Page 19

‫ژمار ‌ه (‪ )٤٢٧‬دووشه‌مم ‌ه ‪2014/9/٢٩‬‬

‫‪7‬‬

‫««‬ ‫خوانی نۆبێل‬

‫نینیتى‬

‫له‌ نێوان كلتورى لۆكاڵ و كلتورى گلۆباڵدا‬

‫و‪ .‬لە ئیسپانییەوە‪ :‬ئەحمەدی مەال‬ ‫گۆشه‌یه‌كه‌‪ ،‬تایبه‌ت به‌ گوتاردانی نۆبێلوه‌رگرانی ئه‌ده‌بیات‪ ،‬ل ‌ه خوانی نۆبێلدا‬

‫عه‌بدولموته‌ڵیب عه‌بدوڵاڵ‬ ‫بەشی یەکەم‬ ‫ڕه‌نگدانه‌وه‌ى مێژووى مرۆڤایه‌تى ڕه‌نگدانه‌وه‌ى زمان ‌ه‬ ‫‪١‬‬ ‫ل ‌ه جیهاندا‪( .‬بریسه‌)‬ ‫نینیتى (خانمى ژی��ان) وه‌ك ناونیشانى سێیه‌مین‬ ‫ڤێستیڤاڵى جیهانى ئه‌ده‌ب له‌ هه‌ولێر ‪ 24-22‬ساڵى ‪2014‬‬ ‫له‌الیه‌ن (ئه‌نجومه‌نى ڕۆشنبیرى به‌ریتانى و ڕێكخراوى‬ ‫نێوده‌وڵه‌تى ئ��ارت ڕۆڵ) تایبه‌ت ئ��ه‌ده‌ب و هونه‌رى‬ ‫هاوچه‌رخ به‌ڕێوه‌ چوو‪ ،‬ئه‌و ڤێستیڤاڵه‌ سااڵنه‌یه‌ و كار‬ ‫بۆ درووستكردنى په‌یوه‌ندى كلتورى ل ‌ه نێوان رۆژهه‌اڵتى‬ ‫ناوه‌ڕاست و جیهان ده‌كات‪ ،‬هه‌وڵێكه‌ بۆ گفتوگۆ و ئاڵوگۆڕى‬ ‫هونه‌رى و هاوكاریكرین و درووستكردنى په‌یوه‌ندییه‌كى‬ ‫هارمۆنى له‌ رێگاى هونه‌ر و فێركردن و گه‌ڕانه‌وه‌ى ئه‌رزش‬ ‫بۆ ره‌گ�ه‌زى مێینه‌ و بیروڕاى جیاواز و فه‌راهه‌مكردنى‬ ‫شێوه‌ى داهێنه‌ران ‌ه بۆ دبلۆماسیه‌تى میللى له‌ رێگاى ب ‌ه‬ ‫كارهێنانى كلتور وه‌ك پالتفۆرێك بۆ دیالۆگ و راده‌ربڕین‬ ‫‪٢‬‬ ‫له‌ نێو گروپه‌ جیاوازه‌كانى ناو عیراق و ده‌ره‌وه‌ى عیراق‪.‬‬ ‫ئه‌و نووسینه‌ى به‌ر ده‌ستتان به‌شداریكردنێك بوو‬ ‫ل ‌ه سه‌ر ئاستى ره‌نگدانه‌وه‌ى زمان و مێژووى زمان ل ‌ه‬ ‫چه‌وسانه‌وه‌ى (ئافره‌ت‪/‬ژن) له‌ دنیاى پیاوساالریدا‪ ،‬وه‌ك‬ ‫چۆن به‌دواداچوون و خوێندنه‌وه‌یه‌كى ره‌خنه‌ییه‌ بۆ كۆى‬ ‫ڤێستیڤاڵ و ئه‌و چه‌مك و ده‌سته‌واژ‌ه به‌سه‌رچووانه‌ى ك ‌ه‬ ‫له‌و ڤێستیڤاڵه‌دا ل ‌ه الیه‌ن هه‌ندێ ل ‌ه نووسه‌ر و شاعیرانى‬ ‫به‌ریتانى له‌وانه‌ش (ڤیكى ڤێفه‌ر) و (راچێڵ هۆڵمز‪)٣‬‬ ‫جه‌ختى لێده‌كرایه‌وه‌! یه‌كێك له‌و چه‌مكانه‌ش چه‌مكى‬ ‫(وه‌رگێڕان‪/‬ته‌رجه‌مه‌) بوو‪.‬‬ ‫یه‌كێكى دیك ‌ه له‌و چه‌مكان ‌ه چه‌مكى جه‌ست ‌ه و نووسین‬ ‫‪٤‬‬ ‫ل ‌ه باره‌ى جه‌سته‌ بوو‪ ،‬وه‌ك له‌ قسه‌كانى (جۆلیا كۆپس‬ ‫‪ ،‬روئا زوهێر‪ ،٥‬مریه‌م مه‌یسه‌م قاسم ئه‌لعه‌تتار‪ ،٦‬ژاوێن‬ ‫شاڵى‪ )٧‬باس و خواسى له‌سه‌ر كرا‪ ،‬هه‌ڵبه‌ته‌ به‌شێكى‬ ‫ئه‌و نووسینه‌م بۆ به‌دواداچوونى كۆى بیروڕاكانى ئه‌و‬ ‫به‌رێزانه‌یه‌ ته‌رخان كردووه‌‪.‬‬ ‫وه‌رگێڕان‬ ‫به‌ یه‌كگه‌یشتنى ده‌ق و خوێنه‌رى جیاواز‌ه‬ ‫ب ‌ه بڕواى من قسه‌كردن ل ‌ه پرۆسه‌ى وه‌رگێڕان وه‌ك‬ ‫ئ �ه‌وه‌ى كه‌ (ڤیكى ڤێفه‌ر‪ )٨‬ب ‌ه خیانه‌ت ن��اوى ده‌ب��رد‪،‬‬ ‫قسه‌كردنێكى فۆلكلۆرییانه‌یه‌ به‌و مانایه‌ى ك ‌ه چه‌مكى‬ ‫خیانه‌ت له‌ شوێنى خۆى كه‌مترین جوله‌ى له‌ بوارى‬ ‫ته‌رجه‌مه‌ و به‌دواداچوونى وه‌رگێڕاندا هه‌یه‌‪ ،‬وه‌ك چۆن‬ ‫قسه‌كردن ل ‌ه ته‌رجه‌مه‌كردنى (حه‌رفى) یان (گواستنه‌وه‌ى‬ ‫مانا) قسه‌كردنێكى نائاماد‌ه و ته‌واو به‌سه‌رچووه‌!؟ ئه‌مڕۆ‬ ‫قسه‌كردنى ل ‌ه باره‌ى وه‌رگێڕان (ل ‌ه ئاستى ئیبداعیدا)‪ ،‬وه‌ك‬ ‫وه‌ك ته‌ئویل ده‌بینرێت‪ ،‬یان وه‌ك ب ‌ه یه‌كگه‌یشتنى ده‌ق و‬ ‫خوێنه‌رى جیاواز سه‌یر ده‌كرێت! وه‌رگێڕان له‌وێوه‌ ته‌ئویل ‌ه‬ ‫كه‌ هیچ وه‌رگێڕانێك ناكه‌وێت ‌ه ده‌ره‌وه‌ى تێگه‌یشتنه‌وه‌!‬ ‫له‌وێوه‌ش به‌ یه‌كگه‌یشتنى ده‌ق و خوێنه‌رى جیاوازه‌‪ ،‬ك ‌ه‬ ‫هیچ وه‌رگێڕانێك ناشێ له‌ ده‌ره‌وه‌ى خوێندنه‌وه‌و‌ه هه‌بێت!‬ ‫خوێندنه‌و‌ه ته‌ئویله‌‪ ،‬به‌اڵم نه‌ك به‌و مانایه‌ى كه‌ نیازى‬ ‫نووسه‌ر ئاسۆكانى تێگه‌یشتن بۆ (خوێنه‌ر‪/‬وه‌رگر) دیارى‬ ‫بكات‪ ،‬وات ‌ه مه‌رج نییه‌ تێگه‌یشتن ل ‌ه مه‌به‌ستى نووسه‌ره‌و‌ه‬ ‫سه‌رچاوه‌ بگرێت‪ ،‬ته‌ئویلیش له‌سه‌ر خوێندنه‌وه‌ و ئاست ‌ه‬ ‫جیاوازه‌كانى خوێندنه‌وه‌ بونیاد ده‌نرێت! ده‌مه‌وێت بڵێم‬ ‫وه‌ك چۆن خودى تێگه‌یشتن له‌ سه‌ر بنه‌ماى بێالیه‌نى‬ ‫ته‌ماشا ده‌كرێت‪ ،‬وه‌ك چۆن تێگه‌یشتن له‌ نیازى نووسه‌ر‬ ‫هه‌ڵناقوڵێت‪ ،‬به‌ڵكو ئ �ه‌و‌ه راڤ �ه‌ك��اره‌ ل ‌ه س�ه‌ر ئاستى‬ ‫مه‌عریف ‌ه و كلتورى جیاواز و ساته‌وه‌ختى خوێندنه‌وه‌ى‬ ‫جیاواز و ئاسته‌كانى ئاگایى ره‌هه‌ند و بۆشاییه‌كانى ده‌ق‬ ‫و ئاسۆكانى چاوه‌ڕوانى پڕ ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬ب ‌ه هه‌مان شێو‌ه‬ ‫هیچ ته‌رجه‌مه‌یه‌ك له‌ دنیادا نییه‌ ته‌واوى رووه‌كانى مانا و‬ ‫ره‌هه‌ند و ئاسۆكانى ده‌ق به‌رجه‌ست ‌ه بكات‪.‬‬ ‫كه‌وات ‌ه كه‌ ده‌ڵێم وه‌رگێڕان ته‌ئویل ‌ه به‌و مانایه‌یه‌‪،‬‬ ‫كه‌ هه‌موو ده‌قێكى ئیبداعى ل ‌ه سه‌ر ته‌ئویلى جیاواز و‬ ‫ئاسته‌كانى ئاگایى (خوێنه‌ر‪/‬وه‌رگر) و خوێندنه‌وه‌ى‬ ‫جیاواز بوونى خۆى به‌رفره‌وان ده‌كات! ك ‌ه ده‌ڵێم ته‌ئویل‬ ‫به‌ یه‌كگه‌یشتنى ده‌ق و وه‌رگ��ره‌ به‌و مانایه‌یه‌‪ ،‬كه‌ ل ‌ه‬ ‫ده‌ره‌وه‌ى خوێندنه‌و‌ه و ئه‌ویدیكه‌ى خوێنه‌ر ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ى‬ ‫ئه‌ویدیكه‌ى وه‌رگر‪ ،‬ده‌ق ده‌كه‌وێته‌ نه‌بوونه‌وه‌‪ ،‬وه‌ك چۆن‬ ‫هیچ ته‌ئویلێك له‌ دنیادا نییه‌ په‌ى به‌ هه‌موو ره‌هه‌نده‌كانى‬ ‫ده‌ق ببات‪ ،‬هیچ ته‌رجه‌مه‌یه‌كیش نییه‌ له‌ دنیادا هه‌موو‬ ‫ره‌هه‌نده‌كانى ده‌ق بگه‌یه‌نێت‪.‬‬ ‫پەرواێز و سەرچاوەکانی ئەم بەشە‬ ‫‪ - ١‬ژان بیار بریس ‌ه (‪ )1923-1837‬زاناى زمانه‌وانى‬ ‫فه‌ره‌نسى‪ ،‬بۆ زێتر شاره‌زایى بڕوانه‌ (جان جاك لوسیركل‪،‬‬ ‫عنف اللغه‌‪ ،‬ترجمه‌ و تقدیم‪ :‬د‪ .‬محمد بدوی‪ ،‬النظم‌ة العربی ‌ة‬ ‫للترجمة‪ ،‬بیروت‪-‬لبنان‪ ،‬ط‪ ،2‬ص‪.137 .133‬‬ ‫‪ - ٢‬ئه‌مساڵ (‪ )2014‬سێیه‌مین ڤێستیڤاڵى جیهانى‬ ‫ئه‌ده‌ب نینیتى ل ‌ه هه‌ولێر ل ‌ه (هۆتێل چوارچرا) به‌رێو‌ه چوو‪،‬‬ ‫له‌و ڤێستیڤاڵه‌دا به‌شداربووانى واڵتى به‌ریتانیا پێكهاتوون‬

‫ئەکادیمیای سوێدی‪ -‬بۆ خەاڵتی نۆبێل‪ ،‬لە ‪١٩٩٠‬دا‪ ،‬خەاڵتی نۆبێلی‬ ‫بە ئۆکتاڤیۆ پاز‪ ،‬ناسراو بە ئابڕووی شیعری جیهان‪« ،‬بۆ نیوسەدە‬ ‫کۆشش لە بواری شیعر و ئەدەبیاتی مەکسیکدا» ڕەوا بینی‪.‬‬

‫ئۆکتاڤیۆ پاز‬ ‫خوانی ڕەسمیی نۆبێل‪١٠ ،‬ی دیسەمبەر‪١٩٩٠ ،‬‬ ‫خاوەنشکۆ و بەڕێزان‪:‬‬

‫له‌‪( :‬كاپكا كاسابۆڤا‪ ،‬جۆلیان كۆپس‪ ،‬نیا داڤێس‪،‬‬ ‫راچێڵ هۆڵمز‪ ،‬ئێس جه‌ى فۆله‌ر‪ ،‬كه‌ى میلله‌ر‪ ،‬غه‌ریب‬ ‫ئه‌سكه‌نده‌ر‪ ،‬چۆمان هه‌ردى) ل ‌ه هه‌ر یه‌ك ل ‌ه شاره‌كانى‬ ‫عیراقیش ئه‌و نووسه‌ر و شاعیرانه‌ به‌شداربوون (ئیلهام‬ ‫ئه‌لزوبه‌یدى‪ ،‬سه‌مه‌رقه‌ند ئه‌لجابیرى‪ ،‬روئا زوهێر شوكر‪،‬‬ ‫مریه‌م مه‌یسه‌م قاسم ئه‌لعه‌تتار‪ ،‬ئه‌حمه‌د عه‌بدولحوسێن‪،‬‬ ‫نیزاڵ ئه‌لقازى‪ ،‬ئه‌زهار علی حه‌سه‌ن حوسێن‪ ،‬عه‌لی‬ ‫وجیه‌‪ ،‬شاكر مجید سیفو‪ ،‬عه‌بدولموته‌لیب عه‌بدوڵاڵ‪ ،‬رۆژ‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌یى‪ ،‬سه‌الم بااڵیى‪ ،‬ئاوێزان نورى‪ ،‬ژاوێن شاڵى)‬ ‫هه‌ر یه‌ك ل ‌ه به‌رێزان دكتۆر هیمداد عه‌بدولقادر محه‌مه‌د و‬ ‫دكتۆر فازل سامر و كاكه‌مه‌م بۆتانى به‌شێك ل ‌ه كۆڕه‌كانى‬

‫«‬

‫پیتینی لووله‌یین (‪ )IVF‬و كۆهۆزانی سێیه‌می (جیهان‬ ‫بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆڤایه‌تی) ل ‌ه ‪2012‬دا له‌چاپدراوه‌و‪ ،‬بۆ‬ ‫خه‌اڵتی (ت‪ .‬س‪ .‬ئیلیوت) و خه‌اڵتی كۆستا پۆیتری‬ ‫كاندیدكراوه‌‪ .‬ئه‌مساڵیش (‪ )2014‬یه‌كه‌م كتێبی (هۆگ ل ‌ه‬ ‫ته‌مدا) په‌خشده‌كرێت‪ .‬خاتۆ جولیا رێڤه‌به‌ری دووه‌مه‌ ل ‌ه‬ ‫ناشنیاڵ ریدینگ راوند سكیم ل ‌ه رۆیاڵ لێتره‌ری فند‪ .‬ل ‌ه‬ ‫ساڵی ‪2008‬دا‪ ،‬ل ‌ه زانكۆی ئیكسته‌ر هاوه‌ڵێتی شكۆداری‬ ‫وه‌رگرتووه‌‪.‬‬ ‫‪ - ٥‬روئا زوهێر شوكر نووسه‌رو پاچڤه‌وانه‌‪ .‬له‌ ساڵی‬ ‫‪1987‬دا له‌دایكبووه‌‪ .‬هه‌ڵگری به‌ڵگه‌نامه‌ به‌كالۆریۆسی‬ ‫ئه‌ده‌بیاته‌‪ ،‬ل ‌ه زانكۆی كووفه‌‪ .‬ئه‌ندام ‌ه ل ‌ه یه‌كێتی گشتی‬

‫به‌ بڕواى من قسه‌كردن له‌ پرۆسه‌ى وه‌رگێڕان وه‌ك ئه‌وه‌ى كه‌ (ڤیكى‬ ‫ڤێفه‌ر) به‌ خیانه‌ت ناوى ده‌برد‪ ،‬قسه‌كردنێكى فۆلكلۆرییانه‌یه‌ به‌و مانایه‌ى‬ ‫كه‌ چه‌مكى خیانه‌ت له‌ شوێنى خۆى كه‌مترین جوله‌ى له‌ بوارى ته‌رجه‌مه‌ و‬ ‫به‌دواداچوونى وه‌رگێڕاندا هه‌یه‌‬

‫ئه‌و ڤێستڤاڵه‌یان به‌ڕیوه‌ برد‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌رى هونه‌رى ل ‌ه‬ ‫(بریتش كاونسڵ) (روئا زوهێر شوكر) ل ‌ه شارى به‌غداد‬ ‫و (عه‌داله‌ت گه‌رمیانى) به‌ڕێوه‌به‌رى جێبه‌جێكارى (ئارت‬ ‫رۆوڵ) له‌ شارى هه‌ولێر‪ .‬وه‌رگێرانى ده‌قه‌كانى ڤێستیڤاڵ‬ ‫ل ‌ه ئینگلیزییه‌و‌ه بۆ عه‌ره‌بى و له‌ عه‌ره‌بى و كوردییه‌و‌ه‬ ‫بۆ ئینگلیزى (موهه‌ندیس محه‌مه‌د حوسێن ره‌سول) و‬ ‫وه‌رگێرانى له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌ بۆ كوردى و ل ‌ه كوردییه‌و‌ه‬ ‫بۆ عه‌ره‌بى (ج �ه‌الل زه‌نگابادى)‪ ،‬جگ ‌ه ل ‌ه وه‌رگێرانى‬ ‫راسته‌وخۆى گفتوگۆكان‪.‬‬ ‫‪ - ٣‬راچێڵ هۆڵمز له‌ (كۆنمار ه��اوز) له‌ له‌نده‌ن‬ ‫ك��ار ده‌ك���ات‪ ،‬هه‌ڵسه‌نگێنه‌ری زنجیره‌ی هه‌ڤپه‌یڤین ‌ه‬ ‫جیددییه‌كانه‌‪ ،‬ك ‌ه به‌ (مه‌حاڵ ‌ه تازه‌كان) وه‌سف ده‌كرێت‪.‬‬ ‫له‌ ساڵی ‪2010‬دا خه‌اڵتی (كاونسیل كه‌ڵچراڵ لیده‌رشپ)ی‬ ‫وه‌رگرت‪ ،‬چونك ‌ه یه‌كێك ‌ه ل ‌ه (په‌نجا ئافره‌تی به‌ریتانی بۆ‬ ‫چاودێری)‪ .‬له‌ ساڵی ‪2000‬و‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌نجومه‌نی رۆشنبیریی‬ ‫به‌ریتانی و به‌رنام ‌ه جیهانییه‌كاندا كارده‌كات و به‌شداری‬ ‫فێستیڤاڵه‌كان ده‌كات‪.‬‬ ‫‪ - ٤‬جۆلیا كۆبۆس ل ‌ه له‌نده‌ن له‌دایكبووه‌و ئێستا ل ‌ه‬ ‫سۆمرسیت ده‌ژی‪ .‬سێ كۆ هۆزانی هه‌یه‌و‪ ،‬راسپێریی‬ ‫پۆیتری بووك سۆسایتی وه‌رگرتووه‌‪ .‬خه‌اڵتی یه‌كه‌می‬ ‫وه‌رگرتوو‌ه له‌ ناشیناڵ پۆیتری كۆمبیشن و فوروورد پرایز‬ ‫فۆر بێست له‌ تاكه‌ شیعردا(‪ )2010‬له‌ (‪)2012‬دا بۆ خه‌اڵتی‬ ‫تێد هیووز كاندیدكراوه‌‪ ،‬له‌سه‌ر كۆستالینز‪ ،‬كه‌ خولێكی‬ ‫ئیستگه‌یی شیعرییه‌‪ ،‬ده‌ره‌نجامی سه‌فه‌رێك بۆ چاروسه‌ریی‬

‫ئوده‌باو نووسه‌رانی عیراقه‌‪ .‬ل ‌ه به‌رهه‌مه‌كانی‪( :‬دێڕانێك‬ ‫به‌ مه‌ره‌كه‌بی گیان) و (دوا هه‌اڵتنی)‪ .‬روئا زوهێر چه‌ندین‬ ‫خه‌اڵتی وه‌رگرتووه‌ به‌رانبه‌ر نووسن ‌ه رۆژنامه‌ڤانییه‌كانی‪.‬‬ ‫‪ - ٦‬مریه‌م مه‌یسه‌م قاسم ئه‌لعه‌تتار شاعیره‌و رۆمان‬ ‫نووس و وه‌رگێڕه‌‪ .‬خه‌ڵكی (میسان) ـه‌ له‌ عیراق‪ .‬چاالك ‌ه‬ ‫ل ‌ه بواری مافی ئافره‌ت و شیعره‌كانی له‌سه‌ر ئاستی جیهان‬ ‫باڵوكردۆته‌وه‌و‪ ،‬یه‌كه‌م كۆمه‌ڵ ‌ه چامه‌ی (هه‌وره‌ گرمه‌) ل ‌ه‬ ‫ده‌زگای عه‌ره‌بی په‌خشمه‌ندان باڵوبۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ - ٧‬ژاوێن شاڵى شاعیره‌یه‌كی خه‌ڵكی شاری سلێمانیی ‌ه‬ ‫له‌ كوردستانی عیراق و‪ ،‬دوو كۆهۆزانی په‌خشبوونه‌ته‌وه‌و‪،‬‬ ‫ژماره‌یه‌كی زۆر وتار ل ‌ه گۆڤارو رۆژنامه‌كانی كوردستان‪،‬‬ ‫ك ‌ه رۆژنامه‌ڤان و ره‌خنه‌گره‌‪ .‬یه‌كه‌م كۆهۆزانی به‌ سه‌رناڤی‬ ‫(پایزی ژیانم) ل ‌ه ساڵی ‪2008‬دا له‌ سلێمانی باڵوبۆته‌وه‌و‪،‬‬ ‫یه‌كێتی نڤیسه‌رانی كورد كۆچامه‌كه‌ی (ن ‌ه تۆ مایت و ن ‌ه‬ ‫باران) ل ‌ه ساڵی ‪2013‬دا په‌خشكردۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ - ٨‬سێ كۆهۆزانی په‌خشكردووه‌‪ :‬خزمه‌ نزیكه‌كان‪-‬‬ ‫‪ ،1981‬كاره‌كه‌ره‌ ده‌ستبڕاوه‌كه‌‪1994 -‬كه‌ خه‌اڵتی هینمان‬ ‫و كاندید بۆ خه‌اڵتی فۆروۆرد كراو‪( ،‬كتێبی خوێن) –‬ ‫‪ 2006‬كه‌ بۆ خه‌اڵتی فۆروۆردو خه‌اڵتی كۆستا كاندیدكراو‪،‬‬ ‫چامه‌ی (جودێت)ی خه‌اڵتی فۆروۆرد بێست سنگڵ پرایزی‬ ‫برده‌وه‌‪ .‬ل ‌ه ساڵی ‪1993‬دا هاوه‌ڵێتیی هاوسۆریدنی وه‌رگرت‬ ‫و ل ‌ه ساڵی ‪1998‬دا خه‌اڵتی ئاتس كاونسڵ رایته‌رزی وه‌رگرت‬ ‫و‪ ،‬ل ‌ه ساڵی ‪1999‬دا خه‌اڵتی چۆلمۆندیلی به‌ركه‌وت‪.‬‬

‫بە کورتی‪ .‬بەاڵم لەبەر ئەوەی کات الستیکییە‪ ،‬بەڕێزان دەبێ بۆ ماوەی‬ ‫سەدوهەشتا خولەک گوێم لێ بگرن‪.‬‬ ‫ئێمە نەک تەنها لە کۆتایی سەدەیەکدا دەژی��ن‪ ،‬بەڵكو لە کۆتایی‬ ‫سەردەمێکیشداین‪ .‬لە دوای کەوتن و داڕووخانی ئایدیۆلۆژییەکان چی‬ ‫پەیدا دەبێ؟ هەمەئاهەنگییەکی گەردوونی سەرهەڵدەدا و ئ��ازادی بۆ‬ ‫هەموان سەقامگیر دەبێ یا هەژموونی خێڵەکی و فەناتیسمی ئاینی‬ ‫وێڕای پاشاگەردانی و زۆرداریی گەشە دەکەن؟ دیموکراسییە بەهێزەکان‬ ‫کە ئازادانە بوون بە خاوەنی س��ەروەت و سامان‪ ،‬کەمتر خۆپەرست‬ ‫بەرامبەر بە میللەتە هەژار و کەمدرامەتەکان خۆیان نیشان دەدەن؟‬ ‫ئەم واڵتە دیموکراسییانە لەوە تێدەگەن کە دیکتاتۆری توندڕەو دەبنە‬ ‫مایەی شکست؟ لەو بەشەی جیهان کە منی تێدا دەژیم‪ ،‬مەبەست لە‬ ‫ئەمریکای التینییە‪ ،‬وردتر مەبەستم لە مەکسیکە‪ ،‬زێد و نیشتیمانەکەی‬ ‫من‪ .‬ئایا دەگەینە مۆدێرنێتییەکی ڕاستەقینە‪ ،‬نەک تەنها بۆ بەدەستهێنانی‬ ‫دیموکراسیی سیاسی و گەشەسەندنی ئابووری و دادەوەریی کۆمەاڵیەتی‪،‬‬ ‫بەڵكو ئاشتبوونەوە لەگەڵ ڕابردوو و ئاشتبوونەوە لە گەڵ خودی خۆشمان‬ ‫بگرێتەوە؟‬ ‫زانینی ئەمە مەحاڵە‪ .‬لە ڕابردوودا ئەوەیان پێ وتووین کە کەس خاوەنی‬ ‫کلیلەکانی مێژوو نییە‪ .‬ئەم سەدەیە بە کۆمەڵێ پرسیار ماڵئاواییمان‬ ‫لێدەکات‪ .‬بەاڵم شتێکیش لەم ڕووەوە دەزانین‪ :‬ژیان لەسەر ئەم هەسارەیەی‬ ‫ئێمە ڕیسکێکە بۆ خۆی‪ .‬بەبێ گوێدان و بەبێ بیرکردنەوە دوای ڕەوڕەوەی‬ ‫پێشکەوتن کەوتووین و زۆرانبازیی و هەوڵە بێوچانەکانمان لە پێناو ئەوەیە‬ ‫کە سروشت بخەینە ژێر ڕکێفی خۆمان؛ ئەمەش خۆکوژییەکی تەواوە‪ .‬لە‬ ‫هەمان کاتدا خەریکین پەی بە نهێنییەکانی گەردوون و ئەتۆم دەبەین‪،‬‬ ‫پەی بە ڕاز و مەتەڵەکانی بیۆلۆژیی مۆلیکوالر دەبەین و لە بنەچە و‬ ‫دەسپێکی ژیان تێدەگەین‪ ،‬ناواخنی سروشتمان بریندار کردووە‪ .‬بۆیە‪،‬‬ ‫نەتەوە و میللەتان چ شیکل و شێوەیەک دەدەن رێکخراوە سیاسی و‬ ‫کۆمەاڵیەتییەکان‪ ،‬ئەمە شتێکە‪ ،‬بەاڵم پرسی هەرە بە پەلەکە‪ :‬گرینگیدانە‬ ‫بە سروشت و ژینگە‪ .‬بەرگرییکردن لە سروشت بەرامبەر بە بەرگرییکردن‬ ‫لە مرۆڤ دەوەستێت‪.‬‬ ‫لە کۆتایی سەدەی بیست ئەوەمان کەشفکرد کە ئێمە بەشێکین لە‬ ‫سیستەمێکی گەورە‪-‬کۆسیستەمێک‪ -‬هەر بە گژوگیا و ڕووەکەوە بۆ ئاژەڵی‬ ‫خاوەن خانە و مۆلیکول‪ ،‬تا دەگاتە ئەتۆم و ئەستێرەکان‪ .‬ئێمە ئەڵقەیەکین‬ ‫لە «زنجێڕە بوونەوەرێک» وەکوو چۆن فەیلەسووفە دێرینەکان ناویان‬ ‫دەبرد‪ .‬یەکێک لە جووڵە هەرە دێرینەکان ئینسان‪ ،‬هەر لە سەرەتاوە‪،‬‬ ‫ئەو جووڵەیە بووە کە سەری بۆ ئاسمان هەڵبڕیوە و بە ڕاڕاییەوە سەیری‬ ‫ئاسمانی پڕ لە ئەستێرەی کردووە و ڕاماوە‪ .‬چەند ساڵێک دەبێ‪ ،‬شەوێک‬ ‫لە الدێ بووم‪ ،‬لەو دەمەی سەیری ئاسمانم دەکرد و ڕامابووم‪ ،‬ئاسمانێک‬ ‫بێگەرد و پڕ لە ئەستێرەم دەبینی‪ ،‬لە نێوان گژوگیاکانەوە گوێم لە دەنگی‬ ‫مێتاڵی زیکزیکەیەک بوو‪ .‬جۆرە هەمەئاهەنگییەک لە نێوان ورتەورتی‬ ‫شەوی ئاسمان و زیکەی ئەو زیندەوەرە بەدی دەکرا‪ .‬ئەم چەند دێڕەی‬ ‫خوارەوەم نووسی‪:‬‬ ‫ئاسمان فراوان و‬ ‫لەسەرەوەش جیهانەکان تۆو دەکەن‪.‬‬ ‫بەبێ گوێدان‪،‬‬ ‫بەردەوامە لەنێو ئەو شەوە قووڵەوە‬ ‫دەنگی زیکزیکە‪.‬‬ ‫ئەستێرە‪ ،‬تەپۆلکە‪ ،‬هەور‪ ،‬دارودرەخت‪ ،‬باڵندە‪ ،‬زیکزیکە‪ ،‬مرۆڤ‪ :‬هەر‬ ‫یەکە و ژیانی خۆی‪ ،‬هەر یەکە و جیهانی خۆی و بەاڵم‪ ،‬هەر جیهانە و‬ ‫لەگەڵ جیهانێکی دیکە لە پەیوەندیدان‪ .‬تەنها ئەو کاتەی لەگەڵ سروشت‬ ‫هەستی برایەتیمان لە ال دروست دەبێ‪ ،‬تەنها ئەوکات دەتوانین بەرگریی‬ ‫لە ژیان بکەین‪ .‬ئەمە مەحاڵ نییە‪ :‬برایەتی دەستەواژەیەکی هاوبەشە لە‬ ‫نێوان ڕێبازی لیبرالی و سۆسیالیست و زانایان و ئاینپەروەران‪.‬‬ ‫بادەکەم بەرز دەکەمەوە‪ -‬ئەمەش جووڵەیەکی برایانەی دیکەیە‪ -‬دەڵێم‬ ‫بە نۆشی بەخت و فەڕ و بەرەکەتی خاوەنشکۆ‪ ،‬بە نۆشی میللەتی نەجیب‬ ‫و مەزن و ئاشتیخوازی واڵتی سوێد‪.‬‬

486  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you