ងធងន់ ដល់ ងទេន

រចនសមពន ័ ធដ៏សុ មគ ម ញ ែដល្រតវករេដមប ី ដ ឹ ជញជូ នេ្របង នង ី កយក នង ិ ដក ិ ឧសម័ន

ប។ ក៏បុ៉ែន េទះជ្រកមករពរបរ ិ ថ នមនករខល់ខយក៏េ យ ក៏រ ភបល េមល ិ ី េទ 387 ំ ទ ក់េសទរីកនុ ងករយកចត េ្របងទេន ប បនអះ ងថ ិ ទុក ក់នង ឹ េហតុប៉ះពល់ដល់បរ ិ ថ ន។ ម នទ ី ទួលបនទុ កែផនកដណក់ 388 ំ ី ករែសងរុករក។ រ ភប ិ ល “នង ឹ បញជក់ថ គមនករបំពុលេទ” េនកនុ ងដេណរ Global Witness បរមភថ CNPA មន ិ មនសមតថភព ឬបទពេិ

ធនេ្របង ឬឧសម័ន េនកនុ ង ងទេន

ធន៍លមម េដមប េលធ ី ប ី ី ញជក់ថ ករែសងរុករក នង ិ ករេធី ជវកមម ី ន

បេនេពលអនគត ្របកបេ យសុវតថភ ិ ព នង ិ ្របសទធ ិ ិភពេនះេទ។ េនកនុ ង្របេទសដៃទេទ ត

ដូចជ្របេទសនេហ រយ ិ ធ ី ី ៉ លទធផលៃនករ្រគប់្រគងេ យអសមតថភព បននំឲយមនវបត ិ ំ ដល់បរ ិ ថ ន។ េ យ

រអភបលកចច ិ ិ េលី

ឧស ហកមមេ្របងរបស់្របេទសកមពុ ជ មនភពទន់េខ យកនងមកេហយ ី បញៃនកចច ិ ករពរបរ ិ ថ ន េនកនុ ងតំបន់ែដលសំខន់ស្រមប់ សុខភព្របេទសជតិកមពុ ជទំងមូលែបបេនះ គឺ្រតវែតេ ះ្រ

យជបនទន់។

ដូេចនះ ជករសេងខប ករលក់សមបទនេ្របង នង ិ ឧសម័ន្របេទសកមពុ ជ កំពុងឈនេទមុខេពញទំហង ឹ េ យ្រគប់សមបទនសមុ្រទទំង

អស់ េហយ ួ ្រតវបនែចកឲយ្រកមហ៊ុនេ្រសចេហយ។ កងល់របស់ Global Witness គថ ី នង ិ សមបទនដីេគកមួយចំនន ី ឺ េនកនុ ង្របេទស

មួយដ៏លបេី ឈមះ េ យ

រករពុករលួយ មនព័ត៌មនតច ិ េពក អំពីអនក

្រកមហ៊ុនមួយចំនន ួ មន ិ ចបស់េ

ែដលជមចស់ទទួល្របេយជន៍ៃន្រកមហ៊ុនខះ េហយ ី ចំេពះ

ំ ះថ េត្រី កមហ៊ុនផល់មុខជនញ ឬសមតថភពអខ ួ អភវឌ ី ជ ី ះ េដមប ី យ ិ ន៍ឧស ហកមមេ្របង នង ិ ឧសម័ន

របស់្របេទសកមពុ ជ ដ៏េនែតេកមងខចី។ ដូចជវស័ ែរែដរ ៉ មនេ្រគះថនក់្រតង់ថ ករខះខតព័ត៌មនមូល ិ យ ជវកមម ី

នែបបេនះ េធីឲយធន

ំ ស្របេយជន៍ជត។ ធនសំខន់របស់្របេទសជតស ិ ូរ៊ ងេ្រគះថនក់ៃនករចប់យកេ យបុគគល ស្រមប់្របេយជន៍ផទល់ខួ ន ជនួ ិ

ំ កទី ៤៖ ទយករបស់្របេទសកមពុ ជ – េតេី គេធក ជពូ ី អ ី រេដមប ី នក

?

់ េគលនេយបយរងឹមំ ថ ប័ន្របជធបេតយយ “អភបលកចច ដរ៏ ងឹមំ ែដលេឆយ ិ ិ លគឺជករចំបច់ ស្រមប់ករអភវឌ ិ ន៍ដ៏ស័យ្រទ្រទង។ ិ ី តបនង ធ ៏លេឡង ឹ េសចក្រី តវករៃន្របជជន េហយ ី នង ិ េហ រចនសមព័នដ ី គជ ឺ មូល នៃនករលូត ស់េសដកចច ិ បនបនទប់ ករកមចត់ ករពុក េចលភព្រកី្រក េហយ ី ករងរ…ករ្របឆំងអំេពីពុករលួយ េនកនុ ង្រគប់ថនក់ក្រមត ិ គឺជសកមមភពមន ទភព។ ិ ី នង ិ ករបេងកត

រលួយគឺជឧបសគគដ៏ធំ

ស់ េនកនុ ងករេ្របី្របស់ នង បែងរធនធនេចញពីសកមមភព ិ ែចករ ំែលកធនធនេ យ្របសទធ ិ ិភព េហយ ី ់ ” ែដលចំបច់ ស្រមប់ករកមចត់េចលភព្រកី្រក នង ិ ករអភវឌ ិ ន៍េសដកចច ិ េ យស័យ្រទ្រទង។

់ ីករ្រសបមតិគនេនទី្រកងម៉ុនេតេរ ៉ េនកនុ ងសននស សំដីដក្រសងព ិ ទ ី អនរជតិ សព ី ក ី រផល់ធនធនហរញញ ិ វតថុ ស្រមប់ករអភវឌ ិ ន៍ ែខមន ី 389 ឆន ំ ២០០២។

ំ យ មនភរកចច ំ យេនះជួយដល់្របជជន។ … មន “រួមជមួយនង ី ប ឹ ករផល់ជនួ ិ េដមប ី ញជក់ថ ជនួ ិ ្រគប់្រគន់េទ ំ យបេចចកេទស ឬករអភវឌ ែដលពង ឹ ែផកេលីជនួ ិ ន៍សមតថភព ឬែដលេ បញជក់ករេគរព មសនធិសញញ នង ិ ពធករ ិ ី សទធ ិ ម ិ នុស (េទះជ សំខន់បុ៉

ក៏េ យ)។ ចបប់ថីម ឬ ថ ប័នបេងកត ី ថមី ក៏មន ិ ែមនជដេំ

ះ្រ

កលេនះេទ ពេី ្រពះរ ភបល េធ្រី ពេងយ ី កេនយ ិ ី នង ឹ ចបប់ ឬ េ យករេ្របីចបប់ខុសឆគង ែបរ េទបេ្រមី

្របេយជន៍ៃនបក ខន ិ " ួ ឯងវញ។

់ េី សចកែី ថង ឆន ំ ២០០៦ េទកន់្រកម្របក សំដីដក្រសងព ឹ សទធ ិ ម ិ នុស េ យអនកតំ 390 មនុស ្របចំ្របេទសកមពុ ជ េ ក យ៉ស ក យ។

យដ៏

ងពេសស របស់អគគេលខធករ ិ ិ ស្រមប់សទធ ិ ិ


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ំ យអភវឌ រេប បែដលជនួ ិ ន៍អនរជតិ្រតវបនផល់ឲយ កំពុងែតផស់បូ រ។ ឥឡវូេនះ មនករ្រសបមតិគនជទូេទ េនថនក់អនរជតិ ថ

អភបលកចច ី ថករ្របឆំងអំេពីពុករលួយ េន្រគប់ថនក់ក្រមត ិ ិ ល គឺជករចំបច់ ស្រមប់ករអភវឌ ិ ន៍ដ៏ស័យ្រទ្រទង់ េហយ ិ ទំងអស់ គឺ ំ យ។ េ យ ជកចច េដមប ន ី បេងក ី ្របសទធ ិ ករ្រតវមន ទភព ិ ី ិ ភ ិ ពៃនជនួ

ភបល នង ិ ិ ពហុភគី

រៃនេគលបំណងរបស់ខួ នេនះ បញៃនអភបលកចច ិ ិ នង ិ 391 ំ យអភវឌ នៃនករអនុវត នង ិ ករែចកចយ នូវជនួ ិ ន៍។

ផង ឥឡវូេនះអះ ងថ ករបនថយភព្រក្រី ក នង ិ ភពមន ិ េសមគ ី ន គជ ឺ ខម ឹ អំេពីពុករលួយ គួរគបបជ ី មូល

ំ យភគេ្រចន រទភ ី ន ក់ងរជនួ ី ទំងរបស់រ

េ្រត មខន ក៏បុែ៉ ន សហគមន៍ទយកេនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េមល ី អនុ ី េទ មនបន ិ ី វតេគលនេយបយេនះ។ ួ ឬក៏មនករ ទ ក់េសទីរ េដមប

ផទុ យេទវញ ិ មនករ ច់គន រ ងករេបជញែដលបនេធីេឡង ី េនថនក់អនរជតិ នង ិ សកមមភពរបស់ទយករបស់្របេទសកមពុ ជ េនថនក់ ័ ជេទ ងទត់ កនុ ងករឲយរ ភបល ជត។ ទទួលខុស្រតវ ចំេពះករបំពនយ៉ងជក់ែសង ិ សហគមន៍ទយករបស់្របេទសកមពុ ជប ជយ ិ នូវករសនយរបស់ខួ ន េដមប ី ក ី រពរសទធ ិ ម ិ នុស របស់្របជជនកមពុ ជ ្របឆំងអំេពីពុករលួយ េហយ ី េធីឲយ្របកដថ ដីធី នង ិ ធនធន

ធមមជតិ ្រតវបនករពរ។។

ំ យេសដកចច “េនកនុ ង្រកបខណៃនកចច ិ ជនួ ិ ្របង ឹ ែ្របង ងសង់ជតិេឡង ី វញ ិ គួរែតផល់្របេយជន៍ដល់្រគប់ែផនកៃនសងគមកមពុ ជ ជពេសស ិ អនកែដលខះធនធន េហយ ី ជួយដល់្រគប់ថនក់ក្រមត ិ ៃនសងគម។”

ចំណុចទី ៤ ៃនេសចកី បកស សីពីដំេណរករសមបទ និងករ របស់អងគករសហ បជជតិ ៃថងទី ២៣ ែខតុ

ឆនំ ១៩៩១។392

ិ បេទសកមពុជ ងសង់េឡងវញ

ំ ី ករសមបទ្របេទសកមពុជេ្រកយពស េ យបនសនយឲយឧបតថមដ ភ េណរ ី ងគម ទយកអនរជតរិ បស់្របេទសេនះ បនផល់្របមណ ៥០ ំ យេនះបនឈនដល់កំពូលេនកនុ ងឆន ំ ២០០៨ េ យមន ភបល អស់ជងមួយទសវត េហយ។ ជនួ ិ ី 393 ំ យជត ករសនយផល់ជនួ ្របក់េនះ ពត ័ ធរបស់្របេទសេឡង ិ US$១ពន់ ន។ ិ ជបនជួយេ្រចន ី កនុ ងករ ងសង់េហ រចនសមពន ី

ភគរយៃនថវក ិ ្របចំឆនរំ បស់រ

វញ ំ ច់ ប៉ុែន្របសទធ ិ េហយ ី ផល់េស កមមចប ិ ិភពរបស់ មនក្រមត ិ េ យ

រអភបលកចច ិ ិ មន ិ ល នង ិ ករពុករលួយ។

“ករែកទ្រមង់ មន ” ិ ែមនជពកយដ៏ ក់េឡយ។ ី ់ ីសនទរកថរបស់សេមច ហ៊ុន ែសន េទកន់ទយកអនរជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ េនកនុ ងឆន ំ ២០០៤ ២០០៥ នង សំដីដក្រសងព ិ 394 ២០០៧។ េនកនុ ងទសវត ១៩៩០ ករែបរមុខេចញពអ ី ភបលកចច ិ ិ មន ិ ល នង ិ អំេពីពុករលួយ ្រតវបនទយកេ ះ រ េ យ រមនេសចកី 395 ្រតវករេដមប នង ី ប ី ញជក់ឲយមន ‘សថរិ ភព’។ សថរិ ភពជរុំ ញករអភវឌ ិ ន៍េសដកចច ិ េហយ ី ពហុភគនយម ិ ឹ េកត ី មកជបនបនទប់។

រយៈេពលដប់្របំមយ ួ ឆនក ំ នងមកេនះ បនបងញកំហុសៃនករគត ិ ែបបេនះ។ ល់េពលែដលសហគមន៍ទយក ក់ខនកនុ ងករសួរ

័ របស់របប្រគប់្រគង កនុ ងករេគរពពកយសនយរបស់ខួ ន នង សំណួរដ៏ពបក នង ិ ិ ិ ្រប្រពត ឹ េ យសមេហតុសមផល ចំេពះករប ជយ

អភបល កចច ី អំ ិ ិ លេនះ អនកែដល្រតវទទួលខុស្រតវ បនបេងកន េទសៃពរ។៍ លទធផលចុងេ្រកយ គថ ឺ ្របជជនែខមរធមម

ពីករទទួល ចនេយបយ ្រទពយសមបតិផទល់ខួ ន េហយ ី នង ិ េសរភព ី

មនករលំបកកន់ែតេ្រចន ី កនុ ងករទមទរឲយរ

ផល្របេយជន៍ៃនករអភវឌ ិ ន៍្របេទសកមពុ ជ េនែតសថត ិ កនុ ងៃដៃនមនុស ែតបនច ិ បនច ួ ប៉ុេ

្របអប់ទី ១៣៖ បត់ខួ ន – ចបប់្របឆំងអំេពព ី ុករលួយរបស់្របេទសកមពុ ជ ឧទហរណ៍ដ៏ជក់ែសងមួយ ៃនអសមតថភពរបស់ទយក េដមប ី េី ះ្រ

ះ។

យបញៃនករមន ិ ្រពម

ប់របស់រ

ភបល ទទួលខុស្រតវ េហយ ិ ី

ភបល គជ ិ ឺ ចបប់្របឆំង

អំេពីពុករលួយ ែដល្រតវបនរង់ចយ ំ ៉ ងយូរអែងង។ ចបប់េនះ្រតវបន្រពងេឡង ី េនកនុ ងឆន ំ ១៩៩៤ េហយ ី ្រតវបនផកជេគលេ រ ង 396 ័ កនុ ងករ ក់ខនអនុម័តចបប់េនះ ល់ឆន ំ អស់រយៈេពល ទយក នង េនកនុ ងឆន ំ ២០០២ េហយ បនេជគជយ ិ រ ភបល ិ ី រ ភបល ិ 397 ៏ ន់សម័យ ជមូលេហតុ។ េទះជមន ក់ខនេរ ង ១៤ ឆនក ំ នងមកេនះ េហយ ី ចបប់្រពហមទណដទ ី េចតករយត ឺ យ៉វ កនុ ងករបេងកត


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ល់ឆន ំ កនុ ងករឈនេទមុខជមួយចបប់េនះក៏េ យ ទយករបស់្របេទសកមពុ ជ េនែតបនផល់្របក់ េ យមន ិ ្រពមទមទរឲយករ

ំ យមនុស ធម៌េនះេឡយ។ អនុម័តចបប់េនះ ជលកខខណរផច់ករ ស្រមប់ករែចកថវក ិ េ្រកពីជនួ ី

េនកនុ ងែខសី ឆន ំ ២០០៨ អនកតំ ងរ ភបល ឯកឧតម េខ វ កញញរទធ ិ ិ បន្របកសថ ករែតងចបប់្រពង្របឆំងអំេពព ី ុករលួយ ់ យ ែដលរងច ំ ៉ ងយូរអែងងេហយ ី ្រតវបនបញច ប់ េហយ ី នង ឹ ្រតវបន្របគល់េទសភជតិ េនកនុ ងរយៈេពលប៉ុនមនែខខងមុខ – ប៉ុែនលុះ

្រ ែតចបប់្រពហមទណ្រតវបនអនុម័តសន។ ចបប់្រពហមទណ្រពងេនះ កំពុង្រតវបនពនតយ ិ ិ ិ េ យ្រកម្របក ឹ រដម ន។ ី ក៏ប៉ុែន េនកនុ ងែខ 398 កញញ ឆន ំ ២០០៨ មនែត ៤០ ម្រ កនុ ងចំេ ម ៧០០ ម្រ ្រតវបនពនតយ បនេធីករ ិ ិ េ យ្រកម្របក ឹ ។ េទះជរ ភបល ិ សនយជេ្រចន ួ ឆនេំ នះក៏េ យ ក៏ករអនុម័តចបប់្របឆំងអំេពីពុករលួយ េនែតឆងយ ី េនកនុ ងរយៈេពលដប់បន

អនុមត ័ ឬមន ័ ? គេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់ (EITI)v ិ អនុមត

កងះខត នូវករតបតរួមគនេ យទយក េដមប ី េី ះ្រ

យករពុករលួយថនក់ខពស់

ស់េទមុខ។

មរយៈលកខខណៃនករបរច ិ ច គ្របក់របស់ទយក

េនះ ចេមល ី េឃញ ី ជក់ែសង េនកនុ ងរេប បែដលទយក្របឈមមុខនង ឹ អភបលកចច ិ ិ េទេលីឧស ហកមមដក្រសង់របស់្របេទសកមពុជ។

េនកនុ ងែខមថុ ិ ៃនសហគមន៍ទយក ែដលកនុ ងករ្របជុេំ នះ េយង ិ ន ឆន ំ ២០០៧ Global Witness បនេធក ី រ្របជុំជមួយសមជក ី ្រតវ 399 ៏ ច់ករ េដមប ំ យថវក បន្របប់ថ ករអនុម័ត EITI េ យរ ភបល គឺជេគលេ ដផ ិ ផទល់។ េនកនុ ងែខវចឆ ិ ិក ឆន ំ ២០០៧ ី ទ ិ ី ទួលជនួ

Global Witness បនចូលរួមករ្របជុំមយ ួ ែដលកនុ ងេនះ ទយកដែដលបនទទួល រភពថ ត្រមវករេដមប ី អ ី នុម័តEITI ្រតវបន 400 បនទន់េទជ ‘ករយល់្រពម េដមប អំពក េនកនុ ងែខតុ ឆន ំ ២០០៨ មនេសចក្រី បកសថ ិ ី គ ី ត ិ ពចរ ិ ី រអនុម័ត EITI’ វញ។ 401 រ ភបល បនសេ្រមចមន ជមួយសមជក ិ ៃន ិ ិ ឲយរួមចំែណកកនុ ងេ្រគង EITI េទ។ Global Witness បនេលក ី បញេនះេឡង ី ពភក ិ

សហគមន៍ទយក េហយ ី ្រតវបន្របប់ថ រ

ពកយEITI 402 ពីតុ។

v

ភបល កំពុងេធក ិ ី រេឆពះេទរកេគលករណ៍ហរញញ ិ វតថុ ទូេទៃនគេ្រមងេនះ ប៉ុែនករេ្របី

ចនំឲយមនទំនស់នេយបយ េហយ ី ពួកេគខចថ ករគប់សងកត់រ

គេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់ (EITI) ជ្រកុមសមពន ័ ធ ្របកបេ

គំ្រទករែកលំ អអភបលកចច ិ ិ េនកនុ ង្របេទសមនធនធនេ្រចន 

ចំណូលរបស់រ ្ឋ ភបល មកពីេ្របង ឧសម័ន នង ិ ិ

www.eitransparency.org។

ភបល ខង ំ េពក អំពេី រ ងេនះ នង ិ ឹ េធីឲយេគេដរីេចញ

យរ ្ឋ ភបល ្រកុមហ៊ុន ្រកុមសងគមសុី វល នង ិ អនកវនេយគ ិ ិ ិ ិ អងគករអន្តរជត។ ិ គេ្រមងេនះ

មរយៈករបញជក់ នង ំ ្រសុង នូវព័តម ៌ នស្ដីពីករបង់្របក់របស់្រកុមហ៊ុន នង ិ ករេបះពុមពទង ិ ផល

ជវកមម ែរ ៉។ ព័តម ៌ នអំពីគេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់ មនផ្ដល់ជូនេនឯ៖ ី


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ឆន ំ

'០២

ងទី ៤ ៖ រេប បេដមប ី ែី ចក្របក់ េ យេនែតគមន នុភព ករែកទ្រមងែ់ ដលបនយល់្រពម

ករឈនេទរក

ករអធបបយ របស់ទយក ិ

េគលេ ែកទ្រមង់

បន ក់កុ នងឆន ំ ២០០១404

- អនុម័តចបប់្របឆំងអំេពព ី ុករលួយ

- អនុម័តចបប់ៃ្រពេឈី នង ី កចច ិ បេងយ ិ ចរចជមួយសមបទនក ិ

- អនុម័តចបប់ភូមបល ិ

- ចបប់្របឆំងអំេពព ី ុក

់ អងេគស – “ករចេ្រមន ី គួរឲយខក

េវទក ិ NGO – “ករចេ្រមន ី េឡង ី

េទ។405

សកមមភព ែដលបនយល់្រពម

កយជករចេ្រមន ី លទធផល

រលួយ មន ិ បនអនុម័ត - ករមន ក់េទសៃពរ ៍ ិ បនបនទប់ េនថនក់ ខពស់។406

ចត ិ ជទូេទ េលីចំណុច

េនកនុ ង [ករ្របជុំ] ឆន ំ ២០០១។ ំ យ មន ី ជនួ ិ ្រតវបនករបេងកន ទយកជស័យ្របវតេិ ទ។ ្រតវ

- ករ្រគប់្រគងធនធន ៃ្រពេឈ/ី ធមមជតិ ដ៏

បញជក់ថរ ភបល េធី ម ិ

ែផនកេគលនេយបយ មន ិ បន

េឡយ ី […] ករពុករលួយ នង ិ

ករមន ក់េទសៃពរ ៍ េនែតមន ិ ជទូេទ។”409

កតពកចច ិ របស់ខួ ន។ […] េនែត

ករអធបបយ របស់្របព័នផ ធ ពផ យ ិ

ករអធបបយ របស់ ិ រ ភបល កមពុ ជ ិ

- “[អនកវភគ ] បន្រពមន [ថ] ដំេណរ ិ ី

ហ៊ុន ែសន–“ ជ

ទូេទ េហយ ី ករខកខនកត់េទសអនក

បេងកត ី ចបប់្រពង

យត ឺ ៃនករែកទ្រមង់ ករពុករលួយ

ដក ឹ នំែខមរ្រកហម

កលបងករអត់ធមត់

ៃនទយក េហយ ចមនលទធផល ក់ ី

ំ យ ជេលក លកខខណេលីករផល់ជនួ ី ំ ង។”410 ដបូ

រ ភបល េបជញឲយ ិ

ំ យែដលបន ជនួ

ំ យែដល ជនួ

េសនស ី ុេំ យ

បនផល់ឲយ

រ ភបល ិ

េ យ

US$៤៨៥

US$៥៣០,៩

ទយក403

ៃនចបប់្របឆំង

អំេពីពុករលួយ មុន

ទីបញច ប់ៃនែខ

មថុ ិ ន ឆន ំ

២០០៣។” 411

រង់ចក ំ រអនុម័តចបប់្របឆំង

្រចបូក្រចបល់។407 '០៣

ករអធបបយ របស់ NGO ិ

អំេពីពុករលួយ។”408

គមនករ្របជុំ

US$៥៣៩.៥ ន

'០៤

412

- ចបប់្របឆំងអំេពព ី ុក

បន ក់េនកនុ ងឆន ំ ២០០២

រលួយ មន ិ បនអនុម័ត

ករ្របឆំងអំេពព ី ុករលួយ

- ‘ករណីៃនករពុករលួយ ្រតវេសុប ី អេងកត េហយ ី ផនទ េនេ្រកម្រកបខណចបប់ បចចុ បបនន។’ ៃថងកំណត់៖ ភម

- ‘ចបប់្របឆំងអំេពីពុករលួយ

ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៣។ សមបទន

- ‘ករបេញច ញព័ត៌មនជ

ក់ជមួយសភជតិ’ េពលកំណត់៖ ៃថងទី ៣០

ំ ធរណៈ នង ឯក ជយ ិ ឱកសស្រមប់អនកជនញ

ករ យតៃមេហតុប៉ះពល់បរ ិ ថ ន នង ិ សងគម មុនបញច ប់ករពនតយ ិ ិ របស់

រ ភបល។ ’ ិ

ករបេញច ញព័តម ៌ ន - ‘លកខខណកចច មនតមភពែថមេឡង។ ិ ្រពមេ្រព ងរ ភបល ិ ី ’ េពលកំណត់៖

ភម

គមនករ្របជុំ

- សកមមភពតច ិ

ស់ 414

អំពក ី រពុករលួយ។

- ករពយរួទុកសមបទន

ំ ី អធបបយ អំពីេគលនេយបយ្រគប់្រគងៃ្រពេឈេី យស័យ្រទ្រទង់ នង ិ ិ ដេណរ

'០៥

េទ។413

ៃ្រពេឈី ប៉ុែនករកប់ េឈខ ី ុសចបប់បន។

415

- ករអនុវតយ៉ងអន់ ចំេពះេគល នេយបយ នង ិ ចបប់

ែដលមន្រ

416

ប់។

ធនគរពិភពេ

ក – “អំេព

ពុករលួយមនទូេទ […] ចំនួនៃន បក់ជំនួយេទភគី និងពហុភគី តវែត

ស័យ

លកខខណៃនកិចក ច រែកទ មង់ គប់ គន់របស់កមពុជ។”417

េវទក ិ NGO “NGO គត ិ ថ

- “ េទះ បី រ

យុទធ

ែផនករ េគលនេយបយ នង ិ សេចះែតេកន ី េឡង។ ី

ភប ិ ល

បំ េព ញ េគ ល េ

ក់ ខ ន

ែដ ល

ក់ ពី មុ ន ក៏

យ ទ យ ក អ ន រ ជ តិ ស នយផ ល់

បញេនេពលេនះ គឺ្រតវបញជក់

្រប ក់ US$៥០៤

ថែផនករទំងេនះ្រតវបន

ំ យន េ្រកយ ប៉ុែន្រពមនថ ជនួ

អនុវត […] េតីទយកមនទំនុក

អនគត្រតវ ្រស័យេលីករផស់បូ រពត ិ

ចត ិ ប៉ុ

ថ្របក់្រតវបនេ្របី

េ យ្របសទធ ិ ិភព េហយ ី មន

េហតុប៉ះពល់ដ៏វជជ ិ មន េលីករ ំ សករេ្របី ែកលំអជវភព ជនួ ី

ំ យបេចចកេទសដ៏មន ស្រមប់ជនួ ិ

ចំបច់ ករជរុំ ញអំេពព ី ុករលួយ

ន េទកមពុ ជឆន ំ

េនកនុ ងឆន ំ ២០០៥ […] ‘េនះជករខចប់ រេឡង ិ នូវ្របព័នធចស់ ែដលមន ី វញ ិ

បនេកត ី ផលពមុ ី ន,’ ្រប

សន៍ៃនអនក

ករទូត្របចំភនំេពញ ែដលចូលរួមកនុ ង ករ្របជុំ CG។”

419

សុខ

ន – “ចបប់

[្របឆំងអំេពីពុក រលួយ] នង ក់ ឹ

US$៥០០ ន422

US$៥៥៥,៤ ន

េទសភជតិ នង ិ ្រពទធ ឹ សភ យ៉ង

បនទន់។”420

ហ៊ុន ែសន –

“ករែកទ្រមង់ មន ិ

ែមនជពកយដ៏ ក់ េឡយ។ ” 421 ី

េហយ ិ ី ចេនះវសមភព ី ព្រងក

សគម?”418

US$៦១០ ន


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ឆន ំ

'០៦

ករែកទ្រមងែ់ ដលបនយល់្រពម

ករឈនេទរក

បន ក់េនកនុ ងឆន ំ ២០០៤423

- ចបប់្របឆំងអំេពព ី ុក

រលួយ មន ិ បនអនុម័ត

ករ្របឆំងអំេពព ី ុករលួយ

- ‘ករណីៃនអំេពព ី ុករលួយ ្រតវយកេទតុ

សវនករ។’

ករ េដមប ី េី សុប ី អេងកត នង ិ េធី

- ‘ចបប់្របឆំងអំេពព ី ុករលួយ្រពងបចចុ បបនន ្រតវស្រមប មកបន ិ ិ ួ ្របតបត

អនរជតដ ិ ៏លបំផុត។’

សមបទន

- ‘អនុវតម្រ ទី ១៨ ៃនចបប់ភូមបល ែដលថ ករលក់ដូរដីឯកជន េលីដីរដ ិ

ជករខុសចបប់។’

- ‘បេងកន ី តមភពៃនករ្រគប់្រគងធនធនធមមជតេិ យរដ

បេញច ញឲយដង ឹ ជ

មរយៈករ

ធរណៈភម អំពក ី ចច ិ ្រពមេ្រព ងែដលមន្រ

ប់ េហយ ី នង ិ

ថ នភព្រសបចបប់ (ៃថឈនួល នង ិ លកខខណសំខន់ឯេទ ត) ៃនកចច ិ ្រពមេ្រព ង

សមបទនដីេសដកចច ិ សមបទនែរ ៉ សមបទនេន

ទ្រតី នង ិ ករបេញច ញព័ត៌មន

ជបន អំពី ថ នភពៃនករពនតយ ិ ិ សមបទនៃ្រពេឈ។ ី ’ - ‘RGC ្រតវ្របប់ទី

ង ំ

ំ ី ថ នភព្រសបចបប់ េហយ ស្រមប់ករ ី នង ិ ដេណរករ

ផច់ ៃនសមបទនែរ ៉ េយធភូមភគ សមបទនដីេសដកចច ិ ិ នង ិ ករេរ បចំអភវឌ ិ ន៍ េផ ងេទ ត េនកនុ ងដីៃ្រពេឈី ឬេនកនុ ងតំបន់ករពរ េហយ ី ែដលមន ិ ្រសប

នង ំ េនះ។’ ឹ ចបប់ែដល្រគប់្រគងតំបន់ទង ករបេញច ញព័តម ៌ ន - ‘ម នី

ធរណៈ្រតវផស់បូ រករអនុវតបចចុ បបនន េ យបងញចត ិ េ្រត មជ

េ្រសច េដមប ី ែី ចកព័ត៌មនជមួយ

ករអធបបយ របស់ទយក ិ

េគលេ ែកទ្រមង់

ធរណជនទូេទ។’

424

េទ។

- ករបេញច ញព័ត៌មន ខះ អំពស ី មបទន ប៉ុែន 425

ខះព័ត៌មនលំអត។ ិ - ករកប់េឈខ ី ុស

ចបប់ នង ិ ករចប់យក

ដីខុសចបប់ បន បន។426

លម៉ ឺ ង់ – “បញែដលមន ិ ទន់

េ ះ្រ

យ ៃនករចប់យកដីធី

នង ដី គគ ិ បរកបប ិ ឺ ួរឲយខល់ខយ ស់ […] េយង ី សងឃម ឹ ថ

ព័ត៌មនែដលបនផល់អំពី

សមបទនដីេសដកចច ិ នង ឹ ្រតវបន ម នយ៉ងេល ន េ យករ

បេញច ញព័ត៌មនកន់ែតេពញ េលញ។”427

ករអធបបយ របស់ NGO ិ

សំបុ្រតរបស់ NGO េទកន់អនក

ចូលរួមករ្របជុំ CG – “មនករ េកន ី េឡង ី ៃនករេ្របធ ី នធន

ធមមជតិ នង ិ ្រទពយ ខុសឆគង េ យ្រគ

ធរណៈ

រវរជន នង ិ

្រកមហ៊ុនបក ពួកនយម។ ”428 ិ

ករអធបបយ របស់្របព័នផ ធ ពផ យ ិ

- "សំេណី គឺស្រមប់ US$៥១៣

ករអធបបយ របស់ ិ រ ភបល កមពុ ជ ិ

ប៉ុែន្របក់សនយផល់ គឺ US$៦០១ ន" ្រប

សន៍ៃនរដម នីហរញញ ិ វតថុ

គត ឈន់។429 […] "ទយកបន

សរេសរីសមទធ ិ ផលេនេ្រកមអគគនយក 430

រដម នី ហ៊ុន ែសន។"

ហ៊ុន ែសន – “ចបប់្រពង ៃន ចបប់្របឆំងអំេពី

ពុករលួយ […] កំពុងេនកនុ ង ដំ

ក់កលចុង

េ្រកយៃនករ ពចរ ិ

េនកនុ ង

រ ភបល មុន ិ

ចូលសភជត។ ិ ”

- “ករែកទ្រមង់

មន ិ ែមនជពកយដ៏ ក់េឡយ។ ”431 ី

ំ យែដលបន ជនួ

ំ យែដល ជនួ

េសនស ី ុេំ យ

បនផល់ឲយ

រ ភបល ិ

US$៥១៣ ន

េ យ ទយក403 US$៧១៣, ២


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ឆន ំ

'០៧

ករែកទ្រមងែ់ ដលបនយល់្រពម

ករឈនេទរក

ករអធបបយ របស់ទយក ិ

េគលេ ែកទ្រមង់

បន ក់េនកនុ ងឆន ំ ២០០៦432

- ចបប់្របឆំងអំេពព ី ុក

ករ្របឆំងអំេពព ី ុករលួយ

រលួយ មន ិ បនអនុម័ត

្របតបត ិ អ ិ នរជតដ ិ ៏លបំផុត។’ េពលកំណត់៖ ចុងែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៦។

- តមភពតច ិ កនុ ងករ

- ‘បេញច ញព័ត៌មនជេទ ងទត់

ELC។434

433

- ‘បេងយ ័ ចបប់្របឆំងអំេពព ី េហយ ី អនុមត ី ុករលួយ សំ ងេលីករអនុវតជកបន ួ

េទ។

សមបទន

្របគល់កចច ិ ្រពមេ្រព ង

អំពស ី មបទនដីេសដកចច ិ ’។

- ‘[បេញច ញ] ព័ត៌មន្រគប់វស័ រួមទំង ិ យ អំពីសកមមភពៃនទភ ី ន ក់ងររ ភបល ិ

ព័ត៌មនអំពីសមបទនែរ ៉ នង ក៏ដូចជទយក នង ិ េយធភូមភគ ិ ិ NGO េ យបទ ិ

្របកសជេទ ងទត់ េលត ី ំបន់ប

ញអុន ិ ធណត ឺ ិ ៃន្រកមករងរបេចចកេទស-

ៃ្រពេឈី នង ិ បរ ិ ថ ន។’ េពលកំណត់៖ ចុង្រតម ី សទី ៤ ឆន ំ ២០០៦

- ‘ព្រងង ករ្របឆំងករកប់រុក ន នង ឹ ករអនុវតៃនចបប់ៃ្រពេឈី ជពេសស ិ ិ

កប់ៃ្រពេឈ’ី

កំណត់៖ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៦

435

ធមមជតយ ិ ៉ ងអន់។

ងធនគរពភព ិ េ

ស់ ថ

លកខខណៃនករេដញៃថេ យ តមភពេលីកចច ិ ្រពមេ្រព ង ELC ្រតវបនេជ ស ង។”436

ករអធបបយ របស់្របព័នផ ធ ពផ យ ិ

ស់ អំពីករផល់ព័ត៌មន’។ េពល

ករអធបបយ របស់ ិ រ ភបល កមពុ ជ ិ

្របធនៃនអងគករសទធ ិ ិមនុស ែខមរ

- “ ខញុ ំ ប រ មភ ថ ្រប ែហ ល េព ល េវ

ហ៊ុន ែសន – “ ជ

កយជទមប់។ េយង ឹ ថ ី ដង

ក ន ង ហួ ស េហី យ ។ ” ្រប

េ យមន ទ ក់ ិ

នង ឹ េធីករសនយ – ករសនយដូច

ជមួយករ្របជុំរ ងទយក នង ិ

លកដូ – "ករ្របជុេំ នះ បន ី

គមនអផ ី ស់បូ រេទ។ រ ភបល ិ

ឆនម ំ ុនេបះបត ិ – េហយ ី េ្រកយពី ំ ប់េហយ ករ្របជុច ី អៗ ី េនែត 437

ដែដលជបន។”

េដី មបី តឹ ង រ ង ឹ ជ មួ យ រ

ភិ ប ល ប ន

្របភពមួយរូប មនបទពេិ

សន៍របស់

ធន៍េ្រចន ី

រ ភបល េបជញ ិ េសទីរ េដមប ង ី ្របឆំ ី

អំេពីពុករលួយ

រ ភបល ែដលអនកេនះេសនីសុំឲយេន ិ

េ យអនុវត

ទយកបនខកខនឱកសរបស់េគ

ជេ្រចន ី ី ី េដមប

អនមក។ “ខញុ បរមភ ំ ថ សហគមន៍ ិ

កចច ិ ករជក់ែសង

េហយ។ […] មួយឆនេំ ទ តេហយ ី ី េហយ ី

សេ្រមចកមមវតថុ រួម

ចបប់្របឆំងអំេពព ី ុករលួយ េនែតជ

ទ្រមង្រ់ ពង ករែកទ្រមង់តុ

ករ

ឈនេទមុខ មេលប នយត ឺ យ៉វ

េហយ ី ករ្រគប់្រគងធនធនធមមជតិ

េ យរ

ករបេញច ញព័តម ៌ ន - ‘បេងកត ី ្រកបខណេគលនេយបយចបស់

- ករ្រគប់្រគងធនធន

អនកតំ

– “េយង ី ខល់ខយ

ករអធបបយ របស់ NGO ិ

ភបល ្រតវបនរះិគន់ពី្រគប់ ិ

438 ទស ិ ទ។ ី ”

ទំងករ្រពងចបប់ ្របឆំងអំេពីពុក

រលួយេនះឯង។” - “ករែកទ្រមង់

មន ិ ែមនជពកយដ៏ ក់េឡយ។ ” 439 ី

ំ យែដលបន ជនួ

ំ យែដល ជនួ

េសនស ី ុេំ យ

បនផល់ឲយ

រ ភបល ិ

េ យ

US$៦៨៩

US$៧៩០,៤

ន440

ទយក403


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

ករសមុគ ម ញៃនភពជៃដគូ

អស់េ្រចន ី ឆនេំ នះ ទយករបស់្របេទសកមពុ ជ បនេលក ី ករេ ះ

រជេ្រចន ី ្របករ អំពក ី រែដលខន ិ បនទមទរជ ច់ខត ថ ួ មន

ភបល អនុវតករែកទ្រមង់ ែដលសម្រសបនង ំ េគល ិ ឹ ្របេយជន៍ៃន្របជជនកមពុ ជេទ។ េពលថមីេនះ េគបនេលក ី េហតុផលថ ករ ង

ំ ខង ជហរ ំ ជងេនះ នង ឹ រុញ្របេទសកមពុ ជ កន់ែតេ្រជេទកនុ ងេ ទយកបសចម ិ ្របេទសបុន ិ េលក ី មកេ្របីករេ ះ

មន ចផល់ឲយរ ិ

េប៉ របស់ទយកធំជងេគរបស់េគ – គ្រឺ បេទសចន។ ក៏ប៉ុែនករែដល ិ

រេនះ គ្រឺ ពេងយ ី នង ឹ េហតុករណ៍ថ ្របេទសចន ិ េទះបីមនចត ិ ទូ

ភបល កមពុ ជភ នូវភពគួរឲយេគរព េនេលីឆកអនរជតិ ែដលេគែសងរកេនះបនេទ។ ិ

ចន កត់ េដមប អំពីក ី េី ជ ស ងករេលក ិ ’ បនកយជពកយនយយ ិ ី មកនយយ ិ ទទួល ទភព ជជងេសចក្រី តវករេដមប ី ែី កលំអអភបលកចច ិ ិ ិ ។

ងវបត ិ ព ិ ិភពេ

ក៏េ យ

មករពត ិ ‘ក ្របេទស

នេយបយ នង មួយចំនន ួ ែដល ិ ក ករយធបេតយយ ិ ិ

េសចកីពត ំ ត ី រលុបេចញបនច ី ិ គថ ឺ េនេពលែដលភពេខចផ រ ៃនរបបែខមរ្រកហមចប់េផម ិ មងៗ ពីគន ិ ៃនពួកេជង

កមពុជរអល ិ ចុះកន់ែតេទ ប េនកនុ ង

យប៉ុ

រអំ

ច ្របេទស

ក។ អនកករទូតែដល្រតវបនបញជូ នេទភនំេពញ ដង ឹ ថ េគនង ឹ មន ិ ទទួលអំណរ

គុណពីេមរបស់ខួ នេទ េបេី គេធីឲយឃេី ឃងដល់ទូកៃនករទូត េហយ ី ទមទរេពលេវ

ៃនេមរបស់ខួ ន េនទី ន ក់ករឯេ

ះ។ មយ៉ង

េទ ត ្របេទសកមពុ ជមន េ្រចន ិ ែមនជ្របេទសមន ទភព ិ ី ជងេគេទ ស្រមប់អនកករទូតជេ្រចន ី នក់ ែដលទទួលបនទុ លេលី សុី

េគនយទ ៍ ង ំ មូល – គឺជតំបន់មនរដដ៏មនេសចកី្រតវករជេ្រចន។ ្របេទសកមពុ ជ េហយ ី នង ិ កររងទុកខៃន្របជជនកមពុ ជ ជេរ យៗ ី

្រតវបន ក់យ៉ងេទ ប េនកនុ ងបញជ ីកចច គឺសថត ិ ករែដលមន ទភព ិ ិ ពីេ្រកមអំេពីេឃរេឃៃនរ េហយ ី នង ិ េ្រគះធមមជតិែដលបន យលុកេលី្របេទសឥណូ េណសុី។

ភបល េយធរបស់្របេទសភូម ិ

េសចកស ី ននិ ន

ដល់សពៃថងេនះ ករពភ ិ ក ជេ្រចន ី អំពឧ ី ស ហកមមដក្រសងរ់ បស់្របេទសកមពុ ជ ែដលកំពុងែតលូតេឡង ី បនយកចត ិ ទុក ក់េលី

ចំនន ួ ្របក់ ែដលរដនង ិ ទទួល េ យ

រសកមមភពទំងេនះ េហយ ំ អស់េនះ ី េលរី េប បែដល្របក់ទង

ឲយផុតពភ ី ព្រក្រី ក។ ក៏បុ៉ែនគំនត ិ ទំងេនះ

ំ ចជួយេលក េនះ ី ្របជជនជនន់

្រស័យេលក ែរ ៉ េ្របង នង ី ី រសននិ នដ៏ខុស ថផលចំណូលែដលេកត ី មកពី ជវកមម ិ ឧសម័ន

នង ិ កយេទជ្របក់ស្រមប់ករអភវឌ ិ ន៍ ជស័យ្របវត។ ិ ករពេិ

ធន៍របស់ Global Witness ជមួយករ្រគប់្រគងធនធនធមមជតិ

េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ េហយ ី េនកែនងេផ ង បងញរូបភពដ៏ខុសគន។ េនកនុ ង្របេទសមនធនធនធមមជតដ ិ ៏សមបរូជេ្រចន ី ែដល Global Witness ធប់្រ

វ្រជវ ករេធី ជវកមម េលធ េន ី ី នធនបនេធឲ ី យមនភព្រក្រី កកន់ែតេ្រចន ី មន ិ ែមនកន់ែតតច ិ េនះេឡយ។ ី

កនុ ងករណីទំងអស់េនះ រេប បែដលសមបទន្រតវបនែចករ ំែលក េហយ ី រេប បែដលសទធ ិ េិ ្របីធនធន្រតវបន្របគល់ េនះកំណត់នន ិ ន ករ

ៃនករ្រគប់្រគងធនធនេនះឯង នេពលអនគត។

ធន៍កនងមក ជមួយវស័ ិ យៃ្រពេឈរី បស់្របេទសកមពុ ជ មន ិ ែមនជបទពេិ

បទពេិ

ជតិ – ែដលធនគរពភពេ ិ

កធប់េ

ធន៍ដ៏េលក ៃ្រពេឈរី បស់្របេទស ី ទក ឹ ចត ិ េឡយ។ ី

ំ ី អភវឌ ថ “ធនធនធមមជតដ ិ ន៍” – ្រតវបនបងខូ ចជបនបនទប់ ិ ៏សំខន់បំផុតស្រមប់ដេណរករ

អស់មយ ួ ទសវត កនងមកេនះេហយ។ មនផលចំណូលតច ី ិ

ស់ មកពីករកប់េឈេី នះ ចូលេទកនុ ងហប បន ិ ិ របស់រដ។ ផទុ យេទវញ

បេងកន ួ វរជនែដល្រគប់្រគង្របេទស ែដលបនលួចបន់ េហយ ី ្រទពយសមបតិផទល់ខួ នរបស់ពក ី កប់ៃ្រពេឈី េ យគមនករ ក់េទសៃពរ ៍

ះ។

ំ ំ ងៃនករ្រគប់្រគងធនធនែរ ៉ នង មន ខងអភបល កចច េឃញ ី យល់ ិ ្រតវករអនកជនញ ិ ិ េឡយ ី េដមប ី ី ថ សញញដបូ ិ េ្របងរបស់្របេទសកមពុ ជ

គគ ំ ។រ ឺ រួ បរមភយ៉ងខង ខះរ

ភបល ខះឧបករណ៍្រតម ធនធន េហយ ី ី ក់ក្រមត ី ិ ឹ ្រតវ េដមប ិ េលក ី រែសងរុករក នង ិ ករេធី ជវកមម ី កនុ ងករណី

ភបល បនេធីវទធ ិ ង នេ យេចតន េលឧ ី ិ ី បករណ៍ែដលមនជេ្រសច។ ពួកេជង

សមបទនដ៏ធំ

មរេប បែដលខះតមភព េហយ ំ ី គួរឲយសង ័យខង

រអំ

ចដ៏ធំខពស់ ែដល្រគប់្រគងរដ បនលក់

ស់។ ភព្រសបចបប់ នង ិ សមតថភពៃន្រកមហ៊ុនខះ ែដលបន


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស ទញ ិ សមបទនទំងេនះ គឺមន ិ ចបស់

ស់េឡយ។ ទនទឹមនង ី ឹ េពលេនះ េ្រគះថនក់ដល់បរ ិ ថ ន នង ិ ្របជជនែដលរស់េនេលីទក ឹ ដី គឺធំ

ស់។ ្រគប់លកខណៈ ៃនរេប បែដលសទធ ិ ិេ្របីធនធនទំងេនះ្រតវបនែចករ ំែលក នង ិ ្រគប់្រគងេពលកនងមក គឺបងញឲយេឃញ ី ករ

ំ សករបនថយភព្រកី្រកៃន្របជជន។ ព្រងង ែដលមនបំណងផល់ផលចំេណញេទម នី នង ី ឹ គំរូកនងមក ៃនករេធី ជវកមម ិ ្រកមហ៊ុន ជនួ េទះជយ៉ង

ក៏េ យ

ថ នភពមន ី យ៉ងេពញេលញេទ េហយ ិ គួរឲយអស់សងឃម ឹ េទ។ ករដក្រសង់ធនធនទំងេនះមន ិ ទន់ចប់េផម ី

រហូតដល់េពលេនះ មនឱកសដ៏ខេី សង ី ែី កត្រមវបញេនះ។ ជំ ី មួយ េដមប

នទម ួ គ្រឺ តវែតមនករពយរួទុកបេ ី យ

ះ សនន េលក ី រ

្របគល់សមបទនថមី ករពនតយ ិ ិ ្រគប់សមបទនែដលមនជេ្រសច េហយ ី នង ិ តមភពទំង្រសង កនុ ងករែចកចយ នង ិ ករ្រគប់្រគង នូវ

ធនធន

ធរណៈទំងេនះ។ ក៏បុ៉ែនករជួសជុលបេចចកធបេតយយ ្រគន់ែតជដេំ ិ

ករបេងកត ី ឆនទៈនេយបយ កនុ ងចំេ

ះ្រ

យមួយភគប៉ុេ

ះ។ បញដ៏ធជ ំ ងេគ គឺជ

មទយកអនរជតិរបស់្របេទសកមពុ ជ េដមប ី ្រី បឈមមុខនង ឹ អនកែដលមនឫសយ៉ងេ្រជ ែដល

កំពុងទទួល្របេយជន៍ផទល់ខួ ន េ យ

ថ នភពបចចុ បបនន – គឺជឆនទៈនេយបយែដលបនខះខតយ៉ងខង ំ កនងមក។

័ ដ៏េទ ងទត់ េ យទយករបស់្របេទសកមពុ ជ កនុ ងករទមទរករែកទ្រមង់ខងែផនកអភបលកចច ករប ជយ ី ទ ិ ិ ជលកខខណេដមប ី ទួល

ំ ី ៃនករចប់លួចធនធនរដប៉ុេ ករែចក្របក់ជំនយ ួ ្រគន់ែតបនព្រងង ឹ ដល់ដេណរករ ជមចស់្រកមហ៊ុនទទួលភរកចច ី ្រី គប់្រគងធនធន ិ េដមប

ះ។ ករខះតមភពចំេពះព័ត៌មន ដូចជអនក

ធរណៈ េហយ ី ី នង ិ ទេី ៃនករបង់្របក់ស្រមប់សមបទនទំងេនះជេដម

គឺមនេគលបំណងែតមួយ៖ េដមប ី ក ី រពរ នង ិ ចក់ឫសឲយកន់ែតេ្រជ ៃនអនកែដលទទួល្របេយជន៍ពីករ្របតបត ិ ិជបនបនទប់េទ ត ៃន

រដ្រសេមលរបស់្របេទសកមពុ ជ។

មន ួ េពលេទ េដមប ី ទ ិ ទន់ហស ី យកអនរជតរិ បស់្របេទសកមពុ ជ ផស់បរូលកខខណៃនករចរចជមួយ្របេទសកមពុ ជេទ ប៉ុែន នង ឹ ្រតវ

ករករផស់បូ រគំនត ី េី មល ិ យ៉ងធំ េដមប ី ហួសពីសំដីដ៏អនម័យ អំពីអភបលកចច ិ ិ ល។ ខម ឹ

រៃនករផស់បូ រេនះ ្រតវែតជករទទួល

គ ល់ថ ករដកហូតធនធនរបស់្របេទសជតិ ស្រមប់្របេយជន៍ផទល់ខួ ន គជ ឺ ករបំពនយ៉ងធងន់ធងរ នូវសទធ ិ ខ ិ ងែផនកសងគម នង ិ ខង

ែផនកេសដកចច ិ ៃន្របជជនរបស់្របេទសជត។ ិ េនះគឺជេពលេវ

េដមប ី ស ី េ្រមចចត ិ ថេតី្របជជនកមពុ ជ ចរួមចំែណកេនកនុ ង្រទពយធនធនធមមជតិរបស់្របេទសជតខ ិ ួ នឯង ឬេតី

ADB

-

BPAMP -

គេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំ ី រុះ នង ិ តំបន់ករពរធមមជតិ

ពួកវរជនេចរធបេតយយ នង ិ ឹ រក ទុកស្រមប់ខួ នឯងមងេទ ត នូវផល្របេយជន៍ៃនករលក់្របេទសជតិ ឬេទ។ អក រកត់ ធនគរអភវឌ ិ ន៍ សុី

្រកម្របក ឹ អភវឌ ិ ន៍កមពុ ជ

CDC

-

CDCF

-

CG

-

CNPA

-

CPP

-

EITI

-

គណបក ្របជជនកមពុ ជ គេ្រមងជរុំ ញតមភពឧស ហកមមដក្រសង់

ELC

-

ESIA

-

សមបទនដីេសដកចច ិ

FA

-

ហ.ត.

-

IMF

-

េវទក ិ កចច ិ សហករអភវឌ ិ ន៍កមពុ ជ ្រកមពេ្រគះ ិ

ជញធរេ្របងកតជតក ិ មពុ ជ

ំ ី យតៃមេហតុប៉ះពល់េសដកចច ដេណរករ ិ នង ិ សងគម

រដបលៃ្រពេឈី ហក រ ិ

មូលនធ ិ រិ ូបយវតថ ិ ុ អនរជតិ


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស គ.ម.

-

MAFF

-

MIME

-

MoE

-

MoEF

-

MP

-

កង វុធហតថ

NGO

-

អងគករេ្រករ

PSC

-

RCAF

-

កចច ិ ្រពមេ្រព ងែចកចយផលតកមម ិ

RGC

-

SEZ

-

SRP

-

UN

-

UNDP

-

UNOHCHR

-

NORAD -

គឡែម៉ ី ូ ្រត

្រកសួងកសកមម រុកខ្របមញ់ នង ិ ិ េន

្រកសួងឧស ហកមម ែរ ៉ នង ិ ថមពល ្រកសួងបរ ិ ថ ន

្រកសួងេសដកចច ិ នង ិ ហរញញ ិ វតថុ ភបល ិ

៉ ទីភនក់ងរសហ្របតបតករ ិ ិ អភវឌ ិ ន៍ ៃន្របេទសន័រែវស កងេយធពលេខមរភូមិនទ ជរ

ភបល កមពុ ជ ិ

តំបន់េសដកចច ិ ពេសស ិ គណបក សម រង ុ ី

អងគករសហ្របជជតិ

កមមវធ ិ អ ី ភវឌ ិ ន៍ៃនអងគករសហ្របជជតិ

ករយល័ យអងគករសហ្របជជតិ ៃនអគគសនងករស្រមប់សទធ ិ ិ ិមនុស


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

1 2

William Reno, ‘Clandestine Economies, Violence and States in Africa,’ Journal of International Affairs, េលខ ៥៣, ឆន ំ ២០០០។ េដមប ៉ ្របេទសកមពុ ជ ី ្រី ជបដង ឹ បែនថមអំពី រេប បែដលធនធនេ្របង ឧសម័ន នង ិ ែររបស់

ច្រតវបនខជះខជយបន សូម

ខុសចបប់ េនឯ www.globalwitness.org។ 3

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 4

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ េ

ពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 5

7

ក ចម ្របសទធ ិ េនកនុ ងែខតុ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

ក ឌី ចូច េនកនុ ងែខវចឆ របស់េ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឧត្ដមេសនយ៍ ី មស សុភ េនកនុ ងែខតុ

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឯកឧត្ដម លី យ៉ុងផត់ េនកនុ ងែខវចឆ របស់េ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបបយ ិ ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

េម៉ងឃន របស់េ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី េនកនុ ងែខវចឆ ី ុំករអធបបយ ិ

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឧត្ដមេសនយ៍ ី ប៉ុល

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 12

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍

េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឯកឧត្ដម េ

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

11

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដល

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 10

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឯកឧត្ដម ឱម យុន ិ េទ ង េនកនុ ងែខតុ

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដល

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនឹងេ

9

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ

8

ក ចម បូរ ី េនកនុ ងែខតុ

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ

េនកនុ ងែខវចឆ របស់េ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 6

កឧត្ដមេសនយ៍ ី អ៊ុក េក

នរបយករណ៍កនងមក ស្ដីពក ី រកប់ៃ្រពេឈី

េរ ន េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ ្រកម ្រទី ភព េនកនុ ងែខវចឆ របស់្រកមហ៊ុន អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។ 13

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទអគគនយករដ្ឋម នី ហ៊ុន ែសន េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់សេម្ដច អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ សេម្ដច។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។ 14

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទសេម្ដច ជ សុីម េនកនុ ងែខវចឆ របស់សេម្ដច អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ សេម្ដច។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។ 15

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតពីរ េទេ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 16

េនកនុងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ េ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 17

ក ែត ដួង

កបណិ ត ឆន ិ លប ិ គង ឺ េនកនុ ងែខតុ

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

កបណិ ត អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង

កបណិ ត េហយ េដមប ី េមល ី បនទទួលចេមយ។ ី ី ី ព័ត៌មនែថមអំពីចេមយ ី េនះ សូមេមល ី ទំព័រ ##។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុនេ្របងកត រសូ ី សហ៊ុល េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់្រកមហ៊ុន អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

18

សំបុ្រតពី្រកមហ៊ុនចបប់ Richards Butler Reed Smith ែដលបនេផញីកុ នងនមតំ

ងេ

២០០៨។ 19

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុនថមពល ៃឆ

កបណិ ត ឆន កន់ Global Witness, ៃថងទី ៣១ ែខតុ ិ លប ិ គងេទ ឺ

ចន ិ រុង៉ កមពុ ជ េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

្រកមហ៊ុន អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។ 20

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ PGS េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់្រកមហ៊ុន អំពេី រ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

21

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន PT មុិដកូ េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់្រកមហ៊ុន អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។ 22

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឯកឧត្ដមរដ្ឋម នី ម៉ុក ម៉េរត៉ េនកនុ ងែខតុ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ

23

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង

Douglas Gillison, ‘Conservation Areas Not Inviolable, Says Minister’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ១៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៧, ទំព័រទី ១-២។

48


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

24

UNDP, ‘Human Development Report 2007-2008: Fighting Climate Change – Human Solidarity in a Divided World’, ទំព័រទី ២៥៩,

http://hdr.undp.org/en/media/HDR_20072008_EN_Indicator_tables.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២០ ែខសី 25

ធនគរពភពេ ិ

ក, ‘2008 World Development Indicators Database,’ ៃថងទី ១១ ែខេម

2008: Fighting Climate Change – Human Solidarity in a Divided World’, ទំព័រទី ២៥៩,

http://hdr.undp.org/en/media/HDR_20072008_EN_Indicator_tables.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២០ ែខសី 26

27 28 29

IMF, ‘Cambodia: Selected Issues and Statistical Appendix’, ែខសី បទសមភសន៍ជមួយអនកវភគ វស័ ិ ិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨។

្រកម្របក ឹ អភវឌ ិ ន៍កមពុ ជ គឺជ

ឆន ំ ២០០៨)។

ឆន ំ ២០០៨; UNDP, ‘Human Development Report 2007ឆន ំ ២០០៨)។

ឆន ំ ២០០៧, ទំព័រទី ៥។

ថ ប័ន ែដលទទួលភរកចច ិ ស្រមប់ករគំ្រទ នង ិ អនុម័ត ចំេពះគេ្រមងអភវឌ ិ ន៍ េនកនុ ង្របេទសកមពុ ជ។

Prospectors and Developers Association of Canada, ‘Cambodia’s Mining Sector’, ៃថងទី ៣០ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៧,

http://www.pdac.ca/pdac/publications/na/070530-cambodia-mining-sector.htm (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); បទសមភសន៍

ជមួយបុគគលក ិ MIME, ែខកញញ ឆន ំ ២០០៧; John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ េនកនុ ង U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ

២០០៧, http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2007/myb3-2007-cb.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 30

្រពតប្រត ៃន ឹ ិ

ថ នេបសកកមមអចៃិ នយ៍កមពុ ជ ្របចំអងគករសហ្របជជតិ, ែខមន ី ឆន ំ ២០០៦,

http://www.un.int/cambodia/Bulletin_Files/March06/Donors_give_Cambodia.pdf (បនេមល ៃន ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); ្រពតប្រត ឹ ិ

ថន

េបសកកមមអចៃិ នយ៍កមពុ ជ ្របចំអងគករសហ្របជជតិ, ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៧, http://www.un.int/cambodia/Bulletin_Files/June07/Donors_pledged_aid.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

31

Chea Sieng Hong, ‘Mineral Exploration and Mining Projects in Cambodia’, ឆន ំ ២០០៦, http://www.gmsbizforum.com/dmdocuments/MGS_MI

2.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

32

John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ េនកនុ ង U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ ២០០៦,

http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2006/myb3-2006-cb.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 33

John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ េនកនុ ង U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ ២០០៧,

http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2007/myb3-2007-cb.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ កញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 34

Global Witness research, ឆន ំ ២០០៨; John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ in U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ

២០០៧, http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2007/myb3-2007-cb.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); Oxfam

America, ‘Large Scale Extractive Industry Scoping Study: Cambodia’, ៃថងទី ២២ ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៧។ 35

បទសមភសន៍ជមួយម នី MIME មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; Prospectors and Developers Association of Canada, ‘Cambodia’s Mining Sector’, ៃថងទី ៣០ ែខ

ឧសភ ឆន ំ ២០០៧, http://www.pdac.ca/pdac/publications/na/070530-cambodia-mining-sector.htm (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ េនកនុង U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ ២០០៧,

http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2007/myb3-2007-cb.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 36

37 38 39

ករេសុប ី អេងកតេន

មកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

Susan Postlewaite, ‘Big fish, small fish, oily fish…or gas?’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ៤ ែខេម

ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយអនកវភគ ឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨។ ិ

បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយអនកវភគ វស័ ិ ិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨; Coordinating Committee for Geoscience Programmes in East and

Southeast Asia, http://www.ccop.or.th/epf/cambodia/cambodia_info.html (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); Susan Postlewaite,

‘Overlapping Claims Complicate Gas Hunt’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ២៩ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨។ 40

ំ បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយអនកជនញ ខងវស័ ិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨; The Bridge Group, ‘Training Needs Assessment for the

Cambodian National Petroleum Authority’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤; បទសមភសន៍ជមួយសមជក ិ សភមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធក ី រ NGO មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

41

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន េសវរន់៉ េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់របស់្រកមហ៊ុន អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។ 42

បទសមភសន៍ជមួយសមជក ិ ៃនសហគមន៍ទយកមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; Eric Watkins, ‘Cambodia’s first oil to be delayed, officials says’, Oil & Gas

Journal, ៤ ែខវចឆ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨; Reuters, ‘Cambodia’s first oil unlikely before 2010’, ៃថងទី ៤ ែខវចឆ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨។

43

សំដីដក្រសង់ពីេសចក្ដែី ថងេទកន់្រកម្របក ឹ សទធ ិ ិមនុស ៃនអងគករសហ្របជជតិ េ

កមពុ ជ េ

44

45

ក យ៉ង

ក យ, ៃថងទី ១២ ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៧។

យអនកតំ

ងពេសស ៃនអគគេលខធករ ិ ិ ស្រមប់សទធ ិ ម ិ នុស ្របចំ្របេទស

Evan Gottesman, ‘Cambodia after the Khmer Rouge: Inside the Politics of Nation Building’, ឆន ំ ២០០៣, ទំព័រ ទី ៤៥-៤៨។ ធនគរពភពេ ិ

ក, ‘Structural Adjustment Credit to Cambodia’, ឆន ំ ២០០០។

49


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

46 47

ឧទហរណ៍ សូមេមល ី េ ី របយករណ៍បេងកត ធនគរពភពេ ិ

យ Global Witness ែដលមនផ្ដល់ឲយេមល ី េនឯ www.globalwitness.org។

ក, ‘Cambodia – A Vision for Forestry Sector Development’, ឆន ំ ១៩៩៩, ទំព័រទី i; Asian Development Bank Sustainable Forest

Management Project, ‘Cambodian Forest Concession Review Report’, ឆន ំ ២០០០, ទំព័រទី ២០។ 48

ឧទហរណ៍ សូមេមល ី េ ី របយករណ៍បេងកត

យ Global Witness ែដលមនផ្ដល់ឲយេមល ី េនឯ www.globalwitness.org; Asian Development Bank

Sustainable Forest Management Project, ‘Cambodian Forest Concession Review Report’, ែខេម 49

េដមប ៉ ្របេទសកមពុ ជ ី ្រី ជបដង ឹ បែនថមអំពរី េប បែដលធនធនេ្របង ឧសម័ន នង ិ ែររបស់

ខុសចបប់ េនឯ www.globalwitness.org។ 50 51 52

ឆន ំ ២០០០។

ច្រតវបនខជះខជយបន សូម

នរបយករណ៍កនងមក ស្ដីពក ី រកប់ៃ្រពេឈី

Asian Development Bank Sustainable Forest Management Project, របយករណ៍ស្ដីពីសមបទនៃ្រពេឈក ំ ០០០។ ី មពុ ជ, ឆន២ របយករណ៍ៃនអនកតំ

ងពេសស របស់អគគេលខធករ ិ ិ ស្រមប់សទធ ិ ម ិ នុស ្របចំ្របេទសកមពុ ជ េ

Human Rights Watch, ‘Phnom Penh’s Poor Face Evictions’, ៃថងទី ១ ែខសី

ក យ៉ស

ឆន ំ ២០០៦,

ក យ, ៃថងទី ២៩ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៨, ទំព័រទី ៦។

http://www.hrw.org/english/docs/2006/08/02/cambod13889.htm (បនេមល ិ ិក ឆន ំ ២០០៨)។ ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៩ ែខវចឆ 53

ករយល័ យ្របចំ្របេទសកមពុ ជ របស់គណៈកមមធករ ិ ិ សទធ ិ ម ិ នុស ៃនអងគករ UN, ‘Land concessions for economic purposes in Cambodia - A human

rights perspective’, ៃថងទី ១៤ ែខវចឆ ិ ិក ឆន ំ ២០០៤, ទំព័រទី ៣។

54

Adrian Levy នង ិ Cathy Scott-Clark, ‘Country for Sale’, The Guardian, ៃថងទី ២៦ ែខេម

ឆន ំ ២០០៨; NGO Forum Sectoral Paper on land issues,

http://www.ngoforum.org.kh/Development/Docs/CGPaper/SectoralPapers.htm#LAND%20ISSUES (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨);

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនក យករណ៍ 55

រព័ត៌មន, ឆន ំ ២០០៨។

Amnesty International, ‘Rights Razed: Forced Evictions in Cambodia’, ឆន ំ ២០០៨; ករសែម្ដងេ យអនក យករណ៍ពេសស ៃនអងគករសហ្របជជតិ ិ

ក Rodolfo Stavenhagen ស្ដីពី ថ នភពសទធ ជមូល ្ឋ ន ៃនជនជតិេដម ី ភគតច ិ ិមនុស នង ិ េសរភព ី ិ ‘General considerations on the situation of human

rights and fundamental freedoms of indigenous peoples in Asia’, ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨; ករយល័ យ្របចំ្របេទសកមពុ ជ របស់គណៈកមមធករ ិ ិ សទធ ិ ិមនុស ៃនអងគករ UN, ‘Land Concessions for Economic Purposes in Cambodia, A Human Rights Perspective’, ៃថងទី ១៤ ែខវចឆ ិ ិក ឆន ំ ២០០៤។

56

Amnesty International, ‘Rights Razed: Forced Evictions in Cambodia’, ឆន ំ ២០០៨, ទំព័រទី ២; Licadho (របយករណ៍េផ ងៗ),

http://www.licadho.org/ (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។ 57

Licadho, ‘Violent land eviction in Cambodia's tranquil beachside municipality’, ៃថងទី ៣ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៧,

http://www.licadho.org/articles/20070503/52/index.html (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); េសចក្ដីែថងអំពី ថ នភពៃន្រគ

រទំង

ែដល្រតវបនេដញេចញពី្រកមមតភព ទី ៤ ្រកង្រពះសហនុ េ យអងគករBridges Across Borders Southeast Asia (BABSEA) េហយ ិ ី ី នង ិ Centre on Housing

Rights and Evictions (COHRE), ៃថងទី ១៨ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨, http://www.cohre.org/store/attachments/Cambodia%20-

%20COHRE%20and%20BAB%20Joint%20Statement%20on%20Sihanoukville%20(18%20May%202008).doc (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខ ធនូ ឆន ំ ២០០៨); Licadho, ‘Nine residents found guilty of assaulting Cambodian police during land eviction,’ ១០ ែខកកក 58

59 60 61

MIME,

ឆន ំ ២០០៧។

ជញប័ណែសងរុករកធនធនេផ ងៗ ឆន ំ ២០០៨។

Douglas Gillison, ‘NGOs call for a Moratorium on Mining Licences’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ២៥ ែខវចឆ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨។ ្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ, រដ្ឋធមមនុញញៃន្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ, ឆន ំ ១៩៩៩។

Jane Mélanie, Marina Kim, Sam Hester, Peter Berry, Allison Ball នង ិ Karen Schneider, ‘Enhancing ASEAN Minerals Trade and Investment:

Cambodia’, ឆន ំ ២០០៥, ទំព័រទី ៣, http://www.aadcp-repsf.org/docs/04-009b-FinalCountryReport.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខកញញ ឆន ំ

២០០៨); ឧទហរណ៍ សូមេមល ី Circular #001 on Suspension and Revocation of Mineral Resources (ៃថងទី ២៥ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៤) ; Circular #002

on Preventing Measures Against Anarchic Mineral Exploitation in Provinces / Municipalities in the Kingdom of Cambodia (ៃថងទី ២៥ ែខឧសភ ឆន ំ

ស្រមប់ធនធនែរ្រគប់ ៉ ្របេភទ (ៃថងទី ៣១ ែខមក ឆន ំ ២០០៥)។ ២០០៤) េហយ ិ ិ ី នង ិ អនុ្រកតយ ឹ េលខ ០៨ ស្ដីពីេគលករណ៍វនេយគ 62

ជរ ្ឋ ភបល កមពុ ជ ‘ចបប់ស្ដព ិ ី ក ី រ្រគប់្រគងនង ិ ករេធី

ជវកមម ធនធនែរ’,៉ ឆន ំ ២០០១, ម្រ ី

ទី ១១, http://www.gocambodia.com/laws/pdf/LAW-01-

Mineral %20Resource %20Mgt-E.pdf (បនេមីលេលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 63

បទសមភសន៍ជមួយម នី MIME មួយរូប ឆន ំ ២០០៨; ្រកម្របក ឹ អភវឌ ិ ន៍កមពុ ជ http://www.cambodiainvestment.gov.kh/?q=ii_land (បនេមើលេលើកចុង

េ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨)។

64

NGO Forum, ‘Environmental and Social Impacts of Expansion of the Extractive Industries Sector’, ែខវចឆ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨;

http://www.cambodiainvestment.gov.kh/?q=ii_land (បនេមើលេលើកចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆនំ ២០០៨)។ 65

ម្រ

ៃនម្រ

ទី ៧ នង ធនធនែរ’,៉ ឆន ំ ២០០១៖ អនកែដលមនសទធ ី ិ ទី ២៥ ‘ចបប់សី្ដពីករ្រគប់្រគងនង ិ ករេធី ជវកមម ិ ិកន់កប់ ជធមម

ទី ៧ ៃនចបប់ស្ដីពីធនធនែរ ៉ ទល់ែតបនផស់បូ ្ដរសទធ ិ ិកន់កប់ េទជប័ណកមមសិទធិសន ិ (សំ ងេលីម្រ

សហគមន៍ជនជតិេដម ី ភគតច ិ ក៏មន ិ ប់បញចូ លកនុ ង 'កមមសទធ ិ ិដីធីឯកជន' ែដរ។

មន ិ បនចត់ទុកថ បំេពញលកខខណ

ទី ៣៩ ៃនចបប់ភូមបល ), េហយ ិ ី ប័ណកមមសទធ ិ ដ ិ ី

50


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

66

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឯកឧត្ដម រដ្ឋម នី ស៊ុយ ែសម េនកនុ ងែខតុ

របយករណ៍េនះ ែដលទក់ទងនង ឹ េ 67

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតមួយេទេ

េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េឈមះេ

68

69

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ំ កជទវ ជ េខង េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង

ំ កជទវ អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍

ំ កជទវ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

ទំនក់ទំនងផទល់ ជមួយអនកេធករ ី ខងសទធ ិ ម ិ នុសយ ឆន ំ ២០០៨; បទសមភសន៍ជមួយម នី MIME មួយរូប ឆន ំ ២០០៨។

NGO Forum, ‘Environmental and Social Impacts of Expansion of the Extractive Industries Sector’, ែខវចឆ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨; Amnesty International,

‘Rights Razed: Forced Evictions in Cambodia’, ៃថងទី ១១ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៨។ 70 71 72 73

ម្រ

ម្រ

ទី ២០ 'ចបប់សី្ដពីករ្រគប់្រគងនង ិ ករេធី

ជវកមម ធនធនែរ,'៉ ឆន ំ ២០០១។ ី

ទី ១៦ ‘ចបប់សព ្ដី ក ី ចច ិ ករពរបរ ិ ថ ន នង ិ ករ្រគប់្រគងធនធនធមមជតិ ឆន ំ ១៩៩៦’។

Douglas Gillison, ‘NGOs to Meet Minister Over Protected Areas’, The Cambodia Daily Weekly Review, ៃថងទី ២-៧ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៧។ ធនគរពភពេ ិ

ក, តំបន់ប

្ដ ញអុិនធណត ី រុះ នង ឺ ិ ៃនគេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំ ិ តំបន់ករពរធមមជតិ, http://www.bpamp.org.kh/Main/bpamp_protect.htm

(បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

74

ជរ ្ឋ ភបល ្របេទសកមពុ ជ, ម្រ ិ

ទី ៣, អនុ្រកឹតយស្ដីពីករេរ បចំ នង ិ ករ្រប្រពត ឹ េទរបស់្រកសួងបរ ិ ថ ន, ៃថងទី ២៥ ែខកញញ ឆន ំ ១៩៩៧; ធនគរពភពេ ិ

ក តំបន់

្ដ ញអុិនធណត ី រុះ នង ឺ ិ ៃនគេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំ ិ តំបន់ករពរធមមជតិ, http://www.bpamp.org.kh/Main/bpamp_protect.htm (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្���កយ ៃថងទី

១១ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

75 76

Douglas Gillison, ‘Conservation Areas Not Inviolable, Says Minister’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ១៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៧ ទំព័រទី ១-២។

ទី ៤

ជរ ្ឋ ភប ិ លកមពុ ជ ‘Prakas (Declaration) on the Protection of Natural Areas – Ministry of Environment Declaration no. 1033’, ឆន ំ ១៩៩៤, ម្រ មមន ែរ ៉ េហយ ី ិ ឲយេធី ជវកមម ី នង ិ មន ិ ឲយេ្របីេ្រគ ងផទុ ះ េនកនុ ងតំបន់ធមមជតិករពរ,

http://sunsite.nus.edu.sg/apcel/dbase/cambodia/regs/cadnat.html#Top (បនេមល កមពុ ជ ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); ជរ ្ឋ ភបល ិ

‘Prakas on the Management and Suppression of Crimes against Natural Resources in the Prohibited Areas of Natural Resources Preservation – Ministry of Environment Declaration no. 258’ ឆន ំ ២០០៦។ 77

ជរ ្ឋ ភបល កមពុ ជ, ‘ចបប់សី្ដពក ធនធនែរ’,៉ ឆន ំ ២០០១, http://www.gocambodia.com/laws/pdf/LAW-01-Mineral ី ិ ី រ្រគប់្រគងនង ិ ករេធី ជវកមម

%20Resource %20Mgt-E.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 78

Erika Kinetz នង ិ Kay Kimsong, ‘More Companies Look to Mine Cambodia’s Wealth’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ២៩ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៦; Douglas

Gillison នង ិ Thet Sambath, ‘ Global Witness: Gov’t Contradicting Itself’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៦; Yun Samean, ‘Firms Get

Rights To Explore Protected Areas’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ២៣ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៧។ 79

80

NGO Forum, ‘Forests, Plantations and Concessions’ អតថបទស្រមប់សននិសទ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨។ ី CDCF, ែខវចឆ ធនគរពភពេ ិ

ក, ‘គេ្រមង្រគប់្រគងជីវៈចំរុះ នង ិ តំបន់ករពរធមមជតិ’, http://www.bpamp.org.kh/index.htm (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខកញញ

ឆន ំ ២០០៨); ្រពះ ជ

81

82 83 84

ច្រកកមពុ ជ ‘Kingdom of Cambodia Protected Area Law’, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់, ឆន ំ ២០០៨; ម្រ ម្រ

ទី ១១, ‘Kingdom of Cambodia Protected Area Law’, ឆន ំ ២០០៨។

ទី ១១, ‘Kingdom of Cambodia Protected Area Law’, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយអនកេធីករ NGO េហយ ី នង ិ ម នី MoE មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

ទំនក់ទំនងផទល់ ជមួយអនកេធីករ NGO មួយរូប, ែខេម

ឆន ំ ២០០៨; NGO Forum, ‘Environmental and Social Impacts of Expansion of the Extractive

Industries Sector’, អតថបទស្រមប់សននិសទ ី CDCF, ទំព័រទី ៥។

85

ធនគរពភពេ ិ

ក, ‘គេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំ ី រុះ នង ិ តំបន់ករពរធមមជតិ’, http://www.bpamp.org.kh/Main/bpamp_protect.htm (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថង

ធនគរពភពេ ិ

ក, គេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំ ី រុះ នង ិ តំបន់ករពរធមមជតិ, Annual Project Progress Report 2004, ទំព័រទី ១១,

ទី ១០ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

86

http://www.bpamp.org.kh/Download/Anual_Report/BPAMP%202004%20annual%20report.pdf (បនេមល ិ ិក ឆន ំ ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១១ ែខវចឆ

២០០៨)។ 87

IUCN, ‘The IUCN Red List of Threatened Species’, ឆន ំ ២០០៨, http://www.iucnredlist.org/details/14519 (បនេមល ិ ក ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៧ ែខវចឆ ិ

ឆន ំ ២០០៨)។ សូមេមល ី ផងែដរ៖ Conservation International, ‘Cambodia Profile’, ឆន ំ ២០០៨, ទំព័រទី ១១,

http://www.conservation.org/explore/regions/asia-pacific/cambodia/Pages/overview.aspx (បនេមល ិ ិក ឆន ំ ២០០៨)។ ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខវចឆ 88

Ian Baird នង ិ Philip Dearden, ឆន ំ ២០០៣, 'Biodiversity, conservation and resource tenure regimes: A case study for Northeast Cambodia

Environmental Management', ទំព័រទី ៥៤១-៥៥០; 'Final Report, March 2000 – December 2006' ៃនគេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំ ី រុះ នង ិ តំបន់ករពរធមមជតិ, ទំព័រ ទី ៨។

51


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

89

Louis Lebel , Rajesh Daniel, នង ិ Nathan Badenoch, ‘State, commerce and commons: conservation with communities in upper tributary

watersheds’, USER Working Paper WP-2006-02, Unit for Social and Environmental Research, Chiang Mai University, ឆន ំ ២០០៦, ទំព័រទី ១-២៣។ 90

ធនគរពភពេ ិ

ក, គេ្រមង្រគប់្រគងជវៈចំ ី រុះ នង ិ តំបន់ករពរធមមជតិ, http://www.bpamp.org.kh/Main/bpamp_vnp.htm (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី

១០ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 91

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយ្របភពសមងត់មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; Douglas Gillison, ‘World Bank Seeking Answers Over Dragon’s Tail’, The Cambodia Daily,

ៃថងទី ១៧ ែខសី

ឆន ំ ២០០៧; Douglas Gillison, ‘Cambodia Braces for Mining Invasion’, Asia Sentinel, ៃថងទី ២១ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៧; Global Witness

បនសរេសរសំបុ្រតេទនយកទំងពរីរូប ៃន្រកមហ៊ុន ធនធនឥណូ សុីន េ

របស់ពួកេ ករអធបបយ ិ

ក Jeremy Snaith េហយ ី នង ិ េ

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ពួកេ

របយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

92

93 94

ក David Evans េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំ

ក េហយនង ី ិ ្រកមហ៊ុន ធនធនឥណូ សុីន។ េនេពលេបះពុមព

Douglas Gillison, ‘World Bank Seeking Answers Over Dragon’s Tail’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ១៧ ែខសី

ឆន ំ ២០០៧។

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកវភគ វស័ ិ ិ យឧស ហកមម, ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៨។

សំបុ្រតពរី ដ្ឋម ន្រី កសួង MIME ឯកឧត្ដម ស៊ុយ ែសម េទរដ្ឋម នី MoE ឯកឧត្ដម ម៉ុក ម៉េរត៉ េដមប ី េី សនស ី ុំករអនុញញតឲយ្រកមហ៊ុន ឥណូ សុន ី បេងកីតជរំ មូំ ល ្ឋ ន េនកនុ ង

េខតរតនគរី ី នង ិ េខតសទង ឹ ែ្រតង ស្រមប់េគលបំណងែសងរុករកធនធន, ៃថងទី ២៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨។ 95

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន ថមរតនៈ េនកនុ ងែខវចឆ របស់របស់្រកមហ៊ុន អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុន ថមរតនៈ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។ 96

John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ េនកនុ ង U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ ២០០៦; Chea Sieng Hong, ‘Mineral

Exploration and Mining Projects in Cambodia’, ឆន ំ ២០០៦, http://www.gmsbizforum.com/dmdocuments/MGS_MI2.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថង ទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 97 98

ករេសុប ី អេងកតេន

មកែនង របស់ Global Witness , ឆន ំ ២០០៥, ២០០៦ នង ិ ២០០៨។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន

ហរណ ័ នហរ ័ េ្រគ ង្រប ី ណ

អធបបយ អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ិ ឹ ្រកមហ៊ុន របយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

99

ទភ ី ន ក់ងរ

ប់ នង ិ ម៉សុីន ្របេទសជតិចន ិ េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករ

ហរណ ័ នហរ ័ េ្រគ ង្រប ប់ នង េនេពលេបះពុមព ី ណ ិ ម៉សុន ី ្របេទសជតិចន។ ិ

រព័ត៌មនXinhua ‘Cambodia, China to Cooperate on Iron Mine Exploration’, People’s Daily Online, ៃថងទី ២០ ែខមន ី ឆន ំ ២០០៥,

http://english.people.com.cn/200503/20/eng20050320_177505.html (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 100 101 102 103

DFDL Mekong, ‘Weekly Law Update’, ៃថងទី ១២ ែខសី

្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ

ឆន ំ ២០០៨, ទំព័រទី ៣។

ជញប័ណែសងរុករក ស្រមប់្រកមហ៊ុន ថម រតនៈ ពី្រកសួងឧស ហកមម ែរ ៉ នង ិ ថមពល, ៃថងទី ៣ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨។

BBC Monitoring International Reports, ‘Cambodia, China to Cooperate on Iron Mining’, Xinhua, ៃថងទី ១៩ ែខមន ី ឆន ំ ២០០៥។ ករេសុប ី អេងកតេន

មកែនង របស់ Global Witness , ឆន ំ ២០០៥, ២០០៦ នង ិ ២០០៨; Bill Bainbridge, ‘Another Island Resort Planned’, The Phnom

Penh Post, ៃថងទី ១៧ ែខកញញ ឆន ំ ២០០២; Ministry of Defence, ‘Directory of the High Command’,

http://www.mond.gov.kh/index/keypersonal.asp?kp=kphigh (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៩ Sept ឆន ំ ២០០៨)។ 104

105 106

បទសមភសន៍ជមួយបុគគលក ិ ករ ្ឋ នអណូ ្ដ ងែរមួ៉ យរូប, ឆន ំ ២០០៨។ Global Witness, ‘ែខ ្រស

យ អនកលួចជតិ’, ឆន ំ ២០០៧, ទំព័រទី ៩៤។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន ខននតក អំពេី រ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ិ ឺ ិ េនកនុ ងែខវចឆ ី ុំករអធបបយ ិ

ព័នធ ឬទក់ទងនង េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ឹ ខននតក។ ិ ឺ ិ ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។ 107

Kenertec, ‘Kenertec takes over Rovieng iron mine in Cambodia’, ៃថងទី ១៤ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨,

http://www.kenertec.co.kr/english/relations/whatsnew_read.asp?page=1&num= (បនេមល ិ ិក ឆន ំ ២០០៨)។ ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២០ ែខវចឆ 108

109

បទសមភសន៍ជមួយអនកតំ

ង្រកមហ៊ុន, ឆន ំ ២០០៨។

ជរ ្ឋ ភបល កមពុ ជ, ‘ចបប់សី្ដពក ធនធនែរ’,៉ ឆន ំ ២០០១, http://www.gocambodia.com/laws/pdf/LAW-01-Mineral ី ិ ី រ្រគប់្រគងនង ិ ករេធី ជវកមម

%20Resource %20Mgt-E.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 110 111

បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយអនកតំ ជរ ្ឋ ភបល កមពុ ជ, ម្រ ិ

ង្រកមហ៊ុនមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

ទី ២៧, ‘ចបប់សី្ដពីករ្រគប់្រគងនង ិ ករេធី

ជវកមម ធនធនែរ’,៉ ឆន ំ ២០០១, http://www.gocambodia.com/laws/pdf/LAW-01ី

Mineral %20Resource %20Mgt-E.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 112

113

បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយម នី MIME មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។ បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

52


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

114

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន BHP ប៊ិលលតុ ិ ន េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង េដមប ី េមល ឹ ្រកមហ៊ុន េហយ ី បនទទួលចេមយ។ ី ី ី ព័ត៌មនបែនថមអំពីចេមយ ី េនះ សូមេមល ី ទំព័រ ##។ ស្រមប់សំេ

ចេមយ ី េនះ សូមទក់ទងមក Global Witness 115 116

The Cambodia Daily, ‘Gov’t gets $2.5 Million for Mine Exploration Contract’, ៃថងទី ២២ ែខឧសភ ឆនំ ២០០៧។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទឯកឧត្ដម លម ឹ គនេ

េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ

117

មួយចបប់េពញេលញ ៃន

ម mail@globalwitness.org។

េនកនុ ងែខវចឆ របស់េ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

The Cambodia Daily, ‘Gov’t gets $2.5 Million for Mine Exploration Contract’, ៃថងទី ២២ ែខឧសភ ឆនំ ២០០៧; បទសមភសន៍ជមួយសមជក ិ សភ ឆន ំ

២០០៨។ 118

119 120 121 122

សំបុ្រតពី្រកមហ៊ុន BHP ប៊ិលលតុ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨។ ិ ន េទកន់ Global Witness, ៃថងទី ១៣ ែខវចឆ

្រកសួងេសដ្ឋកចច ិ នង ិ ហរញញ ិ វតថុ , ‘Tableau des Opérations Financières de l'Etat’, ផលចំណូលមន ិ ែមនពនធ រ មកពីសមបទនែរ,៉ ឆន ំ ២០០៦។ Kenertec, ‘Kenertec takes over Rovieng iron mine in Cambodia’, ៃថងទី ១៤ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយអនកតំ

ង្រកមហ៊ុនមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

John C Wu, ‘The Mineral Industry of Cambodia’ េនកនុ ង U.S. Geological Survey Minerals Yearbook, ឆន ំ ២០០៧,

http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2007/myb3-2007-cb.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១២ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 123 124

បទសមភសន៍ជមួយអនកតំ

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 125 126 127 128

130 131

ក ចយ េនកនុ ងែខវចឆ របស់េ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

បទសមភសន៍ជមួយអនក្រសកមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; បទសមភសន៍ជមួយអនកតំ

ករសេងកតេន មកែនង, ឆន ំ ២០០៨; បទសមភសន៍ជមួយអនកតំ Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដល

ង្រកមហ៊ុនមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

ង្រកមហ៊ុនមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយអនក្រសកមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធីករអងគករ, ឆន ំ ២០០៨។

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 129

ង្រកមហ៊ុនមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

ក គត គមេ ះ េនកនុ ងែខវចឆ របស់េ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ឹ ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

បទសមភសន៍ជមួយអនក្រសកមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធីករ NGO, ឆន ំ ២០០៨។ ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធីករអងគករ, ឆន ំ ២០០៨។

ទំនក់ទំនងផទល់ ជមួយអនកេធីករខងសទធ ិ ម ិ នុស ឆន ំ ២០០៨; Suon Kanika, ‘Land Disputes in Kampong Thom’, ៃថងទី ២ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៨; Yun

Samean, ‘Casino Planned on Minority Land in Ratanakiri’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ៨ ែខមន ី ឆន ំ ២០០៧; Kenneth Fernandes, ‘Cambodia

Eviction Monitor’, េលខ ១, ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៧, http://www.cohre.org/store/attachments/Eviction%20Monitor%20Jan-Dec%202006.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); Pascal Khoy, ‘Vers de casinos dans le nord-est du pays’, La Lettre du Cambodge, ែខេម

ឆន ំ

២០០៧, http://ccfcambodge.org/lettre/LettreDuCambodge05.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); Kuch Naren, ‘Koh Tonsay

Families Say Relocation Will Ruin Them’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ២ ែខសី 132

ឆន ំ ២០០៦។

James Welsh នង ិ Prak Chan Thul, ‘Lakeside Owners in Dark Over Development Plans’, The Cambodia Daily; ទំនក់ទំនងផទល់ ជមួយអនក

យករណ៍ព័ត៌មន ឆន ំ ២០០៨។

133

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន វ ី

ពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុន វ ី

េលញ ៃនចេមយ ី េនះ សូមទក់ទងមក Global Witness 134

កូមន ិ េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដល ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

កូមន េដមប ី េមល ិ េហយ ី បនទទួលចេមយ។ ី ី ី ព័ត៌មនបែនថមអំពច ី េមយ ី េនះ សូមេមល ី ទំព័រទី ##។ ស្រមប់សំេ

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនក យករណ៍

មួយចបប់េពញ

ម mail@globalwitness.org។

រព័ត៌មន ឆន ំ ២០០៨; ‘Viet Nam, Cambodia Sign Mineral Exploration Deal’, VNS, ៃថងទី ៣ ែខកកក

ឆន ំ ២០០៧

http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=01ECO030707 (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ េនៃថងទី ១៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); ‘Vinacomin

to Explore Metal Ore in Cambodia’, Vietnamese Diplomatic Missions,

http://www.mofa.gov.vn/vnemb.be/vi/vnemb.vn/cn_vakv/ca_tbd/nr040824144816/ns070703034527/ (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ េនៃថងទី ១៥ ែខកញញ

ឆន ំ ២០០៨); Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុនែរ ៉ មុំ ហគូដ

របស់អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង ក់ េនកនុ ងែខវចឆ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុនេនះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។ 135 136 137

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនក យករណ៍

សំបុ្រតពី្រកមហ៊ុន វ ី

រព័ត៌មន, ឆន ំ ២០០៨។

កូមន ិ ិក ឆន ំ ២០០៨។ ិ េទកន់ Global Witness, ៃថងទី ៥ ែខវចឆ

ំ ំ កជទវ ប៊ុន ៉ នី េនកនុ ងែខតុ ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ កជទវ អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង ី ស ី ុំករអធបបយ ិ ំ កជទវ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន បនទទួ ល ចេមយ េទ។ ិ ី

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ

53


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

138

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ

139

140 141 142

ក្រសី ជង ឹ សុភព េនកនុ ងែខតុ

ក្រសី អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង

ក្រស។ ី េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

រូបភពពព ចន ិ ិ ី ័ត៌មនទូរទស ន៍េន្របេទសកមពុ ជ ឆន ំ ២០០៤ ទទួលយកេ យ Global Witness; បញជ ីអនកចូលរួមសននស ិ ទ ី កំពូលស្ដព ី ព ី ណជជ ិ កមម នង ិ ករវនេយគ ិ ៊ ន http://www.cabiforum.org/foreign.html។

កំណត់េហតុពីករ្របជុំរបស់្រកសួងកសកមម េនឯទីបញជករទូេទៃន RCAF ៃថងទី ៣ ែខកុមភៈ ឆន ំ ១៩៩៧។ ិ

ករសេងកតេន មកែនង ឆន ំ ២០០៣ ២០០៤ នង ិ ២០០៥; បទសមភសន៍ជមួយអនក្រសក ឆន ំ ២០០៣ នង ិ ២០០៤។

Solana Pyne នង ិ Yun Samean, ‘Hun Sen says Global Witness lied in Report’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ៧ ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៤។ សេម្ដច ហ៊ុន

ែសន េហយ ី នង ិ ម នីជន់ខពស់មួយចំនួនេទ ត បនេធីករ យ្រប

143

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

រេ យសំដីជេ្រចន ី ដង ែដល្រតវបន យករណ៍យ៉ងសុះ

ករចុះបញជ ី្រកមហ៊ុន Wuzhishan LS Group Ltd. [្រកម វូជី

កន់ហ៊ុន វូជី

ន បីរូប គឺ េល វ េវ ៉ េ

យ អស់រយៈេពលប៉ុនមនឆនេំ ហយ។ ី

ន ចំកត់] របស់្រកសួងពណជជ ិ កមម ៃថងទី ២៤ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៤ (ឯក

រេនះ

ក់េឈមះអនក

េម៉ងឃន ំ ចុះ ី នង ិ សុី គង់្រទវី); កចច ិ ្រពមេ្រព ងផ្ដល់សមបទនដីេសដ្ឋកចច ិ ទំហំ ១៧៦.០៦៥ ហ.ត. េនកនុ ងេខតកំពង់ឆនង

ហតថេលខេ យរដ្ឋម នី MAFF ឯកឧត្ដម ឈ សុង ៃថងទី ៨ ែខមក ឆន ំ ២០០០; កចច ិ ្រពមេ្រព ងផ្ដល់សមបទនដីេសដ្ឋកចច ិ ទំហំ ១៣៨.៩៦៣ ហ.ត. េនកនុ ងេខត េពធ

ត់ ចុះហតថេលខេ យរដ្ឋម នី MAFF ឯកឧត្ដម ឈ សុង ៃថងទី ៨ ែខមក ឆន ំ ២០០០; ប័ណព័ត៌មនMAFF ស្ដព ី ីសមបទនដីេសដ្ឋកចច ិ េខតមណលគរី ី

១០.០០០ ហក រ របស់ វូជី ិ

ន http://www.maff.gov.kh/elc/comprofiles/mdwuzhis.html (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨);

័ ) នង ំ ) ចុះហតថេលខេ យរដ្ឋម នី ៃន កចច ិ ្រពមេ្រព ងស្រមប់សមបទនដីេសដ្ឋកចច ិ ចំនួនពរី ទំហំ ៧០.០០០ ហ.ត. (បនទយមនជយ ិ ២៣០.០០០ ហ.ត. (បត់ដបង

គណៈរដ្ឋម នី គឺឯកឧត្ដម ស៊ុ ម៉នត នង ិ នង ិ េន កណុន ទី្រកងភនំេពញ ៃថងទី ៨ ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ១៩៩៨; ក្រមងទនន ិ ន័យ GIS របស់្រកសួងេរ បចំែដនដី នគរូបនយកមម ី ិ

័ នង ំ សំណង់ ែដលបងញសមបទនដីេសដ្ឋកចច ឆន ំ ២០០៤; DFDL, ‘Weekly Law Update’, ៃថងទី ១ ែខវចឆ ិ ិក ឆន ំ ិ ទំងពរី េនកនុ ងេខតបនទយមនជយ ិ បត់ដបង

២០០៦; Kay Kimsong, ‘High Hopes for New Economic Zone in S'ville’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ៣០ ែខវចឆ ិ ិក ឆន ំ ២០០៦; ទំនក់ទំនងផទល់ ជមួយ

បុគគលក ិ ៃន UNOHCHR ឆន ំ ២០០៧; World Rainforest Movement, The Death of the Forest – A Report on Wuzhishan’s and Green Rich’s Tree Plantation Activities in Cambodia, WRM Series on Tree Plantations េលខ ៤ ឆន ំ ២០០៦ ទំព័រទី ២១។

144

Global Witness បនគណនថ ្រកមហ៊ុន ភពមុ ំ ដីសរុបរបស់្របេទស ី ិច កន់កប់ដី ១.៣៣៣.៩៣១ ហ.ត. ជសមបទនៃ្រពេឈ ី នង ិ សមបទនដីេសដ្ឋកិចច។ ទំហៃផទ

កមពុ ជ គឺ ១៨.១០៤.០០០ ហ.ត.។ 145 146

្រកសួងពណជជ ិ កមម ឯក ជរ ្ឋ ភបល កមពុ ជ ិ

រចុះេឈមះ្រកមហ៊ុនស្រមប់្រកមហ៊ុន ជ

ថមពល សុណ ី ី ូ នង ិ េប៉្រត កំជន។

ជញប័ណែសងរុករកធនធន េលខ ៧២៧ ៃថងទី ៨ ែខសី

ឆន ំ ២០០៨; លខត ិ ិ បញជក់កមមសទធ ិ ្រិ កមហ៊ុនរបស់្រកសួងពណជជ ិ កមម េលខ

២៣១៥/០៥E ស្រមប់ ចុង សុីន ៃថងទី ២៤ ែខមន ី ឆន ំ ២០០៥; លខត ិ ិ បញជក់កមមសទធ ិ ិ្រកមហ៊ុនរបស់្រកសួងពណជជ ិ កមម េលខ ២៣៥៦/០៥E ស្រមប់ហុងហ៊ូ-្រទី ភព ៃថងទី ២០ ែខេម

147

ឆន ំ ២០០៥។

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយ្របភពសមងត់ ឆន ំ ២០០៨; James Welsh នង ិ Prak Chan Thul, ‘Lakeside Owners in Dark Over Development Plans’, The

Cambodia Daily។

148

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ

149

150

កអភបល ្រកងភនំេពញ េនកនុ ងែខវចឆ របស់េ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ិ ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង

ករ្របកសព័ត៌មនរបស់អងគករ Amnesty International, ‘Cambodia: Lake Filling Must Not Lead to Forced Evictions’, ៃថងទី ២៧ ែខសី

ឆន ំ ២០០៨។

ករយល័ យ្របចំ្របេទសកមពុ ជ របស់គណៈកមមធករ ិ ិ សទធ ិ ម ិ នុស ៃនអងគករសហ្របជជតិ, ‘Economic Land Concessions: A Human Rights Perspective’,

ឆន ំ ២០០៧។

151

152

Chhay Channyda, ‘Lake residents want justice’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ២៨ ែខសី

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធីករខងសទធ ិ ិមនុស ឆន ំ ២០០៨ ; Save Boeung Kak Lake Coalition, http://saveboeungkak.wordpress.com (បនេមល ី

េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

153

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុនែរ ៉

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុនែរ ៉ 154

វេធន ី េនកនុ ងែខតុ

156 157 158

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

វេធន ី ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

បទសមភសន៍ជមួយអនក្រសកមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; Douglas Gillison នង ិ Thet Sambath, ‘ Global Witness: Gov’t Contradicting Itself,’ The Cambodia

Daily, ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៦; Kingdom of Cambodia, ម្រ

155

ឆន ំ ២០០៨។

ទី ១១, ‘Protected Area Law’, ែខមក ឆន ំ ២០០៨។

Douglas Gillison នង ិ Thet Sambath, ‘NGO: Ministry to Probe Sanctuary Confrontation’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ២៧ ែខសី

ឆន ំ ២០០៨។

្របភពដែដល។

បទសមភសន៍ជមួយទ

ន RCAF េនឯករ ្ឋ ន្រកមហ៊ុនែរ ៉

វេធន ី , ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយអនកយម RCAF, ឆន ំ ២០០៨; Mineral Information Institute, ‘Antimony’, http://www.mii.org/Minerals/photoant.html (បនេមល ី

េលក ិ ិក ឆន ំ ២០០៨)។ ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២០ ែខវចឆ

159

កចច ិ ករេន

មទីកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

54


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

160 161

កចច ិ ករេន

មទីកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 162

163

កចច ិ ករេន

កវេរសនយ៍ របស់េ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី Aoch Chany េនកនុ ងែខវចឆ ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

មទីកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន ជយ៉ ី ូ សុីមកូ នង ិ វី

កូមន ិ េនកនុ ងែខតុ

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ង ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

របយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ី ូ សុីមកូ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witnesss បនទទួលចេមយ ឹ ្រកមហ៊ុន ជយ៉ ី មកព្រី កមហ៊ុន វី

164

កូមន។ េដមប ី េមល ិ ី ី ព័ត៌មនបែនថមអំពីចេមយ ី េនះ សូមេមល ី ទំព័រទី ##។

Geosimco, ‘About Us’, http://geosimco.vn/default.asp?langID=1&CatID=3&itemID=117&objCode=&npage= (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៥

ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 165 166 167

Douglas Gillison នង ិ Kuch Naren, ‘VN Co Takes 70 Per cent in Sanctuary Mining’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ១ ែខសី

ករេសុប ី អេងកតេន

មកែនង របស់ Global Witness , ឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធីករ NGO មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

Col. DJ Mead (Ret.), ‘Reforming the Royal Cambodian Armed Forces: Leadership is the Key’, The Phnom Penh Post, ៃថងទី ៣០ ែខមក – ៃថងទី

១២ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៤; AFP, ‘Cambodia Pushes Ahead with Military Conscription Plans,’ ៃថងទី១៩ ែខកកក

Cut’, ឆន ំ ២០០៤។ 168

169 170

Global Witness, ‘Taking a Cut’, ឆន ំ ២០០៤; Global Witness, ‘ែខ ្រស ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយេ

172

174 175

177 178 179

ន់្រឌ មកដន់ ិ

ករសេងកតរបស់្រកមហ៊ុន Global Witness េន ក់េផញីេទតុ

181 182

ក្រមងឯក

ករេខតេពធ

ររបស់្រកសួងងបរ ិ ថ ន

184 185

ក់េផញីេទតុ

187 188 189

ករេខតេពធ

ត់, ៃថងទី ៧ ែខមន ី ឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងជមួយ្របភពសមងត់ពរីរូប, ឆន ំ ២០០៨។

្រទី េនកនុ ងែខវចឆ របស់េ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។ កចច ិ ករេន

មទីកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

្រកសួងពណជជ ិ កមម ឯក

រចុះេឈមះ្រកមហ៊ុនស្រមប់្រកមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation, ឆន ំ ២០០៦; ខតប័ ិ ណរបស់្រកមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation

ក្រមងឯក

ររបស់្រកសួងងបរ ិ ថ ន

្របភពដែដល។

ក់េផញីេទតុ

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ ក្រមងឯក

ករេខតេពធ ក ៊ ង សុខ

ត់, ៃថងទី ៧ ែខមន ី ឆន ំ ២០០៨។ យ េនកនុ ងែខវចឆ របស់េ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

ររបស់្រកសួងងបរ ិ ថ ន

ក់េផញីេទតុ

ករេខតេពធ

បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់បីរូប, ឆន ំ ២០០៨។ Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ក ជង របស់េ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី គមងួ ី ស ឹ ន េនកនុ ងែខវចឆ ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់ពរីរូប, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់ពរីរូប, ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness, ‘ែខ ្រស

ំ កទី II នង យអនកលួចជតិ,’ ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៧, ជពូ ិ III។

Yun Samean នង ិ Douglas Gillison, ‘Gov’t seeks to clear name with Global Witness probe’, The Cambodia Daily, ៃថងទី ៤ ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៧;

អេងកតអំពីករសននិ ្ឋ ន េនកនុ ងរបយករណ៍ ែខ ្រស 191

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍

ត់, ៃថងទី៧ ែខមន ី ឆន ំ ២០០៨; បទសមភសន៍ជមួយអនកេធីករ NGO មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតេទសេម្ដចអគគនយរដ្ឋម នី ហ៊ុន ែសន េនកនុ ងែខតុ 190

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដល

បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 186

ររបស់្រកសួងង

ត់, ៃថងទី ៧ ែខមន ី ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 183

កលវទយល័ យរដ្ឋតក ិ ិ ស់ េនទ្រី កងអសទន ិ , ែខកញញ ឆន ំ

មទក ី ែនង, ឆន ំ ២០០៨; បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; ក្រមងឯក

ែដលយកបនេនកនុ ងែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៨។ 180

យ អនកលួចជតិ’, ឆន ំ ២០០៧។

ល់ដ៍, មជឈមណលធនធនរុកខជត,ិ

ខតប័ ិ ណផ យរបស់្រកមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation ែដលយកបនេនកនុ ងែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៨។

ពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 176

កបណិ ត េច

ខតប័ ិ ណរបស់្រកមហ៊ុន Float Asia Friendly Mation ែដលយកបនេនកនុ ងែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៨។

បរ ិ ថ ន 173

ឆន ំ ២០០៦; Global Witness, ‘Taking a

ំ កទី IV; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកេធីករអងគករ, ឆន ំ ២០០៨។ យ អនកលួចជតិ’, ឆន ំ ២០០៧, ជពូ

Global Witness, ‘ែខ ្រស

២០០៤។ 171

ឆន ំ ២០០៨។

ឆន ំ ២០០៨ េដមប បនចត់វធនករណ ៍ េដមប ិ ី ស ី េី សុប ី ួរថ េតីរ ្ឋ ភបល ិ ី

យអនកលួចជត។ ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។ ិ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន

Yun Samean, ‘Timber Company Owner Denies Illegal Logging,’ The Cambodia Daily, ៃថងទី ៩ ែខតុ

បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់ពរីរូប, ែខតុ

ឆន ំ ២០០៧។

ឆន ំ ២០០៨។

55


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

192 193

ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយ្របភពសមងត់មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។ កចច ិ ករេន

ំ មទីកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកជនញ ខងវស័ ិ យដក ឹ ជញជូ ន

មកប៉ល់, ឆន ំ ២០០៨; Global Witness

បនសរេសរសំបុ្រតេទ្របធនៃន ជញធរ គរ នង ្របេទសសងបុ ិ សំណង់ េហយ ី នង ិ ្របធនៃន្រកសួងអភវឌ ិ ន៍ជតិ ៃនរ ្ឋ ភបល ិ ិ រ ី េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំ

ករអធបបយ អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង សងបុ ិ ឹ រ ្ឋ ភបល ិ ិ រ។ី Global Witness បនទទួលចេមយ ី មកពី្របធន ់ ស្រមប់ព័ត៌មនបែនថមអំពីអីែដលបនសរេសរេនកនុ ងសំបុ្រតេនះ សូមេមល សំណង។ ី ទំព័រទី##។

194

195

បទសមភសន៍របស់ Global Witness ជមួយអនកតំ

ជញធរ

គរ នង ិ

ង្រកមហ៊ុនមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន សុីម៉ងត៍ ស-អរុណ េនកនុ ងែខវចឆ អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុន សុីម៉ងត៍ ស-អរុណ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។ 196

197

កចច ិ ករេន

មទក ី ែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន សុីម៉ងត៍ ឧត្ដម េនកនុ ងែខវចឆ អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដល ិ ិក ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុន សុម ី ៉ងត៍ ឧត្ដម។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។ 198

199 200

បទសមភសន៍ជមួយ្របភពសមងត់ពរីរូប, ឆន ំ ២០០៨។

ករសេងកតេន មកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

ករសេងកតរបស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨; សុីម៉ងត៍ ស-អរុណ [Saroon Concrete] ្រតវបន្របកបអក រខុសៗ គន េនកនុ ងទីរម ួ ្រកងេកះកុង នង ិ ិ តំបន់ជុំវញ

មនរួមទំង Sor Aroon Concrete នង ិ S-Aroon Concrete Part Ltd។

201

202 203 204

បទសមភសន៍ជមួយអនកតំ កចច ិ ករេន

ង្រកមហ៊ុន, ឆន ំ ២០០៨។

មទក ី ែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយកមមករខ ច់, ឆន ំ ២០០៨។

រ ្ឋ ភបល សងបុ ិ ិ រ,ី Yearbook of Statistics, ឆន ំ ២០០៨, ទំព័រទី ១៧, http://www.singstat.gov.sg/pubn/reference/yos/statsT-prices.pdf (បនេមល ី េលក ី

ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។ 205

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្របធនៃនគណៈមជឈម ិ េយធ ៃនកងទ័ពរ ំេ

ះ្របជជន ៃន

ធរណរដ្ឋ្របជជនចន ិ េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨

េដមប អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ី ស ី ុំករអធបបយ ិ ឹ កងេយធ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួល ចេមយ ី េទ���

206

207

ករេសុប ី អេងកតរបស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

សថិតិរបស់រ ្ឋ ភបល សងបុ ិ ិ រ,ី http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៥ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨);

Reuters, ‘Singapore finds it hard to survive without sand’, ៃថងទី ១៤ ែខេម 208

209

ឆន ំ ២០០៥។

United Nations Commodity Trade Statistics Division, ឆន ំ ២០០៧, http://comtrade.un.org (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៥ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ Singapore Ministry of National Development/Building Construction Authority Media Release, ‘Indonesian Sand Export Ban is Unlikely to Slow

Construction in Singapore’, ៃថងទី ២៤ ែខមក ឆន ំ ២០០៧, http://www.bca.gov.sg/newsroom/others/pr240107.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៦

ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 210

BBC News, ‘Indonesia Bans Sand to Singapore’, ៃថងទី ១២ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៧, http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6353633.stm (បនេមល ី េលក ី

ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៦ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 211

WALHI, ‘The Sand’s Dredged, the Country’s in the Dirt’, ៃថងទី ២៧ ែខមន ី ឆន ំ ២០០៧,

http://www.eng.walhi.or.id/kampanye/tambang/galianc/070327_sand_mining_cu/ (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៦ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។ 212

Ian M. Dutton, ‘If Only Fish Could Vote…’, េនកនុ ង Budy P. Resosudasmo, អនកេរ បចំេបះពុមព, ‘The Politics and Economics of Indonesia’s Natural

Resources’, ឆន ំ ២០០៥។ 213 214

រ ្ឋ ភបល ្របេទសសងបុ ិ ិ រ ី សំបុ្រតព្រី បធន

ជញធរ

គរ នង ិ ិក ឆន ំ ២០០៨។ ិ សំណង់ េទ Global Witness, ៃថងទី ១៩ ែខវចឆ

សមបទនដីេសដ្ឋកចច ិ ៖ MAFF, េសចក្ដីសេងខបស្ដីពី Koh Kong Plantation Company Ltd [្រកមហ៊ុន ចមករេកះកុង ចំកត់],

http://www.maff.gov.kh/elc/comprofiles/kkplantation.html (បនេមល ី ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); MAFF, េសចក្ដីសេងខបស្ដីពី Koh Kong Sugar Company

Ltd [្រកមហ៊ុនសករ េកះកុង], http://www.maff.gov.kh/elc/comprofiles/kksugar.html (បនេមល ី ៃថងទី ៩ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); Licadho, ‘Cambodian military

police mobilised to protect land concession of ruling party Senator’, ៃថងទី ៨ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៧,

http://www.licadho.org/articles/20070208/51/index.html (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); Kang Kallyan, ‘Des familles de Koh Kong

manifestent’, Cambodge Soir, ៃថងទី ៨ ែខមន ី ឆន ំ ២០០៧។

លខត ិ មួយរូប ៃនសហគមន៍ពណជជ ី ស ិ កមម ិ ិ អនុញញត េដមប ី ង់ នង ិ ្របតបត ិ ិកសុីណូ៖ ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយម នីមួយរូប, ឆន ំ ២០០៧; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយសមជក របស់្របេទសកមពុ ជ; Agence France Presse, ‘Cambodia maps out plan to lure tourists to Khmer Rouge sites,’ ៃថងទី ១៣ ែខេម

http://www.fourelephants.com/travel.php?sid=286; តំបន់ប

, ឆន ំ ២០០៥

្ដ ញអុន ិ ធណត ឺ ិ Phnom Penh Hotel, http://www.phnompenhhotel.com/recreation.php;

56


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់ក្ដប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

តំបន់ប

្ដ ញអុិនធណត ឺ ិ របស់ Koh Kong International Resort Club, http://www.kohkonginter.com;

លខត ី ្រី បតបត ិ ិ អនុញញត េដមប ិ ិកំពង់ែផមួយ៖ សេម្ដច ហ៊ុន ែសន, ‘Inaugurating a Zoo in Koh Kong Province’, Cambodia New Vision, េលខ60, ែខមក ឆន ំ ២០០៣,

http://209.85.135.104/search?q=cache:X5MqLtCiV_MJ:www.cnv.org.kh/cnv_html_pdf/cnv_60.pdf+ly+yong+phat&hl=en&gl=uk&ct=clnk&cd=10; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនក្រ

វ្រជវមួយរូប, ឆន ំ ២០០៦ នង ិ ២០០៧។

កចច ិ នូវផវូថនល់៖ DFDL ‘Weekly Law Update’, ៃថងទី ១៨ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៣, ី ស ិ ្រពមេ្រព ងេដមប ី ង់/ជួសជុលេឡង ី វញ

http://66.102.9.104/search?q=cache:1uy_LFIJ9QIJ:www.dfdl.com.kh/pdf/03Feb18eml_weely_law_update.pdf+ports+cambodia+Ly+Yong+Phat& hl=en&ct=clnk&cd=8&gl=uk; ់ កចច ី សង ិ ្រពមេ្រព ង េដមប ី

ព ន៖ Ek Madra (Reuters), ‘Cambodia's 'Wild West' poised on a bridge between two eras,’ The Philadelphia Inquirer, ៃថងទី

១៦ ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០២; សេម្ដច ហ៊ុន ែសន ‘Address to the inauguration of Spien Koh Kong over the Koh Pao Canal in Koh Kong Province’, ៃថងទី ៤

ែខេម

ឆន ំ ២០០២, www.cnv.org.kh/2002_releases/040402_kohkong_bridge_bot.htm;

កចច ី ផ ិ ន៖ ី ិ ្រពមេ្រព ងេដមប ី លត ិ /ែចកថមពលអគគស

ជញធរអគគស ិ នីកមពុ ជ, ‘Generation Licence for providing electric power generation service at Phnom

Penh, ៃថងទី ៣១ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៦, http://www.eac.gov.kh/pdf/licences/generation/LD_CEP %20_08-6-06__en.pdf;

ជញធរអគគិសនីកមពុ ជ,

‘Distribution licence for providing electric power distribution service at provincial town of Koh Kong and Osmarch town, Khum Osmarch, Samrong District, Oddor Meanchey Province – Duty Free Shop Co. Ltd.’, ៃថងទី ២២ ែខវចឆ ិ ិក ឆន ំ ២០០២,

http://www.eac.gov.kh/pdf/licences/distribute/dutyfreeshop_eng.pdf;

ជញធរអគគិសនីកមពុ ជ, របយករណ៍វស័ ិ យអគគិសនី ៃន្រពះ ជ

ឆន ំ ២០០៤, http://www.eac.gov.kh/pdf/report/Annual %20Report %202003_Eg.pdf

២០០៣, ែខតុ

ច្រកកមពុ ជ ឆន ំ

http://www.eac.gov.kh/khmer/pdf/report/Annual%20Report%202003_kH.pdf; សមជក ិ ្រកម្របក ឹ កកបទ្រកហមកមពុ ជ៖ កកបទ្រកហមកមពុ ជ ‘CRC has a new governing board and a new Secretary General’, ែខសី

ឆន ំ ២០០៦,

http://www.redcross.org.kh/khmer/event2006_4thGA.asp។

215

Licadho, ‘Cambodian military police mobilised to protect land concession of ruling party Senator’, ៃថងទី ៨ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៧,

http://www.licadho.org/articles/20070208/51/index.html; Asian Human Rights Commission Hong Kong, Urgent appeal, ‘Two villagers shot and several injured during the illegal forced eviction in Koh Kong’, http://www.ahrchk.net/ua/mainfile.php/2006/1998/ (ទំងអស់ បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។ 216

217 218 219

កចច ិ ករេន

មទីកែនង របស់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។

្របភពដែដល។

បទសមភសន៍ជមួយកមមករខ ច់, ឆន ំ ២០០៨។ MIME,

ជញប័ណស្រមប់អណូ ្ដ ងែរេបក ៉ ី នង ិ ករ ្ឋ ន យថម ស្រមប់្រកមហ៊ុន LYP ្រគប ចំកត់, ៃថងទី ១៥ ែខសី

MIME មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។ 220

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន

ជវកមម ែរ ៉ ផកយ្របំបី េនកនុ ងែខតុ ី

ឆន ំ ២០០៨; ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយម នី

ឆន ំ ២០០៨ េដមប អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុនែរ ៉ ផកយ្របំប។ ី េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

221

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន ធតុែរ ៉ អងគរវត េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដល ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ ្រកមហ៊ុន ធតុែរ ៉ អងគរវត ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

222

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទ្រកមហ៊ុន ធនធន អលេរ ៉ េនកនុ ងែខតុ ិ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ ែដល ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ។៉ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ឹ ្រកមហ៊ុន ធនធន អលេរ ិ ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

223

្រកសួងពណជជ ិ កមម, ករចុះេឈមះ្រកមហ៊ុនធតុែរ ៉ អងគករ វត ចំកត់, ៃថងទី ២៦ ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៦; ្រកសួងពណជជ ិ កមម, ករចុះេឈមះ្រកមហ៊ុន ែរ ៉ ផកយ្របំ ចំកត់;

ជរ ្ឋ ភបល កមពុ ជ, ជ្រកតយ ិ ឹ ចត់

ៃថងទី ១៩ ែខសី

224

តំបន់ប

ង ំ េ

ក ចម បូរ ី ជទី្របក ឹ របស់សេម្ដច េហង សំរន ិ , ៃថងទី ១០ ែខេម

ឆន ំ ២០០៧; ្រកមហ៊ុនអលេរ ,៉ ឯក ិ

ឆន ំ ២០០៨, http://www.elraymining.com/documents/filings.html (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៨ ែខតុ

ក់េផញីនង ឹ SEC,

ឆន ំ ២០០៨)។

្ដ ញអុិនធណត ឺ ិ របស់្រកមហ៊ុន ធតុែរ ៉ អងគរវត,

http://216.239.59.104/search?q=cache:qZQ593vC6XUJ:www.angkormineral.com/industries.php+angkor+minerals+overview&hl=en&ct=clnk&cd =2&gl=uk (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៨ ែខតុ

ឆន ំ ២០០៨); ្រកមហ៊ុនអលេរ ,៉ ឯក ិ

ក់េផញន ី ង ឹ SEC, ៃថងទី ១៩ ែខសី

http://www.elraymining.com/documents/filings.html (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៨ ែខតុ 225

តំបន់ប

២០០៨)។

226

ឆន ំ ២០០៨,

ឆន ំ ២០០៨)។

្ដ ញអុិនធណត ឺ ិ របស់្រកមហ៊ុន Eight Star Mining, http://eightstarmining.com/index.php (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៩ ែខតុ

ឆន ំ

្របភពដែដល។

57


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

227 228 229 230 231 232 233

ម្រ ម្រ ម្រ ម្រ ម្រ

ទី ២ េទ ៩, ចបប់េ្របងកត, ៃថងទី ២៨ ែខកញញ ១៩៩១។

ទី ៤៣.១, ចបប់េ្របងកត, ៃថងទី ២៨ ែខកញញ ១៩៩១។ ទី ៣, ជ្រកតយ ី ឹ សីពីករបេងកត ទី ១, ជ្រកតយ ី ឹ សីពីករបេងកត

ទី ៣, ជ្រកតយ ី ឹ សី ពក ី របេងកត

្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ, ម្រ

ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ, ជស/រតក ០១៩៨/០២០, ៃថងទី ២២ ែខមក ឆន ំ ១៩៩៨។

ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ, ជស/រតក ០១៩៨/០២០, ៃថងទី ២២ ែខមក ឆន ំ ១៩៩៨។

ជញធរេ្របងកតជតិកមពុ ជ, ជស/រតក ០១៩៨/០២០, ៃថងទី ២២ ែខមក ឆន ំ ១៩៩៨។

ទី ៥១, ‘រដធមមនុញញ ៃន្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ’, ឆន ំ ១៩៩៩។

ឧទហរណ៍ សូមេមល ជ្រកត ី ិ នស/រកម/០៦០៧/០១៦ សីពីករ្របកសឲយេ្របីចបប់សីពីករ្រគប់្រគងធនធនទក ឹ , ៃថងទី ២៩ ែខមថុ ិ ន ឆន ំ ២០០៧;

្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ, ‘Law on the Bar’, http://www.cdpcambodia.org/bar_law.asp (បនេមល ច្រក ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); ្រពះ ជ ធនធនែរ’,៉ ឆន ំ ២០០១; ម្រ ទី ៣, ‘ចបប់សីពីករេរ បចំទក នង កមពុ ជ, ‘ចបប់សព ី ឹ ដី នគរូបនយកមម ី ិ សំណង់’, ៃថងទី ២៤ ែខឧសភ ី ីករ្រគប់្រគងនង ិ ករេធី ជវកមម

១៩៩៤។ 234

235 236 237

ំ បទសមភសន៍ជមួយអនកជនញ ចបប់, ឆន ំ ២០០៨។

ំ ករសនទនរបស់ Global Witness ជមួយអនកជនញ ចបប់, ឆន ំ ២០០៨។

្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ, ម្រ

ទី 5 A, ‘Decision on the Amendment of the Chapter 2 of the Petroleum Regulations 1991’។

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទសេមច្រកម្រពះ នេ តម រណឫទធិ េនកនុ ងែខវចឆ អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍ ិ ក ី ស ិ ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ុំករអធបបយ ិ

េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ សេមច្រកម្រពះ។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

238

Global Witness បនសរេសរសំបុ្រតពរីចបប់ េទឯកឧតម សុខ

េនះ ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ

239

240

ម្រ

ន េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប ី ស ី ុំករអធបប ិ យរបស់េ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េ���ះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

ទី 5 B, ‘Decision on the amendment of the petroleum Regulations 1991 of the Kingdom of Cambodia, No.25’, ៃថងទី ១៩ ែខមន ី ឆន ំ ១៩៩៩។

Bertil Lintner, ‘One Big Happy Family in Cambodia’, Asia Times, ៃថងទី ២០ ែខមន ី ឆន ំ ២០០៧,

http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/IC20Ae03.html (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៣ ែខសី

241

242

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍

ឆន ំ ២០០៨)។

Asian Development Bank Sustainable Forest Management Project, Cambodian Forest Concession Review Report, ឆន ំ ២០០០។ Dr. Milton Osborne, ‘Stalemate Suits Hun Sen’, ែខេម

ឆន ំ ២០០៤, http://www.aseanfocus.com/asiananalysis/article.cfm?articleID=725 (បន

េមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។ 243

បទសមភសន៍ជមួយអនកវភគ វស័ ិ ិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨; World Investment News & Far Eastern Review, ‘Interview with Sok An’, ៃថងទី ១៦ ែខមន ី

ឆន ំ ២០០៣, http://www.winne.com/asia/cambodia/2004/vi11.php (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); តំបន់ប ្រកមហ៊ុន,

ញអុន ិ ធណត ឺ ិ របស់

http://www.petronas.com.my/intranet/ascope/ascope.nsf/828d93c5dee3de59482568a3001a276a/bd7519c4ff2efb8948256a1d00307927?opendo cument (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៤ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

244

បទសមភសន៍ ជមួយឯកឧតម សុខ

ន, េនកនុង

ថ នទូ តកមពុជ (UK), Trade Promotion Today, ឆនំ ២០០៧ េលខ ១,

http://www.cambodianembassy.org.uk/index.php?menu=18&link=1&slink=1&year=2007 (បនេមល ៃថងទី ៥ ែខមក 245 246

ឆនំ ២០០៩)។

្របភពដែដល។ ‘Opening Remarks by His Excellency Veng Sereyvuth Senior Minister, Minister of Tourism During the General Conference of 1998-2002’, ៃថងទី

៧ ែខឧសភ ឆន ំ ២០០៣, http://www.mot.gov.kh/speech/may_07_veng_speech.htm (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៥ ែខមក ឆន ំ ២០០៩);

ជញធរជតិ

ទទួលបនទុ កកចច ិ គមនគមន៍ ព័ត៌មនវទយ ិ , History of H.E. Sok An, http://www.nida.gov.kh/History/H.E.Sok %20An.html (បនេមល ិ ករអភវឌ ិ ន៍បេចចកវទយ ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១៩ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨)។

247

តំបន់ប

ញអុិនធណត ឺ ិ ៃន Cambodian Government Council of Administrative Reform website, http://www.car.gov.kh/default_en.asp (បនេមល ី

េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ២៣ ែខកញញ ឆន ំ ២០០៨); អុីេម៉លមកពី World Organisation of the Scout Movement េទកន់ Global Witness, ឆន ំ ២០០៨។ 248 ធនគរអភវឌ ិ ន៍

សុី, ‘Kingdom of Cambodia: Institutional Strengthening of the Cambodian National Petroleum Authority’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០០,

ទំព័រទី ៤, http://www.adb.org/Documents/TARs/CAM/40079-CAM-TAR.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនក

ករទូតមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

249 ទំនក់ទំនងផទល់ជមួយអនកករទូតមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; The Bridge Group, ‘Training Needs Assessment of the CNPA’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤។ 250 NORAD, ‘Oil for Development Annual Report 2007-2008’, http://www.npd.no/NR/rdonlyres/F3C2FB10-E608-4F18-B0D99C6CD552488B/16857/Cambodia1.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ៨ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨), ទំព័រទី ៥២។ 251

252

បទសមភសន៍ជមួយម នី CNPA មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

បទសមភសន៍ជមួយម នី CNPA មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។


្របេទសជតល ិ ក់ – រេប បែដលពួកវរជនកមពុ ជ បនចប់កប់ឧស ហកមមដក្រសង់ធនធនរបស់្របេទស

253

បទសមភសន៍ជមួយម នី CNPA មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨; ្រពះ ជ

Assessment of the CNPA’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤។

254

255 256 257

ច្រកកមពុ ជ, ‘Petroleum Agreement’, ឆន ំ ២០០៤; The Bridge Group, ‘Training Needs

បទសមភសន៍ជមួយម នី CNPA មួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។ ្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ, ‘Petroleum Agreement', ឆន ំ ២០០៤។

បទសមភសន៍ជមួយអនកវភគ វស័ ិ ិ យឧស ហកមម, ឆន ំ ២០០៨។ តំបន់ប

ញអុន ិ ធណត ឺ ិ របស់្រកមហ៊ុន Petronas, ‘Cambodia’,

http://www.petronas.com.my/intranet/ascope/ascope.nsf/828d93c5dee3de59482568a3001a276a/bd7519c4ff2efb8948256a1d00307927?OpenDo cument (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១០ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨)។

258

Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 259

260 261 262 263

265 266 267 268 269 270 271 272 273 274

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមយ ី េទ។

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

The Bridge Group, ‘Training Needs Assessment of the CNPA’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤។ បទសមភសន៍ជមួយម នី, ឆន ំ ២០០៨។

្របភពដែដល។

្របភពដែដល។ Global Witness បនសេរសរសំបុ្រតមួយេទេ

ែដលពក់ព័នធ ឬទក់ទងនង ឹ េ 264

ក ែមន ែដន េនកនុ ងែខតុ

ក ហូ វច្រត ិ ិ េនកនុ ងែខតុ

ឆន ំ ២០០៨ េដមប របស់េ ី ស ី ុំករអធបបយ ិ

ក។ េនេពលេបះពុមពរបយករណ៍េនះ Global Witness មន ិ បនទទួលចេមីយេទ។

ក អំពីេរ ង ៉ វេនកនុ ងរបយករណ៍េនះ

The Bridge Group, ‘Training Needs Assessment of the CNPA’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤។ បទសមភសន៍ជមួយម នីខះ, ឆន ំ ២០០៨។

The Bridge Group, ‘Training Needs Assessment of the CNPA’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤។ បទសមភសន៍ជមួយម នី, ឆន ំ ២០០៨។

The Bridge Group, ‘Training Needs Assessment of the CNPA’, ែខធនូ ឆន ំ ២០០៤, ទំព័រទី ១៤ នង ិ ២៣។ ្រពះ ជ

ច្រកកមពុ ជ, ‘Petroleum Agreement’, ឆន ំ ២០០៤។

បទសមភសន៍ជមួយម នីវស័ ិ យឧស ហកមមមួយរូប, ឆន ំ ២០០៨។

្របភពដែដល។

្របភពដែដល។ ្របភពដែដល។ ករសែមងេ យ លម ឹ វ ថ , ‘Update on Petroleum Activities in Cambodia,’ ៃថងទី ២១-២៥ ែខកុមភៈ ឆន ំ ២០០៦,

http://www.ccop.or.th/PPM/document/CAWS6/CAWS6DOC04_vatha.pdf (បនេមល ី េលក ី ចុងេ្រកយ ៃថងទី ១ ែខធនូ ឆន ំ ២០០៨); ករសែមងេ

យេ

កែមន

ែដន, ‘National Petroleum Policy and Petroleum Promotions and Contract’, ៃថងទី