Issuu on Google+

‫(چه‌تر) فه‌زیحه‌یه‌کی نوێ باڵوده‌کاته‌وه‌‬

‫ب ‌ه جیاوازییه‌کانه‌وه‌ له‌ژێر چه‌تردا کۆده‌بینه‌و‌ه‬

‫نرخ‪ 750 :‬دینار‬

‫چه‌ند به‌رپرسێکی یه‌کێتی ل ‌ه‬ ‫(گه‌عده)یه‌کدا‪ ،‬سوکایه‌تی به‌‬ ‫نه‌یارانی تاڵه‌بانی ده‌که‌ن ‪...‬ل‪3‬‬ ‫ژمار ‌ه ‪70‬‬

‫ساڵی دووه‌م‬

‫رۆژنامه‌یه‌کی گشتی هه‌فتانه‌یه‌‪ ،‬کۆمپانیای چه‌تر ده‌ریده‌کات‬

‫دووشه‌ممه‌ ‪2011/8/22‬‬

‫(‪31‬ی خه‌رمانانی ‪)2711‬‬

‫‪WWW.Chatrpress.com‬‬

‫نرخی(‪)750‬دینار‬

‫رانی ‌ه ده‌چێت ‌ه قه‌ندیل‪ ،‬کوردستان مانگرتنى سه‌رتاسه‌رى راده‌گه‌یه‌نێت‌‬

‫چه‌کى قه‌ده‌غه‌کراو به‌کاردێت‪ ،‬هاواڵتیانیش ده‌کرێن ‌ه ئامانج‌‬ ‫تایبه‌ت ب ‌ه چه‌تر‬ ‫فڕۆکه‌کانى تورکیا حه‌وت هاواڵتى له‌‬ ‫(کورته‌ک) شه‌هید کرد‪ ،‬که‌ دانیشتوى‬ ‫ئه‌حمه‌د ده‌نیز‪ ،‬به‌رپرسى‬ ‫گوندى (بۆڵێ)ى سه‌ر به‌ ناحیه‌ى پشده‌رن‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌کانى ده‌ره‌وه‌ى‬ ‫و هه‌ر حه‌وتیان ئه‌ندامى یه‌ک خێزانن و‬ ‫کۆما جڤاکێن کوردستان‬ ‫ژن و منداڵیشیان تێدایه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها پردى‬ ‫(که‌جه‌که‌) به‌ (چه‌تر)ى‬ ‫(بالوکا) له‌ ئامێدى روخێنراوه‌ و نزیکه‌ى‬ ‫تورکیا‬ ‫راگه‌یاند‪ :‬هێرشه‌کانى‬ ‫(‪ )124‬گوندیش چۆڵکراون‪.‬‬ ‫زیاتر‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫له‌ (‪)17‬ى ئه‌م مانگه‌و‬ ‫ب�ه‌ ه���ه‌زاران ک �ه‌س ل�ه‌ ران��ی�ه‌ چ��وون به‌‬ ‫بۆ سه‌ر خه‌ڵکى مه‌ده‌نى‬ ‫ده‌م ت�ه‌رم��ى ئ �ه‌و ح��ه‌وت ه��اواڵت��ی �ه‌وه‌ و‬ ‫بووه‌ و تا ئێستا هیچ‬ ‫به‌ کۆبوه‌نه‌وه‌یه‌کى ف���راوان ناشتیانن‪،‬‬ ‫زیانێکى به‌ گه‌ریالکانى کورد‬ ‫ه�ه‌روه‌ه��ا ئه‌مڕۆ به‌ ه���ه‌زاران ک�ه‌س له‌‬ ‫نه‌گه‌یاندووه‌‪.‬‬ ‫ده‌ڤ �ه‌رى پشده‌ر و راپه‌ڕین ب �ه‌ره‌و بنارى‬ ‫به‌ گوێره‌ى لێدوانه‌که‌ى ئه‌حمه‌د ده‌نیز‪،‬‬ ‫قه‌ندیل ده‌ڕۆن‪ .‬هه‌ر به‌و هۆیه‌وه‌ بڕیاره‌‬ ‫تورکیا و ئێران به‌ هاوبه‌شى هێرشه‌کانیان‬ ‫رۆژى پێنج شه‌ممه‌ (‪ )8/25‬له‌ شارى‬ ‫ده‌ستپێکردووه‌ و ده‌یانه‌وێت ئه‌و ناوچانه‌‬ ‫سلێمانى خۆپیشاندانێک سازبکرێت‪.‬‬ ‫له‌ خه‌ڵکى مه‌ده‌نى چۆڵ بکه‌ن و پاشان‬ ‫له‌ دژى ئه‌و هێرشانه‌ى تورکیا و ئێران‬ ‫هێرشێکى فراوانى زه‌مینى ده‌ستپێبکه‌ن‪،‬‬ ‫دوێنێش له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ و هه‌ولێر خۆپیشاندان‬ ‫هه‌روه‌ها له‌و شه‌ڕه‌دا چه‌کى قه‌ده‌غه‌کراوى‬ ‫س��ازک��را‪ ،‬خۆپیشاندانه‌که‌ى هه‌ولێر به‌‬ ‫جۆراوجۆریش به‌کاربهێنن‪.‬‬ ‫ده‌ستپێشخه‌رى پارتى چ��اره‌س �ه‌رى بووه‌‬ ‫ل���ه‌ (‪)17‬ى م��ان��گ��ه‌وه‌ ت���ا ئ��ێ��س��ت��ا به‌‬ ‫و پ��ێ��ده‌چ��ێ��ت ن���اڕه‌زای���ى ت��ون��د هه‌رێمى‬ ‫ب����ه‌رده‌وام����ى ن��اوچ �ه‌ک��ان��ی (ق �ه‌ن��دی��ل‪،‬‬ ‫کوردستان بگرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫خ���واک���ورک‪ ،‬خ��ن��ێ��ره‌‪ ،‬زاپ‪ ،‬مه‌تین‪،‬‬ ‫ه �ه‌ر دوێ��ن��ێ فڕۆکه‌کانى تورکیا به‌‬ ‫ح �ه‌ف��ت��ان��ی��ن و گ��ون��ده‌ک��ان��ى س���ه‌ر به‌‬ ‫ئ��اس��م��ان��ى ش���ارى ران��ی �ه‌ و ق���ه‌اڵدزێ���دا‬ ‫ناحیه‌ى سیده‌کان و ناوچه‌ى پشده‌ر و‬ ‫سوڕاونه‌ته‌وه‌ و به‌ گوێره‌ى زانیارییه‌کانى‬ ‫گونده‌کانى س �ه‌ر ب�ه‌ ق���ه‌زاى ئامێدى)‬ ‫(چ���ه‌ت���ر) ت��ورک��ی��ا ده‌ی���ه‌وێ���ت هه‌رێمى‬ ‫بۆردومان ده‌کرێن‪ ،‬دوێنێش بۆردومانى‬ ‫کوردستان داگیر بکات و بشمێنێته‌وه‌‪.‬‬

‫حکومه‌تى هه‌رێمیش ت��ا ئێستا ته‌نیا‬ ‫ناڕه‌زایى ده‌ربڕیوه‌‪.‬‬ ‫ک��ۆم�ه‌ڵ�ه‌ى داخ����وازى گ�ه‌ل��ى ک���ورد له‌‬ ‫به‌یانێکدا داواى مانگرتنى سه‌رتاسه‌رى‬ ‫ده‌ک��ات و ده‌ڵێن‪ :‬داوات��ان لێ ده‌که‌ین‪،‬‬ ‫رۆژى (‪ )8/25‬له‌ سه‌رانسه‌رى شار و‬ ‫شارۆچکه‌کانى کوردستانى گ �ه‌وره‌دا‬ ‫ده‌س��ت به‌ مانگرتن بکه‌ن و بۆ ماوه‌ى‬ ‫یه‌ک رۆژ دوکان و بازاڕه‌کان دابخه‌ن‪،‬‬ ‫ت��ا ببێته‌ زه‌ن��گ��ى ب �ه‌ ئ��اگ��اه��ێ��ن��ان�ه‌وه‌ى‬ ‫داگیرکه‌ران‪.‬‬ ‫وێ����ن����ه‌ی زی�����ات�����ری روداوه‌ک�����������ه‌ ل �ه‌‬ ‫ماڵپه‌ڕی(‪)Chatrpress‬ببینه‌‬

‫منداڵێک له‌باوه‌شی‬ ‫دایک ‌ه پارچ ‌ه پارچ ‌ه‬ ‫بووه‌که‌یدا ک ‌ه‌ل ‌ه‬ ‫هێرشێکی دڕندانه‌ی‬ ‫دوێنێی فڕۆکه‌کانی‬ ‫تورکیا ل ‌ه بناری‬ ‫قه‌ندیل بون ‌ه قوربانی ‬ ‫‪ n‬ئه‌ردۆغان له‌وێ بۆ مندااڵنی سۆماڵ ده‌گری و لێره‌ش مندااڵنی کورد ده‌سوتێنێت فۆتۆ‪ :‬خالید ئه‌رمیش‬

‫«سیاسه‌تى یه‌کێتى و پارتى له‌ ناوچه‌ دابڕاوه‌کان حزبییه‌ نه‌ک نه‌ته‌وه‌یى»‬ ‫تایبه‌ت به‌ چه‌تر‬

‫په‌رله‌مانتارێکى عێراقى ره‌خنه‌ له‌‬ ‫سیاسه‌ته‌کانى یه‌کێتى و پارتى ده‌گرێت‬ ‫و ده‌ڵێت‪ :‬سیاسه‌تى ئه‌و دوو حزبه‌‬ ‫له‌ دواى (‪ )2003‬له‌ ناوچه‌ دابڕاوه‌کان‬ ‫سیاسه‌تێکى حزبییه‌ و هه‌ڵه‌یه‌کى‬ ‫کوشنده‌ بوو بۆ کورد‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫ده‌خاته‌ڕوو‪ ،‬که‌ ناردنى پێشمه‌رگه‌‬ ‫بۆ ئه‌و ناوچانه‌‪ ،‬کێشه‌که‌ چاره‌سه‌ر‬ ‫ناکات‪.‬‬

‫د‪.‬م�ه‌ح��م��ود عوسمان‪ ،‬ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫نوێنه‌رانی عێراق به‌ (چه‌تر)ى راگه‌یاند‪« :‬ئه‌و‬ ‫سیاسه‌ته‌ی یه‌کێتی و پارتی له‌دوای (‪)2003‬‬ ‫ه‌وه‌ تا ئێستا له‌ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌کاندا پیاده‌ی‬ ‫ده‌که‌ن‪ ،‬سیاسه‌تێکی هه‌ڵه‌یه‌ و زیاتر به‌ شێوه‌ی‬ ‫حزبی مامه‌ڵه‌یان کردوه‌‪ ،‬نه‌ک به‌ شێوه‌یه‌کی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی ئه‌وه‌ش هه‌ڵه‌یه‌کی کوشنده‌ بووه‌ بۆ‬ ‫کورد»‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬کێشه‌ی ئه‌و ناوچانه‌ سیاسیه‌ و به‌‬ ‫ناردنی هێزی پێشمه‌رگه‌ چاره‌سه‌ر نابێ‪ ،‬ره‌نگه‌‬ ‫ناردنی هێز له‌رووی مه‌عنه‌ویه‌وه‌ گرنگ بێت‌و‬

‫بتوانرێ هه‌ندێ که‌سی پێ بپارێزرێ‪ ،‬به‌اڵم بۆ پێکهاته‌ی به‌رگری عێراق‪ ،‬هه‌ڵه‌ى کوشنده‌تر‬ ‫چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌که‌ پێویسته‌ گفتوگۆی ئه‌وه‌یه‌ جارێکیتر پاشه‌کشه‌ بکه‌ن له‌ سنوره‌که‌دا‪،‬‬ ‫ج��دی له‌سه‌ر ئاستی سه‌رکردایه‌تی سیاسی چونکه‌ ئه‌وکات یه‌ک کورد له‌سنوری حه‌وزی‬ ‫ک��ورد له‌گه‌ڵ کوتله‌ سیاسیه‌کان بکرێت بۆ حه‌مرین نامێنی و هه‌موی له‌ژێڕ هه‌ڕه‌شه‌ی‬ ‫دانانی سنورێک»‪.‬‬ ‫گروپه‌ چه‌کداریه‌کاندا بارده‌که‌ن‪.‬‬ ‫ل���ه‌الی���ه‌ک���ى ت���ر ئ���ه‌ن���وه‌ر ح��س��ێ��ن م��ی��ک��ائ��ی��ل‪ ،‬هه‌ر له‌و باره‌یه‌وه‌ لیوا حسێن مه‌نسور‪ ،‬فه‌رمانده‌ی‬ ‫ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ری ناحیه‌ی ج �ه‌ل �ه‌وال‪ ،‬ب�ه‌ (چه‌تر) هێزه‌کانی پشتیوانی دووه‌می سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی‬ ‫ی وت‪ :‬کشانه‌وه‌ی هێزه‌کانی پێشمه‌رگه‌ له‌ پێشمه‌رگه‌ وتى‪ :‬پێویسته‌ هێزی پێشمه‌رگه‌ له‌‬ ‫ساڵی (‪)2008‬دا له‌ سنوری حه‌وزی حه‌مرین سنوره‌که‌دا به‌یه‌کجاری جێگیربکرێ‪.‬‬ ‫هه‌ڵه‌یه‌کی زۆر گ�ه‌وره‌ب��وو به‌سه‌ر یه‌کێتی و‬ ‫پارتیدا تێپه‌ڕی‪ ،‬چونکه‌ پێشمه‌رگه‌ به‌شێکه‌ له‌‬ ‫درێژه‌ بۆ ل ‪3‬‬

‫بارزانى ل ‌ه (‪)31‬ى ئابدا‪ :‬ئه‌گه‌ر تاڵه‌بانى بێ‬ ‫خۆراک و شمه‌کى ئێرانى به‌هۆی‬ ‫ده‌نگ بێت خۆیشى و خه‌ڵکیش ده‌حه‌سێنه‌وه‌‬ ‫یۆرانیۆمه‌و ‌ه ژه‌هراوی ‌ه‬ ‫چه‌تر ‪ -‬ئاژانسه‌کان‬ ‫رێکخراوى ته‌ندروستى جیهانى‬ ‫(‪ )WHO‬له‌ راپۆرتێکدا ئه‌وه‌ى‬ ‫باڵوکردوه‌ته‌وه‌‪ ،‬که‌ به‌هۆى‬ ‫پیتاندنى یۆرانیۆمه‌وه‌ له‌الیه‌ن‬ ‫کۆمارى ئیسالمى ئێرانه‌وه‌‪ ،‬چه‌ندین‬ ‫نه‌خۆشى ترسناکى وه‌ک (شێرپه‌نجه‌‬ ‫و مردنى له‌ناکاو و نه‌زۆکى)‬ ‫له‌ هه‌رێمى کوردستانى عێراق‬ ‫باڵوبوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫رێکخراوه‌که‌ ئاماژه‌ى بۆ ئه‌وه‌ کردووه‌‪ ‌،‬سااڵنێکه‌‬ ‫کۆماری ئیسالمی ئێران خه‌ریکی پیتاندنی‬ ‫یۆرانیۆمه‌ چ بۆ مه‌به‌ستی بۆمبی ئه‌تۆمی و چ‬ ‫بۆ مه‌به‌سته‌کانی تر‪ ،‬ئه‌م پیتاندنه‌ش به‌ چه‌ندین‬ ‫قۆناغی هه‌ستیار تێده‌په‌ڕێت‪ ،‬ئه‌م یۆرانیۆمه‌ تا‬ ‫ده‌گاته‌ کارگه‌کانی پیتاندن و دوات��ر له‌ زبڵ‬ ‫و خاشاک و خۆڵه‌کان جیاده‌کرێته‌وه‌ چه‌ندین‬ ‫زیانی مه‌ترسیدار باڵوده‌کاته‌وه‌‪ ،‬ئه‌م زیانانه‌ له‌‬ ‫رێگه‌ی هه‌وا و له‌ رێگه‌ی تیشکه‌وه‌ باڵوده‌بنه‌وه‌‬

‫و ده‌بنه‌ هۆکاری کاره‌ساتی دڵته‌زێن‪.‬‬ ‫چاودێرێکى ته‌ندروستى که‌ نه‌یویستووه‌ ناوى خۆى‬ ‫ئاشکرا بکات‪ ،‬ده‌ڵێت‪ :‬له‌م دواییه‌دا له‌ باشووری‬ ‫کوردستان شێرپه‌نجه‌ و مردنی له‌ناکاو و نه‌زۆکی‬ ‫و زۆر نه‌خۆشی تر زی��ادی ک��ردووه‌‪ ،‬به‌گوێره‌ی‬ ‫ئه‌م هێلکاریه‌ی رێکخراوی ته‌ندروستی جیهانی‪،‬‬ ‫ه��ۆک��اره‌ ت��ای��ب�ه‌ت��ی و گشتییه‌کان چ��االک��ی‬ ‫پیتاندنی کۆماری ئیسالمی ئێرانی دراوسێمانه‌‪.‬‬ ‫رێکخراوه‌که‌ باسى ب�ڵاوب��ون�ه‌وه‌ی شێرپه‌نجه‌ی‬ ‫پێستى ک���ردووه‌ و نوسیویه‌تى‪« :‬یۆرانیۆمی‬ ‫به‌کارهاتوو (الیورانیوم المنزب) که‌ له‌ هه‌وادا‬ ‫ب�ڵاوده‌ب��ێ��ت �ه‌وه‌ و ده‌ب��ێ��ت�ه‌ه��ۆی زی��ادب��وون��ی بڕی‬ ‫تیشکی س��ه‌روو بنه‌وشه‌یی‪ ،‬به‌مه‌ش تێکڕای‬ ‫تووشبوون به‌ شێرپه‌نجه‌ی پێست زی��اد ده‌ک��ات‪،‬‬ ‫جگه‌ له‌ نه‌خۆشییه‌کانى ژه‌هراویبونى خوێن و زوو‬ ‫پیربوون و نه‌زۆکى و چه‌ندین نه‌خۆشى تر»‪.‬‬ ‫ه��ه‌روه‌ه��ا ک�ه‌ن��اڵ��ى (ال��ج��زی��ره‌) ل �ه‌ راپ��ۆرت��ێ��ک��دا‬ ‫له‌سه‌ر خۆڵبارین له‌ هه‌رێمى کوردستان ئه‌وه‌ى‬ ‫خستوه‌ته‌ڕوو‪ ،‬که‌ ئه‌و خۆڵبارینه‌ ماده‌ى یۆرانیۆمى‬ ‫تێکه‌ڵ ده‌بێت و هۆکاره‌ بۆ نه‌خۆشى شێرپه‌نجه‌‪.‬‬

‫چه‌تر ـ عه‌لى فه‌تاح‬ ‫به‌گوێره‌ى ئه‌وه‌ى له‌ گۆڤارى‬ ‫(گواڵن)دا باڵکراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬مه‌سعود‬ ‫بارزانى سه‌رۆکى پارتى دیموکراتى‬ ‫کوردستان‪ ،‬له‌ کۆنگره‌یه‌کى‬ ‫رۆژنامه‌وانیدا له‌ دواى (‪)31‬ى ئاب‪،‬‬ ‫وتویه‌تى‪« :‬ئه‌گه‌ر جه‌الل تاڵه‌بانى‬ ‫بێ ده‌نگ بێت‪ ،‬ئه‌وا خۆیشى و‬ ‫خه‌ڵکیش ده‌حه‌سێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫گ��ۆڤ��اره‌ک�ه‌ نوسیویه‌تى ل�ه‌ رێ��ک�ه‌وت��ى (‪)12‬‬ ‫ى ئه‌یلولى (‪ )1996‬ب��ارزان��ى کۆنگره‌یه‌کى‬ ‫رۆژن���ام���ه‌وان���ى ب��ۆ ک��ۆم�ه‌ڵ��ێ��ک په‌یامنێرى‬ ‫ئاژانسه‌ جیاجیاکان و که‌ناڵه‌ جیهانییه‌کان‬ ‫سازکرد‪ ،‬له‌وێدا له‌باره‌ى رێکه‌وتنى نێوان پارتى‬ ‫و حکومه‌تى عێراقه‌وه‌‪ ،‬بارزانى وت��ى‪« :‬ئێمه‌‬ ‫هیچ رێکه‌وتنێکى سیاسیمان نه‌کردووه‌‪ ،‬ئێمه‌‬ ‫هه‌ستمان کرد که‌ پیالنێکى گ�ه‌وره‌ هه‌یه‌ بۆ‬ ‫داگیرکردنى خاکى کوردستان و له‌ناوبردنى‬ ‫پارتى‪ ،‬به‌ کۆمه‌کى هێزى بێگانه‌ و له‌ رێگه‌ى‬

‫تاقمه‌که‌ى جه‌الل‪ ،‬دواى ئه‌وه‌ى بێ هیوا بوین‬ ‫له‌ ئه‌مریکا و له‌ رۆژئ��اوا‪ ،‬کۆمه‌کێکى زۆر‬ ‫سنوردارمان له‌ حکومه‌تى عێراقى وه‌رگرتووه‌‬ ‫بۆ به‌رگریکردن له‌ خۆمان»‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌شى وت‪« :‬من دڵنیاتان ده‌که‌مه‌وه‌ مومکین‬ ‫نییه‌ موخابه‌راتى عێراقى بێنه‌ ناوچه‌که‌وه‌‪،‬‬ ‫حه‌زیش ئه‌که‌م حوکم له‌سه‌ر خه‌یاڵ نه‌درێت‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر موخابه‌راتى عێراق بۆ تێکدان و جاسوسى‬ ‫بێنه‌ ناوچه‌که‌ بێگومان نایه‌ڵین»‪.‬‬ ‫دوات��ر پرسیارى شوێنى تاڵه‌بانیان له‌ بارزانى‬ ‫کردوه‌ و ئایا هۆکارى بێده‌نگى تاڵه‌بانى چییه‌؟‬ ‫بارزانى له‌ وه‌اڵم��ى ئه‌و پرسیاره‌شدا وتویه‌تى‪:‬‬ ‫«دوا زانیارى که‌ به‌ من گه‌یشتبێت ئه‌وه‌یه‌‬ ‫ئێستا تاڵه‌بانى له‌ ئێرانه‌»‪ ،‬بۆ بێده‌نگیه‌که‌شى‬ ‫بارزانى وتبوى‪« :‬ئه‌گه‌ر تاڵه‌بانى بێده‌نگ بێت‬ ‫خۆیشى ده‌حه‌سێته‌وه‌ و خه‌ڵکیش ده‌حه‌سێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫دواتر له‌ بارزانى ده‌پرسن ئایا لێده‌گه‌ڕێن تاڵه‌بانى‬ ‫بێته‌وه‌؟ له‌ وه‌اڵمدا ده‌ڵێت‪ :‬به‌ڵێ‪ ،‬به‌اڵم ده‌بێت‬ ‫دان به‌ واقیعى کوردستاندا بنێت‪.‬‬ ‫دۆسیه‌یه‌ک له‌ ل‪13‬‬

‫مه‌ال ئه‌حمه‌د قامیشی‬

‫تورکیا و ئێران‬ ‫دژایه‌تی خوا ده‌که‌ن‬ ‫‪...‬ل‪5‬‬

‫به‌رز بونه‌وه‌ی نرخ‬

‫ئاسیاسێڵ‬ ‫د ه‌که‌وێته‌به‌ر‬ ‫ره‌خنه‌ی هاواڵتیان‬

‫‪...‬ل‪1‌ 3‬‬

‫پیرۆزبایی و ئاگاداری‬ ‫چه‌ژنی پیرۆزی‬ ‫ره‌مه‌زان ل ‌ه ته‌واوی‬ ‫مرۆڤایه‌تی پیرۆز‬ ‫ده‌که‌ین‪ ،‬به‌م‬ ‫بۆنه‌یه‌شه‌و ‌ه ژماره‌ی‬ ‫داهاتوی(چه‌تر)‬ ‫ده‌رناچێت‪.‬‬


‫هەواڵ‬

‫«بۆ کورد به‌غدادیش وه‌کو تاران و ئه‌نقه‌ره‌یه‌»‬ ‫چه‌تر‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/31 - 2011/8/22‬‬

‫‪2‬‬

‫بۆچــوون‬ ‫ده‌سه‌اڵت ئیدانه‌ى کوژرانى‬ ‫سه‌ربازانى تورکیا ده‌کات!‬ ‫‪u‬‬

‫زانکۆ سه‌ردار‬

‫‪u‬‬

‫ئه‌وه‌ى ک‌ه ئێم‌ه ل‌ه ئێستادا ده‌یبینین و‬ ‫ده‌یبیستین‪ ،‬ل‌ه ژیانى هه‌ر تاکێکى ئه‌م‬ ‫مه‌خلوقه‌ى پێى ده‌وت��رێ��ت (ک��ورد) ک ‌ه‬ ‫رۆژان��‌ه ب‌ه ب�ه‌رچ��اوى هه‌موو جیهانه‌و‌ه‬ ‫هیچ نی‌ه جگ‌ه ل‌ه ویستى سڕینه‌وه‌ى زبان‬ ‫و ره‌گ �ه‌ز و ئایدیا و ئ��ااڵ‪ ،‬ک‌ه هه‌موو‬ ‫پێکهاته‌یه‌کن ل‌ه شه‌رف‪.‬‬ ‫دوژمنانێک وابه‌ست‌ه ب‌ه خه‌یاڵى پوچه‌و‌ه‬ ‫ده‌ی��ان�ه‌وێ��ت مێژوویه‌ک بسڕنه‌وه‌‪ ،‬ک ‌ه‬ ‫پڕیه‌تى ل‌ه ئاشتى و ئازادى و جوامێرى‬ ‫و له‌گه‌ڵیشیدا ب��ۆن��ى خ��وێ��ن و بۆنى‬ ‫ب��اروت‪ ،‬مێژووى ئ�ه‌م نه‌ته‌وه‌ی‌ه له‌گ‌ه ‌ڵ‬ ‫ئ����ه‌وه‌ى خ��ی��ان�ه‌ت��ى ن��ێ��وخ��ۆی��ى هه‌میش ‌ه‬ ‫هه‌وڵى پوکانه‌وه‌یداوه‌‪ ،‬ل‌ه هه‌مانکاتیشدا‬ ‫نه‌وه‌کانى هێشتاک‌ه گیان له‌سه‌ر ده‌ست‬ ‫بوون بۆى‪ ،‬ل‌ه ئێستادا شتگه‌لێک وه‌ک‬ ‫هه‌میش‌ه هاتونه‌ته‌و‌ه به‌رده‌مى ک‌ه پێویستى‬ ‫ب‌ه یه‌کڕیزى و یه‌کگیانیه‌‪ ،‬وه‌ک ئه‌وه‌ى‬ ‫ده‌بینین باشور ک‌ه حکومڕان ل‌ه خۆیه‌تى‪،‬‬ ‫که‌چى ب�ه‌ده‌س��ت ب��را عه‌ره‌به‌کانه‌و‌ه ل ‌ه‬ ‫ناوچ‌ه داب��ڕێ��ن��راوه‌ک��ان خه‌ریک‌ه ده‌بێت ‌ه‬ ‫پۆڕى خوراو!؟ له‌و الشه‌و‌ه واڵتى ئێرانى‬ ‫هه‌میش‌ه کارگه‌ى پێداویستیه‌کانمانه‌‪،‬‬ ‫ج��گ�‌ه ل����ه‌وه‌ى ک �‌ه ب��وه‌ت �‌ه (م���ی���راو) له‌‬ ‫هه‌مانکاتیشدا بوه‌ت‌ه خه‌زه‌بى خ��واو ب ‌ه‬ ‫دڵى خۆى ما ‌ڵ و منداڵمان ره‌وانه‌ى ئه‌و‬ ‫دنیا ده‌کات‪ ،‬ئێستا و وه‌ک هه‌میشه‌ش‬ ‫تورکیاى شوێن گه‌شتمان به‌وه‌ى زانیو‌ه‬ ‫ک‌ه هێزێکى نه‌ته‌وه‌یمان نیه‌‪ ،‬جگ‌ه ل ‌ه‬ ‫هێزه‌کانى حزب خاک و خۆڵمان ب‌ه بادا‬ ‫ب��دات‪ ،‬ئه‌م مه‌مله‌که‌ت‌ه جگ‌ه ل�ه‌وه‌ى ل ‌ه‬ ‫بێ که‌سى خۆیدا نقوم بوو‌ه ل‌ه بیابانێک‬ ‫ده‌چێت‪ ،‬ک‌ه هیچ مه‌خلوقێکى ب‌ه ته‌یر و‬ ‫تیوریشه‌و‌ه تێدا نه‌بێت و ئه‌وانیش ب‌ه دڵى‬ ‫خۆیان ب‌ه هێرشى هه‌مه‌جۆر ئه‌م بیابان ‌ه‬ ‫ده‌ک��ێ��ڵ��ن‪ ،‬بینینى ئه‌مان‌ه و بیستن و‬ ‫خوێندنه‌وه‌ى لێدوانى به‌رپرسانى حکومى‬ ‫و حزبیش ده‌بێت چ واتایه‌ک ببه‌خشن؟‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر بیستنى ده‌نگى تۆپى ئێران و‬ ‫تورکیادا بۆ ناو خاکى هه‌رێم و بینینى‬ ‫ژیانى ئاواره‌یى ئه‌و گوندنشینانه‌ى ک ‌ه‬ ‫هه‌موو ژیانیان له‌پێناو ئازادى نیشتماندا‬ ‫هه‌ر ئاواره‌یى بووه‌‪ ،‬که‌چى له‌هه‌مانکاتدا‬ ‫که‌سێک‪ ،‬سیاسییه‌ک‪ ،‬سه‌رکرده‌یه‌ک‪،‬‬ ‫هێزێکى نیشتمانى نیه‌‪ ،‬بێت‌ه مه‌یدانه‌ک ‌ه‬ ‫ێ کوڕین‌ه وه‌رن و با پێکه‌و‌ه‬ ‫و بڵێت ئه‌ر ‌‬ ‫پارێزگارى ل‌ه شه‌ره‌فمان بکه‌ین‪ ،‬ئاخر‬ ‫ئه‌و شێو‌ه ته‌حه‌دایه‌ى واڵتانى دراوسێى‬ ‫هه‌میش‌ه ئازیز هیچ نی‌ه جگ‌ه ل‌ه ب‌ه بادا‬ ‫دانى شه‌ره‌فمان‪ ،‬له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌م ته‌حه‌دایه‌شدا‬ ‫سه‌رۆکایه‌تى هه‌رێمى ک��وردس��ت��ان ل ‌ه‬ ‫(‪ )2011/8/18‬به‌یاننامه‌یه‌ک باڵو‬ ‫ده‌ک��ات �ه‌و‌ه و تێیدا ئ��ی��دان�ه‌ى ک��وژران��ى‬ ‫ژماره‌یه‌ک سه‌ربازى تورکیا ده‌کات‪.‬‬ ‫ب��ژی��ت‪ ،‬ب �‌ه راس��ت��ى ب��ژی��ت ده‌س����ه‌اڵت و‬ ‫سیاسه‌تى هه‌رێم‪ ،‬وه‌ک چۆن خۆت ب ‌ه‬ ‫ێ ئازیزه‌کانیش ب‌ه گه‌ور‌ه‬ ‫بچوک و دراوس ‌‬ ‫ده‌بینیت‪ ،‬ده‌رک��ردن��ى ئ �ه‌م به‌یاننامه‌ی ‌ه‬ ‫له‌پاش چه‌ند رۆژێ��ک ل‌ه لێدوانێکى‬ ‫سه‌رۆکى حکومه‌ت (د‪.‬به‌رهه‌م ساڵح)‬ ‫دا دێت کاتێک ب‌ه رۆژنامه‌ى (شه‌رقو‬ ‫لئه‌وست) ده‌ڵێت‪« :‬ناکرێت کوردێک‬ ‫ب��ک��وژرێ��ت و ئێمه‌ش ده‌س��ت �‌ه وه‌س��ت��ان‬ ‫بین»‪.‬جا وه‌ر‌ه میلله‌تى داماو سه‌ر له‌م‬ ‫سیاسه‌ت و بیرکردنه‌وانه‌ى ده‌سه‌اڵتدارانى‬ ‫هه‌رێم‌ه بچکۆله‌که‌ت ده‌ربکه‌‪ ،‬له‌الیه‌ک‬ ‫ک���وردای���ه‌ت���ى ده‌ف���رۆش���رێ���ت���ه‌و‌ه پ��ێ��ت و‬ ‫ل�ه‌الی�ه‌ک��ى دی��ک�ه‌ش ئ��ی��دان�ه‌ى به‌رگرى‬ ‫کردن ل‌ه خۆتت ده‌ک�ه‌ن‪ ،‬یان ده‌سه‌اڵتى‬ ‫ئه‌م هه‌رێم‌ه هێزى پێشمه‌رگه‌ى ده‌نێرێت ‌ه‬ ‫(ج �ه‌ل �ه‌وال و س�ه‌ع��دی�ه‌) ک�‌ه س �ه‌رۆک‬ ‫کۆمارى واڵته‌ک‌ه ک��ورد‌ه و به‌رپرسى‬ ‫سوپاکه‌شى ب‌ه هه‌مان شێو‌ه هه‌ر کورد‌ه‬ ‫بۆ به‌رگریکردن‪ ،‬که‌چى هێزێکى نی‌ه بۆ‬ ‫پاراستى خاکى هه‌رێم‪ ،‬ناڵێم با به‌رگرى‬ ‫ل‌ه کوردبوونى هاواڵتیانى نه‌کات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌وه‌شدا بیر له‌و‌ه بکاته‌و‌ه و بزانێت‬ ‫ک‌ه ئه‌وانه‌ى له‌وسه‌ر سنور‌ه ده‌که‌ونه‌به‌ر‬ ‫هێرش و ترس و تۆقاندن ئه‌وانیش هه‌ر‬ ‫کوردن‪ ،‬ل‌ه کۆتاییدا داوا ل‌ه چاودێرانى‬ ‫سیاسى ده‌که‌م لێکدانه‌وه‌یه‌ک بۆ ئیدان ‌ه‬ ‫و پشتیوانى سیاسیانى ئ �ه‌م هه‌رێم ‌ه‬ ‫بکه‌ن‪.‬‬

‫گۆڤار عوسمان‬

‫رۆژنامه‌نوسێک ئه‌وه‌‬ ‫ده‌خاته‌ڕوو‪ ،‬که‌ حکومه‌تى‬ ‫هه‌رێم و ئیداره‌ى کوردى‬ ‫به‌رپرساره‌ له‌ تیرۆرکردنى‬ ‫(‪ )800‬هاواڵتى کورد‪ ،‬باس‬ ‫له‌وه‌ش ده‌کات‪ ،‬هه‌روه‌ک چۆن‬

‫چاوه‌ڕێى تاران و ئه‌نقه‌ر ‌ه‬ ‫ناکرێت شتێک بۆ کورد بکه‌ن‪،‬‬ ‫ئاوهاش چاوه‌ڕێى به‌غداد‬ ‫ناکرێت‪.‬‬

‫ل �ه‌ت��ی��ف ف���ات���ح ف������ه‌ره‌ج‪ ،‬ن���وس���ه‌ر و‬ ‫رۆژن��ام �ه‌ن��وس‪ ،‬ل �ه‌ب��اره‌ى ب��ردن��ى هێز‬ ‫بۆ ناوچه‌ داب��ڕاوه‌ک��ان به‌ (چه‌تر)ى‬ ‫وت‪« :‬بردنى هێز بۆ ئه‌و ناوچانه‌ ک ‌ه‬ ‫پێویست بوو ل�ه‌دواى ساڵى (‪)2003‬‬ ‫وه‌ ل �ه‌و شوێنانه‌ جێگیر بکرانایه‌‪،‬‬

‫پێموایه‌ ئێستا ک��ات�ه‌ک�ه‌ى دره‌ن��گ‬ ‫ب��ووه‌‪ ،‬بۆیه‌ ده‌ڵێم ئ�ه‌و ناوچانه‌ى ل ‌ه‬ ‫شه‌نگال و شێخانه‌وه‌ ده‌ست پێده‌کات‬ ‫تا مه‌نده‌لى و سه‌عدیه‌‪ ،‬به‌ که‌رکوک‬ ‫و م��وس��ڵ��ی��ش�ه‌وه‌‪ ،‬ده‌ب��ێ��ت حکومه‌تى‬ ‫هه‌رێمى کوردستان بیکاته‌ ئه‌مرى‬ ‫واقیع و ده‌سه‌اڵته‌کانى پارێزگار و‬ ‫پۆلیس و‪..‬هتد تێدا دروست بکات‪،‬‬ ‫له‌ کاتێکدا بزانم حکومه‌تى عێراق‬ ‫چاره‌سه‌رى کێشه‌کانى ناکات»‪.‬‬

‫تۆپباران زیانى زۆرى ب ‌ه کشتوکاڵى‬ ‫جوتیاران گه‌یاندووه‌‬ ‫پشده‌ر‬ ‫هۆشه‌نگ سه‌روچاوه‌یى‬

‫به‌هۆى تۆپبارانه‌کانى‬ ‫کۆمارى ئیسالمى ئێران بۆ‬ ‫سه‌ر گوندنشینه‌کانى بنارى‬ ‫قه‌ندیل و سه‌ر سنور‪،‬‬ ‫کاریگه‌رى زۆرى له‌سه‌ر‬ ‫میوه‌ و عه‌لوه‌کانى بازاڕى‬ ‫ده‌ڤه‌رى پشده‌ر دروستکردوه‌‬ ‫و له‌چاو سااڵنى رابردوو به‌‬ ‫شێوه‌یه‌کى که‌متر میوه‌جاتى‬ ‫جوتیاران ده‌که‌وێته‌‬

‫بازاڕه‌وه‌‪.‬‬ ‫ع���ه‌ب���دول���ڕه‌زاق م��ح��ه‌م��ه‌د‪ ،‬جێگرى‬ ‫ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌رى کشتوکاڵى پ��ش��ده‌ر به‌‬ ‫ب��ازاڕک��ردن��ى م��ی��وه‌ج��ات ب �ه‌ (چ�ه‌ت��ر)‬ ‫ى راگه‌یاند‪ :‬بنارى قه‌ندیل و ناوچه‌‬ ‫گ��ون��دن��ش��ی��ن �ه‌ک��ان��ى س���ه‌ر س��ن��ور له‌‬ ‫ده‌ڤ �ه‌رى پشده‌ر به‌هۆى له‌بارى ئ��او و‬ ‫ه �ه‌وا و به‌پیتى خ��اک�ه‌ک�ه‌ى‪ ،‬سااڵنه‌‬ ‫به‌روبومێکى باشى میوه‌جات ده‌که‌وێته‌‬ ‫بازاڕه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌مساڵ له‌چاو چه‌ند‬ ‫ساڵى رابردوودا به‌هۆى تۆپبارانه‌کانى‬ ‫ک��ۆم��ارى ئیسالمى ئ��ێ��ران ب��ۆ س�ه‌ر‬ ‫ناوچه‌ کشتوکاڵییه‌کانى ده‌ڤه‌ره‌که‌‪،‬‬ ‫ک���اری���گ���ه‌رى زۆرى خ��س��ت��ۆت �ه‌س �ه‌ر‬

‫م��ی��وه‌ج��ات و ب�ه‌ش��ێ��وه‌ی�ه‌ک��ى ب �ه‌رچ��او‬ ‫میوه‌جاتى جوتیاران که‌مى کردووه‌‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬که‌مى به‌روبومى جوتیارانیش‬ ‫ک����اری����گ����ه‌رى ل����ه‌س����ه‌ر ع���ه‌ل���وه‌ک���ان‬ ‫دروستکردوه‌ و به‌شێوه‌یه‌کى زۆر که‌م‬ ‫میوه‌جات ده‌گاته‌ ده‌ست عه‌لوه‌کان‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ى به‌وه‌شکرد‪ :‬ئه‌مساڵ له‌ ده‌ڤه‌رى‬ ‫پ��ش��ده‌ر ه �ه‌رچ �ه‌ن��ده‌ نه‌خۆشییه‌کانى‬ ‫روه‌ک به‌ شێوه‌یه‌کى که‌مه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌هۆى نه‌خۆشییه‌کى ڤایرۆسییه‌وه‌ که‌‬ ‫ناوه‌که‌ى نازانرێت‪ ،‬زۆربه‌ى هه‌ره‌ زۆرى‬ ‫ته‌ماته‌ى ده‌ڤه‌ره‌که‌مان وشک ده‌بێت و‬ ‫ده‌سوتێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌م نه‌خۆشیه‌ کاریش له‌‬ ‫مرۆڤ ده‌کات‪.‬‬

‫داواى ده‌رماڵه‌ى زیاتر له‌وه‌ى عێراق‬ ‫ده‌کرێن بۆ مامۆستایان‬

‫چه‌تر‬ ‫ده‌رماڵه‌ى پیشه‌یى بۆ مامۆستایان سه‌رف‬ ‫بکرێت‪ ،‬ده‌نگۆیه‌کیش باڵوبویه‌وه‌ که‌ ئه‌و‬ ‫فه‌رهاد ئه‌حمه‌د‬ ‫ده‌رماڵه‌یه‌ مامۆستایانى هه‌رێم ناگرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫عومه‌ر حه‌مه‌ئه‌مین‪ ،‬ئه‌ندامى سکرتاریه‌تى‬ ‫یه‌کێتى مامۆستایانى کوردستانیش‬ ‫ئه‌ندامێکى سکرتاریه‌تى‬ ‫ل���ه‌وب���اره‌ی���ه‌وه‌ ب �ه‌ (چ���ه‌ت���ر)ى راگ �ه‌ی��ان��د‪:‬‬ ‫یه‌کێتى مامۆستایانى کوردستان‬ ‫هه‌ر بڕیارێک له‌ ئه‌نجومه‌نى وه‌زیرانى‬ ‫باس له‌وه‌ ده‌کات‪ ،‬ئه‌وان‬ ‫عێراق و په‌رله‌مانه‌وه‌ ده‌ربچێت بێمه‌رج‬ ‫داواى (‪ )200,000‬دیناریان بۆ‬ ‫مامۆستایانى هه‌رێم کردوه‌‪ ،‬نه‌ک مامۆستایانى ه�ه‌رێ��م��ى کوردستانیش‬ ‫(‪ )150,000‬و ئه‌وه‌ش ده‌خاته‌ڕوو‪ ،‬ده‌گرێته‌وه‌‪ ،‬ئێمه‌ پێشتر داواى بڕێکى زیاتر‬ ‫له‌ ده‌رماڵه‌مان کردووه‌ بۆ مامۆستایان‪.‬‬ ‫که‌ ئه‌وان پێش حکومه‌ت و‬ ‫وت��ی��ش��ى‪ :‬پێشتر ی��اداش��ت��ێ��ک��م��ان��داوه‌ به‌‬ ‫په‌رله‌مانى عێراق داواى ئه‌و‬ ‫سه‌رۆکى حکومه‌ت و له‌گه‌ڵ ئه‌نجومه‌نى‬ ‫ده‌رماڵه‌یه‌یان کردوه‌‪.‬‬ ‫پ �ه‌رل �ه‌م��ان��ى ع���ێ���راق ب���ڕی���اری���داوه‌ ب��ڕى وه‌زی���ران و وه‌زاره‌ت���ى دارای���ى و وه‌زاره‌ت���ى‬ ‫(‪ )150,000‬دی��ن��ارى ع��ێ��راق��ى وه‌ک پ�����ه‌روه‌رده‌ چه‌ندینجار ک��ۆب��وون �ه‌وه‌م��ان‬

‫ک����ردووه‌‪ ،‬ب��ۆئ �ه‌وه‌ى ده‌رم��اڵ��ه‌ى پیشه‌یى‬ ‫بدرێت به‌ مامۆستایان‪ ،‬له‌و کۆبونه‌وانه‌‬ ‫پێیان وت��وی��ن بۆیه‌ ده‌رم��اڵ �ه‌ ن��اده‌ی��ن به‌‬ ‫مامۆستایان‪ ،‬چونکه‌ ت��ا ئێستا شتى‬ ‫وانه‌بووه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر له‌ عێراق بدرێت‬ ‫ئ��ه‌وا ئێمه‌ش ئ��ام��اده‌ی��ن ئ �ه‌و ده‌رماڵه‌یه‌‬ ‫بده‌ین‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌شى وت‪ :‬پێش حکومه‌ت و په‌رله‌مانى‬ ‫عێراق داواى ئه‌و ده‌رماڵه‌یه‌یان کردووه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وان داواى بڕى (‪ )200,000‬دیناریان‬ ‫ک��ردووه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم حکومه‌ت و په‌رله‌مانى‬ ‫عێراق (‪ )150,000‬دیناریان ده‌ستنیشان‬ ‫ک���ردووه‌‪ ،‬ئێمه‌ له‌ هه‌وڵى بڕێکى زیاتر‬ ‫ده‌رماڵه‌ین بۆ مامۆستایان‪ ،‬له‌وه‌ى ئه‌وان‬ ‫زیاتره‌‪.‬‬

‫ئه‌م جه‌ژن ‌ه لێبوردن بۆ زیندانیانى‬ ‫هه‌رێم ده‌رده‌کرێت؟‬

‫وه‌ک ئ�ه‌و ش��اره‌زای�‌ه ئ��ام��اژه‌ى پێدا‪ ،‬ده‌بێت هه‌وڵى جدیمان داو‌ه هیوامان وای‌ه لێبوردن‬ ‫چه‌تر‬ ‫ئه‌ستۆپاکى ل‌ه بنکه‌کانى پۆلیسدا بۆ ئه‌و ده‌ربچێت»‪.‬‬ ‫زانکۆ سه‌ردار‬ ‫زیندانیان‌ه بکرێت ک‌ه به‌ر لێبوردنى گشتى ل�ه‌الی�ه‌ک��ى ت���ره‌و‌ه ه��اوژی��ن��ى م �ه‌ع��ره‌ز‪ ،‬که‌‬ ‫ده‌ک���ه‌ون‪ ،‬ت��ا بزانرێت ب�‌ه هیچ ماده‌یه‌کى یه‌کێک‌ه ل �ه‌و زیندانیانه‌ى ل‌ه چ��اوه‌ڕوان��ى‬ ‫زیندانیان ل ‌ه چاوه‌ڕوانى‬ ‫یاسایى تر داوا نه‌کراون‪ ،‬ئه‌مه‌ش النى که‌م لێبوردنى گشتیدایه‌‪ ،‬وتى‪ :‬ئومێد ده‌که‌ین‬ ‫ده‌رکردنى لێبوردنى گشتیدان به‌‬ ‫پێویستى ب‌ه ماوه‌ى زیاتر ل‌ه (‪ )20‬رۆژ هه‌یه‌‪ .‬ده‌س �ه‌اڵت��ى ه�ه‌رێ��م بڕیارێکى ل �ه‌و شێوه‌یه‌‬ ‫بۆنه‌ى هاتنى چه‌ژنى ره‌مه‌زانى‬ ‫له‌به‌رامبه‌ریشدا عه‌قید ش��وان‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌رى ده‌رب����ک����ات‪ ،‬چ��ون��ک �‌ه ئ��ێ��م �ه‌ى زی��ن��دان��ی��ان‬ ‫پیرۆزه‌وه‌‪ ،‬شاره‌زایه‌کى سه‌ربازیش ب �ه‌ن��دی��ن��خ��ان �ه‌ى چ��اک��س��ازى گ������ه‌وران له‌ ده‌م��ان �ه‌وێ��ت ل�ه‌ن��او ماڵه‌کانى خ��ۆم��ان��دا و‬ ‫پێیوایه‌‪ ،‬ک ‌ه پێویست ‌ه ده‌رکردنى‬ ‫سلێمانى‪ ،‬تایبه‌ت ب‌ه (چ‌ه‌تر)ى رایگه‌یاند‪ :‬ل �ه‌گ �‌ه ‌ڵ منداڵه‌کانماندا ج���ه‌ژن بکه‌ین‪،‬‬ ‫لێبوردنى گشتى بۆ زیندانیان ماوه‌ى «ت��ا ئێستا هیچ نوسراوێکى وام���ان بۆ راست‌ه ئێم‌ه له‌سه‌ر هه‌ر کێشه‌یه‌ک گیراوین‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬له‌م روانگه‌یه‌شه‌و ‌ه له‌و‬ ‫نه‌هاتوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌رچى ئه‌م‌ه بۆت‌ه نه‌ریت که‌ ک‌ه پێى تۆمه‌تبارین‪ ،‬ب�ه‌اڵم ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌‬ ‫بڕوایه‌دا نی ‌ه تاز ‌ه ده‌سه‌اڵتى هه‌رێم‬ ‫سااڵن‌ه لێبوردنى گشتى بۆ ئه‌و زیندانیانه‌ ناگه‌یه‌نێت ک�‌ه ئێم‌ه وان �ه‌م��ان ل�‌ه زیندان‬ ‫لێبوردنى گشتى ده‌ربکات‪.‬‬ ‫ده‌ربچێت ک‌ه لێبوردن ده‌یانگرێته‌وه‌‪ ،‬ئێمه‌ش وه‌رنه‌گرتبێت‪.‬‬

‫ته‌کیه‌ هه‌ڕه‌ش ‌ه ده‌کات‬ ‫(چه‌تر) ناردووه‌‪ ،‬ده‌سته‌ى داکۆکیکردن ل ‌ه‬ ‫چه‌تر‬ ‫ناحیه‌ى ته‌کیه‌‪ ،‬ئاماژه‌ بۆ ئ�ه‌وه‌ ده‌ک�ه‌ن‪،‬‬ ‫سه‌نگه‌ر بیالل‬ ‫ک �ه‌ ن��وێ��ن�ه‌رای�ه‌ت��ى (‪ )42000‬ک��ه‌س له‌‬ ‫دان��ی��ش��ت��وان��ى ناحیه‌که‌ ده‌ک���ه‌ن و داواى‬ ‫دانیشتوانى ناحیه‌ى (ته‌کیه‌)‬ ‫خ��زم�ه‌ت��گ��وزارى ل�ه‌ به‌رپرسانى ناوچه‌که‌‬ ‫ماوه‌ى (‪ )30‬رۆژ ده‌ده‌ن به‌‬ ‫ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫به‌رپرسانى ناوچه‌که‌یان بۆ‬ ‫داواریه‌کانیشیان به‌مشێوه‌یه‌ ری��زک��ردوه‌‪:‬‬ ‫جێبه‌جێکردنى داواکارییه‌کانیان‪،‬‬ ‫«ت���اپ���ۆک���ردن���ی (‪ )2000‬خ���ان���وو له‌‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫هه‌ڕه‌شه‌ى ئه‌و ‌ه ده‌که‌ن‪ ،‬ئه‌گه‌ر ل‬ ‫گه‌ڕه‌که‌کانی (شاره‌وانی‪ ،‬ئازادی‪ ،‬هه‌رێم‬ ‫ماوه‌یه‌دا داواکاریه‌کانیان جێبه‌جێ‬ ‫و ئاواره‌کان) که‌ تا ئێستا تاپۆ نه‌کراون‬ ‫نه‌کرێت‪ ،‬ئه‌وا «رێگه‌ى یاسایى تر» ‌و ب �ه‌ه��ۆی �ه‌وه‌ ن�ه‌ی��ان��ت��وان��ی��وه‌ س��وودم�ه‌ن��ب��ن‬ ‫ده‌گرنه‌به‌ر‪.‬‬ ‫له‌پێشنه‌ی خ��ان��ووب�ه‌ره‌‪ ،‬پێدانی زه‌وی به‌‬ ‫بۆ‬ ‫‌کیان‬ ‫ه‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫وێن‬ ‫‌‬ ‫ه‬ ‫�‬ ‫ک‬ ‫‌کدا‬ ‫ه‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫ل�ه‌ به‌یاننام‬ ‫مامۆستایان ‌و فه‌رمانبه‌ران‪ ،‬که‌ تا ئێستا‬

‫هیچ مامۆستایه‌ک س��وودم�ه‌ن��د نه‌بووه‌‬ ‫ل�ه‌ پێدانی زه‌وی‪ ،‬دروس��ت��ک��ردن�ی‌ چه‌ند‬ ‫خوێندنگه‌یه‌ک له‌ ناحییه‌که‌مان‪ ،‬چونکه‌‬ ‫بینا هه‌یه‌ سێ‌ ده‌وامی تێدایه‌‪ ،‬دروستکردنی‬ ‫نه‌خۆشخانه‌یه‌کی (‪ )50‬ق�ه‌ره‌وێ��ڵ�ه‌ی��ی‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی سنورێکی به‌رفراوانی هه‌یه‌‬ ‫و گوندێکی زۆری له‌سه‌ره‌‪ ،‬دروستکردنی‬ ‫پ��ارک و باخچه‌ و دروستکردنی شاری‬ ‫یاری مندااڵن‪ ،‬کردنه‌وه‌ی کتێبخانه‌یه‌کی‬ ‫گشتی ‌و س�ه‌ن��ت�ه‌رێ��ک��ی ک��ۆم��پ��ی��وت�ه‌ر و‬ ‫ئینته‌رنێت و دروستکردنی پ��ردێ��ک بۆ‬ ‫په‌ڕینه‌وه‌ی هاواڵتییان‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ چه‌ندین‬ ‫داواکارى تر»‪.‬‬

‫وت��ی��ش��ى‪ :‬ئ �ه‌وک��ات �ه‌ى ئ���ه‌م ن��اوچ��ان� ‌ه‬ ‫خرایه‌سه‌ر مێزى گفتوگۆ و ناوێکى‬ ‫خ��راپ��ى ل��ێ��ن��را‪ ،‬ک �ه‌ «ن��اوچ �ه‌ کێش ‌ه‬ ‫له‌سه‌ره‌کانه‌» و خرایه‌ ماده‌ى (‪)58‬‬ ‫و دوات���ر (‪)140‬و‌ ک�ه‌ ده‌ب���وو ئه‌م ‌ه‬ ‫نه‌کرایه‌‪ ،‬ئه‌و ناوچانه‌ چه‌نده‌ عێراق‬ ‫خاوه‌نێتى دوو هێنده‌ کورد خاوه‌نیه‌تى‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ هه‌رێمى کوردستان و حکومه‌ت‬ ‫و ئ��ی��داره‌ى ک��وردی�ه‌ به‌رپرسیارن ل ‌ه‬ ‫ک��وژران��ى نزیکه‌ى (‪ )800‬ک�ه‌س و‬

‫تیرۆرکردنیان‪ ،‬یان ئه‌و ته‌قینه‌وانه‌ى‬ ‫رۆژان������ه‌ ل���ه‌ ک����ه‌رک����وک ئ �ه‌ن��ج��ام‬ ‫ده‌درێ������ت‪ ،‬ده‌ب�����وو ن �ه‌ه��ێ��ڵ��ن ئ �ه‌م��ان � ‌ه‬ ‫رووب��دات‪ ،‬نه‌ک چاوه‌ڕێ بکه‌ین له‌‬ ‫به‌غداده‌وه‌ چیمان بۆ ده‌کرێت‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫چاوه‌ڕێى هیچ له‌ به‌غداوه‌ ناکه‌م بۆ‬ ‫ک��ورد بکرێت‪ ،‬ه���ه‌روه‌ک چ��اوه‌ڕێ‬ ‫ناکرێت له‌ ئه‌نقه‌ره‌ و تارانه‌وه‌ هیچ‬ ‫بۆ ک��ورد بکرێت‪ ،‬ئ��اواش چاوه‌ڕێى‬ ‫به‌غداد ناکرێت‪.‬‬

‫هه‌ڵوێسته‌کانى سه‌رۆکایه‌تى هه‌رێم‬ ‫الیه‌ندارى تێدای ‌ه بۆ داگیرکه‌ران‬

‫ل �ه‌و ل��ێ��دوان�ه‌دا نیه‌؟ چونک ‌ه هه‌موومان‬ ‫ده‌زان��ی��ن ل ‌ه م��اوه‌ى سااڵنى راب���ردوودا ب ‌ه‬ ‫چه‌تر‬ ‫ده‌ی��ان پ���رۆژه‌ى چ��اره‌س �ه‌رى پێشکه‌ش ب ‌ه‬ ‫زانکۆ سه‌ردار‬ ‫تورکیا ک��راوه‌‪ ،‬خۆ ئه‌و پرۆژان ‌ه پرۆژه‌ى‬ ‫شه‌ڕ نه‌بوون‪ ،‬ئه‌ى بۆ سه‌رۆکایه‌تى هه‌رێم‬ ‫چاودێرێکى سیاسى ئاماژ ‌ه‬ ‫لێدوانێکى رانه‌گه‌یاند؟!»‪.‬‬ ‫بۆ ئه‌و ‌ه ده‌کات‪ ،‬ئیدانه‌کردنى‬ ‫ئ���ه‌وه‌ش���ى وت‪ :‬ل���ه‌ ک��ات��ێ��ک��دا ت��ورک��ی��ا‬ ‫چاالکیه‌که‌ى گه‌ریالکانى کورد‬ ‫ل �ه‌ چ��وارچ��ێ��وه‌ى پ��رۆژه‌ی��ه‌ک��ى ق��ێ��زه‌ون��ى‬ ‫له‌الیه‌ن سه‌رۆکایه‌تى هه‌رێمه‌و ‌ه‬ ‫رۆژى (‪)18‬ى ئه‌م مانگه‌‪ ،‬ک ‌ه چه‌ند داگ��ی��رک��ارى و چ��اوچ��ن��ۆک��ى و ق��ازان��ج‬ ‫په‌رستیدا له‌شکرکێشى ده‌کات و هه‌موو‬ ‫سه‌ربازێکى تورکیان کوشتبوو‪،‬‬ ‫پالنێک به‌کارده‌هێنێت بۆ درێ���ژه‌دان ب ‌ه‬ ‫نیشانه‌ى ئه‌وه‌ی ‌ه سه‌رۆکایه‌تى‬ ‫سیاسه‌تى نکوڵى و ق��ڕک��ردن��ى ک��ورد‪،‬‬ ‫هه‌رێم ل ‌ه چوارچێوه‌ى‬ ‫ب�����ه‌اڵم ک��ات��ێ��ک ک�����ورد چ��االک��ی �ه‌ک‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانى تورکیا‬ ‫ئه‌نجام ب��دات له‌به‌رامبه‌ر ئ�ه‌گ�ه‌رى ئه‌و‬ ‫هه‌ڵسوکه‌وت ده‌کات‪.‬‬ ‫محه‌مه‌د به‌کر‪ ،‬چاودێرى سیاسى ب ‌ه (چه‌تر) له‌شکرکێشى و ه �ه‌ڕه‌ش��ان �ه‌دا‪ ،‬ئه‌مه‌یان‬ ‫ى راگ�ه‌ی��ان��د‪« :‬ئ �ه‌و لێدوانه‌ لێدوانێک پێویست ‌ه سه‌رۆکایه‌تى هه‌رێم مه‌حکوم و‬ ‫نی ‌ه بۆ گه‌لى کورد و بۆ ئازادیخوازان‪ ،‬شه‌رمه‌زارى بکات!‬ ‫لێدوانێکه‌ ب ‌ه تورکیا ده‌ڵێت‪ ،‬که‌ وا من ل ‌ه ئه‌و چاودێر‌ه پێیوایه‌‪ ،‬ده‌بوو ده‌سه‌اڵتدارانى‬ ‫چوارچێوه‌ى سیاسه‌ت و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانى باشورى کوردستان هه‌ڵوێستیان له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫تۆدا هه‌ڵوێستى خۆم نیشانداوه‌‪ ،‬ب ‌ه بڕواى ئه‌و هێرشان ‌ه هه‌بێت و هه‌وڵى چاره‌سه‌رى‬ ‫من به‌رپرسیارێتى تیا نیه‌‪ ،‬بۆچى ئیراد‌ه جدیى بده‌ن‪.‬‬

‫«(‪)50‬‬

‫بیناى خوێندن له‌الیه‌ن‬

‫حزبه‌کانه‌و ‌ه داگیرکراون»‬ ‫پشده‌ر‬ ‫هۆشه‌نگ‬

‫تا ئێستا نزیکه‌ى (‪)50‬‬ ‫بیناى سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تى‬ ‫په‌روه‌رده‌ له‌الیه‌ن حزبه‌کانه‌وه‌‬ ‫ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیراوه‌ و‬ ‫نه‌گه‌ڕاندراونه‌ته‌وه‌‪ ،‬وه‌زاره‌تى‬ ‫په‌روه‌رده‌ش رایده‌گه‌یه‌نێت‪:‬‬ ‫به‌هۆى نه‌بوونى شوێنه‌وه‌‬ ‫تا ئێستا نه‌توانراوه‌ ته‌واوى‬ ‫بیناکان چۆڵ بکرێن و‬ ‫بگه‌ڕێنرێنه‌وه‌ بۆ‌وه‌زاره‌تى‬ ‫په‌روه‌رده‌‪.‬‬

‫ئیسماعیل به‌رزنجى‪ ،‬وته‌بیژى وه‌زاره‌تى‬ ‫پ�����ه‌روه‌رده‌ ب �ه‌ (چ��ه‌ت��ر)ى راگ �ه‌ی��ان��د‪:‬‬ ‫ت��ا ئێستا به‌شێک ل �ه‌و بینایانه‌ بۆ‬ ‫وه‌زاره‌تى په‌روه‌رده‌ گه‌ڕێندراونه‌ته‌وه‌‪ ،‬له‌‬ ‫هه‌ولێر نزیکه‌ى شه‌ش بیناى خوێندن و‬ ‫له‌ سلێمانیش سێ بۆ چوار بینا‪.‬‬

‫وتیشى‪ :‬به‌شێک له‌و بینایانه‌ش که‌‬ ‫داگیرکراون به‌ که‌ڵکى خوێندن نه‌ماون‬ ‫و به‌شێکیشیان به‌هۆى نه‌بوونى شوێن‬ ‫نه‌توانراوه‌ به‌ ته‌واوى چۆڵبکرێن‪ ،‬تا ئه‌و‬ ‫کاته‌ى شوێنێک بۆ خۆیان ده‌دۆزنه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ى به‌وه‌شکرد‪ ،‬به‌اڵم تا ئێستا‬ ‫نزیکه‌ى (‪ )50‬بیناى سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تى‬ ‫پ�����ه‌روه‌رده‌ م���اون ک �ه‌ بگه‌ڕێنرینه‌وه‌‬ ‫و ل �ه‌الی �ه‌ن ح��زب و رێکخراوه‌کانه‌وه‌‬ ‫ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیراوه‌‪.‬‬ ‫شایانى باسه‌ له‌ هه‌رێمى کوردستان‬ ‫ب���ه‌ه���ۆى ده‌س���ت���ێ���وه‌ردان���ى ح��زب��ى له‌‬ ‫ک��اروب��اره‌ک��ان��ى ح��ک��وم�ه‌ت‪ ،‬چ�ه‌ن��دان‬ ‫بیناى خوێندن و باخچه‌ى ساوایانى‬ ‫س �ه‌ر ب�ه‌ وه‌زاره‌ت����ى پ����ه‌روه‌رده‌ له‌الیه‌ن‬ ‫ح��زب�ه‌ ده‌س��ت �ه‌اڵت��داره‌ک��ان �ه‌وه‌ ده‌ستیان‬ ‫به‌سه‌ردا گیراوه‌ و به‌شێکیان کراون به‌‬ ‫فه‌وجى سه‌ربازى و به‌شێکى تریشان‬ ‫له‌الیه‌ن حزب و رێکخراوه‌کانى سه‌ر به‌‬ ‫حزبه‌کانه‌وه‌ داگیرکراون‪.‬‬

‫چاره‌نوسى به‌شێک ل ‌ه خوێندکارانى‬ ‫ئاماده‌یى دیار نابێت‬

‫چه‌تر‬ ‫هۆشه‌نگ سه‌روچاوه‌یى‬ ‫ئه‌گه‌رچى ساڵى رابردوو‬ ‫ژماره‌یه‌کى زۆر له‌‬ ‫خوێندکارانى ده‌رچوى‬ ‫ئاماده‌یى له‌ زانکۆ و‬ ‫په‌یمانگاکان وه‌رنه‌گیران‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫پێ ئه‌چێ ئه‌مساڵیش به‌هۆى‬ ‫زۆرى رێژه‌ى خوێندکاران‬ ‫و که‌مى زانکۆ له‌ هه‌رێمى‬ ‫کوردستاندا‪ ،‬رێژه‌یه‌کى زۆرتر‬ ‫له‌ خوێندکاران له‌ زانکۆکان‬ ‫وه‌رنه‌گیرێن‪.‬‬

‫ج �ه‌ب��ار ح�ه‌م�ه‌ ئ�ه‌ح��م�ه‌د‪ ،‬ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌رى‬ ‫گشتى په‌روه‌رده‌ى سلێمانى به‌ (چه‌تر)‬ ‫ى راگ��ه‌ی��ان��د‪ :‬س���اڵ ل �ه‌ دواى س��اڵ‬ ‫ژماره‌ى خوێندکاران له‌ زیادبوندایه‌ و‬ ‫ساڵى رابردوو (‪ )76‬هه‌زار خوێندکار‬ ‫تاقیکردنه‌وه‌ى ئاماده‌ییان ئه‌نجامداوه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌مساڵ زیاتر له‌ (‪ )81‬هه‌زار‬ ‫خوێندکار تاقیکردنه‌وه‌ى ئاماده‌یان‬

‫ئه‌نجامداوه‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ى له‌ ده‌ورى‬ ‫دووه‌مى ئه‌مساڵدا رێژه‌ى ده‌رچوان زیاد‬ ‫ده‌کات‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬ساڵى رابردوو له‌ (‪ )43‬هه‌زار‬ ‫خ��وێ��ن��دک��ار ن��زی��ک �ه‌ى (‪ )37‬ه���ه‌زار‬ ‫خوێندکار له‌ زانکۆکان وه‌رگ��ی��راوه‌‪،‬‬ ‫ه���ه‌روه‌ه���ا ژم�����اره‌ى خ��وێ��ن��دک��اران��ی��ش‬ ‫ب���ۆ ه���ه‌ر زان���ک���ۆی���ه‌ک دی���اری���ک���راوه‌‬ ‫و ن��ات��وان��رێ��ت ل �ه‌ رێ���ژه‌ى خ��ۆى زیاتر‬ ‫وه‌ربگیرێت‪ ،‬بۆیه‌ ساڵ ل �ه‌دواى ساڵ‬ ‫ژماره‌ى ئه‌و خوێندکارانه‌ى له‌ زانکۆ‬ ‫و پ�ه‌ی��م��ان��گ��اک��ان��دا وه‌رن��اگ��ی��رێ��ن له‌‬ ‫زیادبوندایه‌‪.‬‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر چ��اره‌س�ه‌رک��ردن��ى گرفتى‬ ‫ئ �ه‌م کێشه‌یه‌ش ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌رى گشتى‬ ‫په‌روه‌رده‌ى سلێمانى‪ ،‬رایگه‌یاند‪ :‬سااڵنه‌‬ ‫هه‌ر له‌ قۆناغى نۆى بنه‌ڕه‌تیه‌وه‌ ئه‌و‬ ‫خوێندکارانه‌ى بۆ قۆناغى ئاماده‌یى‬ ‫ده‌رده‌چ�������ن ن��اب��ێ��ت س���ه‌رج���ه‌م���ی���ان له‌‬ ‫ئاماده‌یه‌کاندا وه‌ربگیرێن‪ ،‬به‌ڵکو ئه‌بێت‬ ‫به‌پێى نمره‌کانى خوێندکار قۆناغى‬ ‫ئاماده‌یى وه‌ریان بگرێت‪ ،‬به‌اڵم تا ئێستا‬ ‫کار به‌م پیشنیاره‌ نه‌کراوه‌‪.‬‬


‫راپۆرت‬

‫داواده‌کرێت هێزی پێشمه‌رگه‌ له‌ سه‌عدیه‌ و جه‌له‌وال جێگیر بکرێت‬

‫مه‌حمود عوسمان‪ :‬کێشه‌ی ئه‌و ناوچان ‌ه سیاسیی ‌ه‬ ‫و به‌ناردنی هێزی پێشمه‌رگ ‌ه چاره‌سه‌ر نابێت‬ ‫ئاماده‌کار‬ ‫دلێر عه‌بدولڕه‌حمان‬ ‫به‌ڕای چاودێران و په‌رله‌مانتاران‬ ‫و سیاسیه‌کان کورد ل ‌ه ساڵی‬ ‫(‪ )2008‬هه‌ڵه‌ی کردو ‌ه ک ‌ه هێزه‌کانی‬ ‫پێشمه‌رگه‌ی ل ‌ه ناوچه‌کانی‬ ‫سه‌عدی ‌ه و جه‌له‌وال کشاندووه‌ته‌و ‌ه‬ ‫و پێویستی ده‌بینن ئه‌و هه‌ڵه‌ی ‌ه‬ ‫دووبار ‌ه نه‌کرێته‌وه‌‪ ،‬به‌رپرسێکی‬ ‫وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ش پێیوای ‌ه‬ ‫پێویست ‌ه هێزی پێشمه‌رگ ‌ه له‌و‬ ‫سنوره‌دا به‌یه‌کجاری جێگیربکرێ‪،‬‬ ‫په‌رله‌مانتارێکیش پێیوای ‌ه‬ ‫سیاسه‌تی پارتی و یه‌کێتی‬ ‫هه‌ڵه‌بوو ‌ه له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و‬ ‫ناوچانه‌‪.‬‬

‫دوای ئه‌و ره‌وشه‌ ئاڵۆزه‌ی کورد له‌ سنوری‬ ‫ناوچه‌کانی سه‌عدی ‌ه و جه‌له‌وال تێیکه‌وت‬ ‫وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ی حکومه‌تی هه‌رێمی‬ ‫کوردستان هێزه‌کانی نارد‌ه ئه‌و سنور‌ه و ل ‌ه‬ ‫ئێستادا ب ‌ه هاوکاری هێزه‌ ئه‌مریکیه‌کان‬ ‫و س��وپ��ای ع��ێ��راق وه‌ک���و خ��ۆی��ان ده‌ڵ��ێ��ن‬ ‫«ئارامیان گه‌ڕاندوه‌ته‌وه‌» بۆ ئه‌و ناوچانه‌‪،‬‬ ‫به‌ڕێوبه‌ری ناحیه‌ی جه‌له‌والش پێیوای ‌ه ک ‌ه‬ ‫کشاندنه‌وه‌ی هێزه‌کانی پێشمه‌رگه‌ ل ‌ه ساڵی‬ ‫(‪ )2008‬هه‌ڵه‌بووه‌‪ .‬ئه‌نوه‌ر حسێن میکائیل‪،‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌ی جه‌له‌وال‪ ،‬ب ‌ه (چه‌تر)‬ ‫ی راگ �ه‌ی��ان��د «ک��ش��ان �ه‌وه‌ی هێزه‌کانی‬ ‫پێشمه‌رگ ‌ه له‌ساڵی (‪)2008‬دا له‌سنوری‬ ‫حه‌وزی حه‌مرین هه‌ڵه‌یه‌کی زۆر گه‌وره‌بوو‬

‫به‌سه‌ر یه‌کێتی و پارتیدا تێپه‌ڕی‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫پێشمه‌رگه‌ به‌شێک ‌ه له‌پێکهاته‌ی به‌رگری‬ ‫عێراق‪ ،‬جواڵندنی هێزیش له‌چه‌ند رۆژی‬ ‫راب��ردودا بۆ سنوره‌که‌ له‌الیه‌ن حکومه‌تی‬ ‫هه‌رێمه‌وه‌ بۆ راستکردنه‌وه‌ی ئه‌و هه‌ڵه‌ی ‌ه‬ ‫کارێکی پێویسته‌ و ده‌بوو زووتر بکرایه‌»‪.‬‬ ‫به‌بڕوای ناوبراو ناردنی هێزی پێشمه‌رگ ‌ه بۆ‬ ‫سنوره‌که‌ کارێکی دروسته‌ و به‌شێوه‌یه‌کی‬ ‫کاتی چاره‌سه‌ری کێشه‌ی کورد ده‌کات‪،‬‬ ‫به‌اڵم پێشیوایه‌ «هه‌ڵه‌ی کوشند‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫جارێکیتر پاشه‌کشه‌ بکه‌ن له‌سنوره‌که‌دا‪،‬‬ ‫چونکه‌ ئه‌وکات یه‌ک ک��ورد له‌سنوری‬ ‫ح����ه‌وزی ح �ه‌م��ری��ن ن��ام��ێ��ن��ی و ه�ه‌م��وی‬ ‫له‌ژێڕ هه‌ڕه‌شه‌ی گروپ ‌ه چه‌کداریه‌کاندا‬ ‫بارده‌که‌ن»‪.‬‬ ‫ناحیه‌ی ج �ه‌ل �ه‌وال ک�ه‌ ده‌ک�ه‌وێ��ت�ه‌ (‪)30‬‬ ‫کیلۆمه‌تری باشوری خۆرئاوای قه‌زای‬ ‫خانه‌قین و (‪ )70‬کیلۆمه‌تری باکوری‬ ‫ب �ه‌ع��ق��وب �ه‌‪ ،‬رووب�����ه‌ره‌ک�����ه‌ی (‪)17500‬‬ ‫کیلۆمه‌تری چ��وارگ��ۆش �ه‌ی �ه‌‪ ،‬ژم���اره‌ی‬ ‫دانیشتوانه‌که‌ی (‪ )80‬ه���ه‌زار که‌سه‌‪،‬‬ ‫له‌ (‪ )36‬گوند پێکهاتو‌ه که‌ (‪ )27‬یان‬ ‫عه‌ره‌بنشین‌و نۆ گوندیشیان کورد نشینن‪.‬‬ ‫به‌رپرسێکی ئه‌و هێزه‌ش که‌ ره‌وان�ه‌ی ئه‌و‬ ‫ناوچان ‌ه ک��راون ئاماژ‌ه ب�ه‌وه‌ ده‌ک��ات ئه‌و‬ ‫هێزه‌ بۆ گێڕانه‌وه‌ی ئارامی هاتووه‌ت ‌ه ئه‌و‬ ‫ناوچه‌یه‌‪ ،‬لیوا حسێن مه‌نسور‪ ،‬فه‌رمانده‌ی‬ ‫هێزه‌کانی پشتیوانی دووه‌م���ی س �ه‌ر ب ‌ه‬ ‫وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ی حکومه‌تی هه‌رێمی‬ ‫ک���وردس���ت���ان‪ ،‬ب � ‌ه (چ���ه‌ت���ر)ی راگ �ه‌ی��ان��د‬ ‫هێنانی «هێزی پێشمه‌رگه‌ بۆ سنوره‌ک ‌ه‬

‫به‌مه‌به‌ستی گێڕانه‌وه‌ی ئاسایش‌و ئارامی‬ ‫بۆ سنوره‌ک ‌ه ‌و پاراستنی گیان ‌و ماڵی‬ ‫هاواڵتیانه‌ به‌بێ جیاوازی»‪.‬‬ ‫ئه‌و به‌رپرسه‌ی پێشمه‌رگ ‌ه پشتیوانی قسه‌ی‬ ‫ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌ره‌ی ناحیه‌که‌ ده‌کات و ده‌ڵێت‬ ‫«مافی خۆمانه‌ هێزی پێشمه‌رگ ‌ه بچێت ‌ه‬ ‫ناحیه‌کانی جه‌له‌وال و سه‌عدیه‌ و تێیدا‬ ‫جێگیر بێت‪ ،‬چونک ‌ه ده‌وریه‌ به‌ته‌نها نابێت ‌ه‬ ‫زامنی پاراستنی دۆخه‌که‌» لیوا حسێن‪،‬‬ ‫ئاماژه‌ی به‌وه‌شدا «ناردنی هێز به‌ته‌نها‬ ‫کێشه‌ی سنوره‌ک ‌ه چاره‌سه‌ر ناکات به‌ڵکو‬ ‫پێویست ‌ه هێزی پێشمه‌رگ ‌ه له‌سنوره‌که‌دا‬ ‫ب�ه‌ی�ه‌ک��ج��اری جێگیر ب��ک��رێ ‌و ده‌ستی‬ ‫ئاوه‌دانی زیاتر بۆ ناوچه‌ک ‌ه درێژبکرێ»‪.‬‬ ‫له‌ئێستادا هێزه‌کانی پشتیوانی دووه‌م‬ ‫‌و ل��ی��وای دووی ک �ه‌رک��وک ‌و لیوای‬ ‫سێی گه‌رمیان له‌سنوره‌که‌دان ‌و له‌رۆژی‬ ‫هه‌ینی رابردوشه‌وه‌ هێزی هاوبه‌ش له‌نێوان‬ ‫پێشمه‌رگه‌ و سوپای عێراق پێکهاتوه‌ و‬ ‫به‌پێی به‌رنامه‌ی نه‌خش ‌ه بۆ دارێ��ژراوی‬ ‫هێزه‌کانی ئه‌مریکا رۆژانه‌ بۆماوه‌ی چه‌ند‬ ‫کاتژمێرێک ده‌گ �ه‌ڕێ��ن له‌ ناحیه‌کانی‬ ‫جه‌له‌وال و سه‌عدیه‌ و ناوچه‌ی نه‌فتخانه‌ و‬ ‫ناحیه‌ی قه‌ره‌ته‌په‌‪.‬‬ ‫هه‌ر له‌مباره‌یه‌وه‌ دکتۆر مه‌حمود عوسمان‪،‬‬ ‫ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق‪،‬‬ ‫له‌سه‌ر لیستی هاوپه‌یمانی کوردستان‪،‬‬ ‫جه‌ختیکرده‌وه‌ «کێشه‌ی ئ �ه‌و ناوچانه‌‬ ‫سیاسیه‌ و ب�ه‌ن��اردن��ی هێزی پێشمه‌رگه‌‬ ‫چ���اره‌س���ه‌ر ن��اب��ێ‪ ،‬ره‌ن��گ �ه‌ ن���اردن���ی هێز‬ ‫ل����ه‌رووی م �ه‌ع��ن �ه‌وی �ه‌وه‌ گ��رن��گ ب��ێ��ت‌و‬

‫بتوانرێ هه‌ندێ که‌سی پێ بپارێزرێ‪،‬‬ ‫ب����ه‌اڵم ب��ۆ چ���اره‌س���ه‌رک���ردن���ی کێشه‌ک ‌ه‬ ‫پێویسته‌ گفتوگۆی جدی له‌سه‌ر ئاستی‬ ‫س �ه‌رک��ردای �ه‌ت��ی سیاسی ک���ورد له‌گه‌ڵ‬ ‫کوتله‌ سیاسیه‌کان بکرێت ب��ۆ دانانی‬ ‫سنورێک»‪.‬‬ ‫به‌بڕوای ناوبراو ئه‌وه‌ی له‌سنوری حه‌وزی‬ ‫حه‌مرین ده‌گوزه‌رێ مه‌به‌ست لێی راوه‌دونانی‬ ‫کورده‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌کاتی جێبه‌جێکردنی‬ ‫م��اده‌ی (‪ )140‬و ئه‌نجامدانی راپرسیدا‬ ‫رێ��ژه‌ی ک��ورد له‌سنوره‌که‌ که‌م بێت ئه‌و‬ ‫ن��اوچ��ان �ه‌ ن �ه‌گ �ه‌ڕێ��ن �ه‌وه‌ س���ه‌ر ه�ه‌رێ��م��ی‬ ‫ک���وردس���ت���ان‪ .‬دک���ت���ۆر م���ه‌ح���م���ود‪ ،‬له‌‬ ‫قسه‌کانیدا جه‌ختیکرده‌وه‌ «ئه‌و سیاسه‌ته‌ی‬ ‫یه‌کێتی و پارتی ل���ه‌دوای (‪)2003‬ه‌وه‌‬ ‫تائێستا له‌ناوچه‌ دابڕێنراوه‌کاندا پیاده‌ی‬ ‫ده‌ک����ه‌ن سیاسه‌تێکی ه�ه‌ڵ�ه‌ی�ه‌ و زی��ات��ر‬ ‫به‌شێوه‌ی حزبی مامه‌ڵه‌یان کردوه‌ نه‌ک‬ ‫به‌شێوه‌یه‌کی نه‌��ه‌وه‌یی ئه‌وه‌ش هه‌ڵه‌یه‌کی‬ ‫کوشنده‌بوه‌ بۆ کورد»‪.‬‬ ‫چاالکوانێکی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نیش له‌و‬ ‫ناوچانه‌‪ ،‬ئاماژه‌ به‌وه‌ده‌دات ناردنی هێز بۆ‬ ‫سنوره‌که‌ هاواڵتیانی به‌ته‌واوی دڵخۆش‬ ‫ک����ردوه‌‪ ،‬س���ه‌الم ع���ه‌ب���دواڵ‪ ،‬چ��االک��وان��ی‬ ‫م���ه‌ده‌ن���ی‪ ،‬ل���ه‌ب���اره‌ی ج��واڵن��دن��ی ه��ێ��زه‌وه‌‬ ‫ده‌ڵ���ێ «ک��ات��ێ ت��ف�ه‌ن��گ ق��س�ه‌ ده‌ک���ات‬ ‫واته‌ سیاسه‌تی مه‌ده‌نی کۆتایی هاتوه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ گرنگه‌ ئه‌مجاره‌ پارتی و یه‌کێتی‬ ‫هه‌ڵه‌ی ساڵی (‪ )2008‬دووباره‌ نه‌که‌نه‌وه‌‬ ‫ب�ه‌ک��ش��ان��دن�ه‌وه‌ی ه��ێ��زه‌ک��ان��ی پێشمه‌رگه‌‬ ‫له‌سنوره‌که‌ چونکه‌ ئه‌وکات کورده‌کان‬

‫به‌ته‌نیا ده‌مێننه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ه���اوک���ات پ �ه‌رل �ه‌م��ان��ت��ارێ��ک��ی پێشوی‬ ‫عێراق ره‌خنه‌ ده‌گرێت و ده‌ڵێت تائێستا‬ ‫خانه‌قین له‌ته‌عریب رزگاری نه‌بووه‌‪ ،‬ته‌نها‬ ‫عه‌ره‌به‌کانمان له‌ ژورێ��ک�ه‌وه‌ ده‌رک��رد بۆ‬ ‫دوو ژوریتر‪ ،‬بۆیه‌ به‌ پێویستی ده‌زانێت‬ ‫«سه‌رکردایه‌تی سیاسی کورد لێپێچینه‌وه‌‬ ‫ل �ه‌وک �ه‌س��ان �ه‌ ب��ک��ات ک��ه‌س �ه‌رپ �ه‌رش��ت��ی‬ ‫ئازادکردنی جه‌له‌وال و سه‌عدیه‌یان کردوه‌‬ ‫و رێگه‌یان به‌عه‌ره‌بداوه‌ بێنه‌ سنوره‌که‌وه‌ و‬ ‫خۆیان سه‌رقاڵی دزی و تااڵنی بون»‪.‬‬ ‫به‌بڕوای ئه‌و په‌رله‌مانتاره‌ی پێشوو له‌‬ ‫ه �ه‌رێ��م��دا خ��اوه‌ن��ی ه��ێ��زی پێشمه‌رگه‌ی‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/31 - 2011/8/22‬‬

‫‪3‬‬

‫نیشتمانی نین‪ ،‬به‌ڵکو چه‌کداره‌کانی سه‌ر‬ ‫به‌ دوو بنه‌ماڵه‌ن و ده‌شڵێت «جواڵندنی‬ ‫ه��ێ��ز ب���ۆ ن���اوچ���ه‌ی ح�����ه‌وزی ح �ه‌م��ری��ن‬ ‫چاره‌سه‌رێکی واقیعیانه‌ نیه‌ بۆ کێشه‌ی‬ ‫ک��ورد له‌سنوره‌که‌‪ ،‬چونک ‌ه کۆچکردنی‬ ‫ک�����ورده‌ک�����ان ت��ه‌ن��ه��ا پ���ه‌ی���وه‌ن���دی���دارن���ی��� ‌ه‬ ‫ب���ه‌ک���رده‌وه‌ ت��ون��دوت��ی��ژی �ه‌ک��ان �ه‌و‌ه ‪،‬به‌ڵکو‬ ‫به‌شێکی پ�ه‌ی��وه‌ن��دی به‌نه‌بونی پ��رۆژه‌ی‬ ‫خ��زم �ه‌ت��گ��وزاری و شکستی ژێ��رخ��ان��ی‬ ‫ئابوری و کۆمه‌اڵیه‌تی سنوره‌که‌و‌ه هه‌یه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ جواڵندنی ئه‌وهێزان ‌ه ته‌نها بۆ یه‌ک‬ ‫خاڵ گرنگن ئه‌ویش دیاریکردنی سنوری‬ ‫هه‌رێمی کوردستانه‌»‪.‬‬

‫* ناحیه‌ی جه‌له‌وال ده‌که‌وێته‌ (‪ )30‬کیلۆمه‌تر باشوری خۆرئاوای قه‌زای‬ ‫خانه‌قین و (‪ )70‬کیلۆمه‌تر باکوری به‌عقوبه‌‪.‬‬ ‫* ڕوبه‌ره‌که‌ی (‪ )17500‬کیلۆمه‌تری چوارگۆشه‌یه‌‪.‬‬ ‫* ژماره‌ی دانیشتوانه‌که‌ی (‪ )80‬هه‌زار که‌سه‌‪ ،‬له‌ (‪ )36‬گوند پێکهاتوه‌ که‌‬ ‫(‪ )27‬یان عه‌ره‌بنشین ‌و نۆ گوندیشیان کورد نشینن‪.‬‬ ‫* له‌پاش کشانه‌وه‌ی هێزه‌کانی پێشمه‌رگه‌ له‌سنوری حه‌وزی حه‌مرین له‌ساڵی‬ ‫(‪)2008‬دا زیاتر له‌ (‪ )800‬ماڵی کورد ناحیه‌ی جه‌له‌والیان به‌ره‌و که‌الر و‬ ‫خانه‌قین جێهێشتوه‌‪.‬‬ ‫* ئه‌و کوردانه‌ی له‌سه‌رده‌می به‌عسدا به‌ر شااڵوی راگواستن که‌وتون تائێستا‬ ‫(‪)%50‬ی نه‌گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ شوێنه‌کانی خۆیان‪.‬‬ ‫* (‪ )462‬ماڵی کورد که‌ پێشتر له‌سه‌رده‌می به‌عسدا ته‌رحیلکراون ‌و دوای‬ ‫ساڵی (‪ )2003‬گ�ه‌ڕاون�ه‌ت�ه‌وه‌ شوێنه‌کانی خۆیان له‌الیه‌ن (هیئه‌ النزاعات‬ ‫المولکیه‌) وه‌ فه‌رمانی ده‌رکردنیان له‌شوێنه‌کانیاندراوه‌‪.‬‬ ‫* له‌پاش ساڵی (‪ )2003‬وه‌ (‪ )564‬هاواڵتی له‌سنوری ه �ه‌ردوو ناحیه‌ی‬ ‫جه‌له‌وال و سه‌عدیه‌ به‌هۆی ک��رده‌وه‌ توندوتیژیه‌کانه‌وه‌ ک��وژراون که‌ (‪)422‬‬ ‫هاواڵتیان کورد و (‪ )122‬یان عه‌ره‌ب ‌و (‪ )10‬هاواڵتیشیان تورکمانن‬

‫ئه‌و گرته‌ ڤیدیۆییه‌ی باڵوکرایه‌وه‌ له‌ سه‌ر به‌رپرسه‌کانی یه‌کێتی راسته‌‬

‫له‌ دانیشتنێکدا جنێو ب ‌ه خوشک و دایکی ئه‌وان ‌ه ده‌درێت‬ ‫ک ‌ه تاڵه‌بانیان خۆش ناوێت‬ ‫له‌م گرته‌ ڤیدیۆییه‌دا که‌ سه‌رچاوه‌یه‌ک‬ ‫ئاماده‌کار‬ ‫ب �ه‌ (چ���ه‌ت���ر)ى راگ �ه‌ی��ان��د ل �ه‌ (چ��ی��ای‬ ‫چه‌تر‬ ‫مامه‌نده‌) تۆمارکراوه‌‪ ،‬به‌اڵم یه‌کێک‬ ‫له‌وانه‌ی له‌ گرته‌که‌دا ده‌رکه‌وتووه‌ ده‌ڵێت‬ ‫ئ �ه‌و شوێنه‌ ش��ارب��اژێ��ره‌‪ ،‬به‌رپرسه‌کانى‬ ‫ئه‌و گرته‌ ڤیدیۆییه‌ی له‌ چه‌ند‬ ‫یه‌کێتى به‌ چه‌پڵه‌وه‌ هانى گۆرانیبێژه‌که‌‬ ‫رۆژی رابردوو له‌سه‌ر چه‌ند‬ ‫ده‌ده‌ن جنێو به‌ (ژن و دایک و خه‌سوو)‬ ‫به‌رپرسێکی یه‌کێتی باڵوکرایه‌وه‌‬ ‫ى هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ بدات که‌ نه‌یارى‬ ‫راسته‌ و یه‌کێکیش له‌وانه‌ی‬ ‫تاڵه‌بانین‪ .‬ئ�ه‌و به‌رپرسانه‌ى ل�ه‌م گرته‌‬ ‫له‌ ڤیدیۆکه‌دایه‌ ده‌ڵێت به‌‬ ‫ڤیدیۆیه‌دا به‌ روونى ده‌رکه‌وتوون بریتیین‬ ‫هونه‌رمه‌نده‌که‌م راگه‌یاند‬ ‫له‌ (حه‌سه‌ن عه‌بدواڵ حه‌سه‌ن‪ ،‬قایمقامى‬ ‫جنێودان کارێکی شیاو نیه‌‪،‬‬ ‫ئێستاى پ��ش��ده‌ر و ک��ارگ��ێ��ڕى پێشوى‬ ‫ئه‌و به‌رپرسه‌ی یه‌کێتی ده‌شڵێت‬ ‫مه‌ڵبه‌ندى (‪)24‬ی یه‌کێتى له‌ پشده‌ر‪،‬‬ ‫له‌و سیدیه‌دا به‌شه‌کانیان‬ ‫عه‌بدواڵ وسو‪ ،‬لیواى خانه‌نشین کراوى‬ ‫هه‌ڵبژاردوه‌‪ ،‬کۆمه‌ڵناسێکیش‬ ‫پێشمه‌رگه‌‪ ،‬به‌کر ئه‌حمه‌د مه‌یدان‪ ،‬ئێستا‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت هونه‌رمه‌نده که‌‌‬ ‫ی��اری��ده‌ده‌ره‌ له‌ قایمقامیه‌تى ق �ه‌اڵدزێ‪،‬‬ ‫به‌رپرس نیه‌ و ئه‌وانه‌ی له‌‬ ‫رێباز خدر محه‌مه‌د‪ ،‬ئێستا کارگێڕی‬ ‫ده‌ورین به‌رپرسن‪.‬‬ ‫له‌ ساڵی (‪ )2006‬کۆمه‌ڵێک به‌رپرسی مه‌ڵبه‌ندى (‪)24‬ى پ��ش��ده‌رى یه‌کێتییه‌‬ ‫یه‌کێتی له‌ دانیشتنێکدا که‌ گۆرانبێژی و ئه‌وکاته‌ ئه‌ندام به‌شى مه‌ڵبه‌ند بووه‌‪،‬‬ ‫م��ی��ل��ی ک���ۆچ���ک���ردوو (ئ��ی��س��م��اع��ی��ل ئارام عه‌بدواڵ ناسراوه‌ به‌ ئارامى عه‌واڵ‬ ‫سه‌رده‌شتی) تیادایه‌ کۆمه‌ڵێک جنێو دێوانه‌‪ ،‬لێپرسراوى کۆمیته‌ى پێشمه‌رگه‌‬ ‫و قسه‌ی نه‌شیاو ب�ه‌وان�ه‌ ده‌وت��رێ��ت که‌ دێرینه‌کانى یه‌کێتى‪ ،‬ئه‌بوبه‌کر وه‌یسى‬ ‫(مام جه‌الل تاڵه‌بانی)یان خۆش ناوێت‪ ،‬ع �ه‌ب��دواڵ‪ ،‬ئێستا ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌رى ناحیه‌ى‬ ‫له‌و گرته‌ ڤیدیۆیه‌دا که‌ چه‌ند رۆژێکه‌ هێرۆیه‌ و ئ�ه‌وک��ات�ه‌ جێگرى به‌رپرسى‬ ‫له‌سه‌ر تۆڕی کۆمه‌اڵیه‌تی فه‌یسبووک مه‌ڵبه‌ندى (‪)24‬ی پ��ش��ده‌رى یه‌کێتى‬ ‫ب�ڵاو ب��ۆت �ه‌وه‌ و کۆمه‌ڵێک به‌رپرسى بووه‌)‪.‬‬ ‫سیاسى و ئ��ی��دارى یه‌کێتى نیشتمانى ج��ێ��گ �ه‌ى ئ��ام��اژه‌ی��ه‌ ئ���ه‌م ب �ه‌رپ��رس��ان �ه‌‬ ‫کوردستان‪ ،‬که‌ سه‌رجه‌میان به‌رپرسى سه‌رجه‌مان له‌سنورى پ��ش��ده‌رن و چوار‬ ‫سنوره‌کانى شارباژێڕ و ناوچه‌ى پشده‌رن‪ ،‬به‌رپرسى سنورى شارباژێڕى یه‌کێتیش‬ ‫ل �ه‌و سه‌یرانه‌ گه‌شته‌دا که‌ ه���ه‌واداران له‌ دانیشتنه‌که‌دان و به‌هه‌مان شێوه‌ى‬ ‫و ه��ون �ه‌رم �ه‌ن��دان��ی میلی پ��ێ��ی ده‌ڵ��ێ��ن ئه‌وانیتر چه‌پڵه‌ بۆ گۆرانیه‌کان لێده‌ده‌ن‪،‬‬ ‫(گ���ه‌ع���ده‌) ل �ه‌ شوێنێکدا دان��ی��ش��ت��وون ئه‌وانیش بریتین ل�ه‌ (ئ���اوات محه‌مه‌د‬ ‫ک �ه‌ دی���اره‌ ک �ه‌ س�ه‌ی��ران�ه‌ گ�ه‌ش��ت�ه‌‪ ،‬له‌و غه‌فور‪ ،‬ئێستا قایمقامى شارباژێڕه‌ و‬ ‫گرته‌یه‌دا که‌ باڵوکراوه‌ته‌وه‌ له‌ زمانی ئ�ه‌و کاته‌ س�ه‌رۆک��ى ش��اره‌وان��ى چوارتا‬ ‫گۆرانیبیژه‌که‌وه‌ کۆمه‌ڵێک جنێو به‌وانه‌ و جێگرى یه‌که‌مى به‌رپرسى مه‌ڵبه‌ندى‬ ‫ده‌درێ��ت که‌ تاڵه‌بانیان خۆش ناوێت و شارباژێڕى یه‌کێتى بوو‪ ،‬ئیبراهیم فه‌تاح‬ ‫ئ �ه‌وان �ه‌ی ل�ه‌ دانیشتنه‌که‌دان له‌کاتی ق��ادر ن��اس��راو به‌ (د‪.‬ئیبراهیم)‪ ،‬ئێستا‬ ‫جێگرى به‌رپرسى مه‌ڵبه‌ندى سلێمانییه‌ و‬ ‫جنێوه‌کاندا ده‌ست ده‌ده‌نه‌ چه‌پڵه‌‪.‬‬

‫ئه‌و کاته‌ کارگێڕى مه‌ڵبه‌ندى شارباژێڕى‬ ‫یه‌کێتى بوو‪ ،‬ئیبراهیم حه‌مه‌ئه‌مین حه‌مه‌‬ ‫مه‌حمود‪ ،‬ئه‌ندامى کۆمیته‌ى یه‌کێتى‬ ‫و س�ه‌رۆک��ى ش��اره‌وان��ى م��اوه‌ت�ه‌‪ ،‬جه‌مال‬ ‫تاقانه‌‪ ،‬به‌رپرسى کۆمیته‌ى گاپیڵۆنى‬ ‫یه‌کێتى)‪.‬‬ ‫(چ �ه‌ت��ر)ب��ۆ ب���ه‌دواداچ���ون���ی ئ���ه‌م گرته‌‬ ‫ڤیدیۆییه‌ ل �ه‌گ �ه‌ڵ ح �ه‌س �ه‌ن ع �ه‌ب��دواڵ‪،‬‬ ‫قایمقامى ئێستاى پشده‌ر قسه‌ی کرد‬ ‫و ن��اوب��راو وت��ی «پێش ئ���ه‌وه‌ى پۆستى‬ ‫قایمقامى وه‌رب��گ��رم داوه‌ت���ى ب��راده‌ران��ى‬ ‫ش��ارب��اژێ��ر ب��ووی��ن ل �ه‌س��اڵ��ى (‪)2006‬‬ ‫ن��اوچ��ه‌ک��ه‌ش ه���ه‌ر ش���ارب���اژێ���ره‌ و ل �ه‌و‬ ‫دانیشتنه‌ ب �ه‌ش��دارب��ووی��ن به‌مه‌به‌ستى‬ ‫ه �ه‌ڵ��ب��ژاردن �ه‌ک��ان ب���وو ک �ه‌ ده‌رچ��ووی��ن‬ ‫تێیدا‪ ،‬هه‌ر له‌و کاته‌دا چه‌ند جارێک‬ ‫لێى توڕه‌بووم که‌ پێم راگه‌یاند جنێودان‬ ‫ک��ارێ��ک��ى ش��ی��او ن��ی�ه‌‪ ،‬ب���ه‌اڵم هه‌ندێک‬ ‫براده‌ر هاتوون به‌شه‌کانیان له‌سیدیه‌که‌دا‬ ‫ه�ه‌ڵ��ب��ژاردوه‌ به‌مه‌به‌ستى ئ �ه‌وه‌ى که‌من‬ ‫چ�ه‌پ��ڵ�ه‌ ب��ۆ ج��ن��ێ��ودان �ه‌ ل���ێ���ده‌ده‌م و پێم‬ ‫خۆشه‌»‪.‬‬ ‫حه‌سه‌ن عه‌بدواڵ باسى له‌وه‌کرد «دژى‬ ‫هه‌موو ئ�ه‌وان�ه‌م و خه‌ڵکى ئ�ه‌ده‌ب��ى من‬ ‫ده‌ن��اس��ێ��ت ب���ۆ ئ���ه‌و م���ه‌س���ه‌الن���ه‌‪ ،‬ب��ۆی�ه‌‬ ‫دانیشتن و گ �ه‌ع��ده‌ی �ه‌ک ب���ووه‌» ئه‌و‬ ‫به‌رپرسه‌ له‌ باره‌ی هه‌ڵوێستی یه‌کێتیه‌وه‌‬ ‫پێیوایه‌ که‌ ئه‌و قسه‌ی نه‌ کردووه‌ بۆیه‌‬ ‫بۆ ئه‌و جنێودانه‌ پێویسته‌ له‌ هونه‌رمه‌نده‌‬ ‫میللیه‌که‌ ب��پ��رس��رێ��ت ک �ه‌ ب��ۆچ��ی ئ�ه‌و ‪ n‬ئه‌وکاته‌ی جنێوه‌که‌ ده‌درێت به‌رپرسه‌کانی یه‌کێتی چه‌پڵه‌ لێده‌ده‌ن فۆتۆ‪ :‬وه‌رگیراو له‌ ڤیدیۆکه‌‬ ‫جنێوانه‌یداوه‌ نه‌ک له‌وان‪.‬‬ ‫وتیشی «ئه‌و که‌سانه‌ى له‌و دانیشتنانه‌ ده‌که‌وێت‪ ،‬ئه‌و به‌ندانه‌ش ناڵێت که‌ خۆى‬ ‫بۆ وه‌رگرتنی زانیارى بۆچونى مه‌کته‌بی گرته‌ ڤیدیۆیه‌ى نه‌بینیوه‌‪.‬‬ ‫سیاسى یه‌کێتى نیشتمانی کوردستان‪ ،‬ک���ۆم���ه‌ڵ ن��اس��ێ��ک��ی��ش پ��ێ��ی��وای��ه‌ ئ��ه‌و ب����ه‌ش����دارى ده‌ک������ه‌ن ل���ه‌ ه����ه‌ر الی �ه‌ن��ى ده‌یه‌وێت به‌ڵکو له‌و که‌سانه‌ى وه‌رده‌گرێت‬ ‫له‌و باره‌یه‌وه‌ (چه‌تر) بۆ زانینینی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ میللیانه‌ی بانگ ده‌کرێن سیاسى و ئاینى کۆمه‌ڵێک بێت‪ ،‬ئه‌و له‌ده‌وروبه‌رین‪ ،‬یان هه‌ندێک ناوى ده‌ده‌نێ‬ ‫ب�ه‌دواداچ��ون و لێپرسینه‌وانه‌ی حزبه‌که‌ بۆ ئه‌و دانیشتنانه‌ پێویسته‌ پێشتر پێیان که‌سانه‌ى دانیشتون ل���ه‌ده‌ورى گۆرانى و پێى راده‌گه‌یه‌نن که‌ناوى ئه‌وانه‌ بهێنه‌‬ ‫په‌یوه‌ندى کرد به‌چه‌ند به‌رپرسێکی ئه‌و ب��وت��رێ��ت ک �ه‌ ن��اب��ێ��ت ق��س�ه‌ به‌خه‌ڵکیتر و به‌ند بێژه‌که‌ به‌رپرسن‪ ،‬نه‌ک خودى و به‌فاڵنه‌ ل�ه‌ق�ه‌ب‪ ،‬بۆیه‌ پێموایه‌ ئه‌و‬ ‫یه‌کتیه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم په‌یوه‌ندیه‌کان دروست بڵێن‪ ،‬ئارى هاوار محه‌مه‌د‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌رى گ��ۆران��ی��ب��ێ��ژه‌ک �ه‌‪ ،‬چ��ون��ک�ه‌ ئ���ه‌و ته‌نها جۆره‌ مامه‌ڵه‌یه‌ ره‌نگه‌ هه‌ندێک گرفتى‬ ‫نه‌بوون‪ ،‬هه‌ندێکیان به‌بیانوى ئه‌وه‌ى ئه‌و ک��ارگ��ێ��ڕى ک��ۆم �ه‌ڵ �ه‌ى ک��ۆم�ه‌ڵ��ن��اس��ان‪ ،‬له‌به‌رامبه‌ر وته‌کانى برێک پاره‌ى ده‌ست لێبکه‌وێته‌وه‌»‪.‬‬


‫کۆنگره‌ى نه‌ته‌وه‌یى کوردستان ره‌خن ‌ه له‌ حکومه‌تى هه‌رێم ده‌گرێت‬

‫راپۆرته‌ هه‌واڵ‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/31‬‬ ‫‪- 2011/8/22‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫«هێرشه‌کانى تورکیا و ئێران هیچى که‌متر نییه‌ له‌ ئه‌نفال»‬

‫‪4‬‬

‫سلێمانى‬

‫کارزان تاریق‬ ‫ئه‌ندامانى کۆنگره‌ى نه‌ته‌وه‌یى‬ ‫کوردستان ئیدانه‌ى ئه‌و‬ ‫هێرشه‌ ناڕه‌وایانه‌یان کرد‪،‬‬ ‫که‌ ده‌کرێته‌سه‌ر خاکى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان و راشیانگه‌یاند‪ ،‬ئه‌و ‌ه‬ ‫پالنگێڕیه‌ بۆ له‌ناوبردنى میلله‌تى‬ ‫کورد و نه‌یارانى کورد چاویان‬ ‫به‌ ده‌ستکه‌وته‌کانى گه‌لى کورد‬ ‫هه‌ڵنایه‌ت‪.‬‬

‫س �ه‌ب��اره‌ت ب �ه‌ ئ��ی��دان�ه‌ک��ردن��ى ئ �ه‌و هێرش ‌ه‬

‫هاوبه‌شانه‌ى ک‌ه له‌الیه‌ن واڵتانى دراوسێو‌ه ‪n‬‬ ‫ده‌کرێته‌ سه‌ر کوردستانى باشور و ئه‌و هێز‌ه‬ ‫نه‌ته‌وه‌ییانه‌ى که‌ به‌رده‌وام ل ‌ه خه‌باتدان دژى‬ ‫پالنگێڕى نه‌یارانى کورد‪ ،‬پێرێ (‪)8/20‬‬ ‫چ��وار ئه‌ندامى کۆنگره‌ى ن �ه‌ت �ه‌وه‌ى ک ‌ه‬

‫تورکیا و ئێران گونده‌کانی کوردستان وێران ده‌که‌ن‬

‫پێکهاتبون ل ‌ه (کامه‌ران به‌روارى‪ ،‬محه‌مه‌د‬ ‫ئه‌مین پێنجوێنى و په‌روین عه‌زیز وهۆشیار‬ ‫محه‌مه‌د) کۆنفرانسێکى رۆژنامه‌وانیان‬ ‫له‌ ئوتێل په‌رێژى شارى سلێمانى ئه‌نجامدا‬

‫و ه �ه‌روه‌ه��ا به‌یاننامه‌یه‌کیان ده‌رک���رد‪،‬‬ ‫ک �ه‌ ت��ی��ای��دا ئ��ام��اژ‌ه ب���ه‌و‌ه ده‌ک���ه‌ن «ئ �ه‌م‬ ‫پیالنگێڕییه‌ى ت��ورک��ی��ا هیچى که‌متر‬ ‫نیه‌ ل ‌ه ئه‌نفال ک ‌ه به‌سه‌ر ک��ورددا هات‪،‬‬

‫فۆتۆ‪ :‬ئاژانسی فورات‬

‫چونک ‌ه ئ �ه‌م �ه‌ش کۆمه‌ڵکوژیی ‌ه دژى‬ ‫ک��ورد»‪ .‬هه‌روه‌ها داوا ل ‌ه سه‌رجه‌م هێز‌ه‬ ‫کوردستانییه‌کان ده‌ک��ه‌ن له‌ ه�ه‌ر چوار‬ ‫پ��ارچ �ه‌ى ک��وردس��ت��ان‪ ،‬دژى ئ �ه‌و هێرش ‌ه‬

‫قڕکه‌رانه‌ى کوردستان ب ‌ه یه‌ک هه‌ڵوێست‬ ‫بوه‌ستنه‌وه‌ و خۆپیشاندان ئه‌نجام بده‌ن‪.‬‬ ‫راشیانگه‌یاند‪ :‬ک ‌ه س��ازدان��ى کۆنگره‌ى‬ ‫ن�ه‌ت�ه‌وه�ی‌ى ک��وردس��ت��ان‪ ،‬ده‌بێت ‌ه وه‌اڵم��ى‬ ‫هه‌موو ئه‌و سیاسه‌تان ‌ه و گۆڕینى سه‌ره‌تایى‬ ‫چاره‌نوسى ره‌شى کۆتایى سیاسه‌ته‌کانى‬ ‫قڕکردن و له‌ناوبردنى گه‌لى کوردستان‪.‬‬ ‫پ���ه‌روی���ن ع���ه‌زی���ز‪ ،‬ئ �ه‌ن��دام��ى ک��ۆن��گ��ره‌ى‬ ‫ن �ه‌ت �ه‌وه‌ی��ى ک���ورد‪ ،‬ت��ای��ب�ه‌ت ب �ه‌ (چ�ه‌ت��ر)‬ ‫ى رایگه‌یاند‪ :‬کۆنگره‌ى نه‌ته‌وه‌ى کورد‬ ‫توانیویه‌تى به‌ شێوازى جیا جیا ن��اڕه‌زاى‬ ‫خ��ۆى ده‌رب��ب��ڕێ��ت و هاوپشتى خ��ۆى بۆ‬ ‫ئ��اواره‌ک��ان و خه‌باتگێڕانى ک��ورد له‌ هه‌ر‬ ‫چ��وار پارچه‌ى کوردستان ده‌رببڕێت‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫تایبه‌تى ئه‌وانه‌ى ئێستا له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌ى‬ ‫تۆپباران و مه‌ترسیدان‪ ،‬وتیشى میلله‌تى‬ ‫ک��ورد ب���ه‌رده‌وام رووب���ه‌ڕوى وه‌ستاونه‌ته‌وه‌‬ ‫و ئێمه‌ش هاوپشتى میلله‌تى خۆمان بۆ‬ ‫رایگشتى و مافى نه‌ته‌وه‌ى و چه‌سپاندنى‬ ‫مافه‌کانى کورد به‌ ده‌ستور و یاسا‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬زۆر به‌داخه‌وه‌ سه‌رۆکایه‌تیه‌کانى‬ ‫هه‌رێم تا ئێستا هه‌ڵوێستیان نه‌بوه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫له‌کاتێکدایه‌ چه‌ند رۆژێکه‌ ئه‌م حاڵه‌ته‌‬

‫رویداوه‌ و ئاواره‌کان بچوکترین هاوکاریان‬ ‫له‌ حکومه‌ته‌وه‌ وه‌رنه‌گرتوه‌‪ ،‬حکومه‌تیش‬ ‫به‌ ته‌نگ هاواڵتیانى خۆیه‌وه‌ نیه‌ تا دژى‬ ‫هێرشه‌کانى سوریا و ئێران بوه‌ستێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ه �ه‌ر خ�ه‌م��ى هه‌رێمیانه‌ ک �ه‌ ب�ه‌ داخ���ه‌وه‌‬ ‫نه‌یانتوانیوه‌ به‌رپرسیاریه‌تى هه‌رێمیش له‌‬ ‫ئه‌ستۆ بگرن‪.‬‬ ‫محه‌مه‌د ئه‌مین پێنجوێنی‪ ،‬ئه‌ندامێکى‬ ‫ترى کۆنگره‌ى نه‌ته‌وه‌ى‪ ،‬رایگه‌یاند‪ :‬ئه‌م‬ ‫ک��ۆن��گ��ره‌ی�ه‌ ب��ۆ وری���اک���ردن���ه‌وه‌ى خه‌ڵکى‬ ‫ب���اش���ورى ک��وردس��ت��ان��ه‌ س����ه‌ب����اره‌ت ب �ه‌و‬ ‫مه‌ترسییه‌ گ �ه‌روه‌ی �ه‌ى ل�ه‌س�ه‌ر میلله‌تى‬ ‫ک���ورد ه �ه‌ی �ه‌‪ ،‬ک �ه‌ ل �ه‌س �ه‌ر ج��واڵن��ه‌وه‌ی‬ ‫رزگاریخوازى کوردستان (‪ )PKK‬هه‌یه‌‪،‬‬ ‫چونکه‌ باوه‌ڕى ئێمه‌ وایه‌ چاره‌نوسى کورد‬ ‫گرێدراوه‌ به‌ دۆزى په‌که‌که‌وه‌‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬به‌رپرسیاریه‌تى حکومه‌ت له‌‬ ‫ئ��اس��ت��ى روداوه‌ک����ان����دا ن��ی �ه‌‪ ،‬ه��ی��واداری��ن‬ ‫ئ�ه‌وان��ی��ش بگه‌نه‌ ئاستى ئ �ه‌و روداوان����ه‌‪،‬‬ ‫چ��ون��ک �ه‌ ئ���ه‌م م�ه‌ت��رس��ی��ی�ه‌ س �ه‌ران��س �ه‌رى‬ ‫ک��وردس��ت��ان ده‌گ��رێ��ت �ه‌وه‌ و پێویستى به‌‬ ‫ی�ه‌ک��ه�ه‌ڵ��وێ��س��ت��ى ه��ێ��زه‌ سیاسییه‌کانى‬ ‫هه‌موو کوردستانه‌‪.‬‬

‫زۆربوونى به‌نزینخانه‌ى ئه‌هلی شۆفێرانى هه‌ڵه‌بجه‌ى نیگه‌ران کردوه‌‬ ‫چه‌تر‬

‫دره‌و مه‌هدى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ تا ئێستا‬ ‫به‌نزینخانه‌ى حکومى تێدا نییه‌‬ ‫و به‌نزینخانه‌ ئه‌هلییه‌کانیش‬ ‫روو له‌ زیادبوون ده‌که‌ن‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش زۆرێک له‌ شۆفێرانى‬ ‫نیگه‌ران کردووه‌‪ ،‬به‌رپرسانى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ش رایده‌گه‌یه‌نن‬ ‫له‌ ساڵى (‪)2012‬دا عه‌مبارى‬ ‫گه‌وره‌ى سوته‌مه‌نى له‌ شارى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌دا دروست ده‌کرێت‪.‬‬

‫هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هید تا ساڵى (‪)1988‬‬ ‫به‌نزینخانه‌یه‌کى حکومى تێدا بووه‌‪،‬‬ ‫دوات���ر ئ�ه‌وی��ش ل�ه‌ ش��اره‌ک �ه‌دا نه‌ماو‌ه‬ ‫تا ئێستا ئه‌و شاره‌ بێ به‌نزینخانه‌ى‬ ‫حکومیه‌‪ ،‬حکومه‌تیش ل�ه‌ رێگه‌ى‬ ‫دوو به‌نزینخانه‌ى ئه‌هلیه‌وه‌ به‌نزین و‬ ‫گاز به‌سه‌ر شۆفێراندا دابه‌ش ده‌کات‪،‬‬ ‫بۆیه‌ شۆفێران زۆرجار ماوه‌یه‌کی زۆر‬ ‫ده‌مێننه‌وه‌ له‌ س��ه‌ره‌دا‪ ،‬هه‌ندێک ل ‌ه‬ ‫شۆفێرى هێڵه‌کان له‌ هه‌ڵه‌بجه‌وه‌ روو‬ ‫له‌ شوێنه‌کانیترى ده‌ره‌وه‌ى هه‌ڵه‌بج ‌ه‬ ‫ده‌ک���ه‌ن ب��ۆ وه‌رگ��رت��ن��ى سوته‌مه‌نى‪،‬‬ ‫ئ���ه‌م���ه‌ش زۆرێ�����ک ل���ه‌ ش��ۆف��ێ��ران��ى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ى نیگه‌ران کردووه‌‪.‬‬ ‫س�ه‌ی��وان سه‌عید‪ ،‬شۆفێرى یه‌کێک‬ ‫ل �ه‌ پ��اس �ه‌ک��ان��ى هێڵى (ه �ه‌ڵ �ه‌ب��ج �ه‌ ـ‬

‫سلێمانى) وتى‪ :‬ئێمه‌ وه‌ک شۆفێرانى‬ ‫هێڵى (هه‌ڵه‌بجه‌ ـ سلێمانى) له‌به‌ر‬ ‫قه‌ره‌باڵغى به‌نزینخانه‌ ئه‌هلیه‌کانى‬ ‫ه �ه‌ڵ �ه‌ب��ج �ه‌ ل��ه‌ زۆرب�����ه‌ى ک���ات���دا‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫به‌نزینخانه‌یه‌کى ئه‌هلى ک�ه‌ له‌ژێر‬ ‫چ��اودێ��رى حکومه‌تدایه‌ له‌ تانجه‌رۆ‬ ‫به‌نزین وه‌رده‌گرین‪ ،‬ئه‌مه‌ش بۆ ئێم ‌ه‬ ‫زۆر زه‌حمه‌ته‌ ه�ه‌م��وو ج��ارێ��ک روو‬ ‫ل �ه‌و شوێنانه‌ بکه‌ین ب��ۆ وه‌رگرتنى‬ ‫سوته‌مه‌نى‪ ،‬ئه‌گه‌ر به‌نزینخانه‌یه‌کى‬ ‫حکومى له‌ شاره‌که‌ماندا هه‌بوایه‌ و‬ ‫ب �ه‌رده‌وام سوته‌مه‌نى داب�ه‌ش بکردای ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌ بۆ ئێمه‌ زۆر باش ده‌بوو‪.‬‬ ‫ئیسماعیل حاجى هادى‪ ،‬یه‌کێکیتر‌ه‬ ‫ل�ه‌ شۆفێره‌ ن��اڕازی��ی�ه‌ک��ان و ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫ئێمه‌ پسوڵه‌مان ب��ۆ ک��راوه‌ هه‌فته‌ى‬ ‫(‪)200‬ل��ی��ت��ر گ��از وه‌رگ���ری���ن‪ ،‬ب �ه‌اڵم‬ ‫حکومه‌ت به‌ به‌نزینخانه‌ ئه‌هلییه‌کانى‬ ‫وتووه‌ (‪ )150‬لیترمان بداتێ‪ ،‬نازانم‬ ‫ئه‌ویترى چى لێ ده‌که‌ن و بۆ کوێى‬ ‫ده‌به‌ن‪.‬‬ ‫(م������ه‌ه������دى ح�����ه‌س�����ه‌ن)ی�����ش ک � ‌ه‬ ‫ف �ه‌رم��ان��ب �ه‌رێ��ک��ى ب �ه‌ن��زی��ن��خ��ان �ه‌ی �ه‌ و‬ ‫دانیشتووى هه‌ڵه‌بجه‌یه‌‪ ،‬له‌به‌ر نه‌بوونى‬ ‫به‌نزینخانه‌ى حکومى م��اوه‌ى هه‌شت‬ ‫ساڵه‌ له‌گه‌ڵ چه‌ند فه‌رمانبه‌رێکیترى‬ ‫ش���اره‌ک���ه‌دا س���ه‌ردان���ى به‌نزینخانه‌ى‬ ‫ح��ک��وم��ى ش���ارۆچ���ک���ه‌ى ع���ه‌رب���ه‌ت‬ ‫ده‌ک�ه‌ن به‌ مه‌به‌ستى ده‌وامکردن‪ ،‬ب ‌ه‬

‫«ناکۆکى ناوخۆیى»‬ ‫کاکه‌ییه‌کان الواز ده‌کات‬

‫چه‌تر‬ ‫زانیار داقوقى‬

‫ن�����ه‌وزاد م��ح �ه‌م �ه‌د ک��اک �ه‌ی��ى‪ ،‬ن��وس �ه‌ر‬ ‫ل��ه‌وب��اره‌ی��ه‌و‌ه ب �‌ه (چ��ه‌ت��ر)ى وت‪ :‬ئێم ‌ه‬ ‫ده‌مانه‌وێت ئه‌نجومه‌نێک بۆ کاکه‌ییه‌کان‬ ‫دروس���ت بکه‌ین‪ ،‬ب �ه‌اڵم ره‌وت��ێ��ک له‌ناو‬ ‫کاکه‌یى هه‌ی‌ه رێگه‌ناده‌ن ئه‌و ئه‌نجومه‌ن ‌ه‬ ‫سه‌رکه‌وتو بێت‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬ئێم‌ه وه‌ک کاکه‌یى ل‌ه سه‌رجه‌م‬ ‫حزب‌ه ک��وردی��ی�ه‌ک��ان رازی���ن‪ ،‬کێشه‌مان‬ ‫له‌گه‌ڵ هیچ حزب و الیه‌نێک نیه‌‪ ،‬داواش‬ ‫ل‌ه سه‌رۆکى حکومه‌ت و سه‌رۆکى هه‌رێم‬ ‫و سه‌رۆکى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى هه‌رێم‬ ‫ده‌که‌ین بێن ب‌ه هاناى کاکه‌یه‌وه‌‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫پێویست‌ه ل‌ه ده‌ستورى هه‌رێمى کوردستان‬ ‫مافى کاکه‌یى دیارى بکرێت‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌شى وت‪ :‬به‌هۆى ئ �ه‌وه‌ى له‌ناوخۆى‬

‫‪n‬‬

‫ه ئه‌هلییه‌کان توڕه‌ن‬ ‫ه له‌ به‌نزینخان ‌‬ ‫شۆفێرانی هه‌ڵه‌بج ‌‬

‫هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ (چه‌تر)ی وت‪ :‬تا ئێستا‬ ‫ه����ی��چ ی�ه‌ک��ێ��ک ل���ه‌و الی �ه‌ن��ان �ه‌ى ک ‌ه‬ ‫پ���ه‌ی���وه‌ن���دی���دارن ب���ه‌و ب��اب��ه‌ت��ه‌وه‌ هیچ‬ ‫داوای���ه‌ک���ی���ان ن����ه‌ک����ردووه‌‪ ،‬ب��ۆئ��ه‌وه‌ى‬ ‫شوێنێک له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ دیارى بکرێت‬ ‫ب���ۆ ئ�����ه‌وه‌ى ب��ک��رێ��ت �ه‌ ب �ه‌ن��زی��ن��خ��ان �ه‌ى‬

‫حکومى‪ ،‬ئێمه‌ش وه‌ک قایمقامیه‌ت‬ ‫و ش��اره‌وان��ى هیچ داوای�ه‌ک��م��ان به‌رز‬ ‫نه‌کردوه‌ته‌وه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ى له‌ ئێستادا‬ ‫رێ��ژه‌ی �ه‌ک��ى دی��اری��ک��راو س��وت�ه‌م�ه‌ن��ى‬ ‫ده‌گ���ات���ه‌ ش���اره‌ک���ه‌م���ان‪ ،‬ئ��ێ��م �ه‌ش ل ‌ه‬ ‫رێگه‌ى لیژنه‌کانمانه‌وه‌ له‌ به‌نزینخان ‌ه‬

‫فۆتۆ‪ :‬دره‌و مه‌هدی‬

‫ئه‌هلیه‌کاندا دابه‌شى ده‌که‌ین له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌مه‌شدا‪ ،‬له‌ بودجه‌ى ساڵى (‪)2012‬‬ ‫داوام���ان���ک���ردووه‌‪ ،‬ک �ه‌ عه‌مبارێکى‬ ‫گ���ه‌وره‌ى سوته‌مه‌نى ل�ه‌ هه‌ڵه‌بجه‌دا‬ ‫دروس����ت ب��ک��رێ��ت ب��ۆ داب �ه‌ش��ک��ردن��ى‬ ‫سوته‌مه‌نى‪.‬‬

‫زمانی کاریکاتێر‬

‫کاکه‌ییه‌کان ماوه‌ى هه‌شت‬ ‫ساڵ ‌ه کۆڕ و کۆبونه‌وه‌ى جیاجیا‬ ‫سازده‌که‌ن‪ ،‬ب ‌ه مه‌به‌ستى ئه‌وه‌ى‬ ‫نوێنه‌ریان له‌ناو حکومه‌تى‬ ‫هه‌رێم و ئیداره‌ى پارێزگاى‬ ‫که‌رکوک و حکومه‌تى عێراقى‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬به‌اڵم به‌هۆى «ناکۆکى‬ ‫ناوخۆیانه‌وه‌» تا ئێستا‬ ‫نه‌یانتوانیو ‌ه ئه‌و ‌ه بکه‌ن‪.‬‬

‫کاکه‌ییدا ناڕێکى و ناته‌بایى هه‌یه‌‪،‬‬ ‫بۆی‌ه تا ئێستا نه‌توانراو‌ه ئه‌و ئه‌نجومه‌ن ‌ه‬ ‫دروستبکرێت‪.‬‬ ‫ل���ه‌الی���ه‌ک���ى ت������ره‌و‌ه س���ت���ار ک��اک �ه‌ی��ى‪،‬‬ ‫که‌سایه‌تى کاکه‌یى ل‌ه شارى که‌رکوک‬ ‫ب‌ه رۆژنامه‌ى (چه‌تر)ى وت‪ :‬ئێم‌ه وه‌ک‬ ‫ع�ه‌ش��ی��ره‌ت��ى ک��اک �ه‌ی��ى ب��ۆ پێکهێنانى‬ ‫ئه‌نجومه‌نێک ل �‌ه س��اڵ��ى (‪)2003‬وه‌‬ ‫ه�ه‌وڵ��ده‌ده‌ی��ن‪ ،‬ب �ه‌اڵم به‌هۆى ئ �ه‌وه‌ى بیرى‬ ‫جیاواز له‌ناو کاکه‌یى هه‌یه‌‪ ،‬هه‌ربۆی ‌ه‬ ‫نه‌توانراو‌ه یه‌کبگرین‪ ،‬ده‌شمانه‌وێت مافى‬ ‫کاکه‌یى ل‌ه ره‌شنوسى ده‌ستورى هه‌رێمى‬ ‫ک��وردس��ت��ان دی���اری بکرێت‪ ،‬ب��ۆئ�ه‌وه‌ش‬ ‫داوام���ان ل‌ه حکومه‌تى هه‌رێم ک��ردووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم تا ئێستا وه‌اڵمیان نه‌داوینه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ه���ه‌روه‌ه���ا ب�ه‌ه��ج�ه‌ت ع �ه‌زی��ز کاکه‌یى‪،‬‬ ‫رۆژنامه‌نوسی کاکه‌یى ل‌ه که‌رکوک‬ ‫ب‌ه (چه‌تر)ى وت‪ :‬ناڕێکى ناو کاکه‌یى‬ ‫کاریگه‌رى حزبى ل �ه‌س �ه‌ره‌‪ ،‬چونک‌ه تا‬ ‫ساڵى (‪ )1975‬کاکه‌یى یه‌کگرتوو بوون‬ ‫له‌ناو خۆیاندا‪ ،‬به‌اڵم ئێستا دووبه‌رکه‌یمان‬ ‫تێکه‌وتووه‌‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬تا ئێستا نوێنه‌رمان ن‌ه ل‌ه هه‌رێمى‬ ‫کوردستان و ن‌ه ل‌ه حکومه‌تى عێراقدا‬ ‫نییه‌‪ ،‬هه‌ر بۆی‌ه ئێستا خه‌ریکى ئه‌وه‌ین‬ ‫ک‌ه نوێنه‌رى راسته‌قینه‌ى خۆمان دیارى‬ ‫بکه‌ین‪.‬‬

‫(چه‌تر)ى راگه‌یاند‪ :‬له‌کاتێکدا ک ‌ه‬ ‫به‌نزینخانه‌ى حکومى و ئه‌هلییه‌کان‬ ‫وه‌ک ی����ه‌ک س��وت �ه‌م �ه‌ن��ی��م��ان پێ‬ ‫ده‌گات‪ ،‬ئێمه‌ له‌ به‌نزینخانه‌ى حکومى‬ ‫به‌رده‌وام سوته‌مه‌نیمان هه‌یه‌ و به‌سه‌ر‬ ‫شۆفێراندا داب�ه‌ش��ى ده‌ک �ه‌ی��ن‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬ ‫به‌نزینخانه‌ ئه‌هلییه‌کان زۆرجار ده‌ڵێن‬ ‫س��وت�ه‌م�ه‌ن��ی��م��ان ن��ی�ه‌‪ ،‬کارمه‌ندێکى‬ ‫داب �ه‌ش��ک��ردن��ی��ش ل���ه‌ ب�ه‌ن��زی��ن��خ��ان�ه‌ى‬ ‫(س��ان)ى ئه‌هلى که‌ نه‌یویست ناوى‬ ‫خ��ۆى ئ��اش��ک��را ب��ک��ات وت���ى‪ :‬ئێمه‌ ل ‌ه‬ ‫ب �ه‌ن��زی��ن��خ��ان �ه‌ى ح��ک��وم��ى ع �ه‌رب �ه‌ت �ه‌و‌ه‬ ‫سوته‌مه‌نیمان پێده‌گات‪ ،‬هه‌رکاتێک‬ ‫سوته‌مه‌نیمان بۆ بێت دابه‌شى ده‌که‌ین‬ ‫و ب�ه‌ هیچ ش��ێ��وه‌ی�ه‌ک نایشارینه‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌موو رۆژه‌کانیش به‌نزینخانه‌که‌مان‬ ‫کراوه‌یه‌‪ ،‬ته‌نها رۆژانى هه‌ینى نه‌بێت‪،‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ چۆنیه‌تى فرۆشتنه‌که‌شى‬ ‫ل��ی��ت��رى ب���ه‌ (‪ )500‬دی���ن���ارى چ��اپ��ى‬ ‫نوێ ده‌یفرۆشین له‌ رێگه‌ى پسوڵه‌وه‌‪،‬‬ ‫که‌ پ��ڕۆژه‌ تایبه‌تییه‌کان ده‌ی���دات ب ‌ه‬ ‫ش��ۆف��ێ��ران‪ ،‬ب��ۆ ه��ه‌ر پ��س��وڵ�ه‌ی�ه‌ک بۆ‬ ‫ئۆتۆمبێلى تایبه‌ت (‪)25‬لیتر و هى‬ ‫گشتى (‪)45‬لیتر ده‌ده‌ین به‌ شۆفێران‪،‬‬ ‫وات �ه‌ بۆ تایبه‌ته‌کان هه‌فته‌ى (‪)50‬‬ ‫لیتر و ب��ۆ گشتییه‌کان (‪ )90‬لیتر‬ ‫ده‌ده‌ینه‌ شۆفێران‪.‬‬ ‫ده‌رباره‌ى نه‌بوونى به‌نزینخانه‌ى حکومى‬ ‫له‌ شاره‌که‌دا گۆران ئه‌دهه‌م‪ ،‬قایمقامى‬


‫دیدار‬

‫به‌رپرسی لقى چواری پارتی‪:‬‬

‫هێزێک نییه‌ له‌سه‌ر ئه‌م که‌ون ‌ه باره‌گاى لق به‌ ئێم ‌ه چۆڵ بکات‬ ‫دیداری‬

‫فه‌ره‌یدون بێوار‬ ‫هه‌ڵۆ ئه‌حمه‌د کورده‌‪ ،‬به‌رپرسی‬ ‫لقی چ��واری پارتی دیموکراتی‬ ‫کوردستان له‌م دیداره‌ی (چه‌تر)‬ ‫ب���اس ل���ه‌و ‌ه ده‌ک����ات تائێستا‬ ‫گۆڕانکارییه‌کى ئه‌وتۆ ل ‌ه سلێمانى‬ ‫ن �ه‌ک��راوه‌‪ ،‬راشیده‌گه‌یه‌نێت ک ‌ه‬ ‫«هێزێک نییه‌ له‌سه‌ر ئه‌م که‌ون ‌ه‬ ‫باره‌گاى لق به‌ ئێمه‌ چۆڵ بکات»‬ ‫ئه‌و به‌ په‌رله‌مانتارێکی کۆمه‌ڵی‬ ‫ئیسالمیش ده‌ڵێت «درۆ» ده‌کات‬ ‫ک ‌ه ده‌ڵێت ب ‌ه ئاگاداری یه‌کێتی و‬ ‫پارتی تۆپبارانه‌کان ده‌کرێت‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬ئه‌و گۆڕانکاریانه‌ى ک ‌ه پارتى‬ ‫ده‌ی��ک��ات به‌تایبه‌تى ل ‌ه سلێمانى‪ ،‬ئایا‬ ‫به‌پێی ب�ه‌رژه‌وه‌ن��دی��ی�ه‌ک��ان��ى ح��زب�ه‌‪ ،‬یان‬ ‫به‌پێی پێداویستییه‌کانى خه‌ڵکه‌؟‬ ‫ تائێستا گۆڕانکارییه‌کى ئه‌وتۆ ل ‌ه‬‫سلێمانى ن �ه‌ک��راوه‌‪ .‬ته‌نیا ک��اک هیوا‬ ‫ئه‌حمه‌د ک ‌ه لێر‌ه به‌رپرسی لقى چوار‬ ‫ب��وو‌ه گ���وازراوه‌ت���ه‌و‌ه و م��ن هاتوومه‌ت ‌ه‬ ‫جێگه‌که‌ى‪ ،‬ئه‌مه‌ش شتێکى سروشتییه‌‪،‬‬ ‫ته‌نانه‌ت پێش کۆنگره‌ش بڕیار هه‌بوو‬ ‫ئاڵوگۆڕ ل ‌ه به‌رپرسی لقه‌کان بکرێت‪،‬‬ ‫به‌ گوێره‌ى به‌رژه‌وه‌ندى و خواستى حزب‪،‬‬ ‫هه‌ڵبه‌ت ‌ه حیساب بۆ خواستى خه‌ڵکیش‬ ‫ده‌کرێت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ده‌ڵێن ئه‌نجومه‌نى سه‌رکردایه‌تى‬ ‫پارێزگاکان قۆرخى ده‌سه‌اڵتى لقه‌کانى‬ ‫ک��ردوه‌‪ ،‬به‌و مانایه‌ی لقه‌کان ده‌بێ بۆ‬ ‫هه‌ر بڕیارێک بگه‌ڕێن ‌ه بۆ ئه‌وان؟‬ ‫ کۆنگر‌ه بڕیاری له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نى‬‫س���ه‌رک���ردای���ه‌ت���ى پ���ارێ���زگ���اک���ان���داو‌ه و‬ ‫جێبه‌جێش ده‌کرێت‪ .‬تا ئێستا ئه‌نجومه‌نى‬ ‫سه‌رکردایه‌تى پارێزگاکان ب ‌ه کرده‌یی ب ‌ه‬ ‫قۆاڵیی نه‌که‌وتوه‌ت ‌ه ناو ئیشه‌وه‌‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫هێشتا هه‌ندێک پێداویستییان م��اوه‌‪،‬‬ ‫بۆی ‌ه ده‌رنه‌که‌وتوو‌ه تا ئه‌و راده‌یه‌ى بزانین‬ ‫ئایا ده‌بێ ب ‌ه گرفت بۆ لقه‌کان یاخود نا‪.‬‬

‫م��ه‌ب��ه‌س��ت��ى ح����زب و ک���ۆن���گ���ر‌ه ل��ه‌م‬ ‫ئه‌نجومه‌نان ‌ه ئ���ه‌و‌ه ب���وو‌ه ج��ۆرێ��ک ل ‌ه‬ ‫الم���ه‌رک���ه‌زى ه �ه‌ب��ێ ب��ۆ ئه‌نجومه‌نى‬ ‫سه‌رکردایه‌تى پارێزگاکان و ده‌سه‌اڵتیان‬ ‫ه���ه‌ب���ێ‪ ،‬ب���ۆ ئ������ه‌وه‌ى چ��ی��ت��ر ل��ق �ه‌ک��ان‬ ‫ن�ه‌گ�ه‌ڕێ��ن�ه‌و‌ه ب��ۆ مه‌کته‌بی سیاسی‪،‬‬ ‫به‌ڵکو ل �ه‌و ئه‌نجومه‌نان ‌ه ئیشه‌کانیان‬ ‫رایی بکرێت‪.‬‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬ل��� ‌ه ن��زی��ک گ���ون���دى (ک��ان��ی‬ ‫ب���ه‌ردی���ن���ه‌) ک��ۆم �ه‌ڵ��ێ��ک زه‌وى خ �ه‌ت‬ ‫خه‌تکراون ک ‌ه پێیان ده‌وترێت زه‌وییه‌کانى‬ ‫پارتى ئێو‌ه خاوه‌نین؟‬ ‫ ئ���ه‌و‌ه راس���ت نیی ‌ه و پ �ه‌ی��وه‌ن��دى ب ‌ه‬‫پارتییه‌و‌ه نییه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬هێشتا یه‌کالیی نه‌بۆته‌وه‌ ئایا‬ ‫باره‌گاى لقى چوار هی پارتیی ‌ه یاخود‬ ‫مۆڵکى گشتییه‌؟‬ ‫ ب��اره‌گ��اى لقى چ��وار پێشتر موڵکى ‬‫قادر ئاغا بووه‌‪ ،‬ک ‌ه ل ‌ه ساڵى (‪)1970‬‬ ‫پێشکه‌شی ک���ردو‌ه ب� ‌ه ب��ارزان��ى نه‌مر‪.‬‬ ‫دواى ئ����ه‌وه‌ى ک�� ‌ه ن��ێ��وان��ى ش����ۆڕش و‬ ‫ح��ک��وم�ه‌ت تێکچوو‪ ،‬پ��ارت��ی چ��ۆت�ه‌و‌ه‬ ‫شاخ‪ ،‬دواى پالنى جه‌زائیر ک ‌ه نوشستى‬ ‫به‌سه‌ر شۆڕشی کوردا هات‪ ،‬زه‌وییه‌ک ‌ه‬ ‫ب ‌ه به‌تاڵى م��اوه‌ت�ه‌وه‌‪ .‬دوات��ر ک ‌ه به‌عس‬ ‫ه��ات��وه‌ت �ه‌و‌ه سلێمانى زه‌وی��ی �ه‌ک �ه‌ى له‌و‬ ‫ماڵ ‌ه سه‌ندوو‌ه و بیناى له‌سه‌ر به‌شێکى‬ ‫زه‌وییه‌ک ‌ه دروس��ت ک��ردوه‌‪ .‬دواى ساڵى‬ ‫(‪ ،)1994‬ل � ‌ه ک��ات��ى ش���ه‌ڕی ن��اوخ��ۆ‪،‬‬ ‫براده‌رانى یه‌کێتى نیشتمانى کوردستان‬ ‫ه��ات��وون زه‌وی��ی �ه‌ک �ه‌ی��ان ک���ردو‌ه ب�ه‌ن��اوى‬ ‫وه‌زاره‌تى داراییه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه ئه‌سڵدا هی‬ ‫پارتی ب��ووه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم به‌عس ئاڵوگۆڕی‬ ‫به‌سه‌ر به‌ڵگ ‌ه و تاپۆکاندا هێناوه‌‪ ،‬ئێستا‬ ‫ل ‌ه دیراس ‌ه کردندای ‌ه بۆ چاره‌سه‌ر کردن‪.‬‬ ‫چ������ه‌ت������ر‪ :‬ب������ ‌ه پ����ێ����ی س������ه‌رچ������او‌ه‬ ‫رۆژنامه‌وانییه‌کان ج �ه‌الل تاڵه‌بانى و‬ ‫م�ه‌س��ع��ود ب���ارزان���ى ل � ‌ه پ�ه‌ی��وه‌ن��دی��ی�ه‌ک‬ ‫رێکه‌وتوون له‌سه‌ر وه‌رگرتنه‌وه‌ى پۆستى‬ ‫سه‌رۆکى حکومه‌ت ل ‌ه الیه‌ن پارتییه‌وه‌؟‬ ‫ شتى وام نه‌بیستووه‌‪.‬‬‫چ����ه‌ت����ر‪ :‬ئ����ۆپ����ۆزس����ی����ۆن ب��ای��ک��ۆت��ى‬ ‫دان���ی���ش���ت���ن���ه‌ک���ان���ى ب���ه‌س���ت���ۆت���ه‌و‌ه ب� ‌ه‬

‫جێبه‌جێکردنى چوار مه‌رج‪ ،‬پرسیاره‌ک ‌ه‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی � ‌ه ب��ۆچ��ی یه‌کێتى و پ��ارت��ى ب ‌ه‬ ‫کرداری چاکسازى ناکه‌ن؟‬ ‫ ک��ه‌س له‌پێش ج�ه‌ن��اب��ی س �ه‌رۆک �ه‌و‌ه‬‫باسی چاکسازى ن �ه‌ک��ردوه‌‪ ،‬ب�ه‌رل�ه‌وه‌ى‬ ‫ئۆپۆزسیۆن باسی چاکسازى بکات‬ ‫جه‌نابی س���ه‌رۆک ده‌س��ت��ى پێکردو‌ه و‬ ‫ئێستاش به‌رده‌وامه‌‪ .‬به‌ر ل ‌ه پرۆژه‌که‌ى‬ ‫ئۆپۆزسیۆنیش ئێم ‌ه پرۆژه‌مان هه‌بووه‌‪،‬‬ ‫چاکسازى ل ‌ه هه‌ولێر زۆر ک��راو‌ه و ل ‌ه‬ ‫سلێمانیش ب �ه‌ده‌س��ت �ه‌وه‌ی �ه‌‪ .‬چاکسازى‬ ‫پرۆسه‌یه‌ک نیی ‌ه و ب ‌ه دوو سێ رۆژێک‬ ‫ته���واو بێت‪ ،‬به‌ڵکو پرۆسه‌یه‌کى به‌رده‌وام ‌ه‬ ‫و چه‌ندین لیژنه‌ى بۆ دانراو‌ه و ل ‌ه هه‌موو‬ ‫بواره‌کاندا چاکسازى ده‌کرێت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئه‌و ره‌خنه‌ی ‌ه ل ‌ه سه‌رۆکى هه‌رێم‬ ‫ده‌گیرێت ک ‌ه ده‌با چاکسازى ل ‌ه که‌س ‌ه‬ ‫گه‌وره‌کانه‌و‌ه ده‌ست پێکردبا به‌تایبه‌تى ل ‌ه‬ ‫که‌س ‌ه نزیکه‌کانى خۆی؟‬ ‫ ئه‌م واڵت ‌ه ته‌نیا ل ‌ه پارتى پێکنه‌هاتووه‌‪،‬‬‫به‌ڵکو ل � ‌ه ده‌ی���ان ح��زب و رێ��ک��خ��راو و‬ ‫سه‌رکرده‌یتر پێکهاتووه‌‪ ،‬هه‌مووشیان‬ ‫به‌شێوازێک ل ‌ه شێوه‌کان قسه‌یان له‌سه‌ر‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬جا تاچه‌ند ئه‌و‌ه راست ‌ه یان راست‬ ‫نیی ‌ه ئ �ه‌و‌ه ده‌رده‌ک �ه‌وێ��ت‪ ،‬ئێمه‌ش وه‌کو‬ ‫پ��ارت��ى به‌شێکمان ب �ه‌رده‌ک �ه‌وێ��ت‪ .‬ئه‌و‬ ‫به‌شه‌ى به‌ر ئێم ‌ه که‌وتوو‌ه چاکسازیمان‬ ‫تێدا کردوه‌‪ ،‬باشترین نموون ‌ه کۆنگره‌یه‌‪.‬‬ ‫چ������ه‌ت������ر‪ :‬ب����ه‌پ����ێ����ی ب���ه‌ڵ���گ���ه‌ن���ام��� ‌ه‬ ‫رۆژنامه‌وانییه‌کان نزیکه‌ى چوار هه‌زار‬ ‫مامۆستاى ئایینى ل ‌ه سلێمانى‪ ،‬به‌ناوى‬ ‫ج����ۆراوج����ۆره‌و‌ه م��وچ � ‌ه ل � ‌ه ل��ق��ى چ��وار‬ ‫وه‌رده‌گرن؟‬ ‫ شتى وان��ی��ی �ه‌‪ ،‬ح��ه‌ز ده‌ک���ه‌م هه‌موو‬‫رۆژن����ام����ه‌ن����ووس����ه‌ک����ان ب��ێ��ن ه��ه‌م��وو‬ ‫به‌ڵگه‌نامه‌کانیان ته‌سلیم ده‌ک �ه‌ی��ن‪،‬‬ ‫ئ�ه‌گ�ه‌ر ی �ه‌ک ک �ه‌س م��وچ�ه‌ى ل� ‌ه لقى‬ ‫چ��وار وه‌رگ���رت ئ�ه‌وس��ا راس��ت ده‌ک��ه‌ن‪.‬‬ ‫به‌اڵم ئێم ‌ه نامانه‌وێ وه‌اڵم��ى گۆڤارى‬ ‫لڤین بده‌ینه‌وه‌‪ ،‬چونک ‌ه پێمانوایه‌ لڤین‬ ‫و زۆریتری وه‌ک لڤین‪ ،‬جێگه‌ى باوه‌ڕ‬ ‫نه‌ماون‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬نووسه‌رێک ده‌ڵێت‪ :‬الیه‌نگرانى‬

‫پارتى ل ‌ه سلێمانى زیاد و که‌م ناکات‪،‬‬ ‫مه‌گه‌ر ب ‌ه پرۆسه‌ى هاوسه‌رگیری نێوان‬ ‫ئه‌ندامه‌کانی‪ ،‬تێبینی تۆ له‌سه‌ر ئه‌و‌ه‬ ‫چییه‌؟‬ ‫ ئه‌و‌ه رای ئه‌وه‌‪ ،‬که‌یفى خۆیه‌تى‪.‬‬‫چه‌تر‪ :‬ئێو‌ه وه‌ک پارتى ئایا خاوه‌نى‬ ‫سلێمانین یان میوانن له‌م شاره‌؟‬ ‫ ن���ه‌خ���اوه‌ن���ی���ن و ن��� ‌ه م��ی��وان��ی��ش��ی��ن‪،‬‬‫ئێم ‌ه یه‌کێک ل � ‌ه ح��زب� ‌ه دێرینه‌کانى‬ ‫کوردستانین‪ ،‬له‌م شار‌ه و ل ‌ه کوردستاندا‬ ‫دامه‌زراوین‪ ،‬تا ئه‌م ساته‌ش جه‌ماوه‌ری‬ ‫خ��ۆم��ان ه�ه‌ی�ه‌‪ ،‬رۆژێ���ک ب��وو‌ه هه‌موو‬ ‫جه‌ماوه‌رى ئه‌م شار‌ه له‌گه‌ڵ ئێم ‌ه بووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئێستا حزبیتر دروست بوو‌ه و هه‌ر‬ ‫ی�ه‌ک� ‌ه و ب�ه‌ش��ی خ��ۆی ه�ه‌ی�ه‌‪ ،‬ئێمه‌ش‬ ‫به‌شی خۆمان هه‌یه‌‪ ،‬نه‌ک میوان نین‪،‬‬ ‫به‌ڵکو خاوه‌نى شاره‌که‌شین‪.‬‬ ‫چ�ه‌ت��ر‪ :‬ل� ‌ه رووى رێکخستن و ک��اری‬ ‫سیاسی و حزبییه‌وه‌‪ ،‬ئایا ل ‌ه سلێمانى‬ ‫گرفتتان هه‌یه‌؟‬ ‫ نه‌خێر‪ ،‬گرفتى سیاسی و حزبیمان‬‫نییه‌‪.‬‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬ب���ی�ل�ال س��ل��ێ��م��ان رێ��ک��خ �ه‌ری‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌کانى ک��ۆم�ه‌ڵ��ى ئیسالمى‬ ‫ل �ه‌گ �ه‌ڵ ئ��ێ��ران‪ ،‬ئ��ام��اژ‌ه ب���ه‌و‌ه ده‌ک���ات‬ ‫تۆپبارانکردنى ن��اوچ� ‌ه سنورییه‌کانى‬ ‫هه‌رێم ب ‌ه ته‌نسیق و ئاگادارى یه‌کێتى و‬ ‫پارتییه‌‪ ،‬ئێو‌ه رێگه‌تان ب ‌ه ئێرانداوه‌؟‬ ‫بیالل سلێمان درۆ‬ ‫‬‫ده‌ک����ات‬

‫‪n‬‬

‫و راست ناکات‪.‬‬ ‫چ �ه‌ت��ر‪ :‬ده‌ن��گ��ۆی ئ���ه‌و‌ه ه �ه‌ی � ‌ه ئ�ه‌گ�ه‌ر‬ ‫ئ���ۆپ���ۆزس���ی���ۆن و ده‌س������ه‌اڵت ن �ه‌گ �ه‌ن �ه‌‬ ‫رێ��ک�ه‌وت��ن‪ ،‬ئ��ه‌وا دووب����ار‌ه خۆپیشاندان‬ ‫ده‌س���ت پ��ێ��ده‌ک��ات �ه‌وه‌‪ ،‬س �ه‌رک��رده‌ی �ه‌ک��ى‬ ‫ئۆپۆزسیۆنیش رایگه‌یاندو‌ه ئه‌مجار‌ه ب ‌ه‬ ‫فه‌رمى ده‌چن ‌ه ناو خۆپیشاندانه‌کانه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئێو‌ه ترستان ل ‌ه دوب��ار‌ه سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ى‬ ‫خۆپیشاندان نییه‌؟‬ ‫ ئێم ‌ه نه‌ک ترسمان لێی نییه‌‪ ،‬به‌ڵکو‬‫پێمانوای ‌ه ئۆپۆزسیۆن هه‌موو هه‌وڵێکى‬ ‫خ���ۆی���دا‪ ،‬ه���ه‌ر ئ����ه‌وه‌ن����ده‌ى پ��ێ��ک��راو‌ه و‬ ‫له‌وه‌ش زیاترى پێناکرێت‪ .‬دیسان ئه‌وان‬ ‫باجى ئ���ه‌وه‌ش ده‌ده‌ن ک� ‌ه ل� ‌ه هه‌ندێک‬ ‫هه‌ڵوێستدا سیاسه‌تێکى دروستیان نه‌بوو‌ه‬ ‫به‌رامبه‌ر ب ‌ه خۆشیان و واقیعه‌که‌ش‪.‬‬ ‫ئێستا په‌له‌قاژه‌ى ئه‌وه‌یان ‌ه چۆن خۆیان‬ ‫رزگار بکه‌ن‪ ،‬ئه‌و‌ه کۆمه‌ڵێک کارتى‬ ‫ده‌ه���ێ���ن���ن‪،‬‬ ‫ف���ش���ار‌ه ب �ه‌ک��ارى‬ ‫ئێم ‌ه له‌وه‌ش‬ ‫تێد ه‌گه‌ین‬ ‫و‬ ‫گو ێشیا ن‬ ‫لێده‌گرین‪،‬‬ ‫چ���ون���ک��� ‌ه‬ ‫هه‌موومان‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/31 - 2011/8/22‬‬

‫‪5‬‬

‫رۆڵ�ه‌ى ئه‌م میلله‌ته‌ین‪ ،‬گرنگ ئه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫م��ن��داڵ��ى خ�ه‌ڵ��ک ب � ‌ه ه �ه‌ڵ �ه‌دا نه‌به‌ین‪،‬‬ ‫بڕواش ناکه‌م ئه‌وان ئه‌و‌ه دوبار‌ه بکه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ده‌نگۆی ئه‌و‌ه هه‌بوو ل ‌ه (‪)7/15‬‬ ‫ل ‌ه سلێمانى خۆپیشاندان بکرێت‪ ،‬گوای ‌ه‬ ‫پارتى ل ‌ه ترسی په‌الماردانى جه‌ماوه‌ر‬ ‫باره‌گاى لقى چوارى چۆڵ کردوه‌‪ ،‬ئه‌م ‌ه‬ ‫تاچه‌ند راسته‌؟‬ ‫ پێمخۆش ‌ه هه‌موو کورد بزانێت هێزێک‬‫نیی ‌ه له‌سه‌ر ئه‌م که‌ون ‌ه باره‌گاى لق ب ‌ه‬ ‫ئێم ‌ه چۆڵ بکات‪ .‬چۆڵکردنى باره‌گاى‬ ‫لق قسه‌یه‌ک نیی ‌ه ک ‌ه باس بکرێت‪.‬‬

‫هه‌ڵۆ ئه‌حمه‌د کورده‪ ‌،‬به‌رپرسی لقی چواری پارتی دیموکرات فۆتۆ‌‪ :‬فه‌ریدون‬

‫مه‌ال ئه‌حمه‌د قامیشی له‌باره‌ی تۆپبارانه‌کانه‌وه‌‪:‬‬

‫هه‌رکه‌سێک دژایه‌تی کورد بکات دژایه‌تی ئایه‌تێکی خوای گه‌وره‌ی کردوه‌‬ ‫دیداری‬

‫زانکۆ سه‌ردار‬ ‫مامۆستا ئه‌حمه‌د قامیشی‪،‬‬ ‫پێشنوێژی مزگه‌وتی شه‌فیق به‌گ‬ ‫ل ‌ه سلێمانی‪ ،‬له‌م دیداره‌ی (چه‌تر)دا‬ ‫تیشک ده‌خاته‌ سه‌ر تۆپبارانه‌کانی‬ ‫ئێران و تورکیا و رایده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫ئ����ه‌وه‌ی دژای���ه‌ت���ی ک���ورد بکات‬ ‫دژایه‌تی ئاینی ئیسالم ده‌کات‪ ،‬ئه‌و‬ ‫مامۆستایه‌ که‌ ده‌رچ��وی کۆلێژی‬ ‫شه‌ریعه‌یه‌‪ ،‬پێیوایه‌ ئاینی ئیسالم‬ ‫قبو ‌ڵ ناکات سته‌م ل ‌ه که‌س بکرێت‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬وه‌ک مامۆستایه‌کی ئاینی چۆن‬ ‫ده‌ڕوان��ن � ‌ه ئ �ه‌و ب��ۆردوم��ان �ه‌ی ک� ‌ه ناوچ ‌ه‬ ‫سنورییه‌کانی هه‌رێمی گرتوه‌ته‌وه‌؟‬ ‫ ئ��ێ��م� ‌ه وه‌ک م��ام��ۆس��ت��ای��ان��ی ئاینی‬‫نیگه‌رانین و ئیدانه‌ی ئه‌و تۆپبارانه‌ده‌که‌ین‪،‬‬ ‫چونک ‌ه وه‌کو شه‌رع ناکرێت که‌س جێگ ‌ه‬ ‫ێ ل����ه‌ق ب��ک��رێ��ت‪ ،‬وه‌ک‬ ‫و رێ���گ���ه‌ی پ��� ‌‬ ‫مامۆستایانی ئاینی به‌هیچ جۆرێک‬ ‫ل �ه‌گ �ه‌ ‌ڵ ئ �ه‌و ت��ۆپ��ب��اران �ه‌دا ن��ی��ن‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫که‌ناڵ و رێگه‌یتر هه‌ی ‌ه و ل ‌ه هه‌موویان‬ ‫باشتریش رێگه‌ی گفتوگۆیه‌‪.‬‬ ‫چ �ه‌ت��ر‪ :‬ل � ‌ه رووی ش���ه‌رع و ئیسالمه‌و‌ه‬ ‫تاچه‌ند‌ه دروست ‌ه الیه‌نێک یان واڵتێک‬ ‫ده‌سترێژی بکات ‌ه سه‌ر تۆ و تۆش بێده‌نگ‬ ‫بیت؟‬ ‫ بێگومان له‌رووی شه‌رعیه‌و‌ه ده‌فه‌رموێت‬‫ه �ه‌ر که‌سێک ده‌سترێژی ک��رد‌ه سه‌رت‬ ‫تۆش بۆت هه‌ی ‌ه ده‌سترێژی بکه‌یته‌سه‌ر‪،‬‬ ‫ش �ه‌رع رێگه‌نادات م��رۆڤ بێده‌نگ بێت‬ ‫له‌ئاست ده‌ستدرێژی به‌رامبه‌ری‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئ�ه‌وه‌ی ئێستا هه‌ی ‌ه کۆمه‌ڵێک پاساوی‬ ‫هه‌ی ‌ه و کۆمه‌ڵێک شتی ل�ه‌ن��اودا هه‌ی ‌ه‬ ‫بۆی ‌ه ئێم ‌ه وه‌ک کورد ده‌بێت ژیران ‌ه مامه‌ڵ ‌ه‬

‫له‌گه‌ ‌ڵ روداوه‌ک��ان بکه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی چاو‬ ‫له‌حاڵی خۆمان بکه‌ین‪.‬‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬ئ��ێ��م� ‌ه ج����واڵن����ه‌وه‌ی ه��ێ��زه‌ک��ان��ی‬ ‫ب �ه‌رام��ب �ه‌رم��ان ده‌بینین ه�ه‌س��ت ناکه‌یت‬ ‫به‌جۆرێک له‌جۆره‌کان ده‌سه‌اڵتی هه‌رێم‬ ‫ده‌سه‌اڵتێکی وه‌ستاو‌ه له‌کاتێکدا رۆژان ‌ه‬ ‫ب��ه‌ه��ۆی ه��ێ��رش �ه‌ک��ان �ه‌و‌ه چ �ه‌ن��دی��ن م��ا ‌ڵ‬ ‫ئاواره‌ده‌بن و قوربانی ده‌ده‌ن؟‬ ‫ بێگومان ده‌بێت ئه‌و‌ه بزانین پیالنێکی زۆر‬‫هه‌ی ‌ه له‌چوار ده‌ورمان ک ‌ه له‌الیه‌ن ئێرانه‌و‌ه‬ ‫ئه‌نجام ده‌درێت بۆ تێکدانی ئه‌و ئه‌زمونه‌ی‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬پاشانیش ئ �ه‌وه‌ی ئێستا ده‌یبینین‬ ‫ده‌رهاویشته‌ی ئه‌و سیاسه‌ت ‌ه هه‌اڵنه‌ی ‌ه ک ‌ه‬ ‫پێشتر له‌الیه‌ن هه‌ردوو حزبی ده‌سه‌اڵتداره‌و‌ه‬ ‫ک���راو‌ه ئ���ه‌وه‌ی ک � ‌ه زی��ات��ری��ش ک���راو‌ه بۆ‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندی حزبی بوو‌ه و تایبه‌تی بوو‌ه ک ‌ه‬ ‫تائێستا نه‌یانتوانیو‌ه خاوه‌نی یه‌ک ئیراد‌ه‬ ‫و یه‌ک ئیداره‌بن و که‌متر ئیش له‌سه‌ر‬ ‫پرسی نه‌ته‌وایه‌تی ک��راوه‌‪ ،‬بۆی ‌ه به‌راستی‬ ‫ئ �ه‌و ب��ارگ��رژه‌ی�ه‌ی هه‌ی ‌ه ل �ه‌چ��وارده‌ورم��ان‬ ‫ده‌رهاویشته‌ی ئه‌و سیاسه‌ت ‌ه هه‌اڵنه‌ی ‌ه ک ‌ه‬ ‫پێشتر ک��راوه‌‪ ،‬پێشموای ‌ه ئه‌وه‌ی رووده‌دات‬ ‫ح��ک��وم�ه‌ت��ی ه �ه‌رێ��م ئ���اگ���اداره‌‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫حکومه‌ت ده‌زانێت ل ‌ه سه‌ره‌تای سااڵنی‬ ‫ێ الیه‌ن ‌ه‬ ‫(‪)1980‬دا رێکه‌وتنێکی س � ‌‬ ‫له‌نێوان هه‌ریه‌ک ل ‌ه واڵتانی (عێراق و‬ ‫ئێران و تورکیا)دا کرا بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن‬ ‫ل � ‌ه پێناو ده‌رک���ردن���ی ن�ه‌ی��اره‌ک��ان��ی��ان ک ‌ه‬ ‫کوردن بۆیان هه‌ی ‌ه (‪ )30‬کیلۆمه‌تر بێن ‌ه‬ ‫ن��او خاکی یه‌کتره‌وه‌‪ ،‬لێره‌شه‌و‌ه جێگه‌ی‬ ‫خ��ۆی�ه‌ت��ی داوا ل � ‌ه س �ه‌رۆک��ی ک��ۆم��اری‬ ‫عێراق بکه‌ین داوای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫رێکه‌وتننامه‌ی ‌ه بکات‪ ،‬چونک ‌ه هه‌موومان‬ ‫ده‌رئه‌نجامی ئه‌و رێکه‌وتننامه‌ی ‌ه ده‌بینین‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬به‌چ شێوازێک ئاگادار‌ه و چۆن‬ ‫شه‌ریکه‌؟‬ ‫‪ -‬ئ �ه‌وه‌ن��ده‌ی ده‌یبینم حکومه‌تی هه‌رێم‬

‫به‌هه‌ڵوێسته‌کانیدا ک ‌ه بێده‌نگ ‌ه به‌رامبه‌ر‬ ‫ئه‌وشتانه‌ی ک ‌ه ده‌کرێت‪ ،‬به‌جۆرێک ل ‌ه‬ ‫جۆره‌کان به‌رژه‌وه‌ندیه‌کی حزبی هاوبه‌ش ‌ه‬ ‫له‌و ئیشه‌دا‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ده‌کرێت بڵێین به‌رژه‌وه‌ندی حزبی ب ‌ه‬ ‫ل ‌ه پێشتر ده‌زانن تا به‌رژه‌وه‌ندی نه‌ته‌وه‌یی؟‬ ‫ بێگومان ب �ه‌رژه‌وه‌ن��دی حزبی خراوه‌ت ‌ه‬‫سه‌روو به‌رژه‌وه‌ندی ‌ه نه‌ته‌وه‌ییه‌کان‪ ،‬هه‌رئه‌وه‌ش‬ ‫وای���ک���ردو‌ه ک �ه‌ ن��اوچ �ه‌ داب��ڕێ��ن��دراوه‌ک��ان‬ ‫خه‌ریک ‌ه له‌ده‌ست بده‌ین ئه‌مه‌ش ب ‌ه هۆی‬ ‫ئ�ه‌و ملمالنیه‌ی ل ‌ه نێوان ه��ه‌ردوو حزبی‬ ‫ده‌سه‌اڵتداردا هه‌بوه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬مامۆستایانی ئاینی له‌کۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫کوردیدا هه‌میش ‌ه پێشه‌نگ ب��وون‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌ئێستادا له‌به‌رامبه‌ر ئ �ه‌و ده‌سترێژیان ‌ه‬ ‫بێده‌نگن هۆکاری ئه‌م ‌ه چیه‌؟‬ ‫ م��ام��ۆس��ت��ای��ان��ی ئ��ای��ن��ی ب�ه‌پ��ێ��ی ت��وان��ا‬‫هه‌ڵوێستی خۆیان هه‌بوه‌‪ ،‬ل ‌ه رێکخراوی‬ ‫یه‌کێتی زان��ای��ان ک ‌ه س �ه‌ر به‌حکومه‌تی‬ ‫هه‌رێم ‌ه ئه‌وان وه‌ک سه‌رجه‌م رێکخراوه‌کان‬ ‫ئیدانه‌ی ئ�ه‌و هێرشانه‌یان ک���ردوه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ب�ه‌راس��ت��ی هه‌ڵوێستی س �ه‌ره‌ک��ی ئه‌مڕۆ‬ ‫هه‌ڵوێستی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستانه‌‪،‬‬ ‫چونک ‌ه ده‌بێت ئه‌و خاوه‌ن هه‌ڵوێست بێت‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر پرسیار له‌ڕووی شه‌رعیشه‌و‌ه ده‌که‌ن‬ ‫ئ �ه‌وا ئێم ‌ه ده‌ڵێین ئ�ه‌م��ڕۆ ئیش به‌شه‌رع‬ ‫ناکرێت و شه‌رع ده‌سه‌اڵتی نیه‌‪ ،‬ل ‌ه هیچ‬ ‫شوێنێک شه‌ریعه‌تی ئیسالم ل ‌ه بستێک‬ ‫خاکی ئه‌م واڵت �ه‌دا ده‌سه‌اڵتی نی ‌ه بۆی ‌ه‬ ‫ناتوانێت هه‌نگاوی ک���رداری بنوێنێت‪،‬‬ ‫ته‌نها ئه‌وه‌ند‌ه هه‌ی ‌ه ئاینی پیرۆزی ئیسالم‬ ‫قبو ‌ڵ ناکات سته‌م ل ‌ه که‌س بکرێت ئه‌گه‌ر‬ ‫به‌ شه‌ریعه‌ت کار بکرێت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬باست ل ‌ه نه‌بوونی شه‌ریعه‌ت کرد‬ ‫له‌ئێستادا‪ ،‬هه‌ست ناکه‌یت کاتێک ته‌عه‌دا‬ ‫ل ‌ه خاکه‌که‌یان بکرێت و مامۆستایانی‬ ‫ێ به‌رپرسیار‬ ‫ئاینی بێده‌نگ بن‪ ،‬ئایا سبه‌ین ‌‬

‫نابن؟‬ ‫ بێگومان ئێم ‌ه ده‌ب��ێ��ت ل��ه‌و‌ه دڵنیابین‬‫پ��رس��ی ن��ه‌ت��ه‌و‌ه ل � ‌ه ئ��ی��س�لام��دا پرسێکی‬ ‫گ �ه‌ور‌ه و گرنگه‌‪ ،‬خۆشه‌ویستی گ�ه‌ل و‬ ‫نیشتمان به‌شێک ‌ه ل ‌ه دینداریمان‪ ،‬سه‌روه‌ری‬ ‫ێ هێشت‬ ‫پێشه‌وامان کاتێک مه‌ککه‌ی ج ‌‬ ‫فه‌رموی ئه‌گه‌ر ده‌ری��ان نه‌کردبایه‌م ئه‌و‌ه‬ ‫به‌جێم نه‌ده‌هێشتی ت��ۆ خۆشه‌ویسترین‬ ‫خاکی ل��ه‌الم‪ ،‬ئێمه‌ش کوردستانمان ل ‌ه‬ ‫هه‌موو شوێنێک خۆشتر ده‌وێت و هه‌رچی‬ ‫شۆڕشه‌کانیش ک���راو‌ه زان��ای��ان��ی ئاینی‬ ‫راب �ه‌ری��ان ب��ووه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫پرسی نه‌ته‌وه‌یی ل ‌ه ئیسالمدا زۆر گه‌ور‌ه و‬ ‫پیرۆزه‌‪ ،‬به‌اڵم ئێستا ک ‌ه سیستمی‬ ‫ێ ناکرێت‬ ‫ئ��ی��س�لام ئیشی پ � ‌‬ ‫بۆی ‌ه زانایانیش له‌و نێوه‌نده‌دا‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت �ه‌ک��ان��ی��ان س��ن��وردار‬ ‫بوو‌ه و بێده‌سه‌اڵت ماونه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئ��������ه‌وه‌ی ئ��ێ��س��ت��ا ه���ه‌رچ���ی‬ ‫رووده‌دات سیستمی سیکۆالری‬ ‫به‌رپرسیاره‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬مامۆستایان چاوه‌ڕێی‬ ‫م���ه‌رح���ه‌م���ه‌ت���ی ی�ه‌ک��ێ��ت��ی‬ ‫زان���ای���ان و حکومه‌تی‬ ‫ه��ه‌رێ��م��ن ب���ۆ ئ����ه‌وه‌ی‬ ‫ئاماژه‌یان بداتێ‌؟‬ ‫ بێگومان چاوه‌ڕێی‬‫ئ �ه‌وان��ن‪ ،‬یه‌کێتی‬ ‫زان�����ای�����ان�����ی�����ش‬ ‫ک����ه‌ س�����ه‌ر ب� ‌ه‬ ‫ح��ک��وم�ه‌ت� ‌ه و‬

‫زیاتر حزبایه‌تی ده‌ستی کێشاو‌ه به‌سه‌ریدا‬ ‫و ئه‌وانیش ناتوانن ئیش ب ‌ه شه‌رع بکه‌ن و‬ ‫زیاتر حزبایه‌تی زاڵ ‌ه وه‌ک چۆن حکومه‌ت‬ ‫ل ‌ه ن��اوه‌رۆک��دا حزب به‌سه‌ریدا زاڵ�ه‌‪ ،‬ئێم ‌ه‬ ‫ح �ه‌زم��ان��ده‌ک��رد ل � ‌ه ه �ه‌م��وو شوێنه‌کانی‬ ‫ک��وردس��ت��ان��دا ی���ه‌ک ی��اس��ا ه �ه‌ب��وای � ‌ه و‬ ‫یاسا س���ه‌روه‌ر بوای ‌ه ن�ه‌ک تاکه‌که‌س و‬ ‫ح��زب س���ه‌روه‌ر بونایه‌‪ .‬بیریشمان نه‌چێت‬ ‫ه �ه‌رک �ه‌س��ێ��ک دژای���ه‌ت���ی ک����ورد بکات‬ ‫دژایه‌تی ئایه‌تێکی خوای گه‌وره‌ی کردوه‌‪،‬‬ ‫چونک ‌ه له‌نیشانه‌کانی گ �ه‌وره‌ی��ی خوا‬ ‫جیاوازی ده‌نگ و ره‌نگ و زمانی ئێوه‌یه‌‪،‬‬ ‫ئێم ‌ه شانازی ده‌که‌ین ک ‌ه کوردین‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫دروس����ت����ک����راوی‬ ‫خواین‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ده‌توانین‬ ‫ب��ڵ��ێ��ی��ن ه����ه‌ردوو‬ ‫واڵت����ی (ئ��ێ��ران‬ ‫و ت����ورک����ی����ا)‬ ‫دژای����������ه‌ت����������ی‬

‫فه‌رموده‌ی خوایان کردو‌ه به‌و هێرشانه‌ی‬ ‫ک ‌ه ده‌یکه‌ن؟‬ ‫ ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستیان دژایه‌تی کردنی کورد‬‫ێ هه‌رکه‌سێک دژایه‌تی کورد‬ ‫بێت به‌ڵ ‌‬ ‫بکات دژای �ه‌ت��ی ئایه‌تی خ��وای ک��ردوه‌‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم دوات��ر پرس ‌ه سیاسیه‌کان وایکردو‌ه‬ ‫ێ له‌یه‌کتری نه‌گرن ئه‌وه‌ی ئێستا هه‌ی ‌ه‬ ‫گو ‌‬ ‫ده‌مارگیریه‌‪ ،‬له‌م حاڵه‌تی ده‌مارگیریه‌دا تۆ‬ ‫به‌رامبه‌ره‌که‌ت ناخوێنیته‌وه‌‪ ،‬له‌ئیسالمدا‬ ‫ێ‬ ‫نه‌ته‌وه‌په‌رستی و ده‌مارگیری رێگه‌ی پ ‌‬ ‫نه‌دراوه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ل ‌ه روان��گ�ه‌ی ش�ه‌رع�ه‌و‌ه بێده‌نگی‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارانی هه‌رێمی کوردستان چۆنه‌؟‬ ‫ ل ‌ه روانگه‌ی شه‌رعه‌و‌ه ئه‌وان به‌رپرسیارن‬‫و ئه‌گه‌ر هه‌ڵوێستی راستگۆیانه‌یان نه‌بێت ‌ه‬ ‫گوناهبارن‪ ،‬چونک ‌ه به‌رپرسیارێتی ئه‌م‬ ‫میلله‌ت ‌ه ل ‌ه ئه‌ستۆی حکومه‌تی هه‌رێمدای ‌ه‬ ‫یان راستر بڵێین ل ‌ه ئه‌ستۆی یه‌کێتی و‬ ‫پارتیدایه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌وان هه‌وڵی جدی نه‌ده‌ن‬ ‫ئ �ه‌وا به‌راستی مێژوو ب�ه‌زه‌ی��ی به‌که‌سدا‬ ‫نایه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئه‌وه‌تا (قازی محه‌مه‌د) توانی ل ‌ه‬ ‫ماوه‌ی چه‌ند مانگێکدا مێژوو تۆمار‬ ‫بکات‪ ،‬به‌داخه‌و‌ه ئێم ‌ه ل ‌ه ماوه‌ی‬ ‫(‪ )20‬ساڵدا نه‌مانتوانیو‌ه هیچ‬ ‫بکه‌ین‪.‬‬


‫کوردستانی‬

‫فتواى جیهادى خومه‌ینى بۆ کوشتنى کورد ده‌چێت ‌ه‬ ‫خانه‌ى«جینۆساید»ه‌وه‌‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/31‬‬ ‫‪- 2011/8/22‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫ک���ورد ب��وون�ه‌ت�ه‌ ویستى س �ه‌رج �ه‌م خه‌ڵکى‬ ‫ئێران و به‌ئاشکرا دروشمى دژى ویالیه‌تى‬ ‫فه‌قیه‌ له‌ سه‌رانسه‌رى ئێراندا ده‌بیسترێ و‬ ‫بۆته‌ درووش��م��ى س�ه‌ره‌ک��ى ئ���ه‌وان‪ ،‬چونکه‌‬ ‫ته‌نیا له‌ رێى چه‌سپاندنى دیموکراسیه‌وه‌ که‌‬ ‫هاوسه‌نگى له‌ نێو ویست و داواکاریه‌کانى‬ ‫خه‌ڵکى ئێراندا دێتـه‌ دى و بۆ گه‌یشتن به‌م‬ ‫ئامانجانه‌ش ئه‌و عه‌قڵیه‌ته‌ هه‌ڵپێچرێ که‌‬ ‫ل�ه‌ رێ��ى ف��ت��واى ج��ی��ه��اده‌وه‌ له‌هه‌وڵى به‌گژ‬ ‫یه‌کداکردنى نه‌ته‌وه‌کانى ئێران و ئینکار‬ ‫مافى سیاسیه‌کانى کورد و ئه‌وانى تر بوو‪.‬‬

‫ئاماده‌کار‬

‫گه‌الوێژ مێهفه‌ر‬

‫دواى رووخانى رژێمى پاشایه‌تى‬ ‫و سه‌رکه‌وتنى شۆڕشى گه‌النى‬ ‫ئێران‪)31( ،‬س��اڵ به‌ر له‌ئێستا‬ ‫خومه‌ینى ل��ه‌و واڵت���ه‌دا فتواى‬ ‫جیهادى دا دژى کورد و هێزه‌کانى‬ ‫ئێران به‌سه‌دان کوردیان ره‌شه‌ کوژ‬ ‫کرد پارێزه‌رێکیش جه‌ختده‌کاته‌وه‌‬ ‫که‌ فتواکانى خومه‌ینى ده‌چێته‌‬ ‫خانه‌ى جینۆسایده‌وه‌‪.‬‬ ‫س����اڵ����ى(‪ )1980‬خ��وم �ه‌ی��ن��ى رێ���ب���ه‌رى ئ �ه‌و‬ ‫سه‌رده‌مه‌ى کۆمارى ئیسالمى ئێران‪ ،‬فتواى‬ ‫دا ک �ه‌ ک���ورد ک��اف��ره‌ و ده‌ب��ێ��ت جیهادیان‬ ‫له‌به‌رابه‌ردا بکرێت و هێزه‌ سه‌ربازییه‌کانى‬ ‫ئێرانیش له‌ رۆژهه‌اڵتى کوردستان به‌سه‌دان‬ ‫هاواڵتى کوردان کوشت‪.‬‬ ‫ف �ه‌ره��ادى ئ�ه‌ک��ب�ه‌رى‪ ،‬ن��ووس �ه‌ر و وه‌رگ��ێ��ڕى‬ ‫رۆژه���ه‌اڵت���ى ک��وردس��ت��ان ل �ه‌م��ب��اره‌ی �ه‌وه‌ به‌‬ ‫(چه‌تر)ى راگه‌یاند‪ :‬دیاره‌ کۆمارى ئیسالمى‬ ‫وه‌ک یه‌که‌م مۆدێلى ئیسالمى سیاسى که‌‬ ‫خۆى له‌ خزمه‌ت ویالیه‌تى فه‌قێدا ده‌دی و له‌‬ ‫سه‌رده‌مى شه‌ڕى ساردا سه‌رى هه‌ڵدا باوه‌ڕى‬ ‫نه‌ک هه‌ر به‌ سه‌پاندنى ئیدئۆلۆژیایه‌که‌ى‬ ‫به‌سه‌ر سه‌رجه‌م نه‌ته‌وه‌کانى ئێراندا هه‌بوو‪،‬‬ ‫به‌ڵکو دروش��م��ى ن��اردن �ه‌ ده‌ره‌وه‌ى شۆڕشى‬ ‫ئیسالمى ب���ه‌رز ک����رده‌وه‌و ئ��ی��دع��اى گرتنى‬ ‫ک �ه‌رب �ه‌الو ئ��ازادک��ردن��ى ق��ودس��ى ده‌ک���رد‪ .‬له‌‬ ‫ره‌وشێکى وادا بۆ کۆمارى ئیسالمى نه‌ک‬ ‫ه �ه‌ر ئ��اس��ای��ی ب��وو به‌ڵکو ره‌واو زه‌روری���ش‬

‫ه فتوای خومه‌ینی کۆمه‌ڵکوژ کران‬ ‫ئه‌و کوردانه‌ی ب ‌‬

‫ب��وو که‌ به‌ توندى به‌ره‌نگارى ه�ه‌ر چه‌شن ‌ه‬ ‫خواستێکى دیموکراتى و ئ��ازادی��خ��وازان�ه‌ى‬ ‫نه‌ته‌وه‌کانى ئێران و به‌ تایبه‌تى نه‌ته‌وه‌ى کورد‬ ‫که‌ مێژوویه‌کى دوورو درێژى ئازادیخوازانه‌ى‬ ‫هه‌بوو و به‌ ئاسانى ملى بۆ رژێ��م ن �ه‌وى و‬ ‫چه‌واشه‌کاریه‌کانى رانه‌ده‌کێشا‪ .‬ئه‌وه‌شى وت‪:‬‬ ‫بۆیه‌ حکومه‌ت بۆ ره‌وای���دان به‌ سیاسه‌تى‬ ‫زه‌برو زه‌نگ و سه‌رکوتکارانه‌ى خۆى په‌ناى‬ ‫برده‌به‌ر هه‌ستى دینى هاونیشتمانانى شیعه‌‬ ‫مه‌زهه‌ب و هێرشى ک��رده‌ سه‌ر کوردستان‪.‬‬

‫ن��اوب��راو ئ��ام��اژه‌ى ب�ه‌وه‌ش��ک��رد‪ :‬ل�ه‌ سۆنگه‌ى‬ ‫ئه‌م هێرشه‌وه‌ زیانێکى گیانى و ماڵى زۆر‬ ‫به‌ خه‌ڵکى کوردستان گه‌یشت‪ .‬به‌ خۆشیه‌وه‌‬ ‫خه‌ڵکى کوردستان وێراى نابه‌رابه‌رى شه‌ڕه‌که‌‬ ‫توانى پاش سێ‌ مانگ شه‌ڕ وا له‌ رژێم بکا‬ ‫که‌ داواى ئاگربڕبکات‪.‬‬ ‫فه‌رهاد ئه‌کبه‌رى‪ ،‬پێشیوایه‌ که‌ گرینگترین‬ ‫الیه‌نى ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ قاره‌مانانه‌ى خه‌ڵکى‬ ‫ک��وردس��ت��ان ئ���ه‌وه‌ ب���وو ه���ه‌ر ل �ه‌ ده‌سپێکدا‬ ‫په‌یامێکى مه‌زنى بۆ ده‌سه‌اڵتدارانى رژیم نارد‬

‫که‌ هیچ ره‌وایه‌تێکیان له‌ کوردستاندا نییه‌و هه‌روه‌ها فه‌رهاد ئه‌کبه‌رى ئه‌وه‌شى وت‪ :‬ل ‌ه‬ ‫هه‌رچه‌ندیش بۆ ماوه‌یه‌کى کورتیش که‌ڵکى درێ��ژاى مێژوودا هیچ نه‌ماوه‌ که‌ له‌ سه‌ر‬ ‫ئ��اوه‌ژوو له‌ هه‌ستى مه‌زهه‌بى به‌شێک له‌ ک��ورد تاقى نه‌کرێـته‌وه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم ک��ورد به‌‬ ‫خه‌ڵک وه‌ربگرن‪ .‬هێما بۆ ئه‌وه‌شکرد که‌ خۆراگرى و فیداکارى رۆڵه‌کانى هه‌میشه‌‬ ‫ئاسه‌واره‌کانى ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ش ئێستاکه‌ پتر له‌و تاقیکاریانه‌ رووسورو سه‌ربه‌رز ده‌رچووه‌‪،‬‬ ‫له‌ ج��اران له‌ کوردستان دا ب �ه‌دى ده‌ک��رێ هه‌تا وه‌ده‌ست هێنانى مافى نه‌ته‌وایه‌تى خۆى‬ ‫چونکه‌ ویسته‌ ره‌واکان ئه‌وکات و ئێستاى له‌ خه‌بات و تێکۆشان ناوه‌ستێ‪.‬‬

‫‪7‬‬

‫لوقمان خورشید‪ ،‬پ��ارێ��زه‌رى رۆژه�ه‌اڵت��ى‬ ‫ک��وردس��ت��ان ئ��ام��اژه‌ ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ده‌ک���ات که‌‬ ‫جیهاد له‌ روى یاساییه‌وه‌‌ ده‌چێته‌ خانه‌ى‬ ‫ژی���ن���ۆس���ای���ده‌وه‌‪ ،‬ب��ه‌ وات����اى ل��ه‌ ن��اوب��ردن��ى‬ ‫ن �ه‌ت �ه‌وه‌ی �ه‌ک‪ ،‬که‌مایه‌تیه‌کى ن�ه‌ت�ه‌وه‌ی��ى‬ ‫ی��ان م�ه‌زه�ه‌ب��ی‪ ،‬وات��ه‌ قڕکردنى کۆمه‌ڵه‌‬ ‫خه‌ڵکێک به‌بێ له‌به‌رچاوگرتنى ئه‌وه‌ى که‌‬ ‫کێ تاوانباره‌و کێ بێ ت��اوان‪ ،‬بچوک و‬ ‫گه‌وره‌‪ ،‬ژن و پیاو پێکه‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌کى بێ‬ ‫به‌زه‌ییانه‌ ئه‌و خه‌ڵکه‌ى که‌وتۆته‌به‌ر فه‌رمانى‬ ‫جینۆساید یان جیهاد له‌ناوده‌بیرێ‪ .‬ناوبراو‪،‬‬ ‫به‌چه‌ترى راگه‌یاند‪ :‬له‌ جیهاد ئه‌و که‌سانه‌ى‬ ‫ره‌وان����ه‌ى ب���ه‌ره‌ى ش �ه‌ڕ ده‌ک��رێ��ن‪ ،‬کوشتنى‬ ‫ئ�ه‌و خه‌ڵگه‌ به ‌ئه‌رکێک له‌سه‌ر خۆیان‬ ‫ده‌زانن‪ ،‬به‌رێوه‌بردنى بڕیاره‌که‌و به‌جێهێنانى به‌‬ ‫ئه‌رکێکى شه‌رعى و ئه‌رکدارن و خۆبواردن‬ ‫له‌شه‌ڕ و کوشتنى ئه‌م کۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵکه‌ى که‌‬ ‫فتواى جیهادى لێ دراوه‌ به‌و واتایه‌ که‌ ئه‌وانه‌‬ ‫بڕوادارنین‪ .‬بۆیه‌ ده‌ست له‌ که‌س ناپارێزن‪،‬‬ ‫ل �ه‌ ف �ه‌رم��ان��ى جینۆسایدیش ئ���ه‌و ه��ێ��زه‌ى‬ ‫ده‌ستورى پێ دراوه‌‪ ،‬جا چ هێزی ده‌ره‌کى‬ ‫یا ده‌سه‌اڵتى حاکم به‌سه‌ر واڵتدابێت‪ ،‬بۆ‬ ‫له‌ناوبردنى ئه‌و خه‌ڵکه‌یه‌ که‌ ده‌بێ بکوژرێن‬ ‫و له‌ناوبچن‪ ،‬ئه‌گه‌ر که‌مته‌رخه‌مى بنوێنن‬ ‫و له‌کوشتنى خه‌ڵک ده‌ست بپارێزن‪ ،‬ده‌ست‬ ‫به‌جێ دادگایى ده‌کرێن و له‌سێداره‌ ده‌ده‌رێن‪.‬‬ ‫چونکه‌ له‌ هه‌ردووکیاندا مه‌به‌ست له‌ناوبردنى‬ ‫ئه‌و خه‌ڵکه‌یه‌ که‌ فه‌رمانى له‌ ناوبردنى بۆ‬ ‫ده‌رچ����ووه‌ ج��ا ب�ه‌ ه �ه‌ر بیانوویه‌ک ی��ا هه‌ر‬ ‫ناوێک بێ‪.‬‬

‫خۆبه‌ڕێوه‌بردنى دیموکراتى ل ‌ه قازانجى هه‌مووالیه‌ک ‌ه و تورکیاش ناچێت ‌ه ژێربارى‬ ‫دیدارى‬ ‫هانا ئازاد‬

‫هێمن میرانى چاودێرى سیاسى‬ ‫ب��اس ل ‌ه رۆڵ��ى ئ��ۆج�ه‌الن ده‌ک��ات‬ ‫ل ‌ه چاره‌سه‌رکردنی پرسى کورد‬ ‫و رایده‌گه‌یه‌نێت ک ‌ه تورکیا به‌‬ ‫بێ ئۆجه‌الن ناتوانێ چاره‌سه‌رى‬ ‫پرسى ک���ورد بکات و ئ��ام��اژه‌ی‬ ‫به‌وه‌شدا ک ‌ه پێویست ‌ه کورد شه‌قامى‬ ‫تورکى رازى بکات بۆ جێگرکردنى‬ ‫خۆبه‌ڕێوه‌بردنى دیموکراتى‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئێستا دۆخێک دروست بوو‌ه ل‌ه تورکیا‬ ‫ک‌ه دواى گفتوگۆکان له‌گه‌ڵ ئۆجه‌الن ده‌وڵه‌ت‬ ‫هیچ هه‌نگاوێکى نه‌ناو‌ه پرسیاره‌ک‌ه ئه‌وه‌ی‌ه ئه‌م‬ ‫دۆخ‌ه به‌ره‌و چ ئاراسته‌یه‌ک ده‌ڕوات؟‬ ‫ خ��ۆم ل �ه‌گ �ه‌ڵ ب��اش��ک��ردن��ى ره‌وش���ى ژیانى‬‫به‌ڕێز ئۆجه‌النم‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌م ئازاد بکرێ و‬ ‫به‌شدارى کارى سیاسى بێت‪ ،‬چونک‌ه تورکیا‬

‫ئ �ه‌وه‌ى پاڵپشتى ده‌س��ت بکه‌وێ‪ ،‬تا شه‌قامى‬ ‫تورکیا ل‌ه راستى ئه‌و بابه‌ت‌ه نه‌گه‌یه‌ندرێ‪،‬‬ ‫ئاسان نی‌ه ن‌ه حکومه‌ت و ن‌ه هیچ هێزێکى‬ ‫سیاسى پشتگیرى له‌م پرۆسه‌ی‌ه بکات‪ ،‬چونکه‌‬ ‫هه‌ندێ الیه‌ن ئه‌م بابه‌ت‌ه وه‌کو کارتى سیاسى‬ ‫ل‌ه دژى یه‌کترى به‌کار دێنن‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬پێتوای‌ه ئه‌نجامى گفتوگۆکانى ئۆجه‌الن‬

‫ب‌ه بێ ئۆجه‌الن ناتوانێ چاره‌سه‌رى پرسى کورد‬ ‫بکات‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬باکورى کوردستان خۆبه‌ڕێوه‌به‌ردنى‬ ‫دیموکراتى راگ�ه‌ی��ان��د‪ ،‬پێتوای‌ه ئه‌م‌ه چۆن‬ ‫جێگه‌ى خۆى ده‌گرێت و ده‌وڵ�ه‌ت چۆن خۆى‬ ‫لێ نزیک ده‌کاته‌وه‌؟‬ ‫ بێگومان تورکیا ب‌ه سانایى ناچێت‌ه ژێر بارى‬‫پرسى خۆبه‌ڕێوه‌بردنى دیموکراتى‪ ،‬چونکه‌‬ ‫ئه‌وان پێیانوای‌ه ئه‌م‌ه سه‌ره‌تاى به‌ش به‌شکردنى هێمن نامیق جه‌میل‪ ،‬ناسراو به (‌هێمن میرانی)‬ ‫پ‬ ‫تورکیایه‌‪ ،‬شتى نوێ ب‌ه سانایى قبوڵ ناکرێ‪ ،‬له‌ ساڵى (‪ )2003‬به‌کالۆریۆسى له‌ زانست ‌ه سیاسییه‌کان ب ‌ه رۆ‬ ‫ف‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫ده‌ب��ێ سیاسییه‌کانى ک��ورد ه�ه‌وڵ ب��ده‌ن زۆر ده‌ست هێناوه‌‪.‬‬ ‫ل‬ ‫وریایان‌ه مامه‌ڵ‌ه له‌گه‌ڵ پرسى خۆبه‌ڕێوه‌بردنى له‌ ساڵى (‪ )2008‬له‌ سه‌ر تێزى تورکیا و یه‌کێـتى ئه‌وروپا ماسته‌رى‬ ‫دیموکراتى بکه‌ن‪ ،‬هه‌وڵ بده‌ن که‌مپینى بۆ‬ ‫ل ‌ه زانست ‌ه سیاسییه‌کان ب ‌ه پله‌ى زۆر باش ‌ه ب ‌ه ده‌ست هێناوه‌‪.‬‬ ‫بکه‌ن و هاواڵتیانى تورک ل‌ه راستى و دروستى‬ ‫خۆبه‌ڕێوه‌بردنى دیموکراتى بگه‌یه‌نن‪ ،‬خۆیان له‌گه‌ڵ تورکیا و راگه‌یاندنى خۆبه‌ڕێوه‌بردنى نه‌کرێ‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌م به‌شدارى پێ بکرێ و‬ ‫دوور بگرن ل‌ه مامه‌ڵه‌ى ئیستیفزازى‪ ،‬هه‌وڵ دیموکراتى ده‌توانن تورکیا له‌و گێژاو‌ه رزگار گوێى لێ بگیرێ‪ ،‬بۆی‌ه هیوادارم حکومه‌ت و‬ ‫سوپاى تورکیا له‌و‌ه گه‌یشتبن ک‌ه چیدى پرسى‬ ‫بده‌ن خۆبه‌ڕێوه‌بردنى دیموکراتى وه‌کو مۆدێلی بکه‌ن؟‬ ‫ئیداره‌ى ناوخۆیى وێنا بکه‌ن و بیسه‌لمێنن که‌ ‪ -‬خ���ۆم ل �‌ه ب���ارودۆخ���ى ب �ه‌ڕێ��ز ئ��ۆج �ه‌الن له‌ کورد دواخستن هه‌ڵناگرێ‪ ،‬ده‌بێ ل‌ه مه‌ترسى‬ ‫ئه‌و مۆدێل‌ه ل‌ه قازانجى هه‌موو الیه‌که‌‪ ،‬بۆ ئیمراڵى دڵنیا نیم‪ .‬به‌اڵم له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شم که‌ راسته‌قینه‌ى ته‌قینه‌وه‌ى گه‌ور‌ه تێ بگه‌ن‪.‬‬

‫هـــه‌واڵــی کوردستانی‬ ‫شه‌ش که‌س بێسه‌ر و شوێنن‌‬

‫دایکانى ئاشتى دژى شه‌ڕ لێدوانیاندا‬

‫ل �‌ه پ��رس��ى چ��اره‌س �ه‌رک��ردن��ى ک���ورد ئ��ۆج�ه‌الن‬ ‫یه‌کێک ل‌ه پایه‌کان بێت‪ ،‬چونک‌ه مه‌عقول‬ ‫نی‌ه که‌سێک نۆزد‌ه ساڵ خه‌باتى چه‌کدارى‬ ‫ل‌ه پێناوى دۆزى میلله‌ته‌که‌ى کردبێ و خاوه‌نى‬ ‫کاریگه‌رترین جواڵنه‌وه‌ى سیاسى و سه‌ربازى‬ ‫بێ‪ ،‬ل‌ه چاره‌سه‌رکردنى پرسى میلله‌ته‌که‌ى‪،‬‬ ‫ئ�ه‌وه‌ى خۆى تێکۆشانى بۆ ک��ردو‌ه پرسى پێ‬

‫رۆژ جارێكی تر برایەوە بەردەم دادگا‬ ‫ئاماده‌کار‬ ‫باران‬

‫ب‌ه گوێره‌ی ئاژانسی هه‌واڵنێری کوردپا‪ ،‬رۆژی‬ ‫(‪ )18‬خه‌رمانان‪ ،‬س��ۆران ک��اوه‌‪ ،‬ته‌مه‌ن (‪ )16‬ساڵ‬ ‫له‌الیه‌ن هێزه‌کانی ئیداره‌ی ئیتالعاتی مه‌ریوانه‌و‌ه‬ ‫ده‌ستبه‌سه‌ر کرا‪ ،‬چه‌ند کاتژمێر دواتر‪ ،‬ئه‌میر کاو‌ه‬ ‫ته‌مه‌ن (‪)19‬ساڵى براشى له‌الیه‌ن هێز‌ه ئه‌منیه‌کانه‌و‌ه‬ ‫ده‌ستبه‌سه‌ر ک��را و ره‌وان���ه‌ی گرتووخان‌ه ده‌کرێت‪.‬‬ ‫به‌پێی هه‌مان هه‌واڵ‪ ،‬رێکه‌وتی ‪21‬ی خه‌رمانانیش‬ ‫گه‌نجێکی دیکه‌ی خه‌ڵکی گوندی «نێ‌» به‌ناوی‬ ‫زان��ی��ار ئ�ه‌ف��س�ه‌ری ت �ه‌م �ه‌ن ‪ 19‬س��اڵ ل �ه‌الی �ه‌ن هێز‌ه‬ ‫مه‌ده‌نیه‌کانى شاری مه‌ریوانه‌و‌ه ده‌ستبه‌سه‌ر و ڕه‌وانه‌ی‬ ‫ێ گه‌نجه‌ى‬ ‫گرتوخان‌ه کراوه‌‪ .‬هۆکاری گیرانی ئه‌و س ‌‬ ‫دانیشتوى گوندی (نێ) ‌ى مه‌ریوان ب‌ه بیانوى ئه‌وه‌ى‬ ‫ک‌ه هه‌وڵیانداو‌ه دژى ئاسایشى نه‌ته‌وه‌ى و الیه‌نگرن‬ ‫ل�‌ه حزب‌ه ک��وردی��ی�ه‌ک��ان‪ .‬ئێستا هیچ زانیارییه‌ک‬ ‫ێ که‌سی تر به‌ناوه‌کانی وه‌زیر‬ ‫له‌باره‌یانه‌و‌ه نییه‌‪ .‬س ‌‬ ‫قادری‪ ،‬سه‌یفور قادری و رامیار خوسره‌وه‌ی ته‌مه‌ن‬ ‫(‪)16‬ساڵ‪ ،‬خه‌ڵکی ناوچه‌ی «باینگان»ی سه‌ر ب ‌ه‬ ‫شاری پاوه‌‪ ،‬ده‌ستبه‌سه‌ر کران و بۆ شوێنێکی نادیار‬

‫ده‌س��ت پێشخه‌رى دایکانی ئاشتی له‌ ئامه‌د‪،‬‬ ‫له‌ دژی زیادبوونی ئۆپه‌راسیۆنه‌ سه‌ربازیه‌کان‪،‬‬ ‫ناڕه‌زاییان نیشان دا‪ .‬دایکانی کورد وتیان ئه‌گه‌ر‬ ‫ئ�ه‌ردۆغ��ان موسوڵمانه‌ با کۆتایی به‌ هێرشه‌کان‬ ‫بێنێت و ده‌ستی ئاشتی کوردان بگرێت‪.‬‬ ‫ل�ه‌ دژی هێرشه‌کانی س��وپ��اى تورکیا ک�ه‌ به‌‬ ‫ف�ه‌رم��ان��ی ئ��ه‌ردۆغ��ان و پ��ارت��ى دادوگ �ه‌ش �ه‌پ��ێ��دان‬ ‫ده‌ستیپێکردووه‌‪ ،‬ده‌ست پێشخه‌رى دایکانی ئاشتی له‌‬ ‫ئامه‌د له‌ ناوه‌ندی کۆمه‌ڵه‌که‌ی خۆیان لێدوانێکیان‬ ‫دا‪ .‬ح �ه‌وا ک��ران‪ ،‬له‌سه‌ر ن��اوی دایکانی ئاشتی‬ ‫لێدوانه‌که‌ی خوێنده‌وه‌‌و داواى له‌ سه‌رۆک وه‌زیری‬ ‫ت��ورک��ی��ا ئ��ه‌ردۆغ��ان ک��رد ک��ۆت��ای��ی ب �ه‌ سیاسه‌ته‌‬ ‫شه‌ڕخوازیه‌کانی بێنێت‪.‬‬ ‫کران‪ ،‬ئاماژه‌ى بۆ ئه‌وه‌کرد که‌ ئیتر ته‌حه‌مولی‬ ‫کوشتنی گ �ه‌ری�لا و س �ه‌رب��از ن��اک�ه‌ی��ن و وت��ی‪:‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ئه‌ردۆغان به‌ راستی موسوڵمانه‌‪ ،‬ئه‌وا واز‬ ‫له‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌کان دێنێت‪ .‬ئه‌وه‌شى وت‪ :‬ده‌بێت‬ ‫ئه‌ردۆغان‪ ،‬کۆتایی به‌ ک��رده‌وه‌ دڕنده‌ییه‌کانی له‌‬ ‫دژی گه‌لی کورد بێنێت‪.‬‬

‫حکومه‌ته‌که‌ى پارتى دادو گه‌ش ‌ه پێدانى‬ ‫تورکیا تا ئێستا (‪ )26‬دۆسیه‌ی ده‌رباره‌ی‬ ‫رۆژتیڤی پێشکه‌ش ب ‌ه ده‌وڵه‌تی دانیمارک‬ ‫کردووه‌‪ .‬ئێستاش جارێکى تر ئه‌م دۆزه‌‬ ‫سه‌رى هه‌ڵدایه‌وه‌‪.‬‬ ‫دۆزگ �ه‌ری دانیمارکی ل‌ه ئه‌نجامی هه‌وڵه‌کانی‬ ‫ده‌وڵ�ه‌ت��ی تورکیا و ئه‌‌مریکا دا ل���ه‌(‪)31‬ی (‪)8‬‬ ‫ی(‪ )2010‬دا ل���ه‌دژی کۆمپانیای رۆژتیڤی‪،‬‬ ‫دۆزی داخستنی کرده‌وه‌‪ .‬دۆزی داخستنی رۆژتیڤی‬ ‫به‌رده‌وامی پێدرا و بۆ ده‌ست پێکردنی دانیشتنه‌کانی‬ ‫دادگا(‪)8/15‬ی ئه‌مساڵ دیارى کرا‪.‬‬ ‫دانیشتنی یه‌که‌م دۆزه‌ک‌ه ل‌ه به‌رامبه‌ر کۆمپانیای‬ ‫میزۆپۆتامیا کاستی پ �ه‌ی��وه‌س��ت ب �‌ه رۆژتیڤی‬ ‫ل‌ه (‪ )8/15‬دا ده‌ستی پێکرد هه‌ر ل‌ه دانیشتنی‬ ‫یه‌که‌مه‌و‌ه دۆزگ �ه‌ر داوای کرد ک‌ه به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫رۆژتیڤی ئیمداد یڵماز به‌هۆی ئه‌وه‌ی ک‌ه شایه‌ته‌‬ ‫ب �ه‌دوای دۆزه‌ک���ه‌دا نه‌چێ‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم ده‌سته‌ی دادگا‬ ‫ئ �ه‌و داوای����ه‌ی ره‌ت���ک���رده‌وه‌‪ .‬ل �‌ه دۆزه‌ک����ه‌دا سه‌رنج‬ ‫راکێشترین شت ئه‌و‌ه بوو‌ه ک‌ه پارێزه‌ری رۆژتیڤی‬ ‫بیۆرن ئه‌لمکویست ئاشکرای ک��رد ک‌ه دۆزگ �ه‌ر‬ ‫زۆر جار چۆت‌ه تورکیا به‌ر ل‌ه دۆزه‌که‌‪ .‬ل‌ه رۆژی‬ ‫دووه‌م���ی دادگاگاییه‌که‌دا پ��ارێ��زه‌ری رۆژ تیڤی‬ ‫بیۆرن ئه‌لم کویس ل‌ه پاراستنه‌که‌ی رۆژ تیڤی‬ ‫دا وت��ی‪ :‬دۆزه‌ک���ه‌‪ ،‬هی تیرۆر نییه‌‪ ،‬به‌ڵکو هی‬ ‫ئازادی بیروڕای‌ه و ڕایشیگه‌یاند‪ :‬دۆزه‌ک‌ه سیاسییه‌‬ ‫و ئه‌وانیش ل‌ه سه‌ر ئه‌و بنه‌مای‌ه به‌رگری ل‌ه خۆیان‬

‫ده‌ک �ه‌ن‪ .‬پاشان پارێزه‌ک‌ه به‌ڵگه‌کانى‪ ،‬پێشکه‌شی‬ ‫دادگ���ا ک��رد و رایگه‌یاند‪:‬واڵت‌ه یه‌کگرتوه‌کانی‬ ‫ئه‌مریکا راسته‌وخۆی ده‌ستی ل‌ه دۆزه‌ک‌ه وه‌رداو‌ه و‬ ‫به‌ڵگه‌کانی ویکیلیکس ل‌ه سه‌ر بازاڕی دانیمارک‬ ‫و تورکیا ل‌ه سه‌ر رۆژ تیڤی‪ ،‬به‌ڵگه‌ی به‌رچاون‪.‬‬ ‫بیۆرن ئه‌لم کویس‪ ،‬پاڕێزه‌ر رایگه‌یاند‪ :‬ئه‌و دیمه‌نانه‌ی‬ ‫ک‌ه له‌(‪ )11‬کاتژمێر پێک دێن و دۆزگه‌ر وه‌ک‪،‬‬ ‫پشتیوانی و پروپاگه‌نده‌ی رۆژ تیڤی بۆ په‌که‌که‌‬ ‫نیشنیان ده‌دات‪ ،‬ل‌ه ماوه‌ی ئه‌م پێنج ساڵه‌ی دوایی‬

‫دا و له‌نێوان په‌خشێکی (‪ )44‬ه �ه‌زار و (‪)285‬‬ ‫هه‌زار کاتژمێری دا هه‌ڵبژێردراون و ئه‌و گه‌مه‌یه‌ک ‌ه‬ ‫به‌رچاوه‌‪.‬‬ ‫وت��ی��ش��ی‪ :‬ئ �ه‌و (‪)13‬ش��ای �ه‌ت��ح��اڵ �ه‌ی ک �‌ه ل �‌ه دژی‬ ‫رۆژتیڤی نیشان دران‪ ،‬ل‌ه دانپیانه‌ران و الیه‌نگرانی‬ ‫ده‌وڵه‌تی تورکن‪.‬‬ ‫ه �ه‌روه‌ه��ا ل‌ه ب��اش��ورى کوردستان که‌مپینێک بۆ‬ ‫پشتگیرى کردن ل‌ه رۆژ تیڤى پێک هات‪.‬‬

‫ ڕاپۆرته‌ هه‌واڵ‬ ‫ش��اس��وار مامه‌‪ ،‬سه‌رپه‌رشتیاری که‌مپینه‌ک‌ه ب ‌ه‬ ‫(چ���ه‌ت���ر)ى راگ �ه‌ی��ان��د‪ :‬ئێم‌ه وه‌ک کۆمه‌ڵێک‬ ‫ڕۆژن��ام �ه‌ن��ووس و چ��االک��وان��ی م �ه‌ده‌ن��ی باشوری‬ ‫کوردستان‪ ،‬که‌مپینێکمان بۆ پشتیوانی ل‌ه ڕۆژ‬ ‫تیڤى راگه‌یاند‪ ،‬که‌مپینه‌ک‌ه تاکو (‪)9/1‬ب �ه‌رده‌وام‬ ‫ده‌بێت‪ .‬ل‌ه هه‌موو الیه‌که‌و‌ه پشتیوانی بۆ ڕۆژ تی‬ ‫ڤی کۆده‌که‌ینه‌و‌ه و دوات��ر یاداشتێک ئاراسته‌ی‬ ‫الیه‌ن‌ه په‌یوه‌ندیداره‌کانی ده‌ره‌وه‌ی وه‌اڵتى ده‌که‌ین‪.‬‬ ‫سه‌رپه‌رشتیارى که‌مپینه‌ک‌ه پێشیوای‌ه ئه‌رکی هه‌موو‬

‫کوردان‌ه خاوه‌نداری ل‌ه رۆژ تی ڤی بکه‌ن و هه‌وڵی‬ ‫داخستنی پوچه‌ڵ بکه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫رۆژتیڤی ل‌ه ساڵی (‪)2003‬دا ل‌ه سکرتاریه‌تی‬ ‫میدیای دانیمارکی لیسانسی وه‌رگرت و ل‌ه یه‌کی‬ ‫ئ��اداری س��اڵ��ی(‪)2004‬دا ده‌ستی به‌په‌خش کرد‪.‬‬ ‫رۆژ تیڤى زیاتر ل‌ه (‪)80‬واڵتی جیهان‪ ،‬رۆژهه‌اڵتی‬ ‫ناوه‌ڕاست و ئه‌وروپا و باکوری ئه‌فریقا په‌خشى‬ ‫خۆى ده‌کات‪.‬‬


‫کوردستانی‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/31‬‬ ‫‪- 2011/8/22‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪6‬‬

‫ئاماده‌کار‬ ‫کارزان تاریق‬

‫چاودێرانى سیاسى پێیانوایه‌ هه‌ر‬ ‫گۆڕانکارییه‌ک ل ‌ه سوریادا روبدات‪،‬‬ ‫ل ‌ه به‌رژه‌وه‌ندى کورد ‌ه به‌تایبه‌تى‬ ‫رووخ��ان��ى رژێ��م�ه‌ک�ه‌ى ئ�ه‌س�ه‌د و‬ ‫پێکهێنانى حکومه‌تێکى دیموکراتى‪،‬‬ ‫مامۆستایه‌کى زانسته‌ سیاسیه‌کان‬ ‫جه‌ختده‌کاته‌و ‌ه که‌تورکیا ده‌یه‌وێت‬ ‫پ��ارچ �ه‌ى رۆژئ����اواى کوردستان‬ ‫بخات ‌ه ژێرده‌ستى خۆى‪.‬‬

‫ئ�ه‌ب��و س��اب��ی��ر‪ ،‬ئ�ه‌ن��دام��ى مه‌کته‌بى سیاسى‬ ‫پارتى دیموکراتى ک��ورد ل‌ه سوریا‪ ،‬ئاماژه‌‬

‫تورکیا ده‌یه‌وێت رۆژئاواى کوردستان داگیر بکات‬ ‫بۆ ئ �ه‌وه ‌ده‌ک���ات‪ :‬خۆپیشاندانى ک��ورده‌ک��ان‬ ‫ل‌ه سوریا که‌متر‌ه ل‌ه جواڵنه‌وه‌ى عه‌ره‌به‌کان‪،‬‬ ‫ب���ه‌اڵم ده‌وڵ���ه‌ت���ى س��وری��ا ه �ه‌م��وو چ���ه‌ک و‬ ‫توندوتیژییه‌ک دژ ب���ه‌وان به‌کار ده‌هێنێت‬ ‫عه‌ره‌ب ده‌کوژرێت و کورد ناکوژرێت‪ ،‬وتى‪:‬‬ ‫سوریا ل‌ه کورده‌کانیش ده‌ترسێت وه‌کو ساڵى‬ ‫(‪ )2004‬ل‌ه قامیشلۆ ل‌ه (‪ )24‬کاتژمێردا‬ ‫ل �‌ه ه �ه‌م��وو ش���ار‌ه ک��وردی��ی�ه‌ک��ان��ى س��وری��ا و‬ ‫شاره‌کانى تر دژ ب‌ه به‌کارهێنانى چه‌ک بۆ‬ ‫خۆپیشانده‌ران ناڕه‌زایه‌تیان پیشاندا‪ .‬ناوبراو‬ ‫ئاماژه‌ى بۆ ئه‌وه‌شکرد تاوه‌کو ئێستا وه‌کو‬ ‫دوو شارى سه‌ره‌کى ل‌ه سوریا شام و حه‌له‌ب‬ ‫به‌شدارى خۆپیشاندانه‌کان نه‌بوون‪ ،‬ئه‌گه‌ر بێت‬ ‫و کۆمه‌ڵکوژى به‌رامبه‌ر کورده‌کان به‌ڕێو‌ه‬ ‫بچێت ل‌ه شام و حه‌له‌ب کورده‌کان ده‌ست ب ‌ه‬ ‫خۆپیشاندان ده‌ک �ه‌ن‪ .‬له‌کاتێکدا وه‌ک دوو‬ ‫ش��ارى گ���ه‌وره‌ى سوریا ک‌ه تا ک��ورد له‌وێ‬ ‫خۆپیشاندان نه‌کات که‌سى تر و شاره‌کانى‬ ‫ده‌ست ب‌ه خۆپیشاندان ناکه‌ن‪ .‬جه‌ختیشیکرده‌وه‌‪:‬‬ ‫ده‌وڵه‌تى سوریا ده‌یه‌وێت به‌م جۆر‌ه هه‌ڵسوکه‌وت ‌ه‬ ‫ناکۆکى بخات‌ه ن��ێ��وان پێکهاته‌ى ک��ورد و‬

‫ع���ه‌ره‌ب‪ ،‬زۆرج���ار گه‌لى ک��ورد ب‌ه ته‌نهایى‬ ‫خۆپیشاندانى ک���ردو‌ه ل �‌ه پێش په‌رله‌مانى‬ ‫سوریا‪ ،‬ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران و دادگاى سوریا‬ ‫و حکومه‌تیش خۆپیشاندانى کوردى سه‌رکوت‬ ‫کردووه‌‪ .‬بۆی‌ه کورد ده‌یه‌وێت وه‌ک جاره‌که‌ى‬ ‫ترى لێنه‌یه‌ته‌وه‌‪ .‬ئه‌وبوسابیر‪ ،‬پێشىوایه‌‪ :‬ئه‌وه‌ى‬ ‫ده‌بینرێت ئاینده‌یه‌کى گه‌شبین له‌به‌ر چاو‌ه‬ ‫ک‌ه ک��ورد ب‌ه به‌شێک ل‌ه مافه‌کانى خۆى‬ ‫ده‌گات به‌تایبه‌تى ل‌ه رۆژئاوا و ب‌ه پێکهێنانى‬ ‫ده‌ستورێکى مۆدێرن ل‌ه سوریا مافى هه‌موو‬ ‫پێکهاته‌کانى س��وری��ا له‌ناویشیاندا گه‌لى‬ ‫کورد ده‌سته‌به‌ر ده‌کرێت‪ ،‬کورد بتوانێت بۆ‬ ‫خۆى مافى چاره‌ونوسى خۆى وه‌کو هه‌موو‬ ‫گه‌الن به‌ده‌ست بخات ل‌ه چوارچێوه‌ى سوریاى‬ ‫هه‌مه‌ره‌نگ و بیروڕا جیاوازدا‪.‬‬ ‫م��ح �ه‌م �ه‌د ح �ه‌م��ۆ‪ ،‬رون��اک��ب��ی��رى رۆژئ�����اواى‬ ‫کوردستان قسه‌له‌وه‌ده‌کات ک‌ه ئێستا ره‌وشى‬ ‫ک���ورد ل �‌ه ن��او س��وری��ا ب��اش نییه‌‪ ،‬واڵت��ان��ى‬ ‫پێشکه‌وتوش جه‌خت له‌و‌ه ده‌که‌نه‌و‌ه ل‌ه سوریا‬ ‫حکومه‌تێکى نه‌ته‌وه‌یى دروست نابێت ک‌ه هه‌قى‬ ‫هه‌موو گه‌الن ده‌سته‌به‌ر بکات‪ .‬ئه‌وه‌شى وت‪:‬‬

‫کلینتۆن داواى ل‌ه ئه‌و وه‌فده‌ى ئه‌نتالیا کردبوو‬ ‫ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تێکى دیموکراتى و مه‌ده‌نى ک ‌ه‬ ‫هه‌ستێت هه‌موو مافى پێکهاته‌کانى سوریا‬ ‫بدات ئێم‌ه پشتیوانیتان ده‌که‌ین‪ .‬به‌اڵم واڵتانى‬ ‫هه‌رێمى پشتگیرى ئه‌خوانولموسلمین ده‌که‌ن‬ ‫وه‌ک تورکیا و سعودیه‌‪ ،‬به‌م بۆنه‌یه‌و‌ه ده‌بێت‬ ‫کورد ب‌ه یه‌ک بڕیار کۆببنه‌و‌ه و بچن‌ه ناو‬ ‫ئه‌و دانیشتنانه‌و له‌ناو دانیشتنى ئۆپۆزسیۆنى‬ ‫ع�ه‌ره‌ب��ى به‌شداربن ک‌ه تا ئێستا ده‌سته‌به‌ر‬ ‫نه‌بووه‌‪ .‬ئه‌و روناکبیره‌‪ ،‬پێشیوای‌ه له‌نێو روناکبیر‬ ‫و ئه‌حزابى سیاسى ک��ورد ناکۆکى هه‌ی‌ه و‬ ‫هه‌ریه‌که‌یان داواى شتێکى جیاواز ده‌ک�ه‌ن‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها محه‌مه‌د حه‌مۆ‪ ،‬جه‌ختیشیکرده‌وه‌‪:‬‬ ‫ئه‌حزابى ت��ر هه‌ی‌ه ک�‌ه ت��ا ئێستا رون نیی ‌ه‬ ‫ل‌ه سوریا داواى چى ده‌ک �ه‌ن‪ ،‬ئه‌و‌ه تا ئێستا‬ ‫(‪ )50‬س��اڵ �‌ه ح��زب��ن داواک���اری���ه‌ک���ى ره‌وا و‬ ‫ئه‌وتۆى دیارى کراویان نیی‌ه تا ئێستا یه‌ک‬ ‫هه‌ڵوێست نییه‌‪ ،‬به‌اڵم حه‌ره‌ک‌ه سیاسیه‌کان به‌و‬ ‫گه‌رمیه‌ى گه‌نجان به‌شدار نابن تا ئێستاش‬ ‫ئه‌حزابى سیاسى ده‌خ��وازن له‌گه‌ڵ حکومه‌تى‬ ‫سوریا دانیشن ئه‌وه‌ی‌ه ک‌ه حکومه‌تیش زۆرى‬

‫نه‌ماو‌ه ک‌ه ل‌ه ئه‌وروپا و ئه‌مریکاو‌ه ته‌داخولى‬ ‫عه‌سکه‌رى تیادا ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫ک���ام���ه‌ران م �ه‌ن��ت��ک‪ ،‬م��ام��ۆس��ت��اى زانسته‌‬ ‫س��ی��اس��ی �ه‌ک��ان ل���‌ه زان���ک���ۆى س��ه‌اڵح��ه‌دی��ن‪،‬‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت‪ :‬ئه‌گه‌ر ئه‌و گۆرانکاریان‌ه ل ‌ه‬ ‫سوریا روبده‌ن ئه‌و‌ه کاریگه‌رى ته‌واوى له‌سه‌ر‬ ‫ئێران و تورکیا دروست ده‌ک��ات‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ى‬ ‫ئه‌و گۆرانکاریانه‌ى له‌سوریا روده‌ده‌ن په‌یوه‌ندى‬ ‫گ��رن��گ��ى ب���‌ه ک������ورده‌و‌ه ه���ه‌ی���ه‌‪ .‬م�ه‌ن��ت��ک‪،‬‬ ‫جه‌ختیشیکردوه‌وه‌‪ :‬هه‌بونى ئ�ه‌و هه‌رێمانه‌ى‬ ‫وه‌ک ت��ورک��ی��ا و ئ��ێ��ران ل �‌ه پ���اڵ هه‌رێمى‬ ‫کوردستان واده‌کات ئه‌و پارچانه‌ى کوردستان‬ ‫ک‌ه ئازاد ده‌کرێن یان نیمچ‌ه ئازاد ده‌کرێن‪،‬‬ ‫کاریگه‌رى له‌سه‌ریان زیاتر ده‌بێت هه‌رچه‌ند‌ه‬ ‫تورکیا و ئێران ل‌ه دوو هاوپه‌یمانێتى جیاوازن‬ ‫تورکیا س�ه‌ر ب �ه‌رۆژه �ه‌اڵت و ناتۆیه‌‪ ،‬ئێران‬ ‫و سوریایش به‌دوژمنى کورد ده‌ناسرێت که‌‬ ‫یه‌ک هه‌ڵوێستیان هه‌یه‌‪ .‬ئه‌وه‌شى وت‪ :‬تورکیا‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ى رێگ‌ه له‌و گۆڕانکاریان‌ه بگرێت ک ‌ه‬ ‫به‌سودى کورد کۆتایى دێت ماوه‌یه‌ک‌ه ب‌ه بیانوى‬ ‫جیاواز هێزێکى زۆرى ل‌ه سنوره‌کانى سوریا‬

‫کۆکردوه‌ته‌و‌ه بۆ ئه‌وه‌ى هه‌رگۆڕانکارییه‌ک‬ ‫کرا ئه‌و‌ه پارچه‌ى رۆژئاواى کوردستان بخات ‌ه‬ ‫ژێرده‌ستى خ��ۆى بۆی‌ه ل�ه‌م قۆناغه‌ى ئێستا‬ ‫پالنێکى زۆر له‌سه‌ر کورد هه‌یه‌‪ .‬پێشیوایه‌‪:‬‬ ‫پێویست‌ه کورد یه‌کده‌نگ بن ناکۆکى تورکیا‬ ‫له‌گه‌ڵ سوریا ئه‌وه‌ی‌ه ک‌ه به‌ڕوخانى رژێمه‌که‌ى‬ ‫ئ�ه‌س�ه‌د ب��زاف��ى رزگ���ارى خ���وازى ک���وردى ل ‌ه‬ ‫سوریا به‌هێز ده‌بێت‪ .‬مامۆستاکه‌ى زانست ‌ه‬ ‫سیاسیه‌کان‪ ،‬ل‌ه درێژه‌ى لێدوانه‌که‌یدا ئه‌وه‌شى‬ ‫وت‪ :‬ئه‌مه‌ش له‌کاتێکدا ئێستا ل‌ه سوریا داوا‬ ‫ل‌ه ئه‌سه‌د ده‌کرێت ب��ڕوات له‌الیه‌ن هێزه‌کانى‬ ‫رۆژئاواو‌ه و هه‌ر گۆڕانکارییه‌ک ل‌ه سیستمى‬ ‫سیاسى س��وری��ا بکرێت ئ �ه‌و‌ه ل�‌ه ب �ه‌رژوه‌ن��دى‬ ‫ک��ورد‌ه نه‌مانى رژێمێک و دیکتاتۆرێکى‬ ‫وه‌ک ئه‌سه‌د ل‌ه سوریا دی��ار‌ه ده‌بێت‌ه هۆى‬ ‫هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ى سیستمێکى تۆتالیتارى‪ .‬پێویست ‌ه‬ ‫سیستمێک دابنرێت ک‌ه ل‌ه به‌رژه‌وه‌ندى هه‌موو‬ ‫خه‌ڵک بێت و حسابێک بۆکورد بکات ک ‌ه‬ ‫ئه‌مه‌ش له‌به‌رژوه‌ندى تورکیا و ئێران نیی‌ه ک ‌ه‬ ‫ئه‌وان ده‌یانه‌وێت هه‌موو رێگه‌یه‌ک بگرنه‌به‌ر‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ى بوار ب‌ه کورد نه‌ده‌ن هه‌ناس‌ه بدات‪.‬‬

‫کورد له‌ ته‌نگژه‌ى نێوان سوریا و تورکیا ئاماده‌کارى ده‌کات‬ ‫ئاماده‌کار‬ ‫ئاسۆ جه‌وهه‌ر‬

‫خۆپیشاندانه‌کانى سوریا درێژه‌یان‬ ‫ه��ه‌ی��ه‌ و ت��ورک��ی��اش ه��ه‌ڕه‌ش��ه‌‬ ‫ل �ه‌و واڵت��ه‌ ده‌ک���ات ب��ۆ پاراستنى‬ ‫ب �ه‌رژه‌وه‌ن��دی �ه‌ک��ان��ى و گه‌یاندنى‬ ‫په‌یامى ئه‌مریکا وه‌زی��رى ده‌روه‌ى‬ ‫تورکیا ده‌گاته‌ سوریا و چاودێرانى‬ ‫سیاسیش رایده‌گه‌یه‌نن که‌ تورکیا‬ ‫نیگه‌رانى کوردانى ئه‌و واڵته‌یه‌ که‌‬ ‫ل ‌ه هێزێکدا خۆیان رێکخستوه‌‪.‬‬

‫خۆپیشاندنه‌کانى گه‌لى سوریا که‌ سه‌دان‬ ‫ک���وژراوى لێکه‌وتوه‌ته‌وه‌ ب �ه‌رده‌وام��ى هه‌ی ‌ه‬ ‫و ی�ه‌ک��ێ��ت��ی ع �ه‌ره‌ب��ی��ش‪ ،‬ل �ه‌ ل��ێ��دوان��ێ��ک��دا‬ ‫توندوتیژی سه‌ر گه‌لی سوریای ��ه‌رمه‌زار‬ ‫کرد‪ .‬له‌ دوای ئه‌م لێدوانه‌ واڵتانی سـعودیه‌‬ ‫و کوه‌یت و قه‌ته‌ر و به‌حره‌ین باڵوێزه‌کانی‬ ‫خۆیاى له‌و واڵته‌ بانگ کرده‌وه‌‪.‬‬ ‫چ��االک��ان��ی ب����واری م��اف�ه‌ک��ان��ی م��رۆڤ‬ ‫رایانگه‌یاند‪ :‬که‌ له‌ کاتی ده‌ستپێکردنی‬ ‫ن��اڕه‌زای�ه‌ت��ی��ی�ه‌ک��ان�ه‌وه‌ ل�ه‌ س��وری��ا ت��ا ئێستا‬ ‫ن��زی��ک�ه‌ی (‪ )2000‬ک �ه‌س ل �ه‌ ن��اڕازی��ی��ان‬ ‫ک��وژراون و به‌ ه�ه‌زاران که‌سیش ده‌ستگیر‬ ‫کراون‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌د داوود ئۆغلۆ‪ ،‬ل�ه‌ چه‌ند رۆژى‬ ‫راب����ردوودا س �ه‌ردان��ی س��وری��ای ک���ردووه‌ به‌‬ ‫مه‌به‌سـتی گه‌یاندنی په‌یامێـکی توند بۆ‬ ‫سه‌رکردایه‌تی ئه‌و واڵته‌‪ .‬تورکیا وتوویه‌تی‬ ‫چیتر پـشـووی له‌گه‌ڵ سوریای دراوسێی‬ ‫نه‌ماوه‌‪ .‬دواى ئه‌وه‌ى هه‌ردووال کۆبۆنه‌وه‌یه‌کى‬ ‫شه‌ش کاتژمێرى له‌ نێوانیان به‌ڕێوه‌چوو‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌باره‌ی ئه‌نجامه‌کانی کۆبوونه‌وه‌که‌‬ ‫هیچ لێدوانێک نه‌درا‪ ،‬ئه‌وه‌ زانرا که‌ به‌شار‬ ‫ئه‌سه‌د له‌ به‌رامبه‌ر داخوازییه‌کانی تورکیا‬

‫و ئه‌مریکادا‪ ،‬ئ�ه‌م په‌یامه‌ی دای �ه‌ داوود‬ ‫ئۆغڵوو «قوربانیه‌که‌ی چ ده‌بێ با ببێ‪،‬‬ ‫ئێمه‌ درێژه‌ به‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌کان ده‌ده‌ی��ن له‌‬ ‫دژی گرووپی چه‌کدار و تیرۆریست»‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها رۆژى سێشه‌مه‌ راب��ردوو (‪)8/16‬‬ ‫سه‌رۆک وه‌زیری تورکیا ئه‌ردۆغان له‌ سه‌ر‬ ‫ڕه‌وش��ی دوای��ی له‌ سووریا قسه‌ی کرد و‬ ‫هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ سووریا کرد و وتی‪« :‬ئیدی‬ ‫سه‌برمان کۆتایی پێهاتووه‌‪ ،‬حسابی ئه‌و‬ ‫کارانه‌ گران ده‌بێ‪ ،‬شتی جیاواز رووده‌ده‌ن»‬ ‫به‌شێک له‌ سه‌رکرده‌ سیاسیه‌کانى کورد‬ ‫ئ���ه‌وه‌ ده‌خ�����ه‌ڕوو ک �ه‌ ت��ورک��ی��ا ن��ی��گ�ه‌ران��ى‬ ‫کورده‌کانى ژێرده‌ستى سوریای ‌ه که‌ ئێستا‬ ‫له‌ هه‌وڵى پێکهێنانى به‌ره‌یه‌کى یه‌گرتوون له‌‬ ‫رۆژئاواى کوردستان و کورده‌کان له‌ باکورى‬ ‫ک��وردس��ت��ان خ��ۆب�ه‌ڕێ��وه‌ب��ردن��ى دیموکراتى‬ ‫ده‌خ��وازن ئه‌مانیش ئێستا ئاماده‌کارى بۆ‬ ‫ده‌که‌ن و نزیکایه‌تییه‌کى پته‌ویش له‌نێوان‬ ‫کوردانى رۆژئ��اوا و باکورى کوردستاندا‬ ‫ه�ه‌ی�ه‌ ک�ه‌ به‌شێکى زۆری���ان له‌سه‌رهێڵى‬ ‫ئایدۆلۆژیاى ئۆج ئاالن سیاسه‌ت ده‌که‌ن‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش تورکیاى زیاتر ته‌نگاو کردوه‌ که‌‬ ‫خۆى له‌ سوریا هه‌ڵقورتێنێت بۆ پاراستنى‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانى‪ ،‬هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش بوو‬ ‫تورکیا ده‌ستپێشخه‌رى کرد که‌ به‌شێک‬ ‫ل �ه‌ الی �ه‌ن �ه‌ ئ��ۆپ��ۆزس��ی��ۆن �ه‌ک��ان��ى س��وری��اى‬ ‫ل �ه‌ واڵت��ه‌ک��ه‌ى ک���ۆک���رده‌وه‌ ت��ا ئ��اراس��ت�ه‌ى‬ ‫روداوه‌ک��ان له‌ کایه‌ى سیاسى سوریادا به‌‬ ‫قازانى خۆی بشکێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ه��ی�لاری ک��ل��ی��ن��ت��ۆن‪ ،‬وه‌زی�����ری ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫ئ���ه‌م���ه‌ری���ک���ا‪ ،‬ل���ه‌ چ��اوپ��ـ��ێ��ـ��ک�ه‌وت��ن��ێ��ـ��ک��ی‬ ‫ته‌له‌فزیۆنیدا له‌گه‌ڵ که‌ناڵی (‪CBS‬‬ ‫‪)News‬ى ئه‌مریکى‪ ،‬داوای له‌ ئه‌وروپا و‬ ‫چین کرد سـزای زیاتر به‌سه‌ر پـیشه‌سـازی‬ ‫نه‌وت و گازی سوریادا بسه‌پـێنن‪.‬‬

‫که‌سایه‌تی هه‌فته‌‬

‫‪n‬‬

‫گه‌نجانی سوریا له‌ لێواری گۆڕانکاری نزیک ده‌بنه‌وه‌‌‬

‫ب�������ارک ئ����ۆب����ام����ا‪ ،‬س��������ه‌رۆک واڵت����ه‌‬ ‫ی �ه‌ک��گ��رت��ووه‌ک��ان��ی ئ �ه‌م �ه‌ری��ک��ا رۆژی‬ ‫پـێـنجشه‌ممه‌ به‌یانـنامه‌یه‌کی ده‌رک��رد و‬ ‫تیایدا وت��ی‪ :‬کاتی ئ �ه‌وه‌ ه��ات��ووه‌ ئه‌سه‌د‬ ‫ده‌سـتبه‌رداری ده‌سه‌اڵت بـبێت‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها به‌ریتانیا و فه‌ڕه‌نسـا و ئه‌ڵمانیا و‬ ‫یه‌کێتی ئه‌وروپا داوایان له‌ به‌شـار ئه‌لئه‌سه‌د‬ ‫کرد واز له‌ ده‌سه‌اڵت بهێنێت‪.‬‬ ‫چ�ه‌ن��د به‌رپرسێکی ب���ااڵی حکوومه‌تی‬ ‫ئ �ه‌م �ه‌ری��ک��ا ب �ه‌ رۆژن���ام���ه‌ی «واش��ن��ت��ۆن‬ ‫پ���ۆس���ت»ی ئ �ه‌م �ه‌ری��ک��ی��ی��ان راگ �ه‌ی��ان��د‬ ‫به‌رپرسانی ئه‌مه‌ریکا و واڵتانی عه‌ره‌بی‬ ‫پ��ێ��ی��ان��وای �ه‌ ب���ارودۆخ���ی س��وری��ا رۆژ له‌‬

‫دوای رۆژ ب����ه‌ره‌و خ��راپ��ت��رب��وون ده‌ڕوات سوریا ده‌که‌وێته‌ سه‌ر ناوه‌رۆکی په‌یامه‌ک ‌ه‬ ‫و ده‌رئ �ه‌ن��ج��ام �ه‌ک �ه‌ی��ش��ی کۆتاییهاتنی و ئایا ئ�ه‌و په‌یامه‌ی تورکیا پشتیوانی‬ ‫واڵت��ان��ی ن��اوچ �ه‌ک �ه‌ی ل�ه‌گ�ه‌ڵ�ه‌ ی��ان هه‌ر‬ ‫ده‌سه‌اڵتی به‌شار ئه‌سه‌ده‌‪.‬‬ ‫ئ �ه‌و ب�ه‌رپ��رس��ان�ه‌ی ئه‌مه‌ریکا ئه‌وه‌یشیان په‌یامێکی تورکیایه‌ به‌ته‌نیا؟‬ ‫ن���ه‌ش���ارده‌وه‌ ک �ه‌ حکومه‌تی واڵت�ه‌ک�ه‌ی��ان دک��ت��ۆر ئ�ه‌ب��و ت��اڵ��ب ئ �ه‌وه‌ش��ى راگ �ه‌ی��ان��د‪:‬‬ ‫ل �ه‌گ �ه‌ڵ حکومه‌تی ت��ورک��ی��ا و واڵت��ان��ی سوریا گرنگترین دراوسێی تورکیایه‌ له‌‬ ‫عه‌ره‌بی خه‌ریکی راوێژن بۆ ئه‌وه‌ی وه‌اڵم رووی ئاسایشی نیشتمانی تورکیاوه‌ له‌به‌ر‬ ‫و ک���اردان���ه‌وه‌ی گونجاو و ت��ه‌واوی��ان بۆ ئ �ه‌وه‌ ده‌کرێت بوترێت تورکیا له‌ هه‌وڵی‬ ‫پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانی خۆیدایه‌‪.‬‬ ‫بارودۆخی سوریا هه‌بێت‪.‬‬ ‫ه�����ه‌روه‌ه�����ا د‪.‬ح�����ه‌س�����ه‌ن ئ����ه‌ب����و ت���اڵ���ب‪ ،‬چاودێرانى سیاسى ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌شده‌که‌ن‬ ‫راوێژکاری سیاسی کاروباری په‌یوه‌ندییه‌ که‌ په‌یوه‌نده‌یه‌کانى سوریا و ئێران بۆ ئه‌وه‌‬ ‫نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کان له‌ نێوه‌ندی ئه‌لئه‌هرام ل ‌ه ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ هه‌ر دوو واڵت شیعه‌ مه‌زهه‌بن‬ ‫میسر ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ده‌کات که‌ هه‌ڵوێستی و خ����ودى ب��ن �ه‌م��اڵ �ه‌ى ئ �ه‌س �ه‌دی��ش شیعه‌‬

‫موراد قه‌ره‌یالن‪:‬‬

‫هێرشه‌کانی سه‌ر قه‌ندیل وه‌ک زاپ تێکشکێندرا‬

‫م��وراد قه‌ره‌یالن‪ ،‬سه‌رۆکی کۆنسه‌ی‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری کۆما جڤاکێن کوردستان‬ ‫(‪ ،)KCK‬له‌ لێدوانێکى نوسراویدا‬ ‫که‌ نوسخه‌یه‌کى به‌ (چه‌تر) گه‌یشتوه‌‬ ‫له‌ باره‌ى ئۆپه‌راسیۆنه‌کانی کۆمارى‬ ‫ئیسالمى ئێران که‌ له‌ دژی قه‌ندیل‬ ‫ئه‌نجامی دا وت��ی‪ :‬ئ��ه‌و هێرشه‌ له‌‬ ‫چوارچێوه‌ی پیالنێکی هاوبه‌شی ئێران‪،‬‬ ‫تورکیا و عێراق دا پێکهات‪ .‬ئه‌وه‌‬ ‫پیالنێکی جددییه‌ و له‌ پاش هێرشی‬ ‫سه‌ر قه‌ندیل‪ ،‬هێڕشی جودا ده‌کرێنه‌‬ ‫سه‌رگه‌ل‪ .‬ده‌یانه‌وێت گورز له‌ ناوه‌ندی‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری بزووتنه‌وه‌که‌مان بده‌ن‬ ‫و هێرش بکه‌نه‌ س �ه‌ر ب�ه‌ڕێ��وه‌ب�ه‌ری‬ ‫بزاڤه‌که‌مان‪ .‬له‌ ژێر په‌رده‌ی هێرشه‌که‌ی‬ ‫سه‌ر قه‌ندیل‪ ،‬ئه‌و پیالنگێڕییه‌ هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ئێمه‌ ئ���ه‌وه‌ وه‌ک پیالنگێڕییه‌کی‬ ‫به‌رفراوان هه‌ڵیده‌سه‌نگێنین‪.‬‬ ‫ق�ه‌ره‌ی�لان‪ ،‬ئ��ام��اژه‌ى به‌ هێرشه‌کان و پیالنه‌کانی‬ ‫س��ااڵن��ی ڕاب���رد وش ک���ردو وت���ی‪ :‬ه �ه‌ر چ��ۆن له‌‬ ‫س���اڵ���ی(‪)2008‬دا‪ ،‬ل�ه‌ زاپ هێرشی ب�ه‌رف��راوان��ی‬ ‫ده‌وڵه‌تی تورکیا تێکشکا‪ ،‬به‌هه‌مان شێوه‌ش هێرشی‬ ‫سه‌ر قه‌ندیل تێک شکێنراوه‌‪ .‬ده‌رب��اره‌ی هه‌واڵی‬ ‫گرتنی ئه‌و له‌الیه‌ن ئێرانه‌وه‌ جه‌ختیکرده‌وه‌«دیاره‌‬ ‫هه‌ندێ هه‌وڵی به‌و ئامانجه‌یان هه‌بووه‌‪ .‬پێ ده‌چێت‬ ‫ئێران و تورکیا به‌ چه‌وتی زانیاریان به‌یه‌ک داوه‌‬ ‫و زوت��ر له‌کاتی خ��ۆی��دا‪ ،‬ه�ه‌واڵ�ه‌ک��ه‌‌ گه‌یشتۆته‌‌‬

‫فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬

‫راگه‌یاندنه‌کان‪ .‬ئه‌م هه‌واڵه‌‪ ،‬به‌شێکه‌ له‌ پیالنێکی‬ ‫مه‌زن‪ .‬ده‌بێت وه‌ک هه‌واڵێکی درۆ‪ ،‬یاخود وه‌ک‬ ‫هه‌واڵێکی ش�ه‌ڕی تایبه‌ت بۆ خراپکردنی وره‌ی‬ ‫گ �ه‌ل نه‌بینرێ‪ .‬ه�ه‌رچ�ه‌ن��ده‌ ئ �ه‌م الی �ه‌ن �ه‌ش له‌خۆ‬ ‫ده‌گرێت‪ ،‬به‌اڵم ده‌یانه‌وێت ئه‌نجامی مه‌زن به‌ده‌ست‬ ‫بخه‌ن‪ .‬سه‌رۆکی (‪ )KCK‬راشیگه‌یاند‪‌ :‬ده‌وڵه‌تی‬ ‫تورکیا‪ ،‬هه‌ندێک له‌ هێزه‌ تایبه‌ته‌کانی خۆی‬ ‫ره‌وان���ه‌ی ب��اش��وری کوردستان ک��ردوه‌ و ئاماژه‌ى‬ ‫ب ‌ه وته‌کانی ئ�ه‌ردۆغ��ان کرد که‌ وتبووی «ڕێ‬ ‫و رێبازی جیاواز ده‌خه‌ینه‌ ب��واری کرده‌ییه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ئ �ه‌وه‌ش��ی وه‌ک نیشانه‌ی ه �ه‌وڵ��ی ره‌ش �ه‌ک��وژی‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ته‌ڤگه‌ره‌که‌یاندا ناوبرد»‪.‬‬ ‫قه‌ریالن‪ ،‬ئه‌و هه‌واڵنه‌ی وه‌ک‪ ،‬فاکته‌رێکی پوچ‬ ‫و بێ واتا ناو برد و وتی‪ :‬ئه‌وان ئه‌نجام به‌ ده‌ست‬ ‫ناخه‌ن‪ .‬گه‌لی کورد بۆته‌ خاوه‌ن ئیراده‌ و سیستمی‬ ‫خۆی ئاوا کردوه‌‪ .‬موردا قه‌ره‌یالن‪ ،‬هه‌روه‌ها داواشى‬ ‫ل�ه‌ گه‌لی ک��ورد ک��رد‪ :‬وه‌ک ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ری ئه‌م‬ ‫بزوتنه‌وه‌یه‌‪ ،‬من و هه‌ڤااڵنی دیکه‌شم‪ ،‬ده‌کرێت له‌‬ ‫ناو تێکۆشان دا شه‌هیدیش ببین‪ ،‬گه‌له‌که‌مان و‬ ‫هه‌ڤاالنمان‪ ،‬ده‌بێت بۆ شه‌هید بوونێکی له‌و جۆره‌‬ ‫ئاماده‌ بن‪ .‬چونکه‌ ئێمه‌ فیدایی ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ن‪.‬‬ ‫ئێمه‌ شۆڕشگێڕین و تێکۆشانێکی شۆڕشگێڕی‬ ‫به‌ڕێوه‌ ‌ده‌به‌ین‪ .‬ب �ه‌اڵم‪ ،‬وه‌ک��و ده‌ڵێن‪ ،‬ناتوانن ئێمه‌‬ ‫بگرن و بمانکه‌نه‌ بابه‌تی بازاڕی‪ .‬با له‌م رووه‌یشه‌وه‌‬ ‫گه‌له‌کامان و هه‌ڤااڵنمان‪ ،‬ئاسوده‌ بن‪ .‬ئیدی که‌س‬ ‫ناتوانێت کاروانی مێژووییمان راگرێت‪.‬‬

‫مه‌زهه‌بى عه‌له‌وین له‌م روانگه‌یه‌شه‌وه‌یه‌ که‌‬ ‫له‌ سوریادا (‪ )%80‬کادیران و ئه‌فسه‌رانى‬ ‫هێزه‌ ئاسایشییه‌کان له‌ عه‌له‌وییه‌ (شیعه‌)‬ ‫کان پێکدێن و کلیلى ئیدارى و سه‌ربازى و‬ ‫ئاسایش له‌به‌ر ده‌ستى عه‌له‌وییه‌کان دایه‌‪.‬‬ ‫دوای هه‌ڕه‌شه‌کانی تورکیا ل�ه‌ سوریا‪،‬‬ ‫م��اڵ��پ��ه‌ڕی س���وپ���ای پ���اس���دارن ل��ێ��دوان��ی‬ ‫فه‌رماندارێکی پایه‌به‌رزى سه‌ربازیی ئێرانی‬ ‫ب�ڵاوک��رده‌وه‌ ک�ه‌ تیایدا ده‌ڵ��ێ��ت‪« :‬ئه‌گه‌ر‬ ‫سوپای تورکیا و ئه‌مریکا هێرش بکه‌نه‌‬ ‫سه‌ر سوریا‪ ،‬ئێمه‌ش شه‌ڕ له‌ دژی تورکیا‬ ‫راده‌گ��ه یه‌‌نین‪ .‬ده‌س��ت��وه‌ردان له‌ کاروباری‬ ‫سوریا‪ ،‬به‌ واتای شه‌ڕ له‌ دژی ئێرانیشه‌»‪.‬‬ ‫ح��وس��ن��و م ���‌ح �ه‌ل��ل��ی‪ ،‬رۆژن���ام���ه‌وان���ی به‌‬ ‫ره‌چه‌ڵه‌ک عه‌ره‌ب له‌ ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ده‌کات‬ ‫ک�ه‌ تورکیا ب�ه‌ تایبه‌تی ل��ه‌وه‌ ده‌ت��رس��ێ‪،‬‬ ‫گ �ه‌ل��ی ک����ورد ل��ه‌ س��وری��ا ببێته‌ خ���اوه‌ن‬ ‫پێگه‌یه‌ی خۆی و په‌یوه‌ندیه‌کانی خۆی‬ ‫له‌ گه‌ڵ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی شام ل ‌ه سه‌ر ئه‌و‬ ‫بنه‌مایه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌با‪.‬‬ ‫مه‌حه‌للی‪ ،‬ئ��ام��اژه‌ى ب��ۆ ئ�ه‌وه‌ش��ک��رد که‌‬ ‫تورکیا گومان له‌وه‌ ده‌کات‪ ،‬ئه‌گه‌ر شه‌ڕی‬ ‫سوننه‌ و عه‌له‌وی له‌ سوریا بێته‌ ئ��اراوه‌‪،‬‬ ‫ک��ورد ل�ه‌و واڵت �ه‌ ببنه‌ خ��اوه‌ن ناسنامه‌ و‬ ‫پێگه‌یه‌ک و ئه‌مه‌ کاریگه‌ریی له‌ سه‌ر‬ ‫ت��ورک��ی��ا ده‌ب���ێ و وت���ی‪ :‬ئ��ۆپ��ۆزس��ی��ۆن له‌‬ ‫سوریا له‌ ناو خۆیاندا پێک نایه‌ن‪ ،‬هه‌ر‬ ‫یه‌که‌ شتێک ده‌ڵ��ێ‪ ،‬ب�ه‌اڵم په‌که‌که‌ له‌و‬ ‫پارچه‌یه‌ش به‌ ڕێکخستنه‌‌و ده‌نگی کوردان‬ ‫یه‌که‌‪.‬‬ ‫ئاماژه‌کان بۆ ئه‌وه‌ده‌چن که‌ دواى که‌وتنى‬ ‫تونس و میسر و به‌رده‌وامى ئاڵۆزدییه‌کان‬ ‫له‌ رۆژهه‌اڵتى ناوه‌ڕاستدا ئه‌مریکا ده‌یه‌وێت‬ ‫رۆڵى هه‌رێمى رۆژهه‌اڵتى ناوه‌ڕاست بدات‬ ‫ب ‌ه تورکیا‪.‬‬

‫هـــه‌واڵــی کوردستانی‬ ‫پارێزه‌رانی ئۆج ‌ه ئاالن سزا دران ‬

‫چوار ل‌ه پارێزه‌رانی عه‌بدواڵ ئۆج‌ه ئاالن‪ ،‬رێبه‌رى‬ ‫کۆماچڤاکێن کوردستان ب‌ه بیانوی «هاوکاری کردن‬ ‫له‌گه‌ل ڕێکخستن» بۆ ساڵێک له‌دیدار بێبه‌شکران‪.‬‬ ‫(‪)17‬ى ئه‌م مانگ‌ه دۆزه‌که‌یان ل‌ه سته‌نبوڵ ده‌ستی‬ ‫پێکرد‪ .‬له‌سه‌ر ناوی پارێزه‌ران‪ ،‬چه‌نگیز چیچه‌ک‬ ‫وێڕای پاڕێزه‌ره‌که‌ی به‌شداری دۆزه‌ک‌ه بوون‪ .‬ده‌سته‌ی‬ ‫دادوه‌ران بێ ئ �ه‌وه‌ی ڕێگای پاراستن ب‌ه چه‌نگیز‬ ‫چیچه‌ک و پارێزه‌ره‌که‌ی بده‌ن‪ ،‬ئه‌نجامی دادگاکه‌یان‬ ‫ڕاگ�ه‌ی��ان��د ک�‌ه ئ �ه‌م چ���ورا که‌س‌ه ن �ه‌ک ئه‌ندامی‬ ‫ڕێکخستنن‪ ،‬به‌ڵکو هاوکاریان له‌گه‌ڵ ک��ردوون و‬ ‫به‌و پێیه‌ش سزای رێگه‌پێنه‌دانى چاوپێکه‌وتن له‌گه‌ڵ‬ ‫ئۆج‌ه ئاالن بۆ ماوه‌ی ساڵێکیان به‌سه‌ردا سه‌پێندرا‪.‬‬ ‫ل‌ه ئامه‌دیش خۆپیشاندانێک دژى ئه‌نجام نه‌دانى‬ ‫دیداره‌کان ل‌ه گه‌ڵ‌ه ئۆج‌ه ئاالن به‌ڕێو‌ه چوو بێریڤان‬ ‫ئاتان‪ ،‬ئه‌ندامی مه‌جلیسی ژنان دوای خۆپیشاندانه‌که‌‬ ‫لێدوانێکی دا‪« :‬بۆ ئه‌وه‌ی چاره‌سه‌ری پرسی کورد‬ ‫ل‌ه رێگای دیموکراتى و ئاشتیان‌ه پێشبکه‌وێ‪ ،‬ده‌بێ‌‬ ‫هه‌لومه‌رجی ئۆج‌ه ئاالن باش بکرێت‪.‬‬

‫ئاکه‌پ ‌ه شه‌ڕى ل ‌ه ناوبردنى کورد ده‌کات‬

‫کوردیناسیۆنی جڤاکی دیموکراتیی کورد ل ‌ه‬ ‫ئه‌ورووپا (ج�ه‌ده‌ک�ه‌)‪ ،‬رایگه‌یاند‪ :‬که‌ حکومه‌تی‬ ‫پارتى دادو گه‌شه‌ پێدان له‌ تورکیا له‌ دژی گه‌لی‬ ‫ک��ورد ب��ڕی��اری له‌ناوبردنی سیاسی‪ ،‬س�ه‌رب��ازی‪،‬‬ ‫چاندی و ئابووری داوه‌ و دواى له‌ گه‌لی کورد‬ ‫کرد هه‌موو ده‌ڤه‌رێک بکه‌ن به‌ مه‌یدانی به‌رخۆدان‪.‬‬ ‫وتی‪ :‬ڕێبه‌ری ئێمه‌ له‌ ساڵی (‪)١٩٩٣‬وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫پرسی ک��ورد به‌ ڕێبازی دیموکراتى و ئاشتیانه‌‬ ‫چ��اره‌س�ه‌ر ببێ‪ ،‬خه‌باتێکی ب�ه‌رف��راوان��ی ک��ردووه‌‪.‬‬ ‫هه‌ره‌دواییش سێ‌ پڕۆتۆکۆڵی پێشکه‌شی ده‌وڵه‌ت‬ ‫و حکومه‌تی ئاکه‌په‌ کرد‪ ،‬به‌اڵم حکومه‌تی ئاکه‌په‌‬ ‫ئ�ه‌م پڕۆتۆکۆاڵنه‌ی له‌به‌رچاو نه‌گرت‪ .‬تورکیا‬ ‫به‌ هاوکاری ئێران هێرشێکی به‌رفراوانی له‌ دژى‬ ‫قه‌ندیل ئه‌نجام دا‪ .‬ب �ه‌و ئۆپه‌راسیۆنانه‌ ئاکه‌په‌‬ ‫جارێکی دیکه‌ نیشانی دا که‌ سیاسه‌تی چاره‌سه‌ری‬ ‫نه‌گرتووه‌ته‌ به‌ر‪( .‬جه‌ده‌که‌) ئه‌وشى وت‪ :‬حکومه‌تی‬ ‫ئه‌که‌په‌ له‌ دژی ئه‌و هه‌وڵدانه‌ی کوردان شه‌ڕێکی‬ ‫هه‌مه‌الیه‌نه‌ی له‌ناوبردنی ده‌ست پێکردو وه‌‪.‬‬


‫ژنان‬

‫ساڵی دووەم ژماره‌ ‪70‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/31‬‬ ‫‪- 2011/8/22‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪8‬‬

‫زیندوو‬ ‫مه‌ال و ئه‌خالق و‬ ‫هه‌ڵوێست‬ ‫‪ u‬هاوژین غه‌ریب‬

‫‪u‬‬

‫«ئ��ای��ن پ �ه‌روه‌رده‌ی �ه‌ک��ی ئه‌خالقیه‌»*‬ ‫ئه‌گه‌ر له‌م روانگه‌یه‌وه‌ سه‌یری هه‌موو‬ ‫پیاوانی ئاینی بکه‌ین به‌ بێ جیاوازی‬ ‫ئاینه‌کان هه‌موویان پێویسته‌ خۆیان به‌م‬ ‫پ����ه‌روه‌رده‌ ئه‌خالقیه‌وه‌ س �ه‌رق��اڵ بکه‌ن‪،‬‬ ‫چونکه‌ ئه‌و که‌سانه‌ که‌ له‌ ئیسالمدا‬ ‫به‌ مه‌ال به‌ناو ده‌کرێن و له‌ مه‌سیحیدا‬ ‫به‌ قه‌شه‌ و له‌ یه‌هودیه‌تدا به‌ خاخام و‬ ‫له‌ هه‌ریه‌که‌ له‌ دینه‌کانیتریشدا ناوێکی‬ ‫ه���ه‌ی���ه‌‪ ،‬ئ �ه‌م��ان �ه‌ ک�����ادری پێشه‌نگی‬ ‫دینه‌کانی خۆیانن‪ ،‬ئه‌رکه‌ له‌سه‌ر شانیان‬ ‫پشتیوانی ئه‌و ده‌قانه‌ بکه‌ن ئاینه‌کانیان‬ ‫رونیکردوه‌ته‌وه‌‪ .‬ئه‌مانه‌ ئه‌رکیانه‌ شته‌کان‬ ‫له‌ گشتییه‌وه‌ ورد بکه‌نه‌وه‌ بۆ خه‌ڵکی‬ ‫ساده‌ و تێگه‌یشتن دروست بکه‌ن‪.‬‬ ‫ب������ه‌اڵم ب�����ه‌داخ�����ه‌وه‌ ئ�������ه‌وه‌ی ئ���ه‌م���ڕۆ‬ ‫پێشه‌نگانی ئ��ای��ن��ی پ��ێ��ی هه‌ڵده‌ستن‬ ‫وردکردنه‌وه‌یه‌ به‌شێوه‌یه‌ک که‌ خۆیان‬ ‫ده‌یانه‌وێت ئیتر هه‌موو ئه‌و ده‌قانه‌ی که‌‬ ‫رێبه‌رانی ئاینه‌کان خۆیان ده‌رفه‌تێکیان‬ ‫ت���ی���ادا ه��ێ��ش��ت��ووه‌ت �ه‌وه‌ ب���ۆ گ��ون��ج��ان��دن‬ ‫له‌گه‌ڵ سه‌رده‌مدا ئه‌م پێشه‌نگه‌ ئاینیانه‌‬ ‫ن��ای��ب��ی��ن��ن‪ .‬ئ �ه‌گ �ه‌ر ن��م��ون �ه‌ی هه‌رێمی‬ ‫کوردستان بهێنینه‌وه‌ که‌ تیایدا ئاینی‬ ‫ئیسالم بااڵده‌سته‌ و ئاینی زۆرینه‌ی‬ ‫کۆمه‌ڵگایه‌ هه‌موو ئه‌و یاسایانه‌ی که‌‬ ‫په‌رله‌مان ده‌ریکردوه‌ و تایبه‌ت یان نزیک‬ ‫له‌ مافه‌کانی ژنان و پاراستنیان بووه‌ ئه‌م‬ ‫به‌ڕێزانه‌ واته‌ پێشه‌نگانی ئاینی ئیسالم‬ ‫تێبینیان هه‌بووه‌ و زۆر به‌ رادیکااڵنه‌‬ ‫به‌ره‌نگاری بونه‌ته‌وه‌‪ ،‬دواترینیان یاسای‬ ‫پ��اراس��ت��ن��ی م��اف �ه‌ک��ان��ی خ��ێ��زان �ه‌‪ .‬ئ�ه‌م‬ ‫به‌ڕێزانه‌ ئه‌گه‌ر الیه‌نه‌ ئه‌خالقیه‌که‌ی‬ ‫له‌به‌رچاو بگرن بۆ خۆم یه‌کێکم له‌وانه‌ی‬ ‫که‌ پشتیوانیان ده‌که‌م‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م به‌ڕێزانه‌‬ ‫زۆرتر ئه‌و الیه‌نیه‌ له‌به‌رچاو ده‌گرن که‌‬ ‫پیاو ده‌کاته‌ مرۆڤی پله‌ یه‌ک و ژنیش‬ ‫پله‌ دووه‌‪ ،‬بۆیه‌ لێره‌دایه‌ ناتوانم پشتیوانیان‬ ‫بکه‌م‪.‬‬ ‫ئ���ه‌م م���ه‌ال ئ��ازی��زان �ه‌ی ئێمه‌ ک �ه‌ ئ �ه‌وه‌‬ ‫هه‌ڵوێستیانه‌ به‌رامبه‌ر ئ�ه‌و بابه‌تانه‌ی‬ ‫که‌ په‌یوه‌ندیان به‌ خێزانه‌وه‌ هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫بابه‌تێکیتر که‌ به‌ گوێره‌ی هه‌موو ئاین و‬ ‫فه‌لسه‌فه‌کان ئه‌رکه‌ له‌سه‌ر شانی هه‌موو‬ ‫مرۆڤه‌کان داکۆکی لێبکه‌ن ئه‌م مه‌ال‬ ‫به‌ڕێزانه‌ به‌ کاری خۆیانی نازانن و پێیان‬ ‫وایه‌ ده‌ستوه‌ردانه‌ له‌ کاروباری سیاسی‬ ‫ئه‌ویش بابه‌ته‌ نیشتمانیه‌کانه‌ که‌ سه‌رجه‌م‬ ‫مه‌الکان خۆیانی لێده‌دزنه‌وه‌‪ ،‬بابه‌تێکی‬ ‫وه‌کو بۆردومانکردن و تۆپبارانکردنی‬ ‫گونده‌کان که‌ پێویست بوو مه‌الکان له‌‬ ‫پێش هه‌رکه‌س بچنه‌ سه‌ر شه‌قام و به‌یانی‬ ‫ناڕه‌زایی ده‌ربکه‌ن‪ ،‬به‌اڵم به‌داخه‌وه‌ زۆر‬ ‫شه‌رمنانه‌ هه‌ریه‌که‌ به‌ چه‌ند دێڕێک له‌‬ ‫مزگه‌وته‌کانی خۆیانه‌وه‌ باسیان کردوه‌‬ ‫و ت �ه‌واو‪ ،‬ئ�ه‌وه‌ ئه‌خالقه‌ که‌ مرۆڤه‌کان‬ ‫خاک و نیشتمانی خۆیان بپارێزن و له‌‬ ‫ده‌ستی داگیرکه‌ر بیپارێزن‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م‬ ‫م�ه‌ال به‌ڕێزانه‌ پێیانوایه‌ ئ �ه‌وه‌ ئه‌رکی‬ ‫سیاسیه‌کانه‌ ئه‌و کاره‌ بکه‌ن‪ .‬له‌ بیریان‬ ‫ک���ردوه‌ ئ�ه‌خ�لاق ته‌نها پێک نه‌هاتووه‌‬ ‫ل �ه‌ دژای���ه‌ت���ی م���اف و ئ��ازادی �ه‌ک��ان��ی‬ ‫ژنان‪ ،‬به‌ڵکو زۆر شتیتر هه‌یه‌ پێویسته‌‬ ‫داکۆکی لێبکه‌ن‪.‬‬ ‫ب �ه‌اڵم ئ��ه‌وه‌ی ده‌مخاته‌ گومانه‌وه‌ ئه‌و‬ ‫م �ه‌ال رێ���زداران���ه‌ی ن��او کۆمه‌ڵگا که‌‬ ‫رووبه‌ڕوی چین و توێژه‌کانی کۆمه‌ڵگا‬ ‫ده‌ب��ن �ه‌وه‌ خ��اوه‌ن��ی باشترین رێ���زن‪ ،‬ئه‌م‬ ‫رێزه‌شیان له‌ راستیدا به‌ لێهاتوویی خۆیان‬ ‫به‌ده‌ست نه‌هێناوه‌‪ ،‬به‌ڵکو ئه‌وه‌ لێهاتوویی‬ ‫دینه‌که‌یانه‌ ئ �ه‌و رێ���زه‌ی پێبه‌خشیون‪،‬‬ ‫به‌اڵم بۆ خۆپاراستن له‌ گه‌ڕ و کێشه‌ی‬ ‫به‌رپرسان و ده‌س�ه‌اڵت��داران ئه‌م مه‌الیانه‌‬ ‫له‌بیریان کردوه‌ ئه‌و رێزه‌ هێزێکی سیاسی‬ ‫لێی نه‌ناون‪ ،‬به‌ڵکو ئه‌وه‌ دینه‌که‌یانه‌ بۆیه‌‬ ‫ده‌ت��وان��ی��ن بڵێین ئ�ه‌گ�ه‌ر ئ���ه‌وان ب�ه‌ خه‌م‬ ‫پاراستنی ئه‌و رێزه‌وه‌ن که‌ لێیان ده‌نرێت‬ ‫پێویسته‌ ده‌ست هه‌ڵبگرن له‌ بێده‌نگیان‬ ‫ب�ه‌رام��ب�ه‌ر ب�ه‌ مه‌سه‌له‌ نیشتمانیه‌کان‬ ‫و ده‌م��داخ��س��ت��ن��ی��ان ل �ه‌س �ه‌ر هه‌ندێک‬ ‫له‌ مه‌سه‌له‌ کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کانی وه‌ک‬ ‫ئازادیه‌کانی ژنان و مافه‌کانیان‪.‬‬

‫ئه‌میره‌ حه‌سه‌ن‪ :‬په‌رله‌مانى کوردستان بوونى کارى‬ ‫له‌شفرۆشى ده‌شارده‌وه‌‬ ‫ل�ه‌ش��ف��رۆش��ی��دا ب�����ه‌رده‌وام ه��ه‌ر ده‌ب��ێ��ت ژن‬ ‫هه‌ولێر‬ ‫باجه‌که‌ى بدات‪ ،‬چه‌ند ساڵێک له‌مه‌وبه‌ر‬ ‫گۆڤار عوسمان‬ ‫رێکخراوه‌کانى کۆمه‌ڵگه‌ى مه‌ده‌نى داواى‬ ‫چاکسازى که‌سێتى بۆ کۆنترۆڵى ئه‌م‬ ‫ئه‌میر ‌ه حه‌سه‌ن چاالکوانی‌بوارى‬ ‫حاڵه‌تانه‌یان کردوه‌‪ ،‬داواى هه‌موارکردنه‌وه‌ى‬ ‫مافى مرۆڤ و یاساناس له‌م دیداره‌‬ ‫یاساى عێراقى له‌شفرۆشى که‌ ئێستا له‌‬ ‫تایبه‌ته‌ى رۆژنامه‌ى (چه‌تر)دا‪،‬‬ ‫کوردستان کار به‌م یاسایه‌ ده‌کرێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫باس له‌و ‌ه ده‌کات ک ‌ه ئه‌و دیارد ‌ه‬ ‫له‌شفرۆشییه‌ى ئێستا بۆ هه‌موو الیه‌ک ئه‌وکاته‌ په‌رله‌مانى کوردستان هه‌ر پرۆژه‌‬ ‫ئاشکرابووه‌‪ ،‬چه‌ند ساڵێک له‌مه‌وبه‌ر یاسایه‌کى کۆمه‌ڵگه‌ى م�ه‌ده‌ن��ى ده‌چ��وه‌‬ ‫به‌رده‌ستیان ره‌ت��ی��ان ده‌ک����رده‌وه‌ و باسیان‬ ‫په‌رله‌مانیان لێ ئاگادار کرده‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌الم ئه‌وان ره‌تیانکرده‌وه‌‪ ،‬پێشیوای ‌ه له‌وه‌ ده‌کرد دیارده‌ى له‌شفرۆشی بوونى له‌‬ ‫کوردستان نیه‌‪ ،‬له‌ هه‌ندێک له‌ واڵتاندا‬ ‫زۆربه‌ى ئه‌و گرتن و پێکدادانانه‌ى‬ ‫دیارده‌ى له‌شفرۆشى به‌ یاسا رێکده‌خرێت‪،‬‬ ‫ل ‌ه د��دگاکان تۆمار ده‌کرێن‪ ،‬زیاتر‬ ‫به‌اڵم هه‌ندێکى تر هه‌یه‌ پێداگرى ده‌کات له‌‬ ‫کێشه‌ى له‌شفرۆشى هۆکاره‌که‌یه‌تى‪،‬‬ ‫بوونى کارى له‌شفرۆشى وه‌ک کوردستانى‬ ‫ئاماژ ‌ه به‌وه‌ش ده‌کات پێویست ‌ه‬ ‫ده‌سه‌اڵت پێش هه‌موان رێکخراوه‌کانى خۆمان‪ ،‬بۆیه‌ په‌رله‌مانتاره‌کانى ئه‌و چه‌ند‬ ‫کۆمه‌ڵى مه‌ده‌نى رێ له‌م کار ‌ه بگرن بۆ ساڵه‌ى پێشو شه‌رمیان ده‌کرد له‌ گفتوگۆ‬ ‫کردن له‌سه‌ر ئه‌م حاڵه‌تانه‌ و رایانده‌گه‌یان‬ ‫ئه‌وه‌ى ته‌شه‌ن ‌ه نه‌کات‪.‬‬ ‫وه‌ه���ا ک��ارێ��ک ب��وون��ى ن��ی�ه‌‪ ،‬ل �ه‌ب �ه‌ر ئ �ه‌وه‌‬ ‫په‌رله‌مانى کوردستان ئ�ه‌و کاته‌ بوونى‬ ‫گه‌شتوگوزار و ئارامى کوردستان‬ ‫کارى له‌شفرۆشى ده‌ش��ارده‌وه‌‪ ،‬ئێستاش به‌‬ ‫هۆکاره‌‬ ‫ئ �ه‌و چ��االک��وان�ه‌ى ب���وارى مافى م��رۆڤ شێوه‌یه‌کى به‌رچاو دیارده‌که‌ بۆ هه‌موو‬ ‫ده‌ڵ��ێ��ت «ب���ه‌داخ���ه‌وه‌ موڵگه‌یه‌کى زۆرى الیه‌ک ئاشکرابوو له‌ هه‌رێمى کوردستاندا‪.‬‬ ‫ئ �ه‌م دی���ارده‌ی���ه‌ ه�ه‌ی�ه‌ ل �ه‌ ک��ۆن �ه‌وه‌ به‌پێى‬ ‫ک��ات و شوێن و جۆره‌کانى‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌‬ ‫عێراق بڕوانین ده‌بینى کارى له‌شفرۆشى‬ ‫زۆر زی��ادى ک��ردوه‌ به‌هۆى الوازى بارى‬ ‫ئابورییه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌ کوردستاندا ئه‌م کاره‌‬ ‫ئێستا زی���ادى ک���ردوه‌ ب�ه‌ه��ۆى هه‌ندێک‬ ‫الیه‌نه‌وه‌‪ ،‬له‌وانه‌ کوردستان شوێنى ئارام‬ ‫و گه‌شتیارییه‌ و ده‌توانین بڵێین کارى‬ ‫له‌شفرۆشى له‌ رێگه‌ى گه‌شتوگوزاره‌وه‌‬ ‫بوونى هه‌یه‌‪ ،‬کرانه‌وه‌ى کوردستان به‌ڕووى‬ ‫واڵتانى ده‌وروبه‌ریدا به‌تایبه‌تى بۆ ناوه‌وه‌ى ئه‌و گرفتانه‌ى له‌ دادگاکان هه‌ی ‌ه زیاتر‬ ‫هۆکاره‌کانى ئه‌م دیارده‌یه‌ی ‌ه‬ ‫پارێزگاکانى ت��رى ع��ێ��راق س�ه‌ردان��ک��ردن‬ ‫به‌ناوى گه‌شتیارییه‌وه‌ ده‌که‌ن‪ ،‬پاشان کارى ئه‌و یاساناسه‌ باس له‌وه‌ ده‌کات «سااڵنى‬ ‫له‌شفرۆشى ئه‌نجام ده‌ده‌ن و دیارده‌که‌ زیاتر راب��ردو له‌ به‌رامبه‌ر زۆربوونى کێشه‌کان‬ ‫بێت‪ ،‬جیاواز له‌م بوارانه‌ کارى له‌شفرۆشى زیاتر سه‌رقاڵبووین ب ‌ه داواکارى چاکسازى‬ ‫له‌ کوردستان هه‌ر هه‌بووه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم ئه‌وه‌ى له‌هه‌موو یاساکانى وه‌ک بارى که‌سێتى و‬ ‫جێگه‌ى سه‌رنجه‌ له‌م قۆناغه‌دا کردنه‌وه‌ى توندوتیژى و نه‌هێشتنى کارى له‌شفرۆشى‪،‬‬ ‫ئ���ه‌و بینا و ری��س��ت��ۆران��ت��ان �ه‌ و م��ۆڵ�ه‌ت بۆیه‌ ته‌نها ب�ه‌رام��ب�ه‌ر ی �ه‌ک داواک���ارى‬ ‫پێدانى گۆرانیبێژ و راقیسه‌کان وایکردوه‌ کارمان نه‌کردوه‌‪ ،‬به‌اڵم ئێستا حکومه‌ت‬ ‫و ئ��اس��ای��ش خ���ۆى دان ب������ه‌وه‌دا ده‌ن��ێ��ت‬ ‫دیارده‌که‌ زیاتر بێت‪.‬‬ ‫په‌رله‌مانى کوردستان سااڵنى پێشوو بوونى ک��ارى له‌شفرۆشى و ئه‌وه‌ند‌ه شوێن هه‌ی ‌ه‬ ‫دی���ارده‌ى له‌شفرۆشى ده‌ش�����ارده‌وه‌‪ ،‬ئێستا له‌کوردستاندا‪ ،‬ئێستا خه‌ڵکى ده‌توانێت‬ ‫بۆ هه‌موو الیه‌ک دیارده‌که‌ ئاشکرابوو قسه‌ى له‌باره‌وه‌ بکات‪ ،‬به‌اڵم ب ‌ه بۆچونى‬ ‫ئ �ه‌م��ی��ره‌ ح���ه‌س���ه‌ن پ��ێ��ی��وای �ه‌ «ل���ه‌ک���ارى م��ن ل �ه‌م ق��ۆن��اغ�ه‌دا بۆچى ئ �ه‌م دی��ارده‌ی� ‌ه‬

‫وروژێ��ن��راو‌ه و ئ��ام��اژه‌ى پێده‌کرێت‪ ،‬زیاتر‬ ‫بوونى ئه‌و ریستۆرانت و شوێنى راقیس ‌ه‬ ‫و گۆڕانیبێژه‌کان ‌ه ناتوانێت دی��ارده‌ک � ‌ه‬ ‫بشارێته‌وه‌‪ ،‬بۆ نمون ‌ه ئ �ه‌و شوێنانه‌ى ل ‌ه‬ ‫سلێمانیدا هه‌یه‌ ئ�ه‌گ�ه‌ر سه‌رچنار باس‬ ‫بکه‌ین که‌ شوێنێکى گه‌شتیاریی ‌ه ده‌بینى‬ ‫هه‌ندێک له‌و ریستۆرانتان ‌ه به‌شێوه‌یه‌ک‬ ‫رازاوه‌ت �ه‌و‌ه ‌و بونه‌ته‌ واقیع‪ ،‬ده‌بینى بوونى‬ ‫زیاترى ئه‌و کێش ‌ه و پێکدادان و گرفتانه‌ى‬ ‫له‌دادگاکان هه‌ی ‌ه زیاتر هۆکاره‌کانى ئه‌م‬ ‫دیارده‌یه‌یه‌‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ دیارده‌ى له‌شفرۆشى‬ ‫بوه‌ت ‌ه دیارده‌یه‌ک هه‌مووالیه‌ک هه‌ستى‬ ‫پێده‌که‌ن و ناتوانرێت بشاردرێته‌وه‌‪ ،‬وه‌ک‬ ‫بڵێى وێنه‌کان و ژم��اره‌ى ئ�ه‌و که‌سانه‌ى‬ ‫ده‌ستگیر ده‌ک��رێ��ت و م��اده‌ یاساییه‌کان‬ ‫ه�ه‌م��ووی��ان خ��ۆی��ان ده‌دوێ���ن و ده‌رخسته‌ى‬ ‫ئ��ه‌وه‌ن و ب �ه‌ڕوون��ى ده‌بینرێن‪ ،‬بۆیه‌ ده‌ڵێم‬ ‫ک��ارێ��ک ن �ه‌م��اوه‌ت �ه‌وه‌ ده‌س���ه‌اڵت بتوانێت‬ ‫ئینکارى له‌و‌ه بکات دی��ارده‌ى له‌شفرۆشى‬ ‫ل ‌ه کوردستاندا بوونى نیه‌‪ ،‬کۆمه‌ڵگه‌ى‬ ‫کوردى و رێکخراوه‌ مه‌ده‌نیه‌کان هه‌ر پێشتر‬ ‫هه‌وڵیداوه‌ ئه‌م دیارده‌ی ‌ه کۆنترۆڵ بکرێت‬ ‫و ته‌شه‌نه‌ نه‌کات‪ ،‬وه‌ک پێشتر ئاماژه‌م‬

‫پێویسته‌ له‌م قۆناغه‌دا هه‌وڵه‌کانى هه‌موو‬ ‫الیه‌ک چڕ بکرێته‌وه‌ بۆ چاره‌سه‌رى دیارده‌ی‬ ‫له‌شفرۆشى که‌ ئه‌نجامى خراپ جێده‌هێڵێت‬ ‫له‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫پێکرد ده‌سه‌اڵت نه‌یده‌ویست چاره‌سه‌رى ئه‌م‬ ‫کار‌ه بکات‪.‬‬ ‫ده‌سه‌اڵت به‌رپرسیاره‌ له‌و شوێنان ‌ه‬ ‫ئه‌و چاالکوانه‌ جه‌ختى له‌وه‌کردو‌ه «کارى‬ ‫له‌شفرۆشى له‌ کوردستان پێشتر هه‌بوو‌ه‬ ‫پێموای ‌ه هۆکاره‌که‌ى خراپى بارى ئابورى‬ ‫بووه‌‪ ،‬به‌اڵم وه‌ک ئێستا نه‌بووه‌ ل ‌ه خواروى‬ ‫ن��اوچ �ه‌ک��ان��ى ع��ێ��راق �ه‌و‌ه ب��ێ��ن و ل��ێ��ره‌ ئ�ه‌م‬ ‫ک��ار‌ه ئه‌نجام ب��ده‌ن‪ ،‬وات � ‌ه ج��اران ناوه‌کى‬ ‫ب��ووه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئێستا به‌شێوه‌یه‌کى ده‌ره‌ک��ى‬ ‫ده‌بینرێت‪ ،‬ئارامى و گه‌شتوگوزاره‌که‌ى‬ ‫وایکرد دیارده‌ک ‌ه زیاتر بێت له‌م هه‌رێمه‌دا‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬پێموایه‌ ده‌سه‌اڵت لێى به‌رپرسیار‌ه‬ ‫ب�ه‌ش��ێ��وه‌ی�ه‌ک ده‌بینى رێ��گ�ه‌ ده‌دات له‌و‬

‫‪n‬‬

‫مافناس ئه‌میر ‌ه حه‌سه‌ن‬

‫شوێن ‌ه گه‌شتیاریانه‌ شوێنى راقیس ‌ه و‬ ‫مه‌له ‌ه بکرێته‌وه‌ و مۆڵه‌تیان پ��ێ��ده‌دات‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ئێستا زه‌مینه‌ زۆر له‌بار‌ه فشارێکى‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تى دروس��ت ب��وو‌ه که‌ هاوکار‌ه‬ ‫ب���ۆ ئ�����ه‌وه‌ى رێ��ک��خ��راوه‌ک��ان��ى ک��ۆم�ه‌ڵ��ى‬ ‫مه‌ده‌نى بتوانن فشاره‌کانیان دروست بکه‌ن‬ ‫ب �ه‌رام��ب �ه‌ر ده‌س����ه‌اڵت ب��ۆ چ��اره‌س �ه‌رک��ردن‬ ‫و ب��ن �ه‌ب��ڕک��ردن��ى ک���ارى ل �ه‌ش��ف��رۆش��ى ل ‌ه‬ ‫ک��وردس��ت��ان��دا‪ ،‬ه �ه‌ن��دێ��ک رێ��ک��خ��راوى‬ ‫ده‌ره‌وه‌ش وه‌ک رێکخراوه‌ى (ه��ارد الند)‬ ‫ى ئینته‌رناشیۆناڵ بوو‪ ،‬ئاگادارم هه‌وڵى‬ ‫زۆریاندا بۆ بنه‌بڕکردنى ئه‌م دیارده‌یه‌‪ ،‬ک ‌ه‬ ‫له‌ جیهاندا کار له‌سه‌ر بنه‌بڕکردنى دیارده‌ى‬ ‫ل�ه‌ش��ف��رۆش��ى ده‌ک����ه‌ن‪ ،‬ب���ه‌اڵم هه‌وڵه‌کانى‬ ‫نه‌گه‌یشتنه‌ ئه‌نجام له‌به‌رئه‌وه‌ى په‌رله‌مان‬ ‫ره‌تیکرده‌وه‌‪ ،‬بۆی ‌ه پێویسته‌ له‌م قۆناغه‌دا‬ ‫هه‌وڵه‌کانى هه‌موو الیه‌ک چڕ بکرێته‌و‌ه‬ ‫بۆ چاره‌سه‌رى ئه‌و دیارده‌یه‌ که‌ ئه‌نجامى‬ ‫خراپ جێده‌هێڵێت له‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌‪.‬‬

‫فۆتۆ‪ /‬شارا بابان‬ ‫دیارده‌که‌ به‌ره‌و زیاد بوون هه‌نگاوى ناوه‌‬ ‫ئه‌میره‌ حه‌سه‌ن ئ �ه‌وه‌ى ن �ه‌ش��ارده‌وه‌ «له‌م‬ ‫کاته‌دا و له‌ وروژاندنى کارى له‌شفرۆشیدا‬ ‫رێکخراوه‌کانى ژنانم نه‌بینیوه‌ کارێکى‬ ‫جدى بکه‌ن له‌سه‌ر ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫دیارده‌که‌ به‌ره‌و زیاد بوون هه‌نگاوى ناوه‌‬ ‫و بووه‌ته‌ بابه‌تى قسه‌ له‌سه‌رکردن له‌الى‬ ‫گشت چین و توێژه‌کان‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر زوو‬ ‫بتوانین کۆنترۆڵى ئه‌م دیارده‌یه‌ بکه‌ین‪،‬‬ ‫که‌ پێموایه‌ ک��ارى هه‌موو الیه‌کمان‌ و‬ ‫ده‌س����ه‌اڵت و رێ��ک��خ��راوه‌ ژن��ان��ی�ه‌ک��ان له‌‬ ‫پێش ه �ه‌م��وان��ه‌‌‪ ،‬ب���ه‌اڵم ئ��ه‌وه‌م��ان له‌بیر‬ ‫ن �ه‌چ��ێ��ت ه �ه‌ن��دێ��ک الی����ه‌ن ده‌ی��ان �ه‌وێ��ت‬ ‫ئ �ه‌م باسه‌ به‌شێوه‌یه‌ک بقۆزنه‌وه‌ زیاتر‬ ‫ل�ه‌ ق �ه‌ب��اره‌ى خ��ۆى گرنگى پ��ێ��ب��ده‌ن‪ ،‬بۆ‬ ‫به‌کارهێنانى ملمالنێى سیاسى و تانه‌دان‬ ‫له‌ ده‌سه‌اڵت‪ ،‬ئه‌گه‌ر وانه‌بێت کاره‌که‌ له‌‬ ‫کۆنترۆڵ ده‌رده‌چێت و ئاکامێکى خراپى‬ ‫لێده‌که‌وێته‌وه‌‪.‬‬

‫مامانێک‪ :‬ئه‌گه‌ر چاوم که‌مبین نه‌بوای ‌ه به‌رده‌وام‬ ‫ده‌بووم ل ‌ه خه‌ته‌نه‌کردنی کچان‬

‫ئاماده‌کار‬

‫تیمی خۆبه‌خشی ئاسوود‌ه ل ‌ه کفری‬ ‫پیرێژنێکی ته‌مه‌ن (‪ )83‬ساڵ که‌‬ ‫پێشووتر چه‌ندین ساڵ کچانی‬ ‫گوندی خه‌ته‌نه‌کردووه‌‪ ،‬به‌اڵم ئێستا‬ ‫پیریی و کزبوونی چاوی له‌و کرده‌یه‌‬ ‫دووری خستووه‌ته‌و ‌ه و وه‌ک خۆی‬ ‫وتی «چاوم نه‌ماو ‌ه و ناتوانم کچان‬ ‫خه‌ته‌ن ‌ه بکه‌م‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر چاوم وای‬ ‫لێ نه‌هاتبا به‌رده‌وام ده‌بووم له‌و‬ ‫کاره‌»‪.‬‬

‫ئه‌و مامانه‌ ده‌شڵێت «هه‌موو منداڵه‌کانی‬ ‫خ���ۆم و ک��چ��ان��ی گ��ون��د و دراوس����ێ و‬ ‫چه‌ندینی دیکه‌م خه‌ته‌نه‌ کردوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫چ��او و ده‌س��ت��م تاقه‌تی بمایه‌ خه‌ته‌نه‌م‬ ‫ده‌ک��رد‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئێستا ناتوانم و توانای‬ ‫هیچم نه‌ماوه‌»‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ چۆنێتی خه‌ته‌نه‌کردنه‌که‌‬ ‫و ئه‌وئامێرانه‌ی بۆ ئ�ه‌وک��اره‌ به‌کاری‬ ‫ده‌هێنێت مامانه‌که‌ وتی «به‌ چه‌قۆ و‬ ‫موسیش (گ��وێ��زان) خه‌ته‌نه‌م ک��ردوه‌ و‬ ‫هیچ له‌خوێن به‌ربوون نه‌ده‌ترسام‪ ،‬چونکه‌‬ ‫مه‌جبور بووین بیکه‌ین و ده‌یانوت ئه‌گه‌ر‬ ‫کچ خه‌ته‌نه‌ نه‌کرێت حه‌رامه‌‪ ،‬به‌ سێ‬ ‫رۆژیش برینه‌که‌ى چاک ده‌بوویه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫ک��اره‌ش له‌ وه‌رزه‌ک��ان��ی پایز و به‌هاردا‬ ‫ده‌م��ک��رد و له‌ وه‌رزی هاوین و بوونی‬ ‫گه‌رما خراپه‌ خه‌ته‌نه‌ بکرێت»‪.‬‬ ‫پ����ووره‌ ح����ه‌الوی ب���ااڵ ک����ورت و پشت‬ ‫چه‌ماوه‌ به‌ ده‌نگی به‌رز هاواری ده‌کرد‬

‫‪n‬‬

‫ه و ئاسه‌واری نه‌رێنی‬ ‫خه‌ته‌ن ‌‬

‫پ�ه‌ش��ی��م��ان��ی��ش ن��ی��م ل����ه‌وه‌ى ک���ردوم���ه‌ و‬ ‫خه‌ته‌نه‌کردن کارێکی باشه‌ و به‌ بێ‬ ‫به‌رامبه‌ریش ده‌مکرد‪ ،‬هه‌ر له‌ رێگه‌ى خوا‬ ‫و بۆ خێر ده‌مکرد و ده‌م��وت بۆ خێری‬ ‫دایک و باوکم ئه‌و کاره‌ ده‌که‌م‪.‬‬ ‫هه‌رچی پرسیامان ده‌رباره‌ى کاریگه‌ری‬ ‫خه‌ته‌نه‌کردن له‌سه‌ر سێکسی که‌سه‌که‌‬ ‫لێده‌کرد ب�ه‌ پێکه‌نینه‌وه‌ ده‌ی���وت به‌خوا‬ ‫نازانم‪.‬‬

‫فۆتۆ‪ /‬ئینته‌رنێت‬ ‫له‌ یه‌کێک له‌ گونده‌کانی گه‌رمیان به‌اڵم ژنێکى دیکه‌ وتى «نه‌ خۆم و نه‌‬ ‫سنوری ق�ه‌زاى کفری له‌ کۆی (‪ )11‬کچه‌کانیشم خه‌ته‌نه‌ نه‌کراون»‪.‬‬ ‫ژنى به‌شداربووی سیمینارێک ده‌رباره‌ى له‌ کۆى ئه‌و (‪ )11‬ژنه‌ى به‌شداربووی‬ ‫خه‌ته‌نه‌کردنی مێینه‌‪ ،‬ه�ه‌م��وو ژنانى سیمیناره‌که‌ نۆ ژنیان خه‌ته‌نه‌ کرابوون‪،‬‬ ‫به‌شداربوو پێیانوابوو که‌وا بۆ ماوه‌ى (‪ )20‬ئه‌وانه‌ى خه‌ته‌نه‌ کرابوون هه‌موو ته‌مه‌نیان‬ ‫ساڵ زیاتره‌ خه‌ته‌نه‌کردن له‌و ناوچه‌یه‌دا له‌ (‪ )30‬ساڵ بۆ س �ه‌ره‌وه‌ ب��وون‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫بوونی نه‌ماوه‌‪ ،‬به‌اڵم ئاسه‌وارى هه‌ر ماوه‌ دوو ژنى به‌شداربوو خه‌ته‌نه‌ نه‌کرابوون و‬ ‫یه‌کێک له‌و ژنانه‌ وتى «خۆم خه‌ته‌ن ‌ه ته‌مه‌نیان له‌ خوارووى (‪ )20‬ساڵه‌وه‌ بوون‪،‬‬ ‫ک���راوم‪ ،‬ب �ه‌اڵم منداڵه‌کانم ن �ه‌ک��ردوه‌»‪ ،‬ئه‌مه‌ش به‌ڵگه‌ى وته‌کانی خۆیان بوون‬

‫که‌ خه‌ته‌نه‌کردن بوونی نه‌ماوه‌‪.‬‬ ‫ژنێکى دیکه‌ ل�ه‌و ژن��ان�ه‌ى که‌ خه‌ته‌نه‌‬ ‫ک��راوب��وو ئ��ام��اژه‌ى ب �ه‌وه‌ک��رد ک�ه‌ ئ �ه‌وان‬ ‫م��ام��ان خ�ه‌ت�ه‌ن�ه‌ى ک���ردون و ب �ه‌ پرسی‬ ‫باوکیان خه‌ته‌نه‌ کراون‪« ،‬ئه‌وده‌م دایکم‬ ‫پێى وتین ئه‌و ژنه‌ى خه‌ته‌نه‌ نه‌کرێت نانى‬ ‫ده‌ستى حه‌رامه‌»‪.‬‬ ‫ئ �ه‌و ژن �ه‌ ئ���ه‌وه‌ش ده‌ڵ��ێ��ت ک�ه‌ ئێستا به‌‬ ‫ب��وون��ی پ���رۆس���ه‌ى ه��ۆش��ی��ارک��ردن �ه‌وه‌ و‬ ‫راگه‌یاندنه‌کان خه‌ڵک تێگه‌یشتووه‌ که‌‬ ‫زیانی هه‌یه‌ و گه‌ر نه‌شکرێت ئاساییه‌‬ ‫و پێشموایه‌ دیارده‌ى خه‌ته‌نه‌کردن بوونی‬ ‫نه‌ماوه‌‪.‬‬ ‫مامانێکی دیکه‌ باسی ل �ه‌وه‌ک��رد که‌‬ ‫ل �ه‌ ت �ه‌م �ه‌ن��ی (‪ )20‬س��اڵ��ی��ی�ه‌وه‌ ک��اری‬ ‫خه‌ته‌نه‌کردنی ک��ردوه‌ و بۆ م��اوه‌ى سی‬ ‫ساڵ به‌رده‌وام بووه‌ له‌و کاره‌‪ ،‬له‌مباره‌یه‌وه‌‬ ‫وت��ى «رۆژى وا ه �ه‌ب��ووه‌ (‪ )12‬کچم‬ ‫خه‌ته‌نه‌کردوه‌ و له‌ شاره‌کانى دیکه‌وه‌‬ ‫کچانیان ده‌هێنا بۆ الم خه‌ته‌نه‌م ده‌کردن و‬ ‫ته‌نانه‌ت له‌ ناحیه‌ی جه‌له‌والشه‌وه‌ کچیان‬ ‫هێناوه‌ بۆ الم بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌»‪.‬‬ ‫له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى به‌ چ ئامراز و ئامێرێک‬ ‫خ��ه‌ت��ه‌ن��ه‌ى ک�����ردوه‌ وت���ى «ب���ه‌ م���ووس‬ ‫(کوێزان) خه‌ته‌نه‌م ده‌کرد و خۆڵه‌مێشم‬ ‫پێوه‌ ده‌کردن‪ ،‬جارى وا هه‌بووه‌ به‌ یه‌ک‬ ‫مووس پێنج کچم خه‌ته‌نه‌کردوه‌»‪.‬‬ ‫ئه‌م مامانه‌ ده‌ڵێت «زیاتر له‌ پێنج بۆ شه‌ش‬ ‫ساڵ ‌ه وازم له‌مکاره‌ هێناوه‌‪ ،‬له‌و کاته‌وه‌ى‬ ‫که‌ راگه‌یاندن و رێکخراوه‌کان سه‌ردانیان‬ ‫کردوین و پێیان راگه‌یاندوین که‌ کارێکى‬ ‫باش نییه‌‪ ،‬کارى خه‌ته‌نه‌کردنم نه‌کردوه‌»‪.‬‬


‫گه‌نجێکی پاسکیل‌سوار‪ :‬چاالکییه‌که‌م بۆ زیندانیانی سیاسی‬ ‫رۆژهه‌اڵت و سه‌رۆکی رێکخراوی (‪ )RMMK‬بوو‬

‫سلێمان چوکه‌ڵى ل‌ه (‪)18‬ى مانگى شه‌شى‬ ‫ئه‌مساڵ ل�‌ه ش��ارى ترۆندهایم ل�‌ه نه‌رویج‬ ‫ده‌ستى ب‌ه گه‌شته‌که‌ى کرد و پاش (‪)24‬‬ ‫رۆژ و گه‌شتێکى دوور و درێ��ژ توانى له‌‬ ‫(‪)12‬ى مانگى ت �ه‌م��وزدا بگات‌ه ب���ه‌رده‌م‬

‫هه‌ڵوێستى کوردانى تاراوگ‌ه و میدیا و حزب‬ ‫و رێکخراوه‌کانى رۆژه �ه‌اڵت��ى کوردستان‬ ‫ده‌کات‪.‬‬ ‫س �ه‌ب��اره‌ت ب�‌ه دروس��ت��ب��وون��ى بیرۆکه‌ى ئه‌م‬ ‫پرۆژه‌ی‌ه چوکه‌ڵى رایگه‌یاند‪ :‬دۆزى مافى‬ ‫مرۆڤى کورد و پێشێلکارییه‌کانى سیستم‬ ‫و ده‌زگ��اى دادى کۆمارى ئیسالمى ئێران‬ ‫له‌وپه‌ڕى کاره‌ساتبارى خۆى دایه‌‪ ،‬رۆژ نییه‌‬ ‫خه‌ڵک و توانست مرۆییه‌کانمان تووشى‬ ‫بێ رێزى نه‌بنه‌و‌ه و گرتن‪ ،‬ئه‌شکه‌نجه‌دان‪،‬‬ ‫کوشتن‪ ،‬سێدار‌ه ل�ه‌م دی��ارد‌ه دزێ��وان�ه‌ن که‌‬ ‫ئه‌مڕۆ به‌رۆکى چاالکانى مه‌ده‌نى و سیاسى‬ ‫و کاسبکاران و ته‌نانه‌ت خه‌ڵکانى ئاساییمان‬ ‫به‌ر نادات‪ ،‬پرسى سێداره‌ى زیندانییه‌کانمان‬ ‫و ئه‌و دۆخ‌ه ناله‌بار‌ه جه‌سته‌ییه‌ى ک‌ه به‌ڕێز‬ ‫که‌بودوه‌ند سه‌رۆکى به‌ندکراوى رێکخراوى‬ ‫مافى مرۆڤى کوردستان تێیدای‌ه ک‌ه هێستا‬ ‫به‌رئه‌ندامى خه‌اڵتى ئاشتى نۆبڵى (‪)2011‬‬ ‫ی‌ه له‌م فاکته‌رانه‌ن ک‌ه هانده‌ر و پاڵنه‌رن بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ى ک‌ه بێ ده‌نگ نه‌بی‪.‬‬ ‫ده‌رباره‌ى ئه‌و که‌س و الیه‌نانه‌ى ک‌ه له‌سه‌ره‌تاوه‌‬ ‫هاوکاریان ک��ردو‌ه سلێمان چوکه‌لى باس‬

‫ب��اره‌گ��اى یه‌کێتى ئ �ه‌وروپ��ا ل‌ه برۆکسه‌لى‬ ‫پایته‌ختى به‌لجیکا و ب‌ه راده‌س���ت کردنى‬ ‫په‌یامى چاالکییه‌که‌ى ب‌ه کاربه‌ده‌ستانى ئه‌و‬ ‫یه‌کێتیی‌ه کۆتایى ب‌ه گه‌شته‌که‌ى هێنا‪.‬‬ ‫ل��ه‌م چ��اوپ��ێ��ک�ه‌وت��ن�ه‌ى (چ���ه‌ت���ر)دا سلێمان‬ ‫چوکه‌لى باس ل‌ه ئامانجه‌کانى ئه‌م پرۆژه‌یه‌‬ ‫و زۆرى و زه‌ح��م�ه‌ت��ی�ه‌ک��ان��ى ن���او رێ��گ��ا و‬

‫ل���ه‌و‌ه ده‌ک����ات ک �‌ه ل �ه‌گ �ه‌ڵ ئ���ه‌وه‌ش���دا که‌‬ ‫په‌یوه‌ندى ب‌ه زۆر که‌س و الیه‌نه‌و‌ه کردو‌ه‬ ‫بۆ سه‌رخستنى ئه‌م پ��رۆژه‌ی�ه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم وه‌ک‬ ‫بۆ خۆى ده‌ڵێت «بڕوابه‌خۆنه‌بوون» و ئه‌وه‌ى‬ ‫«ک‌ه رێز ل‌ه هێز و ئیراده‌ى خۆمان ناگرین‬ ‫و پرۆژ‌ه و کار و چاالکییه‌کانمان ب‌ه جدى‬ ‫وه‌رناگرین» به‌ساردییه‌و‌ه به‌ره‌وپیرى دێن‪.‬‬

‫ئاماده‌کار‬ ‫محه‌مه‌د ئه‌مینی‬ ‫«کوردێک ل ‌ه نه‌رویجه‌و ‌ه تا‬ ‫به‌لجیکا» وه‌ک چاالکییه‌کى مه‌ده‌نى‬ ‫ب ‌ه مه‌به‌ستى سه‌رنجڕاکێشانى‬ ‫راى جیهانى ده‌ره‌و ‌ه بۆ دۆخى‬ ‫ناله‌بارى گیراوانى سیاسى و‬ ‫مه‌ده‌نى ل ‌ه گرتووخانه‌کانى ئێران‬ ‫و رۆژهه‌اڵتى کوردستان و هه‌روه‌ها‬ ‫پشتیوانی‌کردن ل ‌ه به‌ربژاربوونى‬ ‫محه‌مه‌د سدیق که‌بودوه‌ند‪ ،‬سه‌رۆکى‬ ‫به‌ندکراوى رێکخراوى مافى مرۆڤى‬ ‫کوردستان(‪ )RMMK‬بۆ وه‌رگرتنى‬ ‫خه‌اڵتى ئاشتى نۆبل مه‌وداى (‪)2500‬‬ ‫کیلۆمه‌ترى نێوان ئه‌م دوو واڵته‌ى‬ ‫به‌پاسکیل بڕى‪.‬‬

‫ه �ه‌ر س �ه‌ب��اره‌ت ب�‌ه به‌ده‌نگه‌وه‌هاتنى حزب‬ ‫و پارته‌کانى رۆژه���ه‌اڵت چوکه‌ڵی ئاوا‬ ‫ده‌دوێت‪ :‬ن‌ه پژاک و ن‌ه حزبى دیموکراتى‬ ‫کوردستانم رانه‌سپارد‪ .‬پژاک ل‌ه به‌ر ئه‌وه‌‬ ‫ک‌ه تاراده‌یه‌ک هه‌ستیار‌ه بۆ الیه‌نه‌کانى تر‬ ‫و به‌شداریان ب‌ه وات��اى بایکۆتى به‌شێکى‬ ‫دیکه‌دێ‌‪ ،‬هه‌ر بۆی‌ه پێم‌رانه‌گه‌یاندن‪ ،‬جیا‬ ‫ل �ه‌و‌ه ب‌ه نیسبه‌ت پ��ژاک تا ئ�ه‌و جێگاى‬ ‫ئ�ه‌زم��وون پێى نیشان داوی��ن بۆ ئ�ه‌و کار‬ ‫و بار‌ه ل‌ه هه‌ر حاڵه‌تێکدا ئاماده‌ن‪ ،‬حزبى‬ ‫دیموکراتى کوردستانیش بۆ ئه‌م چاالکیانه‌‬ ‫دێن‌ه پێش و حه‌ز ب‌ه به‌شدارى باش ده‌که‌ن‪،‬‬ ‫حزبى دیموکراتى کوردستانى ئێرانم که‌‬ ‫ئاگادار کردنه‌و‌ه ب‌ه داخه‌و‌ه رووى خۆشیان‬ ‫نیشان نه‌دا ک‌ه به‌شدارى بکه‌ن»‪ ،‬الیه‌نى‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ش ئاماده‌یى خۆیان بۆ یارمه‌تیدانى‬ ‫خستوه‌ت‌ه روو‪ ،‬به‌اڵم چوکه‌ڵى رووماڵکردنى‬ ‫هه‌واڵى چاالکیه‌ک‌ه ل‌ه میدیاى کۆمه‌ڵ‌ه به‌‬ ‫الواز وه‌سف ده‌کات‪.‬‬ ‫ل‌ه نرخاندنێکى گشتیدا به‌م شێوه‌ی‌ه باس‬ ‫ل‌ه هه‌ڵوێستى میدیاى حزبه‌کان ده‌ک��ات‪:‬‬ ‫نزیکایه‌تى میدیاکانى پارتى ژیانى ئازادى‬

‫ک��وردس��ت��ان (پ�����ه‌ژاک)‬ ‫و ح���زب���ى دی���م���وک���رات���ى‬ ‫ک��وردس��ت��ان (ح����دک) و‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ى زه‌حمه‌تکێشانى‬ ‫ک���وردس���ت���ان ب����اش ب���وو‪،‬‬ ‫ب���ه‌اڵم دیسانیش ب �‌ه پێى‬ ‫تواناى راگه‌یاندنه‌کانیان‬

‫ن �ه‌ب��وو‪ .‬تیشک و رۆژه����ه‌اڵت ت��ى ڤ��ى و‬ ‫ب‌ه گشتى میدیاکانى حزبى دیموکراتى‬ ‫کوردستانى ئێران و کۆمه‌ڵه‌ى شوڕشگێڕى‬ ‫زه‌حمه‌تکێشاى کوردستانى ئێران ک‌ه هه‌ر له‌‬ ‫سه‌ره‌تاو‌ه بایکۆتیان کردین‪ .‬له‌م نێوه‌دا ته‌نیا‬ ‫تیشک تى ڤى جارێک و ئه‌ویش ل‌ه سایه‌ى‬ ‫هه‌وڵى به‌رپرسى گشتى حدکا ل‌ه ئه‌ڵمان‬ ‫و ئه‌وکات ک‌ه ب‌ه ئه‌ڵمانیادا تێده‌په‌ڕیم‪،‬‬ ‫راپۆرتێکى کورتى لێ ئاماد‌ه کرا» ‪ ،‬له‌‬ ‫درێژه‌دا هۆکارى ئه‌وه‌ى گه‌ڕانده‌و‌ه بۆ ئه‌وه‌ى‬ ‫ک‌ه «ئێم‌ه ن‌ه حزبى پڕۆفیشناڵمان هه‌ی‌ه تا‬ ‫میدیاکه‌ى بزانێ چى و بۆ چ مه‌به‌ستێک‬ ‫روم��اڵ��ى ه���ه‌واڵ بکات و ن�‌ه میدیاى به‌‬ ‫ن��اوب��ان��گ و ک��اری��گ �ه‌ر و پڕۆفیشناڵ‪،‬‬ ‫ب �ه‌ش��ێ��ک��ى زۆر ل���‌ه ه �ه‌ڵ��س��وڕێ��ن �ه‌ران��ى‬ ‫میدیاکانمان روخسارى حزین و باکگراوندى‬ ‫حزبیان هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ی زیاتر بۆ ئه‌و گرنگه‌‬ ‫و چ ل‌ه به‌رژه‌وه‌ندى حزبه‌که‌ى دابێت و چ‬ ‫ل‌ه به‌رژه‌وه‌ندى شه‌خسى خۆى دابێت‪ ،‬به‌وه‌‬ ‫گرینگی ده‌دات‪ ،‬ت‌ا به‌رژه‌وه‌ندى گشتی»‪.‬‬ ‫ئ�ه‌م چاالک‌ه مه‌ده‌نی‌ه ل�ه‌ب��اره‌ى دژوارى و‬ ‫زه‌حمه‌تیه‌کانى ناو رێگا ئاوا دوا «دڵه‌راوکێى‬ ‫سه‌رگرتن و سه‌رکه‌وتنى پرۆژه‌ک‌ه و ئه‌م‬ ‫ئه‌مانه‌تیه‌ى ک‌ه ل‌ه په‌یامى پرۆژه‌که‌دا پێم‬ ‫سپێردراو‌ه بۆ زیندانیانى سیاسى و مه‌ده‌نى‬ ‫و به‌ڕێز که‌بوودوه‌ند‪ ،‬الیه‌نى راگه‌یاندنى‬ ‫پ��رۆژه‌ک �‌ه و ئ �ه‌م پڕۆپاگه‌نده‌یه‌ى ک�‌ه له‌‬ ‫بۆ پرۆژه‌ک‌ه ده‌ک��را ل‌ه که‌ناڵێکى دیکه‌وه‌‬ ‫سه‌رچاو‌ه ده‌گرت و رێک پرۆژه‌که‌ى ئامانج‬ ‫گرتبوو»‪ .‬ل‌ه درێ��ژه‌دا ئه‌وه‌شى خست‌ه روو‬ ‫«پ��رس��ى رێگا و ب��ان و ک �ه‌ش و ه �ه‌واش‬ ‫الی خۆى زه‌حمه‌تى زۆرى ب��وو‪ ،‬ل‌ه رێگا‬ ‫ده‌رچ���وون و ون ب��وون و ه���ه‌وراز و نشێوى‬ ‫زۆر و تاقه‌ت پڕوکێن‪ ،‬بارانه‌کانى نه‌رویج‪،‬‬ ‫با به‌هێزه‌کانى سوئید و دان��ی��م��ارک‪ ،‬به‌‬ ‫تایبه‌تى ک‌ه رێم ده‌که‌وت‌ه شار‌ه گه‌وره‌کان‬ ‫ئه‌و کات ناخۆشترین کاته‌کانم ب��وو‪ ،‬له‌‬ ‫ش��ار‌ه ‌گه‌وره‌کاندا تا رێگات ده‌دۆزێ���و‌ه و‬

‫ده‌که‌وتێو‌ه سه‌ر رێگاى بایسیکل زۆر جاران‬ ‫ون ده‌بووی»‪.‬‬ ‫ل���‌ه واڵم����ى پ��رس��ی��ارێ��ک��دا س����ه‌ب����اره‌ت به‌‬ ‫هه‌ڵسوکه‌وت و به‌پیره‌وه‌هاتن و پاڵپشتى‬ ‫کورده‌کانى ئه‌وروپا ک‌ه له‌وشوێنان‌ه ده‌ژیان‬ ‫ک‌ه ئه‌و ب‌ه پاسکیل پیایدا تێپه‌ڕده‌بوو سلێمان‬ ‫چوکه‌ڵى به‌م شێوه‌ی‌ه واڵم��ى داینه‌و‌ه «له‌‬ ‫شارى یوتوبورى ب‌ه ده‌نگه‌و‌ه هاتنیان زۆر جوان‬ ‫و شکۆدار بوو‪ ،‬لێهاتوان‌ه و هیوابه‌خشان‌ه بوو‪.‬‬ ‫ل‌ه شارى ماڵمۆ براده‌رێکى فارس ب‌ه ته‌وسه‌وه‌‬ ‫شتێکى جوانى گوت‪ ،‬وتى بۆ هه‌ڵپه‌ڕکێیه‌ک‬ ‫ئه‌وه‌ى کورد‌ه ل‌ه ده‌ورى یه‌ک کۆده‌بێته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم چاو لێک‌ه دوو که‌ست ب‌ه ده‌وره‌و‌ه نییه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وان‌ه ل‌ه کوێن؟!!‬ ‫زۆر ج���ار ده‌وت�����را ف�ڵان��ى ک �‌ه گه‌یشتێ‬ ‫ئێر‌ه ئ�ه‌وه‌ن��د‌ه و ئ �ه‌وه‌ن��ده‌ت بایسیکل س��واره‌‬ ‫ب��ۆم �ه‌ودای �ه‌ک��ى ک���ورت رێ��گ��ات ل �‌ه گه‌ڵ‬ ‫ده‌پێوین‪ .‬ک‌ه چى ئه‌و خه‌ڵکه‌ى ده‌هاتن‌ه سه‌ر‬ ‫رێگات نیو ئه‌وه‌نده‌ش نه‌ده‌بوو‪.‬‬ ‫ه��ه‌س��ت ب���‌ه ب����ه‌ر پ��رس��ی��اری��ی �ه‌ت��ى ک��ردن��ى‬ ‫ه��اوڕی��ی �ه‌ک زۆر ب���ه‌الم���ه‌و‌ه گ��ری��ن��گ و‬ ‫دڵخۆشکه‌ر بوو‪ ،‬به‌ر له‌و‌ه ک‌ه بگه‌م‌ه واڵتى‬ ‫هۆله‌ند کاک زاییر ئه‌مینزاد‌ه وتى حه‌ز‬ ‫ده‌ک�ه‌م ئه‌و مه‌ودایه‌ى ناو خاکى هوله‌ندت‬ ‫ل‌ه گه‌ڵ ببڕم‪ .‬به‌ڕێزێک ک‌ه قه‌ت نه‌مدیوه‌‬ ‫و نه‌مناسیو‌ه هه‌ستى ئینسانى و هاوبه‌ش‬ ‫بوونى خۆى به‌م شێو‌ه ده‌رده‌بڕێت و سه‌ره‌راى‬ ‫گشت کێشه‌کانى خۆى له‌مه‌ودایه‌کى زیاتر‬ ‫ل���ه‌(‪ )200‬کیلومه‌ترى و دور ل�‌ه شوێنى‬ ‫دیارى کراو دێت و هاوژینه‌که‌شى ل‌ه شارى‬ ‫ئایندهۆڤێن ب‌ه گوڵ ئاماده‌ى پێشوازییه‌‪.‬‬ ‫جیا له‌و‌ه ل‌ه بروکسێلیش هاوڕیى دیک‌ه به‌‬ ‫بایسیکل که‌شێکى دیکه‌ى ب�ه‌م شێوه‌یان‬ ‫خوڵقاند‪ ،‬کاک ئازاد مورته‌زایى و موحسێن‬ ‫سه‌لیمی‌فه‌ر ل‌ه سه‌ر ناوى کۆمیته‌ى جه‌وانانى‬ ‫پ �ه‌ژاک ل‌ه واڵت��ى به‌لجیک م �ه‌وداى دوو‬ ‫شارى ئانتوێرپێن و بروکسێلیان له‌گه‌ڵ بڕیم‬ ‫و هاوڕێیه‌تیان کردم»‪.‬‬

‫ل سلێمان چوکه‌ڵی له‌ ساڵى (‪ )1977‬له‌ ش��ارى مهابادى‬ ‫ای‬ ‫رۆژهه‌اڵتى کوردستان له‌دایکبووه‌‬ ‫ۆف‬ ‫ساڵى (‪ )1997‬ل�ه‌ به‌شى جوگرافیای زان��ک��ۆى ته‌ورێز‬ ‫پر‬ ‫وه‌رگیراوه‌‬ ‫له‌ ساڵى (‪ )2002‬بۆ خوێندنى ماسته‌ر روده‌کاته‌ شارى تاران و له‌‬ ‫س��اڵ��ى (‪ )2004‬ماسته‌رى جیۆمۆرفۆلۆژیا‪ ،‬له‌ به‌شى جوگرافیاى سروشتى به‌ده‌ست‬ ‫هێناو‌ه‬ ‫ ماوه‌ى دووساڵ له‌ نێوان ساڵه‌کانى (‪ )2007 - 2005‬له‌ زانکۆکانى کۆیه‌ و رانی ‌ه‬‫وه‌ک مامۆ‌ستاى زانکۆ سه‌رقاڵى وانه‌وتنه‌وه‌ ده‌بێت‬ ‫ ساڵى (‪)2011‬رووده‌کاته‌ ده‌ره‌وه‌ى واڵت و پاش ماوه‌یه‌کى کورت له‌ واڵتى نه‌رویژ مافى‬‫په‌نابه‌رێتى سیاسى وه‌رده‌گرێت‬

‫مرۆڤ له‌ نێوان مۆد و پێداویستى له‌ روانگه‌ى مارکوزه‌وه‌‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫سه‌الح مه‌حمود‬ ‫(هێربێرت مارکوزه‌) له‌‬ ‫بنه‌ماڵه‌یه‌کى یه‌هودی ل ‌ه‬ ‫ئه‌ڵمانیا له‌دایکبووه‌ و له‌‬ ‫نێوان سااڵنى (‪1898‬ـ‪)1979‬‬ ‫ژیاوه‌ و تیۆرسییه‌نێکى‬ ‫مه‌کته‌بى فرانکفۆرد و‬ ‫کۆمه‌ڵناسێکى ئه‌ڵمانییه‌‪،‬‬ ‫هاوکات تیۆرییه‌کانى مارکۆزه‌‬ ‫پێشه‌نگایه‌تى شۆڕشى گه‌نجانى‬ ‫کردوه‌‪ .‬له‌م بابه‌ته‌شدا باس له‌‬ ‫پێداویستییه‌ راسته‌قینه‌کانى‬ ‫مرۆڤ و مۆد ده‌کات‪ ،‬که‌‬ ‫گه‌نجان به‌شێوه‌یه‌کى فراوان‬ ‫که‌وتونه‌ته‌ ژێر کاریگه‌رى‬ ‫مۆدگه‌رایى‪.‬‬ ‫هه‌ندێک له‌ ره‌خنه‌گرانى سه‌رمایه‌دارى‬ ‫باسیان له‌ چۆنێتى گه‌شه‌کردن و فراوانبوونى‬ ‫دیارده‌ى مۆد و مۆدگه‌رایى کردوه‌‪ .‬نمونه‌ى‬ ‫ئه‌و بیرمه‌ندانه‌ (هربرت مارکوزه‌)یه‌‪ ،‬که‌‬ ‫تیۆریسیه‌نێکى مه‌کته‌بى ره‌خنه‌گرانه‌یه‌‬ ‫ک �ه‌ ل �ه‌ب��اره‌ى سیستمى س �ه‌رم��ای �ه‌دارى و‬ ‫رۆڵى داگیرکارى ئه‌م سیستمه‌ له‌ ناسینى‬ ‫پێداویستییه‌ درۆیینه‌ییه‌کانی (ک��ازب)‬ ‫تاکه‌کانى کۆمه‌ڵگا‪ ،‬ناوبراو ئه‌ده‌بیاتێکى‬ ‫تایبه‌ت و تیۆرى و ره‌خنه‌گرانه‌ى له‌ باره‌ى‬ ‫«مۆده‌ رۆژانه‌ییه‌کان» خۆڵقاندوه‌‪.‬‬ ‫یه‌کێک له‌و بابه‌تانه‌یه‌ که‌ هربرت مارکوزه‌‬ ‫ب��ی��رى ل��ێ��ک��رده‌وه‌ و ره‌خ��ن �ه‌ى ده‌ک����ات‪ ،‬به‌‬ ‫ئامێربوون و مادیی‌بوونى فه‌رهه‌نگ و ئه‌و‬

‫پێناسه‌ى که‌ له‌ سیستمه‌ سه‌رمایه‌دارییه‌کان‬ ‫ب��ۆ ف �ه‌ره �ه‌ن��گ ده‌ک���رێ���ت‪ .‬م���ارک���وزه‌ به‌‬ ‫پێچه‌وانه‌ى پێشینیانى خ��ۆى ک�ه‌ وه‌ک‬ ‫مۆدێک زیاتر باسیان له‌ رۆلى سه‌رده‌ستى‬ ‫پێکهاته‌ ئابوورییه‌کان له‌ سه‌ر کۆمه‌ڵگا‬ ‫ده‌ک��ات‪ ،‬ماکوزه‌ زیاتر گرنگى به‌ رۆلى‬ ‫فه‌رهه‌نگ و میکانیزمه‌کانى کاریگه‌رى‬ ‫به‌سه‌ر کۆمه‌ڵگادا خسته‌ڕوو‪ .‬ه�ه‌ر له‌و‬ ‫روان��گ �ه‌وه‌ تێگه‌یشتنى الوازى سیستمى‬ ‫فه‌رهه‌نگى کۆمه‌ڵگا و ه��ات��ن�ه‌ئ��اراوه‌ى‬ ‫ی���ه‌ک���ڕه‌ن���گ���ى ک���ۆم���ه‌ڵ���گ���ا ده‌س����ت����ى ب�ه‌‬ ‫لێکۆڵینه‌وه‌ى ب �ێ‌وچ��ان ک���رد‪ .‬م��ارک��وزه‌‬ ‫پێیوایه‌ سیستمى سه‌رمایه‌دارى به‌ که‌ڵک‬ ‫وه‌رگرتن له‌ شێوازه‌ نادروسته‌کان له‌ هه‌وڵى‬ ‫یه‌کڕه‌نگکردنى کۆمه‌ڵگا و تاکه‌کانى‬ ‫کۆمه‌ڵگا دایه‌‪ ،‬بۆیه‌ش سیستم بۆ ئه‌وه‌ى‬ ‫بمێنێته‌وه‌ و م���ان���ه‌وه‌ى خ���ۆى گ�ه‌ره‌ن��ت��ى‬ ‫بکات‪ ،‬له‌ هه‌وڵى گروپبه‌ندى و یه‌کڕه‌نگى‬ ‫ت��اک�ه‌ک��ان��ى ک��ۆم�ه‌ڵ��گ��ا دای���ه‌ و ئ�ه‌م�ه‌ش‬ ‫ل�ه‌ س �ه‌ر بنه‌ما و پ��ێ��وه‌ره‌ درۆی��ی��ن�ه‌ک��ان و‬ ‫ب �ه‌الڕێ‌داب��ردن��ى پێداویستیه‌ راستینه‌ و‬ ‫حه‌قیقییه‌کانى تاکه‌کانى کۆمه‌ڵگایه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ده‌ڵێت پێداویستییه‌ راستینه‌کانى‬ ‫م���رۆڤ ئ���ه‌و پ��ێ��داوی��س��ت��ی��ی��ان�ه‌ن‪ ،‬ک �ه‌ به‌‬ ‫گه‌شه‌کردنى کۆمه‌ڵگا و ده‌رخستنى توانا‬ ‫و به‌هره‌کانى مرۆڤ له‌گه‌ڵ خۆیدا دێنن‬ ‫و ل ‌ه ئه‌نجامدا ده‌بنه‌ هۆکار بۆ به‌هێزى‬ ‫و کامڵبوونى به‌هره‌ مرۆییه‌کان و هاتنه‌‬ ‫ئ�����اراوه‌ى پ�ه‌ی��وه‌ن��دی��ی�ه‌ک��ى ت �ه‌ن��دروس��ت له‌‬ ‫نێوان تاکه‌کانى کۆمه‌ڵگا‪ .‬پێداویستییه‌‬ ‫درۆیینه‌کان له‌ ره‌واڵ���ه‌ت و شکڵدا خۆى‬ ‫وه‌ک پێداویستییه‌ راستینه‌کانى مرۆڤ‬ ‫ده‌رده‌خ���ن‪ ،‬ب�ه‌اڵم سیستمه‌کانى سه‌رده‌ست‬

‫له‌ رێگاى میکانیزمى جیاوازه‌وه‌ بۆ دوبار‌ه‬ ‫به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ى پێداویستییه‌ درۆییه‌نه‌کان‬ ‫کۆمه‌ڵگا ب�ه‌ک��ار دێ��ن��ن‪ .‬ب �ه‌م شێوه‌یه‌ له‌‬ ‫رێگاى راگه‌یاندنه‌ گشتییه‌کان و ریکالمى‬ ‫به‌رباڵو و هه‌مه‌الیه‌نه‌ و ره‌نگدانه‌وه‌یان له‌‬ ‫کۆمه‌ڵگا و ته‌نانه‌ت هه‌ندێک که‌سى‬ ‫تایبه‌ت له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ بۆ گه‌یشتن‬ ‫به‌ ئامانجه‌کانیان پ���ه‌روه‌رده‌ ده‌ک��ه‌ن‪ .‬به‌م‬

‫ب �ه‌ ئ��ام��ان��ج�ه‌ک��ان��ی��ان‪ .‬ک �ه‌ڵ��ک وه‌رگ��رت��ن‬ ‫ل�ه‌ مۆدێله‌کانى و ک��ااڵ لوکسه‌کان و‬ ‫ته‌نانه‌ت بیرۆکه‌ و ئایدۆلۆژییه‌ جیاوازه‌کان‬ ‫بوونه‌ته‌ به‌شێک له‌م شێوازه‌ مۆدگه‌راییه‌‬ ‫و الى تاکه‌کان ره‌نگ ده‌ده‌ن�ه‌وه‌‪ .‬هێربێرت‬ ‫م��ارک��وزه‌ ب��اس ل �ه‌وه‌ ده‌ک��ات له‌ راب���ردوودا‬

‫پێویستیان بۆ روبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ پاڵنه‌ر‌ه‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تییه‌کان نییه‌ و چاالکییان‬ ‫نه‌ماوه‌ و به‌ گوێره‌ى کاریگه‌رى و هۆکاره‌‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تییه‌کان‪ ،‬شێواز مۆده‌کانى ژیان‬ ‫ده‌جۆڵێنه‌وه‌ و له‌ناکۆکیدا ژی��ان به‌سه‌ر‬ ‫ده‌به‌ن‪.‬‬

‫ئه‌مڕۆ فه‌رهه‌نگى‬ ‫مۆدگه‌را‪ ،‬چاولێکه‌ر‪،‬‬ ‫بێ ئه‌خالق و‬ ‫به‌کارهێن له‌‬ ‫کۆمه‌ڵگادا گه‌شه‌‬ ‫ده‌کات‬ ‫شێوه‌یه‌ مۆد و چه‌ندییه‌ت به‌ شێوه‌یه‌کى‬ ‫هه‌ستپێکراو خۆى ده‌خزێنێته‌ ناو کۆمه‌ڵگا‬ ‫و ب���واره‌ ج��ی��اوازه‌ک��ان��ى کۆمه‌ڵگا ده‌بنه‌‬ ‫کارگه‌ى دروستکردنى مرۆڤ‪.‬‬ ‫له‌ دۆخێکى وه‌هادا مرۆڤه‌کان که‌متر بیر‬ ‫له‌ «هۆکار و بۆچی»یه‌کان ده‌که‌نه‌وه‌‬ ‫و ت��وان��اى ب��ی��رک��ردن�ه‌وه‌ و پ��رس��ی��اری��ان له‌م‬ ‫دۆخ�ه‌ نییه‌ و زۆرب�ه‌ی��ان ئ �ه‌وه‌ى به‌الیانه‌وه‌‬ ‫گرنگه‌ گه‌ڕانه‌ به‌دواى کاردا بۆ گه‌یشتن‬

‫پێگه‌ى زۆرتر بۆ گه‌شه‌کردن و خوڵقاندنى‬ ‫توانایى مرۆڤه‌کان هه‌بووه‌ و مرۆڤه‌کان به‌‬ ‫گوێره‌ى ویستى خۆیان بیریان ده‌ک��رده‌وه‌ و‬ ‫شێوازى ژیانى خۆیان هه‌ڵده‌بژارد و ئه‌وان‬ ‫به‌ ویژدانتر له‌ مرۆڤه‌ الوازه‌کانى ئه‌مرۆیى‬ ‫ب��وون‪ ،‬ب �ه‌اڵم مرۆڤه‌کانى ئه‌مڕۆ تواناى‬

‫ئ����ه‌م����ڕۆ ف���ه‌ره���ه‌ن���گ���ى م����ۆدگ����ه‌رای����ى‪،‬‬ ‫چاولێکه‌رى‪ ،‬بێ ئه‌خالقى و به‌کارهێن له‌‬ ‫کۆمه‌ڵگادا گه‌شه‌ ده‌ک��ات و به‌م شێوه‌یه‌‬ ‫مرۆڤ ده‌بێته‌ ئامرازێک بۆ به‌رهه‌مهێنانى‬ ‫ئامانجه‌کانى سیستم و گه‌نجان له‌ لوتکه‌ی‬ ‫ئه‌م وه‌به‌رهێنانه‌ دان‪.‬‬

‫گه‌نجان‬ ‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/31 - 2011/8/22‬‬

‫کارا‬

‫‪9‬‬

‫گه‌نجان له‌نێوان بازنه‌ی‬ ‫ده‌سه‌اڵتداراندا‬ ‫‪ u‬سیروان محه‌مه‌د‬

‫‪u‬‬

‫ه���ه‌ر واڵت و الی �ه‌ن��ێ��ک ئ���ه‌گ���ه‌ر ه�ه‌وڵ��ی‬ ‫دی���م���وک���رات���ی���زه‌ک���ردن���ی واڵت و ت��اک��ی‬ ‫کۆمه‌ڵگاکه‌ی ل‌ه چوارچێوه‌ی ئاڵ و گۆڕی‬ ‫سیاسی‪ ،‬کولتوری‪ ،‬کۆمه‌اڵیه‌تی و ئابووری‬ ‫ب���دات‪ ،‬پێویستی ب‌ه رۆڵ به‌خشینی هێزی‬ ‫پێشه‌نگی کۆمه‌ڵگا‪ ،‬واتا گه‌نجانه‌‪ .‬چۆنکه‌‬ ‫گه‌نج هاوشانی ژنان‪ ،‬هێزی گۆڕانکاری و‬ ‫دیموکراتیزه‌کردنی کۆمه‌ڵگایه‌‪ .‬کاراکته‌ری‬ ‫بنه‌ڕه‌تی گه‌نج‪ ،‬لێگه‌ڕین به‌دوای نوێکاری و‬ ‫مودێرنیته‌کردنی ژیان له‌سه‌ر بنه‌مای داخوازییه‌‬ ‫گه‌وهه‌ریه‌کانیانه‌‪ .‬به‌اڵم ده‌سه‌اڵتداران ل‌ه مێژوو‬ ‫تا ب‌ه ئه‌مڕۆ ل‌ه سه‌رجه‌م سیسته‌مه‌کاندا هێزی‬ ‫پێشه‌نگی گه‌نجانیان ب‌ه پێی ب �ه‌رژه‌وه‌ن��دی‬ ‫ده‌سه‌اڵتداری خۆیان گواستوه‌ته‌وه‌‪ ،‬زهنیه‌تی‬ ‫پیرساالری ده‌وڵه‌تگه‌را له‌چوارچێوه‌ی پالنی‬ ‫نادیموکراتی و نامرۆڤانه‌یدا‪ ،‬هه‌وڵیان داو‌ه وزه‌ی‬ ‫گه‌نجان بخه‌ن‌ه ژێر ڕکێفی خۆیان و یان وزه‌ی‬ ‫خۆڕاگر و ناڕازی گه‌نجان ک‌ه به‌رده‌وام به‌دوای‬ ‫ئازادی و دیموکراسی دان‪ ،‬هه‌وڵی چه‌وسانه‌وه‌‬ ‫و سه‌رکوت کردنیان دراوه‌‪.‬‬ ‫گه‌نجان ل‌ه هه‌رێمی کوردستان له‌سه‌رجه‌م‬ ‫شۆڕش و سه‌رهه‌ڵدانه‌کاندا رۆڵی پێشه‌نگایه‌تی‬ ‫یان بینیو‌ه بۆ به‌ده‌ست خستنی مافی گه‌ل و‬ ‫نه‌ته‌وه‌که‌یان بوێرانه‌‪ ،‬خۆبه‌خشان‌ه به‌ڕه‌نگاری‬ ‫سیسته‌م‌ه داگیرکه‌ره‌کان بوونه‌ته‌وه‌‪ .‬جارێکی‬ ‫دیک‌ه سیسته‌می سه‌رکوت و چه‌وسانه‌و‌ه له‌‬ ‫هه‌رێمی کوردستان سه‌ریهه‌ڵداوه‌و به‌شێکی‬ ‫زۆری گ �ه‌ن��ج��ان ه���ه‌ر چ �ه‌ن��د پ��ری��ودی��ک‬ ‫نه‌بووبێت‪ ،‬ن��اڕه‌زای��ی دیموکراتیانه‌ی خۆیان‬ ‫ده‌ربڕیوه‌‪ .‬ل‌ه به‌رانبه‌ر ئه‌وه‌شدا ده‌سه‌اڵت ل‌ه ژێر‬ ‫ناوی یاسادا توند و تیژی‪ ،‬گرتن‪ ،‬ڕفاندن‪،‬‬ ‫سووکایه‌تی‪ ،‬ته‌هدید‪ ،‬کوشتن و ‪ ....‬هتد له‌‬ ‫به‌رامبه‌ر هێزی خۆڕاگر و کارای گه‌نجانی‬ ‫کۆمه‌ڵگاکه‌مانیان به‌کار هێناوه‌‪ .‬به‌داخه‌وه‌‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت��ی ک���وردی ل�‌ه که‌سایه‌تی پارتی‬ ‫و یه‌کێتی دا ب‌ه به‌کارهێنانی ئه‌و میتۆدی‬ ‫نادیموکراتیان‌ه ناتوانێت رۆڵی پێشه‌نگایه‌تی‬ ‫ببه‌خشێت‌ه گه‌نجانی دڵسۆزی نیشتمانه‌که‌مان‪،‬‬ ‫ب‌ه پێچه‌وانه‌و‌ه وزه‌ی گۆڕانکاری و نوێکاری له‌‬ ‫کۆمه‌ڵگا پاکتاو و بێ کاریگه‌ر ده‌کرێت که‌‬ ‫ئه‌مه‌ش هیچ سوودێکی بۆ شه‌قامی کوردی‬ ‫و نه‌ته‌وه‌که‌مان نابێت‪ .‬بۆی‌ه ئه‌م تاکتیکی‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارانی هه‌رێمی کوردستان تا ئه‌و راده‌یه‌‬ ‫ل‌ه سه‌ر توێژی گه‌نجان کاریگه‌ری داناو‌ه که‌‬ ‫گه‌نجان ل‌ه به‌رانبه‌ر کۆی ئه‌و هێرشانه‌ی که‌‬ ‫ل‌ه الیه‌نی سیاسی‪ ،‬کۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬راگه‌یاندنی‪،‬‬ ‫ک��ول��ت��ووری و ل�ه‌ش��ک�ه‌ری ل�ه‌س�ه‌ر هه‌رێمی‬ ‫کوردستان په‌یڕه‌و ده‌کرێت‪ ،‬بێ ده‌نگی و بێ‬ ‫هه‌ڵوێستیهه‌ڵبژێرن‪.‬‬ ‫زهنیه‌تی ده‌س�ه‌اڵت��داری هه‌رێمی کوردستان‬ ‫ه�ه‌س��ت��ی ب �ه‌رپ��رس��ی��اری‪ ،‬نیشتمانپارێزی‪،‬‬ ‫خۆبه‌خشی‪ ،‬نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬دڵسۆزی‪ ،‬باوه‌ڕمه‌ندی‬ ‫ی���ان ل �‌ه گ �ه‌ن��ج��ان زه‌وت ک������ردووه‌‪ .‬ل �‌ه ب�ه‌ر‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی کاتێک ده‌وڵه‌تانی تورکیا‪ ،‬ئێران و‬ ‫هاوپه‌یمانانیان خاکی هه‌رێمی کوردستان‬ ‫ده‌به‌زێنن و ده‌ستدرێژی سیاسی ده‌که‌ن‌ه سه‌ر‬ ‫خاکی کوردستان‪ ،‬بۆچی ده‌بێت گه‌نجان بێ‬ ‫ده‌نگ و بێ هه‌ڵوێست بن‪ .‬کاتێک گه‌نجان‬ ‫ده‌یانه‌وێت ن��اڕه‌زای��ی دیموکراتیانه‌ی خۆیان‬ ‫به‌رانبه‌ر داگیرکه‌ران ده‌رببڕن‪ ،‬داری سه‌رکوتی‬ ‫پارتی و یه‌کێتی ده‌ڕژێت‌ه سه‌ر شه‌قامه‌کان‪.‬‬ ‫واتا ده‌سه‌اڵتداران ده‌یانه‌وێت تاکی کۆمه‌ڵگا‬ ‫به‌تایبه‌ت گه‌نجان وه‌کو خۆیان لێ بکه‌ن‪ ،‬چۆن‬ ‫پارتی و یه‌کێتی و الیه‌ن‌ه ئۆپۆزسیۆنه‌کان‬ ‫بێ ده‌نگی هه‌ڵده‌بژێرن و چاو و گۆێ خۆ‬ ‫ده‌گرن و ن‌ه ده‌بیسن و ن‌ه ده‌بینن ب‌ه هه‌مان شێوه‌‬ ‫گه‌نجان هه‌ڵبسوورن‪ .‬واتا وه‌ک ئه‌و وته‌ی باب‬ ‫و باپیرانمان ک‌ه ده‌ڵێن؛ "گه‌ور‌ه ئاو ده‌ڕژێنێت‬ ‫و چکۆل‌ه پێی تێده‌خات" زڵهێزه‌کان؛ گه‌نده‌ڵی‪،‬‬ ‫ن��ادادپ�ه‌روه‌ری‪ ،‬زۆڵم و زۆرداری و سه‌رکوت‬ ‫ب�ڵاو ده‌ک �ه‌ن �ه‌وه‌و هێز‌ه چکۆله‌کان به‌هه‌مان‬ ‫شێو‌ه السایی ک �ه‌ره‌وه‌ی گه‌وره‌کانیان ده‌بن و‬ ‫ئه‌وانیش ده‌یانه‌وێت‪ ،‬گه‌نجان ل‌ه گه‌وهه‌ری‬ ‫راسته‌قینه‌ی خۆیان دووره‌په‌رێز ببن ک‌ه ئه‌مه‌ش‬ ‫بۆ گه‌نجان به‌واتای مردن و پاکتاو کردن دێت‪.‬‬ ‫له‌کۆمه‌ڵگایه‌کدا ئه‌گه‌ر بارودۆخی گه‌نج وه‌کو‬ ‫هه‌رێمی کوردستانی لێ بێت‪ ،‬دیکتاتۆری‬ ‫به‌رفراوانتر ده‌بێت و کولتووری دیموکراسی‬ ‫و ئازادی نایه‌ت‌ه دی و به‌جێگای نوێکاری‪،‬‬ ‫کاولکاری و گه‌نده‌ڵی باڵو ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬


‫هونه‌ر و وێژه‌‬

‫یه‌کان و لێشاوى دراما بیانییه‌کان‬

‫سیارانه‌ بداته‌و ‌ه ک ‌ه بینه‌رى کورد هه‌یه‌تى»‬ ‫به‌م باس و خواسه‌ نادات که‌ حکومه‌ت و‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌‪ ،‬یاخود که‌ناڵه‌ حزبیه‌کان ئایا‬ ‫ئه‌و به‌رهه‌مانه‌یان خستۆته‌ بوارى گفتوگۆ‬ ‫ئاخۆ کاریگه‌رییه‌ خراپه‌کانى چیه‌؟‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫خۆیان ئه‌وه‌ ده‌بینن و پێشم وایه‌ له‌ماوه‌ی‬ ‫چ�ه‌ن��د س��اڵ��ى داه��ات��وو کاریگه‌ریه‌کانى‬ ‫ده‌رده‌ک�ه‌وێ��ت له‌سه‌ر بینه‌رى ک��ورد‪ ،‬بۆیه‌‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/31‬‬ ‫‪- 2011/8/22‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪11‬‬

‫ئێستاش خه‌ڵکى ت��ام�ه‌زرۆی�ه‌ت��ى‪ ،‬بۆخۆم‬ ‫م���اوه‌ى (‪ )11‬س��اڵ�ه‌ کارێکم ن �ه‌ک��ردوه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر نه‌توانم ب�ه‌و ئه‌زمونه‌وه‌ کارێک‬ ‫بکه‌م گه‌نجێک ی��ان ت��ازه‌ ده‌رچ��ووی�ه‌ک‬ ‫چ��ۆن ده‌توانێت ک��ار بکات‪ ،‬له‌ئه‌نجامى‬ ‫ئ���ه‌وه‌ى پشتگوێ خ��راوی��ن و حکومه‌ت‬ ‫هاوکارى نه‌کات ئه‌مه‌ واده‌کات بوه‌ستین‪،‬‬

‫ل�ه‌و درام��ا بیانیانه‌دا میتۆدێکى تێدایه‌‬ ‫ئه‌ویش پاراستنى ئه‌خالقه‌‪ .‬دکتۆر هه‌ڤاڵ‬ ‫جه‌خت له‌وه‌ده‌کاته‌وه‌ «پێویسته‌ نوسه‌رى‬ ‫دراماکانمان له‌ده‌قه‌کانیاندا ئاراسته‌ى‬

‫ده‌سه‌اڵت پێویسته‌ بیر له‌م گرفتانه‌ بکاته‌وه‌‬ ‫تا بتوانین به‌رهه‌مى زیاترو کارى کوردى‬ ‫باشتر ئه‌نجام بدرێت‪.‬‬ ‫د‪.‬ه �ه‌ڤ��اڵ ئه‌بوبه‌کر مامۆستاى زانکۆ‬ ‫ب��ه‌ش��ى ڕاگ��ه‌ی��ان��د ئ���ام���اژه‌ى ب��ه‌وه‌ک��رد‬ ‫«کۆمه‌ڵگه‌ى ک��وردى وه‌ک کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫جیهانیه‌که‌ ب �ه‌ره‌و زۆر خواست و ئ��اره‌زو‬ ‫سه‌رنج و تێبینى و تێڕوانینى تر هه‌نگاوى‬ ‫ن���اوه‌‪ ،‬ب���ه‌اڵم ن��وس �ه‌رى درام��اک��ان��ى ئێمه‌‬ ‫ل���ه‌س���ه‌ره‌ت���اى ح �ه‌ف��ت��اک��ان��ى ک��ۆم�ه‌ڵ��گ�ه‌‬ ‫کوردیدا ده‌ژى‪ ،‬پێموایه‌ درام��اى کوردى‬ ‫ناتوانێت وه‌اڵمى ئه‌و پرسیارانه‌ بداته‌وه‌ که‌‬ ‫بینه‌رى کورد هه‌یه‌تى‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌بینى‬

‫سیاسیش تێکه‌ڵ ب �ه‌ک��اره‌ ه��ون�ه‌ری�ه‌ک��ان‬ ‫بکه‌ن‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى نابێت ته‌نها میتۆدى‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تى نه‌بێت‪ ،‬چونکه‌ قسه‌کردن‬ ‫ل����ه‌دی����ارده‌ى ک��ۆم �ه‌اڵی �ه‌ت��ی �ه‌ک��ان به‌بێ‬ ‫تێڕوانینه‌ سیاسیه‌کان که‌ به‌سۆسۆلۆژیاى‬ ‫س��ی��اس��ى ن���اوده‌ب���ه‌ی���ن‪ ،‬ک��ارێ��ک��ى گرنگ‬ ‫به‌رهه‌م ناهێنرێت‪.‬‬ ‫پ����اش پ���ه‌ی���وه‌ن���دى ک�����ردن ب���ه‌ه���ه‌ری���ه‌ک‬ ‫ل �ه‌ ک �ه‌ن��اڵ �ه‌ک �ه‌ن��ی ک���وردس���ات و گه‌لى‬ ‫کوردستان‪ ،‬ب �ه‌اڵم به‌بیانوى ج��ۆراو جۆر‬ ‫ئ��ام��اده‌ن �ه‌ب��وون ل��ێ��دوان ب����ده‌ن‪ ،‬ل�ه‌ک��ات��ێ��دا‬ ‫به‌رهه‌مه‌ بیانیه‌کان ل �ه‌و که‌نااڵنه‌شه‌وه‌‬ ‫ده‌رخواردى بینه‌رى کورد ده‌درێت‪.‬‬

‫* ده‌رهێنه‌رى گه‌رده‌لول‪ :‬راگه‌یاندنه‌کانیش ده‌یانه‌وێت به‌که‌مترین‬ ‫نرخ و له‌ماوه‌یه‌کى که‌مدا درامایه‌کى (‪30‬ـ‪ )40‬ئه‌ڵقه‌یى بۆ به‌رهه‌م‬ ‫بهێنیت‬ ‫* مامۆستایه‌کى زانکۆ‪ :‬نوسه‌رى دراماکانى ئێمه‌ له‌سه‌ره‌تاى‬ ‫حه‌فتاکانى کۆمه‌ڵگه‌ی‌ کوردیدا ده‌ژى‬

‫ده‌ڵێم ئه‌و به‌رهه‌مه‌ بیانیانه‌ کاریگه‌ری‬ ‫گ �ه‌وره‌ى له‌سه‌ر درام��اى ک��وردى ک��ردوه‌‪،‬‬ ‫به‌رهه‌مێکى ک��وردى الیه‌نى مادیه‌که‌ى‬ ‫زۆرت��ره‌ له‌ دۆبالژکردنى ئه‌و به‌رهه‌مانه‌‬ ‫ک �ه‌ ئ�ه‌م�ه‌ ه��ۆک��ارێ��ک�ه‌ ب��ۆ نمایشى ئه‌و‬ ‫درامایانه‌‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ئه‌و کارانه‌ هه‌رزانه‌‬ ‫ه درامای (یی سان‌) ک ‌ه ئێستا ل ‌ه که‌ناڵی کوردسات په‌خشده‌کرێت فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬ ‫ چه‌ند ئه‌کته‌رێک ل ‌‬ ‫دراماى کوردى بکوژین ونه‌یهێڵین‪.‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رى گشتى سینه‌ما باسى له‌وه‌کرد‬ ‫«ئ��ای��ا حکومه‌ت و وه‌زاره‌ت و لیژنه‌ى‬ ‫و ک��اری��گ�ه‌رى ه�ه‌ب��وه‌ ل�ه‌س�ه‌رم��ان و هه‌تا به‌هۆکارى ئ �ه‌وه‌ى که‌ناڵه‌کانى ناوخۆو ده‌کات و ئاشنا ده‌بێت له‌گه‌ڵیدا‪.‬‬ ‫ه �ه‌ن��دێ��ک ک���ه‌س م��ن��داڵ �ه‌ک��ان��ی��ان ن��اوى ئاسمانى خۆمان ئ�ه‌و به‌رهه‌مانه‌ نمایش ئ �ه‌و ده‌ره��ێ��ن�ه‌ره‌ باسى ل�ه‌وه‌ش��ک��رد «پێنج ڕۆشنبیرى په‌له‌مانى بیریان له‌چاره‌سه‌رى‬ ‫ئه‌کته‌ره‌کانى بیانى لێده‌نێن‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌که‌ن‪ ،‬مانگ نیه‌ دووبه‌رهه‌م له‌و زنجیره‌ س��اڵ له‌مه‌وبه‌ر نوسیومه‌ عوسمانیه‌کان ئ �ه‌م ش���ااڵوه‌ ک��ردۆت��ه‌وه‌ ک �ه‌ ک��اری��گ�ه‌رى‬ ‫هه‌سته‌که‌م ماوه‌ى پێنج ساڵێک ده‌بێت ئه‌و درام��ای��ان�ه‌ ده‌رن�ه‌چ��ێ��ت بینه‌رى کوردیش ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ ناوماڵه‌کانمان له‌ڕێگه‌ى میدیا ده‌بێت له‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌و کارى هونه‌رى‪،‬‬ ‫دراما بیانیانه‌ کاریگه‌رى دروست کردوه‌‪ ،‬له‌به‌ر ئ �ه‌وه‌ى که‌ناڵى ک��وردی�ه‌ ته‌ماشاى به‌تایبه‌ت تیڤیه‌کانه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم که‌س گرنگ ب �ه‌ره �ه‌م��ى س��اڵ��ى ح �ه‌ف��ت��اک��ان��م��ان هه‌یه‌‬

‫دی بکرێت به‌ پێویستی ده‌زانم رووی تێبکه‌م‬ ‫ڕاب����ردوو ده‌رک �ه‌وت��ب��ن ب��ۆ ئ �ه‌م س �ه‌رده‌م��ه‌‌‬ ‫پێتوایه‌ ئه‌و که‌سه‌ کێیه‌؟‬ ‫ـ چۆن بوون به‌یاریزان و ناوبانک ده‌رکردن‬ ‫ه �ه‌روا ئاسان نیه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر فێرکه‌رێکی‬ ‫باشت نه‌بێت بۆ پێگه‌یاندن‪ ،‬ئه‌وا بوون به‌‬ ‫لوتکه‌ش ه�ه‌روا ئاسان نیه‌‪ ،‬راسته‌ ئێمه‌‬ ‫چه‌ندین شاعیرو نوسه‌ری به‌رزمان هه‌بووه‌‬ ‫ه���ه‌ر ل �ه‌ (م����ه‌الی ج��زی��ری‪ ،‬ئ�ه‌ح��م�ه‌دی‬ ‫خ��ان��ی‪ ،‬ب��اب�ه‌ت��اه��ی��ری ع��وری��ان‪ ،‬خ �ه‌ی��ام‪،‬‬ ‫ن��ال��ی‪ ،‬م �ه‌ح��وی‪ ،‬س��ال��م‪ ،‬گ���ۆران‪،)... ،‬‬ ‫به‌اڵم بۆ هه‌رسه‌رده‌مێکیش هه‌ریه‌کێک‬ ‫ل �ه‌م��ان �ه‌ ئ���ه‌وه‌ن���ده‌ خ��زم �ه‌ت��ی��ان ک����ردووه‌‬ ‫بونه‌ته‌ سمبول بۆ گه‌له‌که‌شمان‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫به‌شانازییه‌وه‌ ته‌ماشایان بکه‌ین نه‌ک‬ ‫وه‌ک لوتکه‪ ‌،‬به‌ڵکو وه‌ک ره‌مزێکیش‬ ‫به‌نمونه‌ بیانهێنینه‌وه‌‪ ،‬بۆ ئێستای ئێمه‌‬ ‫ره‌نگه‌ نه‌توانم ئه‌م قۆناغه‌ هه‌ڵسه‌نگێنم‬ ‫ه �ه‌رچ �ه‌ن��ده‌ ش��اع��ی��ری زۆرب��اش��ی وه‌ک‬ ‫(ش��ی��رک��ۆ بێکه‌س و له‌تیف هه‌ڵمه‌ت‪،‬‬ ‫ره‌فیق سابیر و عه‌بدواڵ په‌شیو)مان هه‌یه‌‪،‬‬

‫به‌اڵم بۆ لوتکه‌ پێده‌چێت‌ ئه‌مه‌ زۆر زوو‬ ‫بیت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬زۆرجار شاعیره‌کان له‌ ملمالنێ‬ ‫سیاسیه‌کاندا ته‌ره‌فگیرن‪ ،‬ئ�ه‌م ت�ه‌ره‌ف‬ ‫گیریه‌ زیان له‌ بواری ئه‌ده‌بی نادات؟‬ ‫ـ��ـ ره‌ن��گ �ه‌ ت �ه‌ره‌ف��گ��ی��ری ب��ۆ الیه‌نێکی‬ ‫سیاسی شتێکی تایبه‌تی شاعیره‌که‌‬ ‫خ���ۆی ب��ێ��ت‪ ،‬چ��ون��ک �ه‌ ن��اک��رێ��ت وه‌ک‬ ‫هه‌ستێکی نیشتمانی ت��ۆ بێبه‌ش بیت‬ ‫له‌ خزمه‌تکردنی گه‌له‌که‌مان بۆ نمونه‌‬ ‫گۆرانی شاعیر‪ ،‬شاعیرێکی جوان بووه‌ و‬ ‫ته‌ره‌فگیری حزبی شیوعیش بووه‌‪ ،‬ره‌نگه‌‬ ‫شاعیری تریشمان هه‌بووبێت بۆ حزبێک‬ ‫شیعری نوسیبێت یاخود بۆ سه‌رکرده‌یه‌ک‬ ‫که‌ئه‌مه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌خودی شاعیره‌که‌‬ ‫خ���ۆی���ه‌وه‌ وک����ه‌س ن��ات��وان��ێ��ت ن�����اوه‌وه‌ی‬ ‫شاعیره‌که‌ پێناسه‌ بکات‪ ،‬ب �ه‌اڵم وه‌ک‬ ‫خۆم راسته‌ وه‌ک فه‌رمانبه‌رێک کارم‬ ‫کردوه‌ له‌ یه‌کیک له‌الیه‌نه‌ سیاسیه‌کان‪،‬‬ ‫ئه‌ویش ته‌نها بۆ بژێوی ژیانم بووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬

‫وه‌ک شاعیرێک و شیعری بۆ بنوسم‬ ‫ئه‌مه‌ هه‌رگیز به‌ خه‌یاڵی مندا نه‌هاتووه‌ و‬ ‫خۆشم ناخه‌مه‌ ئه‌و الیه‌نگیرییه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫بۆ نیشتمانه‌که‌م چه‌ندین شیعری جوانم‬ ‫نوسیوه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬به‌رهه‌مێکى نوێت به‌ده‌سته‌وه‌یه‌‬ ‫ئه‌وه‌ چۆنه‌؟‬ ‫_ده‌ستێکم پ��ڕه‌ له‌ ب��اران‪ ،‬ن��اوی دیوانه‌‬ ‫ن��وێ��ی�ه‌ک�ه‌م�ه‌ ک �ه‌ (‪ )194‬الپ���ه‌ڕه‌ی���ه‌ و‌‬ ‫نزیکه‌ی (‪ )33‬شیعره‌‪ ،‬دیوانه‌که‌ هاوبه‌شه‌‬ ‫ل���ه‌ ش��ی��ع��ری خ��ۆش �ه‌وی��س��ت��ی دی�����ارده‌ی‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬بۆ گه‌رمیان و هه‌ڵه‌بجه‌‬ ‫شیعری تێدایه‌‪ ،‬بۆ ئه‌و دووش��اره‌ جوانه‌‬ ‫زۆر خ��ۆم��م ه��ی�لاک ک����ردووه‌‪ ،‬چونکه‌‬ ‫خه‌مه‌کانی ئه‌وان زۆرن بۆیه‌ ژیان به‌بێ‬ ‫شیعر ئ �ه‌گ �ه‌ر ل �ه‌م��ن ب��پ��رس��ن ژیانێکی‬ ‫ن��ات �ه‌وا و جه‌سته‌یه‌کی بێگیانه‌‪ ،‬هه‌ر‬ ‫له‌ دی��وان�ه‌ک�ه‌دا سێ شیعرم هه‌ڵبژاردوه‌‬ ‫که‌پێشکه‌شیان کردوم له‌م دیوانه‌دا باڵوم‬ ‫کردونه‌ته‌وه‌‪.‬‬

‫فیلمى (هێالنه‌سووتاوه‌کان)‪ ،‬ک‌ه باس ل‌ه کاره‌ساتى‬ ‫هه‌ڵه‌بج‌ه ده‌کات‪ ،‬ل‌ه (‪)%60‬ى کاره‌کانى ته‌واو بووه‌‪.‬‬ ‫شه‌هرام مه‌سله‌خى نووسه‌رو ده‌رهێنه‌رى هێالن‌ه سووتاوه‌کان‬ ‫رایگه‌یاند‪ :‬فیلمه‌ک‌ه ب��اس له‌نه‌هامه‌تى خێزانه‌کانى‬ ‫هه‌ڵه‌بج‌ه ده‌کات به‌هۆى کیمیابارانکردنى ئه‌و شاره‌وه‌‬ ‫له‌الیه‌ن رژێمى به‌عسه‌وه‌‪ ،‬وتیشى‪ :‬هه‌ندێک که‌س‬ ‫وا ده‌زانن ئه‌م فیلم‌ه له‌سه‌ر (عه‌لى‪-‬یه‌) وات‌ه (زمناکۆ‬ ‫محه‌مه‌د) ئه‌و ک��وڕه‌ى دواى (‪ )23‬ساڵ له‌ونبوونى‬ ‫ب�ه‌ک�ه‌س و ک��ارى ش��اد ب���ووه‌و‌ه ‪ ،‬ب��ه‌اڵم ته‌نیا له‌سه‌ر‬ ‫که‌سایه‌تى عه‌لى کار نه‌کراوه‌‪ ،‬به‌ڵکو له‌م فیلمه‌دا عه‌لى‬ ‫وه‌کو په‌تى ته‌سبیحێک وای‌ه ک‌ه چه‌ندین دان‌ه ته‌سبیحى‬ ‫پێوه‌بێت‪.‬‬ ‫ئه‌م فیلم‌ه تائێستا (‪)%60‬ى کاره‌کانى ته‌واو کردووه‌‬ ‫ل�ه‌الی�ه‌ن (محمودى س��ادق��ى) ک��ارى دی��زای��ن و (سالم‬ ‫سلواتى) وێنه‌ى فیلمه‌ک‌ه ده‌گرێت‪ ،‬چه‌ندین ئه‌کته‌رى‬ ‫ن���اودارى ئ��ێ��ران وه‌ک (ش�ه‌ه��رام��ى حه‌قیقه‌ت دوس��ت‪،‬‬ ‫ئیمان سه‌فاو ئاته‌ش سه‌قى پوور)و ئه‌کته‌رى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان (حه‌م‌ه عه‌لى خان‪ ،‬ژیان ئیبراهیم خه‌یات و‬ ‫شوان عه‌تووف) رۆڵده‌بینن‪.‬‬

‫که‌ژاڵ ئیبراهیم خدر‪ ،‬که‌نزیکه‌ی (‪)20‬‬ ‫ساڵه‌ شیعر ده‌نوسێت کتێبه‌ چاپکراوه‌کانى‬ ‫(له‌حزوری زکری ئه‌مشه‌و‪ ،‬شه‌رو ئاشتی‬ ‫پ��ه‌ن��ج��ه‌ک��ان‪ ،‬دل و ره‌ن�����گ‪ ،‬گ��ری��ان��ی‬ ‫ووش �ه‌ک��ان‪ ،‬ن��ام��ری و چڵه‌ نێرگزێک‪،‬‬ ‫کاره‌سات و راپه‌ڕین‪ ،‬نواله‌و تۆبه‌که‌ی‪،‬‬ ‫ب�ه‌پ��ێ��ن��وس��ی ژن��ێ��ک‪ ،‬ئ��اون��گ��ی وه‌ری��ن��ی‬ ‫گ��وڵ �ه‌ک��ان‪ ،‬پ��ی��ت�ه‌ک��ان��ی پ��ای��ز‪ ،‬ج�ه‌ژن��ی‬ ‫م �ه‌رگ‪ ،‬چاوێک بۆ عشق باوه‌شێک‬ ‫بۆ خۆشه‌ویستی‪ ،‬دوودڵ��ۆپ فرمێسک‬ ‫و خه‌نده‌یه‌ک)‪ .‬چه‌ندین شیعری کراون‬ ‫ب���ه‌(ف���ارس���ی و ع���ه‌ره‌ب���ی و اڵت��ی��ن��ی و‬ ‫ئینگلیزی و فه‌ڕه‌نسی)‪ ،‬خاوه‌نی (‪)14‬‬ ‫نامیلکه‌ی شیعرییه‌ ن��زی��ک�ه‌ی (‪)14‬‬ ‫خه‌اڵتی ریزلێنانی پێبه‌خشراوه‌‪.‬‬

‫فۆتۆی هه‌ڵبژارده‌‬

‫هونه‌ری‬ ‫هێالن ‌ه سووتاوه‌کانى هه‌ڵه‌بج ‌ه ل ‌ه (‪)%60‬ى ته‌واوبوه‌‬

‫پرۆفایل‬

‫نه‌واى هه‌ولێر یه‌که‌مین ئه‌لبومى باڵوده‌کاته‌وه‌‬

‫گروپى میوزیکى نه‌واى هه‌ولێر دواى به‌شداریکردنیان‬ ‫له‌ چه‌ند فێستیڤاڵێکى نێوده‌وڵه‌تى له‌ واڵتانى روسیاو‬ ‫یۆنان له‌ یه‌که‌م رۆژى جه‌ژنى ره‌م�ه‌زان��دا یه‌که‌م‬ ‫ئه‌لبوومى گۆرانى و میوزیکى باڵوده‌که‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌م گروپه‌ که‌ زیاتر بایه‌خ به‌و میلۆدى و ئاوازه‌‬ ‫کوردییه‌ ڕه‌سه‌نانه‌ ده‌دات که‌ وه‌ک مێژوویه‌ک بۆ‬ ‫هونه‌رى کوردى ماونه‌ته‌وه‌‪ ،‬دواى به‌شدارى کردنى‬ ‫گروپى میوزیکى نه‌واى هه‌ولێر له‌ دوو فێستیڤاڵى‬ ‫ج���ی���اوازدا ل �ه‌ ه �ه‌ری �ه‌ک ل �ه‌ واڵت��ان��ى رووس��ی��ا و‬ ‫ی��ۆن��ان‪ ،‬به‌ سه‌رپه‌رشتى هونه‌رمه‌ند (فه‌رهه‌نگ‬ ‫غه‌فوور) نۆبه‌ره‌ کلیپ و(‪ )CD‬ده‌نگى خۆیان‬ ‫باڵوده‌که‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌گوێره‌ى راپۆرتى راگه‌یاندنى گروپى میوزیکى‬ ‫نه‌واى هه‌ولێر ئه‌م به‌رهه‌مه‌ پێکهاتووه‌ له‌ گه‌شتێک‬ ‫به‌ نێو میلۆدییه‌ ڕه‌سه‌نه‌کانى کوردى که‌ گۆرانى‬ ‫سه‌رجه‌م ناوچه‌کانى کوردستانى له‌ خۆ گرتووه‌‪ ،‬ئه‌م‬ ‫به‌رهه‌مه‌ بۆ جه‌ژنى ره‌مه‌زان له‌ سه‌رجه‌م ناوچه‌کانى‬ ‫هه‌رێمى کوردستان باڵوده‌کرێته‌وه‌‪.‬‬

‫فۆتۆ‪ /‬شارا بابان‬


‫هونه‌ر و وێژه‌‬

‫له‌نێوان که‌موکورتى دراما کوردیی‬

‫«دراماى کوردى ناتوانێت وه‌اڵمى ئه‌و پرس‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/31‬‬ ‫‪- 2011/8/22‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪10‬‬

‫ئه‌وه‌ن کچێک یان ژنێکى ئاوایه‌که‌ ببینن‬ ‫و قسه‌ى له‌گه‌ڵ بکه‌ن گرنگه‌ به‌الیانه‌وه‌‬ ‫له‌خه‌باتى نه‌ته‌وه‌ییه‌که‌یان‪.‬‬ ‫له‌ الیه‌کى تریش ڕێناس ڕه‌زا که‌ پیشه‌ی‌‬ ‫ئاماده‌کار‬ ‫مامۆستاى بنه‌ڕه‌تیه‌ ئ��ام��اژه‌ى به‌وه‌کرد‬ ‫«به‌رهه‌م و دراما کوردیه‌کان حه‌زده‌که‌ین‬ ‫ئاراس عوسمان‬ ‫ب�ه‌ش��ێ��وه‌ی�ه‌ک به‌رهه‌مبهێنرێت بتوانین‬ ‫له‌م چه‌ند ساڵه‌ى دواییدا میدیاى‬ ‫س�ه‌رن��ج واڵت��ان��ى ده‌وروب����ه‌ر ڕابکێشین و‬ ‫کوردى زۆربایه‌خى به‌دراماو‬ ‫ن �ه‌ت �ه‌وه‌ک �ه‌م��ان بناسێنین به‌شتى ب��اش‪،‬‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌نوک‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫هونه‌رى بیانیداوه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ى‬ ‫ب �ه‌اڵم ب �ه‌داخ �ه‌وه‌ ئ��ه‌وه‌ى له‌به‌رهه‌مه‌کانى‬ ‫هه‌ستى پێده‌کرێت کارکردن و‬ ‫ئێمه‌ ده‌بینى زیاتر شتى کۆن و له‌سه‌رو‬ ‫‌بایه‌خ پێدانى میدیا کوردیه‌کانه‌‬ ‫هه‌مویانه‌وه‌ هه‌ر خه‌ریکى شه‌ڕو کوشتن‬ ‫به‌ به‌رهه‌مه‌ تورکى و عه‌ره‌بى و‬ ‫و یه‌کتر ب��ڕی��ن و پ��ی�لان��دا‌ن��ان�ه‌‪ ،‬ک �ه‌ ڕام‬ ‫‌کان‪،‬‬ ‫به‌م دوایانه‌ش دراما کۆریه‬ ‫وای���ه‌ ئ�ه‌م�ه‌ زی���ان ب �ه‌ گشتى کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫هاواڵتیانیش پێیان وایه‌ به‌رهه‌مه‌‬ ‫ده‌گه‌یه‌نێت‪ ،‬دوژم��ن��ان��ى ک��ورد ب���ه‌رده‌وام‬ ‫کوردیه‌کان زۆربه‌یان دوباره‌ن‬ ‫میلله‌تى کوردیان به‌شه‌ڕ و پیاو کوشتن‬ ‫و هه‌رباس له‌ شه‌ڕو کوشتن و‬ ‫ناساندوه‌‪ ،‬بۆیه‌ ده‌کرێت ئ �ه‌وان س��ود له‌م‬ ‫بڕینه‌‪ ،‬هونه‌رمه‌دانیش هه‌ندێکیان‬ ‫حاڵه‌ته‌ وه‌ربگرن‪.‬‬ ‫پێیانوایه‌ کێشه‌کان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ مامۆستاکه‌ باسى له‌وه‌شکرد «له‌ئێستادا‬ ‫نه‌بوونى ده‌رهێنه‌رو هه‌ندێک پێیان به‌رهه‌مى کوردیمان هه‌یه‌ کار ده‌ک��ات‪،‬‬ ‫وایه‌ حکومه‌ت هاوکارى به‌رهه‌مه‌‬ ‫ب��ه‌اڵم ب��ۆخ��ۆم س�ه‌ی��رى درام���ا بیانیه‌کان‬ ‫کوردیه‌کان ناکات‪.‬‬ ‫ده‌که‌م»‪.‬‬ ‫ب��ی��ن �ه‌رێ��ک��ى درام����اک����ان ج��ی��ه��اد ش��اه��ۆ ده‌رهێنه‌رى به‌رهه‌مى درام��اى (ره‌یحانه‌)‬ ‫پیشه‌ى خوێندکاره‌ هێماى به‌وه‌کرد «ئه‌و ب��ۆچ��ون��ى وای���ه‌ «ده‌ره��ێ��ن �ه‌ر پ��رۆژه‌ی�ه‌ک��ى‬ ‫به‌رهه‌مه‌ کوردیانه‌ى پێشکه‌ش ده‌کرێت هه‌یه‌و که‌م و کورتى بۆ ئه‌و ناگه‌ڕێته‌وه‌‬ ‫زیاتر له‌یه‌ک چوارچێوه‌ى کۆمه‌اڵیه‌تیدا له‌به‌ر ئ �ه‌وه‌ى خاوه‌نى الیه‌نى به‌رهه‌مهێن‬ ‫ده‌س��وڕێ��ت�ه‌وه‌‪ ،‬شته‌کان دووب��اره‌ی �ه‌ له‌وانه‌ نین ئێمه‌‪ ،‬که‌مى ب�ه‌ره�ه‌م��ى درام��اک��ان‬ ‫سه‌یر ده‌که‌یت هه‌ر باسى خۆشه‌ویستى و هۆکاره‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى خه‌ڵکى چاوه‌ڕێى تۆ‬ ‫مه‌شروبات خواردنه‌وه‌و خیانه‌تکردنه‌‪ ،‬ئه‌و ناکات دواى ساڵێک دراماى بۆ به‌رهه‌م‬ ‫درامایانه‌ى که‌ چیرۆکى الیه‌نى نه‌ته‌وه‌یش بهێنیت‪ ،‬بۆیه‌ په‌نا بۆ دراما بیانیه‌کان‬ ‫ده‌گێڕنه‌وه‌ ده‌بینى هه‌موو پێشمه‌رگه‌و که‌سه‌ ده‌بات و به‌تایبه‌تى که‌ کارى وه‌رگێڕانى‬ ‫دیاره‌کانى ئه‌و به‌رهه‌مه‌‪ ،‬زیاتر سه‌رقاڵى بۆ ده‌کرێت بۆ سه‌رزمانى کوردى‪.‬‬

‫ل���وق���م���ان غ����ه‌ری����ب ب���اس���ى ل���ه‌وه‌ش���ک���رد‬ ‫«زۆرک����ات درام���ا ک��وردی �ه‌ک��ان الوازن‬ ‫ل���ه‌ڕووى ده‌ق و ن���اوه‌ڕۆک و ته‌کنیک‬ ‫و‪...‬هتد‪ ،‬له‌م کاته‌شدا بینه‌رى کورد زیاتر‬ ‫به‌دیار به‌رهه‌مه‌ بیانیه‌کانه‌وه‌ داده‌نیشێت‪،‬‬ ‫به‌پێى وته‌ى ئه‌کته‌ره‌کان و میدیاکان و‬ ‫خه‌ڵکه‌ ده‌بیستین درام��اى (ره‌یحانه‌) که‌‬ ‫ئێستا نمایش ده‌کرێت سه‌رکه‌وتوو بووه‌‪،‬‬ ‫ت��وان��ی��وم��ان�ه‌ ده‌ق��ێ��ک��ى ب���اش هه‌ڵبژێرین‬ ‫و ل�����ه‌ڕووى الی �ه‌ن �ه‌ک��ان��ى ت�ه‌ک��ن��ی��ک و‬ ‫به‌رهه‌مهێناوه‌ کارێکى باشى بۆ بکه‌ین‪،‬‬ ‫پێشم وایه‌ له‌هه‌موو حاڵه‌ته‌کاندا دراماى‬ ‫کوردى له‌زۆر الیه‌نه‌وه‌ که‌م و کورتیشى‬ ‫هه‌بێت بینه‌رى زۆرى هه‌یه‌‪ ،‬هه‌وڵ‌ ده‌ده‌ین‬ ‫ل �ه‌داه��ات��وو ک��ارێ��ک ب��ک�ه‌ی��ن ت �ه‌ج��اوزى‬ ‫ئێست��ى کاره‌ هونه‌رییه‌کان بکات‪.‬‬ ‫ج �ه‌ل��ی��ل زه‌ن���گ���ه‌ن���ه‌ ب��ۆچ��ون��ى ج���ی���اوازو‬ ‫پێچه‌وانه‌یه‌ ل�ه‌گ�ه‌ڵ ڕای�ه‌ک��ان��ى لوقمان‬ ‫غ���ه‌ری���ب و پ��ێ��ى وای����ه‌ «زۆرب������ه‌ى ئ �ه‌و‬ ‫درامایانه‌ى ئێستا پێشکه‌ش ده‌کرێت به‌ناو‬ ‫درامان و زۆر الوازن‪ ،‬مه‌رج نیه‌ هه‌رکه‌س‬ ‫ک��ام��ێ��راى گ��رت�ه‌ ده‌س���ت پێى ناگوترێت‬ ‫وێنه‌گر یان ئه‌وه‌ى به‌ ده‌رهێنه‌ر ناوبهێنرێت‬ ‫ئیتر ده‌رهێنه‌ر بێت‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ده‌رهێنه‌ر‬ ‫هه‌یه‌ ڕۆشنبیرى ه��ون�ه‌رى گشتى نیه‌ و‬ ‫پسپۆڕی بواره‌که‌ نیه‌ ئه‌کادیمیش نیه‌‪،‬‬ ‫به‌ڵکو ت��ا دوێ��ن��ێ له‌شوێنێکیتر ک��ارى‬ ‫ک��ردب��ێ��ت و ب �ه‌ ڕێ���ک���ه‌وت هاتبێته‌ ن��او‬ ‫بواره‌که‌وه»‌‪.‬‬ ‫زه‌نگه‌نه‌ جه‌ختى له‌وه‌کرده‌وه‌ «ڕه‌نگه‌ ئه‌و‬ ‫ج��ۆره‌ ده‌ره��ێ��ن�ه‌ران�ه‌ لێیان بپرسى درام��او‬ ‫سیناریۆ چیه‌ ن �ه‌زان��ن‪ ،‬ه �ه‌م��وو ئه‌مانه‌‬

‫ه درامای (ره‌یحانه‌) ک ‌ه ئێستا ل ‌ه که‌ناڵی کوردستان تیڤی په‌خشده‌کرێت فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت ‬ ‫‪ n‬دیمه‌نێک ل ‌‬ ‫وایکردوه‌ بینه‌رى کورد تامه‌زرۆى دراما ب��ۆ چ���وار م��ان��گ��دا درام��ای �ه‌ک��ى ئ �ه‌وه‌ن��ده‌ ناسرحه‌سه‌ن به‌ڕێوه‌به‌رى گشتى سینه‌ماش‬ ‫ب��ی��ان��ی �ه‌ک��ان ب��ێ��ت‪ ،‬ڕاگ �ه‌ی��ان��دن �ه‌ک��ان��ی��ش ئه‌ڵقه‌ به‌رهه‌م بهێنیت‪ ،‬هه‌موو ئه‌مانه‌ش ئاماژه‌ى به‌وه‌کرد «بینه‌رى کورد جیاواز‬ ‫ده‌یانه‌وێت به‌که‌مترین نرخ و له‌ماوه‌یه‌کى ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ نه‌شاره‌زایى و به‌رهه‌مه‌که‌ ل�ه‌ درام���ا بیانیه‌کان ئ��اگ��ادارم خه‌ڵکى‬ ‫که‌مدا درامایه‌کى (‪30‬ـ‪ )40‬ئه‌ڵقه‌ى بۆ نه‌کواڵوه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ وا ده‌کات بینه‌رى کورد سه‌یرى درام��ا عه‌ره‌بیه‌کان و به‌تایبه‌تى‬ ‫تورکیه‌کانیش ده‌ک���ات‪ ،‬ج��ل و ب �ه‌رگ‬ ‫به‌رهه‌م بهێنیت‪ ،‬بۆیه‌ پێم سه‌یره‌ له‌ سێ ته‌ماشاى به‌رهه‌مه‌ بیانیه‌کان بکه‌ن‪.‬‬

‫که‌ژاڵ ئیبراهیم‪ :‬له‌هه‌رشوێنێک خزمه‌ت به‌زمان و ئه‌ده‌بی کورد‬ ‫دیدارى‬ ‫منداڵیمه‌ ئازارێکى له‌مندا خوڵقاند ک ‌ه‬ ‫هه‌رگیز له‌یادم ناچێته‌وه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ بۆنی‬ ‫چۆمان‌‌عوسمان ‬ ‫دوکه‌ڵ‌ و باروت و ناپاڵم چاوم له‌وشاره‌‬ ‫ک��راوه‌ت�ه‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ خۆڵ وخاکه‌که‌یم زۆر‬ ‫ژنه‌ شاعیرى کورد که‌ زیاتر له‌‬ ‫الپیرۆزه‌ خه‌می شاره‌که‌م ره‌نگدانه‌وه‌یه‌کی‬ ‫(‪ )20‬ساڵه‌ شیعر ده‌نوسێت‪،‬‬ ‫ده‌رونی له‌ناخمدا دروستکرد و هه‌موو ئه‌و‬ ‫خه‌مه‌کانى کۆمه‌ڵگه‌ به‌ خه‌مى‬ ‫خ �ه‌م و ژان��ان �ه‌ش وای��ک��رد ئاشنا ببم به‌‬ ‫گه‌وره‌ى ناو شیعره‌کانى‬ ‫خوێندنه‌وه‌ی دیوانه‌ کوردیه‌کان و هه‌رزو‬ ‫ده‌زانێت‪ ،‬که‌ژاڵ ئیبراهیم خدر‬ ‫ئاشنایه‌تیم ل �ه‌گ �ه‌ڵ‌ ش��اع��ی��ری هه‌ست‬ ‫له‌م چاوپێکه‌وتنه‌ى رۆژنامه‌ى‬ ‫(چه‌تر)دا وتى‪ :‬توانیومه‌ به‌شداری ن��اس��ک م��ام��ۆس��ت��ا (ل�ه‌ت��ی��ف ه�ه‌ڵ��م�ه‌ت)‬ ‫پ���ه‌ی���داک���رد ل���ه‌ڕێ���گ���ه‌ی خ��وێ��ن��دن �ه‌وه‌ی‬ ‫زۆربه‌ی کۆڕه‌کان بکه‌م له‌‬ ‫شیعره‌کانی‪ ،‬نۆبه‌ره‌ی شیعرم به‌شیعری‬ ‫شاروشارۆچکه‌کانی کوردستان‪،‬‬ ‫مندااڵن ده‌ستیبپێکرد و له‌ ساڵى (‪)1987‬‬ ‫پێموایه‌ بۆ شاعیر پێویسته‌ و له‌‬ ‫یه‌که‌م شیعرم به‌ناوی (منداڵی کورد)‬ ‫هه‌رشوێنێک خزمه‌ت به‌زمان و‬ ‫ئه‌ده‌بی کوردی و شیعر بکرێت به‌ باڵوکرده‌وه‌‪.‬‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬الى ک������ه‌ژاڵ ش��ی��ع��ر خ �ه‌م��ى‬ ‫پێویستی ده‌زانم رووی تێبکه‌م‪.‬‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یه‌ یان خه‌مى شاعیره‌؟‬ ‫چه‌تر‪ :‬قه‌اڵدزێ چیه‌ الت و بۆچى زۆر ـ یه‌کیک خه‌می نه‌بیت یاخود هه‌ستى‬ ‫ن�ه‌ب��ی��ت چ��ۆن شیعر ده‌ن��وس��ی��ت‪ ،‬ئ�ه‌گ�ه‌ر‬ ‫له‌ شیعره‌کانتدا لێى ده‌دوێت؟‬ ‫ـ ق����ه‌اڵدزێ‪ ،‬ک �ه‌ ش���ارى ل �ه‌دای��ک��ب��ون و هه‌ست به‌ ئ���ازاری ئ�ه‌وان��ی تر نه‌که‌یت‬

‫هونه‌رمه‌ندی هه‌فته‌‬

‫پێموانیه‌ بتوانیت خه‌مه‌کانیان له‌کۆل‬ ‫بکرێت‪ ،‬بۆیه‌ هه‌ر شیعرێک خه‌مێکی‬ ‫قووڵی هه‌یه‌‪ ،‬به‌تایبه‌تی ئه‌و جیاوازییه‌‬ ‫زۆره‌ی که‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌که‌ماندا هه‌یه‌‬ ‫و له‌سه‌ر ئاستی ژن و پیاو کوڕ و کچ‬ ‫ره‌ن��گ��ی��داوه‌ت �ه‌وه‌‪ ،‬ه �ه‌روه‌ه��ا ژن��ی��ش خۆی‬ ‫به‌شێکی گه‌وره‌ی کۆمه‌ڵگا پێکده‌هێنێت‪،‬‬ ‫ب��ۆی�ه‌ زۆرب����ه‌ی ش��ی��ع��ره‌ک��ان��م ل �ه‌ زم��ان��ی‬ ‫ئ �ه‌وان �ه‌وه‌ نزیکن وش �ه‌و زم��ان و ئ��ازاری‬ ‫ناخی ئه‌وانی له‌خۆی گرتووه‌‪ .‬مه‌رجیش‬ ‫نیه‌ هه‌موو روداوێ��ک واتلێبکات شیعر‬ ‫بنوسیت‪ ،‬زۆرجار شیعره‌کان خه‌مه‌کانی‬ ‫ناوه‌وه‌ی ده‌رونی خۆمه‌و زۆرجاریش ژانی‬ ‫کۆمه‌ڵگاکه‌یه‌‪ ،‬ب��ۆی�ه‌ ش��اره‌ هه‌میشه‌‬ ‫جوانه‌که‌ی هه‌ڵه‌بجه‌ و قه‌اڵدزی وگه‌رمیان‬ ‫که‌ ئه‌مانه‌ روداو و خه‌مى گ �ه‌وره‌ن بێ‬ ‫کاریگه‌رنابن بۆمن له‌رووی شیعره‌وه‌‪ .‬ئه‌و‬ ‫چه‌وساندنه‌وه‌ و باوکساالریه‌ی که‌بینومه‌‬ ‫و تێدا گه‌وره‌بوم‪ ،‬دواتر هه‌موو ئه‌و کێشه‌‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تیانه‌ی ک�ه‌ له‌ناوچه‌که‌مان‬

‫له‌ده‌ڤه‌ری پشده‌ر رووی��داوه‌‪ ،‬ئه‌و کیژ و‬ ‫کوڕانه‌ی به‌هۆی عشقیانه‌وه‌ ده‌کوژران‪،‬‬ ‫ی��اخ��ود خ��ۆی��ان ده‌خنکاند و زامه‌کانی‬ ‫ق �ه‌اڵدزی��ش که‌به‌شێکی نه‌پساوه‌ی ئه‌و‬ ‫ش���اره‌ ب���ووه‌ وای��ک��رد ئ �ه‌م ت���ه‌رزه‌ رێگه‌یه‌‬ ‫هه‌ڵبژێرم و ببمه‌ ئ�ه‌م ن��اوه‌ی ئێستا که‌‬ ‫پێى ده‌ڵ��ێ��ن شاعیر‪ .‬ه �ه‌روه‌ه��ا توانیومه‌‬ ‫به‌شداری زۆرب �ه‌ی کۆڕه‌کان بکه‌م له‌‬ ‫شاروشارۆچکه‌کانی کوردستان‪ ،‬پێموایه‌‬ ‫بۆ شاعیر پێویسته‌ ئه‌و ناوچه‌گه‌ریه‌تیه‌‬ ‫ب��ب�ه‌زێ��ن��ێ��ت‪ ،‬ل �ه‌ ه�ه‌رش��وێ��ن��ێ��ک خ��زم�ه‌ت‬ ‫به‌زمان و ئه‌ده‌بی کوردی و شیعر بکرێت‬ ‫به‌ پێویستی ده‌زانم رووی تێبکه‌م‪.‬‬ ‫چ��ه‌ت��ر‪ :‬ش��ی��ع��ره‌ک��ان��ت ب��ۆچ��ى ب��ه‌ ن��اوى‬ ‫(شه‌ونم) ده‌نوسى؟‬ ‫ـ چه‌ندین چیرۆکی م��ن��دااڵن و چه‌ند‬ ‫شیعرێکم نوسی‪ ،‬به‌اڵم به‌هۆی کلتوری‬ ‫زاڵی ناوچه‌که‌وه‌‪ ،‬ده‌سه‌اڵتی پیاوسااڵری‬ ‫زۆر ک��اری��گ�ه‌ری ه�ه‌ب��وو ل�ه‌ ناوچه‌که‌‪،‬‬ ‫ده‌ب���وای���ه‌ ه�ه‌م��ی��ش�ه‌ ب �ه‌ ح�����ه‌زه‌ره‌وه‌ شیعر‬

‫فه‌رهاد مه‌ردێ‪:‬‬

‫شاعیر ده‌بێت تێڕوانینێکی‬ ‫فکری بخاته‌ڕوو‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫حامید شارباژێڕى‬ ‫خاوه‌نی هۆنراوه‌ی چه‌ند هونه‌رمه‌ندێکی ناسراوی کورد‪،‬‬ ‫ئێستا گه‌ریالیه‌‪ ،‬فه‌رهاد مه‌ردێ ل‌ه لێدوانێکیدا بۆ (چه‌تر)‬ ‫پێناسی شاعیر بوون و ئه‌وینداری ده‌گۆڕێت و رایده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫ک‌ه سه‌رمایه‌داری ده‌ستی گرتوو‌ه به‌سه‌ر ئه‌وینداریدا‪.‬‬ ‫ف �ه‌ره��اد م����ه‌رداێ‪ ،‬گه‌ریالیه‌کی شاعیر ک�‌ه ل�‌ه ساڵی‬ ‫(‪)1993‬ه‌و‌ه به‌شداری ڕیزه‌کانی گه‌ریال بوو‌ه و ئێستا له‌وێدا‬ ‫کارده‌کات‪ .‬ئه‌و وتی «پێش ئه‌وه‌ی بێم‌ه ناو گه‌ریال شیعر‬ ‫ته‌نها وه‌ک حه‌زێکی بچوک ل‌ه مندا هه‌بوو‪ ،‬به‌اڵم که‌‬ ‫هاتم‌ه ناو گه‌ریال شیعری شۆڕشگێڕیم نوسی بۆ ئه‌وه‌ش‬ ‫س��ودم ل‌ه چه‌ند که‌سێک بینی ک‌ه ل‌ه ش��اری سلێمانی‬ ‫ده‌ژیان»‪.‬‬ ‫کاتێک مرۆڤ ل‌ه دووره‌و‌ه سه‌یری گه‌ریال ده‌کات واده‌زانێت‬ ‫ته‌نها شه‌ڕ ده‌زانن‪ ،‬به‌اڵم ب‌ه چونه‌الیان و ل‌ه نزیکه‌و‌ه بینینیان‬ ‫تێده‌گه‌یت ک‌ه ئ�ه‌وان�‌ه ج��ی��اوازت��رن ل��ه‌وه‌ی ک‌ه ل‌ه دووره‌وه‌‬ ‫ده‌یبینیت‪ ،‬ئه‌و گه‌رچی گه‌ریالی‌ه ل‌ه چیاکانی کوردستان‪،‬‬ ‫به‌اڵم باس له‌وه‌ده‌کات ک‌ه شیعره‌کانی چه‌ند هونه‌رمه‌ندێک‬ ‫کردوویان‌ه ب‌ه گۆرانی و ده‌ڵێت «شیعره‌کانم له‌الیه‌ن خێرۆ‬ ‫عه‌باس ک‌ه چوار شیعری کردومه‌ت‌ه گۆرانی و سوسه‌ن و‬ ‫به‌نگین و ئاوازی چیا و زنار سۆزدار و کۆما به‌رخۆدان و‬

‫جومێرد و کۆما په‌نابه‌ر و چه‌ندین هونه‌رمه‌ندی تر»‪ ،‬ئه‌و‬ ‫گه‌ریالیه‌‪ ،‬وتیشی‪ :‬ئێستا کتێبێکم ل‌ه باکوری کوردستان‬ ‫له‌الیه‌ن ده‌زگایه‌کی رۆشنبیریه‌و‌ه چاپ ده‌کرێت ک‌ه نزیکی‬ ‫(‪ )500‬هۆنراوه‌ی تێدایه‌‪.‬‬ ‫فه‌رهاد‪ ،‬ل‌ه دایکبووی شاری قامیشلۆی ساڵی (‪)1975‬ه‬ ‫‌ و منداڵی هه‌ر‌ه بچوکی ماڵه‌که‌یان‌ه و ل‌ه بنه‌ماڵه‌یه‌کی‬ ‫هه‌ژار له‌دایک بوو‌ه ل‌ه قسه‌کانیدا بۆچونى خۆى ل‌ه به‌رامبه‌ر‬ ‫ئه‌وینداریدا خسته‌ڕوو‪ ،‬ئه‌وه‌ی وت «ئه‌وین الی من ئازادیه‌‪،‬‬ ‫شتێکی دیاریکراو ئه‌وین نیه‌‪ ،‬به‌ڵکو ئه‌وین ئه‌وکات‌ه هه‌یه‌‬ ‫که‌برسی شتێکیت ئه‌و شت‌ه بۆخۆی ئه‌وینه‌»‪ .‬ره‌خنه‌ی له‌و‬ ‫ئه‌وینداری‌ه گرت ک‌ه ئه‌مڕۆ له‌نێوان کچ و کوڕاندا ده‌کرێت‪،‬‬ ‫رون��ی��ک��رده‌و‌ه «ئ���ه‌وه‌ی ئ�ه‌م��ڕۆ رووده‌دات س �ه‌رم��ای �ه‌داری‬ ‫کاریگه‌ری خستووه‌ت‌ه سه‌ر و ئه‌وینداری کوشتوو‌ه ئه‌وه‌ش‬ ‫نه‌ک ته‌نها بۆ کورد‪ ،‬به‌ڵکو بۆ هه‌موو نه‌ته‌وه‌کانه‌»‪ ،‬ئه‌و‬ ‫نمونه‌ی جوانی ئه‌وینداری ب‌ه (مه‌م و زین) و (سیامه‌ند‬ ‫و خه‌ج) هێنایه‌و‌ه وتى‪ :‬له‌وێدا ئه‌وین ب‌ه ئازادیه‌و‌ه ده‌کرا‪،‬‬ ‫هێمای به‌وه‌شکرد ک‌ه ژیانی گه‌ریالیی بۆ شاعیر زۆر‬ ‫خۆش‌ه و به‌بیری هێنایه‌و‌ه ک‌ه گه‌ریال چه‌ندین نوسه‌ر و‬ ‫هونه‌رمه‌ندی تێدایه‌‪ .‬ئه‌وه‌شى ئاشکرا کرد ک‌ه هه‌ر که‌سێک‬ ‫قه‌ڵه‌م و کاغه‌زی پێبوو نابێت‌ه شاعیر‪ ،‬به‌ڵکو ده‌بێت شاعیر‬ ‫ل‌ه شت‌ه ژیانیه‌کاندا ببێت‌ه شاعیر و پێشیوای‌ه شاعیر ده‌بیت‬ ‫«تێڕوانینێکی فکری بخاته‌ڕوو ب‌ه زمانێک ک‌ه هه‌موو‬ ‫خه‌ڵک حه‌زی لێبکات»‪.‬‬

‫بنوسیت به‌تایبه‌تی بۆ ژن‪ ،‬زه‌حمه‌تبوو‬ ‫باسی عه‌شق و خۆشه‌ویستی بکات‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫چه‌ند شیعرێکم به‌ناوی (شه‌ونم محه‌مه‌د‬ ‫ق��ادر) ب�ڵاوک��رده‌وه‌ زۆرب �ه‌ی شیعره‌کانم‬ ‫به‌دزیه‌وه‌ نوسیوه‌‬ ‫چ�ه‌ت��ر‪ :‬ئایا ب �ه‌و پێیه‌ى ده‌وت��رێ��ت ک��ورد‬ ‫ش��اع��ی��رى زۆره‌‪ ،‬ت��وان��راوه‌ ل���ه‌وه‌ که‌ڵک‬ ‫وه‌رب��گ��ی��رێ��ت و شیعر بخرێته‌ خ��زم�ه‌ت‬ ‫ک����م�ه‌ڵ��گ��اوه‌ و شیعر ت�ه‌ن��ه��ا ب��ۆ شیعر‬ ‫نه‌بێت؟‬ ‫ـ ره‌ن���گ���ه‌ ه��ی��چ ش��وێ��ن��ێ��ک ب���ه‌ق���ه‌ده‌ر‬ ‫ئێمه‌ ش��اع��ی��ری نه‌بێت ئ �ه‌م �ه‌ش ب��ۆئ�ه‌وه‌‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ که‌ نوسینی زمانی شیعر‬ ‫زۆر ئاسانه‌و زۆر زوو دێته‌ ده‌ست‪ ،‬ره‌نگه‌‬ ‫به‌شێکی شاعیره‌کان هه‌ست به‌مه‌ بکه‌ن‪،‬‬ ‫بۆیه‌ زۆربه‌ی زۆری گۆڤارو رۆژنامه‌کان‬ ‫ل �ه‌م ت �ه‌رزه‌ی �ه‌ ب��ێ ب �ه‌ش نین و به‌لێشاو‬ ‫شیعر باڵوکردنه‌وه‌ و چاپکردنی کتێبی‬ ‫شیعریش ب��ی ئ �ه‌ن��دازه‌ خ��ۆی خزاندۆته‌‬ ‫ئه‌م نێوه‌نده‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئایا چه‌ند ئه‌م ره‌وته‌‬

‫بۆ خۆرۆشنبیرکردن ب��ووه‌؟‪ ،‬ئه‌گه‌ر هه‌ر‬ ‫شاعیرێک باکگراوه‌ندێکی رۆشنبیری‬ ‫باشی نه‌بێت ب��ا خ��ۆی ل �ه‌ق �ه‌ره‌ی شیعر‬ ‫ن �ه‌دات باشه‌ ئ�ه‌و هه‌موو شاعیره‌ هه‌یه‌‬ ‫چ �ه‌ن��دی��ان ت��وان��ی��وی��ان �ه‌ ب��م��ێ��ن��ن�ه‌وه‌و ببنه‌‬ ‫ده‌نگێکی ناسراو و باش بۆ خزمه‌تکردنی‬ ‫ئ���ه‌م ک��ۆم �ه‌ڵ��گ��ای �ه‌‪ ،‬ن��اک��رێ��ت ت���ۆ ه �ه‌ر‬ ‫دڵداره‌که‌ت لێت تۆرا ده‌ست به‌قه‌ڵه‌مه‌وه‌‬ ‫بگریت و ده‌س��ت بکه‌یت به‌شیعرنوسین‬ ‫ش��ی��ع��ر زم���ان���ه‌ م��ۆس��ی��ق��ای �ه‌ ف��ۆرم��ێ��ک��ی‬ ‫ناسکه‌ بۆ ره‌واندنه‌وه‌ی خه‌مه‌کانمان بۆیه‌‬ ‫شیعرنوسین هه‌روا ئاسان نیه‌و پێویستی‬ ‫ب �ه‌ه �ه‌ن��اس �ه‌ی خ��ۆرۆش��ن��ب��ی��رک��ردن هه‌یه‌‬ ‫له‌باره‌ی زانینی شاعیره‌کانی خۆمان و‬ ‫ئه‌وانه‌ی ده‌وروبه‌رو قسه‌و ئاخاوتنه‌کانیش‬ ‫که‌ له‌سه‌ر شیعر نوسراوه‌ پیوێسته‌ بیان‬ ‫خوێنینه‌وه‌ و بزانین چیان له‌سه‌ر شیعر‬ ‫ووتوه‌‪.‬‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬گ����ه‌ر ل���ه‌ ه����ه‌ر س���ه‌رده‌م���ێ���ک‬ ‫ش��اع��ی��رێ��ک��ى گ�����ه‌وره‌ى وه‌ک ئ��ه‌وان��ه‌ى‬

‫هه‌واڵی‬ ‫فیستیڤاڵى سلێمانى بۆ شانۆى نێونه‌ته‌وه‌یى سازده‌کرێت‬

‫دواى ئه‌نجامدانى دوو فیستیڤاڵى شانۆیى ل ‌ه‬ ‫شارى سلێمانی‪ ،‬بڕیاروای‌ه فیستیڤاڵى سلێمانى بۆ‬ ‫شانۆى نێونه‌ته‌وه‌یی ل‌ه ناوه‌ڕاستى مانگى (‪)9‬ی ئه‌م‬ ‫ساڵدا‪ ،‬ساز بکرێت‪.‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رى به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى گشتى رۆشنبیرى و هونه‌رى‬ ‫سلێمانى عه‌باس عه‌بدولڕه‌زاق ل‌ه لێدوانێکى تایبه‌ت بۆ‬ ‫ئاژانسى په‌یامنێر وتى «دواى سازکردنى هه‌ریه‌ک‬ ‫ل�‌ه فیستیڤاڵى سلێمانى ب��ۆ شانۆ و فیستیڤاڵى‬ ‫سلێمانى بۆ شانۆى کوردستان‪ ،‬ل‌ه ئێستاشدا سه‌رقاڵى‬ ‫ئاماده‌کارین بۆ فیستیڤاڵى سلێمانى بۆ شانۆیى‬ ‫نێونه‌ته‌وه‌یی»‪.‬‬ ‫وتیشى «له‌م فیستیڤاڵه‌دا چه‌ندان گرووپى شانۆیى‬ ‫له‌سوید و چه‌ند واڵتێکى دیکه‌ى ده‌ره‌وه‌ى کوردستان‬ ‫و عێراق‪ ،‬بانگێشت ده‌که‌ین‪ ،‬به‌مه‌به‌ستى نماشیکردنى‬ ‫به‌رهه‌م‌ه شانۆییه‌کانیان»‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ى بۆ ئه‌وه‌شکرد «به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى رۆشنبیرى‬ ‫و هونه‌رى سلێمانی‪ ،‬ب�ه‌رده‌وام��ى به‌چاالکییه‌کانى‬ ‫ده‌دات‪ ،‬ل‌ه ئێستادا سه‌رقاڵى چه‌ندین پڕۆژه‌ى دیکه‌ین‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ى بچن‌ه بوارى جێبه‌جێ کردنه‌وه‌»‪.‬‬

‫نوێنه‌ر سیدیه‌کى نوێى به‌ڕێوه‌یه‌‬

‫هونه‌رمه‌ند نوێنه‌ر ئه‌حمه‌د که‌ پڕۆژه‌ی سیدیه‌کی‬ ‫نوێی هه‌یه‌ و له‌ مانگی داهاتوو یه‌کێک له‌‬ ‫گ��ۆران��ی �ه‌ک��ان��ی کلیپ ده‌ک����ات و پێشیوایه‌‬ ‫راگه‌یاندنه‌کان ته‌نها روویان له‌ سیاسیه‌کانه‌‪.‬‬ ‫هونه‌رمه‌ند نوێنه‌ر ئه‌حمه‌د ئه‌وه‌ی بۆ (چه‌تر) پشت‬ ‫راستکرده‌وه‌ به‌ نیازی کارکردنه‌ بۆ سیدیه‌کی‬ ‫نوێ وت��ی‪ :‬پ��رۆژه‌م هه‌یه‌ بۆ سیدیه‌کی نوێ و‬ ‫له‌ مانگی نۆدا کلیپێک ده‌که‌م به‌ شێوازێکی‬ ‫پێشکه‌وتوو گۆرانیه‌که‌ له‌ هۆنراوه‌ی (ئه‌حمه‌د‬ ‫محه‌مه‌د) ئێستا خه‌ریکی تۆمارکرنی ده‌نگم و‬ ‫پڕۆژه‌یه‌کی گه‌وره‌م هه‌یه‌ به‌ناوی ماڵی باران و‬ ‫ده‌مه‌وێت خزمه‌تی هونه‌ری کوردی بکه‌م‪.‬‬ ‫ن��وێ��ن �ه‌ر گ��ل �ه‌ی��ی ل���ه‌ راگ���ه‌ی���ان���دن���ه‌ک���ان ک���ردو‬ ‫هه‌ڵوێستی به‌رامبه‌ر تۆپبارانه‌کان نیشاندا و وتی‬ ‫«راگه‌یاندنه‌کان ته‌نها روویان له‌ سیاسیه‌کانه‌‪،‬‬ ‫ئ��ی��دان �ه‌ی ت��ۆپ��ب��اران �ه‌ک��ان ده‌ک����ه‌م و ل �ه‌ ی��ادی‬ ‫له‌دایکبوونمدا له‌ فه‌یسبووک هه‌ڵوێستی خۆم‬ ‫ده‌ربڕیوه‌ به‌رامبه‌ر تۆپبارانه‌کان»‪.‬‬


‫دۆسیه‌‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/31‬‬ ‫‪- 2011/8/22‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪12‬‬

‫ل����ه‌ س����اڵ����وه‌گ����ه‌ڕى‬ ‫(‪31‬ى ئ���������اب)دا‪،‬‬ ‫دۆسیه‌ى(چه‌تر) چه‌ند‬ ‫الپ �ه‌ڕه‌ی �ه‌ک له‌ ب��اره‌ى‬ ‫(‪31‬ى ئ��اب��ی ‪ ‌)1996‬ه �ه‌ڵ��ده‌دات �ه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌ڵگه‌نامه‌کان له‌ دۆسیه‌ى ئه‌م جاره‌دا‬ ‫خ��ۆی��ان ب��اس ل�ه‌ چۆنێتى رووداوه‌ک���ه‌‬ ‫ده‌ک���ه‌ن‪ ،‬ئ �ه‌و روداوه‌ى که‌ جارێکیتر‬ ‫ت��ۆپ و تانک و پۆستاڵى به‌عسی‬ ‫هێنایه‌وه‌‌ هه‌ولێرى پایته‌خت و ئااڵى‬ ‫ئه‌نجامده‌ره‌کانى ئه‌نفالیان له‌سه‌ر ته‌الرى‬ ‫په‌رله‌مانى کوردستان هه‌ڵکرده‌وه‌‪.‬‬

‫(‪31‬ى ئاب) ره‌شترین‬ ‫الپه‌ڕه‌ى شه‌ڕى ناوخۆ‬ ‫ی�ه‌ک�ه‌م قۆناغى ش �ه‌ڕى ن��ێ��وان (ینک و‬ ‫پدک) پاش راپه‌ڕینى به‌هارى (‪،)1991‬‬ ‫ل‌ه مانگى (‪)3‬ى ساڵى (‪ )1994‬له‌شارى‬ ‫هه‌ولێر ب‌ه ک��وژران��ى ش�ه‌ش ک�ه‌س سه‌رى‬ ‫ه��ه‌ڵ��دا‪ ،‬پ���اش ئ����ه‌وه‌ى ب�ه‌ش��ێ��ک ل �‌ه هێزه‌‬ ‫ئیسالمیه‌کانى ئه‌و کات‌ه چون‌ه سه‌نگه‌رى‬ ‫(پ��دک)ه‌و‌ه شه‌ڕه‌ک‌ه زیاتر درێ��ژه‌ى کێشا‬ ‫و تا مانگى (‪)5‬ى هه‌مان ساڵ نزیکه‌ى‬ ‫(‪ )1500‬که‌س ل‌ه هه‌ر سێ ال کوژران‪،‬‬ ‫دوات��ر ل‌ه ده‌ره‌نجامى روداوێ��ک (حه‌سه‌ن‬ ‫کوێستانى) و چه‌ند پێشمه‌رگه‌یه‌کى‬ ‫یه‌کێتى ده‌که‌ون‌ه بۆسه‌یه‌کى (پارتى –‬ ‫ئێران ‪ -‬حزبواڵ)و‌ه و ب‌ه دیلى تیرۆر کران‪،‬‬ ‫پاش ئه‌م روداوه‌ش پارتى فه‌رمانده‌یه‌کى‬ ‫یه‌کێتى به‌ناوى (رێباز) گولل‌ه باران کرد‪،‬‬ ‫دواى ئه‌م روداوان‌ه یه‌کێتى ل‌ه تۆڵه‌دا (‪)19‬‬ ‫که‌سى (پدک)ى ل‌ه قه‌اڵدزێ گولل‌ه باران‬ ‫کرد‪ ،‬له‌ناویاندا (عه‌لى حه‌سۆ میرخان)‬ ‫ک‌ه که‌سایه‌تیه‌کى ناوسراوى پارتى بوو‬ ‫ل‌ه ناوچه‌که‌‪ ،‬تا رێکه‌وتى (‪)1994/5/4‬‬ ‫ژم��اره‌ى کوژراوه‌کانى پارتى ب‌ه ده‌ستى‬ ‫ی �ه‌ک��ێ��ت��ى ده‌گ����ات����‌ه (‪)32‬ک���������ه‌س‪ ،‬له‌‬ ‫به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌شدا پارتى و به‌شێک ل ‌ه‬ ‫ئیسالمیه‌کان له‌سنورى سه‌الحه‌دین و‬ ‫خورماڵ (‪ )31‬که‌سى یه‌کێتیان گولل ‌ه‬ ‫باران کرد‪ ،‬لێره‌و‌ه سه‌رده‌مى کوشتنى دیل‬ ‫و دانانى بۆس‌ه بۆ تیرۆر کردنى یه‌کترى‬ ‫ده‌ستى پێکرد‪ ،‬به‌شێکى زۆرى شه‌ڕه‌ک ‌ه‬ ‫که‌وت‌ه شاره‌کانه‌وه‌‪ ،‬ملمالنێى سه‌ره‌کى ل ‌ه‬ ‫پێناو یه‌کالیی کردنه‌وه‌ى هه‌ولێردا بوو‪،‬‬ ‫دواج���ار یه‌کێتى چ��وو‌ه ن��او په‌رله‌مانه‌و‌ه‬ ‫ده‌ستى به‌سه‌ر هه‌ولێردا گ��رت‪ ،‬هه‌ر له‌و‬ ‫ک��ات �ه‌دا (عوسمانى ق��ال�‌ه م��ن �ه‌وه‌ر) ل ‌ه‬ ‫شه‌ڕێکدا ک���وژرا‪ ،‬بۆ ناشتنى له‌شارى‬ ‫سلێمانى خه‌ڵک کۆبونه‌و‌ه و یه‌کێتى ل ‌ه‬ ‫(‪)6/13‬دا خه‌ڵکه‌که‌ى گولل‌ه باران کرد‬ ‫و (‪)2‬که‌س کوژران و (‪)46‬که‌س بریندار‬ ‫ب���وون‪ ،‬ل�‌ه رێ��ک�ه‌وت��ى (‪)1994/12/16‬‬ ‫هێزه‌کانى پارتى باره‌گاکانى یه‌کێتیان‬ ‫ل‌ه خورماڵ ته‌قانده‌وه‌‪ )1995/1/1( ،‬ل ‌ه‬ ‫روداوێکدا (قادر کۆکۆیى و کوڕه‌که‌ى)‬ ‫ب�‌ه ده‌س��ت��ى هێزه‌کانى پ��ارت��ى ل�‌ه (سه‌ید‬ ‫س���ادق) ک����وژران‪ ،‬ل �‌ه (‪)1995/1/10‬‬ ‫دا رۆژنامه‌کان باڵویان ک��رده‌و‌ه ک‌ه تا‬ ‫ئ�ه‌و واده‌ی���‌ه (ینک و پ��دک) زیاتر ل ‌ه‬ ‫(‪ )500‬که‌سیان ل‌ه یه‌کتر کوشتووه‌‪،‬‬ ‫ل‌ه (‪)1995/2/23‬دا شه‌ڕێک روی��داو‬ ‫(‪)100‬که‌سى تر ل‌ه هه‌ر دوو ال کوژران‪،‬‬ ‫(‪ )1995/2/27‬ئۆتۆمۆبێلێک ل‌ه زاخۆ‬ ‫ته‌قیه‌و‌ه و (‪)75‬ک �ه‌س له‌و ته‌قینه‌وه‌یه‌دا‬ ‫ک��وژران‪ ،‬پارتى رووى تۆمه‌ته‌کانى ئه‌م‬ ‫ته‌قینه‌وه‌یه‌ى ئاراسته‌ى یه‌کێتى کرد‪ ،‬لێر‌ه‬ ‫ب �ه‌دواو‌ه تۆپبارانى شاره‌کان و په‌المارى‬ ‫الی �ه‌ن��گ��ران��ى ی�ه‌ک��ت��رى و ت �ه‌ع �ه‌داک��ردن‬ ‫گه‌یشتن‌ه ئاستى ت�ه‌ح�ه‌م��ول ن �ه‌ک��ردن‪،‬‬ ‫هه‌ر له‌کاته‌دا که‌ناڵێکى بیانى کوژرانى‬ ‫(‪ )40‬هاواڵتى له‌شارى هه‌ولێر ب‌ه ده‌ستى‬ ‫یه‌کێتى باڵو ک��رده‌وه‌‪ )8/2( ،‬کوژرانى‬ ‫(م�ل�ازم ک �ه‌ری��م) ب �‌ه ده‌س��ت��ى یه‌کێتى‪،‬‬ ‫(‪ )1995/8/31‬م��ام��ۆس��ت��ا (ئه‌مین‬ ‫مه‌حمود) ت��ی��رۆر ک��را‪)1995/9/1( ،‬‬ ‫مامۆستا (محه‌مه‌د ق�ه‌ره‌داغ��ى) تیرۆر‬ ‫کرا‪ )1995/11/8( ،‬کوژرانى (محه‌مه‌د‬ ‫ح����ه‌الق) و (‪ )11‬ه���اوڕێ���ى ل �‌ه ش��ارى‬ ‫کۆی‌ه ل‌ه ژێر ده‌سه‌اڵتى یه‌کێتى‪ ،‬شه‌ڕ و‬ ‫پێکدادان و یه‌کتر کوشتن به‌رده‌وام بوو‪،‬‬ ‫ل�‌ه رێکه‌وتى (‪ )1996/6/1‬پ�ه‌الم��ارى‬ ‫هێزه‌کانى پ��ارت��ى ب��ۆ س �ه‌ر (عه‌شیره‌تى‬

‫شه‌ڕى ناوخۆ و (‪)31‬ی ئاب‪ ،‬وه‌ک الپه‌ڕه‌یه‌کى ره‌ش‬ ‫بارزانى‪ :‬ئه‌گه‌ر تاڵه‌بانى بێده‌نگ بێت خۆی و‬ ‫خه‌ڵکیش ده‌حه‌سێته‌وه‌‬ ‫ئاماده‌کردنی‬ ‫عه‌لى فه‌تاح مه‌جید‬

‫به‌ درێژایى مێژووى خه‌بات و به‌رخودانى‬ ‫ک���ورد‪ ،‬ئ���ه‌وه‌ى ک�ه‌ زۆرت��ری��ن خه‌ته‌رى‬ ‫ل �ه‌س �ه‌ر ئاسایشى نیشتمانى و الواز‬ ‫و شکاندنى س��وم��ع�ه‌ى گ�ه‌ل��ى ک��ورد‬ ‫کردووه‌‪ ،‬شه‌ڕه‌ شومه‌کانى ناوخۆ بوون‪،‬‬ ‫س���ورچ���ى) و ت��ااڵن��ک��ردن��ى س�����ه‌روه‌ت و‬ ‫سامانیان و کوژرانى زیاد ل‌ه (‪)20‬که‌س‪،‬‬ ‫ل‌ه رێکه‌وتى (‪ )1996/7/27‬هێزه‌کانى‬ ‫ئێران ب‌ه هاوکارى و داوه‌تنامه‌ى یه‌کێتى‬ ‫ب‌ه (‪ )2000‬سه‌ربازه‌و‌ه هێرشیان کرد‌ه سه‌ر‬ ‫باره‌گاکانى حزبى دیموکراتى کوردستانى‬ ‫ئێران ل‌ه کۆیه‌‪ ،‬ل‌ه به‌رامبه‌ردا یه‌کێتى‬ ‫به‌هاوکارى ئێران ل‌ه ناوچه‌ى سیده‌کانه‌و‌ه‬ ‫په‌المارى پارتیاندا له‌م شه‌ڕه‌شدا ب‌ه ده‌یان‬ ‫ک �ه‌س ک���وژران و دی��ارن�ه‌م��ان‪ ،‬ل‌ه نێوان‬ ‫(پدک و ینک)دا (‪ )300‬فه‌رماند‌ه و‬ ‫پێشمه‌رگ‌ه بێسه‌رو شوێنن‪.‬‬

‫(‪31‬ى ئاب) ل ‌ه مێژووى‬ ‫شه‌ڕى ناوخۆدا‬

‫سه‌رچاو‌ه مێژوویى و چاودێر‌ه سیاسیه‌کان‬ ‫ئ��ام��اژ‌ه ب �ه‌و‌ه ده‌ک���ه‌ن ک�‌ه «دواى ساڵى‬ ‫(‪ )1966‬ئه‌م‌ه دووه‌م خیانه‌تى گه‌وره‌ی ‌ه‬ ‫ک‌ه حزب‌ه کوردیه‌کان به‌رامبه‌ر یه‌کترى و‬ ‫له‌سه‌ر حسابى نه‌ته‌و‌ه و نیشتمان ئه‌نجامى‬ ‫ده‌ده‌ن»‪ ،‬سه‌ر ل‌ه به‌یانى (‪)1996/8/31‬‬ ‫سوپاى عێراق ب‌ه (‪ )45000‬سه‌ربازى‬ ‫ئاماد‌ه و (‪ )300‬تانک و (‪ )200‬تۆپى‬ ‫قورس‪ ،‬هاوشانى هێزه‌کانى پارتى هێرشیان‬ ‫ک��رد‌ه س �ه‌ر ش��ارى هه‌ولێر‪ ،‬ل �ه‌م ش �ه‌ڕه‌دا‬ ‫سه‌رجه‌م باره‌گاى حزب‌ه کوردیه‌کان داگیر‬ ‫و تااڵن کران‪ ،‬ئااڵى عێراق له‌سه‌ر بیناى‬ ‫پ�ه‌رل�ه‌م��ان هه‌ڵکرا‪ ،‬ب�‌ه ده‌ی���ان ک �ه‌س ل ‌ه‬ ‫هێزه‌کانى ئۆپۆزسیۆنى عێراق و یه‌کێتى‬ ‫کوژران و بێ سه‌روشوێن کران‪ ،‬جارێکیتر‬

‫ه��ێ��زه‌ک��ان��ى ب �ه‌ع��س ب �ه‌ه��اوک��ارى پ��ارت��ى‬ ‫هاتنه‌و‌ه پایته‌ختى هه‌رێمى کوردستان‪،‬‬ ‫پ��اش (‪31‬ى ئ��اب) هێزه‌کانى یه‌کێتى‬ ‫رایانکرد بۆ ئێران و مه‌یدانه‌که‌یان چۆڵ‬ ‫کرد‪ ،‬هه‌ر له‌م کاته‌دا ئیسالمیه‌کان (‪)7‬‬ ‫پێشمه‌رگه‌ى حزبى دیموکراتیان ته‌سلیم‬ ‫ب‌ه ئێران کرد‪ ،‬هێزه‌کانى یه‌کێتى ل‌ه ئێران‬ ‫خۆیان ک��ۆک��رده‌و‌ه و دوات��ر به‌هاوکارى‬ ‫هێزه‌کانى ئێران گه‌ڕانه‌و‌ه و شوێنه‌کانى‬ ‫خۆیان گرته‌وه‌‪ ،‬ل‌ه هه‌ڵه‌بجه‌ى تاز‌ه نزیکه‌ى‬ ‫(‪ )50‬پێشمه‌رگه‌ى پارتى ب‌ه دیل گیران‬ ‫و ب‌ه بلۆک سه‌ریان پان کرایه‌وه‌‪ ،‬هه‌ر‬ ‫له‌و کاته‌دا ب‌ه وته‌ى (تاڵه‌بانى) ته‌نها ل ‌ه‬ ‫سنورى سلێمانى (‪)400‬ک �ه‌س ل‌ه پارتى‬ ‫ک����وژراون و ته‌رمه‌کانیان ب�‌ه جێماون‪،‬‬ ‫ئیدى تا ناوچه‌ى کۆی‌ه که‌وته‌و‌ه ده‌ست‬ ‫هێزه‌کانى یه‌کێتى‪ ،‬بۆ جارى دووه‌م پارتى‬ ‫هێرشى ک���رده‌و‌ه و ت��ا دوک���ان ک�ه‌وت�ه‌و‌ه‬ ‫ده‌ست پارتى‪ ،‬ئه‌م‌ه ب‌ه قورسترین قۆناغى‬ ‫ش�ه‌ڕى ناوخۆ ناوده‌برێت و به‌پێى ئامار‬ ‫ته‌نها له‌م ماوه‌یه‌دا (‪)3000‬که‌س ل‌ه هه‌ر‬ ‫دووالکوژراون‪.‬‬

‫ک��ورد له‌مێژه‌ وتویه‌تى (رق��ت له‌ هه‌ر‬ ‫که‌س بوو‪ ،‬دوعاى لێبکه‌ توشى ئاژاوه‌ى‬ ‫ن���او م���اڵ ب��ێ��ت) هه‌میشه‌ ناکۆکیه‌‬ ‫ن��اوخ��ۆی��ی �ه‌ک��ان ده‌ب��ن��ه‌ ه���ۆى دروس���ت‬ ‫بوونى پشێوى و مه‌یدانێکى شێواو بۆ‬ ‫ده‌س��ت��ێ��وه‌ردان��ى ده‌وروب�����ه‌ر‪ ،‬هه‌رێمێک‬ ‫که‌ هه‌میشه‌ چ��اوى ته‌ماعى واڵتانى‬ ‫ده‌وروبه‌ر و ناوخۆى عێراقى له‌سه‌ره‌‪ ،‬به‌‬ ‫دڵنیاییه‌وه‌ مه‌ترسیدارترین دۆخ‪ ،‬شه‌ڕى‬

‫ن��اوخ��ۆ و ش���ه‌ڕى کوشتنى ب��راک��ان�ه‌‪،‬‬ ‫له‌کاتێکدا هه‌موان ده‌زان��ن که‌ شه‌ڕى‬ ‫ن��اوخ��ۆ هیچ بنه‌ماییه‌کى ف��ک��رى و‬ ‫بنه‌ڕه‌تى نه‌بووه‌‪ ،‬زۆرتر له‌وه‌ که‌ شه‌ڕى‬ ‫فکر و ب��ی��رک��ردن �ه‌وه‌ى سیاسى بێت‪،‬‬ ‫شه‌ڕى کورسى و داهات بووه‌‪ ،‬له‌ هیچ‬ ‫قۆناغێکى مێژوو و له‌هیچ شوێنێکى‬ ‫دنیادا بۆ جارێک رووینه‌داوه‌ شه‌ڕى نێوان‬ ‫براکان جگه‌له‌ نه‌هامه‌تى و ماڵوێرانى‬

‫و هه‌ڵته‌کاندنى بنه‌ماى ئابوورى و بێ‬ ‫هیواکردنى خه‌ڵک‪ ،‬هیچ ده‌ره‌نجامی‬ ‫و ده‌ستکه‌وتێکى ت��رى هه‌بووبێت‪ ،‬له‌‬ ‫چوارچێوه‌ى شه‌ڕى ناخۆدا به‌ردوام وێنه‌‬ ‫پڕمه‌ترسیه‌کانى (‪31‬ى ئاب) دێنه‌ به‌ر‬ ‫چ��او‪31( ،‬ى ئ��اب) ئه‌و رۆژه‌ ره‌شه‌یه‌‬ ‫ک �ه‌ دواج�����ار ک��وردای��ه‌ت��ى و شتێک‬ ‫به‌ناوى هه‌ستى نه‌ته‌وه‌یى و ئاسایشى‬ ‫نه‌ته‌وه‌یى نامێنێت‪ ،‬چاودێرانى سیاسى‬

‫هه‌میشه‌ کۆچى به‌رده‌وامى الوان بۆ‬ ‫هه‌نده‌ران ب ‌ه هۆکارى بێ هیواییه‌کانى‬ ‫دواى (‪31‬ى ئاب) ده‌زانن‪ ،‬ئه‌و کاته‌ى‬ ‫(ینک و پدک) رژێمه‌کانى (ئێران و‬ ‫عێراق) به‌ سوپا مه‌ترسیداره‌کانیانه‌وه‌‬ ‫دژى ی �ه‌ک��ت��رى و میلله‌ت به‌گشتى‬ ‫به‌کارده‌هێنن‪ ،‬بێگومان شتێک نامێنێ‬ ‫به‌ناوى هه‌ستى نیشتمانى و هیوایه‌ک‬ ‫بۆ مانه‌وه‌‪.‬‬

‫راگه‌یاندن و‬ ‫سه‌رکرده‌کانى پارتى‬ ‫له‌باره‌ى (‪31‬ى ئاب)ه‌و ‌ه‬ ‫چى ده‌ڵێن‬

‫پاش (‪31‬ى ئاب) و ده‌ست به‌سه‌را گرتنى‬ ‫ه �ه‌ول��ێ��ر (م �ه‌س��ع��ود ب���ارزان���ى) ب �ه‌ب��ۆن �ه‌ى‬ ‫سه‌رکه‌وتنه‌کانه‌و‌ه په‌یامێکى ئاراسته‌ى‬ ‫ئ �ه‌ن��دام و الیه‌نگر و ک��ۆم�ه‌اڵن��ى خه‌ڵک‬ ‫ک���رد‪ ،‬ل �‌ه پ�ه‌ی��ام�ه‌ک�ه‌ى ب��ارزان��ی��دا ه��ات��ووه‌‬ ‫«سه‌رکه‌وتنى راستى و شه‌رعیه‌ت به‌سه‌ر‬ ‫ده‌سه‌اڵتى دیکتاتۆریه‌ت و تیرۆر و فیتنه‌‬ ‫گێڕاندا پیرۆزبێت‪ ،‬ش �ه‌ڕى شومى ناوخۆ‬ ‫ج �ه‌الل تاڵه‌بانى ل‌ه ئایارى (‪)1994‬دا به‌‬ ‫ناهه‌ق و به‌بێ (مبرر) هه‌ڵیگیرساند»‪.‬‬ ‫بارزانى ل‌ه درێژه‌ى په‌یامه‌که‌یدا ده‌ڵێت «خوا‬ ‫شاهید‌ه پارتى له‌ماوه‌ى نزیکه‌ى دوو ساڵ‬ ‫و نیوى راب���ردوو هه‌میش‌ه ل�‌ه هه‌ڵوێستى‬ ‫دی��ف��اع��ى و پ��اراس��ت��ن��ى م��ان��ه‌وه‌ى خ��ۆى و‬ ‫م��اف و ده‌ستکه‌وته‌کانى گ �ه‌ل ب���ووه‌‪ ،‬جا‬ ‫بۆ ئ �ه‌وه‌ى توشى ئ�ه‌و ئه‌نجام‌ه نه‌بین ک ‌ه‬ ‫توشى سه‌رانى یه‌کێتى بوو‌ه ده‌بێت هه‌موو‬ ‫وز‌ه و توانایه‌کمان بخه‌ین‌ه کار تا زوڵم و‬ ‫نا عه‌داله‌تى و بێدادی نه‌مێنێ»‪ .‬هه‌ر ل ‌ه‬ ‫پیرۆزبایى نامه‌که‌ى بارزانیدا هاتوو‌ه «شه‌وى‬ ‫شانز‌ه له‌سه‌ر حه‌ڤده‌ى ئاب پیالنێکى گه‌وره‌ى‬ ‫خه‌ته‌رناکیان ده‌ست پێکرد و ب‌ه پشتیوانى و‬ ‫هاوکارى هێزى عه‌سکه‌رى بێگان‌ه جه‌وله‌ى‬ ‫سێیه‌مى شه‌ڕیان دژى شه‌رعیه‌ت و پارتى و‬ ‫گه‌ل و ده‌ستکه‌وته‌کانى هه‌ڵگیرساند‪ ،‬بۆی ‌ه‬

‫پارتى ناچار بوو ب‌ه هه‌ر شێوه‌یه‌ک بێت‬ ‫ئه‌و پیالن‌ه دژ ب‌ه کورد‌ه پوچه‌ڵ بکاته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و‌ه بوو پارتى تێیدا سه‌رکه‌وت» هه‌روه‌ها‬ ‫ب��ارزان��ى ده‌ڵێت «ئ �ه‌و ش �ه‌ڕ‌ه ش �ه‌ڕى ئیمان‬ ‫و بێ ئیمانى‪ ،‬شه‌ڕى نیشتمان پ �ه‌روه‌رى و‬ ‫خیانه‌ت ب‌ه نیشتمان‪ ،‬شه‌ڕى ئه‌خالق و بێ‬ ‫ئه‌خالقى و شه‌ڕى کوردایه‌تى و جاشایه‌تى‬ ‫بوو»‪.‬‬ ‫ل‌ه رێکه‌وتى (‪)12‬ى ئه‌یلولى (‪)1996‬‬ ‫ب��ارزان��ى کۆنگره‌یه‌کى رۆژنامه‌نوسى بۆ‬ ‫کۆمه‌ڵێک په‌یامنێرى ئاژانس‌ه جیاجیاکان‬ ‫و که‌ناڵ‌ه جیهانیه‌کان سازکرد و وه‌اڵمى‬ ‫پرسیاره‌کانى دانه‌وه‌‪.‬له‌باره‌ى رێکه‌وتنى نێوان‬ ‫پارتى و حکومه‌تى عێراق بارزانى وتى‪ :‬ئێمه‌‬ ‫هیچ رێکه‌وتنێکى سیاسیمان نه‌کردووه‌‪،‬‬ ‫ئێم‌ه هه‌ستمان کرد ک‌ه پیالنێکى گه‌ور‌ه‬ ‫هه‌ی‌ه بۆ داگیرکردنى خاکى کوردستان و‬ ‫له‌ناوبردنى پارتى به‌کۆمه‌کى هێزى بێگان ‌ه‬ ‫و ل‌ه رێگه‌ى تاقمه‌که‌ى جه‌الل‪ ،‬دواى ئه‌وه‌ى‬ ‫بێهیوابوین ل�‌ه ئه‌مریکا و ل�‌ه رۆژئ���اوا‪،‬‬ ‫کۆمه‌کێکى زۆر سنوردارمان ل‌ه حکومه‌تى‬ ‫عێراقى وه‌رگ��رت��وو‌ه بۆ به‌رگرى ک��ردن ل ‌ه‬

‫‪n‬‬

‫سایتی جه‌زیر ‌ه هه‌واڵ له‌سه‌ر روداوی(‪31‬ی ئاب) باڵو ده‌کاته‌وه‌ فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬

‫خۆمان‪ .‬من دڵنیاتان ئه‌که‌مه‌و‌ه مومکین‬ ‫نیی‌ه موخابه‌راتى عێراقى بێن‌ه ناوچه‌که‌وه‌‪،‬‬ ‫حه‌زیش ئه‌که‌م حوکم له‌سه‌ر خه‌یاڵ نه‌درێت‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر موخابه‌راتى عێراق بۆ تێکدان و‬ ‫جاسوسى بێن‌ه ناوچه‌ک‌ه بێگومان نایه‌ڵین‪.‬‬ ‫دواتر پرسیارى شوێنى تاڵه‌بانیان ل‌ه بارزانى‬ ‫کردو ئایا هۆکارى بێده‌نگى تاڵه‌بانى چییه‌؟‬ ‫بارزانى ل‌ه وه‌اڵمدا ده‌ڵێت‪ :‬دوا زانیارى که‌‬ ‫ب‌ه من گه‌یشتبێت ئه‌وه‌ی‌ه ئێست‌ه ل‌ه ئێرانه‌‪،‬‬ ‫بۆ بێده‌نگیه‌که‌شى ب��ارزان��ى وت��ى‪ :‬ئه‌گه‌ر‬ ‫تاڵه‌بانى بێده‌نگ بێت خۆیشى ده‌حه‌سێته‌و‌ه‬ ‫و خه‌ڵکیش ده‌حه‌سێته‌وه‌‪ .‬دواتر ل‌ه بارزانى‬ ‫ده‌پرسن ئایا لێده‌گه‌ڕێن بێته‌وه‌؟ ل‌ه وه‌اڵمدا‬ ‫ده‌ڵێت‪ :‬به‌ڵێ ب�ه‌اڵم ده‌بێت دان ب‌ه واقیعى‬ ‫کوردستاندا بنێت‪.‬‬ ‫ل‌ه رێکه‌وتى (‪)3‬ى ئه‌یلولى (‪)1996‬دا‬ ‫بارزانى ل‌ه کۆنگره‌یه‌کى رۆژنامه‌نوسیدا ک ‌ه‬ ‫رادیۆ و ئاژانسه‌کانى ئیندیپێندێت و بى بى‬ ‫سى و ده‌یلى تیلیگراف و فاینانشیاڵ تایمز‬ ‫و یه‌نى یوزیل و ئاژانسى ئه‌سۆشیه‌تدپرێس و‬ ‫رۆیته‌رز و ئه‌نادۆڵ به‌شدار بوون رایگه‌یاند‬ ‫«ت��ا ئێستا زیاتر ل‌ه (‪ )2000‬ک �ه‌س ل ‌ه‬ ‫یه‌کێتى خ��ۆى داو‌ه ب �‌ه ده‌س���ت���ه‌وه‌‪ ،‬دواى‬ ‫لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کى ساکار ئازاد کراون‪ ،‬هه‌ر‬ ‫ل‌ه ئه‌ندامى مه‌کته‌بى سیاسیه‌و‌ه تا به‌رپرسى‬ ‫عه‌سکه‌رى» ل‌ه هه‌مانکاتدا بارزانى وتى‬ ‫«ل �‌ه دواى (‪)28‬ى ت�ه‌م��م��وزى ئه‌مساڵ‬ ‫زۆر شت گ���ۆڕاوه‌‪ ،‬دواى ئ���ه‌وه‌ى یه‌کێتى‬ ‫هێزى ک��ۆم��ارى ئیسالمى ئێرانى هێنا و‬ ‫(‪)250‬ک��م هاتن‌ه ناو خاکى کوردستانه‌و‌ه‬ ‫و که‌وت‌ه لێدانى هێز‌ه به‌رهه‌ڵستکاره‌کانى‬ ‫کوردستانى ئێران ل‌ه ناوچه‌ى کۆی‌ه گوای ‌ه‬ ‫له‌وان ده‌ده‌ن‪ ،‬که‌چى ل‌ه ژن و منداڵیشیاندا‪،‬‬ ‫ژن و منداڵى واڵته‌که‌یان‪ ،‬خه‌ڵکى گوندى‬ ‫(هه‌رمۆته‌)‪ ،‬جگ‌ه ل�ه‌و‌ه ل‌ه (‪)17‬ى ئابدا‬ ‫توشى گ�ه‌وره‌ت��ری��ن هێرش بوین ل�‌ه الی�ه‌ن‬ ‫یه‌کێتى و ب‌ه پشتیوانى تۆپخانه‌ى ئێران‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫خه‌ستى و قورسیدا یه‌که‌مجار بوو تۆپبارانى‬ ‫وا ببینین‪ ،‬ل‌ه ئاکامدا (‪ )100‬شه‌هید و‬ ‫بریندارماندا و ناوچه‌که‌شمان له‌ده‌ستدا ل ‌ه‬ ‫قه‌سرێ‪ ،‬دواى ئ �ه‌و‌ه زانیمان ک‌ه یه‌کێتى‬ ‫ئه‌یه‌وێت (س�ه‌رى ب�ه‌ردى و ناوچه‌ى گه‌ور‌ه‬ ‫بێژ) بگرن‪ ،‬له‌مالشه‌و‌ه ل‌ه ره‌واندزه‌و‌ه بێن بۆ‬ ‫ناوچه‌ى ب��ارزان و له‌الیه‌کیشه‌و‌ه ل‌ه دۆڵى‬ ‫ئاالنه‌و‌ه هێرش بکه‌ن‪ ،‬وات�‌ه گ��ۆڕى پارتى‬ ‫هه‌ڵبکه‌نن و پارتى بخه‌ن‌ه ناوى و فاتیحه‌ى‬ ‫له‌سه‌ر بخوێنن»‪ .‬ل‌ه درێ��ژه‌ى قسه‌کانیدا‬ ‫بارزانى رایگه‌یاند‪ :‬ل‌ه ترسناکى ئه‌و هه‌ڕه‌ش ‌ه‬ ‫گ�ه‌وره‌ی�ه‌دا یاداشت و نامه‌مان ئاراسته‌ى‬ ‫ئه‌وان‌ه کرد ک‌ه به‌ناو پارێزگارى ل‌ه گه‌لى‬ ‫کورد ده‌که‌ن‪ ،‬سه‌رۆکى ئه‌مریکا و سه‌رۆک‬ ‫وه‌زیرانى به‌ریتانیا و سه‌رۆکى فه‌ڕه‌نسا و‬ ‫سه‌رۆک وه‌زیرانى ئه‌ڵمانیا و هه‌موو ئه‌وانه‌ى‬

‫له‌ناوچه‌که‌دا هاوپه‌یمانن بۆ پارێزگارى‬ ‫کورد‪ ،‬که‌چى هیچ وه‌اڵمیان نه‌داینه‌وه‌‪،‬ئیتر‬ ‫مافى ره‌واى خۆمان‌ه ب‌ه هه‌ر شێوه���یه‌ک بێت‬ ‫به‌رگرى ل‌ه بوونى خۆمان بکه‌ین‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫نامه‌مان بۆ سه‌رۆکه‌کانى ناوچه‌که‌ش نارد‬ ‫له‌وان‌ه سه‌رۆکى عێراق وه‌اڵم��ى داینه‌و‌ه و‬ ‫(ئیسنادى) خۆى راگه‌یاند‪ ،‬ئێمه‌ش سودمان‬ ‫له‌م (ئیسناد)‌ه وه‌رگرت‪.‬‬ ‫ل‌ه (‪)11‬ى ئه‌یلولى هه‌مان ساڵدا بارزانى‬ ‫س�ه‌ردان��ى ق�ه‌اڵدزێ��ى ک��رد و ل‌ه وته‌یه‌کدا‬ ‫رایگه‌یاند «من هیچ کاتێک ل‌ه ئینقیالب‬ ‫چییه‌کان نه‌ترساوم‪ ،‬یه‌کێتى ده‌توانێت وه‌ک‬ ‫رێکخراوێکى سیاسى چاالکى بنوێنێ‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم به‌شێوه‌ى تاقمى چه‌کدارى نابێ ل ‌ه‬ ‫کوردستان بمێنن»‬

‫ویکیلیکس و جه‌زیر ‌ه‬ ‫(‪31‬ى ئاب) ده‌گه‌یه‌نن ‌ه‬ ‫ته‌واوى جیهان‬

‫ب��روس��ک�ه‌ی�ه‌ک��ی دیبلۆماسی ئه‌مریکی‬ ‫ک‌ه ب�ه‌رواره‌ک�ه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه بۆ تشرینی‬ ‫دووه‌می ساڵى (‪ )1996‬ک‌ه ئه‌مریکا له‌و‬ ‫کاته‌و‌ه ل‌ه ملمالنێی نفوسدا بوو له‌گه‌ڵ‬ ‫ئێران‪.‬‬ ‫له‌بروسکه‌که‌دا ه��ات��وو‌ه ک�‌ه پشتگیری‬ ‫ئێرانی زۆر بۆ به‌رهه‌ڵستکارێکی کوردی‬ ‫عێراقی ئه‌و کات (جالل تاڵه‌بانی) هۆیه‌کی‬ ‫سه‌ره‌کی بوو ک‌ه سه‌رۆکی عێراقی ئه‌و‬ ‫ک���ات (ص����دام حسین) ف �ه‌رم��ان��ی دا ب ‌ه‬ ‫هێزه‌کانی ک‌ه بچن‌ه هه‌رێمی کوردستانی‬ ‫عێراقه‌و‌ه ک‌ه له‌سیاده‌ی عێراق ده‌رچوو بوو‬ ‫ل‌ه ساڵی (‪)1991‬ه‌وه‌‪.‬‬ ‫بروسکه‌ک‌ه ل �‌ه س �ه‌ف��اره‌ت��ی ئه‌مریکا ل ‌ه‬ ‫(المالتا ل‌ه پایته‌ختی کازاخستان ) ده‌رچوو‬ ‫بوو‪.‬‬ ‫بروسکه‌ک‌ه باسی ده‌س��ت تێوه‌ردانی ئێران‬ ‫ده‌کات ل‌ه ناوچه‌ک‌ه و رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست‬ ‫و ئاسیای ناوه‌ڕاست‪ ،‬ئه‌مه‌ش هۆیه‌ک‌ه ک ‌ه‬ ‫راس��ت��ی ترسه‌کانی ئه‌مریکا ده‌رده‌خ���ات‬ ‫‌و هه‌روه‌ها بۆ رازی کردنی کازاخستان‬ ‫بۆ یارمه‌تیدان ل‌ه ئیحتوا کردنی نیزامی‬ ‫ئێرانی‪.‬‬ ‫بروسکه‌ک‌ه ده‌ڵێت‌‪ :‬سه‌رکرده‌کانی ئێران‬ ‫ب�ه‌رده‌وام��ن ل‌ه ئیستغالل کردنی خوتبه‌ی‬ ‫هه‌ینی ل�ه‌س�ه‌ر ته‌ئکید ک��ردن �ه‌و‌ه له‌سه‌ر‬

‫ئه‌وه‌ی ک‌ه پێویست‌ه ئێران جیهانی ئیسالمی‬ ‫ب �ه‌رێ��ت ب��ه‌ڕێ��وه‌‪ ،‬ه��ه‌روه‌ه��ا ش��ۆڕش�ه‌ک�ه‌ی‬ ‫بنێرێت بۆ ده‌ره‌و‌ه ‪ .‬بروسکه‌ک‌ه ئه‌و هه‌وڵ ‌ه‬ ‫دیبلۆماسیانه‌ی خست‌ه روو ک‌ه هه‌ندێ‬ ‫سه‌رکرده‌ی ئێرانی وه‌ک جێگری سه‌رۆک‬ ‫کۆمار (حه‌سه‌ن حه‌بیبی) و وه‌زیری ده‌ره‌و‌ه‬ ‫(ع �ه‌ل��ی ئ�ه‌ک��ب�ه‌ر والی���ه‌ت���ی) ک��ردووی��ان � ‌ه‬ ‫ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ی ئ��ێ��ران وه‌ک هێزێکی دوه‌ل��ی‬ ‫سه‌رکه‌وتوو ده‌ربخات‪ ،‬هه‌روه‌ها بروسکه‌ک ‌ه‬ ‫ئه‌و جوڵ‌ه دیبلۆماسیانه‌ی وا وه‌سف کردوو‌ه‬ ‫ک‌ه ناوچه‌که‌ی گڕ پێگرتو‌ه (ناوچه‌که‌ی‬ ‫داگیرساندوه‌)‪.‬‬ ‫ل‌ه به‌ندێکی بروسکه‌که‌دا ل‌ه سه‌ر رۆڵی‬ ‫ئێرانی ناوچه‌یی ده‌ڵێ‪ :‬ئێران به‌رده‌وام‌ه له‌سه‌ر‬ ‫خۆ هه‌ڵقورتاندن ل‌ه کێش‌ه ناوچه‌ییه‌کاندا‪.‬‬ ‫کاتێک ک‌ه هێزێکی س �ه‌رب��ازی ئێرانی‬ ‫س�����ه‌رووی ع��ێ��راق��ی ب��ه‌زان��د ل �‌ه ت��م��ووزی‬ ‫(‪ )1996‬بۆ راوه‌دونانی پارتی دیموکراتی‬ ‫ئێران ‪ ..‬و‌ه یارمه‌تی دانی زۆری سه‌ربازی‬ ‫بۆ یه‌کێک ل‌ه هێز‌ه کوردیه‌کانی عێراق‬ ‫بیانوی دا ب‌ه ده‌ست به‌غداده‌و‌ه ک‌ه جارێکی‬ ‫تر بچێته‌و‌ه س �ه‌رووی عێراق و ببێته‌و‌ه ب ‌ه‬ ‫هه‌ڕه‌ش‌ه بۆ سه‌ر کورده‌کان‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ده‌ڵێت یه‌کێتی نیشتمانی کوردستان‬ ‫ب‌ه سه‌رۆکایه‌تی (جالل تاڵه‌بانی) سه‌رۆک‬ ‫ک��ۆم��اری عێراقی ئێستا ل �‌ه شه‌ڕێکی‬ ‫خوێناویدا بوو له‌گه‌ڵ پارتی دیموکراتی‬ ‫ک��وردس��ت��ان ب�‌ه س�ه‌رۆک��ای�ه‌ت��ی (مه‌سعود‬ ‫بارزانی) ک‌ه یه‌که‌میان ده‌ستی گرت به‌سه‌ر‬ ‫هه‌ولێردا ک‌ه به‌قه‌اڵی بارزانی ناسرا ل‌ه ئابی‬ ‫‪ . 1996‬ک‌ه وای له‌وی تر کرد که‌ل‌ه ناو‬ ‫شار بچێت‌ه ده‌ره‌وه‌ی شار و په‌نا به‌رێت‌ه به‌ر‬ ‫سه‌رۆکی ئه‌وکاتی عێراق (صدام حسین)‬ ‫ک‌ه ئه‌ویش هێزی (حرس جمهوری) نارد‬ ‫ک‌ه ل‌ه ماوه‌ی چه‌ند سه‌عاتێکدا ل‌ه (‪ 30‬ی‬ ‫ئابی ‪ )1996‬شاری هه‌ولێری پاک کرده‌وه‌‬ ‫ل‌ه هێزه‌کانی تاڵه‌بانی ک‌ه یه‌کسه‌ر رای‬ ‫کرد بۆ ئێران ‪.‬‬ ‫ه����ه‌روه‌ه����ا ده‌ڵ����ێ����ت‪ :‬ک���‌ه ک���ات���ی خ��ۆی‬ ‫س�ه‌رۆک��ی ک���وردی ک��ۆچ ک���ردوو (م�ه‌ال‬ ‫م��س��ت�ه‌ف��ا ب���ارزان���ی) ل �ه‌س��اڵ��ى (‪)1970‬‬ ‫رێکه‌وتننامه‌یه‌کی ل �ه‌گ �ه‌ڵ س�ه‌رۆک��ی‬ ‫ع��ێ��راق��ی ک��ۆچ ک���ردوو (ص���دام حسین)‬ ‫م��ۆر ک��رد ک‌ه تیایدا حوکمی زات��ی بۆ‬ ‫کورده‌کان دابین ده‌کرد‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر زوو ئه‌م‬ ‫رێکه‌وتننامه‌ی‌ه هه‌ره‌سی هێنا‪.‬‬

‫سه‌رچاوه‌کان‪:‬‬ ‫‪ /1‬گۆڤارى گواڵن _ زمانحاڵى (پدک)‪ ،‬به‌روار‪ 1996/9/13 :‬ژماره‌‪86 :‬‬ ‫‪ /2‬به‌ڵگه‌نامه‌کانى ویکیلێکس‬ ‫‪http://aljazeera.net/NR/exeres/652773D2-h‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪89CA-41B1-81B7-8FBFC168CFF2.htm?GoogleStatID=9‬‬


‫به‌دواداچوون‬

‫ئاسیا سێڵ نرخی یه‌ک ‌ه (وه‌حده‌) و په‌یوه‌ندی زیاد کرد‬

‫شاره‌زایه‌کی ئابوری‪ :‬نه‌بوونی ملمالنێ وایکردو ‌ه‬ ‫ئاماده‌کار‬ ‫سازان تۆفیق‬

‫ک��ۆم��پ��ان��ی��ای ئ��اس��ی��ا ن��رخ��ی‬ ‫ی��ه‌ک��ه‌ی پ��ه‌ی��وه‌ن��دی (وه‌ح����ده‌)‬ ‫به‌رزده‌کاته‌وه‌ و هاوکات نرخی‬ ‫په‌یوه‌ندیه‌کانیشی گران ده‌کات و‬ ‫کۆڕه‌کیش سودێکی زۆرکه‌م ده‌دات‬ ‫به‌ فرۆشیارانی کارت بۆیه‌ ناچار‬ ‫ده‌ب��ن به‌ زیاتر له‌ نرخی دیاری‬ ‫کراو بیفرۆشن‪ ،‬په‌رله‌مانتارێکیش‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت که‌ زیادکردنی نرخی‬ ‫ک��ارت له‌ ب���ازاڕدا په‌یوه‌ندی به‌‬ ‫وه‌زاره‌ت��ی گواستنه‌وه‌ و گه‌یاندن‬ ‫هه‌یه‌ و شاره‌زایه‌کی ئابوریش‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت پێویسته‌ یاسای‬ ‫مافی به‌کاربه‌ر په‌سه‌ند بکرێت‪.‬‬

‫له‌ سه‌ره‌تای مانگی ره‌مه‌زانه‌وه‌ راسته‌وخۆ‬ ‫فرۆشتنی کارتی ئاسیا رووی له‌ گران‬ ‫بوون کرد و نرخی (‪ )250‬دیناری چووه‌‬ ‫سه‌ر و هاوکات کۆمپانیای ئاسیا سێل له‌‬ ‫رۆژی (‪ )2011/8/17‬له‌ به‌یاننامه‌یه‌کی‬ ‫رۆژن��ام �ه‌وان��ی��دا رای��گ �ه‌ی��ان��د «ل��ی��ژن�ه‌ی‬ ‫لێکۆڵینه‌وه‌ی په‌رله‌مانی عێراقی له‌‬ ‫ک��اروب��اری کۆمپانیاکانی مۆبایل له‌‬ ‫رۆژی (‪ )2011/7/27‬چه‌ند بڕیارێکی‬ ‫ده‌رک����رد س��ه‌ب��اره‌ت ب �ه‌ کۆمپانیاکانی‬ ‫م���ۆب���ای���ل‪ ،‬ل���ه‌ ن���ێ���وان ئ����ه‌و ب���ڕی���اران���ه‌دا‬ ‫ئیجبارکردنی کۆمپانیای ئاسیاسێڵ بوو‬ ‫بۆ گۆڕینی سیستمی ده‌قه‌ بۆ سیستمی‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/31 - 2011/8/22‬‬

‫نرخه‌کان به‌رزبێته‌وه‌‬

‫چرکه‌ بۆ سه‌رجه‌م به‌شداربووه‌کانی»‪.‬‬ ‫هه‌ر له‌و به‌یاننامه‌یه‌دا راگه‌یه‌ندراوه‌ که‌‬ ‫نرخی هه‌ر چرکه‌یه‌ک دوو دیناره‌‪ ،‬له‌‬ ‫ک��ۆی گشتی خوله‌کێک نرخه‌که‌ی‬ ‫ده‌کاته‌ (‪ )120‬دینار ئه‌مه‌ له‌کاتێکدایه‌‬ ‫که‌ پێشتر نرخی په‌یوه‌ندیه‌کان ته‌نها (‪)95‬‬ ‫دینار بوو بۆ هه‌ر خوله‌کێک‪ .‬ئاسیاسێل‬ ‫له‌و به‌یاننامه‌یه‌دا رایده‌گه‌یه‌نێت له‌ رۆژی‬ ‫(‪/21‬ئ������اب) سیستمی چ��رک �ه‌ ک��اری‬ ‫پێده‌کرێت و بۆ هه‌ر به‌شداربویه‌کیش بڕی‬ ‫(‪ )3500‬دینار بااڵنسی ده‌درێتێ‪.‬‬ ‫«ماوه‌ی ساڵێک زیاتره‌ له‌الیه‌ن ده‌سته‌ی‬ ‫راگه‌یاندن و گه‌یاندنی عێراقییه‌وه‌ داوا‬ ‫له‌ کۆمپانیای ئاسیاسێڵ ک��راوه‌ که‌‬ ‫سیستمی ده‌قه‌ بگۆڕێت بۆ سیستمی‬ ‫چرکه‌‪ ،‬به‌اڵم کۆمپانیای ئاسیاسێڵ‬ ‫پ��ێ��ی ب���اش���ب���وو ک����ار ب���ه‌ ه�����ه‌ردوو‬ ‫سیستمه‌که‌ بکات»‪.‬‬ ‫ئ��اس��ی��ا ل��ه‌ ب �ه‌ی��ان �ه‌ک �ه‌دا وت��وی �ه‌ت��ی که‌‬ ‫کۆمپانیاکه‌یان چه‌ند جارێک هه‌وڵیداوه‌‬ ‫له‌ڕێی دادگ��اوه‌ تا به‌شێوه‌ی پێشتر کار‬ ‫بکات‪ ،‬ب�ه‌اڵم ناچار ب��وون که‌ بیگۆڕن‪،‬‬ ‫ه �ه‌ر دوای ئ���ه‌وه‌ی کۆمیسیۆنه‌که‌ له‌‬ ‫(‪/27‬ت���ه‌م���وز) ب��ڕی��اری��دا ک�ه‌ ئاسیا ئه‌و‬ ‫بڕیاره‌ جێبه‌جێ بکات ئه‌و کۆمپانیایه‌‬ ‫نرخی یه‌که‌کانی پ�ه‌ی��وه‌ن��دی (وه‌ح���ده‌)‬ ‫ی له‌ ب���ازاڕدا ک�ه‌م��ک��رده‌وه‌‪ .‬له‌ رۆژی‬ ‫ی �ه‌ک �ه‌م��ی م��ان��گ��ی ره‌م���ه‌زان���ه‌وه‌ نرخی‬ ‫یه‌که‌ی په‌یوه‌ندی (وه‌حده‌) له‌ بازاڕه‌کاندا‬ ‫به‌رزبویه‌وه‌ و بۆ هه‌ر کارتێکی (‪)5000‬‬ ‫دیناری بڕی (‪ )250‬دیناری چووه‌ سه‌ر‪.‬‬

‫له‌وباره‌یه‌وه‌ بریکارێکی فرۆشتنی کارت‬ ‫ئاماژه‌ ب�ه‌وه‌ ده‌ک��ات به‌هۆی که‌مبونی‬ ‫کارته‌وه‌ نرخه‌که‌ی گرانبوه‌‪ ،‬ئاسۆ عه‌لی‪،‬‬ ‫بریکاری فرۆشتنی ک��ارت به‌ (چه‌تر)‬ ‫ی وت‪ :‬له‌ ئێستادا رێژه‌یه‌کی که‌متر له‌‬ ‫جاران کارت ده‌درێت به‌ لقه‌ سه‌ره‌کیه‌کان‪.‬‬ ‫ئ�������ه‌و ب�����ری�����ک�����اره‌ ل �ه‌‬

‫ق��س �ه‌ک��ان��ی��دا‬ ‫باسی له‌وه‌شکرد ماوه‌یه‌ک‬ ‫پێش ئێستا له‌به‌ر زۆری ک��ارت له‌ لقه‌‬ ‫س �ه‌ره‌ک��ی��ی �ه‌ک��ان ن��رخ��ی ه �ه‌رزان��ت��رب��وو‪.‬‬ ‫ب �ه‌ گ��وێ��ره‌ی زان��ی��اری��ی�ه‌ک��ان��ی (چ�ه‌ت��ر)‬ ‫پێشتر یه‌که‌ی په‌یوه‌ندی ئاسیا له‌الی‬ ‫ب��ری��ک��اره‌ک��ان ب��ه‌ (‪ )4650‬دی��ن��ار له‌‬ ‫کۆمپانیایان کڕیوه‌ و ئێستا به‌ (‪)4800‬‬ ‫پێیان ده‌ف��رۆش��رێ��ت‪ ،‬ده‌ستگێڕ و دان �ه‌‬ ‫فرۆشه‌کانیش زانیاریه‌کانی (چه‌تر)‬ ‫پشتڕاست ده‌ک �ه‌ن �ه‌وه‌‪ ،‬نه‌جمه‌دین باقی‪،‬‬ ‫ف���رۆش���ی���اری ک����ارت ل���ه‌ ن���او ب����ازاڕی‬ ‫سلێمانی «له‌ پێشتردا کارتی ئاسیامان‬

‫‪13‬‬

‫ب ‌ه (‪ )4750‬وه‌رده‌گ��رت له‌ بریکاره‌کان‪ ،‬خوله‌که‌وه‌ بۆ چرکه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم زیادکردنی‬ ‫ب��ه‌اڵم ئێستا ب�ه‌ (‪ )4900‬وه‌ری��ده‌گ��ری��ن ن��رخ��ی ک���ارت ل�ه‌ ب����ازاڕدا پ�ه‌ی��وه‌ن��دی ب ‌ه‬ ‫جاری وا هه‌یه‌ به‌ زیاتریش وه‌ریده‌گرین په‌رله‌مانه‌و‌ه نی ‌ه ده‌بێت وه‌زاره‌تی گواستنه‌و‌ه‬ ‫و ئه‌وه‌ش که‌مترین خێری ده‌بێت بۆ ئێم ‌ه و گه‌یاندن داوایه‌ک پێشکه‌شی حکومه‌ت‬ ‫یان ده‌بێت ب ‌ه مایه‌ی خۆی بیفرۆشینه‌وه‌» ب��ک��ات و پ��اش��ان بێت ‌ه پ �ه‌رل �ه‌م��ان»‪ .‬ئه‌و‬ ‫کۆمپانیای کۆڕه‌کیش که‌ نرخی کارتی په‌رله‌مانتار‌ه باسی له‌وه‌شکرد تا ئێستا‬ ‫(‪ )5000‬دیناری له‌الی بریکاره‌کان ب ‌ه ل ‌ه په‌رله‌مان یاسایه‌ک نی ‌ه بۆ پاراستنی‬ ‫(‪ )4900‬دینار‌ه ئه‌مه‌ش دان ‌ه فرۆشه‌کان ئه‌و که‌سانه‌ی گرێبه‌ستیان هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫ن���اچ���ار ده‌ک�����ات ب���ڕی (‪ )5250‬ل ‌ه کۆمپانیاکانی گه‌یاندن‪.‬‬ ‫ب��ۆ وه‌رگ��رت��ن��ی زان��ی��اری ل �ه‌س �ه‌ر ن��رخ و‬ ‫به‌کارهێنه‌ران وه‌ربگرن‪.‬‬ ‫ل����������������ه‌و سیستمی ن��وێ��ی ک��اره‌ک��ان��ی��ان (چ �ه‌ت��ر)‬ ‫چه‌ندین جار په‌یوه‌ندی کرد به‌ به‌رپرسی‬ ‫راگه‌یاندنی کۆمپانیای ئاسیا سێڵه‌و‌ه‬ ‫(که‌ریم مه‌حمود)‪ ،‬ب�ه‌اڵم په‌یوه‌ندییه‌کان‬ ‫دروست نه‌بوو‪ ،‬ئه‌و به‌رپرسه‌ مۆبایله‌که‌ی‬ ‫ب �ه‌ش��ێ��وه‌ی �ه‌ک ل��ێ��ک��ردوه‌ ئ���ه‌و ژم��اران �ه‌ی‬ ‫نه‌یه‌وێت په‌یوه‌ندییه‌کان دروست ناکات‪.‬‬ ‫شاره‌زایه‌کی سیاسه‌تی ئابوریش پێیوای ‌ه‬ ‫نه‌بوونی کێبڕکێ ده‌بێت ‌ه هۆی گرانبوونی‬ ‫نرخ‪ ،‬یونس عه‌لی‪ ،‬مامۆستای زانکۆ و‬ ‫ش���اره‌زای ئ��اب��وری‪ ،‬پێیوایه‌‪« :‬هۆکاری‬ ‫س �ه‌ره‌ک��ی گ��ران��ب��ون��ی ک���ارت و ن���رخ ل ‌ه‬ ‫ب��������اره‌ی��������ه‌و‌ه‬ ‫کۆمپانیاکاندا ئه‌وه‌ی ‌ه ژماره‌یه‌کی که‌م‬ ‫پ�ه‌رل�ه‌م��ان��ت��ارێ��ک��ی عێراقی‬ ‫ئاماژه‌ به‌و‌ه ده‌کات هه‌ر سێ کۆمپانیای کۆمپانیای په‌یوه‌ندی هه‌ی ‌ه و ملمالنێ نی ‌ه‬ ‫م��ۆب��ای��ل پ����اره‌ی ح��ک��وم �ه‌ت ق�����ه‌رزدارن‪ ،‬له‌ نێوان کۆمپانیاکاندا و ئه‌مه‌ش وایکردو‌ه‬ ‫دلێر عه‌بدولقادر‪ ،‬ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نرخه‌کان به‌رزبێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫نوێنه‌رانی عێراق به‌ (چه‌تر)ی راگه‌یاند ئه‌و مامۆستایه‌ی زانکۆ‪ ،‬ئاماژه‌ی به‌وه‌شدا‬ ‫«هه‌رسێ کۆمپانیای کۆڕه‌ک و ئاسیا تۆڕه‌کانی په‌یوه‌ندی ئێستا بوه‌ته‌ پێویستی‬ ‫و زین هه‌ریه‌که‌یان بڕێک پاره‌ قه‌رزدارن و به‌تایبه‌ت له‌ کاتی بۆنه‌کاندا‪ ،‬ئه‌و شاره‌زای ‌ه‬ ‫ده‌بێت بیگه‌ڕێننه‌و‌ه و کۆمپانیای ئاسیاش پێشیوای ‌ه که‌ حکومه‌ت به‌رپرسی یه‌که‌م ‌ه‬ ‫ناچار ک��راو‌ه ب ‌ه گۆڕینی په‌یوه‌ندی ل ‌ه ل �ه‌م کێشه‌یه‌ وت��ی «ه �ه‌م��وو کۆمه‌ڵگ ‌ه‬

‫به‌رپرس ‌ه به‌ پله‌ی یه‌که‌میش حکومه‌ت‬ ‫که‌ ده‌بێت رێگ ‌ه بدات کۆمپانیایتر هه‌بێت‬ ‫و نه‌ک په‌یوه‌ندیکردن له‌الیه‌ن هه‌ندێک‬ ‫کۆمپانیاوه‌ ق��ۆرخ بکرێت و ب ‌ه ئ��اره‌زوی‬ ‫خۆیان نرخ گران بکه‌ن»‪.‬‬ ‫ئ �ه‌و مامۆستایه‌ی زان��ک��ۆ ره‌خ��ن �ه‌ی ل ‌ه‬ ‫شێوه‌ی کاری کۆمپانیاکان گرت و وتی‪:‬‬ ‫کۆمپانیاکان بیر له‌و‌ه ده‌که‌نه‌وه‌ زۆرترین‬ ‫س���ودی���ان ده‌س��ت��ب��ک �ه‌وێ��ت ن���ه‌ک س��ودی‬ ‫به‌رده‌وامیان ده‌ستبکه‌وێت ئه‌مه‌ش زیانی‬ ‫بۆ خه‌ڵک و کۆمپانیاکه‌ش ده‌بێت‪.‬‬ ‫یونس عه‌لی‪ ،‬ب ‌ه پێویستی ده‌بینێت په‌رله‌مان‬ ‫یاسای مافی پاراستنی به‌کاربه‌ر په‌سه‌ند‬ ‫بکات‪ ،‬وت��ی «ئ�ه‌رک��ی په‌رله‌مان ‌ه یاسا‬ ‫دابنێت بۆ پاراستنی مافی خه‌ڵک ل ‌ه‬ ‫زۆربه‌ی واڵتاندا یاسا هه‌ی ‌ه بۆ پاراستنی‬ ‫م��اف��ی ب �ه‌ک��ارب �ه‌ر و ل��ه‌و کۆمپانیایان ‌ه‬ ‫ده‌کۆڵێته‌و‌ه ک ‌ه بێ هۆ نرخ گران ده‌که‌ن و‬ ‫سزایان بۆ داده‌نێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ ل ‌ه عێراق و‬ ‫هه‌رێمی کوردستان نابینرێت»‪.‬‬ ‫ه �ه‌ر ب��ۆ وه‌رگ��رت��ن��ی زان��ی��اری ل�ه‌ ب��اره‌ی‬ ‫گ��ران��ی ن��رخ��ی پ �ه‌ی��وه‌ن��دی ک��ردن��ی��ان ل ‌ه‬ ‫بازاڕه‌کاندا (چه‌تر) له‌ رێگه‌ی ته‌له‌فۆنه‌و‌ه‬ ‫په‌یوه‌ندیکرد ب�ه‌ به‌رپرسی راگه‌یاندنی‬ ‫کۆڕه‌ک تیلیکۆمه‌و‌ه تۆفیق وتی «ده‌بێت‬ ‫بێنه‌ الم بۆ هه‌ولێر ئه‌وکات ‌ه لێدوانتان بۆ‬ ‫ده‌ده‌م و به‌ ته‌له‌فۆن قسه‌ ناکه‌م»‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫(چه‌تر) سه‌ردانی کۆمپانیای ناوبراوی‬ ‫ک��رد و به‌ بیانوی ئ��ه‌وه‌ی رۆژی پشوه‌‬ ‫ل��ێ��دوان��ی ن���ه‌دا وت��ی «ئ��ام��اده‌ن��ی��م هیچ‬ ‫لێدوانێک بده‌م‪ ،‬چونکه‌ ئه‌مڕۆ پشووه‌»‪.‬‬

‫راپۆرتێکى چاودێرى دارایى‪ ،‬گه‌نده‌ڵییه‌کانى سکرتاریه‌تى‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ى خوێندکاران ده‌خاته‌ روو‬ ‫تایبه‌ت‬ ‫چه‌تر‬

‫به‌شى سێیه‌م و کۆتایى‬

‫ل‌ه به‌شى سێیه‌م و کۆتایى ئه‌م به‌دواداچونه‌دا‪،‬‬ ‫دان��ا حه‌سه‌ن ئه‌ندامى پێشوى سکرتاریه‌تى‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ى خوێندکارانى کوردستان‪ ،‬ب‌ه وردى‬ ‫باس ل‌ه ناوه‌رۆکى راپۆرتێکى ده‌زگاى چاودێرى‬ ‫دارای��ى ده‌ک��ات‪ ،‬ک‌ه تایبه‌ت‌ه ب‌ه گه‌نده‌ڵى و‬ ‫دیارنه‌مانى پ��ار‌ه ل‌ه سکرتاریه‌تى کۆمه‌ڵه‌ى‬ ‫خوێندکاران‪ ،‬دانا له‌باره‌ى ئه‌و راپۆرته‌و‌ه ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫کورد ده‌ڵێت ساڵ به‌ساڵ خۆزگه‌م به‌پار‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئێم‌ه له‌ناو سکرتارییه‌تى خوێندکاران رۆژ‬ ‫ل‌ه دواى رۆژ ده‌م��ان وت خۆزگ‌ه به‌دوێنێ‪،‬‬ ‫چونک‌ه تا ده‌هات گه‌نده‌ڵى پار‌ه خواردن زیاتر‬ ‫و به‌ئاشکراتر ده‌ب��وو‪ ،‬هیچ لێپێچینه‌وه‌یه‌ک‬ ‫نه‌ده‌کرا واى لێهاتبوو ئه‌وانه‌ى ک‌ه گه‌نده‌ڵییان‬ ‫ده‌ک���رد گاڵته‌یان ب �‌ه ئه‌قڵى ئێم‌ه ده‌ه���ات‪،‬‬ ‫رۆژێکیان یه‌کێک له‌و براده‌ران‌ه پێی وتم «من‬ ‫هیچم نه‌بوو ئێستا هه‌موو شتێکم هه‌یه‌‪ ،‬تۆش‬ ‫بڕۆ بۆخۆت بیخولێنه‌وه‌» یه‌کێتى پیاوى وه‌کو‬ ‫منى ده‌وێت‪ .‬هه‌ر له‌و باره‌یه‌و‌ه دانا وتى‪ :‬لیژنه‌ى‬ ‫ده‌زگاى چاودێرى دارایی هات وردبینیان کرد‬ ‫و فه‌زیحه‌ى دیار نه‌مانى پاره‌ى ئاشکرا کرد‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم ئێم‌ه نه‌مان بینى ل‌ه گ��وڵ کاڵتریان‬

‫پێ بوترێت‪ ،‬له‌الپه‌ر‌ه (‪)3‬ى راپۆرتى ده‌زگاى‬ ‫چاودێرى دارای��ى خاڵى (‪ )5‬ده‌ڵێت «هه‌ندێ‬ ‫مانگ پاره‌ى ماو‌ه ده‌گات‌ه (‪ )11‬ملیۆن دینار‬ ‫له‌سه‌روى نه‌سری‌ه و پێشینه‌کان به‌بێ پالن خه‌رج‬ ‫ده‌کرێت»‪ ،‬به‌اڵم یه‌ک ئه‌ندام سکرتارییه‌ت‬ ‫ن �ه‌ی��ده‌زان��ى چ��ۆن س��ه‌رف ده‌ک��رێ��ت‪ ،‬خاڵێکى‬ ‫ت��رى ئ�ه‌و راپ��ۆرت�‌ه ک‌ه ده‌ری��ده‌خ��ات مه‌کته‌بى‬ ‫ڕێکخراوه‌کان ده‌ستیان وه‌رداو‌ه ل‌ه کاروبارى‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ى خوێندکاران له‌هه‌مان الپ���ه‌ڕ‌ه و‬ ‫ل‌ه خاڵى ژم��ار‌ه (‪)6‬دا ده‌ڵێت «زۆر جار له‌‬ ‫به‌شى ژمێریارى مه‌کته‌بى رێکخراوه‌کان به‌بێ‬ ‫ئاگادارى سکرتارییه‌تى خوێندکاران پار‌ه خه‌رج‬ ‫کراو‌ه و دواتر له‌کاتى نه‌سرییه‌ى مانگان‌ه داوا له‌‬ ‫خه‌زنه‌دارى خوێندکاران کراو‌ه ک‌ه (وه‌صڵ)یان‬ ‫بدرێتێ و پاره‌که‌یان ل‌ه نه‌سرییه‌ى خوێندکاران‬ ‫بڕیوه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش پێچه‌وانه‌ى رێنمایی‌ه داراییه‌کانه‌‬ ‫و پێویست‌ه نه‌سرییه‌ى ت�ه‌رخ��ان ک��راو ب‌ه کۆ‬ ‫بچێت‌ه خه‌زنه‌ى کۆمه‌ڵه‌ى خوێندکارانه‌وه‌»‪،‬‬ ‫ک‌ه ئێمه‌ش قسه‌مان ده‌ک��رد جارێک پێیان‬ ‫ده‌وتین ئێو‌ه ریفۆرمن‪ ،‬جارێ ده‌یان وت ئێوه‌‬ ‫کۆسره‌تین ده‌تانه‌وێت کێش‌ه دروست بکه‌ن‪ ،‬کار‬ ‫گه‌یشتبو‌ه ئه‌وه‌ى ک‌ه وه‌سڵیشیان پڕ ده‌کرده‌وه‌‬ ‫زۆر به‌الیانه‌و‌ه گرنگ نه‌بوو هه‌ڵه‌ى تێدا بکه‌ن‪،‬‬ ‫چونک‌ه ده‌یانزانى که‌س لێیان ناپرسێته‌وه‌‪.‬‬ ‫دان���ا ح �ه‌س �ه‌ن ل��ه‌م ب���ه‌دواداچ���ون���ه‌ى (چ�ه‌ت��ر)‬ ‫دا ب���ه‌رده‌وام ب��اس ل‌ه زۆرب���ه‌ى ورده‌ک���ارى ناو‬

‫راپ��ۆرت �ه‌ک �ه‌ى چ��اودێ��رى دارای����ى ده‌ک���ات و‬ ‫ده‌ڵێت‪ :‬وه‌ک ل‌ه الپ �ه‌ڕ‌ه (‪ )4‬خاڵى (‪)10‬دا‬ ‫هاتوو‌ه «وه‌سڵه‌کان خۆیان بڕیان کردوه‌ته‌وه‌‬ ‫ک‌ه پاره‌ى هه‌موو ئه‌و وه‌سااڵنه‌ى وای‌ه ده‌کاته‌‬ ‫(‪ )1898000‬دینار نمونه‌ى ئه‌و وه‌ساڵنه‌‪:‬‬ ‫‪ /1‬دروس��ت کردنى سویچى لۆکه‌ر (‪)13‬‬ ‫دانه‌ى ب‌ه (‪)6000‬ه‌‪ ،‬کردویان‌ه ب‌ه (‪)60000‬‬ ‫هه‌زار دینار‪.‬‬ ‫‪ /2‬خواردنى که‌باب (‪ )16‬شیش هه‌ر شیشى‬ ‫ب‌ه (‪ )1500‬دینار‪ ،‬کردویان‌ه ب‌ه (‪)90000‬‬ ‫هه‌زار دینار‪.‬‬ ‫‪ /3‬کڕینى ش��اور ی �ه‌ک دان �‌ه ب�‌ه (‪)6000‬‬ ‫کردویان‌ه ب‌ه (‪ )68000‬دینار‪ ،‬له‌هه‌مان الپه‌ڕه‌‬ ‫و ل‌ه خاڵى ژمار‌ه (‪)12‬دا نوسراوه‌‪ .‬ته‌نها له‌‬ ‫ماوه‌ى مانگێکدا پاره‌یه‌کى زۆر سه‌رف کراوه‌‬ ‫ک‌ه پێویست‌ه به‌دواداچونى بۆ بکریت بۆ نمونه‌‪:‬‬ ‫‪ /1‬ب‌ه مه‌به‌ستى هاوکارى (‪ )6365000‬دینار‬ ‫‪ /2‬بۆ سوته‌‌مه‌نى (‪ )2714000‬دینار‬ ‫‪ /3‬بۆ میواندارى (‪ )2545000‬دینار‬ ‫‪ /4‬چاکردنى ئۆتۆمبێل (‪ )3995000‬دینار‬ ‫ئه‌م هه‌موو پاره‌ی‌ه له‌یه‌ک مانگدا سه‌رف کراوه‌‪،‬‬ ‫ل‌ه کاتێکدا نه‌سریه‌ى یه‌ک لق بۆ مانگێک‬ ‫ته‌نها یه‌ک ملیۆن دینار بوو‪ ،‬ل‌ه الپه‌ڕ‌ه (‪)5‬‬ ‫خاڵى (‪)13‬دا ده‌ڵێت ب‌ه بڕى (‪)1140000‬‬ ‫دی��ن��ار هه‌شت قه‌نه‌ف‌ه ل �ه‌الی �ه‌ن به‌ڕێزێکه‌وه‌‬ ‫کڕدراوه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌هیچ جۆریک ئه‌م قه‌نه‌فانه‌‬

‫ن‌ه (ادخال کراون و ن‌ه اخراج)‪ ،‬ب‌ه کورتییه‌که‌ى‬ ‫دیار نییه‌‪ ،‬ل‌ه الپه‌ر‌ه (‪ )6‬خاڵى (‪)21‬دا نوسراو‌ه‬ ‫(‪ )2‬ن�ه‌ف�ه‌ر ک�ه‌ب��اب ب�‌ه (‪ )70500‬دینار‪،‬‬ ‫ته‌سه‌وڕ ناکه‌م ل‌ه واشنتۆن که‌باب به‌و نرخه‌‬ ‫بێت‪ ،‬هه‌ر له‌هه‌مان الپه‌ڕ‌ه خاڵى ژمار‌ه (‪)23‬‬ ‫ده‌ڵێت مه‌کته‌بى سکرتارییه‌ت بڕیارى دابوو که‌‬ ‫له‌یه‌ک مانگدا دوو جار رۆژنامه‌ى گۆڕان‬ ‫ده‌ربچێت‪ ،‬به‌اڵم له‌مانگى (‪)2007/9‬ه‌و‌ه تا‬ ‫حوزه‌یرانى (‪ )2008‬ک‌ه ده‌کات‌ه (‪ )10‬مانگ‬ ‫ته‌نها (‪ )9‬ژماره‌ى رۆژنامه‌ک‌ه ده‌رک��راو‌ه که‌‬ ‫بۆ هه‌رمانگێک (‪ )6000000‬دینار ته‌رخان‬ ‫ک���راو‌ه و به‌شى راگ�ه‌ی��ان��دن (‪)60000000‬‬ ‫دینارى وه‌رگرتوو‌ه بۆ زانیارى زیاتر ژماره‌کانى‬ ‫ک‌ه ده‌رک���راو‌ه به‌تیراژى که‌متر ل‌ه (‪)5000‬‬ ‫ه���ه‌زار دان���‌ه چ��اپ ک���راو‌ه و ره‌ن��گ��اوڕه‌ن��گ‬ ‫نه‌بوو‌ه وه‌ک ل‌ه پسووله‌یه‌کى ئاماده‌کراوى‬ ‫چاپخانه‌ک‌ه ئاماده‌ى کردو‌ه نرخى چاپکردنه‌که‌‬ ‫ده‌رده‌که‌وێت ک‌ه ل‌ه (‪)2007/11/12‬دا به‌بڕى‬ ‫(‪ )2300000‬دینار ژماره‌ى په‌ڕه‌کانى (‪)12‬‬ ‫الپه‌ڕه‌ی‌ه و به‌تیراژى (‪ )10650‬دانه‌‪ ،‬هه‌ر له‌م‬ ‫مانگانه‌دا چاپخانه‌ى کوردستان داواى قه‌رز له‌‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ى خوێندکاران ده‌کات ک‌ه رۆژنامه‌ى‬ ‫گۆڕانى چاپ کردو‌ه و پاره‌ى پێ نه‌دراوه‌‪.‬‬ ‫جگ‌ه له‌مه‌ش فه‌زیحه‌یه‌کى تر ئ�ه‌وه‌ب��وو که‌‬ ‫به‌شى راگه‌یاندن خۆیان وه‌صڵى قه‌بزیان هه‌بوو‬ ‫وه‌ک ل�‌ه الپ���ه‌ڕ‌ه (‪ )7‬خاڵى (‪)2‬دا ده‌ڵێت‬

‫«به‌شى راگه‌یاندن خۆیان ل‌ه ده‌زگاى چاودێرى‬ ‫دارای��ی پسوڵه‌ى پار‌ه وه‌رگرتنیان مۆر کردوه‌‬ ‫له‌الى پارت و الیه‌ن‌ه سیاسیه‌کان پ��اره‌ى پێ‬ ‫وه‌رده‌گ��رن بێ ئ �ه‌وه‌ى ئه‌و پارانه‌ى وه‌ریده‌گرن‬ ‫ل �‌ه ت��ۆم��ارگ �ه‌ک��ان��ى ژم��ێ��ری��ارى ک��ۆم�ه‌ڵ�ه‌ى‬ ‫خوێندکاران ده‌ربکه‌وێت و دیار نیی‌ه چه‌ند‌ه و‬ ‫چۆن خه‌رج کراو‌ه و بۆ کام مه‌به‌ست خه‌رجى‬ ‫له‌سه‌ر کراو‌ه ک‌ه پێویست بوو وه‌ک داهات له‌‬ ‫تۆماره‌کانى ژمێریاریدا ده‌ربکه‌وتایه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫یه‌کێکى تر‌ه له‌سه‌ر پێچی‌ه داراییه‌کان پێویسته‌‬ ‫به‌دواداچوونى بۆ بکرێت»‪ .‬به‌اڵم ئه‌وه‌ى جێگه‌ى‬ ‫داخ‌ه به‌دواداچونى بۆ نه‌کراو‌ه له‌الپه‌ڕ‌ه (‪)6‬‬

‫خاڵى (‪)18‬دا ده‌ڵێت «ب��ڕى (‪)13400000‬‬ ‫دینار سه‌رف کراو‌ه بۆ گه‌شتوگوزارى سنورى‬ ‫لقێک به‌پێی چ��وار پسوڵه‌ى خ�ه‌رج و به‌بێ‬ ‫ئه‌وه‌ى ژمار‌ه و ناوى شۆفێرى پاس وه‌رگیرابێت‬ ‫یان هیچ نه‌بێت شۆفێره‌کان ئیمزاى وه‌رگرتنى‬ ‫پاره‌یان کردبێت‪ ،‬ئه‌مان‌ه چه‌ند نمونه‌یه‌کى زۆر‬ ‫زه‌قى ناو راپۆرته‌که‌ن‪ ،‬س �ه‌ره‌ڕاى ئه‌و هه‌موو‬ ‫گه‌نده‌ڵى و خراپه‌کارییه‌ى ک‌ه هه‌بوو سه‌ره‌نجام‬ ‫ب‌ه بڕیارێکى دیکتاتۆران‌ه و دوور ل‌ه هه‌موو‬ ‫به‌ها دیموکراسییه‌کان ب‌ه بڕیارێکى مه‌کته‌بى‬ ‫سیاسى (ى‪.‬ن‪.‬ک) ت �ه‌ڕ و وش��ک پێکه‌و‬ ‫سوتێنرا‪.‬‬

‫له‌م گۆشه‌یه‌دا هه‌رجار‌ه و زانیارییه‌کی پزیشکی له‌الیه‌ن پزیشکێکی پسپۆڕه‌وه ده‌خرێته‌ڕوو‌‬

‫زانیاری پزیشکی‬

‫هۆی دروستبوونی به‌ردی گورچیله‌‪ ،‬به‌اڵم تا‬ ‫ئێستا نه‌سه‌لمێنراوه‌ که‌ کۆبوونه‌وه‌ی ره‌مڵی‬ ‫گورچیله‌ ده‌بێته‌ هۆی دروستبوونی به‌رد‪.‬‬ ‫نیشانه‌کانی‪:‬‬ ‫نیشانه‌کانی بریتین له‌ ئ��ازاری گورچیله‌ و‬ ‫پشت و بوونی خوێن له‌کاتی جواڵنی به‌رده‌که‌‬ ‫به‌تایبه‌ت که‌سێک ب���ه‌ڕۆژوو بێت ئ��او که‌م‬ ‫د‪ .‬عیزه‌دین خالید‬ ‫بخوات زیاتر نیشانه‌کانی ده‌رده‌که‌وێت‪.‬‬ ‫هۆکاره‌کانی‪:‬‬ ‫دروستبوونی به‌ردی گورچیله‌ چه‌ند‬ ‫به‌ردی گورچیله‌‪:‬‬ ‫هۆکارێکی هه‌یه‌ له‌وانه‌‪:‬‬ ‫بریتیه‌ له‌ کۆبوونه‌وه‌ی خوێی زیاده‌ و پڕۆتین ی���ه‌ک���ه‌م‪ /‬ه���ۆک���اری ب���ۆم���اوه‌ی���ی زۆرت���ری���ن‬ ‫و زی���اده‌ی هه‌ندێک م���اده‌ی ت��ر ک�ه‌ ده‌بێته‌ کاریگه‌ری هه‌یه‌ که‌ زۆرج���ار باوانیان ئه‌م‬

‫به‌ردی گورچیله‌‬

‫نه‌خۆشیه‌یان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫دووه‌م‪ /‬ج���ۆری خ����واردن ک��اری��گ �ه‌ری هه‌ی ‌ه‬ ‫به‌تایبه‌ت گۆشتی ئاژه‌ڵ و گۆشتی مریشک‬ ‫و پڕۆتینات جۆری ئه‌و ئاوه‌ی ده‌خورێت وه‌ هه‌ر‬ ‫خواردنێکیتر که‌ زیاد له‌ پێویست به‌کاربێت‪.‬‬ ‫سێیه‌م‪ /‬که‌ش و هه‌واش به‌ راده‌یه‌ک کاریگه‌ری‬ ‫ده‌بێت به‌تایبه‌ت گه‌رما و خۆڵبارین‪.‬‬ ‫زۆرجار باس ده‌کرێت شیر و ته‌ماته‌ و په‌تاته‌‬ ‫و هه‌ندێک خۆراکیتر به‌رد دروست ده‌کات‪،‬‬ ‫ب����ه‌اڵم ه �ه‌ن��دێ��ک��ج��ار ل �ه‌ک��ات��ی ن��ه‌خ��واردن��ی‬ ‫ئه‌مانه‌شدا به‌رد دروست ده‌بێت بۆیه‌ له‌کاتی‬ ‫دیاریکردنی جۆری به‌رده‌که‌ و رێژه‌ و جۆری‬ ‫خوێکه‌ ده‌توانین پارێز دابنێین‪.‬‬

‫خۆپاراستن‪:‬‬ ‫بڕی ئه‌و ئاوه‌ی ده‌خورێت زیاد بکرێت به‌تایبه‌ت‬ ‫له‌ شه‌ودا‪ ،‬چونکه‌ له‌ شه‌ودا خوێیه‌کان ده‌نیشێن‬ ‫له‌ گورچیله‌دا و ته‌رکیزی ترشی ئه‌مینی زیاد‬ ‫ده‌کات و به‌رد دروست ده‌کات‪ ،‬بۆیه‌ پێویسته‌‬ ‫پێش خه‌وتن دوو بتڵ زیاتر ئ��او بخورێت له‌‬ ‫شه‌ویشدا ئاوی تر بخورێت و گۆشتی ئاژه‌ڵ‬ ‫که‌متر بخورێت به‌ راده‌یه‌ک له‌ هه‌فته‌یه‌کدا‬ ‫دووج���ار زیاتر نه‌بێت ب��ڕی خ��وێ بۆ چێشت‬ ‫ئاسایه‌‪ ،‬به‌اڵم باشتره‌ بۆ زه‌اڵته‌ و شتیتر زیاد‬ ‫نه‌کرێت و خ��واردن��ی ئ��اوی لیمۆ و پرته‌قاڵ‬ ‫و سندی زۆر پێویسته‌ به‌تایبه‌ت دوای نان‬ ‫خواردن بۆ دروستنه‌بوونی به‌ردی گورچیله‌‪.‬‬

‫چاره‌سه‌ر‪:‬‬ ‫ب�ه‌ رێ���ژه‌ی ل�ه‌ (‪ )%70‬ب�ه‌ ده‌رم���ان الده‌ب��رێ��ت‬ ‫ب�ه‌ت��ای��ب�ه‌ت ئ �ه‌گ �ه‌ر ب��ه‌رده‌ک��ه‌ بچوکبێت یان‬ ‫ش��ک��ان��دن��ی ب �ه‌ ل �ه‌ی��زه‌ر و وردک���ردن���ی‪ ،‬ب �ه‌اڵم‬ ‫ئه‌گه‌ر له‌ (‪ )15‬ملم زیاتر بوو ئه‌وا به‌ نازور‬ ‫و به‌ به‌کارهێنانی ئامێرێک که‌ به‌رده‌که‌‬ ‫ده‌شکێنرێت ده‌رده‌هێنێت و چاره‌سه‌ر ده‌کرێت‬ ‫وه‌ ئ �ه‌گ �ه‌ر ب���ه‌م رێ��گ�ه‌ی��ان�ه‌ چ���اره‌س���ه‌ر ن�ه‌ک��را‬ ‫نه‌شته‌رگه‌ری بۆ ده‌کرێت‪.‬‬ ‫ئێستا زۆربه‌ی نه‌خۆشه‌کان له‌ شاری سلێمانی‬ ‫به‌ نازوور چاره‌سه‌ریان بۆ ده‌کرێت و ئامێری‬ ‫پێشکه‌وتوومان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ئاماده‌کردنی‪ :‬سازان تۆفیق‬


‫کرێکاران خانه‌نشینی ده‌یانگرێته‌وه‌‬

‫کراوه‌‬

‫«ئه‌وه‌ی ل ‌ه که‌رتی تایبه‌ت کار بکات وا‬ ‫هه‌ست ده‌کات بێکاره‌»‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/31‬‬ ‫‪- 2011/8/22‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪14‬‬

‫ئاماده‌کار‬

‫سازان تۆفیق‬ ‫کرێکاران و فه‌رمانبه‌رانی که‌رتی‬ ‫تایبه‌ت خۆیان به‌ سته‌م لێکراو‬ ‫ده‌زانن‪ ،‬ئه‌ندام په‌رله‌مانێکیش‬ ‫ده‌ڵێت یاسای خانه‌نشینی‬ ‫و ده‌سته‌به‌ری کۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫به‌مزوانه‌ ده‌خرێته‌ ده‌نگدانه‌وه‌ و‬ ‫مامۆستایه‌کی زانکۆش ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫هه‌ر یاسایه‌ک له‌ به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫ده‌سه‌اڵت بێت زوو جێبه‌جێ‬ ‫ده‌کرێت و پێشیوایه‌ ئه‌وه‌ی‬ ‫له‌ که‌رتی تایبه‌ت کار بکات‬ ‫واده‌زانێت بێکاره‌‪.‬‬

‫س��اڵ��ی راب�����ردوو ح��ک��وم�ه‌ت��ی ه�ه‌رێ��م��ی‬ ‫کوردستان بڕیاریدا یاسای خانه‌نشینی و‬ ‫ده‌سته‌به‌ری کۆمه‌اڵیه‌تی هه‌موار بکات‪،‬‬ ‫ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ی ک��رێ��ک��اران و کارمه‌ندانی‬ ‫که‌رتی تایبه‌تیش بگرێته‌وه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم ئه‌و‬ ‫یاسایه‌ تا ئێستا له‌ په‌رله‌مانه‌ و ده‌نگی‬ ‫له‌ سه‌ر نه‌دراوه‌‪.‬‬ ‫محه‌مه‌د ره‌زا‪ ،‬وه‌ستای کاشی‪ ،‬پێیوایه‌‬ ‫ح��ک��وم �ه‌ت ه �ه‌رگ��ی��ز ل���ه‌گ���ه‌ڵ چینی‬ ‫ه����ه‌ژاران����دا ن��ی��ی�ه‌ و وت����ی‪ :‬ح��ک��وم�ه‌ت‬ ‫هه‌میشه‌ پشتی ل�ه‌ ه����ه‌ژاران ک���ردوه‌ و‬ ‫له‌گه‌ڵ سه‌رمایه‌داره‌کان ده‌ستیان تێکه‌ڵ‬ ‫کردوه‌ و هیچ گوێ به‌ ه�ه‌ژاران ناده‌ن‪.‬‬ ‫ئ���ه‌و وه‌س��ت��ای ک��اش��ی�ه‌ ل �ه‌ قسه‌کانیدا‬ ‫گله‌یی ئ���ه‌وه‌ی ده‌ک���رد ک� ‌ه هیچ پاشه‌‬ ‫رۆژێکیان نیه‌ وتی‪ :‬ئه‌و هه‌موو هه‌وڵ‬ ‫و ماندوبونه‌مان به‌ هه‌ده‌ر ده‌ڕوات و پاش‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی ت��وان��ای ک��ارم��ان نامێنێت هیچ‬ ‫گره‌نتیه‌کی ژیانمان نیه‌ و تا ئێستاش‬ ‫ح��ک��وم �ه‌ت ه��اوک��اری��ی �ه‌ک��ی ب��ۆ داب��ی��ن‬ ‫نه‌کردوین‪.‬‬ ‫ل �ه‌وب��اره‌ی �ه‌وه‌ وه‌زاره‌ت����ی ک��اروک��اروب��اری‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تیش رایده‌گه‌یه‌نێت چاوه‌ڕوانی‬

‫‪n‬‬

‫ه و سبه‌ینێیان نادیار‬ ‫داهاتی بژێوی ئه‌مڕۆیان به‌مشێوه‌یه‌ی ‌‬

‫پ �ه‌س �ه‌ن��د ک���ردن���ی ی��اس��اک��ه‌ن ل��ه‌الی��ه‌ن‬ ‫په‌رله‌مانه‌وه‌‪ ،‬عه‌باس ئه‌کره‌م‪ ،‬به‌رپرسی‬ ‫راگه‌یاندنی وه‌زاره‌ت����ی ک��اروک��اروب��اری‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬له‌ لێدوانێکیدا بۆ (چه‌تر)‬ ‫وتی «ساڵی رابردوو یاسای خانه‌نشینی‬ ‫له‌ وه‌زاره‌ت هه‌موار کرایه‌وه‌ و دواتر ره‌وانه‌ی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی وه‌زی��ران کرا و پاشان نێردرا‬ ‫بۆ په‌رله‌مانی کوردستان بۆ گفتوگۆ و‬ ‫ئێمه‌ش چاوه‌ڕێی په‌سه‌ندکردنی ده‌که‌ین‬ ‫و پ��اش ده‌رچ��ون��ی رێنماییه‌کان کاری‬ ‫پێده‌کرێت»‪.‬‬ ‫ناوبراو باسی له‌ پ��رۆژه‌ یاساکه‌ش کرد‬ ‫و وت��ی‪ :‬پ���رۆژه‌ یاساکه‌ بریتیه‌ ل �ه‌وه‌ی‬ ‫ک��رێ��ک��اران��ی ک �ه‌رت��ی ت��ای��ب�ه‌ت ه�ه‌م��ان‬ ‫ئیمتیازاتی کرێکاران و فه‌رمانبه‌رانی‬ ‫که‌رتی گشتیان پێبدرێت له‌ خانه‌نشینی‬ ‫هه‌ر ئیمتیازێکیتر و هه‌ر کرێکارێک‬

‫س �ه‌ره‌ت��ا ده‌ب��ێ��ت خ��ۆی ت��ۆم��ار بکات له‌‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی به‌کارخستن‪.‬‬ ‫ئه‌م یاسایه‌ له‌ پێشتریشدا هه‌بوه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ک���ارا ن �ه‌ک��راوه‌ و ک��رێ��ک��اران��ی که‌رتی‬ ‫ت��ای��ب�ه‌ت ئ��ام��اده‌ن �ه‌ب��وون خ��ۆی��ان ت��ۆم��ار‬ ‫بکه‌ن به‌و ته‌ی په‌رله‌مانتارێکیش «له‌‬ ‫راب��ردوودا له‌ دهۆک ته‌نیا چوار که‌س‬ ‫خۆی تۆماکردوه‌« بۆ ئه‌وه‌ی جێبه‌جێ‬ ‫بکرێت و خه‌ڵک متمانه‌ی به‌و یاسایه‌‬ ‫دروس��ت ببێت بۆیه‌ ره‌وان���ه‌ی په‌رله‌مان‬ ‫کراوه‌ته‌وه‌ تا هه‌موار بکرێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌و پرۆژه‌‬ ‫یاسایه‌ که‌ ئێستا له‌ په‌رله‌ماندایه‌ چه‌ند‬ ‫بڕگه‌یه‌کی بۆ زیاد کراوه‌ له‌وه‌ی پێشتر و‬ ‫تیایدا سزا دانراوه‌ بۆ خاوه‌نکار له‌ کاتی‬ ‫ئاگادارنه‌کردنه‌وه‌ی کرێکاره‌کانیان بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی بڕێک له‌ موچه‌که‌یان ببڕدرێت‬ ‫بۆ خانه‌نشینیان‪.‬‬

‫فۆتۆ‪ :‬فه‌رزین حه‌سه‌ن‬ ‫ک��رێ��ک��اران��ی��ش پ��ێ��ی��ان��وای �ه‌ ح��ک��وم �ه‌ت‬ ‫خه‌مخۆریان نیه‌‪ ،‬محه‌مه‌د نادر‪ ،‬ماوه‌ی‬ ‫(‪ )12‬ساڵه‌ کرێکاری ده‌ک��ات بێزاری‬ ‫خۆی له‌ خراپی بژێوی ژیانی ده‌ربڕی و‬ ‫به‌ (چه‌تر)ی وت‪ :‬له‌و ماوه‌ زۆره‌دا جگه‌‬ ‫له‌وه‌ی بۆ کرێ خانوو و پێویستیه‌کانی‬ ‫ماڵ خه‌رجی ده‌که‌م هیچ پاشه‌که‌وتێکم‬ ‫نیه‌ و هیچ هاوکارییه‌کم نیه‌ حکومه‌تیش‬ ‫ئه‌گه‌ر خه‌مخۆری ئێمه‌ بوایه‌ بڕێک‬ ‫موچه‌ی مانگانه‌ی بۆ ده‌بڕینه‌وه‌‪.‬‬ ‫ژمێریارێکیش ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌کات ئه‌گه‌ر‬ ‫حکومه‌ت گره‌نتی ژیانیان بکات بیر له‌‬ ‫دامه‌زراندن ناکه‌نه‌وه‌ و له‌وباره‌یه‌وه‌ سانا‬ ‫عه‌بدولکه‌ریم‪ ،‬ژمێریار له‌ که‌رتی تایبه‌ت‬ ‫وت��ی «ک���ارک���ردن ل �ه‌ ک �ه‌رت��ی تایبه‌ت‬ ‫گره‌نتی نیه‌ بۆیه‌ بیر ل�ه‌ دام �ه‌زران��دن‬ ‫ده‌که‌ینه‌وه‌ و پێشموایه‌ ئه‌گه‌ر حکومه‌ت‬

‫یاسایه‌کی گونجاوی هه‌بێت خه‌ڵک بیر‬ ‫له‌ دامه‌زراندن ناکاته‌وه‌»‪.‬‬ ‫ئه‌ندامێکی په‌رله‌مانی کوردستانیش‬ ‫ئ��ام��اژه‌ ب �ه‌وه‌ ده‌ک��ات م��اوه‌ی دوو ساڵه‌‬ ‫په‌رله‌مان و وه‌زاره‌ت و سه‌ندیکا چه‌ندین‬ ‫وۆرکشۆپیان ئه‌نجامداوه‌ بۆ هه‌موارکردنی‬ ‫ی��اس��اک �ه‌ ل���ه‌وب���اره‌ی���ه‌وه‌ ع �ه‌ب��دول��س �ه‌الم‬ ‫به‌رواری‪ ،‬ئه‌ندامی په‌رله‌مانی کوردستان‬ ‫له‌ لێدوانێکیدا بۆ (چه‌تر) وتی «به‌پێی‬ ‫یاساکه‌ ژنان له‌ ته‌مه‌نی (‪ )55‬ساڵیدا و‬ ‫پیاوان له‌ ته‌مه‌نی (‪ )60‬ساڵیدا خانه‌نشین‬ ‫ده‌کرێن‪ ،‬به‌اڵم به‌ مه‌رجێک خۆیان تۆمار‬ ‫کردبێت و ب �ه‌وج��ۆره‌ ل�ه‌ مانگێکدا له‌‬ ‫(‪)%4‬ی موچه‌که‌ی ده‌بڕدرێت و ئه‌گه‌ر‬ ‫گه‌یشتبونه‌ ئه‌و ته‌مه‌نه‌ دیاریکراوانه‌ و‬ ‫(‪ )20‬ساڵیش خزمه‌تیان نه‌بوو به‌ هه‌مان‬ ‫شێوه‌ خانه‌نشین ده‌کرێن و له‌ یاساکه‌دا‬

‫بیمه‌ی ته‌ندروستیش دابینکراوه‌ و بیمه‌ی‬ ‫بێکاریش خراوه‌ته‌ ناو یاساکه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ئه‌و ئه‌ندامه‌ی په‌رله‌مان باسی له‌وه‌شکرد‬ ‫ل �ه‌ داه��ات��وی �ه‌ک��ی ن��زی��ک��دا ی��اس��اک�ه‌ له‌‬ ‫په‌رله‌مان ده‌نگی له‌سه‌ر ده‌درێ���ت وتی‬ ‫«پاش ئه‌وه‌ی ماوه‌یه‌کی زۆر چاوه‌ڕێی‬ ‫وه‌اڵمی حکومه‌تمان کرد ئێستا ئاماده‌یه‌‬ ‫بۆ ده‌نگدان و پێده‌چێت له‌ مانگی نۆدا‬ ‫ده‌نگی له‌سه‌ر بدرێت»‪.‬‬ ‫ن���اوب���راو ئ���ام���اژه‌ی ب���ه‌وه‌ش���دا ب���ۆ ئ �ه‌و‬ ‫کرێکارانه‌ش که‌ خۆیان تۆمارنه‌کردوه‌‬ ‫ده‌چنه‌ چوارچێوه‌ی یاسای چاودێری‬ ‫خێزانه‌وه‌ وتی «ئه‌و کرێکارانه‌ی خۆیان‬ ‫تۆمارنه‌کردوه‌ و توانای کاریان نه‌ماوه‌‬ ‫موچه‌ی چاودێری خێزان ده‌یانگرێته‌وه‌‬ ‫که‌ بڕه‌که‌ی (‪ )150‬هه‌زاره‌»‪.‬‬ ‫له‌مجۆره‌ یاسایه‌ له‌ زۆربه‌ی واڵتان هه‌یه‌‬ ‫پێشتریش له‌ هه‌رێمی کوردستاندا هه‌بووه‌‪،‬‬ ‫مامۆستایه‌کی زانکۆش پێیوایه‌ ده‌سه‌اڵت‬ ‫هه‌میشه‌ گرنگی به‌و یاسانه‌ ده‌دات که‌‬ ‫له‌ ب �ه‌رژه‌وه‌ن��دی خۆیه‌تی و له‌وباره‌یه‌وه‌‬ ‫د‪.‬محه‌مه‌د ره‌ئ��وف‪ ،‬مامۆستای زانکۆ‪،‬‬ ‫وت��ی ئ �ه‌و یاسایه‌ پێشتر ه �ه‌ب��ووه‌ ب�ه‌اڵم‬ ‫«کارا نه‌کراوه‌ و ئه‌وه‌ش ده‌سه‌اڵتدران لێی‬ ‫به‌رپرسن‪ ،‬چونکه‌ هه‌میشه‌ ئه‌و یاسایانه‌ی‬ ‫له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵکه‌ دواده‌خرێن ئه‌وه‌ی‬ ‫ل�ه‌ ب���ه‌رژه‌وه‌ن���دی ده‌سه‌اڵتیشه‌ ب�ه‌زووی��ی‬ ‫جێبه‌جێ ده‌کرێت»‪.‬‬ ‫دک��ت��ۆر محه‌مه‌د پێویستی و گرنگی‬ ‫ئه‌و یاسایه‌ش ده‌خاته‌ روو و رایگه‌یاند‪:‬‬ ‫له‌ ئێستادا ئ��ه‌وه‌ی له‌ که‌رتی تایبه‌ت‬ ‫ک��ارب��ک��ات وا ه�ه‌س��ت ده‌ک���ات بێکاره‌‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم به‌ بوونی یاسایه‌کی له‌و شێوه‌یه‌‬ ‫رووکردنه‌ دامه‌زراندن و که‌رتی حکومی‬ ‫که‌متر ده‌بێته‌وه‌ و گه‌شه‌ی زیاتر ده‌دات‬ ‫به‌ که‌رتی تایبه‌ت و گره‌نتی دابینکردن و‬ ‫به‌رزکردنه‌وه‌ی ئاستی گوزه‌رانی خه‌ڵک‬ ‫به‌رز ده‌کاته‌وه‌‪.‬‬

‫رێگای (ته‌وێڵه‌ ‪ -‬ئاوێسه‌ر) کۆنکرێت نییه‌‬

‫هه‌شت ساڵه‌ بڕیاردراو ‌ه تا ئێستا جێبه‌جێ نه‌کراوه‌‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫ساالر بیاره‌یى‬ ‫نزیکه‌ی هه‌شت ساڵه‌ رێگای‬ ‫(ته‌وێڵه‌ ‪ -‬ئاوێسه‌ر) بڕیاردراو ‌ه‬ ‫کۆنکرێت بکرێت‪ ،‬به‌اڵم تا ئێستا‬ ‫خۆڵه‌‪ ،‬ئه‌گه‌رچی چه‌ند مانگێکه‌‬ ‫ده‌ستکراوه‌ به‌ کۆنکرێتکردنی‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌ڕێوه‌به‌ری فه‌رمانگه‌ی‬ ‫ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌بجه‌ ده‌ڵی‬ ‫«کاتی یاسایی کۆنکرێت کردنه‌که‌‬ ‫ته‌واو بووه»‪.‬‬

‫نێو ب��ازاری شارۆچکه‌ی ته‌وێڵه‌ به‌ره‌و‬ ‫سه‌یرانگای ئاوێسه‌ر به‌هۆی کۆنکرێت‬ ‫ن��ه‌ک��ردن��ی رێ���گ���اک���ه‌وه‌ و ت �ه‌پ��وت��ۆزی‬ ‫ئۆتۆمبێلی گه‌شتیاره‌کان هاواڵتیان‬ ‫و گه‌شتیارانی بێزارکردوه‌‪ .‬یه‌کێکیش‬ ‫له‌و گه‌شتیارانه‌ی که‌ سااڵنه‌ سه‌ردانی‬ ‫ئه‌و سه‌یرانگایه‌ ده‌کات به‌ بێزارییه‌که‌وه‌‬ ‫ده‌ڵێت «ئه‌وه‌ چوار ساڵه‌ سه‌ردانی ئێره‌‬ ‫ده‌که‌ین‪ ،‬تائێستا نه‌توانراوه‌ کۆنکرێت‬ ‫ی����ان ق��ی��ر ب��ک��رێ��ت‪ ،‬ئ��ی��ت��ر ح��ک��وم �ه‌ت‬ ‫خه‌ریکی چییه‌«‪ ،‬عیماد که‌ریم‪ ،‬که‌‬ ‫ل �ه‌ سلێمانییه‌وه‌ ه��ات��ووه‌ یه‌کێکه‌ له‌و‬ ‫گه‌شتیارانه‌ ده‌ڵی « سه‌ردانی زۆرێک‬ ‫له‌ سه‌یرانگایترمان کردوه‌‪ ،‬به‌اڵم وه‌ک‬ ‫ئه‌م سه‌یرانگایه‌ بێ خزمه‌ت نین‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ کاتێ دێیته‌ نێو سه‌یرانگا خه‌ریکه‌‬ ‫ته‌پوتۆز بتخوات‪ ،‬به‌ به‌رده‌وامی سه‌ردانی‬ ‫ئ �ه‌م سه‌یرانگایه‌ ده‌ک���ه‌م و رێگاکه‌ی‬ ‫ه�ه‌ر خۆڵه‌‪ ،‬ئیتر نازانم ئ�ه‌م حکومه‌ته‌‬ ‫خه‌ریکی چییه‌»‪.‬‬ ‫درێ���ژی کۆنکرێتکردنی ئ �ه‌و رێگایه‌‬ ‫(‪ )2100‬م�ه‌ت��ره‌ و پانییه‌که‌شی پێنج‬ ‫مه‌تره‌ و کۆمپانیای (هاودیان) جێبه‌جێی‬

‫ده‌کات‪ ،‬بودجه‌که‌شی ملیارێک و (‪ )69‬ئێمه‌ش وه‌رمان نه‌گرت‪ ،‬نه‌ک له‌به‌رئه‌و‌ه‬ ‫ملیۆن دیناره‌ و وه‌زاره‌تی ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ ئه‌و بره‌ پاره‌یه‌ که‌مه‌‪ ،‬به‌ڵکو رازی نین‬ ‫باخه‌که‌مان بکرێ به‌ رێگا»‪ ،‬سیروان‬ ‫دابینی ده‌کات‪.‬‬ ‫ئه‌م پرۆژه‌یه‌ له‌ (‪ )2010/11/1‬ده‌ستی محه‌مه‌د‪ ،‬که‌ یه‌کێکه‌ له‌و دوو که‌سه‌‬ ‫پێکراوه‌ و کاته‌که‌ی (‪ )240‬رۆژه‌ و ده‌بوو وتیشی «رۆژێ ل�ه‌ رۆژان ده‌ب��ێ ئه‌و‬ ‫له‌ (‪)7/1‬ی ئه‌مساڵ ته‌واو بکرایه‌‪ ،‬به‌اڵم رێگایه‌ بکه‌مه‌وه‌ به‌ ب��اخ‪ ،‬چونکه‌ من‬ ‫ئێستا کاتی یاسایی خۆی به‌سه‌ر چووه‌ پ��اره‌م ن��اوێ»‪ .‬ناوبراو نیگه‌رانه‌ له‌وه‌ی‬ ‫و هێشتا ئیشی تێدا ده‌کرێت‪ .‬له‌وباره‌وه‌ کاتێ رازی نه‌بووه‌ به‌ وه‌ی باخه‌که‌ی‬ ‫م �ه‌ه��دی ع�ه‌ب��دول��ک�ه‌ری��م‪ ،‬ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ری بکرێت به‌ڕێگا مامۆستا شاهۆ پێی‬ ‫فه‌رمانگه‌ی ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌بجه‌‪ ،‬وتووه‌ «ئه‌گه‌ر رازی نه‌بی به‌ تۆمه‌تی‬ ‫ه��ۆک��اری ت���ه‌واو ن�ه‌ب��وون��ی پ��رۆژه‌ک �ه‌ی ج��ون��دول��ئ��ی��س�لام ده‌ت���گ���رم و ده‌ت��خ �ه‌م �ه‌‬ ‫ل �ه‌ واده‌ی خ��ۆی ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ گ��ه‌ڕان��ده‌وه‌ زیندان»‪ .‬الی خۆیه‌وه‌ مامۆستا شاهۆ‬ ‫که‌ زۆرب���ه‌ی زۆری ئیشه‌کانی ئ�ه‌وان م��ح �ه‌م �ه‌د‪ ،‬پ��ێ��ی وا ن��ی �ه‌ ئ���ه‌و قسه‌یه‌‬ ‫دیواری راگره‌ و ئه‌ویش ده‌ست ده‌گری‪ ،‬ه��ی��چ راس��ت��ی �ه‌ک��ی ت��ێ��داب��ێ��ت‪ ،‬چونکه‌‬ ‫وتی «ئێمه‌ سی هه‌زار مه‌تر چوارگۆشه‌ وه‌ک خ��ۆی وت��ی ئ �ه‌و کاته‌ زۆرت��ری��ن‬ ‫دیواری راگرمان هه‌یه‌ تا ئه‌و ته‌واو نه‌بێ ه�ه‌وڵ��ی��داوه‌ خزمه‌تی ناوچه‌که‌ بکات‪،‬‬ ‫وتی «به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ک ئه‌و قسه‌یه‌‬ ‫ناکرێ رێگاکه‌ کۆنکرێت بکرێت»‪.‬‬ ‫سه‌یرانگای ئاوێسه‌ر سه‌ر به‌ شارۆچکه‌ی ره‌ت��ده‌ک��ه‌م��ه‌وه‌‪ ،‬چونکه‌ ئ���ه‌وه‌ هه‌رگیز‬ ‫ته‌وێڵه‌یه‌ و (‪ )98‬کیلۆمه‌ترى رۆژهه‌اڵتی له‌ من ناوه‌شێته‌وه‌‪ ،‬ب �ه‌ده‌ر ل �ه‌وه‌ش ته‌نها‬ ‫پارێزگای سلێمانی و یه‌کێکه‌ له‌ هاوینه‌ نوێنه‌رێک بووم له‌ نێوان وه‌زاره‌ته‌کان و‬ ‫هه‌واره‌کانی سنوری سلێمانی و له‌وه‌رزی هاواڵتیاندا»‪ .‬له‌ قسه‌کانیدا ئاماده‌یی‬ ‫گه‌رمادا هاواڵتییه‌کی زۆر له‌ ناوچه‌ خ��ۆی نیشاندا بۆ ئ �ه‌وه‌ی ل�ه‌س�ه‌ر ئه‌و‬ ‫قسه‌یه‌ «رووبه‌ڕو» ببێته‌وه‌‪.‬‬ ‫جیاجیاکانی عێراق سه‌ردانی ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫له‌سه‌ره‌تای دروستکردنی ئه‌و رێگایه‌ش م��ح�ه‌م�ه‌د ح �ه‌ی��ده‌ر یه‌کێک ل �ه‌ خ��اوه‌ن‬ ‫س��اڵ��ی (‪ )2003‬وه‌ک ب��اخ �ه‌وان �ه‌ک��ان ب��اخ�ه‌ک��ان و ئ��اگ��ادار ل �ه‌و بابه‌ته‌ وتی‬ ‫باسی ده‌که‌ن (مامۆستا شاهۆ) که‌ ئه‌و «(‪ )32‬ب��اخ (‪ )30‬ده‌ف��ت�ه‌ر دۆالرم��ان‬ ‫کات نوێنه‌ری حکومه‌تی هه‌رێم بوو له‌ وه‌ک قه‌ره‌بوو وه‌رگرت که‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‬ ‫ناوچه‌که‌دا «به‌زۆر» ئه‌و باخانه‌ی که‌ ش��اره‌وان��ی��ی �ه‌ک��ان��ی س��ل��ێ��م��ان��ی داب��ی��ن��ی‬ ‫ده‌بوونه‌ رێگای سه‌یرانگاکه‌ شۆفڵی لێدا ک��ردب��وو‪ ،‬ئ �ه‌گ �ه‌رچ��ی ئ��ه‌و ق��ه‌ره‌ب��ووه‌ش‬ ‫و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی شاره‌وانیه‌کانی وه‌ک بێچاره‌سه‌ری وه‌رمانگرت به‌ زۆر‬ ‫س��ل��ێ��م��ان��ی ک���ه‌ رێ���گ���اک���ه‌ی ده‌ب������رده‌وه‌ پێماندرا‪ ،‬چونکه‌ ئێمه‌ رازی نه‌بووین‬ ‫(‪ )30‬ده‌ف��ت�ه‌ر دۆالری وه‌ک قه‌ره‌بوو بکرێ»‪ ،‬به‌اڵم ئیبراهیم قادر‪ ،‬له‌ به‌شی‬ ‫داوه‌ ب�ه‌خ��اوه‌ن باخه‌کان‪ ،‬ب �ه‌اڵم تائێستا یاسای به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی شاره‌وانیه‌کانی‬ ‫دووان ل �ه‌و ب��اخ�ه‌وان��ان�ه‌ ق�ه‌ره‌ب��ووه‌ک�ه‌ی��ان سلێمانی ره‌تیکرده‌وه‌ که‌ قه‌ره‌بووه‌که‌یان‬ ‫وه‌رنه‌گرتووه‌ و ده‌ڵێن «ئه‌و کاته‌ یه‌کی ب������ه‌زۆر پ��ێ��دراب��ێ��ت وت����ی «ئ���ه‌وک���ات���ه‌‬ ‫(‪ )1000‬دۆالری���ان بۆ حساب کردین‪ ،‬ئێمه‌ وه‌ک ل��ی��ژن�ه‌ی ق �ه‌ره‌ب��وو له‌گه‌ڵ‬

‫‪n‬‬

‫ئه‌و رێگایه‌ی هه‌موو خه‌ڵکی بێزار کردو ‌ه‬

‫ب�ه‌ڕێ��وه‌ب��رای�ه‌ت��ی کشتوکاڵی سلێمانی‬ ‫سه‌ردانی ناوچه‌که‌مان کرد و نزیکه‌ی‬ ‫(‪ )30‬خاوه‌ن باخبوون و قه‌ره‌بوو کرانه‌وه‌‪،‬‬ ‫که‌سیش ن �ه‌ب��وو بڵی ن��ام��ه‌وێ‪ ،‬ته‌نها‬ ‫سێ تا چوار خاون باخ ئه‌و قه‌ره‌بووه‌یان‬ ‫ن�ه‌وی��س��ت»‪ .‬محه‌مه‌د ح �ه‌ی��ده‌ر وتیشی‬ ‫«له‌و ته‌نده‌ره‌دا که‌ لێی ئاگادارم ئاماژه‌‬ ‫کراوه‌ به‌وه‌ی ساڵی (‪ )2004‬کاتێ ئه‌و‬ ‫رێگایه‌ ده‌ستی پێکرا پێشوه‌خت دیواری‬ ‫راگ���ری ب��ۆ بکرێت و ن �ه‌وت��ی ره‌شیش‬

‫ب��ک��رێ ب��ه‌س��ه‌ر رێ��گ��ا خ��ۆڵ��ه‌ک��ه‌دا بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی هه‌م هاواڵتیان و هه‌م به‌روبوومی‬ ‫باخه‌کان زیانی به‌رنه‌که‌وێ‪ ،‬ب�ه‌اڵم تا‬ ‫ئێستا یه‌ک قه‌تره‌ نه‌وتی ره‌ش نه‌کراوه‌‬ ‫به‌سه‌ر ئه‌و رێگایه‌دا»‪.‬‬ ‫الی خ���ۆی���ه‌وه‌ دڵ��س��ۆز س����ان‪ ،‬ک��ه‌ ئ �ه‌و‬ ‫ک��ات س�ه‌رۆک��ی ش��اره‌وان��ی ته‌وێڵه‌ بوو‬ ‫ره‌تیکرده‌وه‌ که‌ نه‌وتی ره‌ش و دی��واری‬ ‫راگ����ر ده‌رچ���وب���ێ ب���ۆ ئ���ه‌و رێ��گ��ای �ه‌ و‬ ‫رایگه‌یاند‪ :‬ئه‌وکات چه‌ند ته‌نده‌رێک‬

‫فۆتۆ‪ :‬ساالر‬ ‫ده‌رچ����وون هیچکامیان ئ �ه‌وان �ه‌ی تێدا‬ ‫ن���ه���ب���وو ک���ه‌ ب��اس��ی��ان ده‌ک�����ه‌ن‪ ،‬ن���اوب���راو‬ ‫هۆکاره‌کانی دواکه‌وتنی ئه‌و پڕۆژه‌یه‌‬ ‫ده‌خ���ات���ه‌ڕوو ده‌ڵ��ێ��ت «ئ �ه‌وک��ات �ه‌ عومه‌ر‬ ‫فه‌تاح سه‌رۆکی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بوو‬ ‫رێگای نه‌دا که‌ ئه‌و رێگایه‌ قیر بکرێت‪،‬‬ ‫چونکه‌ ده‌بوو بۆ فراوانکردنی رێگاکه‌‬ ‫زی��ات��ر ل�ه‌ (‪ )150‬دارگ��وێ��ز ببڕدرێت‪،‬‬ ‫ئه‌ویش وتی ئێمه‌ ده‌ب��ێ هه‌وڵبده‌ین دار‬ ‫بنێژین نه‌ک دار ببڕین»‪.‬‬


‫(‪ )AKP‬و پرۆژه‌ی رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاستی گه‌وره‌‬ ‫و‪ :‬ل ‌ه تورکیه‌وه‬

‫وه‌رگێڕان‬ ‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/31 - 2011/8/22‬‬

‫هێمن عه‌لی‬

‫‪15‬‬

‫(‪ )AKP‬سروشتی له‌گه‌ڵ ساز و‬ ‫کاری لیبراڵیزمدا نه‌ده‌گونجا‪ .‬ئه‌مه‌‬ ‫وه‌ک ره‌وتێکی دیالێکتیکی لێهاتووه‌‬ ‫بۆ هه‌ر پیالنێکی سیاسی بۆ ئه‌وه‌‬ ‫بگه‌ڕێن ده‌ستی ئه‌مریکای تێدا‬ ‫ببینین‪.‬‬

‫هه‌ر چه‌ند ده‌زان��م هه‌ر یه‌ک ل‌ه واڵت��ان له‌‬ ‫کاروباری سیاسی ناوخۆدا هێند‌ه ئیراده‌یان‬ ‫هه‌ی‌ه ک‌ه بچوکی نه‌که‌ینه‌وه‌‪ .‬وێڕای ئه‌مه‌‬ ‫زۆر ب‌ه دڵنیاییه‌و‌ه ده‌توانم بڵێم ک‌ه ئه‌مڕۆ‬ ‫(‪ )AKP‬ل‌ه الیه‌ن ئه‌مریکاو‌ه ئاماد‌ه کراوه‌‬ ‫و ی�ه‌ک��ێ��ک ل���ه‌و ه �ه‌ن��گ��اوان �ه‌ی پ���رۆژه‌ی‬ ‫رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست و ناوخۆی ئاسیایه‌‬ ‫ک‌ه ل‌ه چوارچێوه‌ی به‌رنامه‌گه‌لی درێژخایه‌ن‬ ‫جێبه‌جێ ده‌کرێت‪.‬‬ ‫ئه‌مریکا ک‌ه نوێنه‌رایه‌تی چه‌مکی ده‌وڵه‌تی‬ ‫دکتۆرین ده‌کات‪ ،‬کاپیتالیزمی ئه‌مپریالیست‬ ‫ب���ۆ ئ����ه‌و‌ه ک����ار ده‌ک�����ات ک���‌ه ل���‌ه ئاستی‬ ‫نێونه‌ته‌وه‌ییدا سیاسه‌تێک بۆ جیهانی‌کردنی‬ ‫سه‌رمای‌ه به‌ڕێو‌ه ببات‪ .‬ل‌ه بنه‌مادا له‌گه‌ڵ‬ ‫پابه‌ندی ب‌ه پرۆژه‌ی جیهانی نوێی کلینتۆن‪،‬‬ ‫س�ه‌رۆک کۆماری پێشتری ئه‌مریکا که‌‬ ‫پێشتر ب��ڕی��اری ل�ه‌س�ه‌ر داب���وو‪ ،‬سه‌رله‌نوێ‬ ‫داده‌رێ���ژرێ���ت���ه‌و‌ه و وه‌ک ب�ه‌ڕێ��وه‌ب�ه‌رای�ه‌ت��ی‬ ‫له‌گه‌ڵ به‌کارهێنانی شێوه‌ی جیاواز درێژه‌ی‬ ‫پ��ێ ده‌درێ���ت‪ .‬ل�‌ه ش��ێ��وازی ه�ه‌م��وارک��راوی‬ ‫پرۆژه‌ی «رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاستی گه‌وره‌»دا‬ ‫ج��ی��اوازی ئیسالمی رادی��ک��اڵ ـ ئیسالمی‬ ‫میانه‌ڕه‌و جگ‌ه ل‌ه جیاوازی ناو شتێکی تر‬ ‫نیه‌‪.‬‬ ‫ج��ی��ه��ان�ی‌ک��ردن��ی س��ی��اس�ه‌ت��ی دن��ی��اش‪ ،‬بێ‬ ‫س �ه‌رل �ه‌ن��وێ دی��زای �ن‌ک��ردن��ی رۆژه���ه‌اڵت���ی‬ ‫ن��اوه‌ڕاس��ت ده‌سته‌به‌ر ناکرێت‪ .‬پرۆژه‌یه‌کی‬ ‫تر وه‌ه��ا به‌رباڵو نی‌ه تاکو ئه‌مریکا هێنده‌‬ ‫گرنگی پێ بدات و بۆ درێژخایه‌ن ب‌ه ئاشکرا‬ ‫ده‌س��ت��ێ��وه‌ردان��ی ت��ێ��دا ب��ک��ات‪ .‬هێرش‌کردنه‌‬ ‫س�ه‌ر عێراق ل‌ه (ک��وه‌ی��ت)ه‌وه‌‪ ،‬یه‌که‌مین و‬ ‫دووه‌مین ش�ه‌ڕی که‌نداو‪)11( ،‬ی ئه‌یلۆل‬ ‫و ئه‌فغانستان‪ ،‬ئه‌لقاعید‌ه و (‪)AKP‬ه‌ش‬

‫کورد له‌ میدیا‬ ‫جیهـا‌نـیـیه‌کاندا‬ ‫ئه‌ردۆغان (‪)BDP‬ی به‌ ته‌واوه‌تی ل ‌ه‬ ‫مێشکی سڕییه‌وه‌‬

‫‪n‬‬

‫ئۆباما و ئه‌ردۆغان له‌سه‌ر ئیسالمی میانه‌ڕه‌و کۆکن‬

‫قۆناغه‌کانی تری ئه‌و پرۆژه‌یه‌ن‪.‬‬ ‫ی��اری��زان��ان��ی س �ه‌ره‌ک��ی گه‌مه‌که‌‪ ،‬ل�‌ه زۆر‬ ‫گۆڕه‌پاندا رۆڵی مه‌ترسیدار ده‌گێڕن‪ .‬له‌م‬ ‫گۆڕه‌پانه‌ی یاریزانه‌کاندا یاخود ل‌ه نێوان‬ ‫ش��ێ��وازی گه‌مه‌که‌یاندا ئ �ه‌و پێکدادانانه‌‬ ‫بچوکانه‌ی دروس��ت ب��ن‪ ،‬ئه‌گه‌ر ریسک‬ ‫ن �ه‌ک��رێ��ت‪ ،‬ب���ه‌رژه‌وه‌ن���دی گ����ه‌ور‌ه ل �ه‌ده‌س��ت‬ ‫ده‌چێت‪.‬‬ ‫ل �‌ه کاتێکدا ئه‌مریکا ئ��ام��اده‌ک��اری بۆ‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارێتی (‪ )AKP‬ده‌ک��رد‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫دانانی نوێنه‌رانی سه‌رمایه‌ی جیهانی‪ ،‬له‌‬ ‫نێوان ئیسالمی نه‌قشبه‌ندی گوله‌ن و ئه‌م‬ ‫سه‌رمایه‌یه‌دا ئاشتی دروس��ت کرد‪ .‬دوای‬ ‫ئه‌وه‌ی ئه‌م ئاشتی‌ه ل ‌ه رێگای ئه‌مریکا و‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی ئاتالنتیک ب‌ه (‪ )25‬ملیۆن دۆالر‬ ‫به‌دی هات‪ ،‬سه‌ره‌تا ده‌زگاکانی سه‌رمای‌ه له‌‬ ‫تورکیادا سه‌رله‌نوێ رێک خرانه‌وه‌‪ .‬هێزی‬ ‫چه‌کی گرتۆت‌ه ده‌سته‌وه‌‪ ،‬بۆی‌ه له‌گه‌ڵ به‌‬ ‫هیچ زانینی رێسا ناوخۆییه‌کانی سیستمی‬ ‫کاپیتالیست و که‌ڵک وه‌رگرتن ل‌ه کێبڕکێ‬ ‫ناحه‌ق‪ ،‬راکێشانی په‌یوه‌ندیه‌کانی سه‌رمایه‌‬ ‫ک�‌ه ب�‌ه خێرایی گ�ه‌ش�ه‌ی ده‌ک���رد ب��ۆ ناو‬ ‫رێسا ناوخۆییه‌کانی سیستمی کاپیتالیست‬ ‫پێویست ب��وو‪ .‬ئه‌م‌ه ته‌نیا هۆکارێک‌ه که‌‬

‫سه‌رمایه‌ی جیهانی ب‌ه ئاشکرا پشتیوانی‬ ‫ل‌ه (‪ )AKP‬ده‌کات‪ .‬ئه‌گینا ل‌ه واڵتێکی‬ ‫وه‌ک تورکیا سوپا نه‌یده‌توانی ل‌ه ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫سیاسه‌ت گوشار بهێنێت‪ ،‬نه‌شیتوانی‪ .‬هه‌ر‬ ‫ده‌سه‌اڵتێک ک‌ه رێز بۆ دیموکراسی دانانێت‬ ‫و دوژمنی ئازادیه‌‪ ،‬ناچار‌ه پاڵ بدات‌ه پۆلیس‬

‫فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬

‫(سه‌رمایه‌ی هاوبه‌ش)‪ .‬ل‌ه ژێر پرۆگرامی‬ ‫هه‌ڵبژاردنی (‪ ،)AKP‬بۆ ئه‌وه‌ی واڵت به‌‬ ‫«پرۆژه‌گه‌لی شێتانه‌» بکه‌وێت‌ه خزمه‌ت‬ ‫سه‌رمایه‌ی جیهانی‪ ،‬ئه‌م راستی‌ه هه‌یه‌‪ .‬نابێ‬ ‫له‌بیر بکرێت ک‌ه ئه‌م چینه‌ی سه‌رمای‌ه له‌‬ ‫هه‌مان کاتدا ئه‌و به‌شه‌ی سه‌رمایه‌ی‌ه که‌‬

‫(‪ )AKP‬هه‌م دوژمنی ئه‌و کوردانه‌ی‌ه داوای‬ ‫ئازادی ده‌که‌ن‪ ،‬هه‌م ئه‌و زه‌حمه‌تکێشانه‌ی داوای‬ ‫نان و هه‌م ئه‌و چه‌وسێنراوانه‌ی ک‌ه داوای مافی‬ ‫خۆیان ده‌ک‌هن‌‬ ‫و سوپاوه‌‪ )AKP( .‬هه‌وڵی دا هێزه‌کانی‬ ‫سه‌رمای‌ه ل‌ه تورکیادا بکات‌ه یه‌ک و یه‌ک‬ ‫بگرن و تا راده‌یه‌کی زۆر سه‌رکه‌وت‪.‬‬ ‫ئه‌و چینه‌ی (‪ )AKP‬پاڵی پێو‌ه ده‌دات‪،‬‬ ‫ه���ه‌م���ان گ���روپ���‌ه ک���‌ه چ��ی��ل �ه‌ر و ئ��اغ��ار‪،‬‬ ‫چه‌ته‌کانی ش�ه‌ڕ پاڵیان پێو‌ه ده‌دا‪ ،‬وات�ه‌؛‬

‫ه�ه‌ره‌زی��اد بۆ په‌یوه‌ندیه‌کانی پ��اره‌ی ره‌ش‬ ‫وات‌ه هه‌ر جۆر‌ه خه‌باتی ژێربه‌ژێر پێویسته‌‪.‬‬ ‫ل‌ه بنه‌مادا ئه‌و چه‌مک‌ه له‌م گروپه‌دا زاڵه‌‬ ‫ک‌ه رێز بۆ دیموکراتیزاسیون و شه‌فافیه‌ت‬ ‫ناگرن‪.‬‬ ‫ئه‌ردۆغان‪ ،‬ل‌ه کاتێکدا بۆ فه‌رمانڕه‌وایی‬

‫رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست ئاماد‌ه ده‌کرێت‪ ،‬له‌‬ ‫تێپه‌ڕاندنی ئه‌و دیاردانه‌ی مه‌ترسیدار‌ه ک ‌ه‬ ‫ل‌ه به‌رامبه‌ر سیاسه‌ته‌کانی ئه‌مپریالیزمه‌وه‌‬ ‫ده‌وه‌ستنه‌وه‌‪ ،‬پێداگر‌ه بۆ به‌دیکردنی هه‌ر‬ ‫ره‌وشێکی بێ‌ره‌حمانه‌‪ .‬یه‌که‌مین کێشه‌‬ ‫هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌و سیاسه‌ت‌ه ئازادیخوازانه‌ی‬ ‫ک�‌ه ناسیۆنالیزم ته‌نگه‌تاو ده‌ک���ه‌ن و به‌‬ ‫پێچه‌وانه‌و‌ه برایه‌تی ب‌ه بنه‌ما ده‌گرن و پاڵ‬ ‫ده‌ده‌ن ب‌ه دیموکراسی زۆرینه‌‪ .‬ب‌ه واته‌یه‌کی‬ ‫تر‪ ،‬به‌رخۆدانی سیاسه‌تی بزوتنه‌وه‌ی ئازادی‬ ‫کوردانه‌‪ .‬کێشه‌ی دووه‌م؛ قه‌یرانی ئابوریه‌‬ ‫ک ‌ه زۆر خێرا به‌رفراوان ده‌بێت‪ .‬سێهه‌مین‬ ‫کێشه‌‪ ،‬کێشه‌کانی وه‌کو گه‌نده‌ڵی‪ ،‬بێکاری‬ ‫و برسێتی‌ه ک‌ه هۆکاره‌که‌ی کاپیتالیزم‌ه و‬ ‫ل‌ه به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌دا تا دێت ده‌نگی به‌ره‌ی‬ ‫ره‌نج به‌رزتر ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ب���ۆی���‌ه (‪ )AKP‬ه�����ه‌م دوژم����ن����ی ئ���ه‌و‬ ‫کوردانه‌ی‌ه داوای ئازادی ده‌که‌ن‪ ،‬هه‌م ئه‌و‬ ‫زه‌حمه‌تکێشانه‌ی داوای ن��ان و ه �ه‌م ئه‌و‬ ‫چه‌وسێنراوانه‌ی ک‌ه داوای مافی خۆیان‬ ‫ده‌ک �ه‌ن‪ .‬ئاشکرای‌ه ک‌ه بۆ تێپه‌ڕاندنی ئه‌م‬ ‫زه‌حمه‌تی‌ه رێگایه‌کی تر نی‌ه جگ‌ه له‌وه‌ی‬ ‫ک‌ه له‌گه‌ڵ تێکۆشانی به‌ره‌ی ئازادیخواز‪،‬‬ ‫زه‌حمه‌تکێشان و چه‌وسێنراوان ببێت‌ه یه‌ک‪.‬‬

‫خۆپیشاندانی کۆمه‌ڵگای به‌کارهێنه‌ر‬ ‫کاستال و کارۆلین‬ ‫سۆران ئازاد‬ ‫بینینی دیمانه‌ی دزییه‌‬ ‫بێ‌شه‌رمانه‌کان و زیانگه‌یاندنی‬ ‫بێ‌بنه‌ما به‌ بیناکان و سه‌یاره‌کان‬ ‫له‌ ماوه‌ی چه‌ند شه‌وێک بارگرژی‬ ‫له‌ له‌نده‌ن و چه‌ند شاری دیکه‌ی‬ ‫به‌ریتانیا‪ ،‬زۆربه‌ی خه‌ڵکی ئه‌و‬ ‫واڵته‌ی توشی سه‌رسوڕمان کردووه‌‪.‬‬

‫ئه‌م هه‌فته‌یه‌‪ ،‬له‌نده‌ن و چه‌ند شاری دیکه‌ی‬ ‫به‌ریتانیا روداوی سه‌یری به‌خۆیه‌وه‌ بینی!‬ ‫هه‌ر له‌ ئاگربه‌ردانی بیناکان و پێکدادانی‬ ‫نێو شه‌قامه‌کان بگره‌ تا چوونه‌ناوی خه‌ڵک‬ ‫بۆ ناو دوکانه‌کان و ده‌رکه‌وتنیان‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫تااڵنکردنی ته‌له‌فزیۆنی مۆدێلی نوێ و‬ ‫شتومه‌کی وه‌ها هه‌موو روویان دا‪.‬‬ ‫زۆرینه‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ له‌ تااڵنکردنی‬ ‫ش�����ه‌وان�����ه‌ی دوک����ان����ه‌ک����ان ش��ت��وم �ه‌ک��ی‬ ‫ئ �ه‌ل��ێ��ک��ت��رۆن��ی و وه‌رزش��������ی‪ ،‬ه���ه‌روه‌ه���ا‬ ‫مه‌شروبفرۆشیدا به‌شداریان کردبوو‪ ،‬ته‌نانه‌ت‬ ‫پێویستیان نه‌بینی که‌ روی خۆیان داپۆشن‪.‬‬ ‫هێنده‌ که‌ ته‌نانه‌ت به‌ شتومه‌که‌ دزیه‌کانه‌وه‌‬ ‫له‌ به‌رامبه‌ر کامێرا خۆیان نواند و وێنه‌ی‬ ‫دزیه‌کانی خۆیان له‌ تۆڕه‌ کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کاندا‬ ‫باڵو کرده‌وه‌‪.‬‬ ‫پرۆفیسۆر جان پیتز‪ ،‬پسپۆڕی تاوانناسی‬ ‫و ئه‌ندامی شاره‌زایانی به‌رپرسانی هه‌رێمی‬ ‫چه‌ندین ن��اوچ�ه‌ ل�ه‌ ل �ه‌ن��ده‌ن‪ ،‬س �ه‌ب��اره‌ت به‌‬ ‫گ �ه‌ن��ج��ان و گ��روپ �ه‌ ت��ێ��ک��ده‌ره‌ک��ان ده‌ڵ���ێ‪:‬‬ ‫ن��اس��ن��ام�ه‌ی ژم���اره‌ی���ه‌ک ل��ه‌و که‌سانه‌ی‬ ‫که‌ رۆڵ��ی سه‌رکردایه‌تیان له‌ تااڵنه‌کاندا‬ ‫ب�ه‌ ئه‌ستۆ گرتبوو و ئ �ه‌و که‌سانه‌ی که‌‬ ‫به‌دوایان که‌وتبوو‪ ،‬بۆ پۆلیس ئاشکرایه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ده‌ڵێ که‌ «تااڵن‪ ،‬خه‌ڵکی بێ‌هێز و‬ ‫ده‌سه‌اڵت‪ ،‬له‌ ناکاو به‌هێز ده‌کات» و ئه‌مه‌‬ ‫کاریگه‌ریه‌کی سه‌رخۆشکه‌رانه‌ له‌سه‌ریان‬ ‫ده‌کات‪.‬‬ ‫پ���رۆف���ی���س���ۆر پ��ی��ت��ز ده‌ڵ����ێ����ت‪ :‬ی �ه‌ک��ێ��ک‬ ‫ل���ه‌ ه���ۆک���اره‌ک���ان���ی زۆرب����ون����ی ژم����اره‌ی‬ ‫به‌شداربووانی بارگرژیه‌کان‪ ،‬پشوی هاوین‬ ‫و درێ��ژب��وون��ی رۆژه‌‪ .‬ب�ه‌پ��ێ��ی وت�ه‌ک��ان��ی‬

‫ه رووی خۆیان داپۆشن‬ ‫‪ n‬زۆربه‌ی تااڵنکه‌ره‌کان ته‌نانه‌ت پێویستیان نه‌بینی ک ‌‬

‫پرۆفیسۆر پیتز «ژم��اره‌ی به‌شداربووان له‌‬ ‫یه‌ک شۆڕشدا‪ ،‬هۆکارێکی زۆر گرنگه‌ ل ‌ه‬ ‫دیاریکردنی ره‌وتی چاالکیه‌کان‪ .‬کاتێک‬ ‫ئه‌وان هه‌ست بکه‌ن که‌ له‌ژێر کۆنترۆڵدان‪،‬‬ ‫ئه‌وا ره‌وش ده‌گۆڕدرێت»‪.‬‬ ‫مه‌یلی دژایه‌تی به‌رامبه‌ر به‌ کۆمه‌ڵگا‬ ‫ده‌رون‌ن����اس����ان ل���ه‌و ب�������اوه‌ڕه‌دان ک �ه‌ ل �ه‌ ن��او‬ ‫کۆمه‌ڵێکی گ���ه‌وره‌دا‪ ،‬په‌یوه‌ندی خه‌ڵک‬ ‫له‌گه‌ڵ بنه‌ما ره‌وشتیه‌کان یان ویژدانیه‌کان‬ ‫الواز ده‌بێت و هاوبیری و هاوخه‌می تاوان ـ‬ ‫که‌ هۆکاری رێگرتن له‌ تاوانباری ئێمه‌ن ـ‬ ‫له‌ناو ده‌چن‪.‬‬ ‫دک���ت���ۆر ج �ه‌ی��م��ز ت��ام��س��ۆن‪ ،‬م��ام��ۆس��ت��ای‬ ‫ده‌رون‌ن����اس����ی زان��ک��ۆ ل��ه‌ ل���ه‌ن���ده‌ن ده‌ڵ��ێ��ت‪:‬‬ ‫ئه‌خالقیات په‌یوه‌ندیه‌کی پێچه‌وانه‌ی له‌گه‌ڵ‬ ‫ژماره‌ی بینه‌ران هه‌یه‌‪ .‬گروپێکی گه‌وره‌ و‬ ‫نه‌ناسراو به‌ گشتی ده‌توانێ هه‌ر کارێک‬ ‫ب��ی �ه‌وێ ئه‌نجامی ب����دات»‪ .‬یه‌کێک له‌‬ ‫هۆکاره‌کانی ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌ر چه‌ند ژماره‌ی‬ ‫ئه‌ندامانی ناو یه‌ک گروپ زۆر بن‪ ،‬ئاستی‬ ‫پاراستنی ئه‌و گروپه‌ زۆرتره‌‪ .‬ده‌کرێ ته‌نیا‬ ‫(‪ )20‬یان (‪ )30‬که‌س له‌ تێکده‌ره‌یه‌که‌دا‬ ‫به‌رپرسیار بن‪ ،‬به‌اڵم ئاماده‌بونی سه‌دان که‌س‬

‫بینه‌ر‪ ،‬شیمانه‌ی ده‌ستگیرکردنیان له‌ الیه‌ن‬ ‫پۆلیسه‌وه‌ که‌م ده‌کاته‌وه‌»‪.‬‬ ‫دکتۆر تامسۆن ئه‌وه‌ قبوڵ ناکات که‌ دوای‬ ‫ده‌ستپێکردنی توندوتیژیه‌کان‪ ،‬ژماره‌یه‌ک‬ ‫له‌و که‌سانه‌ی که‌ ده‌ستیان تێدا هه‌یه‌‪ ،‬به‌‬ ‫ک���رده‌وه‌ به‌ شوێن ئ�ه‌وان��ی تر ب��ک�ه‌ون‪ .‬ئه‌و‬ ‫جه‌خت له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌کاته‌وه‌ که‌ خه‌ڵک له‌‬ ‫هه‌مو قۆناغه‌کاندا ده‌توانن بڕیار بگرن که‌‬ ‫رێگای راس��ت هه‌ڵبژێرن‪ .‬به‌پێی وته‌کانی‬ ‫دکتۆر النس ورکمه‌نی ده‌رونناس‪ :‬مرۆڤه‌کان‬ ‫له‌ الساییکردندا له‌ جیهاندا بێ‌وێنه‌ن و له‌‬ ‫شتێک الس��ای��ی ده‌ک���ه‌ن ک �ه‌ س�ه‌رک�ه‌وت��و‬ ‫بووبێت‪ .‬ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ببینن که‌ یه‌ک که‌س‬ ‫به‌ ته‌له‌فزیۆنێکه‌وه‌ یان پێاڵوێکی وه‌رزشیه‌وه‌‬ ‫که‌ له‌ ژێرباخه‌ڵیدایه‌ له‌ دوکانێک دێته‌درێ‪،‬‬ ‫شێمانه‌ی زۆرتر ئه‌وه‌یه‌ که‌ که‌سێکی تریش‬ ‫وه‌ها بیر بکاته‌وه‌ که‌ بۆ ئه‌ویش کارێکی‬ ‫وه‌ها ناکات؟»‬ ‫دک���ت���ۆر ورک���م���ه‌ن ل����ه‌و ب�����اوه‌ڕه‌دای�����ه‌ که‌‬ ‫ژم�����اره‌ی�����ه‌ک ل����ه‌و ک���ه‌س���ان���ه‌ی ک���ه‌ له‌‬ ‫تااڵنکردنه‌کاندا به‌شداریان هه‌بوو‪ ،‬به‌پێی‬ ‫ره‌وش‪ ،‬بنه‌ما ره‌وشتیه‌کانی خۆیان ده‌گۆڕن‬ ‫و به‌ خۆیان ده‌ڵێن «ئه‌م خه‌ڵکه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌‪،‬‬

‫فۆتۆ‪BBC :‬‬

‫زۆر شتیان هه‌یه‌ که‌ من نیمه‌ و کێشه‌یه‌ک‬ ‫نیه‌ ئه‌گه‌ر من ئ �ه‌م شتانه‌ ب���دزم»‪ .‬به‌اڵم‬ ‫دکتۆر ورکمه‌ن ده‌ڵێت که‌ نیشانه‌کان ئاماژه‌‬ ‫ب �ه‌وه‌ ده‌ک �ه‌ن که‌ سه‌رکرده‌کانی بانده‌کان‬ ‫مه‌یلی دژه‌کۆمه‌ڵگایان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ده‌ت��وان��ی��ن ئ��ای��دی��ای «ش���ێ���وازی فیکری‬ ‫گروپی»یش له‌ که‌سه‌ گێره‌شێوێنه‌کان تۆپی‬ ‫پێدا ببینین‪ .‬تونی تورایلی که‌ یه‌کێکه‌ له‌‬ ‫گێره‌شێوێنه‌کانی الیه‌نگری تیپی ما‌نچستر‬ ‫یۆنایتد‪ ،‬ده‌ڵێ که‌ له‌ نێوان تااڵنه‌کانی ئه‌م‬ ‫هه‌فته‌ و توندوتیژیه‌کانی تۆپی پێی که‌‬ ‫ئه‌و له‌و ماوه‌ی (‪ )30‬ساڵدا تیاندا به‌شداری‬ ‫کردووه‌»‪ .‬جیاوازی نیه‌ زۆر لێک ده‌چن‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ده‌ڵێت‪ :‬گرنگترین هۆکار «جۆش‬ ‫و خرۆشه‌»‪ .‬ئورایلی ده‌ڵێت «بۆ زۆربه‌ی‬ ‫که‌سان‪ ،‬ئارمانجی بنه‌ڕه‌تی هه‌ر ئه‌و «جۆش‬ ‫و خرۆشه‌یه‌» و کۆتاڵه‌ تااڵنکراوه‌کانیش‬ ‫«پ��اراس��ت و خ�ه‌اڵت�ه‌ک�ه‌ی�ه‌ت��ی‪ ،‬ب���ه‌اڵم نه‌‬ ‫ب��ۆ س �ه‌ر پ�ه‌ل�ه‌ک�ه‌ی��ان‪ ،‬ک �ه‌ ئ �ه‌و گ��روپ�ه‌ی‬ ‫به‌دوایدا ده‌ڕۆن‪ ،‬هان ده‌دا سواڵی دوکانه‌‬ ‫ده‌وڵ �ه‌م �ه‌ن��دت��ره‌ک��ان ه��ێ��رش ب����ه‌رن‪ .‬تۆنی‬ ‫ئورایلی روداوێ��ک��ی ده‌ی �ه‌ی (‪ )1980‬له‌‬ ‫ب��اک��وری ل �ه‌ن��ده‌ن ب�ه‌ نمونه‌ ده‌گ��ێ��ڕێ��ت�ه‌وه‌‪.‬‬

‫الیه‌نگرانی مانچستر یونایتد له‌ میانه‌ی‬ ‫ت��ااڵن��ی دوک��ان�ه‌ک��ان��ی گ �ه‌ڕه‌ک��ی سۆیین‬ ‫کانج‪ ،‬دوکانه‌کانی زێڕفروشیان تااڵن کرد‪.‬‬ ‫«خه‌ڵک ئامانجیان تااڵنی زێڕفرۆشیه‌کان‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬ب�ه‌اڵم چه‌ند تێکده‌رێکی زی��ره‌ک‪،‬‬ ‫که‌ڵکمان له‌ خه‌ڵک وه‌رگرت بۆ ئه‌و کاره‌‬ ‫و خه‌ڵکیش له‌به‌ر ج��ۆش و خ��رۆش چونه‌‬ ‫ریزی ئه‌وانه‌وه‌»‪.‬‬ ‫هاواڵتیانی یاسادۆست ته‌نانه‌ت ناتوانن‬ ‫بیر ل �ه‌وه‌ بکه‌نه‌وه‌ ک�ه‌ ی �ه‌ک پ��اس ئاگر‬ ‫ب��ده‌ن یاخود له‌ دوکانێک کۆتاڵ ب��دزن‪.‬‬ ‫ب �ه‌اڵم ک��ارن��اس��ان ده‌ڵ��ێ��ن ناتوانین هۆکاره‌‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تی و ئ��اب��وری�ه‌ک��ان ل�ه‌ به‌رچاو‬ ‫نه‌گرین‪ .‬دکتۆر پۆل بگۆلی‪ ،‬کۆمه‌ڵناس‬ ‫له‌ زانکۆی لیدز‪ ،‬ده‌ڵ��ێ‪ :‬ئه‌وه‌ راسته‌ که‌‬ ‫زۆرینه‌ی بارگرژیه‌کان تااڵنی به‌دواوه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌ روداوه‌کانی ئه‌م هه‌فته‌دا تااڵنکردن‬ ‫به‌شێکی سه‌ره‌کی بارگرژیه‌کانی پێک‬ ‫هێنا‪ .‬ل�ه‌م رووه‌وه‌ ده‌ت��وان��رێ ئ�ه‌م روداوان���ه‌‬ ‫به‌ «ش��ۆڕش��ی کۆمه‌ڵگای بێ‌به‌رهه‌م»‬ ‫بزانین‪ .‬ب��ۆ زۆرب���ه‌ی ئ �ه‌و که‌سانه‌ی که‌‬ ‫له‌ تااڵنکردنه‌کاندا به‌شداریان کرد‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫ده‌رف �ه‌ت��ێ��ک �ه‌ ب��ۆ ت��ااڵن��ک��ردن��ی ئ���ه‌م ج��ۆره‌‬ ‫کۆتااڵنه‌‪ ،‬به‌اڵم کاره‌که‌یان له‌ هه‌مان کاتدا‬ ‫ئه‌م هه‌سته‌ نیشان ده‌دات که‌ «دیسان له‌‬ ‫چ رێگایه‌که‌وه‌ ده‌توانم له‌م جۆره‌ شتانه‌ به‌‬ ‫ده‌ست بخه‌م»‪.‬‬ ‫پرۆفیسۆر پیتز ده‌ڵێ بارگرژی و شۆڕش‬ ‫روداوگه‌لێکی ئاڵۆزن که‌ ناکرێت ته‌نیا له‌‬ ‫چوارچێوه‌ی سه‌رسه‌رێتیدا پێناسه‌ بکرێن‪.‬‬ ‫به‌ پێی وته‌ی پیتز‪ ،‬ئه‌م جۆره‌ هه‌ڵسوکه‌وتانه‌‬ ‫ده‌ب���ێ ب �ه‌ گ��وێ��ره‌ی «ن��اڕه‌زای �ه‌ت��ی رو له‌‬ ‫زیابونی» گه‌نجان له‌ زه‌مینه‌ی بێکاری‪،‬‬ ‫ده‌رفه‌ته‌کانی خوێندن و ئاستی داهاته‌کان‬ ‫شیکاری بکرێن‪ .‬هه‌روه‌ها ده‌ڵێ زۆربه‌ی‬ ‫ئ �ه‌و ک�ه‌س��ان�ه‌ی ک�ه‌ ل�ه‌ روداوه‌ک���ان���ی ئه‌م‬ ‫هه‌فته‌یه‌دا ده‌ستیان دا به‌ تااڵنکردن‪ ،‬له‌‬ ‫گه‌ڕه‌که‌ هه‌ژارنشینه‌کاندا ژی��ان ده‌که‌ن‬ ‫و «پیشه‌یه‌کیان نیه‌ که‌ نیگه‌رانی بن‪.‬‬ ‫ئه‌وانه‌ ل ‌ه پ�ه‌راوێ��زی کۆمه‌ڵگادا ده‌ژی��ن‪.‬‬ ‫توڕه‌ و بێ‌هیوان و توانای ئه‌وه‌یان نیه‌ که‌‬ ‫کرده‌وه‌یه‌کی ترسناک بن»‪.‬‬

‫ئ �ه‌ردۆغ��ان‪ ،‬س �ه‌رۆک وه‌زی��ران��ی تورکیا‬ ‫پرده‌کانی له‌گه‌ڵ (‪ )BDP‬تێکشکاند و‬ ‫ئه‌مساڵ ل‌ه جه‌ژنی ره‌مه‌زاندا ناچێت‌ه الی‬ ‫(‪ )BDP‬و به‌ڵێنی چاوپێکه‌وتنیش نادات‪.‬‬ ‫ل �ه‌گ �ه‌ڵ هێرشی دوای���ی ل �‌ه چوکورجا‬ ‫په‌یوه‌ندیه‌کانی نێوان ده‌سه‌اڵت و (‪)BDP‬‬ ‫ب‌ه ت �ه‌واوه‌ت��ی ب���ڕدرا‪ .‬دوای ئ���ه‌وه‌ی که‌‬ ‫بۆ تێپه‌ڕاندنی قه‌یرانی خه‌تیب دیجله‌‬ ‫دانیشتن ک��را و ئه‌نجامی لێ نه‌گیرا‪،‬‬ ‫تا هات په‌یوه‌ندیه‌کان خراپتر بوو‪ .‬دوای‬ ‫هه‌ڵوێستی بێ‌ده‌نگی (‪ )BDP‬ل‌ه به‌رامبه‌ر‬ ‫هێرشه‌کانی (‪ ،)PKK‬ئه‌ردۆغانی توڕه‌‬ ‫کرد و ل‌ه کرده‌وه‌شدا کاردانه‌وه‌ی نیشان‬ ‫ده‌دا‪ .‬ب‌ه پێی ئه‌و هه‌واڵه‌ی ل‌ه رۆژنامه‌ی‬ ‫(‪ )Sabah‬باڵوبوه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئه‌ردۆغان بڕیاری‬ ‫داو‌ه له‌گه‌ڵ (‪ )BDP‬دانه‌نیشێت و له‌‬ ‫جه‌ژنی ره‌م�ه‌زان��ی ئه‌مساڵدا ئ�ه‌م پارته‌‬ ‫به‌سه‌ر ناکاته‌وه‌‪.‬‬

‫په‌که‌که‌‪ :‬ئێران داوا ده‌کات په‌یوه‌ندیمان‬ ‫له‌گه‌ڵ پژاک نه‌مێنێت‬ ‫موراد قه‌ره‌یالن‪ ،‬که‌سێتی ژمار‌ه دووه‌می‬ ‫پارتی کرێکارانی کوردستان ل‌ه دیدارێکدا‬ ‫له‌گه‌ڵ به‌شی فارسی (‪ )BBC‬ئاماژ‌ه به‌‬ ‫چه‌ند خاڵی گرنگ ده‌ک��ات‪ .‬قه‌ره‌یالن‬ ‫ب��اس ل���ه‌و‌ه ده‌ک���ات ک�‌ه سیناریۆیه‌کی‬ ‫کۆن دوبار‌ه تاز‌ه ده‌بێته‌وه‌؛ هێرش بۆ سه‌ر‬ ‫کورده‌کان ل‌ه خاکی واڵتێکی تر‪ .‬تورکیا‬ ‫بنکه‌کانی په‌که‌ک‌ه ل‌ه باکوری عێراق‬ ‫بوردومان ده‌کات‪ .‬ئێرانیش هێرش ده‌کاته‌‬ ‫سه‌ر پارتی ژیانی ئازادی کوردستان له‌‬ ‫سنوره‌کانی ئێران و عێراق و داوا ل‌ه ئێمه‌‬ ‫ده‌ک��ات ک‌ه په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ پژاک‬ ‫ببڕین»‪.‬‬ ‫ل‌ه الیه‌کی ت��ره‌و‌ه ت��اران و ئه‌نکه‌ر‌ه ئه‌م‬ ‫گ��روپ��ان �‌ه ب �‌ه ت��ی��رۆری��س��ت ن���او ده‌ب����ه‌ن و‬ ‫هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک بۆ ئاسایشی خۆی ده‌زانن‪.‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌م گروپانه‌ش ده‌ڵێن ل‌ه به‌رامبه‌ر ئه‌م‬ ‫هه‌ڵسوکه‌وتی ئه‌م واڵتان‌ه له‌گه‌ڵ کوردان‬ ‫ناڕازین و بۆ ئ��ازادی گه‌له‌که‌یان شه‌ڕ‬ ‫ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫« بێده‌نگى حکومه‌تى عێراق ل ‌ه هه‌موو‬ ‫ڕووداوه‌کان ب ‌ه مه‌به‌سته‌»‬ ‫له‌گه‌ڵ به‌رده‌وامى ئه‌و پێشێلکاریانه‌ى له‌‬ ‫ناوچ‌ه سنوریه‌کانى هه‌رێمى کوردستانى‬ ‫عێراقدا ل‌ه الیه‌ن تورکیا و ئێرانه‌و‌ه ده‌کرێن‬ ‫هێشتا حکومه‌تى عێراق هه‌ڵوێستێکى واى‬ ‫وه‌رنه‌گرتوو‌ه ک‌ه بکرێت ب‌ه داکۆکى له‌‬ ‫سه‌روه‌رى واڵته‌ک‌ه لێى بڕوانرێت‪.‬‬ ‫عادل عه‌بدواڵ‪ ،‬ئه‌ندامى په‌رله‌مانى عێراق‬ ‫له‌سه‌ر لیستى هاوپه‌یمانى کوردستانى‬ ‫ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر هاتباو شانشینى عه‌ره‌بستانى‬ ‫سعودی‌ه ه�ه‌ر ب‌ه هه‌ڵه‌ش ی�ه‌ک گولـله‌‬ ‫تۆپى بکه‌وتایه‌ت‌ه ناو خاکى عێراقه‌و‌ه ئه‌وا‬ ‫کاردانه‌وه‌ى زۆر قورس ل‌ه الیه‌ن حکومه‌تى‬ ‫ناوه‌ندى عێراقه‌و‌ه ده‌بینرا‪.‬‬ ‫س�ه‌ب��اره‌ت ب‌ه تورکیاش به‌ڕێز عه‌بدواڵ‬ ‫ده‌ڵێت کاتێک ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ى خستوه‌ته‌‬ ‫ڕوو‪ ،‬س �ه‌رۆک��ى پ �ه‌رل �ه‌م��ان وه‌اڵمێکى‬ ‫ئ��ه‌وت��ۆى ن��ه‌ب��وو‌ه وه‌ک ده‌ڵ��ێ��ت ب�ه‌ه��ۆى‬ ‫په‌یوه‌ندى لیستى ئه‌لعێراقی‌ه ب‌ه تورکیاوه‌‪.‬‬ ‫ل���ه‌س���ه‌ر ب �ه‌ک��اره��ێ��ن��ان��ى ف��ش��ار ب��ۆس �ه‌ر‬ ‫حکومه‌تى ناوه‌ندى تا هه‌ڵوێستى خۆى‬ ‫ڕابگه‌یه‌نێت و هه‌وڵه‌کانى خۆى بخاته‌‬ ‫گ���ه‌ڕ ب��ۆ راگ��رت��ن��ى ت��ۆپ������اران �ه‌ک��ان و‬ ‫ب��ۆردوم��ان �ه‌ک��ان‪ ،‬ع��ادل ع �ه‌ب��دواڵ ده‌ڵێت‬ ‫یه‌کێک ل‌ه رێگه‌کان ئه‌وه‌ی‌ه نوێنه‌رانى‬ ‫ک��ورد ل‌ه به‌غدا ه�ه‌م ل‌ه ن��او حکومه‌ت‬ ‫و هه‌میش ل‌ه په‌رله‌ماندا جۆرێک له‌‬ ‫بایکۆت ڕابگه‌یه‌نن و جگ‌ه له‌وه‌ش باس‬ ‫ل �ه‌و‌ه ده‌ک��ات ده‌شێت فشارى ئابورى بۆ‬ ‫سه‌ر هه‌ر یه‌ک‌ه له‌و دوو واڵته‌ى دراوسێی‬ ‫عێراق ل‌ه الی �ه‌ن هه‌رێمى کوردستانه‌وه‌‬ ‫کاریگه‌ریه‌کى ئه‌رێنى هه‌بێت به‌سه‌ر‬ ‫وه‌ستانى تۆپباران و بۆردومانه‌کانیشه‌وه‌‪.‬‬


‫بیروڕا‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/31‬‬ ‫‪- 2011/8/22‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪16‬‬

‫کاروان ساالر‬

‫قه‌ندیل و جه‌له‌وال ل ‌ه شتێکدا هاوبه‌شن‬ ‫رووداوه‌ک��ان��ی ئه‌م دواییه‌ هێنده‌ چڕوپڕ‬ ‫ب��وون �ه‌ت �ه‌وه‌‪ ،‬ه�ه‌رگ��ی��ز ن��ات��وان��رێ��ت به‌بێ‬ ‫تێڕامانێکی زۆر خوێندنه‌وه‌ی بۆ بکرێت‬ ‫و هه‌ڵبسه‌نگێنرێت‪ ،‬له‌ ئێستادا له‌الیه‌ک‬ ‫ئێران تۆپبارانی ناوچه‌ سنوورییه‌کان‬ ‫ده‌ک��ات و تورکیاش هێرشی ئاسمانی‬ ‫ب��ۆ ه �ه‌م��ان ش��وێ��ن ئ�ه‌ن��ج��ام ده‌دات‪ ،‬له‌‬ ‫الیه‌کی تریش ناوچه‌ داگیرکراوه‌کانی‬ ‫سه‌عدییه‌ و جه‌له‌وال ه�ه‌ڕه‌ش�ه‌ی تیرۆر‬ ‫و که‌مته‌رخه‌می به‌رپرسانی ک��وردی‬ ‫له‌سه‌ره‌‪ .‬ئه‌م دوو بابه‌ته‌ رۆژه‌فی گه‌رمی‬ ‫ئێستای راگه‌یاندنه‌کانن و تاڕاده‌یه‌کیش‬ ‫چ����اوی دون��ی��ا و ب �ه‌ت��ای��ب �ه‌ت واڵت��ان��ی‬ ‫هه‌رێمی له‌سه‌ر ئه‌م دوو بابه‌ته‌ن‪ ،‬چونکه‌‬ ‫بۆ زۆر الی�ه‌ن یه‌کالبوونه‌وه‌ی ئه‌م دوو‬ ‫بابه‌ته‌ جێگه‌ی بایه‌خه‌ و شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌‬ ‫هه‌ڵوێسته‌ی له‌سه‌ر بکرێت‪.‬‬ ‫ئه‌و هێرشه‌ چڕوپڕه‌ی ئه‌مڕۆ ده‌کرێته‌‬

‫س �ه‌ر قه‌ندیل و ن��اوچ�ه‌ سنورییه‌کانی‬ ‫ه��ه‌رێ��م��ی ک���وردس���ت���ان ده‌رب������ڕی ئ �ه‌و‬ ‫راس��ت��ی��ی�ه‌ن ک �ه‌ هێرشه‌کانی ئه‌مجاره‌‬ ‫ج��ی��اواز ل �ه‌ ج��اره‌ک��ان��ی��ت��ر چ��ڕوپ��ڕت��ره‌ و‬ ‫ته‌نانه‌ت هه‌ندێک شوێنی که‌ پێشتر له‌‬ ‫الیه‌ن تورکیا و ئێرانه‌وه‌ نه‌بوونه‌ته‌ ئامانج‬ ‫ئ �ه‌م��ج��اره‌ ئ��ام��ان��ج��ن و ب��ه‌ر وێ��ران��ک��ردن‬ ‫ک���ه‌وت���وون‪ ،‬ب����ه‌ورد ب���وون���ه‌وه‌ی زی��ات��ری‬ ‫ئه‌مجاره‌ی هێرشه‌کان ئه‌وه‌ روون ده‌بێته‌وه‌‬ ‫له‌ ئێستادا ئ�ه‌و دوو واڵت �ه‌ داگیرکاره‌‬ ‫ئ��ام��ان��ج��ی��ان �ه‌ ب���ه‌ ب��ۆردوم��ان��ه‌ک��ان��ی��ان‬ ‫گوندنشینانی ئ �ه‌و ن��اوچ��ان�ه‌ ن��اچ��اری‬ ‫به‌جێهێشتنی گ��ون��ده‌ک��ان��ی��ان ب��ک �ه‌ن و‬ ‫به‌خه‌یاڵی ئێران و تورکیا پاشان زه‌مینه‌ی‬ ‫ئ �ه‌وه‌ بڕه‌خسێنن که‌ به‌هێرشی زه‌مینی‬ ‫ب�ه‌رف��راوان��ت��ر گه‌ریالکانی په‌که‌که‌که‌‬ ‫ت�ه‌ن��ان�ه‌ت ب�ه‌چ�ه‌ک��ی ق��ورس��ی��ش بێت له‌‬ ‫ناوچه‌ سنورییه‌کان پاکتاو بکه‌ن و گوایه‌‬

‫وه‌ک هێزه‌کانی پڵنگه‌کانی تامیلی به‌ئاسانی تێک ناشکێت و سێ مانگی ئێستای عێراق له‌سه‌رده‌می دیموکراتی‬ ‫سریالنکا له‌ناویان ببه‌ن و به‌یه‌کجاری داه���ات���ووش ئ���ه‌وه‌ ده‌رده‌خ������ات‪ ،‬چونکه‌ ئێستای جیهاندا هه‌رگیز بۆی ناکرێت و‬ ‫کۆتاییان پێبهێنن!؟ ئه‌مه‌ش به‌ روونی ئه‌گه‌ر داگیرکه‌ران له‌و سێ مانگه‌دا بۆی نالوێت‪...‬‬ ‫ل�ه‌ سیاسه‌ت و لێکدانه‌وه‌ و وته‌کانی سه‌رنه‌که‌ون ئه‌وا ئه‌مجاره‌ بۆ هه‌تاهه‌تایه‌ ل�ه‌س�ه‌ر ئ �ه‌م بنه‌مایه‌ ئ�ه‌گ�ه‌ر ته‌ماشای‬ ‫رووداوه‌کان بکه‌ین ئه‌وا ده‌بینین قه‌ندیل‬ ‫به‌رپرسانی ئێران و تورکیا ره‌نگده‌داته‌وه‌‪ .‬شکست ده‌هێنن‪.‬‬ ‫به‌اڵم وادیاره‌ زهنیه‌تی داگیرکاری ئه‌م له‌الیه‌کیتریشه‌وه‌ ئه‌و ته‌عریب و تیرۆر و جه‌له‌وال له‌شتێکدا هاوبه‌شن‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫دوو زلهێزه‌ ئه‌و راستییه‌ی له‌به‌رچاوی و راوه‌دوون���ان���ه‌ی له‌ئێستادا ب�ه‌رام��ب�ه‌ر زه��ن��ی �ه‌ت��ی ق��ڕک��ردن��ی ک����ورده‌ ل �ه‌ه �ه‌ر‬ ‫به‌رپرسانی ئه‌م دوو ده‌وڵه‌ته‌ ونکردوه‌‪ ،‬که‌ ب���ه‌ ک���وردان���ی ن��اوچ �ه‌ک��ان��ی ج �ه‌ل �ه‌وال کوێیه‌ک بێت له‌الیه‌ن داگیرکه‌رانه‌وه‌‪،‬‬ ‫په‌که‌که‌ پڵنگه‌کانی تامیل نییه‌ بێ و س�ه‌ع��دی��ی�ه‌ی ب���اش���ووری ک��وردس��ت��ان بۆیه‌ تاکه‌ شتێک که‌ زامنی داهاتووی‬ ‫ئه‌زموون و بێ پشتیوان بێت و نه‌توانێت رووده‌دات ه��ی��چ��ی ک�ه‌م��ت��ر ن��ی��ی�ه‌ ل�ه‌و کورد بکات یه‌کێتی نێوان کورده‌ له‌هه‌ر‬ ‫خۆی بپارێزێت و وابه‌ئاسانی بکه‌وێته‌ س��ی��اس�ه‌ت�ه‌ی ت��ورک��ی��ا و ئ��ێ��ران ک �ه‌ دژ چوارپارچه‌ی کوردستان و راوه‌ستانی‬ ‫به‌ر که‌ڵبه‌ی ئه‌م داگیرکارانه‌‪ ،‬چونکه‌ به‌کورد ئه‌نجامی ده‌ده‌ن‪ ،‬بۆیه‌ ئه‌گه‌ر الیه‌نه‌ سیاسییه‌کانی کورده‌ به‌ یه‌کڕیزی‬ ‫په‌که‌که‌ ل�ه‌گ�ه‌ڵ ئ���ه‌وه‌ی ئه‌زمونێکی حکومه‌تی عێراقیش وابیر بکاته‌وه‌ که‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و جۆره‌ بیرکردنه‌وه‌یه‌ی که‌‬ ‫درێژی له‌گه‌ڵ ئه‌مجۆره‌ هێرشانه‌ هه‌یه‌ ده‌ت��وان��ێ��ت ک���ورد ل �ه‌و ن��اوچ��ان�ه‌ پاکتاو پێیوایه‌ ده‌توانێت ک��ورد له‌ناوبه‌رێت و‬ ‫و تورکیا و ئێرانیش باش ئه‌وه‌ ده‌زانن که‌ بکات‪ ،‬گومانی تێدانییه‌ که‌ ئه‌میش پاکتاوی بکات‪ ،‬بێگومان به‌ دروس��ت‬ ‫چه‌ندجار هێرشی له‌م شێوه‌یه‌یان شکستی س��ه‌رک��ه‌وت��وو ن��اب��ێ��ت‪ ،‬چ��ون��ک�ه‌ ئ�ه‌گ�ه‌ر بوونی ئه‌و یه‌کێتییه‌ش کورد ده‌توانێت‬ ‫ه��ێ��ن��اوه‌‪ ،‬ه���اوک���ات ق �ه‌ن��دی��ل ئ��ی��راده‌ی رژێمی به‌عس به‌ (‪ )30‬ساڵ نه‌یتوانیبێت ببێته‌ ره‌قه‌مێکی گه‌وره‌ له‌ رۆژهه‌اڵتی‬ ‫چ��ل م��ل��ی��ۆن ک��وردی��ش��ی ل�ه‌پ��ش��ت�ه‌ که‌ ئه‌وه‌ بکات ئه‌وا ئه‌م حکومه‌ته‌ الوازه‌ی ناوه‌ڕاستدا‪.‬‬

‫سه‌رۆکی هه‌رێم الپه‌ڕه‌یه‌ک ل ‌ه مێژوو بۆ ئاگاداریت‬

‫ئه‌یوب ره‌حیمی‬ ‫مانگی (‪( )8‬ئ��اب‪/‬خ�ه‌رم��ان��ان*) بریتیه‌‬ ‫له‌ ب��ی��ره‌وه‌ری ره‌ش بۆ گه‌لی ک��ورد وه‌کو‬ ‫قه‌تڵ و عام و قه‌اڵچۆکردن و ماڵوێرانی‪.‬‬ ‫ساڵی (‪ )1979‬دوای روخانی ده‌سه‌اڵتی‬ ‫پاشایه‌تی و هاتنی ئایه‌تواڵ خومه‌ینی‪،‬‬ ‫بوو به‌ هیوایه‌ک بۆ گه‌النی چه‌وساوه‌ی‬ ‫ئێران و گه‌لی کورد به‌ تایبه‌تی‪ .‬به‌اڵم به‌‬ ‫داخه‌وه‌ له‌ سه‌ره‌تاکانی ئه‌و کۆماری به‌ ناو‬ ‫ئیسالمییه‌ سه‌رکرده‌کانی گه‌لی کورد به‌‬ ‫ئایینی و عه‌لمانییه‌وه‌ که‌وتنه‌ دوای ئه‌و‬ ‫سیستمه‌ و له‌دواییدا ئایه‌تواڵ خومه‌ینی به‌‬ ‫پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ (‪)28‬ی خه‌رمانانى هه‌مان‬ ‫س��اڵ فتوای جیهاد ی��ان قه‌تڵ و عامی‬ ‫گه‌لی کوردی له‌ رۆژهه‌اڵتی کوردستان‬ ‫راگه‌یاند و به‌م بۆنه‌وه‌ له‌ سه‌رتاسه‌ری ئێران‬ ‫هێز کۆکرایه‌وه‌ و به‌ خوتبه‌ی مه‌الکانی‬ ‫م��زگ�ه‌وت�ه‌ک��ان هێرشی نامرۆڤانه‌کانیان‬ ‫ره‌وای �ه‌ت��ی ئیسالمی پ��ێ��درا‪ .‬ب �ه‌اڵم ئ�ه‌وه‌ی‬ ‫جێگای سه‌رنجه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ رۆژهه‌اڵتی‬ ‫ن��اوی��ن ب�ه‌ ه�ه‌م��وو پێکهاته‌کانیه‌وه‌ بوه‌ته‌‬ ‫جێگای ب��ازرگ��ان��ی و ده‌س��ت�ه‌ب�ه‌رک��ردن��ی‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندی رۆژئاواییه‌کان به‌ ئه‌مریکا و‬

‫ئه‌وروپییه‌وه‌ و هه‌ر وه‌کو ده‌زانین هێنانی‬ ‫کۆماری ئیسالمی له‌ که‌سایه‌تی ئایه‌تواڵ‬ ‫خومه‌ینی هێنانی سیستمێکی ئایینی له‌‬ ‫به‌رامبه‌ر سۆسیالیزمدا بوو‪ .‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی‬ ‫جێگای گرنگی پێدانه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌موو‬ ‫کێشه‌ و گرفتێک له‌م واڵته‌وه‌ روو ده‌دات‬ ‫پێکه‌وه‌ گرێدراون‪.‬‬ ‫مانگی ئاب مانگی قه‌تڵ و عامه‌ وه‌کو‬ ‫ئ�ه‌وه‌ى له‌ باشووری کوردستان و گوندی‬ ‫که‌نده‌کۆاڵ له‌ خنێره‌ که‌وا چوار فڕۆکه‌ی‬ ‫ج �ه‌ن��گ��ی ج����ۆری «‪ »16.F‬ت��ورک��ی��ا‪،‬‬ ‫کاتژمێر (‪ 14‬ـ ‪ )15‬دوانیوه‌ڕۆی رۆژی‬ ‫«‪15‬ی ئابی ‪ »2000‬زیاتر له‌ «‪»30‬‬ ‫که‌سی مه‌ده‌نیان شه‌هید کرد که‌ زۆرینه‌‬ ‫ژن و منداڵ بوون و که‌س به‌ دوایدا نه‌چوو‪.‬‬ ‫ل�ه‌ رۆژه �ه‌اڵت��ی ک��وردس��ت��ان (‪ 19‬ئابی‬ ‫‪ )1979‬فتواکه‌ی خومه‌ینی دوای (‪)6‬‬ ‫مانگ هاتنه‌ سه‌رکاری کۆمار ئیسالمی‬ ‫شه‌رێکی ن��اب�ه‌راب�ه‌ری به‌ له‌ سێداره‌دانی‬ ‫(‪ )11‬شۆڕشگێڕی ک���ورد ل �ه‌ زیندانی‬ ‫دی��زل ئ���اوای ک��رم��اش��ان ب�ه‌ س �ه‌ر خه‌ڵکی‬ ‫کورددا سه‌پاند‪ .‬که‌ به‌ گوێره‌ی راپۆرتی‬ ‫رێکخراوی لێبوردنی نێوده‌وڵه‌تی زیاتر له‌‬ ‫(‪ )5000‬ک �ه‌س له‌ ک��وردان��ی ئێران تێدا‬ ‫ک���وژراون‪ .‬ئیتر چۆنێتی ئ�ه‌و کوشتنانه‌‬ ‫وه‌کو قه‌تڵ و عامی قارنێ و قه‌اڵتان و‬ ‫سۆفیان و ئینده‌رقش و شاره‌کانی نه‌غده‌‬ ‫و پیرانشار و شنۆ له‌ الیه‌ن مه‌ال حه‌سنی‬ ‫م���ه‌الی ئێستا م��زگ �ه‌وت��ی ج�ه‌م��اع�ه‌ت��ی‬ ‫ورمێ‪ ،‬یان ئه‌و مه‌حکه‌مه‌ سه‌حرائیه‌کانی‬ ‫مه‌ال خه‌لخاڵی و گوله‌ باران و له‌سێداره‌دان‬ ‫بوو به‌ بابه‌تێکی کوشتنه‌کانى رۆژان�ه‌ی‬ ‫ئه‌م گه‌له‌ له‌ شاره‌کانی کرماشان و سنه‌ و‬ ‫سه‌قز و مهاباد و ورمێ و‪...‬‬ ‫ئه‌مانه‌ی ژێره‌وه‌ هه‌ندێک له‌و دڕندایه‌تیه‌ن‪:‬‬ ‫ ل�ه‌ ساڵی (‪ 1979‬هه‌تا ‪ )1991‬وات�ه‌‬‫(‪ 1358‬هه‌تا ‪ 1370‬ه �ه‌ت��اوی) (‪)832‬‬ ‫که‌س له‌سێداره‌ و گولله‌باران کراون‪.‬‬

‫ ‪-‬له‌ گواڵنی (‪ )59( )1982‬گه‌نجی‬‫مهابادی پێکه‌وه‌ له‌سێداره‌ ده‌درێن‪.‬‬ ‫ ل�ه‌ ساڵی (‪ )163( )1980‬ک �ه‌س له‌‬‫سێداره‌ ده‌درێن و‪...‬‬ ‫ شایانی باسه‌ ئ�ه‌م شێوه‌ هه‌ڵسوکه‌وتی‬‫ن��ام��رۆڤ��ان �ه‌ی ک���ۆم���اری ئ��ی��س�لام��ی له‌‬ ‫(‪ )1979‬تائێستا ب�ه‌رده‌وام�ه‌ و ئ �ه‌وه‌ی له‌‬ ‫هیچ ده‌ستورێک و پێوانێک ناگونجێ‬ ‫و نه‌گونجاوه‌ ئ �ه‌وه‌ ب��وو مه‌الیه‌ک به‌ ناو‬ ‫خه‌ڵخاڵی حاکمی مه‌حکه‌مه‌ى شۆڕش به‌‬ ‫بێ لێکۆڵینه‌وه‌ به‌ ریز هه‌موو جۆره‌ تۆێژێکی‬ ‫کۆمه‌ڵگای به‌ ناوی دادگای سه‌حرایی به‌‬ ‫ره‌شنوسێک واژۆ ده‌ک��رد و به‌سێداره‌ یان‬ ‫گ��ول�ه‌ب��اران پاکتاو ده‌ک���ران که‌ یه‌کێک‬ ‫له‌ ک��رده‌وه‌ نامرۆڤانه‌ له‌ (‪26‬گه‌الوێژی‬ ‫��� )1979‬له‌ فرۆکه‌خانه‌ی شاری سنه‌ (‪)11‬‬ ‫الوی تێکۆشه‌ری کورد له‌سێداره‌ ده‌درێن‪.‬‬ ‫یه‌ک له‌ وانه‌ عیسی پیر وه‌لییه‌ که‌ ته‌نها‬ ‫به‌ هۆی ده‌مانچه‌ێکه‌وه‌ له‌ دادگاى (‪)30‬‬ ‫خوله‌کییه‌که‌ی فرۆکه‌خانه‌ی سنه‌ له‌ الیه‌ن‬ ‫قازی شه‌رعیی کۆماری ئیسالمی مه‌ال‬ ‫خه‌ڵخاڵی له‌گه‌ڵ (‪ )10‬تێکۆشه‌ری تر‬ ‫به‌ ن��اوی موفسیدول فیل ع�ه‌رز به‌سێداره‌‬ ‫ئه‌ویش له‌ ج��ۆرى گوله‌بارن س��زا ده‌درێ��ن‪.‬‬ ‫یه‌کێتر ل�ه‌وان�ه‌ ئه‌حسه‌نی ناهید له‌گه‌ڵ‬ ‫براکه‌ی شه‌هریاری ناهید که‌ له‌ شه‌ڕێکی‬ ‫ناو شاری سنه‌ له‌ رانه‌وه‌ بریندار ده‌بێت و‬ ‫شه‌هریار و ناسر سه‌لیمی (ده‌ستی راستی‬ ‫بریندار ب��ووه‌) به‌ بۆنه‌ی رزگ��ار کردنی‬ ‫ئ�ه‌ح��س�ه‌ن��ی ب��ری��ن��دار دێ��ن �ه‌ گ��رت��ن‪ .‬به‌ڵی‬ ‫لێره‌ کۆماری ئیسالمی و جه‌هاده‌که‌ی‬ ‫له‌ برینداریش نابورێت و ئ�ه‌و (‪ )11‬الوه‌‬ ‫تێکۆشه‌ر له‌ کاتژمێر (‪)5‬ى پاش نیوه‌ڕۆی‬ ‫(‪)26‬ى گه‌الوێژ (‪ )1979‬به‌ گوله‌باران له‌‬ ‫وێ شه‌هید ده‌کرێن‪.‬‬ ‫ ئیتر کۆماری ئیسالمی دوای ئه‌و فتوایه‌‬‫ب��ۆ ق�ه‌اڵچ��ۆک��ردن��ی گ�ه‌ل��ی ک���ورد ده‌س��ت‬ ‫ناپارێزی و تا ئه‌مڕۆ به‌ هه‌زاران که‌سی له‌‬

‫ناو بردوه‌ که‌ یه‌کێتر له‌وانه‌ ده‌توانین ئاماژه‌‬ ‫به‌ ساڵی (‪ )1988‬له‌ مانگی خه‌رمانان ک ‌ه‬ ‫پێى ده‌وترێت شه‌هریوه‌ری ره‌ش‪ .‬له‌و کاته‌‬ ‫دوای هه‌شت ساڵ ش�ه‌ڕی ماڵوێرانه‌که‌ر‬ ‫ک�ه‌ ب�ه‌ درێ��ژت��ری��ن ش��ه‌ڕى س���ه‌ده‌ی (‪)20‬‬ ‫ناو ده‌برێت کۆماری ئیسالمی به‌ دوای‬ ‫زیانه‌کانی ئه‌و شه‌ڕه‌ پێویست ده‌بینێ که‌ له‌‬ ‫ناوخۆوه‌ خۆی یه‌کده‌ست بکات و به‌رنگاری‬ ‫هه‌ر چه‌شنه‌ ده‌نگێکی ن��اڕازی بێت‪ ،‬له‌و‬ ‫کاته‌دا هه‌ژمارێکی زۆر که‌ به‌ زیاتر له‌‬ ‫(‪ )14000‬ک �ه‌س م �ه‌زن��ده‌ ده‌ک��رێ��ت و له‌‬ ‫هه‌مو حزب و رێکخراو و که‌سێتی گه‌النی‬ ‫ئێران به‌ تایبه‌ت رێژه‌ێکی زۆر کوردی تێدا‬ ‫هه‌یه‌ و تا ئه‌مرۆ به‌ ته‌واوی دیار نه‌کراوه‌‬ ‫له‌ ئه‌و مانگه‌ به‌ کۆمه‌ڵ له‌ ناو ده‌برێن و‬ ‫به‌ نهێنی و به‌ کۆمه‌ڵ ده‌یانێژن و دوای‬ ‫ماوه‌یه‌ک شوێنی به‌شێکیان له‌ ت��اران به‌‬ ‫ناوی گۆڕستانی خاوه‌ران ئاشکرا ده‌بێت‪.‬‬ ‫به‌مشێوه‌یه‌ ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ روی راستی‬ ‫کۆماری ئیسالمی ده‌ربخه‌ین به‌هه‌زاران‬ ‫جه‌نایه‌تی به‌م چه‌شنه‌ ده‌دۆزرێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئ�ه‌م��ڕۆ ده‌ب��ێ راب���ردوو به‌هه‌ند وه‌رگ��ری��ن‪،‬‬ ‫چونکه‌ ئ �ه‌م��ڕۆ راب���ردووی���ه‌ و راب����ردووش‬ ‫ئ��ه‌م��ڕۆی��ه‌ ک����ه‌وا ک���ۆم���اری ئیسالمی‬ ‫به‌رده‌وامه‌ له‌و جه‌نایه‌تانه‌ی خۆی‪.‬‬ ‫ئه‌م مانگه‌ که‌ بۆ گه‌لی کورد بیره‌وه‌ری‬ ‫رۆژانێکی ره‌ش وا ئه‌و مێژووه‌ تاڵه‌ دێنێته‌‬ ‫ب �ه‌ر چ��او و ئ�ه‌م��ڕۆ ک�ه‌ (‪)2011/8/20‬‬ ‫بۆ ماوه‌ (‪ )36‬رۆژه‌ کۆماری ئیسالمی‬ ‫به‌رده‌وامه‌ له‌ هێرش کردنه‌ سه‌ر کوردان و‬ ‫بۆ ئه‌مه‌ش به‌هانه‌ى پارتی ژیانی ئ��ازاده‌‬ ‫و وێڕای ئاگربه‌ستی ئه‌و حزبه‌ له‌ ماوه‌ی‬ ‫ساڵی راب��ردوودا به‌ هێنانی چه‌کی قورس‬ ‫و که‌ره‌سته‌ی سه‌ربازی جۆراجۆر دووباره‌‬ ‫جیهادى دووهه‌م ده‌خاته‌ رۆژه‌ڤه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌ راستی ئه‌و زاتی ده‌سه‌اڵته‌ى کۆماری‬ ‫ئیسالمی ک�ه‌ ه �ه‌ر س �ه‌ره‌ت��ا ب �ه‌م چه‌شنه‌‬ ‫هه‌ڵسوکه‌وتی ک���ردوه‌ و ده‌ی��ک��ات‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬

‫ئ�ه‌م��ڕۆ ل�ه‌ الی �ه‌ن گ�ه‌ری�لا وه‌اڵم���ی باشی‬ ‫درای����ه‌وه‌ و ه �ه‌ر ک �ه‌س ل �ه‌و ب��ارودۆخ �ه‌ تا‬ ‫ئاستێک ئاگاداره‌ ک�ه‌وا چۆن تێکشکا‪.‬‬ ‫ه�ه‌ر ب�ه‌م چه‌شنه‌ تورکیاش ده‌ستی داوه‌‬ ‫به‌ تۆپباران و هێرشی هه‌وایی و به‌ بێ‬ ‫ئاسته‌نگی خوار و ژوور ده‌کات و به‌ داخه‌وه‌‬ ‫ل�ه‌ مانگی ره‌م����ه‌زان و ب�ه‌ ب��ن پێکردنی‬ ‫هه‌موو مافه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌کان و ته‌نانه‌ت‬ ‫ح�ه‌رام بوونی شه‌ڕ له‌ مانگى ره‌مه‌زانه‌دا‬ ‫هاوکاری ئه‌م هێرشه‌یه‌ و کاربه‌ده‌ستانی‬ ‫هه‌رێمی کوردستان گ��وی‪ ،‬چ��او‪ ،‬ده‌م و‬ ‫زمان و ویژدانیان هه‌ست به‌هیچ شتێک‬ ‫به‌ ن��او به‌رپرسیاری ناکات و جاره‌به‌جار‬ ‫هێرشه‌کان نابینن‪ .‬وه‌ک ئه‌مینداری گشتی‬ ‫پێشمه‌رگه‌ یان وه‌کو به‌ڕێز نازم عومه‌ر ده‌بن‬ ‫به‌ وته‌بێژی کۆماری ئیسالمی و الیه‌نی‬ ‫ک��وردی به‌ خه‌تابار نیشان ده‌دن ی��ان له‌م‬ ‫(‪ )18‬مانگه‌ جه‌نابی س�ه‌رۆک��ی هه‌ریم‬ ‫ئ �ه‌و چاالکییه‌ی گه‌ریالکانی په‌که‌که‌‬ ‫له‌ جوله‌مێرگ و کوژرانی (‪ )8‬سه‌ربازی‬ ‫ئ�ه‌رت�ه‌ش��ی ت��ورک ب�ه‌ ت��ون��دی ش �ه‌رم �ه‌زار‬ ‫ده‌کات‪!...‬‬ ‫ج��ا ئێستا ده‌خ����وازم پ��رس��ێ ب �ه‌و به‌ڕێزانه‌‬ ‫بکه‌م و بڵێم جه‌نایه‌ته‌کانی داگیرکه‌رانی‬ ‫کوردستان و دۆستانی ئێوه‌ له‌ چه‌شنه‌ی ئه‌و‬ ‫کۆمه‌ڵکوژیانه‌ی وه‌کو ئه‌نفال و هه‌ڵه‌بجه‌‬ ‫یان ک��ۆڕه‌و که‌ گه‌لتان به‌ جێ هێشت و‬ ‫ه�ه‌اڵت��ن‪ ،‬ه�ه‌ر ئ�ه‌و گه‌له‌ی رۆژه���ه‌اڵت و‬ ‫باکوور که‌وا ئه‌مڕۆ رۆڵه‌ قاره‌مانه‌کانی‬ ‫بوونه‌ته‌ قه‌ڵغان بۆ هه‌موو کوردستان و‬ ‫ک��ورس��ی�ه‌ک�ه‌ی ئ��ێ��وه‌‪ ،‬خ��اوه‌ن��دارێ��ت��ی��ی��ان له‌‬ ‫ئێوه‌ ک��رد و له‌ م��اڵ و مزگه‌وتى خۆیان‬ ‫ئێوه‌یان حه‌وانده‌وه‌ که‌ چی ئێوه‌ ئه‌مڕۆ ئاوا‬ ‫هه‌ڵسوکه‌وت ده‌که‌ن‪!...‬‬ ‫ک���اک م �ه‌س��ع��ود ب���ارزان���ی‪ ،‬م���ام ج �ه‌الل‬ ‫ت��اڵ �ه‌ب��ان��ی‪ ،‬ن��ێ��چ��ی��رڤ��ان ب���ارزان���ی و ن��ازم‬ ‫عومه‌ر و جه‌بار ی��اوه‌ر ئاخۆ ئێوه‌ بتوانن‬ ‫به‌م دژایه‌تییه‌ گه‌لی خۆتان و ئاو کردنه‌‬

‫ئ��اش��ی داگ��ی��رک �ه‌ران ک���ه‌وا هیچ کاتێ‬ ‫کوردیان په‌سه‌ند نه‌کردوه‌ و نایه‌که‌ن‪ ،‬دوای‬ ‫گه‌ریال بتوانن له‌ به‌رامبه‌ر هێرشه‌کانی‬ ‫ئ �ه‌وان ئ�ه‌م نیشتمانه‌ بپارێزن؟ ئاخۆ هه‌ر‬ ‫له‌م کاته‌ کێشه‌ى ئاوی ئه‌ڵوه‌ن و کێشه‌ى‬ ‫سه‌عدیه‌ و جه‌له‌وال له‌گه‌ڵ هێرشی تورکیا‬ ‫و ئێراندا ل�ه‌ ی �ه‌ک کاتدایه‌ ب�ه‌ ئاسایی‬ ‫ده‌بینن؟ ئێوه‌ش ئاوا هه‌ڵسوکه‌وت ده‌که‌ن و‬ ‫میدیاکانی ئێوه‌ چاو له‌و دڕنده‌یی ده‌گرن‬ ‫و په‌رله‌مانه‌که‌یشمان که‌ هه‌ر له‌ رۆژی‬ ‫یه‌که‌مه‌وه‌ بۆ دژایه‌تی کورد به‌ بڕیاری‬ ‫ش�ه‌ڕ دژی په‌که‌که‌ س �ه‌ری ه�ه‌ڵ��داوه‌ به‌م‬ ‫جۆره‌ هه‌ڵسوکه‌وت ده‌کات‪.‬‬ ‫جا له‌م الوه‌ له‌ (‪)16‬ى مانگ یادی پارتی‬ ‫دیموکراتی کوردستان ده‌که‌نه‌وه‌ و جه‌ژن‬ ‫و شایی ده‌ک �ه‌ن و شارێک و حزبێک و‬ ‫عه‌شیره‌تێک به‌ هه‌موو کوردستان دادنێن و‬ ‫بێ ئه‌وه‌ی خه‌می گه‌لی کورد بخۆن که‌‬ ‫له‌هه‌مانکاتدا گه‌لی کورد له‌ به‌شێکیتر‬ ‫ساڵیادی کۆمه‌ڵکوژییه‌کان ده‌ک��ات�ه‌وه‌ و‬ ‫تۆپی ئێران و فڕۆکه‌ی تورکیا به‌ سه‌ریاندا‬ ‫ده‌دات‪ !...‬ئه‌ک یاڕبه‌بی پیرۆز بێت ئه‌و‬ ‫چه‌ژنه‌ نیشتمانپه‌روه‌رییه‌‪!...‬‬ ‫به‌اڵم خۆ گه‌ل بڕیارى خۆیداوه‌ به‌مجۆره‌‬ ‫ت��ا س �ه‌ر ن��ات��وان ب���ڕۆن و ب �ه‌م ب��ۆن �ه‌وه‌ ئه‌و‬ ‫به‌رخۆدانی گه‌ریال‪ ،‬سه‌رهه‌ڵدانی گه‌ل له‌‬ ‫چ��وارپ��ارچ �ه‌ی ک��وردس��ت��ان و یه‌کده‌نگی‬ ‫ن �ه‌ت �ه‌وه‌ی��ی ک���ورد ه��ێ��م��ای�ه‌ک��ی روون��اک �ه‌‬ ‫بۆ داهاتوو که‌ چیتر که‌س ناتوانێت به‌‬ ‫چاره‌نوسی ئه‌م گه‌له‌ یاری بکات و (‪)28‬‬ ‫ى خه‌رمانانه‌کان دووپات بکاته‌وه‌ و ده‌بێت‬ ‫بڵێین‪:‬‬ ‫ئه‌ی ره‌قیب هه‌ر ماوه‌ قه‌ومی کورد زبان‬ ‫نایشکێنێ دانه‌ری تۆپی زه‌مان‬ ‫* تێبینى‪ /‬خه‌رمانان له‌ باشورى کوردستان‬ ‫م��ان��گ��ى (‪/5‬ى ک����وردى)ی����ه‌‪ ،‬ب����ه‌اڵم له‌‬ ‫رۆژه���ه‌اڵت���ى ک��وردس��ت��ان مانگى (‪/5‬ی‬ ‫کوردى) به‌ گه‌الوێژ ناوده‌برێت‪.‬‬

‫رووى راستى (‪ )AKP‬و هێره‌شه‌کانى ئه‌م دواییه‌‌‬

‫واحید هه‌ورامى‬ ‫دواى ئ�ه‌وه‌ى ده‌وڵه‌ته‌کاتى چیله‌ر‪ ،‬ییلماز‬ ‫و ئه‌جه‌وید له‌ تورکیا بێکاریگه‌ر بوون‬ ‫و س����ه‌ره‌ڕاى دژای �ه‌ت��ى ب���ه‌رده‌وام���ى بزاڤى‬ ‫ئ���ازادى ک��ورد نه‌یاتوانى وه‌ک��و پێویست‬ ‫ئه‌نجام به‌ده‌ست بخه‌ن‪ ،‬پارتێکى نوێ به‌‬ ‫ناسنامه‌یه‌کى نوێ و دروشمێکى جیاواز‬ ‫و بریقه‌دار‪ ،‬هاتنه‌ ناو مه‌یدانى تورکیا و‬ ‫جله‌وى ده‌سه‌اڵتداریان گرته‌ ده‌ست‪.‬‬ ‫(‪ )AKP‬خۆى وه‌ک پارتێکى ئاینى و‬ ‫ئیسالمى ناساند و رایگه‌یاند له‌ ماوه‌یه‌کى‬ ‫کورتدا هه‌موو ناهه‌قى و ناعه‌داله‌تییه‌کان‬

‫ل �ه‌ کۆمه‌ڵگا ده‌س��ڕێ��ت �ه‌وه‌ و بانگه‌شه‌ى‬ ‫ئاشتیانه‌ى کێشه‌ى ک��وردى به‌رز ک��رده‌وه‌‪.‬‬ ‫خ��ۆى ب �ه‌ ی���اری چ �ه‌وس��اوه‌ک��ان و چینى‬ ‫بن‌ده‌ست و زوڵم لێکرا و ناساند‪ .‬له‌ سیاسه‌تى‬ ‫ده‌ره‌وه‌ش خ��ۆى ب �ه‌ ه���اوڕێ و ه��اوک��ارى‬ ‫گه‌النى چه‌وساوه‌ى هه‌رێمه‌که‌ و دوژمنى‬ ‫ن��اع �ه‌دال �ه‌ت��ى‪ ،‬زوڵ��م‌ک��ارى و داگ��ی��رک��ارى‬ ‫له‌قه‌ڵه‌مدا‪ .‬گه‌لى کورد گه‌لێکى موسڵمانه‌‬ ‫و ب��اوه‌ڕى به‌ ئاینى پیرۆزى ئیسالم هه‌یه‌‬ ‫و که‌وته‌ ژێر کاریگه‌رى ئه‌م بانگه‌شه‌وه‌‬ ‫و ب���اوه‌ڕى ب�ه‌ (‪ )AKP‬هێنا و ده‌نگى‬ ‫پ��ێ��دا‪ .‬ج��ۆاڵن��ه‌وه‌ى رزگ��اری��خ��وازى گه‌لى‬ ‫کورد ئه‌م قۆناخه‌ى وه‌ک هه‌لێک ده‌دیت‬ ‫بۆ چاره‌سه‌رى ئاشتیانه‌ى کێشه‌ى کورد‪.‬‬ ‫هه‌موو ئیمکان و ده‌رفه‌تى خۆى بۆ ئه‌م‬ ‫مه‌به‌سته‌ ته‌رخان کرد‪ .‬راگه‌یاندنى چاالکى‬ ‫یه‌کالیه‌نه‌‪ ،‬پێشه‌ش‌کردنى ده‌یان دکلراسیۆن‬ ‫و نه‌خشه‌ڕێ و ناردنه‌وه‌ى گروپى ئاشتى‪،...‬‬ ‫به‌شێک له‌ هه‌وڵه‌کانى بزاڤى ئازادییه‌ که‌‬ ‫به‌ فیداکارییه‌کى مه‌زنه‌وه‌‪ ،‬بۆ سه‌قامگیرى‬ ‫ئاشتى و برایه‌تى گه‌النى کورد و تورک‬ ‫و چ��اره‌س�ه‌رى کێشه‌کانیان به‌ڕێوه‌ى برد‪.‬‬ ‫س���ه‌ره‌ڕاى نی ‌هت‌پاکى و متمانه‌ى گه‌لى‬ ‫ک����ورد‪ ،‬ل �ه‌گ �ه‌ڵ گه‌یشتن ب �ه‌ ده‌س���ه‌اڵت‬ ‫(‪ )AKP‬سیاسه‌تى دژایه‌تى گه‌لى کورد‬ ‫و بزاڤه‌ ئازادیخوازه‌که‌ى به‌بنه‌ما گرت‪ .‬ئه‌و‬

‫دژایه‌تیه‌ به‌ تورکیا و باکورى کوردستان‬ ‫سنوردار نه‌ما‪ ،‬به‌ڵکو هه‌ر جۆاڵنه‌وه‌یه‌کى‬ ‫ئ���ازادى گه‌لى ک��ورد ل�ه‌ ه �ه‌ر چ��وار الى‬ ‫ج��ی��ه��ان و ن��اوچ �ه‌ک �ه‌ى ک���رده‌ ه����ه‌ده‌ف و‬ ‫دژى هه‌ر ده‌ستکه‌وتێکى ک��وردان پالن و‬ ‫نه‌خشه‌ى داڕشت و هه‌وڵى له‌ناوبردنیدا‪ .‬ئه‌و‬ ‫ئۆپه‌راسیۆنه‌ى که‌ حکومه‌تى (‪)AKP‬‬ ‫ل�ه‌ه�ه‌م��ب�ه‌ر ک����وردان پێشى ده‌خ����ات زۆر‬ ‫مه‌ترسیدارتره‌ ل �ه‌وه‌ى که‌ پێشتر له‌ الیه‌ن‬ ‫حکومه‌ته‌ یه‌ک له‌دوا یه‌که‌کانى تورکیا‬ ‫پ�ه‌ی��ڕه‌و ده‌ک���را‪ ،‬چونکه‌ پێشتر ه�ه‌ب��وون و‬ ‫ناسنامه‌ى ک��ورد وه‌ک ن�ه‌ت�ه‌وه‌ی�ه‌ک به‌‬ ‫ئاشکرا ئینکار ده‌ک���را و دژایه‌تییه‌کى‬ ‫روبه‌ڕوویان له‌ به‌رامبه‌ر کورد پێش خست‪،‬‬ ‫به‌اڵم (‪ )AKP‬له‌ هه‌مانکاتدا که‌ دان به‌‬ ‫هه‌بوونى کوردا ده‌نێت‪ ،‬له‌ هه‌مانکاتیشدا‬ ‫م��اف �ه‌ک��ان��ى ک����ورد وه‌ک ن �ه‌ت �ه‌وه‌ی �ه‌ک‬ ‫په‌سه‌ند ناکات و به‌ شێوه‌یه‌کى جیاواز و‬ ‫هه‌ندێ ئیمتیازى بچوکى وه‌ک کردنه‌وه‌ى‬ ‫ته‌له‌فزیۆنێکى ک��وردى هه‌وڵى خاپاندنى‬ ‫گه‌لى کورد ده‌دات‪ .‬بانگه‌شه‌ى ئه‌وه‌ ده‌کات‬ ‫کێشه‌ى کوردى چاره‌سه‌ر کردوه‌ و ئه‌وه‌ى‬ ‫که‌ ئێستا له‌ ئ��ارادای�ه‌ نه‌کێشه‌ى ک��ورده‌‪،‬‬ ‫به‌ڵکو کێشه‌ى تیڕۆره‌‪ .‬به‌ شێوه‌یه‌کى جیاواز‬ ‫هه‌وڵى بێ‌ئیراده‌کردنى گه‌لى کورد ده‌دات‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ى چیتر نه‌توانن داخوازییه‌کانمان‬

‫بێنینه‌ زمان‪ .‬بۆ گه‌یشتن به‌و ئامانجانه‌ش‬ ‫وێڕاى پێداگرى شه‌ڕ و تیرۆریزه‌کردنى بزاڤى‬ ‫ئ��ازادى هاوکات ئۆپه‌راسیۆنى قڕکردنى‬ ‫سیاسى دژ به‌ نوێنه‌ران و سیاسه‌تمه‌دارانى‬ ‫ک��ورد به‌ڕێوه‌ ده‌ب��ات و له‌ م��اوه‌ى نزیک‬ ‫به‌ دوو ساڵدا (‪ )3500‬که‌سى راپێچى‬ ‫زیندانه‌کان کرد و له‌ هه‌مانکاتدا له‌ رێگه‌ى‬ ‫کۆمپانیاکانى فه‌تحواڵ گوله‌نه‌وه‌ وێڕاى‬ ‫تێکدان و شێواندنى ئه‌خالق و پیرۆزییه‌کانى‬ ‫کۆمه‌ڵگاى ک��ورد بیر و ه��زرى نه‌ته‌وه‌یى‬ ‫کوردیان به‌ ئامانج گرتووه‌‪ .‬ئه‌م سیاسه‌ته‌ى‬ ‫حکومه‌تى (‪ )AKP‬له‌ الیه‌ن بزاڤى ئازادى‬ ‫گه‌لى کورده‌وه‌ ئاشکرا کراوه‌ و قۆناخ به‌‬ ‫قۆناخ ته‌دبیرى پێویستى له‌ به‌رامبه‌ر گیراوه‌‬ ‫و پوچه‌ڵ ک��راوه‌ت�ه‌وه‌ و ته‌نانه‌ت له‌به‌رده‌م‬ ‫سیاسه‌ته‌کانى (‪ )AKP‬له‌ کوردستان‪،‬‬ ‫ت��ورک��ی��ا و ن��اوچ��ه‌ى رۆژه���ه‌اڵت���ى ن��اوی��ن‬ ‫ئاسته‌نگى دروست کردوه‌‪.‬‬ ‫(‪ )AKP‬ک �ه‌ خ���ه‌ون و ب��ون��ی��ات��ن��ان�ه‌وه‌ى‬ ‫ئیمپڕاتۆڕیه‌تى هاوشێوه‌ى عوسمانى ده‌بینێ‬ ‫له‌ الی�ه‌ن ئه‌مریکا و رۆژئ��اواش �ه‌وه‌ وه‌ک‬ ‫مۆدێلى ه�ه‌ره‌ش��ی��او و ئه‌ڵته‌ڕناتیڤ بۆ‬ ‫ناوچه‌که‌ پێناسه‌ ده‌کرێ و بزاڤى ئازادى‬ ‫گ�ه‌ل��ى ک���ورد وه‌ک���و کۆسپێک ل �ه‌ پێش‬ ‫خۆى ده‌بینێ‪ ،‬هه‌ر بۆیه‌ بۆ له‌ناوبردنى ئه‌م‬ ‫بزاڤه‌ هه‌موو ئیمکان و ده‌رفه‌تێک به‌کار‬

‫دێنێ‪ .‬به‌ تایبه‌ت دواى هه‌ڵبژاردنه‌کانى‬ ‫(‪)12‬ى حوزه‌یران و سه‌رکه‌وتنه‌ مه‌زنه‌که‌ى‬ ‫ک����وردان ل��ه‌و ه �ه‌ڵ��ب��ژاردن��ان �ه‌ سه‌رشێتانه‌‬ ‫هێرشه‌کانى فراوانتر کرد‪ .‬پۆچه‌ڵکردنه‌وه‌ى‬ ‫په‌رله‌مانتارى خه‌تیب دیجله‌ و ئازادنه‌کردنى‬ ‫پێنج پ�ه‌رل�ه‌م��ان��ت��ارى ت��رى (‪ )BDP‬له‌‬ ‫زیندان و ئۆپه‌راسیۆنى قڕکردنى سیاسى و‬ ‫عه‌سکه‌رى هه‌موو هیواکانى گه‌لى کوردى‬ ‫به‌ (‪ )AKP‬و حکومه‌ته‌که‌یه‌وه‌ بن‌بڕ کرد‪.‬‬ ‫بایکۆتکردنى په‌رله‌مان له‌ الیه‌ن (‪)BDP‬‬ ‫و راگ�ه‌ی��ان��دن��ى خ��ۆس �ه‌رى دیموکراتیک‬ ‫ح��ک��وم �ه‌ت �ه‌ک �ه‌ى (‪)AKP‬ى ه��ه‌ژان��د‪.‬‬ ‫باردۆخى کوردان و ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ى که‌ بۆ‬ ‫رۆژئ��اوا ره‌خساوه‌‪ ،‬نیگه‌رانى (‪ )AKP‬و‬ ‫ئێرانى به‌دوادا بووه‌‪ .‬چونکه‌ ئێران و تورکیا‬ ‫هاوپه‌یمانى نزیکى حکومه‌ته‌که‌ى ئه‌سه‌د‬ ‫بوون له‌ سااڵنى رابردوودا و له‌ دژى کوردان‬ ‫له‌ یه‌ک سه‌نگه‌ردا رۆڵیان گێڕاوه‌‪.‬‬ ‫له‌م قۆناغه‌ هه‌ستیاره‌دا که‌ بزاڤى ئازادى‬ ‫ل �ه‌ ب��اک��ور س��ت��ات��ۆى خ���ۆى راگ �ه‌ی��ان��د و‬ ‫ل��ه‌ رۆژئ������اواش ک����ورد ل��ه‌ب��ه‌ر ده‌روازه‌ى‬ ‫چ��اره‌س��ه‌رى دای���ه‌ و ل �ه‌ ب��اش��وری��ش ک��ورد‬ ‫سااڵنێکه‌ خ���اوه‌ن ستاتۆى خۆیه‌تى ئه‌و‬ ‫هاوپه‌یمانیه‌ ستراتیژیه‌ى نێوان (تورکیا‬ ‫ـ ئێران ـ س��وری��ا) بێکاریگه‌ر ک���راوه‌‪ .‬له‌‬ ‫بارودۆخى به‌مشێوه‌یه‌دا (‪ )AKP‬پالنێکى‬

‫به‌رفراوانى به‌ به‌شدارى ئێران و هه‌ندێ هێز‬ ‫و الیه‌نى هه‌رێمى و ده‌ره‌کى ئاماده‌ کرد‪.‬‬ ‫به‌ پێى ئ�ه‌و پالنه‌ رۆژى (‪)16‬ى ته‌موز‬ ‫رێک دوو رۆژ دواى راگه‌یاندنى خۆسه‌رى‬ ‫دیموکراتیک ل �ه‌ ب��اک��ورى ک��وردس��ت��ان‪،‬‬ ‫س��وپ��اى ئ��ێ��ران هێرشێکى ه �ه‌م �ه‌الی �ه‌ن و‬ ‫به‌رفراوانى بۆ قه‌ندیل و باشورى کوردستان‬ ‫ده‌س����ت پ��ێ��ک��رد‪ .‬ب���ه‌رخ���ۆدان���ى م��ێ��ژووی��ى‬ ‫گه‌ریال و پشتگیرى گه‌لى کورد له‌ هه‌ر‬ ‫چ��وارپ��ارچ �ه‌ى ک��وردس��ت��ان س��وپ��اى ئێرانى‬ ‫تێکشکاند و ئه‌و هێرشه‌ش هیچ یه‌ک له‌‬ ‫ئامانجه‌کانى نه‌پێکا‪.‬‬ ‫(‪ )AKP‬ک �ه‌ پێشبینى شکه‌ستێکى‬ ‫وه‌ه��اى ن�ه‌ده‌ک��رد له‌ الی �ه‌ک به‌ گۆڕینى‬ ‫ف �ه‌رم��ان��ده‌ک��ان��ى ئ �ه‌رت �ه‌ش و پ�����ه‌ره‌دان به‌‬ ‫ئۆپه‌راسیۆنه‌کان ئ��ام��اده‌ک��ارى شه‌ڕێکى‬ ‫گه‌وره‌ى کرد و له‌ الیه‌ک به‌ ته‌جریدکردنى‬ ‫به‌ڕێز ئۆجه‌الن و هێرشى چه‌په‌ڵى راگه‌یاندن‬ ‫هه‌وڵى راکێش کردنى بزاڤى ئازادى بۆ ئه‌و‬ ‫ش �ه‌ڕه‌ ده‌دا‪ ،‬ل�ه‌ ئه‌نجامدا ش��ان ب�ه‌ شانى‬ ‫ئێران شه‌وى (‪ )16‬له‌سه‌ر (‪)17‬ى ته‌باخ به‌‬ ‫بیانووى چاالکى گریالکانى هه‌په‌گه‌ و له‌‬ ‫ئه‌ساسدا به‌مه‌به‌ستى سه‌رکوتى جواڵنه‌وه‌ى‬ ‫رزگ��اری��خ��وازى گه‌لى ک��ورد و نه‌هێشتنى‬ ‫ده‌ستکه‌وته‌کانى کورد له‌هه‌ر چوار پارچه‌ى‬ ‫کوردستان شه‌ڕێکى به‌رفراوانى ده‌ستپێکرد‪.‬‬


‫به‌رخودانێکی هه‌مه‌الیه‌نه‌ی نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬باشترین وه‌اڵمی ده‌مشکێنی داگیرکه‌رانه‌‬

‫رابه‌ر ره‌شید‪ -‬که‌رکوک‬ ‫م��اڵ��پ�ه‌ڕی مێهرنیوزی ئێرانی له‌سه‌ر‬ ‫زاری کاربه‌ده‌ستێکی سوپای پاسدارانه‌و‌ه‬ ‫ئه‌وه‌ی باڵوکردۆته‌وه‌ که‌ ئێران و تورکیا‬ ‫تا دوو مانگی دیکه‌ کۆتایی به‌ پژاک‬ ‫و په‌که‌که‌ ده‌هێنن‪ .‬له‌الیه‌کی دیکه‌شه‌وه‌‬

‫فڕۆکه‌ شه‌ڕکه‌ره‌کانی تورکیا هێرشێکی‬ ‫ب �ه‌رب�ڵاوی��ان ک���ردوه‌ت���ه‌ س���ه‌ر ق �ه‌ن��دی��ل و‬ ‫زۆرێ��ک له‌ ناوچه‌کانی دیکه‌‪ .‬گه‌وره‌‬ ‫به‌رپرسێکی سوپای تورکیا رایگه‌یاندووه‌‬ ‫که‌ هێزه‌کانیان له‌ م��اوه‌ی ته‌نها سێ‬ ‫رۆژدا (‪ )228‬هێرشیان ک��ردوه‌ت�ه‌ سه‌ر‬ ‫کوردستان‪ ،‬چ به‌ فڕۆکه‌‪ ،‬ی��ان تۆپی‬ ‫دوورهاوێژ‪ ،‬به‌مه‌ش ده‌یانه‌وێ رێگری له‌‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی کورد بکه‌ن‪.‬‬ ‫له‌ ب��اک��ووری کوردستانیش شاره‌کانی‬ ‫گه‌ڤه‌ر له‌ جۆله‌مێرگ و ئه‌لکێ و چه‌ند‬ ‫شارێکی دیکه‌ که‌وتوونه‌ته‌ ژێر هه‌ڕه‌شه‌‬ ‫و فشارێکی دڕندانه‌ی سوپای تورکیا‬ ‫و ه�ه‌ڕه‌ش�ه‌ی ده‌ستگیرکردنی ک��وردان‬ ‫ده‌ک���ه‌ن‪ .‬ل�ه‌ رۆژئ����اوای کوردستانیش‪،‬‬ ‫چه‌ند مانگێکه‌ گه‌لی ک��ورد له‌ دژی‬ ‫رژێمی به‌عسی فه‌رمانڕه‌وا و سیستمی‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌ دیکتاتۆره‌که‌ی به‌شار ئه‌لئه‌سه‌د‬ ‫له‌ راس��ان و خۆپیشاندانێکی رۆژان �ه‌ی‬ ‫به‌رده‌وامدان‪ .‬له‌ باشووری کوردستانیش‬ ‫وێ��ڕای بوونی په‌رله‌مان و حکومه‌تی‬

‫هه‌رێمی کوردستان و به‌شداریکردنی ئ �ه‌و دوژمنکارییانه‌ی داگ��ی��رک�ه‌ران��دا‬ ‫کورد له‌ په‌رله‌مانی عێراق‪ ،‬که‌چی له‌ ده‌بێ چی بێت و چۆن بتوانرێت رووی‬ ‫ناوچه‌ داگیرکراوه‌کانی وه‌کو که‌رکوک راسته‌قینه‌ی ئه‌و رژێمانه‌ ئاشکرا بکرێن؟‬ ‫و سه‌عدیه‌ و مه‌نده‌لی و شوێنه‌کانی دیکه‌ و چیدیکه‌ رژێ��م��ی ئاخوندی ئ��ێ��ران و‬ ‫که‌وتۆته‌ ژێر هه‌ڕه‌شه‌ی شۆڤێنیسته‌کان ئاکه‌په‌ی موسڵمان و به‌عسی سوری‬ ‫و پاشماوه‌ی به‌عسییه‌کان و درێژه‌دان به‌ و هه‌تا شۆڤێنیسته‌کانی ناو په‌رله‌مانی‬ ‫به‌غدا و حکومه‌تی عێراقیش‪ ،‬که‌ به‌‬ ‫پرۆسه‌ی ته‌عریب‪.‬‬ ‫پ��رس��ی��اری س �ه‌ره‌ک��ی ل��ێ��ره‌دا ئ �ه‌وه‌ی �ه‌ تۆ داخ �ه‌وه‌ به‌الی هه‌ندێکه‌وه‌ تا راده‌ی�ه‌ک‬ ‫بڵێی ئه‌م هه‌موو فشار و هه‌ڕه‌شه‌یه‌ی رژێمگه‌لێکی باشن و ده‌کرێ سیاسه‌تیان‬ ‫داگ����ی����رک����ه‌ران ه����ه‌ر ل����ه‌خ����ۆڕا ب���ێ و له‌گه‌ڵدا بکرێت‪ ،‬به‌ مه‌رجێک کورد‬ ‫هه‌مانگییه‌کی ئه‌گه‌ر ناڕاسته‌وخۆش بێت داوای مافی خۆی نه‌کات!‪.‬‬ ‫له‌ ئارادا نه‌بێ؟‪ ،‬که‌س ناتوانێت گره‌نتی له‌ راستیدا بێده‌نگبوونی کورد له‌ ئاست‬ ‫ئه‌وه‌ نه‌دات‪ ،‬چونکه‌ به‌ خوێندنه‌وه‌یه‌کی ئ �ه‌و ده‌ستدرێژییه‌ گه‌له‌کۆمه‌ییانه‌ی‬ ‫وردی رووداوه‌ک����ان م��رۆڤ به‌ ئاسانی که‌ ده‌کرێنه‌ سه‌ر بزاڤی رزگاریخوازی‬ ‫ده‌گ��ات�ه‌ ئ �ه‌و به‌رئه‌نجامه‌ی ک ‌ه به‌ڵێ‪ ،‬گه‌له‌که‌مان که‌ ده‌چێته‌ خانه‌ی تیرۆری‬ ‫هه‌میشه‌ داگ��ی��رک �ه‌ران��ی ک��وردس��ت��ان‪ ،‬ده‌وڵه‌ت‪ ،‬مه‌ترسییه‌کی گه‌وره‌یه‌ له‌ ئێستادا‬ ‫ئه‌گه‌ر به‌ ته‌نها نه‌یانتوانی بێت‪ ،‬ده‌ست و بۆیه‌ پێویسته‌ کوردیش له‌ هه‌مبه‌ر ئه‌م‬ ‫له‌ کورد بوه‌شێنن‪ ،‬ئه‌وا به‌ گه‌له‌کۆمه‌یی گه‌له‌که‌مۆییانه‌دا بێده‌نگ نه‌بێت و رێگا‬ ‫ه �ه‌وڵ��ی ق��ڕک��ردن و ل�ه‌ن��اوب��ردن��ی��ان داوه‌ و شێوازی جۆراوجۆر بگرێته‌به‌ر‪ ،‬له‌وانه‌ش‬ ‫و ب��ه‌رده‌وام��ی��ش��ن ل���ه‌س���ه‌ری‪ .‬ک �ه‌وات �ه‌ ده‌ک��رێ به‌ خۆپیشاندانی جه‌ماوه‌ری و‬ ‫پ���ه‌رچ���ه‌ک���رداری ک����وردان ل �ه‌ هه‌مبه‌ر که‌مپین و ناڕه‌زایی ده‌ربڕین و ئه‌گه‌ر ئه‌و‬

‫ئایا ئێستاش ده‌ڵێن سه‌رده‌می چه‌ک به‌سه‌رچووه‌؟‬

‫کوردۆ شوانی‬ ‫ل��ه‌ راس��ت��ی��دا ه���ه‌ق واب����وو ه���ه‌ر ه��ێ��ز و‬ ‫الیه‌نێک له‌ ته‌واوی دنیادا قسه‌ی له‌سه‌ر‬ ‫به‌سه‌رچونی شۆڕشی چه‌کداری بکردایه‌‬ ‫کورد بۆخۆی ئه‌و ق��ه‌یه‌ی نه‌کردایه‌‪،‬‬ ‫ئاخر کورد تائێستا سه‌ره‌ڕاى ئه‌و هه‌موو‬ ‫قوربانی دانه‌ی که‌ له‌ پێناوی ئازادیدا‬ ‫به‌خشیوێتی به‌کام ده‌ستکه‌وت و مافی‬ ‫خ���ۆی گ�ه‌ی��ش��ت��ووه‌ ک �ه‌ ل�ه‌ئ��اس��ت��ی ئ �ه‌وه‌‬ ‫دابێت به‌گه‌شبینیه‌وه‌ لێی بڕوانین‪ ،‬له‌‬ ‫چ��وارب �ه‌ش��ی داگ��ی��رک��راوی ک��وردس��ت��ان‬ ‫تائێستا نیوه‌ی ی�ه‌ک به‌شی به‌نیمچه‌‬ ‫ئازادیه‌ک گه‌یشتووه‌ که‌ ئ�ه‌وه‌ش هیچ‬

‫گه‌ره‌نتیه‌کی نێوه‌ ده‌وڵه‌تی بۆ پاراستنی‬ ‫نیه‌‪ ،‬که‌چی ئه‌وه‌ی هه‌میشه‌ گویبیستی‬ ‫ئه‌بین له‌الیه‌ن ده‌سه‌اڵتداره‌کانی باشوری‬ ‫کوردستان که‌ هێشتا نیوه‌ خاکه‌که‌ی‬ ‫ن�ه‌گ�ه‌ڕاوه‌ت�ه‌وه‌ سه‌ر هه‌رێمی کوردستان‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی �ه‌ ک �ه‌ ب �ه‌وت �ه‌ی ئ���ه‌وان س �ه‌رده‌م��ی‬ ‫شۆڕشی چه‌کداری به‌سه‌رچووه‌ و باوی‬ ‫نه‌ماوه‌‪.‬‬ ‫ه���ه‌ڵ���ب���ه‌ت���ه‌ ئ�����ه‌و ق���س���ه‌ی���ه‌ ئ���اراس���ت���ه‌ی‬ ‫شۆڕشه‌کانی به‌شه‌کانی تری کوردستان‬ ‫ئه‌که‌ن وه‌ک ئه‌وه‌ی بزاڤی ئازادیخوازی‬ ‫کوردستان له‌گه‌ڵ واڵتانی ئه‌سکه‌نده‌نڤیا‬ ‫رووب�����ه‌ڕوو ب��وب��ێ��ت�ه‌وه‌ و داوای م���اف و‬ ‫ئ��ازادی بکات‪ ،‬ئ �ه‌وه‌ش ته‌نها به‌ چه‌ند‬ ‫خۆپیشاندانێکی هێمنانه‌ ده‌سته‌به‌ر بکرێت‬ ‫و پێویستی ب�ه‌ش�ه‌ڕ و ده‌س���ت ب���ردن بۆ‬ ‫چه‌ک نه‌بێت‪ ،‬نازانم ئه‌و قسه‌یه‌ ته‌نها‬ ‫بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان و رازیکردنی دڵی‬ ‫دوژمنان ده‌ک �ه‌ن یان زۆر به‌جدی و به‌‬ ‫ب��اوه‌ڕێ��ک��ی ت����ه‌واوه‌وه‌ پێیان وای��ه‌ کاتی‬ ‫شۆڕشی چه‌کداری نه‌ماوه‌؟‬ ‫له‌راستیدا مرۆڤ ئه‌گه‌ر ل ‌ه باخچه‌یه‌کی‬ ‫گ��وڵ��دا ب����ه‌دوای خ��واس��ت�ه‌ک��ان��ی خۆیدا‬ ‫ب��گ �ه‌ڕێ��ت ش���ه‌رم���ه‌ ئ���ه‌گ���ه‌ر چه‌کێک‬ ‫ب��ه‌ده‌س��ت��ه‌وه‌ ب��گ��رێ��ت‪ ،‬ب���ه‌اڵم ک��ات��ێ له‌‬ ‫جه‌نگڵستانێکدا وێڵبێت به‌دوای گه‌یشتن‬ ‫ب �ه‌ خ��واس��ت و مه‌به‌ستێک ئ �ه‌گ �ه‌ر به‌‬

‫ده‌ستی به‌تاڵ و بێ چه‌ک بته‌وێت ب ‌ه‬ ‫ئامانج بگه‌یت ئ �ه‌وه‌ بێگومان نه‌زانیه‌‬ ‫و بێ ئاگاییه‌ و فه‌رامۆشکردنی ئه‌و‬ ‫مه‌ترسیه‌ ئاشکرایه‌ که‌ به‌دڵنیایه‌وه‌ ژیانت‬ ‫ئه‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌‪ ،‬که‌واته‌ بۆ ده‌بێت بێ‬ ‫ئ�ه‌وه‌ی به‌ هیچ ئامانجێک گه‌یشتبین‬ ‫ل ‌ه ناو جه‌نگه‌ڵستانێکی پڕ له‌ دڕن��ده‌دا‬ ‫چه‌کی ده‌ستمان فڕێبده‌ین ک�ه‌ ته‌نها‬ ‫له‌ پێناوی خۆپاراستندا په‌نامان بۆی‬ ‫بردوه‌‪ ،‬روداوه‌کانی ئێستای چوارپارچه‌ی‬ ‫کوردستان ئه‌وه‌مان پێده‌ڵێن ده‌ستبه‌رداربوون‬ ‫له‌ چه‌کی خۆپاراستن جگه‌ له‌ خیانه‌ت‬ ‫و ت�ه‌س��ل��ی��م ب���ون ه��ی��چ��ی ت���ر ن��ی �ه‌ ه �ه‌ر‬ ‫که‌سێکیش که‌ پێی وایه‌ باوی شۆڕشی‬ ‫چ�ه‌ک��داری ن�ه‌م��اوه‌ بێگومان ئه‌وکه‌سه‌‬ ‫باوه‌ڕی به‌ کورد و کوردستان و مافی‬ ‫ره‌وای ن�ه‌ت�ه‌وه‌ی�ه‌ک ن �ه‌م��اوه‌‪ ،‬ئ �ه‌و جۆره‌‬ ‫بیرکردنه‌وه‌یه‌ هه‌مان ئه‌و تێڕوانینه‌یه‌ که‌‬ ‫دوژمنان بۆ کورد هه‌یانه‌‪ ،‬داگیرکه‌رانی‬ ‫کوردستانیش ئه‌گه‌ر بێده‌نگ بیت له‌‬ ‫به‌رامبه‌ر پیالنه‌کانیاندا و به‌ خواستی‬ ‫ئ���ه‌وان ژی���ان و گ����وزه‌ران ببه‌یته‌سه‌ر و‬ ‫ده‌ستبه‌رداری مافه‌ زه‌وتکراوه‌کانی خۆت‬ ‫بیت هه‌رگیز به‌ تیرۆریست و تێکده‌ر و‬ ‫ئاژاوه‌گێڕ پێناسه‌ت ناکه‌ن و له‌ناو خۆیاند‬ ‫ئه‌تتوێنه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم بێگومان ژیانێک به‌‬ ‫ملکه‌چی بنده‌ستی و نۆکه‌ری دوژمنان‬

‫و داگیرکه‌ران بچێته‌سه‌ر نه‌ک ژیان نیه‌‪،‬‬ ‫به‌ڵکو رۆژی هه‌زارجار مردنه‌‪ ،‬کاتێکیش‬ ‫داوی مافی ره‌وای خۆت بکه‌یت و به‌‬ ‫لێدان و ئه‌شکه‌نجه‌کردن و زیندانی کردن‬ ‫و کوشتن وه‌اڵم بدرێته‌وه‌ جگه‌ له‌ ده‌ست‬ ‫بردن بۆ چه‌ک له‌ پێناوی خۆپاراستن‬ ‫هێچ ب��ژارێ��ک��ی دی��ک �ه‌ت ل�ه‌ب�ه‌رده‌س��ت��دا‬ ‫ن��ام��ێ��ن��ێ��ت‪ ،‬ئ����ه‌وه‌ی پ��ێ��وی��س��ت�ه‌ ب��زان��رێ��ت‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ ئایا ئه‌و که‌سانه‌ی ره‌خنه‌یان له‌‬ ‫ش��ۆڕش��گ��ێ��ڕان و ئ��ازادی��خ��وازان ده‌گ��رت‬ ‫و ده‌ی��ان��وت ب��اوی شۆڕشی چه‌کداری‬ ‫ن��ه‌م��اوه‌‪ ،‬ئێستا ک �ه‌ ده‌ب��ی��ن��ن ه �ه‌رچ��وار‬ ‫ده‌وڵه‌ته‌ داگیرکه‌ره‌که‌ی سه‌ر کوردستان‬ ‫ب �ه‌ ع��ێ��راق��ی ب �ه‌ن��او ف��ی��دراڵ��ی��ش�ه‌وه‌ پیالن‬ ‫له‌سه‌ر گه‌لی ک��ورد ده‌گێڕن و هێرشی‬ ‫هه‌مه‌الیه‌نه‌ ده‌که‌نه‌ سه‌ر خاک و گه‌لی‬ ‫کوردستان چ ئه‌لته‌رناتیڤێکیان هه‌یه‌ بۆ‬ ‫خۆپاراستن جگه‌ له‌ چه‌ک؟!!‬ ‫ئ��ای��ا ک����ورد ب��ه‌چ��ی واڵم����ی هێرشی‬ ‫فڕۆکه‌ جه‌نگیه‌کانی تورکیا و تانک‬ ‫و تۆپه‌کانی ئێران و سه‌رکوتکردنه‌کانی‬ ‫س��وری��ا و تیرۆریست و شۆڤێنیه‌کانی‬ ‫عێراق بداته‌وه‌؟! پێویسته‌ هه‌گیز داوای‬ ‫چه‌کدانان له‌ شۆڕشگێڕانی به‌شه‌کانی‬ ‫تری کوردستان نه‌کرێت‪ ،‬چونکه‌ ئه‌وه‌ش‬ ‫چ �ه‌ک �ه‌ ک �ه‌ ب��ۆ پ��اراس��ت��ن��ی ج �ه‌ل �ه‌وال و‬ ‫سه‌عدیه‌ به‌ڕێده‌کرێت!‬

‫(پێشمه‌رگه‌) پیاوێک له‌ نائومێدیدا‬

‫ئاراس عوسمان‬ ‫له‌ شۆڕش و به‌رخۆدانى کورد هه‌میشه‌‬ ‫سه‌نگه‌رێک ه�ه‌ب��ووه‌ و پیاوێک تێیدا‬ ‫توانیویه‌تى ببێته‌ قه‌ڵغانى به‌رگریکردن‪ ،‬به‌‬ ‫سیحر و داستانه‌ نه‌به‌رده‌کانى له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫دوژم���ن���ان‪ ،‬ه �ه‌ڵ��ب �ه‌ت ب��ی��رم��ان نه‌چێت‬ ‫ژنانیش به‌شێک بوون له‌ به‌شدارى ئه‌و‬ ‫خه‌باته‌ى ک��ورد‪ ،‬یاخود هه‌ندێک جار‬ ‫ناوهێنانى ئ�ه‌م مرۆڤه‌ له‌ ری��زى سوپاى‬ ‫داگیرکه‌رانى سااڵنى پێشودا‪ ،‬جۆرێک‬ ‫له‌ ترس و ئازارى ده‌رونى دروست ده‌کرد‬ ‫و وه‌ک شڵه‌ژانێک له‌الى هێزى سه‌ربازى‬ ‫ده‌مایه‌وه‌‪.‬‬ ‫بۆیه‌ هه‌میشه‌ پێشمه‌رگه‌ خ��اوه‌ن ئیراده‌‬ ‫و هه‌ڵوێستى نه‌ته‌وه‌یى جدى بوو له‌پێناو‬ ‫ئامانجى گشتیدا‪ ،‬خ���اوه‌ن که‌رامه‌تى‬ ‫مرۆڤانه‌ى خۆى بووه‌ له‌ ئاستى هه‌ر بۆچون‬ ‫و رایه‌کى نه‌خوازراوى کۆمه‌ڵگه‌که‌یدا‪،‬‬ ‫ه��ه‌ر ل��ه‌و ن��ێ��وه‌ن��ده‌دا چ�ه‌ن��دی��ن چاالکى‬ ‫ه �ه‌م �ه‌ج��ۆری��ان ئ �ه‌ن��ج��ام��داوه‌ ج��ی��اواز له‌‬ ‫شاخ شاریان ک��ردوه‌ت�ه‌وه‌ رێگایه‌ک‪ ،‬بۆ‬ ‫دۆزینه‌وه‌ى نه‌فه‌سێکى کورتیش بێت بۆ‬ ‫خۆیان و مێژووى نه‌ته‌وه‌که‌یان‪ ،‬له‌پاڵ‬ ‫ه �ه‌م��وو ئ �ه‌م��ان �ه‌ دی���وى دی��ک �ه‌ش هه‌یه‌‬ ‫له‌خیانه‌ت و جاشایه‌تى له‌م ریزه‌دا‪.‬‬

‫ب��ه‌اڵم ح��ورم �ه‌ت و هێز و ک �ه‌رام �ه‌ت و‬ ‫داس��ت��ان و خه‌باتیان هه‌تا ئ �ه‌و موچه‌ى‬ ‫وه‌ریده‌گرن‪ ،‬له‌ ده‌ستى که‌سانێکى که‌مدایه‌‬ ‫که‌ پیشه‌یان پێشمه‌رگه‌یه‌‪ ،‬به‌ ئ��اره‌ز و‬ ‫خواستى ئ�ه‌وان ئه‌گه‌ر وتیان شه‌ڕ هه‌یه‌‬ ‫ده‌بێت خۆیان پڕچه‌ک بکه‌ن و بکه‌ونه‌‬ ‫گیانى ئه‌و که‌سانه‌ى ئامانجى حزب و‬ ‫به‌رپرسانێتى‪ ،‬ه �ه‌ر ل�ه‌ جوڵه‌پێکردنیان‬ ‫به‌رامبه‌ر خۆپیشاندانه‌کانى ئه‌م دواییه‌ى‬ ‫باشورى کوردستان و ئه‌و ره‌وشه‌ى هه‌موان‬ ‫له‌به‌رچاومانه‌‪ ،‬له‌مکاته‌شدا بردنیان بۆ‬ ‫ناوچه‌کانى سه‌عدیه‌ و جه‌له‌وال به‌ وته‌ى‬ ‫خۆیان بۆ پاراستنى گیانى کورده‌کانى‬ ‫ئه‌و ناوچانه‌یه‌ به‌تایبه‌ت‪ ،‬له‌کاتێکدا له‌‬ ‫دواى رژێمه‌وه‌ باس له‌وه‌ ده‌کرێت نزیکه‌ى‬ ‫(‪ )800‬کورد کوژراوه‌ و خانه‌واده‌یه‌کى‬ ‫زۆر له‌و ده‌ڤه‌رانه‌ دور خراونه‌ته‌وه‌‪ ،‬پێویسته‌‬ ‫ئه‌وه‌ بڵێین بۆچى له‌م کاته‌دا ئه‌و هێزانه‌‬ ‫ره‌وانه‌ى ئه‌و ناوچانه‌ ده‌کرێن؟ ئه‌گه‌ر بۆ‬ ‫رووب �ه‌ڕووب��ون �ه‌وه‌ى تیرۆر و سه‌قامگیرى‬ ‫ئ��اس��ای��ش و پ��اراس��ت��ن��ى ب��را ک��ورده‌ک��ان�ه‌‬ ‫بۆچى له‌دواى رووخانى رژێمى سه‌دامه‌وه‌‬ ‫ئ��ه‌و ه��ێ��زان�ه‌ جێگیر ن���ه‌ک���راون؟ ئه‌گه‌ر‬ ‫هێزى لیواى چ��وارى عێراقى لێبووه‌ خۆ‬ ‫پێتان واب����ووه‌ ئ���ه‌وان ه��اوک��ارى گروپه‌‬ ‫تیرۆرستیه‌کان ده‌ک���ه‌ن ل �ه‌و ن��اوچ��ان�ه‌‪،‬‬ ‫خه‌ڵکى س �ه‌رب �ه‌وان له‌ریزه‌کانى سوپادا‬ ‫ب�ه‌ش��دارن‪ ،‬له‌الیه‌کى ت��ره‌وه‌ بردنى هێز و‬ ‫جوڵه‌ پێکردنیان به‌ شێوازێکى زۆر نهێنی‬ ‫و تایبه‌تمه‌نده‌‪ ،‬به‌اڵم بینیمان له‌ که‌ناڵه‌‬ ‫حزبیه‌کانى ده‌س���ه‌اڵت���ه‌وه‌ چ��ۆن نمایش‬ ‫ده‌کراو جۆرێک له‌ شانازى کردنى پێوه‌‬ ‫ب��وو که‌ ک��ورد ده‌توانێت رۆل��ێ هه‌بێت‪،‬‬ ‫دی��س��ان�ه‌وه‌ ده‌پ��رس��ی��ن بۆچى ئ �ه‌و هێزانه‌‬ ‫له‌کاتى خۆپیشاندانه‌کان به‌شێوه‌ى شاراوه‌‬ ‫جوڵه‌یان پ��ێ��ده‌ک��ران ل�ه‌گ�ه‌ڵ ئ �ه‌و چه‌که‌‬ ‫قورسانه‌ى ئاماده‌یان کردبوو‪ ،‬له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫خۆپیشانده‌رانى شار و شارۆچکه‌کانى‬ ‫پارێزگاى سلێمانى که‌ پاشماوه‌کانى نها‬

‫ماوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئ�ه‌وه‌ى جێگه‌ى شانازى بوو بۆ میلله‌تى‬ ‫ک���ورد پ��ێ��ش��م�ه‌رگ�ه‌ م��رۆڤ��ێ��ک ب���وو له‌‬ ‫ماندونه‌بوون و خۆنه‌ویستى و زیندان و‬ ‫ده‌ستگیر ک��ردن��ى خ��ان �ه‌واده‌ک �ه‌ هه‌موو‬ ‫ئه‌وانه‌ چۆک و کۆڵى پێ دانه‌یا‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ب �ه‌داخ �ه‌وه‌ ئێستا ک��اب��رای�ه‌ک ل �ه‌م ب�ه‌رو‬ ‫یه‌کێکى تر له‌و به‌ر هه‌رکات توڕه‌بوون به‌‬ ‫واژویه‌ک ئه‌و هه‌موو هێزه‌ ده‌خه‌نه‌ کار‪،‬‬ ‫بینیمان له‌و ماوه‌ى پێشودا چۆن باوکیان‬ ‫رووبه‌ڕوى کوڕ و براو که‌سوکارى یه‌کتر‬ ‫ده‌کرده‌وه‌‪ ،‬له‌پێناو ئه‌وه‌ى داواى چاکسازى‬ ‫و گۆڕینى ئه‌و ده‌موچاوانه‌یان ده‌کرد که‌‬ ‫به‌ویستى خۆیان رشتنى خوێنى نه‌وه‌کانى‬ ‫ئه‌م واڵته‌ حه‌اڵڵ ده‌که‌ن‪ ،‬بۆ مانه‌وه‌ى ناو‬ ‫ئۆتۆمبێله‌ جام ره‌شه‌کان و سه‌فه‌رى ده‌ره‌وه‌‬ ‫و‪...‬هتد‪ ،‬له‌سایه‌ى پۆسته‌ حزبیه‌که‌یان‬ ‫و دزی���ن���ى س��ام��ان��ى خ �ه‌ڵ��ک��ى ب��ه‌ن��اوى‬ ‫خه‌باته‌وه‌‪ ،‬له‌ئێستاش ئه‌و هێزه‌ قوربه‌سه‌ره‌ى‬ ‫به‌مانگانه‌یه‌کى که‌م ده‌کرێته‌ ئامراز و‬ ‫وه‌سیله‌یه‌ک ب��ۆ پاراستن و هێنانه‌دى‬ ‫ئامانجى حزب و نوخبه‌کانى‪ ،‬له‌پاڵ هه‌موو‬ ‫ئه‌مانه‌دا و له‌ ریزه‌کانى پێشمه‌رگه‌دا‬ ‫ده‌بینى که‌سانێکى خاوه‌ن بیروڕاو نیه‌ت‬ ‫پ��اک و ئ��ی��راده‌ی�ه‌ک��ى ن�ه‌ت�ه‌وه‌ی��ى هه‌یه‌‪،‬‬ ‫وه‌ک هێزێکى ئاماده‌ له‌مه‌یدانه‌که‌دایه‌ به‌‬ ‫ئه‌رکێکى نیشتمان په‌روه‌رى ده‌زانێت هه‌ر‬ ‫شۆڕشێکى پیشه‌یانه‌ ئه‌نجام بدات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌وه‌ ئێوه‌ن شۆڕشتان به‌ویستى حکومه‌ت‬ ‫و ده‌وڵ �ه‌ت��ێ��ک��ى داگ���ی���رک���اره‌‪ ،‬ئ�ه‌گ�ه‌رن��ا‬ ‫سنوره‌کان‪ ،‬پێویستیان به‌ پاراست نیه‌؟ یان‬ ‫به‌ نوسراوێکى شه‌رمنانه‌ى ئیدانه‌کردن‪،‬‬ ‫به‌ڵکو ئه‌م دۆخه‌ پێویستى به‌ هه‌وڵستى‬ ‫ج��دى و داخستنى س��ن��وره‌ک��ان نیه‌؟ به‌‬ ‫هه‌ڕه‌شه‌ى داخستنى باڵوێزخانه‌کانى ئه‌و‬ ‫واڵت��ان�ه‌ نیه‌ ل�ه‌ هه‌رێمى کوردستاندا؟‬ ‫ل�ه‌ک��ات��ێ��ک��دا ئ���ه‌و ه �ه‌م��وو راوڕاوێ���ن���ه‌ى‬ ‫هێزه‌کانى ئێران و تورکیا ده‌یکه‌ن له‌ناو‬ ‫خاکى هه‌رێم به‌پیاده‌ و هێزى سه‌ربازى‬

‫زه‌مینى و ئاسمانى‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ خۆمان له‌و‬ ‫راستیه‌ نه‌شارینه‌وه‌ هه‌یبه‌تى پێشمه‌رگ ‌ه‬ ‫ئێستا له‌ گیرفان و ده‌ستى سیاسیه‌کاندا‪،‬‬ ‫ن �ه‌ک ل�ه‌ خ��ودى ئ �ه‌و م��رۆڤ��ان�ه‌ى پێیان‬ ‫ده‌وترێت پێشمه‌رگه‌‪ ،‬بۆیه‌ له‌سه‌ر و هه‌موو‬ ‫ئه‌و ماندوبونه‌ى چه‌ندین ساڵیان ئێستاش‬ ‫له‌ میدیاکانه‌وه‌ داواى هاوکارى ده‌که‌ن‪،‬‬ ‫به‌هۆى که‌م ئه‌ندام بوونیانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و شێره‌ى‬ ‫پێیان ده‌وت (هه‌ڤاڵى پێشمه‌رگه‌) ژیانى‬ ‫رۆژانه‌یان له‌ حاڵه‌تێکى ناله‌بار و قورسدا‬ ‫ب �ه‌رێ ده‌ک��ه‌ن‪ ،‬ئ �ه‌وان ب���ه‌رده‌وام ده‌ستیان‬ ‫له‌ تفه‌نگه‌کانیان به‌رامبه‌ر دوژمنانى‬ ‫کورد به‌رناده‌ن‪ ،‬به‌اڵم هه‌ندێک سیاسیش‬ ‫به‌رده‌وام ده‌ستیان له‌ بوتڵى مه‌شروبات و‬ ‫‪....‬هتد به‌رنابێت‪ ،‬بۆیه‌ ده‌بێت جیاوازى‬ ‫به‌که‌ین له‌نێوان ئه‌و ده‌ستانه‌دا و ده‌ست و‬ ‫ئیراده‌ و تواناى نه‌ته‌وه‌یى دیارى بکه‌ین‪،‬‬ ‫به‌دڵنیایه‌وه‌ کوڕانى شۆڕش و میلله‌تى‬ ‫ک��ورد ه�ه‌ر له‌ چ��اوه‌ڕوان��ى دابینکردنى‬ ‫ژیانێکى باش بۆ خه‌ڵک و خانه‌واده‌که‌یان‬ ‫ده‌یانه‌وێت ه �ه‌وڵ��ده‌ده‌ن‪ ،‬ب�ه‌اڵم میزاجى و‬ ‫کۆیله‌ بوونى هه‌ندێک ل�ه‌و به‌رپرسانه‌‬ ‫وایکردوه‌ (ساڵوى گه‌رمى دڵى پر ئومێد)‬ ‫یان له‌ بیرچۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫ل��ێ پ��اب �ه‌ن��دب��وون��ى ه��ێ��زى پێشمه‌رگه‌ى‬ ‫کوردستان پێموایه‌ به‌ئه‌رکێکى نه‌ته‌وه‌یى‬ ‫و نیشتمانى و لێ ناڕوانرێت و خه‌باتى بۆ‬ ‫ناکرێت‪ ،‬به‌ڵکو ته‌نها چه‌ند درهه‌مێکى‬ ‫که‌م و بێکارى واڵت وایکردوه‌ په‌یوه‌ست‬ ‫بن به‌مانه‌وه‌ له‌ناو کارێکدا پێى ده‌وترێت‬ ‫(پێشمه‌رگه‌)‪ ،‬له‌کاتێکدا له‌ناخى هه‌ر‬ ‫یه‌کێکیاندا پڕیه‌تى له‌ نائومێدى به‌کار‬ ‫و تێکۆشان و هه‌وڵه‌کان‪ ،‬واته‌ مرۆڤێکیان‬ ‫به‌رهه‌مهێناوه‌ خاڵى له‌ناخێکى گ�ه‌رم و‬ ‫ه�ه‌ڵ��ق��واڵوى نیشتمانیانه‌‪ ،‬ل�ه‌ب�ه‌ر ئ �ه‌وه‌ى‬ ‫وه‌ک ده‌ڵێن «ئه‌گه‌ر ئاوێک له‌سه‌ره‌وه‌‬ ‫لێڵ بێت ل�ه‌خ��واره‌وه‌ چ��اوه‌ڕوان��ى روناکى‬ ‫لێناکرێت»‪.‬‬ ‫‪Arasosman84@yahoo.com‬‬

‫گه‌له‌کۆمه‌ییانه‌ به‌رده‌وام بوو‪ ،‬ئه‌وا هێرش‬ ‫بکرێته‌ سه‌ر به‌رژوه‌ندییه‌کانی تورکیا‬ ‫و ئێران و داگیرکه‌رانی دیکه‌‪ ،‬چونکه‌‬ ‫ئه‌مڕۆکه‌ له‌ باشووری کوردستاندا ئه‌و‬ ‫دوو واڵته‌ داگیرکه‌ره‌ زۆرترین و زیاترین‬ ‫ب���ه‌رژه‌وه‌ن���دی���ی ئ��اب��ووری��ی��ان ه �ه‌ی �ه‌ و به‌‬ ‫سه‌دان کۆمپانیای زه‌به‌الحیان سه‌رقاڵی‬ ‫وه‌ب �ه‌ره��ێ��ن��ان �ه‌ و ده‌ی����ان س �ه‌رم��ای �ه‌داری‬ ‫تورکیا و ئێران له‌ هه‌ولێر و سلێمانی‬ ‫سه‌رمایه‌گوزاری ده‌که‌ن‪ ،‬تاکو سه‌رانی‬ ‫ئ �ه‌و دوو رژێ��م�ه‌ چیدیکه‌ زاخ���ی ئ�ه‌وه‌‬ ‫نه‌که‌ن ب �ه‌وج��ۆره‌ هۆڤیانه‌یه‌ په‌الماری‬ ‫باشووری کوردستان بده‌ن‪.‬‬ ‫خۆشبه‌ختانه‌ له‌ ب��اش��ووری کوردستان‬ ‫خه‌ریکه‌ هێزێکی جه‌ماوه‌ریی شۆڕشگێڕ‬ ‫و خۆ به‌ ب�ه‌رپ��رس��زان بۆ داکۆکیکردن‬ ‫له‌ پرسه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ چاره‌نووسسازه‌کاندا‬ ‫ف���ۆرم���ۆڵ���ه‌ ده‌ب���ێ���ت و دژی پ��ی�لان �ه‌‬ ‫دوژم��ن��ک��اری��ی �ه‌ک��ان��ی داگ��ی��رک �ه‌ران��ی‬ ‫کوردستان سه‌نگه‌ر ده‌گ��رێ��ت و ده‌بێته‌‬ ‫خ���اوه‌ن هێزێکی م���اددی و مه‌عنه‌وی‬

‫بیروڕا‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/31‬‬ ‫‪- 2011/8/22‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪17‬‬

‫ت��ۆک��م�ه‌ و س�ه‌ن��گ��ی خ���ۆی ل � ‌ه ره‌وت���ی‬ ‫رووداوه‌کاندا تۆمار ده‌کات‪ ،‬به‌اڵم هێشتا‬ ‫ساوایه‌ و پێویستی به‌ کۆبوونه‌وه‌ی زیاتر‬ ‫له‌ ده‌وری ئه‌و ته‌ڤگه‌ری ئازادیخوازی‬ ‫و دی��م��وک��راس��ی��ی �ه‌ م��ۆدێ��رن��ه‌ ه �ه‌ی �ه‌ و‬ ‫چیدیکه‌ خ��ودی ده‌سه‌اڵتیش ناتوانێت‬ ‫رێگرییان لێبکات‪ .‬که‌واته‌ به‌رخودانێکی‬ ‫هه‌مه‌الیه‌نه‌ی نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬باشترین وه‌اڵمی‬ ‫ده‌مشکێنی داگ��ی��رک �ه‌ران �ه‌‪ ،‬ب��ۆئ �ه‌وه‌ی‬ ‫ئیستێک بکات و له‌ به‌رامبه‌ر گورزی‬ ‫جه‌ماوه‌ردا به‌ چۆکدابێت‪.‬‬ ‫‪rabersaley@yahoo.com‬‬

‫له‌ئێستاوه‌ بۆ (‪2016‬‬

‫)ى‬

‫سه‌ربه‌خۆى ده‌وڵه‌تى کوردى‬

‫هێمن به‌رزنجى‬ ‫له‌سه‌رده‌مى شۆڕشى شاخ که‌ ئێستا‬ ‫وه‌ک بنه‌ماى تێکۆشانى ئه‌زموونى‬ ‫ش���ۆڕش ب��ۆ ح��ک��وم��ڕان��ى داده‌ن���رێ���ت‪،‬‬ ‫سه‌رکردایه‌تى سیاسى ئه‌و مێژووه‌ به‌رز‬ ‫ده‌نرخێنن‪ ،‬به‌ڵێ ب�ه‌رز نرخاو ب��وو‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫هه‌موو کاره‌ساتى جه‌نگه‌ ناوخۆییه‌کانى‬ ‫شۆڕشى شاخ‪ ،‬به‌اڵم هه‌ڵه‌ى کوشنده‌ى‬ ‫ن �ه‌م��ان��ى ئ��ی��ن��ت��ی��م��اى ک����ورد ب����وون و‬ ‫ک��وردای�ه‌ت��ى ب��ۆ سه‌ربه‌خۆیى ل �ه‌دواى‬ ‫ساڵى (‪ )1991‬ده‌ستى پێکرد‪ ،‬ئه‌وه‌یش‬ ‫س �ه‌ره‌ت��ا ب �ه‌ ه �ه‌ڵ��وه‌ش��ان��دن �ه‌وه‌ى ب��ه‌ره‌ى‬ ‫خۆماڵى و پشتیوانى یه‌کترى ب�ه‌ره‌‬ ‫کوردستانییه‌کان‪ ،‬هه‌ڵگه‌ڕاندنه‌وه‌ى‬ ‫ئینتیماى س��ی��اس��ى ک��وردای��ه‌ت��ى بۆ‬ ‫س�ه‌رب�ه‌خ��ۆب��وون‪ ،‬له‌مه‌ر بۆ ئینتیماى‬ ‫راس��ت �ه‌وخ��ۆ ب��ون��ى ح��زب��ى و په‌لکێش‬ ‫کردنى ئینتیما بۆ خزمه‌تى حزبایه‌تى‪.‬‬ ‫ئ��ێ��م�ه‌ ل���ه‌م ک���ات و س���ات���ه‌دا چیمان‬ ‫هه‌یه‌ که‌ بتوانێت وه‌ک پرۆژه‌یه‌کى‬ ‫ن�ه‌ت�ه‌وه‌ی��ى دروس���ت ک��ردن��ى زه‌مینه‌ى‬ ‫پێداگرى له‌سه‌ر ئینتیماى به‌ ده‌وڵه‌ت‬ ‫بونى ناده‌وڵه‌تى هه‌رێمى کوردستان‪،‬‬ ‫ل �ه‌ب��ای �ه‌خ��ى ب���ون���ى ح��ک��وم��ه‌ت ک �ه‌م‬ ‫ن��اک �ه‌ی��ن �ه‌وه‌‪ ،‬ب���ه‌اڵم ح��ک��وم�ه‌ت��ى بێ‬ ‫نه‌خشه‌ى جوگرافیاى سیاسى و بێ‬ ‫ده‌س��ت��ور و ب��ێ که‌ڵچه‌رى ئینتیماى‬ ‫میله‌تدارى‪ ،‬بێبونى که‌سانى وه‌ت �ه‌ن‬ ‫خۆشه‌ویست ل�ه‌ کوێى دن��ی��ادا بونى‬ ‫ه���ه‌ی���ه‌‪ ،‬م���ه‌گ���ه‌ر ل���ه‌ ف �ه‌ڵ �ه‌س��ت��ی��ن و‬ ‫حکومه‌تى شیشانى روخ��او‪ ،‬کامانه‌ن‬ ‫ئ���ه‌و پ���رۆژان���ه‌ى ک �ه‌ ن���ه‌وه‌ ل �ه‌ دواى‬ ‫نه‌وه‌کانى راپه‌ڕینیان گۆش کرد‪ ،‬به‌‬ ‫خۆشویستنى واڵت و خۆپیشاندان و‬ ‫ریفراندۆم و مێز و مێزگرت له‌سه‌ر‬ ‫ب�����ه‌ده‌وڵ�����ه‌ت ب���ون���ى ن��ی��ش��ت��م��ان��ى بێ‬ ‫سه‌ربه‌خۆ‪ ،‬که‌تا ئه‌مڕۆ ئه‌و گه‌النه‌ى‬ ‫ک���ه‌ ه����ه‌ر س���ێ م���ان���گ ج���ارێ���ک‬ ‫کۆبونه‌وه‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ن و گرێبه‌ستى‬ ‫په‌یمان نوێده‌که‌نه‌وه‌‪ ،‬دژى سه‌ربه‌خۆیى‬ ‫ه�ه‌رێ��م��ى ک��وردس��ت��ان و پارچه‌کانى‬ ‫دی���ک���ه‌‪ ،‬ئ���ه‌وان���ی���ش ک���ه‌ ده‌وڵ���ه‌ت���ان���ى‬ ‫(تورکیا‪ ،‬عێراق‪ ،‬ئێران و سوریا)یه‌‬ ‫سه‌رکردایه‌تى سیاسى تا ئێستا ئه‌م‬ ‫باسه‌ى نه‌وروژاندوه‌ که‌ حزبه‌کانى الى‬ ‫ئێمه‌ بێ جیاوازى له‌ دواى راپه‌ڕینه‌وه‌‬

‫ئه‌وه‌نده‌ى قاڵ و پڕ سیناریۆن بۆ مل‬ ‫شکاندنى یه‌کتر و کێبڕکێى ئینتیماى‬ ‫ج���ه‌م���اوه‌رى ج �ه‌ن��گ �ه‌ک��ان��ى خ��ۆب�ه‌خ��ۆ‬ ‫کوشتن‪ ،‬له‌ناو بردنى مرۆڤى کورد‬ ‫به‌ ده‌ستى کورد خۆى‪ ،‬که‌ هه‌میشه‌‬ ‫ئه‌و دۆخانه‌ له‌ پڕ قازانجى دوژمنه‌‬ ‫سه‌رسه‌خته‌کانى کورد ب��ووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌نده‌‬ ‫له‌خزمه‌تى دروستکردنى ت �ه‌الرى بون‬ ‫به‌ده‌وڵت نه‌بوون و ترساون‪ ،‬له‌ هه‌مووى‬ ‫سه‌خت تریش ئ�ه‌وه‌ی�ه‌ سه‌رکردایه‌تى‬ ‫سیاسى دوژمنانى کوردیان کردوه‌ به‌‬ ‫فریشته‌ و دۆست‪ ،‬به‌اڵم له‌شکرکێشى‪،‬‬ ‫ت���ۆپ���ب���اران‪ ،‬خ��ن��ک��ان��دن��ى گ�ه‌ن��ج��ان��ى‬ ‫ک��ورد‪ ،‬زیندانیکردن و ک��ۆب��ون�ه‌وه‌ و‬ ‫سوربون له‌سه‌ر دوژمنایه‌تى ژێربه‌ژێر‬ ‫سه‌لماندنى نه‌ویستى ده‌وڵه‌تى کوردییه‌‬ ‫ته‌نانه‌ت له‌ خاکى عێراقیشدا‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌تا سه‌رکردایه‌تى سیاسى کوردى‬ ‫له‌ به‌غدا نایه‌وێت سزاى گه‌فى مردن‬ ‫بدات به‌سه‌ر ئه‌وانه‌دا که‌ میله‌تێکیان‬ ‫نه‌ک هه‌ر کوشت‪ ،‬به‌ڵکو سه‌د ساڵ‬ ‫ل �ه‌ ژی���ان دوای��ان��خ��س��ت��ن‪ ،‬ک �ه‌ ت���ه‌واوى‬ ‫سه‌رکردایه‌تى سیاسى کورد به‌ده‌نگى‬ ‫ک �ه‌س��وک��ارى ق��ورب��ان��ی �ه‌ک��ان رۆش��ت�ه‌‬ ‫س���ه‌ره‌وه‌ى حکومڕانیه‌ت‪ ،‬له‌ئێسته‌دا‬ ‫ده‌وڵ���ه‌ت���ان���ى زل��ه��ێ��ز ه���ات���وون ل �ه‌ڕێ��ى‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندى سیاسى خۆیانه‌وه‌ ده‌یانه‌وێت‬ ‫ده‌وڵ �ه‌ت��ى دیکتاتۆریه‌تیه‌کان تێک‬ ‫بشکێنن بۆ ئه‌وه‌ى گه‌النى بێده‌وڵه‌ت‬ ‫بێنه‌سه‌ر خه‌ت‪ ،‬ئه‌مه‌ش به‌خت یاوه‌رى‬ ‫چه‌ند گه‌النى وه‌ک ئێمه‌ى بێده‌وڵه‌ته‌‪،‬‬ ‫کاتى ئه‌وه‌ هاتووه‌ ته‌واوى ملمالنێکان‬ ‫تێپه‌رێنین ل�ه‌ن��اوخ��ۆى واڵت���دا‪ ،‬ش�ه‌رم‬ ‫و ت��رس بشکێنین راى بیرمه‌ندانه‌ى‬ ‫سیاسى دروس���ت بکه‌ین‪ ،‬گ �ه‌ل دات��ا‬ ‫بکه‌ینه‌وه‌ و هانیان بده‌ین که‌ چیتر‬ ‫ئێمه‌ وه‌ک سه‌رده‌مى زوو نه‌ترسین بۆ‬ ‫ده‌ستنوێژ شکان ده‌س��ت نه‌خه‌ینه‌ ناو‬ ‫ده‌ستى واڵتانى زلهێزى وه‌ک ئه‌مریکا‬ ‫و به‌ریتانیا‪ ،‬که‌ به‌م دوایانه‌ به‌ریتانیا‬ ‫هاتوه‌ته‌ سه‌رخه‌ت له‌ هه‌وڵى دروس��ت‬ ‫ک��ردن��ى رای���ه‌ ب��ۆ ب���وون ب �ه‌ ده‌وڵ �ه‌ت��ى‬ ‫ه�ه‌رێ��م��ى ک��وردس��ت��ان‪ ،‬چیتر نه‌بین ‌ه‬ ‫ف��اک��ت�ه‌رێ��ک ب��ۆ ل��ه‌ب��ارب��ردن‪ .‬ک��ورد‬ ‫وته‌نى دۆست دۆسته‌ و دوژمن دۆسته‌‬ ‫دوروش ه �ه‌ر دوژم��ن �ه‌‪ ،‬له‌ئێستاوه‌ تا‬ ‫ساڵى (‪ )2016‬قۆناخێکى دره‌وشاوه‌‬ ‫چاوه‌ڕێمانه‌‪ ،‬کارکردن بۆ ئه‌و مه‌به‌ست ‌ه‬ ‫پێویستى به‌کشانه‌ و چاو خشانه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫ب �ه‌ب��ون��ى پ �ه‌ی��وه‌ن��دى ل �ه‌گ �ه‌ل واڵت��ان��ى‬ ‫دوژمنماندا‪ ،‬دروست کردنه‌وه‌ى هه‌ستى‬ ‫ن �ه‌ت �ه‌وه‌ی��ى و پێداگیرى س�ه‌رب�ه‌خ��ۆى‪،‬‬ ‫پێویسته‌ حزبه‌کان ئیدى ل�ه‌م�ه‌و دوا‬ ‫سیاسه‌تى خۆیان بخه‌نه‌ خزمه‌ت ئه‌م‬ ‫پرسه‌ گرنگه‌وه‌ تا هاندانى جه‌ماوه‌رى‬ ‫زیاد و کردنى هه‌ستى نه‌ته‌وایه‌تى و بۆ‬ ‫بون به‌ ده‌وڵ �ه‌ت‪ ،‬پاڵ و پشتى هه‌موو‬ ‫هێز و ته‌ڤگه‌ر و رێکخراو واڵتانى ک ‌ه‬ ‫له‌م پۆسه‌دا تواناى پشتیوانیان هه‌ی ‌ه‬ ‫بۆ مان‪.‬‬


‫تیۆری‬ ‫به‌شی سێیه‌م و کۆتایی‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/31 - 2011/8/22‬‬

‫‪18‬‬

‫ژان ماری گۆلمۆ‬

‫گۆشه‌یه‌کی تایبه‌ته‌‪ ،‬هه‌فتانه‌ ئه‌حالم مه‌نسور ده‌ینوسێت‬

‫له‌ نیشتمان و میلله‌ت زیاتر‬ ‫هیچ جۆر ‌ه سامانێکم نیه‬ ‫ل��� ‌ه ب���اش���ور و ب���اک���وری ک��وردس��ت��ان��دا ف��رۆک�� ‌ه‬ ‫جه‌نگییه‌کان‪ ،‬هێلی کۆپته‌ر رێک ل ‌ه ئاسماندا‬ ‫فڕکان فڕکانیان ‌ه ب��ه‌و پ��ه‌ڕی دڵڕه‌قیه‌و‌ه ناوچه‌‬ ‫پیرۆزه‌کانی کوردستان تۆپ ب��اران د‌هک��ه‌ن‪ ،‬به‌ر‬ ‫کێ د‌هک��ه‌وێ و ناکه‌وێ مه‌به‌ستی فاشیستێتی‬ ‫ت��ورک ئه‌وه‌ی ‌ه ک ‌ه د‌هب��ێ ب��ه‌ر هه‌موو گریالکان‬ ‫بکه‌ون‪.‬‬ ‫شه‌ڕی رووب��ه‌ڕوش به‌رده‌وام ‌ه و کوشتن ب ‌ه الیه‌وه‌‬ ‫گرنگ نیه‌‪ ،‬به‌ڵکو ده‌ی��ان��ه‌وێ گ��ری�لاک��ان هه‌ر‬ ‫هه‌موویان دره‌و بکه‌ن‪ ،‬ژیان ل ‌ه قه‌ندیلدا نه‌مێنێ‪،‬‬ ‫چه‌ندین دایک کۆسی ده‌که‌وێت‪ ،‬چه‌ندین منداڵ‬ ‫بێ باوک ئه‌مێنێ‪ ،‬ئه‌وه‌ی الی فاشیست گرنگه‌‪،‬‬ ‫مرۆڤ دره‌و بکرێت‪ ،‬گرنگتر ئه‌وه‌ی ‌ه به‌کۆمه‌ڵ‬ ‫دره‌و بکرێن نه‌ک تاک ب ‌ه تاک و وا ده‌زان��ێ‬ ‫وره‌ی شۆڕشگێڕانی تر داد‌هب��ه‌زێ��ت‪ ،‬نازانێت له‌‬ ‫شاره‌کاندا هه‌ر هه‌موو کورد خۆپیشاندان ده‌کات‬ ‫تاکو م��ن��دااڵن ده‌ڕژێ��ن�� ‌ه سه‌رشه‌قام ن��ه‌ک ته‌نها‬ ‫ئ��اف��ره‌ت��ان‪ ،‬ن��ازان��ن ئ��ه‌و شه‌هیدان ‌ه ب�� ‌ه هه‌لهه‌له‌وه‌‬ ‫ده‌سپێرن ‌ه ئه‌و خاکه‌ی ک ‌ه خوێنیان تیا ڕژراو‌ه و له‌و‬ ‫رۆژ‌ه ک ‌ه بوون ب ‌ه شۆڕشگێڕ ئه‌م بینگان ‌ه هه‌موو‬ ‫رۆژان ‌ه وه‌ک فیلمێک ل ‌ه به‌رچاواندا ره‌ت ده‌بن‪.‬‬ ‫یه‌ک گریال شه‌هید ده‌بێ برینی دایکی شه‌هیدانی‬ ‫باشوری کوردستان دوب��ار‌ه ئه‌کولێته‌و‌ه و خوێنی‬ ‫لێ ئه‌تکێ و دڵی نیشتمانپه‌روه‌ران خوێن ره‌وانه‌ی‬ ‫چاوه‌کانیان ده‌که‌ن و جۆگه‌ی خوێن ل ‌ه رومه‌تیانه‌وه‌‬ ‫دێت ‌ه خوارێ‪.‬‬ ‫که‌س نه‌ڵێ باوی شۆڕشگێڕی و نیشتمانپه‌روه‌ری‬ ‫نه‌ماوه‌‪ .‬ئه‌و خاک ‌ه هه‌مان خاک ‌ه ک ‌ه ب ‌ه ه��ه‌زاران‬ ‫شه‌هید ئ���ازاد ک���راو‌ه و ئێستا ع��ه‌زی��زی وه‌یسی‬ ‫له‌گه‌ڵ گه‌نج ‌ه گه‌وجه‌کان له‌سه‌ری هه‌ڵده‌په‌ڕن‪.‬‬ ‫ل ‌ه بیری چوو‌ه تا دوێنێ و پێرێ شۆڕشگێڕانی‬ ‫ک��ورد چه‌ندین ج��اش و میلله‌تفرۆشیان کوشتوه‌‬ ‫و تۆپیون‪ ...‬ئه‌م هه‌موو کوشتن و بڕین ‌ه وه‌ک‬ ‫بڵێی ده‌سه‌اڵتی کوردی ئاگای لێ نی ‌ه یان خۆیان‬ ‫که‌ڕ ده‌کات وه‌ک بڵێی کورد نین‪ ،‬نه‌نکم وته‌نی‬ ‫جوله‌ک ‌ه و مسقۆف بوون ده‌بوای ‌ه ل ‌ه شه‌وی قه‌دردا‬ ‫بکوژرانایه‌‪.‬‬ ‫پ��ان��ز‌ه ه����ه‌زار گ��ری�لا ل�� ‌ه م�� ‌هت��رس��ی��دان‪ .‬ب�� ‌ه ن��ۆره‌‬ ‫شه‌هید د‌هب��ن‪ ،‬ته‌نها یه‌ک خه‌ونیان هه‌ی ‌ه ئه‌ویش‬ ‫یه‌کگرتنه‌وه‌ی چوار پارچه‌ی کوردستانه‌‪ .‬گیانیان‬ ‫به‌خت ک��ردو‌ه ب ‌ه خاکی کوردستان و نه‌ته‌وه‌ی‬ ‫کورد‪.‬‬ ‫هه‌ستی نیشتمانپه‌روه‌ری ل ‌ه باشوری کوردستاندا‬ ‫سڕاوه‌ته‌وه‌‪ ،‬وا ده‌زانن نازانین وشه‌ی ناسیۆنالیستی‬ ‫مانای چیه‌‪ ،‬ته‌نها سڕینه‌وه‌ى خۆشه‌ویستی بۆ‬ ‫نیشتمان ب��وو‌ه م��ۆدێ��ل‪ ،‬ئێستا ک�� ‌ه رۆژ رۆژی‬ ‫دۆالری ئه‌مریکیه‌‪ ،‬رۆژی سه‌رهه‌ڵگرتنی له‌‬ ‫نیشتمان و کۆچه‌‪ ،‬وا ده‌زانن ئه‌وروپا به‌هه‌شتێک ‌ه بۆ‬ ‫خۆی‪ ،‬که‌چی ب ‌ه پێچه‌وانه‌وه‌یه‌‪ ،‬چوون ‌ه ئه‌وروپای‬ ‫دۆزه‌خ و سه‌رمایه‌داریه‌که‌ی به‌ردێکی گه‌وره‌یه‌‬ ‫سه‌رت لێ بده‌یت ئه‌شکێ‪ ،‬نه‌ک ئه‌م ‌ه ده‌سه‌اڵت‬ ‫باشوری کوردستانی ک��رد‌ه کۆپیه‌کی شێواوی‬ ‫بێ‌نمون ‌ه و ب ‌ه شێوه‌یه‌کی ناڕاسته‌وخۆ به‌ریتانیا‬ ‫کوردستانی لنگ ‌ه و قوچ کرد نرخی بێ نرخی‬ ‫نیشتمانپه‌روه‌ری کرد‌ه سفر‪ ،‬وات ‌ه ده‌وڵه‌تێکی بێ‬ ‫سه‌روبه‌ر و میلله‌تێکی سه‌رلێشێواوی ورد‌ه ورده‌‬ ‫پێک هێنا بۆ ئه‌وه‌ی کورد تۆب ‌ه بکات و جارێکی‬ ‫تر داوای ئ��ازادی نه‌کات و چه‌ک هه‌ڵنه‌گرێ‪،‬‬ ‫ده‌زگ���ای��� ‌هک���ی وه‌ه��م��ی ب�� ‌ه ن����اوی ف��ه‌رم��ان��د‌هی��ی‬ ‫دامه‌زراند ک ‌ه هێند‌ه شلوقه‌‪ ،‬مالزم ئه‌وه‌لێک تیایدا‬ ‫چ��ا ئه‌گێڕێ ب��ه‌اڵم ب��ۆ ده‌ستدرێژیکردن به‌سه‌ر‬ ‫شۆڕشگێڕاندا ئاماده‌ن‪ ...‬واڵتێک ‌ه که‌س ب ‌ه که‌س‬ ‫نیه‌‪ ،‬سه‌ک ساحیبی خۆی ناناسێت! هه‌ر یه‌که‌و‬ ‫ب ‌ه دزیه‌و‌ه پرسیار ل ‌ه خۆی ده‌کات‪« :‬هه‌ر ئه‌و یاسا‬ ‫و ده‌ستور و په‌رله‌مان ‌ه سه‌قه‌ته‌مان که‌م بوو‪ ،‬شه‌ڵاڵ‬ ‫چه‌کمان هه‌ڵنه‌گرتایه‌‪ ،‬ئێم ‌ه کردمان‪ ،‬که‌سانی تر‬ ‫ده‌یخۆن»‪.‬‬ ‫من تا ئێستا ئه‌نوسم‪ ،‬هه‌موو شتێکم نوسیو‌ه و‬ ‫هیچم نه‌نوسیوه‌‪ ،‬ئازادیه‌کی بێ سه‌روبه‌ر و گێل‬ ‫و گه‌وج‪ ،‬حکومه‌تێکی فاشیل‪ ،‬جاران پێشمه‌رگه‌‬ ‫پ��ی��رۆز‌هک��ان��م��ان ل�� ‌ه ش���اخ خ��ه‌ون��ی ک���ورد ب���وون‪،‬‬ ‫راپه‌ڕینیان کرد‪ ،‬شه‌هید بوون‪ ،‬به‌اڵم کێ کردی‬ ‫و کێ خواردی؟ جاران ئافره‌تانی سلێمانی دوای‬ ‫ناشتنی شه‌هیدێک عه‌بای ره‌شیان ل ‌ه سه‌ر ده‌کرد‬ ‫و ل ‌ه ب��ه‌رچ��اوی م�لازم موحسین خۆپیشاندانیان‬

‫داهێنه‌رانی ئازادی‬

‫ده‌کرد ل ‌ه گۆڕستانی شه‌هیدانه‌و‌ه ده‌بوون ‌ه قافڵه‌‪،‬‬ ‫خۆ ش��اری سلێمانی ل ‌ه هه‌موو ش��ار‌هک��ان زیاتر‬ ‫شه‌هیدی هه‌بووه‌‪ ،‬بۆچی وا تێک و پێکیان دا‪،‬‬ ‫بۆچی سه‌رکرده‌کان ئه‌وه‌ند‌ه حیمایه‌یان ل ‌ه پشتدایه‌؟‬ ‫ل ‌ه مه‌رگی کتوپڕ ده‌ترسن یان دوژمنیان زۆره‌؟‬ ‫ده‌س��ه‌اڵت��ێ��ک ل�� ‌ه الی���ه‌ک ب��اس��ی دی��م��وک��راس��ی‬ ‫بکات و فیرقه‌یه‌کی حیمایه‌ی ل ‌ه پشتدا بێ‪،‬‬ ‫چۆن ده‌سه‌اڵتێکی درۆزن��ه‌‪ ،‬چۆن حکومه‌تێکی‬ ‫ساخته‌یه‌‪ .‬نیشتمان ن��اک��ڕدرێ��ت و نافرۆشرێت‪،‬‬ ‫ب��ه‌اڵم ئه‌په‌رسترێت‪ ،‬ب��ه‌رگ��ری ل��ێ ده‌ک��رێ��ت‪ ،‬به‌‬ ‫خوێن ئازاد ده‌کرێت‪ ،‬نابێ خیانه‌تی لێ بکرێت‪،‬‬ ‫خزمه‌ت ده‌کرێت‪ ،‬ئاوه‌دان ده‌کرێت‪ ،‬ئه‌ڕازێندرێته‌وه‌‬ ‫ب�� ‌ه ه����ه‌زاران خوێندنگا و باخچه‌ی م��ن��دااڵن و‬ ‫دایه‌نگ ‌ه و نه‌خۆشخان ‌ه و زانکۆ و هه‌زاران پرۆژه‌ی‬ ‫ئاوه‌دانکردنه‌و‌ه ‪...‬‬ ‫ه��اواڵت��ی��ش ئ��ه‌رک��ی س��ه‌رش��ان��ی خ��زم��ه‌ت��ک��ردن��ی‬ ‫نیشتمان ‌ه ب ‌ه سه‌عی و خوێندنه‌و‌ه و خزمه‌تگوزاری‪،‬‬ ‫نیشتمان نه‌ک ته‌نها میوه‌ی خۆش و سه‌وزیمان‬ ‫پ���ێ ده‌ب��ه‌خ��ش��ێ��ت‪ ،‬ب��ه‌ڵ��ک��و ف��ێ��ری ع���ه‌دال���ه‌ت و‬ ‫چاکسازیمان ده‌کات‪ ،‬نیشتمان پیرۆز‌ه وه‌ک هه‌موو‬ ‫شته‌پیرۆزه‌کان‪ ،‬کاری نیشتمانپه‌روه‌ر خزمه‌تکردنی‬ ‫نیشتمانه‌‪ ،‬کارکردن و خزمه‌ته‌‪ ،‬په‌روه‌رده‌کردنی‬ ‫منداڵه‌‪ ،‬کارکردن ‌ه ل ‌ه میدیاکان باشترین خزمه‌ته‌‬ ‫و‪...‬‬ ‫م��ن ل�� ‌ه نیشتمان و میلله‌ت زی��ات��ر هیچ ج��ۆره‌‬ ‫سامانێکم نی ‌ه ته‌نها پێنوسێکم هه‌ی ‌ه و هیچی‬ ‫تر‪ ،‬بستێک ل ‌ه خاکی کوردستان ناگۆڕمه‌و‌ه به‌‬ ‫سامانی دنیا‪ ،‬خوێنێم هه‌ر ده‌ڕژێت ‌ه سه‌ر خاکی‬ ‫نیشتمان‪ ،‬ل ‌ه نیشتمان و میلله‌ته‌که‌م زیاتر هیچم‬ ‫ناوێ‪.‬‬

‫* که‌س نه‌ڵێ باوی‬ ‫شۆڕشگێڕی و‬ ‫نیشتمانپه‌روه‌ری نه‌ماوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و خاک ‌ه هه‌مان خاک ‌ه ک ‌ه‬ ‫ب ‌ه هه‌زاران شه‌هید ئازاد‬ ‫کراو‌ه و ئێستا عه‌زیزی‬ ‫وه‌یسی له‌گه‌ڵ گه‌نج ‌ه‬ ‫گه‌وجه‌کان له‌سه‌ری‬ ‫هه‌ڵده‌په‌ڕن‬ ‫* ده‌سه‌اڵتێک ل ‌ه‬ ‫الیه‌ک باسی دیموکراسی‬ ‫بکات و فیرقه‌یه‌کی‬ ‫حیمایه‌ی ل ‌ه پشتدا بێ‪،‬‬ ‫چۆن ده‌سه‌اڵتێکی درۆزنه‌‪،‬‬ ‫چۆن حکومه‌تێکی‬ ‫ساخته‌یه‌‪ .‬نیشتمان‬ ‫ناکڕدرێت و نافرۆشرێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌په‌رسترێت‪ ،‬به‌رگری‬ ‫لێ ده‌کرێت‪ ،‬ب ‌ه خوێن ئازاد‬ ‫ده‌کرێت‪ ،‬نابێ خیانه‌تی لێ‬ ‫بکرێت‬

‫و‪ :‬محه‌مه‌د ئه‌مینی‬

‫دیدێرۆ (‪1784‬ـ‪)1713‬‬ ‫هیچ که‌س ل‌ه سروشته‌و‌ه مافی حوکم‌کردنی پێ نه‌بڕاوه‌‬ ‫به‌سه‌ر که‌سانی دیکه‌‪ .‬هه‌ر ک‌ه مرۆڤ به‌هره‌مه‌ند بوو له‌‬ ‫ڵ و ژیری مافی هه‌بوونی ئازادی ده‌بێت‪.‬‬ ‫عه‌ق ‌‬ ‫دی��دێ��رۆ ب��‌ه ه��ۆی ب�ڵاوک��ردن��ه‌وه‌ی کتێبی نامه‌یه‌ک‬ ‫سه‌باره‌ت ب‌ه نابیناکان ل‌ه قه‌اڵی ڤێنسێن زیندانی کرا‪،‬‬ ‫به‌اڵم داوای لێخۆشبوونی کرد ل‌ه تاوانه‌که‌یه‌و‌ه بۆیه‌ش‬ ‫ئازادیان کرد‪ .‬ب‌ه درێژایی ژیانی ترسێکی راسته‌قینه‌ی‬ ‫ل‌ه گرتوخان‌ه له‌گه‌ڵدا بوو‪ .‬هه‌ر به‌و هۆیه‌شه‌و‌ه ل‌ه سه‌رجه‌م‬ ‫به‌رهه‌مه‌کانی دیکه‌یدا وه‌ک ژن��ی ب���اوه‌ڕدار‪ ،‬ب��رازای‬ ‫رامۆ‪ ،‬وتووێژ له‌گه‌ڵ داالمبێر و خه‌یاڵی داالمبێر زۆربه‌‬ ‫‌وه و ب‌ه ناردنه‌وه‌ی چه‌ند به‌شێک له‌‬ ‫وریاییه‌و‌ه ده‌جواڵیه ‌‌‬ ‫ئه‌نسکلۆپدیا سانسۆری خه‌ڵه‌تاند‪.‬‬ ‫ب���ه‌اڵم س��ه‌رج��ه‌م ئ��‌هم��ان��ه‌ش ن��‌هب��وون��‌ه رێگر تاکو وه‌ک‬ ‫سه‌ره‌تاکان رۆحێکی ئازادی نه‌بێت‪ .‬ل‌ه بڕوا ب‌ه خوابوونه‌وه‌‬ ‫گه‌یشت‌ه حاشالێکه‌ر ل��‌ه خ��وا و ل��‌ه کۆتاییشدا بوو‬ ‫ب‌ه ماتریالیست‪ ،‬ب��ه‌اڵم ل‌ه هه‌مان کاتدا دژی بیرۆکه‌‬ ‫تێکهه‌ڵکێشکراوه‌کانی هێلۆسیۆس وه‌ستایه‌و‌ه (ره‌تکردنه‌وه‌‬ ‫بیر‌و بڕواکانی هێلۆسیۆس)‪ .‬تا سه‌ر ئێسک الیه‌نگری‬ ‫رۆشنگه‌ره‌کان ب��وو‪ ،‬بۆ باسکردن ل‌ه س��ه‌ر چوارچێوه‌‬ ‫ئه‌خالقیه‌کان ک‌ه له‌گه‌ڵ هه‌لومه‌رجی ژیانی راسته‌قینه‌‬ ‫یه‌ک ناگرنه‌و‌ه که‌ڵکی ل‌ه که‌سایه‌تی رامۆ وه‌رگرت‪.‬‬ ‫دیدێرۆ سڵی نه‌ده‌کرده‌و‌ه ل‌ه قبووڵکردنی هه‌ڵه‌کانی‬ ‫کتێبی ژاکی قه‌زا‌و قه‌ده‌ری دژ‌ه رۆمانێک بوو دژ به‌‬ ‫سیستمی کالسیک ک‌ه هه‌ر چه‌شن‌ه رۆمان‌و چیرۆکێکی‬ ‫ب‌ه هه‌ند وه‌رده‌گرت‌و ل‌ه هه‌مان کاتیشدا پرسیار‌و وه‌اڵمێک‬ ‫بوو سه‌باره‌ت ب‌ه ئه‌گه‌ری سوودمه‌ندبوون ل‌ه ئازادی ل‌ه ژێر‬ ‫ده‌سه‌اڵتێکی دیکتاتۆردا‪.‬‬ ‫ئازادیخوازی دیدێرۆ به‌م شێوه‌ی‌ه بوو ک‌ه ب‌ه پێچه‌وانه‌ی‬ ‫س��ه‌رد‌هم��ی خ��ۆی و د‌هس��ه‌اڵت��ی سه‌رده‌ستی واڵته‌که‌ی‬ ‫بیری د‌هک��رده‌و‌ه ‌و گاڵته‌ی به‌و بی‌ر و ب��اوه‌ڕ‌ه ده‌کرد که‌‬ ‫ل‌ه فه‌لسه‌فه‌و‌ه هه‌ڵقواڵبوون‪ ،‬سلی ن��ه‌د‌هک��رده‌و‌ه ل��ه‌وه‌ی‬ ‫هه‌ڵه‌کانی قبوڵ بکات‪.‬‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ک‌ه دیدێرۆ به‌رهه‌ڵستکاری سیستمی‬ ‫دیکتاتۆریه‌ت فه‌ڕه‌نسا بوو په‌نای برد‌ه الی کاترینی‬ ‫دوهه‌م ک‌ه ل‌ه سه‌ن پێتێرزبوورگ ب‌ه گه‌رمی پێشوازی‬ ‫لێکر‌د و ب��ه‌م ج��ۆره‌ش فه‌یله‌سوفه‌که‌ی ئێم‌ه سوێندی‬ ‫وه‌فاداری بۆ حاکم‌ه سه‌ره‌ڕۆکه‌ی روسیا خوارد‪ .‬ژیانی‬ ‫سێنێک مامۆ‌ستای نیرۆنی ئیمپراتۆری رۆمای کۆن‬ ‫نمون‌ه ژیانی ئه‌م فه‌یله‌سوف‌ه بوو ک‌ه ل‌ه پانتایی سیاسه‌تدا‬ ‫شکستی خواردبوو‪.‬‬ ‫دوایین دژواری ل‌ه رامان‌و بڕواکانی دیدێرۆ ئه‌و‌ه بوو که‌‬ ‫کاتێک پالیسۆ ل‌ه شانۆنامه‌ی کۆمیدی فه‌یله‌سوفه‌کان‬ ‫(‪ )1760‬گاڵته‌ی پێکردبوو‪ ،‬داوای کردبوو زیندانی‬ ‫بکرێت بێ ئه‌وه‌ی به‌ندکراوانی خۆی ل‌ه زیندانی ڤێنسێن‬ ‫ل‌ه بیر بووبێت‪ .‬ئه‌م روداو‌ه ده‌ریده‌خات ک‌ه سوودمه‌ندبوونی‬ ‫بێ مه‌رج ل‌ه ئازادی ل‌ه سیستمێکی دیکتاتۆری ده‌ست‬ ‫نادات‪.‬‬ ‫بکاریا (‪1794‬ـ ‪)1738‬؛ البردنی ئه‌شکه‌نجه‌‬ ‫که‌س بێ به‌رامبه‌ر به‌شێک ل‌ه ئازادیه‌که‌ی خۆی له‌‬ ‫پێناو به‌رژه‌وه‌ندی گشتیدا به‌خت ناکات‪ ،‬ئه‌و ئه‌ندێش‌ه خاوه‌‬ ‫ته‌نیا ل‌ه ناو چیرۆکه‌کاندایه‌‪.‬‬ ‫چێزارێ بۆنساال مارکی دو بکاریا ل‌ه قۆناغی خوێندندا‬ ‫که‌وت‌ه ب��ه‌ر کاریگه‌ری فه‌یله‌سوف‌ه فه‌ڕه‌نسیه‌کا‌ن و‬ ‫س��‌هب��اره‌ت ب��‌ه ئ���ه‌وان وت��ی دژای��‌هت��ی��ک��ردن��ی سیسته‌می‬ ‫ده‌سه‌اڵتدار رێگای هه‌ر که‌س دی��اری د‌هک��ات‪ .‬ئه‌و له‌‬ ‫بیرکاری و رۆژه��ه‌اڵت ناسی ب��ه‌ره‌و فه‌لسه‌ف‌ه کشا و‬ ‫هه‌ر ئه‌وه‌ش هانی دا تاکو بنکه‌یه‌کی ئه‌ده‌بی ل‌ه شاری‬ ‫ت و له‌گه‌ڵ گ��ۆڤ��اری کافی‪ ،‬که‌‬ ‫میالنۆ دامه‌زرێنێ ‌‬ ‫خۆی وه‌ک باڵوکراوه‌یه‌ک بۆ ئه‌ندێش‌ه نوێکان ده‌ناساند‬ ‫هاوکاری بکات‪.‬‬ ‫بکاریا ب‌ه وردبوونه‌و‌ه ل‌ه سیستمی دادی ئیتاڵیا بڕیاریدا‬ ‫ت و ب‌ه یارمه‌تی برایانی پیه‌تر ‌ۆ و‬ ‫چاکسازی تێدا بکا ‌‬ ‫ئالساندرۆ کتێبی تاوانه‌کان‌و سزاکانی ل‌ه ساڵی (‪)1763‬‬ ‫دا نووسی و ساڵێک دواتر باڵوی کرده‌وه‌‪ .‬له‌و کتێبه‌دا‬ ‫که‌ڵکی ل‌ه شیوازی دارشتنه‌و‌ه یاسای دادی فه‌ڕه‌نسیه‌کان‬ ‫‌نجه و ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی دارای��ی و‬ ‫ت و ئه‌شکه ‌‌‬ ‫وه‌رگ��ر ‌‬ ‫ئازاردانی تاوانبارا‌ن و سزای قورسی شه‌رمه‌زار کرد و‬ ‫داوای هاوسه‌نگی نێوان تاوا‌ن و سز‌ا و سه‌ربه‌خۆبوونی‬ ‫دادوه‌ر‌هک����ان‌و جیاکردنه‌و‌ه سزادانی ئاسمانی ل‌ه سزای‬ ‫مه‌ده‌نی کردبوو‪.‬‬ ‫کتێبه‌که‌ی بکاریا ب‌ه پێشوازیه‌کی باشی لێکرا‌و ب‌ه ده‌یان‬ ‫جار ل‌ه ئیتالیا ل‌ه چاپ درایه‌وه‌‪ .‬ل‌ه فه‌ڕه‌نسا ئابێ مورلێ‬ ‫کتێبه‌که‌ی وه‌رگێرایه‌وه‌‌و ڤۆڵتێر‌و دیدێرۆ شرۆڤه‌یان له‌‬ ‫سه‌ر نووسی‪ .‬بکاریا بانگێشت کرا بۆ فه‌ڕه‌نسا به‌هۆی‬ ‫ئه‌وه‌ی دابڕان ل‌ه هاوسه‌ره‌که‌ی به‌الیه‌و‌ه دژوار بوو خۆی‬ ‫پێنه‌گیرا‌و هه‌ر زوو گه‌ڕایه‌و‌ه بۆ ئیتاڵیا‪ .‬له‌وێ ژیانێکی‬ ‫هێمنی گرته‌به‌ر‌و کاتی خۆی بۆ ئابوری ته‌رخان کرد‪.‬‬ ‫ل‌ه نامیلکه‌کانیدا وش��ه‌ی ‌«ئ���ازادی» زۆر ب‌ه که‌می‬ ‫به‌رچاو ده‌که‌وێت‪ ،‬به‌اڵم ئاسان نیی‌ه هه‌وڵه‌کانی ل‌ه پێناو‬ ‫پیاده‌کردنی دادپه‌روه‌ریه‌کی مرۆڤانه‌ت‌ر و ناڕه‌واکردنی‬ ‫سزای له‌سێداره‌دان ل‌ه به‌رچاو نه‌گرین‪.‬‬ ‫گۆیا (‪)1746-1828‬‬ ‫ئازادیه‌ک ل‌ه ئ��ارادا نییه‌‪ ،‬چون ماڵه‌که‌ت پڕ بوو‌ه له‌‬ ‫ده‌عبا‌و مێروی جۆراو جۆر ک‌ه که‌رسته‌ی مردنیان پێیه‌‪.‬‬ ‫هیچمان پێناکرێت مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی ل‌ه دوره‌و‌ه راوه‌ستین‪.‬‬

‫فرانسیسکۆ دو پائۆلۆ گۆیا ی‌ه لۆسینتێ یه‌کێک بوو‬ ‫له‌و پیاو‌ه ئازادیخوازانه‌ی ل‌ه ژێر کاریگه‌ری فه‌یله‌سوف ‌ه‬ ‫فه‌ڕه‌نسیه‌کاندا بوو‪ .‬ل‌ه شارلی سێهه‌م پاشای ئیسپانیا‬ ‫ک‌ه هاوسۆزی رۆشنگه‌ره‌کان بوو نزیک ب��ووه‌وه‌‪ .‬به‌اڵم‬ ‫هاوکات له‌گه‌ڵ هاتن‌ه سه‌رته‌ختی شارڵی چ��واره‌م له‌‬ ‫ساڵی (‪ )1789‬ب��‌ه ه��ۆی ئ��ه‌و ه��ه‌ڕ‌هش��ان��ه‌ی ل��‌ه الی��ه‌ن‬ ‫شۆڕشی فه‌ڕه‌نسا روب��ه‌ڕوی ئیسپانیا د‌هب��ووه‌و‌ه پرۆسه‌ی‬ ‫چاکسازی ژێر گڵ نرا‌و جیهانی خولیاکانی گۆیای‬ ‫نه‌خۆش‪ ،‬هه‌ره‌سی هێنا‪.‬‬ ‫ل‌ه ساڵی (‪ )1808‬ک‌ه پاشانشینی ئیسپانیا هه‌ڵوه‌شایه‌وه‌‌و‬ ‫نالیۆن ژۆزێفی ب��رازای خۆی وه‌ک پاشا ب‌ه سه‌ر ئه‌و‬ ‫واڵته‌دا سه‌پاند گۆیا بوو‌ه هۆگری فه‌ڕه‌نسیه‌کان ئه‌ویش له‌‬ ‫به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌ندێش‌ه ئازادیخازه‌کانیانی ال په‌سند بوو به‌اڵم‬ ‫ل‌ه هه‌مان کاتدا هاوخ‌هم‌و پشتیوانی هاونیشتمانه‌کانی‬ ‫ب��وو ک‌ه چۆکیان بۆ ده‌سه‌اڵتێکی ده‌ره‌ک��ی دان��‌هئ��ه‌دا‪.‬‬ ‫ئه‌و پیاوی پابه‌ندبوون‌ه ناکۆکه‌کان بوو‪ .‬گۆیا ل‌ه ساڵی‬ ‫(‪ )1824‬ئیسپانیا بن ده‌سه‌اڵتی دیکتاتۆریه‌تی به‌جێهێشت‌‬ ‫‌وه و به‌وپه‌ری‬ ‫و ل‌ه ش��اری ب��ۆردۆی فه‌ڕه‌نسا گیرسایه ‌‌‬ ‫دڵشکاوی و چه‌رمه‌سه‌ریه‌و‌ه سه‌رینایه‌وه‌‪.‬‬ ‫جێفێرسۆن (‪ 1826‬ـ ‪ :)1743‬بژی سه‌ربه‌خۆیی‬ ‫جیفرسۆن‪ :‬س��ه‌رج��ه‌م م��رۆڤ��‌هک��ان یه‌کسان ‌ن و خ��واو‌هن��د‬ ‫هه‌ندێک مافی پێبه‌خشیون ک‌ه ناگوازرێنه‌وه‌‪ :‬ژیان‪،‬‬ ‫ئازادی و گه‌ڕان ب‌ه دوای به‌خته‌وه‌ری‪.‬‬ ‫تۆماس جیفرسۆن ک‌ه ل‌ه ساڵی (‪ )1769‬و نوێنه‌ری‬ ‫ویالیه‌تی ڤیرجینیا بوو ل‌ه خه‌بات دژب‌ه به‌ریتانیا‪ ،‬واڵتی‬ ‫دای��ک‪ ،‬ب��‌هش��داری ک��رد‪ .‬ل‌ه پێناو ئ��ازادی��دا‪ ،‬چاالکانه‌‬ ‫به‌شداری شه‌ڕی سه‌ربه‌خۆیی ئه‌مریکای کر‌د و ل‌ه ساڵی‬ ‫(‪ )1776‬یاسای بنچینه‌یی ئه‌و واڵته‌ی نووسی‪.‬‬ ‫ل‌ه ساڵی (‪ )1778‬ل‌ه په‌رله‌مانی ویالیه‌تی ڤیرجینیا‬ ‫به‌رگری کرد ل‌ه ئازادی ئایین‌و جیاکردنه‌وه‌ی کڵێس‌ه له‌‬ ‫ده‌وڵ‌هت‌و فراوانترکردنی مافی ده‌نگدان‌و قه‌ده‌غه‌کردنی‬

‫هیچ که‌س ل ‌ه‬ ‫سروشته‌و‌ه مافی‬ ‫حوکم‌کردنی پێ‬ ‫نه‌بڕاو‌ه به‌سه‌ر که‌سانی‬ ‫دیکه‌‪ .‬هه‌ر ک ‌ه مرۆڤ‬ ‫به‌هره‌مه‌ند بوو ل ‌ه عه‌قڵ‌‬ ‫و ژیری مافی هه‌بوونی‬ ‫ئازادی ده‌بێت‬ ‫هاورده‌کردنی کۆیله‌‪ .‬ل‌ه ساڵی (‪ )1784‬ب‌ه مه‌به‌ستی‬ ‫وتووێژکردن ل‌ه سه‌ر گرێبه‌ست‌ه بازرگانییه‌کان له‌گه‌ڵ‬ ‫واڵتانی ئه‌وروپایی سه‌ردانی فه‌ڕه‌نسای کرد‪ .‬ل‌ه پاریس‬ ‫ناوه‌ند‌ه فه‌لسه‌فیه‌کانی ناسی و شۆڕشی ل‌ه نزیکه‌و‌ه بینی‪،‬‬ ‫ب��ه‌اڵم ئه‌و توندوتیژیان‌ه ک‌ه سه‌ریان هه‌ڵدا بوون‌ه هۆی‬ ‫نیگه‌رانی و ئازاردانی‪ .‬جیفرسۆن ل‌ه (‪ )1789‬فه‌ڕه‌نسای‬ ‫به‌جێهێشت‪ .‬ل‌ه ساڵی (‪ )1801‬بوو ب‌ه سه‌رۆک کۆماری‬ ‫ئه‌مریکا‌و سه‌رجه‌م ئه‌و ره‌سمیات‌ه شاهانه‌ی وه‌ال نا‪.‬‬ ‫جیفرسۆن ل‌ه ساڵی (‪ )1809‬خۆی ل‌ه ژیانی سیاسی‬ ‫کشانده‌وه‌‪ .‬ل‌ه کاتی مردنیدا (‪ )2000‬کۆیله‌ی هه‌بوو‬ ‫ک ل‌ه نێوان ئه‌ندێش‌ه و راستیه‌کانی‬ ‫ک‌ه ئه‌مه‌ش‪ ،‬دژوازی‌ه ‌‬ ‫ژیانی سیاسه‌تمه‌دارێک ده‌رده‌خات‪.‬‬ ‫مادام رۆاڵن (‪1793‬ـ ‪)1754‬‬ ‫ئه‌ی ئازادی تاوان نه‌ما ک‌ه ب‌ه ناوی تۆو‌ه نه‌یکه‌ن‬ ‫ئه‌و ل‌ه بنه‌ماڵه‌یه‌کی ده‌وڵه‌مه‌ندی پاریس چاوی ب‌ه دنیا‬ ‫هه‌ڵێنا‌و خوێندنی خ��ۆی ل‌ه ژێ��ر کارتێکردنی کتێبی‬ ‫ئێمیلی رۆس��ۆ ت��ه‌واو ک��رد‪ .‬ل‌ه ساڵی (‪ )1780‬له‌گه‌ڵ‬ ‫پیاوێکی به‌ته‌مه‌نتر ل‌ه خۆی ب‌ه ناوی رۆاڵن دۆ الپالتی‬ ‫هاوسه‌رگیری کرد‪.‬‬ ‫ش و خرۆشێکی ل‌ه خاتوو رۆاڵندا‬ ‫شۆڕشی (‪ )1789‬جۆ ‌‬ ‫ساز کرد‪ .‬ئه‌و ل‌ه هیچ شتێک نه‌ده‌سڵمییه‌و‌ه مه‌گه‌ر ئه‌و‬ ‫به‌ربه‌ستان‌ه ک‌ه ده‌یانتوانی رێگ‌ه ل‌ه هێنانه‌دی ئازادی‬ ‫بگرن ک‌ه روانگه‌ی ئ��ه‌وه‌و‌ه هۆکاری سه‌ره‌کی شۆڕش‬ ‫بوو‪ .‬کۆمه‌ڵه‌یه‌کی کۆماری خوازی پێکهێنا‌و له‌وێدا‬ ‫رۆڵی سه‌رۆک حیزبێکی ده‌گێرا‪ .‬کاتێک هاوسه‌ره‌که‌‬ ‫پۆستی وه‌زی��ری ناوخۆی وه‌رگ��رت ب‌ه بڕیاره‌و‌ه هات‌ه ناو‬ ‫کای‌ه سیاسیه‌کان تاکو ژیرۆندێنه‌کان ـ کۆماریخوازه‌‬ ‫میانه‌ڕه‌وه‌کان ـ هان بدات تاکوو روبه‌ڕوی دیکتاتۆریه‌تی‬ ‫روبسپیر ببنه‌وه‌‪.‬‬ ‫خاتوو رۆاڵن ب‌ه تاوانی پیالنگێری ده‌ستبه‌س‌هر‌و دادگایی‬ ‫کراو دواتریش ل‌ه سێدار‌ه درا‪ .‬ده‌ڵێن ئه‌و کاته‌ی بردیانه‌‬ ‫به‌ر سێدار‌ه ئه‌م ره‌ست‌ه به‌ناوبانگه‌ی وتوه‌‪« :‬ئه‌ی ئازادی‬ ‫تاوان نه‌ما ک‌ه به‌ناوی تۆو‌ه نه‌یکه‌ن»‪.‬‬ ‫ئابێ گێرگوار (‪1750‬ـ ‪)1831‬‬ ‫د‌هب��ا ئامێزمان وه‌که‌ین بۆ هۆگرانی زانست‌و ئ��ازادی‪.‬‬ ‫ببین‌ه پاڵنه‌رێک بۆ هه‌ر جۆر‌ه ب‌هه‌ره‌و توانا و کردنه‌وه‌ی‬ ‫رێکخراو‌ه ئازاده‌کان‪.‬‬ ‫ئابێ گرێگوار به‌سه‌رهاتێکی سه‌یری هه‌بوو‪ .‬ل‌ه نزیک‬

‫لۆنێڤیل ل��ه‌دای��ک ب��وو‪،‬س��ه‌ر‌هت��ا ب��ب��وو‌ه ق��‌هش��ه‌ی کڵێسه‌‬ ‫ئامبرنمی و پاشان نوێنه‌ری ئه‌نجومه‌نی سێ چینه‌کان‪،‬‬ ‫مه‌ترانی الیه‌نگری یاسای بنچینه‌یی ل‌ه ویالیه‌تی «لوارو‬ ‫شێر»‪ ،‬ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی کۆنڤانسیۆن‪ ،‬ئه‌ندامی‬ ‫ده‌سته‌ی پێنج سه‌د که‌سی و دواتریش بوو ب‌ه سیناتۆر‪.‬‬ ‫ل‌ه س��ه‌رت��ای گه‌نجیه‌تیدا مه‌یلێکی زۆری هه‌بوو بۆ‬ ‫خ��وێ��ن��دن��ه‌وه‌‌و ت��وان��ی ل��‌ه د��م���وده‌زگ���ای ئێستانیسالس‬ ‫پاشای پۆلۆنیا جێبگرێت؛ خۆی ئه‌وه‌ند‌ه سه‌رقاڵی ده‌قه‌‬ ‫فه‌لسه‌فیه‌کان ک��رد تاکو ن��ازن��اوی «خه‌ڵک دۆستی‬ ‫خ��ه‌ی��ااڵوی» پێبڕا‪ .‬دوات���ر گرنگیدا ب��‌ه چ��ار‌هن��ووس��ی‬ ‫ت و‬ ‫کۆمه‌ڵگای جوله‌که‌کانی ئ��ه‌وروپ��ای رۆژه����ه‌اڵ ‌‬ ‫ل‌ه ساڵی (‪ )1788‬نامیلکه‌یه‌کی ل‌ه ژێ��ر ناونیشانی‬ ‫ژیانه‌وه‌ی جه‌سته‌یی و ده‌رون��ی و سیاسی جوله‌که‌کان‬ ‫باڵو کرده‌وه‌‌و له‌وێدا به‌رپرس‌ه حکومیه‌کانی به‌و‌ه تاوانبار‬ ‫‌قانه و نادادپه‌روه‌رانه‌‬ ‫کرد ک‌ه ل‌ه به‌رامبه‌ر جوله‌که‌کان دڵره ‌‌‬ ‫ده‌جوڵێنه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌شداریکردنی ل‌ه شۆڕشی فه‌ڕه‌نسا گرنگی به‌رچاوی‬ ‫هه‌بوو‪ :‬به‌رگری کرد ل‌ه جێگرتنی چینه‌که‌ی خۆی له‌‬ ‫ناو ئه‌نجومه‌نی چین‌ه سیانییه‌که‌‪ ،‬ل‌ه کاتی خستنه‌روی‬ ‫جارنامه‌ی مافی م��رۆڤ چه‌ند وته‌یه‌کی گرینگی‬ ‫پێشکه‌ش کرد‌و رایگه‌یاند ئه‌گه‌ر مافێک هه‌بێت ده‌بێت‬ ‫ئه‌وه‌ش قبووڵ بکه‌ین ک‌ه ئه‌رکیش هه‌یه‌؛ چه‌ندین جار له‌‬ ‫ئه‌نجومه‌نی کۆنڤانسیۆن ل‌ه به‌رژه‌وه‌ندی ره‌شپێسته‌کا‌ن و‬ ‫جوله‌که‌کان قسه‌ی کرد‪ ،‬بۆ به‌رگریکردن ل‌ه ره‌شپێسته‌کان‬ ‫ل‌ه ئه‌نجومه‌نی پاراستنی ره‌شپێسته‌کان به‌شدار بوو‪ .‬به‌اڵم‬ ‫کاتێک بوو ب‌ه مه‌ترانی ویالیه‌تی لوار وشێر ب‌ه پێچه‌وانه‌ی‬ ‫ئه‌و چاوه‌ڕوانییه‌ی لێوه‌ی ده‌کرا بوو ب‌ه مه‌ترانێکی سه‌ره‌رۆ‌‬ ‫و سته‌مکار‪ .‬ئابێ گرێگوار الیه‌نگری سه‌رسه‌ختی‬ ‫کۆماریخوازی و ه��ه‌واداری لکاندنی ویالیه‌تی ساڤوا‬ ‫‌نساوه و الیه‌نگری ئه‌و شه‌ر‌ه جیهانگیریان‌ه بوو‬ ‫ب‌ه فه‌ڕه ‌‌‬ ‫ک‌ه به‌ناوی ئ��ازادی��ه‌و‌ه هه‌ڵده‌گیرسان؛ب‌ه توندی دژی‬ ‫سیسته‌می پاشایه‌تی بوو هه‌روه‌ها ب‌ه شێوازێکی ناڕوون‬ ‫پشتگیری ل‌ه له‌سێداره‌دانی لویی شانزه‌هه‌م کردبوو؛‬ ‫سوربوو ل‌ه سه‌رئه‌وه‌ی نابێت ئازادیو به‌ره‌اڵیی له‌گه‌ڵ‬ ‫یه‌کدا تێکه‌ڵ بکرێن ‌و هه‌ربۆیه‌ش دژی ل‌ه ناوبردنی‬ ‫پیشه‌سازی وه‌ستایه‌وه‌‪ ،‬بێ شک له‌و بڕوایه‌دابوو ک‌ه له‌و‬ ‫دیو مێژووه‌و‌ه میراتێکی کلتوری هه‌ی‌ه ک‌ه هه‌موو نه‌وه‌کان‬ ‫به‌رپرسن ل‌ه پارێزگاریکردن له‌و میراته‌؛ هه‌وڵیدا یه‌کڕیزی‬ ‫نێوان قه‌شه‌کانی الیه‌نگری یاسای بنچینه‌یی بپارێزێت‌و‬ ‫ره‌خنه‌ی ل‌ه پاپای ڤاتیکان‌و ده‌سته‌ی لێپێچینه‌و‌ه ل‌ه بیر‌و‬ ‫باوه‌ڕه‌که‌ی گرت‌و ب‌ه سه‌رانسه‌ری ئه‌وروپادا گه‌را‪.‬‬ ‫ئابێ گرێگوا به‌رهه‌ڵستی ناپلیۆنی د‌هک���ر‌د و ب��ه‌وه‌‬ ‫تاوانباری ده‌کرد ک‌ه سه‌ره‌ڕۆیه‌‪ ،‬هه‌ڵبه‌ت زۆر ب‌ه وریاییه‌وه‌‬ ‫‪ ...‬ل‌ه سه‌رده‌می گه‌ڕانه‌وه‌ی پاشایه‌تیدا ل‌ه کاره‌کان‬ ‫دور خرایه‌وه‌‌و ل‌ه ساڵی (‪ )1819‬هه‌ڵبژاردنه‌که‌ی وه‌ک‬ ‫نوێنه‌ری ئیزێر به‌تاڵ ک��رای��ه‌وه‌‪ .‬ب‌ه بێ ئ��ه‌وه‌ی مافه‌‬ ‫مه‌ده‌نییه‌کانی که‌شیشه‌کان ره‌ت بکاته‌وه‌‪ ،‬ل‌ه ساڵی‬ ‫(‪ )1831‬مااڵوایی ل‌ه ژیان کرد‪.‬‬ ‫ساد(‪1814‬ـ ‪ :)1740‬ئازادی ره‌ها‬ ‫ساد گ��ه‌ور‌ه ده‌ره‌به‌گێک بوو ک‌ه حه‌زی ل‌ه پاراستنی‬ ‫ئیمتیاز ‌و به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانی بوو‪ .‬به‌اڵم له‌گه‌ڵ ده‌وروو‬ ‫به‌ره‌که‌یدا هه‌ڵی نه‌ده‌کرد‪ .‬روبه‌روی ناوزڕاندن‌و سانسۆر‌و‬ ‫زیندانی رژیم‌ه جۆراوجۆره‌کان بووه‌وه‌‌و نووسه‌رێکی چه‌ند‬ ‫روخساری لێده‌رهات ‪ :‬قۆڕیات نووس‌و فه‌یله‌سوف‪ .‬ساد‬ ‫شه‌یدای شانۆگه‌ریو نووسینی چیرۆکی ترسێنه‌ر بوو‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر وته‌ی ئاپۆلینه‌ر ب‌ه هه‌ند وه‌ربگرین ئه‌وا‪»:‬ساد‬ ‫هێمای ئه‌و چه‌شن‌ه ل‌ه ئازادی‌ه ک‌ه هه‌رگیز هه‌بوونی‬ ‫نه‌بووه‌»‪.‬‬ ‫ساد تا ئه‌و شوێن‌ه چ��وو‌ه پێش ک‌ه رایگه‌یاند ئاشکرا‬ ‫نه‌بوونی خوا‪ ،‬رێگ‌ه ب‌ه هه‌موو تاوان‌و سوچێک ده‌دات‪.‬‬ ‫وه‌ک فه‌یله‌سوفێک جه‌ختی د‌هک���رده‌و‌ه ک‌ه کوشتن‌و‬ ‫ت��اوان��ک��اری ل��‌هخ��زم��ه‌ت ئامانجه‌کانی م��رۆڤ��دان‪ ،‬که‌‬ ‫سروشت هه‌موو شتێکی خستوه‌ت‌ه گه‌ڕ بۆ ل‌ه ناو بردنی‪.‬‬ ‫ل‌ه بواری سیاسه‌تدا ده‌زگای دادوه‌ری سیستمی پێشووی‬ ‫شه‌رمه‌زار ده‌کرد‌و ل‌ه کۆبوونه‌و‌ه تایبه‌تیه‌کاندا ره‌خن‌ه له‌‬ ‫ت و په‌سنی مارا‪ ،‬رۆژنامه‌وانێکی‬ ‫له‌سێداره‌دانی پاشا ده‌گر ‌‬ ‫ک��وژراوی ئ��ه‌دا‪ .‬ل‌ه نامیلکه‌ی فه‌ڕه‌نسیه‌کان‪ ،‬دیسان‬ ‫هه‌وڵێکی نوێ ئاوای نووسیبوو‪« :‬کۆمارێکی ته‌واو‪ ،‬به‌‬ ‫بێ هه‌ڵگه‌ڕانه‌و‌ه له‌خوا‪ ،‬تاوانکاری و زینا له‌گه‌ڵ که‌سه‌‬ ‫نزیکه‌کان ناتوانێت بێت‌ه دی»‪.‬‬ ‫ل‌ه چیرۆکێکدا ک‌ه ل‌ه ژێر ناونیشانی س‌هد‌و بیست رۆژی‬ ‫خێڵی لوت باڵوی کرده‌و‌ه تابلۆیه‌کی خه‌یاڵی نه‌خشاند که‌‬ ‫سه‌رجه‌م پێداویستیه‌کانی تێرکردنی ئاره‌زو‌ه سێکسیه‌کانی‬ ‫خۆی له‌وێدا وێنا کردبوو‪ .‬ساد له‌و کتێبه‌دا سنوورێکی‬ ‫ب��ۆ ئ���ازادی ب��ڕوا نه‌ناسیبوو ل��‌ه جێگای «هاوبه‌شی‬ ‫جنسی» وشه‌کانی قوربانی و کۆیله‌ی به‌کار بردبوو‪.‬‬ ‫له‌و چیرۆک‌ه خه‌یاڵیه‌دا هه‌وه‌س به‌ردراویه‌کانی خێڵی لوت‬ ‫کوشتارێکی وه‌های لێده‌که‌وێته‌و‌ه ک‌ه ته‌نانه‌ت نووسه‌ریس‬ ‫خۆی ل‌ه گێڕانه‌وه‌ی ورده‌کاریه‌کانی ده‌بووێرێت‪.‬‬ ‫به‌و شێوه‌یه‌ش هه‌وڵدان ل‌ه پێناوئازادی ب‌ه شێوازی ساد‬ ‫کاولبوونی وه‌اڵتێکی لێکه‌وته‌وه‌‪ .‬ه��ه‌ر ل��ه‌و کاته‌دا‬ ‫فرانسوا کێنێ ئابووری زانی فه‌ڕه‌نسی ئه‌م تێڕوانینه‌ی‬ ‫ب‌ه وێناکردنی پێشوه‌ختی ئوروگاکان مه‌رگ ده‌زانی؛‬ ‫بێ ئه‌وه‌ی ئه‌ندێشه‌کانی ساد وه‌ک پاڵنه‌رێک ناو ببات‬ ‫بۆ نازیسم؛ هه‌رچه‌ند‌ه سور بوو ل‌ه سه‌ر ئه‌وه‌ی ئازادی‬ ‫ره‌ها مه‌ترسیشی له‌گه‌ڵدایه‌‪ .‬ئه‌وه‌ی ماوه‌ته‌و‌ه ل‌ه روانگه‌ی‬ ‫ساده‌و‌ه ئازادی ب‌ه واتای ئازادی پڕوپێوان‌و بۆ گشتگیره‌‬ ‫(بۆ هه‌موان‌ه)‌و جیهانێک ک‌ه ب‌ه سه‌ر بکوژان و کوژراوان‬ ‫دابه‌ش کراو‌ه هه‌رگیز ئازاد نییه‌‪.‬‬


‫پرسی چه‌تر‬ ‫پرسی چه‌تر‪ ،‬پانتاییه‌ک ‌ه (چه‌تر)‬ ‫بۆ گوزارشتکردنی رای ئێوه‌ی‬ ‫هاواڵتی ره‌خساندوو‌ه تا ئازادانه‌‬ ‫لێره‌و‌ه هه‌ر هه‌فت ‌ه و ل ‌ه سه‌ر‬ ‫پرسێکی گه‌رم بۆچوونی خۆتان‬ ‫بخه‌نه‌ڕوو‪.‬‬

‫››‬

‫‪...‬‬

‫پرسى ئه‌م جاره‌ى(چه‌تر)‪:‬‬ ‫«راوه‌دوونان‪ ،‬کوشتن‬ ‫و ده‌ربه‌ده‌رکردنى‬ ‫خێزانه‌ کورده‌کانى‬ ‫جه‌له‌وال و سه‌عدیه‌ چۆن‬ ‫هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟»‬

‫سه‌الح قابیل‪ ،‬هاواڵتى سنورى‬ ‫که‌رکوک‪ :‬چه‌ند ساڵ‌ه ده‌ست‬ ‫کراو‌ه ب‌ه ده‌ربه‌ده‌رکردنى خێزان ‌ه‬ ‫ک��ورده‌ک��ان��ى س��ن��ورى ج�ه‌ل�ه‌وال‬ ‫و س �ه‌ع��دی �ه‌‪ ،‬ب�ه‌رپ��رس�ه‌ک�ه‌ش��ی‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستانه‌‪.‬‬ ‫چونک‌ه ئه‌گه‌ر ن��اوچ �ه‌داب��ڕاوه‌ک��ان ب‌ه ناوچه‌یه‌کى‬ ‫کوردستانى ده‌زان��ێ��ت‪ ،‬نابێت هێزى پێشمه‌رگ‌ه له‌و‬ ‫سنوران‌ه بکشێنێته‌وه‌‪ .‬چونک‌ه تا ئێستا الیه‌نى عه‌ره‌بى‪،‬‬ ‫حه‌زى ب‌ه برایه‌تى و پێکه‌وه‌ژیانى نه‌ته‌وه‌کانى دیک ‌ه‬ ‫نیه‌‪ .‬پ��اش خراپبونى ن��اوچ�ه‌ک�‌ه هێزى پێشمه‌رگ ‌ه‬ ‫ده‌به‌ن‌ه ناوچه‌که‌‪ .‬ئه‌م‌ه ده‌بێت‌ه پرسیار به‌رامبه‌ر ب ‌ه‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێم‪ .‬عه‌ره‌ب ل‌ه ناوچه‌دابڕاوه‌کان پشتیان‬ ‫به‌حکومه‌تى ناوه‌ند به‌ستوه‌‪ ،‬به‌اڵم کورد ن‌ه پشتى ب ‌ه‬ ‫هه‌رێم به‌ستو‌ه ن‌ه ب‌ه حکومه‌تى ناوه‌ند‪.‬‬ ‫ب��ورا محه‌مه‌د‪ ،‬رۆژن��ام�ه‌ن��وس‪:‬‬ ‫پ���رس���ى ئ����اڵ����وزى س���ه‌ع���دی���‌ه و‬ ‫ج�ه‌ل�ه‌وال ده‌گ�ه‌ڕێ��ت�ه‌و‌ه بۆ چه‌ند‬ ‫هۆکاریک‪ ،‬به‌ڵکو هه‌ندێکى‬ ‫ه��ۆک��اره‌ک �ه‌ى پێش رووخ��ان��دن��ى‬ ‫رژێمى پێشوه‌‪ .‬ه��ۆک��ارى دووه‌م‬ ‫دواى کشانه‌وه‌ى هێزى پێشمه‌رگه‌‪ ،‬سنورى جه‌له‌وال و‬ ‫سه‌عدی‌ه ک‌ه زۆربه‌یان به‌عسى و شۆڤێنی ئه‌مه‌یان‬ ‫ب �‌ه هه‌لێکى س �ه‌ره‌ک��ى زان���ى ک �‌ه ک��ارێ��ک بکه‌ن‬ ‫کورد له‌و ناوچه‌ی‌ه نه‌مێنێت بۆ ئ�ه‌وه‌ى جارێکى تر‬ ‫هێزى پێشمه‌رگ‌ه به‌هۆى نه‌بونى خێزان‌ه کورده‌کان‬ ‫نه‌گه‌ڕێنه‌و‌ه ناوچه‌که‌‪ .‬هۆکارى سێیه‌م تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫دژ ب‌ه کورد‪ .‬هۆکارى چواره‌م ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه بۆ ئه‌وه‌ى‬ ‫رژێمى پێشو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی عه‌ره‌بى هاورده‌ى ناوچه‌ک ‌ه‬ ‫و ک��وردى ده‌رب���ه‌ده‌ر ک��رد‪ ،‬ئێستاش دواى پرۆسه‌ى‬ ‫ئ��ازادى‪ ،‬کورده‌کان گه‌ڕاونه‌ته‌و‌ه شوێنی خۆیان که‌‬ ‫عه‌ره‌بی سونن‌ه چاوی هه‌ڵنایه‌ت کورد بگه‌ڕێنه‌و‌ه‬ ‫ناوچ‌ه دابڕاوه‌کان و دووبار‌ه زه‌وی‌ه کشتوکاڵه‌کانیان‬ ‫بۆ بگه‌ڕێته‌وه‌‪.‬‬

‫ه���اش���م ع����ه‌ب����دواڵ ک��اک �ه‌ی��ى‪،‬‬ ‫هاواڵتیکى سنورى که‌رکوک‪:‬‬ ‫حکومه‌تى ن��اوه‌ن��د به‌رپرسیار‌ه‬ ‫ل���‌ه ک����ۆچ پ��ێ��ک��ردن��ى خ��ێ��زان� ‌ه‬ ‫کورده‌کانى جه‌له‌وال و سه‌عدیه‌‪،‬‬ ‫چونک‌ه ئه‌م حکومه‌ت‌ه ناتوانێت‬ ‫ب‌ه گشتى نه‌ته‌وه‌کان بپارێزیت‪ .‬ئێمه‌ش داوا ده‌که‌ین‬ ‫رێ��گ��ا ب���ده‌ن ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ى ه��ێ��زى پێشمه‌رگه‌‪ ،‬ره‌وان���ه‌ى‬ ‫ناوچه‌کانى جه‌له‌وال و سه‌عدی‌ه و خانه‌قین بکرێت‪.‬‬ ‫چونک‌ه ئه‌گه‌ر هێزى پێشمه‌رگ‌ه ره‌وانه‌ى ئه‌و ناوچان ‌ه‬ ‫نه‌کرێت جارێکى تر حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان‬ ‫ناتوانێت ئه‌و ناوچان‌ه ب‌ه کوردستانى بزانێت‪ .‬دوای ئه‌وه‌‬ ‫ته‌عریب زیندو ده‌بێته‌وه‌‪ .‬به‌ڕای من الیه‌نى عه‌ره‌بى ل ‌ه‬ ‫ناوچه‌دابڕاوه‌کان‪ ،‬حه‌زیان ل‌ه پێکه‌وه‌ژیان و برایه‌تى نێوان‬ ‫کورد و عه‌ره‌ب نیه‌‪.‬‬ ‫ئاسۆ عه‌بدولواحید‪ ،‬هاواڵتی‪:‬‬ ‫چاره‌سه‌رکردنى کێشه‌کانى نێوان‬ ‫کورد و عه‌ره‌ب ل‌ه ناوچه‌دابڕاوه‌کان‪،‬‬ ‫پابه‌ند‌ه ب�‌ه جێبه‌جێکردنى م��اده‌ى‬ ‫(‪ .)140‬چونک‌ه ل‌ه چاره‌سه‌رکردنى‬ ‫کێشه‌کان عه‌ره‌ب دوو بیر و باوه‌ڕى‬ ‫هه‌ی‌ه زۆر زاڵه‌‪ ،‬عه‌ره‌بن به‌اڵم ئه‌گه‌ر هێزى نه‌بێت موسڵمانه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها الیه‌نى عه‌ره‌بى (‪ )%100‬رازى نابن ب‌ه پێکه‌وه‌ژیان‬ ‫و برایه‌تى‪ .‬هاتنى هێزى پێشمه‌رگ‌ه بۆ ئه‌و ناوچان‌ه به‌‬ ‫رێکه‌وتنى نێوان هه‌ر دوو حکومه‌ت نه‌بێ چاره‌سه‌ر نابێت‪.‬‬ ‫چونک‌ه کێش‌ه ب‌ه کێش‌ه چاره���سه‌ر ناکرێت و کورد ئه‌گه‌ر‬ ‫خاوه‌ن سوپا و هێزى خۆى نه‌بێت (‪ )%100‬شوێنى ل‌ه عێراق‬ ‫نابێته‌وه‌‪ .‬چونک‌ه پێشتر ن�ه‌ت�ه‌وه‌ى ک��ورد ب‌ه پله‌ى دووه‌م‬ ‫داده‌نرا‪ ،‬به‌اڵم ئێستا ب‌ه پل‌ه سێیه‌م‪ .‬چونک‌ه خۆى ل‌ه خۆیدا‬ ‫عه‌ره‌بى شیع‌ه ل‌ه پله‌ی یه‌که‌مدایه‌‬ ‫و ع�ه‌ره‌ب��ى سونن‌ه پله‌ی دووه‌م و‬ ‫کورد پله‌ی سێیه‌م‪.‬‬ ‫فه‌همى شکور عه‌باس‪ ،‬دوکاندار‪:‬‬ ‫به‌رپرسی یه‌که‌م ده‌گه‌ڕێنمه‌و‌ه بۆ‬

‫هه‌نجیر بۆچى باشه‌؟‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫ئاشتی ئه‌حمه‌د‬ ‫شوێن‌و مێژووه‌که‌ى‪:‬‬ ‫شوێنى سه‌ره‌کى هه‌نجیر ‪ )Figs) Ficus Carica‬ئاسیا ‌و‬ ‫سوریا‌و واڵتى فارسه‌‪.‬‬ ‫پێکهاته‌که‌ى‪:‬‬ ‫پێکهاته‌ى سه‌ره‌کى بریتیه‌ ل ‌ه شه‌کرى دیکسترۆز‪ ،‬ک ‌ه (‪)%50‬ى‬ ‫پێکهاته‌ى هه‌نجیر پێکده‌هێنێت‪ ،‬ڤیتامیناتى ‪ C، B، A‬هه‌روه‌ها‬ ‫خوێیه‌کانى ئاسن ‌و کالیسیۆم ‌و پۆتاسیۆم ‌و مسى تێدایه‌‪،‬‬ ‫پرۆتین ‪%4-2‬ى تێدایه‌‪ ،‬چه‌ورى (‪ )%0.05‬له‌ هه‌نجیرى وشکدا‬ ‫(‪ )%2-1‬ل ‌ه هه‌نجیرى ته‌ڕدا‪.‬‬ ‫به‌کارهێنان‌و سوود‌ه پزیشکییه‌کانى‪:‬‬ ‫‪ .1‬هه‌نجیر بۆ هێورکردنه‌وه‌ى مێشک ‌و ره‌واندنه‌وه‌ى نیگه‌رانى‬ ‫به‌کاردێت‪.‬‬ ‫‪ .2‬گورچیله‌کان چاالک ده‌کات‌و سووڕى خوێن به‌هێز ده‌کات‪.‬‬ ‫‪ .3‬ڕێگا نادات ئاو له‌ناو دڵ‌و سییه‌کان‌و له‌شدا کۆببێته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .4‬خوێن به‌ربوون راده‌گرێت‪.‬‬ ‫‪ .5‬هه‌روه‌ها بۆ که‌مکردنه‌وه‌ى غازاتى سک ‌و که‌مکردنه‌وه‌ى‬ ‫کێشه‌کانى هه‌اڵمه‌ت به‌کاردێت‪.‬‬ ‫‪ .6‬جگه‌ر به‌هێز‌و چاالک ده‌کات‌و هه‌ڵئاوساوى سپڵ‬ ‫ناهێڵێت‪.‬‬ ‫‪ .7‬چاره‌سه‌رى نه‌خۆشیه‌کانى سوڕى خوێن‬ ‫‌و موولوله‌کانى ده‌کات به‌تایبه‌تى‬ ‫مایه‌سیرى‪.‬‬ ‫‪ .8‬یارمه‌تى هه‌رس‬ ‫کردن ده‌دات ‌و‬ ‫باش‬ ‫توانایه‌کى‬ ‫ده‌دات به‌له‌ش ب ‌ه‬ ‫تایبه‌تى وه‌رزشکاران‪.‬‬ ‫‪ .9‬میز هێنه‌ر‌ه ‌و به‌رد‬ ‫‌و لم الده‌بات‪.‬‬ ‫‪ .10‬نه‌رمکه‌ره‌وه‌یه‌ بۆ‬ ‫گه‌د‌ه ‌و به‌سوود‌ه بۆ ئافره‌تانى‬

‫ریکالم‬

‫شۆڕه‌بییه‌ک‬ ‫ه رێ‌ی‬ ‫ل‌‬ ‫گه‌ڕانه‌وه‌مدایه‌‬ ‫کۆمه‌ڵ ‌ه شیعرێکى‬ ‫لوقمان محه‌مه‌د ره‌شید‌ه‬ ‫له‌م کتێبه‌دا خستویه‌تی ‌ه‬ ‫به‌رده‌ستى خوێنه‌ران و‬ ‫ئێستا له‌ بازاڕدایه‌‬

‫دووگیان‪.‬‬ ‫‪ .11‬سوودى هه‌یه‌ بۆ نه‌بوونى زیپکه‌ له‌سه‌ر روخسار‌و ده‌م‌و چاو‪،‬‬ ‫یارمه‌تى ده‌ره‌ بۆ که‌م کردنه‌وه‌ى چه‌ورى له‌ش‌و البردنى زیپک ‌ه‬ ‫‌و سپیکردنه‌وه‌ى پێست‪.‬‬ ‫‪ .12‬باشترین میو‌ه بۆ چاره‌سه‌رى که‌مخوێنى هه‌نجیرى‬ ‫وشککراوه‌یه‌‪ ،‬ئه‌و هه‌نجیره‌ تواناى هه‌ڵمژین‌و هه‌ڵگرتنى کانزاى‬ ‫ئاسنى هه‌یه‌‪ ،‬ک ‌ه هاوکاره‌ بۆ هه‌ڵگرتن‌و دابه‌شکردنى ئۆکسجین‬ ‫بۆ هه‌موو به‌شه‌کانى جه‌سته‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌م کانزای ‌ه که‌مى کرد‪،‬‬ ‫ئه‌وا مرۆڤ دووچارى که‌م خوێنى ده‌بێت‪.‬‬ ‫‪ .13‬خواردنى بۆنى ناخۆشى ده‌م ناهێڵێت‪.‬‬ ‫‪ .14‬خواردنى توێکڵى تازه‌ى هه‌نجیر تا داده‌به‌زێنێ‪.‬‬ ‫‪ .15‬په‌ستانى خوێن داده‌به‌زێنێ‪.‬‬ ‫‪ .16‬ئه‌گه‌ر هه‌نجیر له‌پێش خواردن بخورێت هه‌رسى خۆراک‬ ‫ئاسان ده‌کات‪.‬‬ ‫‪ .17‬خواردنى هه‌نجیر له‌گه‌ڵ فستق‌و باده‌م‪ ،‬زه‌بن‌و هۆش زیاد‬ ‫ده‌کات‪.‬‬ ‫‪ .18‬سێ هه‌نجیرى وشک که‌ چوارله‌ت کرابێ له‌گه‌ڵ دوانز‌ه‬ ‫ده‌نک کشمیش له‌ قاپێکى شیردا بکوڵێنرێت به‌یانیان بخورێته‌و‌ه‬ ‫قه‌بزى ناهێڵێت‪.‬‬ ‫‪ .19‬شیره‌که‌ى ئازارى ددان ده‌شکێنێ‪.‬‬ ‫‪.20‬هه‌روه‌ها شیره‌که‌ى دومه‌ڵ‌و مێخه‌که‌بالوک ‌ه چاک ده‌کات‪.‬‬

‫حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان‪ .‬چونک‌ه ل‌ه پرۆسه‌ى‬ ‫ئ��ازادى عێراقدا کورد نه‌یتوانى بێت‌ه خاوه‌ن پێگ‌ه و‬ ‫کێشه‌کان چاره‌سه‌ر بکات‪ .‬هۆکارێکی تر نه‌بونى‬ ‫هێزى پێشمه‌رگه‌ی‌ه ل‌ه ناوچه‌دابڕاوه‌کان‪ .‬هه‌روه‌ها به‌‬ ‫هیچ جۆرێک سنورى کوردستان دی��ار نی‌ه و به‌‬ ‫هیچ مه‌رجێک کوردستانى تێدا نیه‌‪ .‬بۆی‌ه ده‌بێ‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێم‪ ،‬سنورى کوردستان دیارى بکات‪.‬‬ ‫ماده‌ى (‪ )140‬وه‌ک پابه‌ندبونى کوردستانى دابنرێت‪.‬‬ ‫پێویست‌ه په‌ل‌ه بکرێت بۆ ناردنى هێزى پێشمه‌رگ‌ه بۆ‬ ‫جه‌له‌وال و سه‌عدی‌ه و جارێکى تر نه‌کشێننه‌وه‌‪.‬‬ ‫م���ح���ه‌م���ه‌د ش���ه‌ری���ف گ��ل��ى‪،‬‬ ‫ئ �ه‌ن��دام��ى ئه‌نجومه‌نى ق��ه‌زاى‬ ‫داق���وق‪ :‬ئێم‌ه ده‌بێت هه‌مومان‬ ‫خه‌مخۆرى میلله‌تى کورد بین‬ ‫و هه‌وڵ بده‌ین بۆ ئازادکردنى‬ ‫هه‌ریمى کوردستان‪ .‬چونکه‌‬ ‫ت��ا م���اده‌ى (‪ )140‬جێبه‌جێ ن�ه‌ک��رێ��ت هه‌رێمى‬ ‫کوردستان ئ��ازادى به‌ خۆیه‌وه‌ نابینێت‪ .‬ئێمه‌ له‌‬ ‫ساڵى (‪ )2003‬ب���ه‌دواوه‌ عێراقمان به‌ ئ��ازاد دانا‬ ‫و ته‌رحیل ده‌رب���ه‌ده‌ر و ئ��اواره‌ نه‌ما‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئێستا‬ ‫ده‌بینین ته‌رحیل و ده‌ربه‌ده‌رکردنى خێزانه‌ کورده‌کان‬ ‫له‌ ناوچه‌دابڕاوه‌کان به‌ردوامه‌‪ .‬چونکه‌ تا ئێستا‬ ‫هه‌رێمه‌کانی حه‌مرین‪ ،‬جه‌له‌وال‪ ،‬سه‌عدیه‌‪ ،‬قه‌ره‌ته‌په‌‪،‬‬ ‫زرباتیه‌ و ئه‌و ناوچانه‌‪ ،‬حزبى به‌عس ده‌سه‌اڵتداره‌ و‬ ‫تیرۆرستان به‌ردوامن له‌ دژایه‌تى کورد‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫کاتێکى گرنگه‌ بۆ هێنانى هێزى پێشمه‌رگه‌‪ .‬دیاره‌‬ ‫کورد له‌ سنور دۆستى نیه‌ و هێزى پێشمه‌رگه‌ به‌‬ ‫پاڵپشت و دۆست و خاوه‌نى خۆیان ده‌زانن‪ .‬هه‌ر بۆیه‌‬ ‫به‌ هیچ جۆرێک نابێت حکومه‌تى کوردستان پشت‬ ‫له‌ گه‌لى خۆى بکات‪ .‬به‌ داخه‌وه‌ حکومه‌تى ناوه‌ند‬ ‫به‌ هیچ جۆرێک خۆى به‌خاوه‌نى کورد نازانێت‪.‬‬ ‫چونکه‌ ئه‌و ناوچانه‌ سه‌ر به‌ حکومه‌تى ناوه‌ندین‬ ‫و ده‌بێت حکومه‌تى ناوه‌ند خه‌مخۆرى میلله‌تى بێت‬ ‫نه‌ک رووى له‌ عه‌ره‌ب بکات و پشت له‌ کورد‪.‬‬

‫هه‌مه‌ڕ ‌ه‌نگ‬ ‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪70‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/31 - 2011/8/22‬‬

‫‪19‬‬

‫ق��اس��م ره‌ش���ی���د‪ ،‬ب���ه‌ڕێ���وه‌ب���ه‌رى‬ ‫س�ه‌ن��ت�ه‌رى رۆشنبیرى داق���وق‪:‬‬ ‫ئێمه‌ى ک��ورد زۆر نیگه‌رانین‬ ‫ده‌ربارى ئه‌و خێزانانه‌‪ .‬بێ‌ده‌نگى‬ ‫حکومه‌تى عێراقى ب��ۆ کۆچ‬ ‫پێکردنى خێزانه‌ کورده‌کان له‌‬ ‫ن��اوچ�ه‌داب��ڕاوه‌ک��ان پالنێکى نوێیه‌‪ .‬ن��ورى مالکى‬ ‫وه‌ک س �ه‌رۆک وه‌زی���ران ئ��اگ��ادارى ئ�ه‌و پالنه‌یه‌‪.‬‬ ‫چ��ون��ک �ه‌ م��ال��ک��ى خ����ودی خ����ۆی‪ ،‬ف��ه‌رم��ان��ده‌ى‬ ‫هێزه‌چه‌کداره‌کانه‌‪ ،‬ئاگاى له‌ هه‌مو شتێک هه‌یه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها مالکى ده‌سه‌اڵتى نیه‌ له‌ سه‌ر ئه‌و ناوچانه‌ى‬ ‫عه‌ره‌بى سوننه‌ هه‌ن‪ .‬گله‌ییمان له‌ حکومه‌تى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان هه‌یه‌‪ ،‬چونکه‌ له‌ دواى رووخاندنى رژێمى‬ ‫پێشو عێراق نه‌ خاوه‌نى حکومه‌ت بووه‌ نه‌ خاوه‌نى‬ ‫ده‌سه‌اڵت‪ .‬هێزى سوپا له‌گه‌ڵ هێزى ئه‌مریکا و هێزى‬ ‫پێشمه‌رگه‌ ناوچه‌که‌یان ئازاد کرد‪ .‬دواى سێ ساڵ‬ ‫که‌ حکومه‌تى عێراقى بووه‌ خاونى هێزى سه‌ربازی‪،‬‬ ‫هێزى پێشمه‌رگه‌ى له‌و ناوچانه‌ دوور خسته‌وه‌‪ .‬ده‌بێت‬ ‫هێزى پێشمه‌رگه‌ به‌ شه‌ڕیش بێت ناوچه‌ى خۆى‬ ‫چۆڵ نه‌کات و له‌ ناوچه‌ى جێ‌ناکۆک به‌شدار‬ ‫بێت‪.‬‬ ‫ئا‪ :‬زانیار داقوقى‬

‫مۆبایله‌ پێشکه‌وتووه‌کان زیان ب ‌ه چاو ده‌گه‌یه‌نن‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫ئاالن‬ ‫له‌نوێترین توێژینه‌وه‌ی پزیشکیدا ده‌رک�ه‌وت ک ‌ه‬ ‫به‌کارهێنانی مۆبایلی پێشکه‌وتوو به‌وانه‌شه‌و‌ه‬ ‫که‌ ت��ۆڕی ئینته‌رنێتی ل�ه‌س�ه‌ره‌‪ ،‬ده‌بێته‌ هۆی‬ ‫ماندووبوونی چاوو له‌ هه‌ندێ حاڵه‌یشدا ژانه‌سه‌ر‬ ‫دروست ده‌کات‪.‬‬ ‫لێکۆڵه‌ره‌وان له‌ زانکۆی (سانی) بۆ ته‌ندروستی‬ ‫چ��او رایانگه‌یاندوه‌ ک�ه‌ «ئ �ه‌وان �ه‌ی زۆر نام ‌ه‬ ‫ده‌خوێننه‌وه‌ له‌سه‌ر شاشه‌ی مۆبایل‌ و ئینته‌رنێت‬ ‫به‌کار ده‌هێنن ‌و شاشه‌ی مۆبایله‌که‌یان زیاتر ل ‌ه‬ ‫سنوری چاویان نزیک ده‌که‌نه‌وه‌‪ ،‬ده‌بێته‌ هۆی‬

‫هیالکبوونێکی زۆری چاو‪.‬‬ ‫ه���ه‌روه‌ه���ا لێکۆڵینه‌وه‌ک ‌ه ده‌ڵ��ێ��ت ن��زی��ک��ی ئ�ه‌و‬ ‫که‌ره‌ستان ‌ه له‌چاوه‌و‌ه ‌و بچووکی دێڕی نووسین‬ ‫تیایاندا ب ‌ه رێژه‌یه‌کی زیاتر چاوی ئه‌و که‌سان ‌ه‬ ‫ماندوو ده‌که‌ن که‌ چاویلکه‌ی پزیشکی یاخود‬ ‫عه‌ده‌سه‌ به‌کار ده‌هێنن‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ بۆ کاتێکی‬ ‫زۆر مۆبایل به‌کار ده‌هێنن ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫هه‌ست به‌ راحه‌تی نه‌که‌ن ‌و بینینیان ئاڵۆز ‌و‬ ‫ناڕوون ده‌بێت‪.‬‬ ‫به‌ له‌به‌رچاوگرتنی ئ�ه‌وه‌ی (‪)%90‬ی ئه‌وانه‌ی‬ ‫زۆر ک��ۆم��پ��ی��وت�ه‌ر ب �ه‌ک��ار ده‌ه��ێ��ن��ن گ��ی��رۆده‌ی‬ ‫چاوکزیی‌و کێشه‌کانی بینینن‪.‬‬

‫ته‌اڵقدان ل ‌ه میسر که‌وتوه‌ت ‌ه ملمالنێ له‌گه‌ڵ ته‌مه‌ندا‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫شه‌یدا مه‌عروف‬ ‫ل‌ه گۆڤارێک ک‌ه ل‌ه میسر ده‌رده‌چێت هاتوو‌ه‬ ‫ک‌ه ڕۆژى (‪ )240‬ده‌چن‌ه ئه‌و باره‌گایه‌ى ک ‌ه‬ ‫تایبه‌ت‌ه بۆ ته‌اڵقدانى ژن��ان ک‌ه م��اوه‌ى هه‌ر‬ ‫ته‌اڵقدانێ ژنێک ته‌نها شه‌ش خوله‌ک‌ه ئێستا‬ ‫ل‌ه میسر دوو ملیۆن و چوارسه‌د و په‌نجا و‬ ‫نۆ هه‌زار ته‌اڵقدراو هه‌ی‌ه و له‌و سه‌رژمێریه‌دا‬ ‫ده‌رکه‌وتوو‌ه ک‌ه ژنانى (پۆرسه‌عید) زۆرترین‬ ‫ژم��اره‌ى ته‌اڵقدراویان تێدایه‌‪ .‬ئه‌وه‌شى ئاشکرا‬ ‫کرد ک‌ه ل‌ه شاره‌کانى ئیسماعیلی‌ه و سزێس و‬ ‫قاهیر‌ه (‪ )34500‬ژن و مێرد ل‌ه ساڵى یه‌که‌مدا‬ ‫و (‪ )12500‬ل‌ه ساڵى سێیه‌مى هاوسه‌ریدان‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها مامۆستاى ده‌رونزانى (عه‌بدولوه‌هاب‬ ‫جودت) ئه‌وه‌ى بۆ گۆڤاره‌ک‌ه وت ک‌ه «هۆکارى‬ ‫زۆرى ت �ه‌اڵق��دان ئ�ه‌وه‌ی�‌ه ک�‌ه ک �ه‌س و ک��ار و‬ ‫ده‌وروبه‌ر ده‌ست ده‌خه‌ن‌ه نێو کار و باره‌کانى ئه‌و‬

‫هاوسه‌رانه‌وه‌‪ .‬هۆکارێکى تریشى ئه‌وه‌ی‌ه ک ‌ه‬ ‫ل‌ه کاتى خوازبینیدا باڵه‌خان‌ه و دیارى گه‌ور‌ه‬ ‫ده‌به‌خشن‌ه ئه‌و ژنه‌ى ک‌ه داواى ده‌که‌ن‪ .‬ئه‌مه‌ش‬ ‫ده‌بێت‌ه هۆى ئه‌وه‌ى ک‌ه زۆر زوو ل‌ه یه‌کتر جیا‬

‫ببنه‌وه‌‪ .‬چونک‌ه زۆربه‌یان به‌و دیاریان‌ه ده‌بن ‌ه‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌ندترین که‌س و (‪ )610000‬که‌سیش‬ ‫پێش هاوسه‌رگیرى و به‌ستنى په‌یوه‌ندیه‌کانیان‬ ‫بیر ل‌ه ته‌اڵقدان ده‌که‌نه‌وه‌‪.‬‬

‫کاریکاتێری هه‌فته‌‬


‫‪Be ciyawaziyekanewe le jêr Çetir da kodebînewe‬‬ ‫ژماره‌ی متمان ‌ه‬ ‫خاوه‌ن ئیمتیاز‬ ‫سه‌رنوسه‌ر‬ ‫دیزاین‬ ‫باڵوکردنه‌وه‬ ‫‌راوێژکاری یاسایی‬ ‫ناونیشان‬

‫‪212‬‬ ‫که‌مال حه‌سه‌ن حه‌مه ره‌زا‬ ‫کاروان ساالر‬ ‫ته‌حسین تۆفیق‬ ‫کۆمپانیای نێوه‌ند‬ ‫سیروان ئه‌حمه‌د حامد‬ ‫سلێمانی گه‌ڕه‌کی عه‌لی ناجی‌‬ ‫‪07710299753 - 07480179510‬‬ ‫‪cetir2010@gmail.com‬‬ ‫‪cetir2010@yahoo.com‬‬

‫‪WWW.Chatrpress.com‬‬

‫درامای کوردی وه‌اڵمی‬ ‫پرسیاری‬ ‫بینه‌ره‌کانی‬ ‫ناداته‌وه‌‌‪...‬ل‪10‬‬ ‫‪2711/5/31‬‬

‫‪Be ciyawaziyekanewe le jêr Çetir da kodebînewe‬‬

‫‪No: (70) Mo.22/8/2011-‬‬

‫ریکالم‬

‫جه‌نابی سه‌رۆک‬ ‫هه‌ڵه‌ت کرد‬

‫ریکالم‬

‫سه‌ردار ستار م�����اوه‌ی م��ان��گ��ێ��ک زی��ات��ر‌ه‬ ‫ه �ه‌ردوو رژێمی داگیرکه‌ری‬ ‫ئێران و تورکیا به‌هاوبه‌شی ئۆپه‌راسیۆنی سه‌ربازی‪،‬‬ ‫ه �ه‌م ئاسمانی و ه �ه‌م زه‌مینی ئ�ه‌ن��ج��ام��ده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫وه‌ک هه‌مووشمان ئاگادارین هێزه‌کانی گه‌ریال‬ ‫به‌شێوه‌یه‌کی زۆر شکۆداران‌ه به‌رگری ل‌ه خاک‬ ‫و نیشتمان ده‌ک�ه‌ن‪ .‬تائێستا سوپای داگیرکه‌ران‬ ‫ل‌ه هه‌موو هێڕشه‌کاندا تێکشکاون و بێ ئه‌نجام‬ ‫ماونه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارێتی هه‌رێمی کوردستان‪ ،‬به‌هه‌موو‬ ‫ئۆرگانه‌کانیه‌و‌ه ل‌ه به‌رامبه‌ر ئه‌و هێرش و ده‌ستدرێژیانه‌‬ ‫خاوه‌ن هه‌ڵوێستێکی شه‌فاف و یه‌کالکه‌ره‌و‌ه نییه‌‪.‬‬ ‫جارێکیان بانگ ل‌ه حکومه‌تی عێراقی ده‌کات‬ ‫بۆ پاراستنی هه‌رێمی کوردستان‪ ،‬جارێکیشیان‬ ‫بانگ ل‌ه ئه‌مریکا ده‌کا‪ ،‬تۆپبارانی ئێران به‌تاوان‬ ‫ده‌زانێت‪ ،‬به‌اڵم بۆ بۆمبارانی فڕۆکه‌کانی تورکیا‬ ‫بێده‌نگ‌ه و هیچ کاردانه‌وه‌یه‌کی پێویستی نییه‌‪.‬‬ ‫له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌وه‌ی هیچ کاردانه‌وه‌یه‌کی نیشتمانیانه‌ی‬ ‫به‌رامبه‌ر ئه‌و ده‌ستدرێژی و سنوربه‌زاندنان‌ه نییه‌‪،‬‬ ‫هه‌مانکات لێدوانی هه‌ڵ‌ه و نابه‌جێش له‌سه‌ر ناوی‬ ‫سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێم باڵوده‌کرێنه‌وه‌‪ ،‬ک‌ه به‌الی‬ ‫منه‌و‌ه جێگای سه‌رسوڕمانن! چۆن ده‌بێ سه‌رۆکی‬ ‫هه‌رێم سه‌رکۆنه‌ی چاالکی گه‌ریالی کورد بکات‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر رژێمی داگیرکه‌ر و دژ‌ه مرۆڤایه‌تی‬ ‫وه‌ک تورکیا‪ ،‬ک‌ه هیچ په‌یوه‌ندییه‌کی ب‌ه به‌ها و‬ ‫نرخ‌ه مرۆڤایه‌تیه‌کانه‌و‌ه نه‌ماوه‌‪ ،‬له‌الیه‌کی تر هه‌موو‬ ‫الیه‌ک ئه‌و‌ه ده‌زانین ک‌ه بزوتنه‌وه‌ی ئازادیخوازی‬ ‫ک��ورد ل‌ه باکوری کوردستان نۆ ساڵ‌ه ده‌رف�ه‌ت‬ ‫دروست ده‌کات تاکو ئه‌ردۆغان و حکومه‌ته‌که‌ی‬ ‫به‌پیر چاره‌سه‌ری کێشه‌ی ک��ورده‌و‌ه بێن‪ ،‬له‌گ‌هڵ‌‬ ‫ئ�ه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و ده‌رف�ه‌ت و هه‌النه‌ی له‌باربرد‬ ‫ک‌ه بۆ ئاشتی ره‌خسابوو‪ ،‬هه‌مانکات ب‌ه هه‌زاران‬ ‫که‌سیان خست‌ه کونجی زیندانه‌کان و ل‌ه ئێستاشدا‬ ‫ئاماده‌کاری ده‌که‌ن و لیستی (‪ )1400‬که‌سیان‬ ‫ئاماده‌کردو‌ه تاکو دوای ره‌مه‌زان له‌سه‌ری بووه‌ستن‬ ‫بۆ گرتن و کوشتنیان‪ ،‬هه‌روه‌ها له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌وه‌ی‬ ‫ویستیان دیدار و چاوپێکه‌وتنه‌کان له‌گ‌ه ‌ڵ به‌ڕێز‬ ‫ئۆجه‌الن بۆ به‌رژه‌وه‌ندی سیاسه‌تی داگیرکه‌ری‬ ‫و قۆرخکاری خۆیان به‌کاربێنن‪ ،‬هه‌روه‌ها ئه‌وا بۆ‬ ‫ماوه‌ی زیاتر ل‌ه بیست و پێنج رۆژیش‌ه کۆسپ‬ ‫دروستده‌که‌ن بۆ چاوپێکه‌وتنی ئاسایی هه‌فتانه‌ی‬ ‫پارێزه‌ره‌کانی‪ .‬هه‌موو که‌سێکیش ئ�ه‌و‌ه چاک‬ ‫ده‌زانێت ک‌ه به‌ڕێز ئۆجه‌الن گه‌ره‌نتی شه‌ڕ و ئاشتیه‌‬ ‫ل‌ه تورکیا و باکوری کوردستان‪ ،‬چونک‌ه خه‌ڵک‬ ‫و بزوتنه‌وه‌ی ئ��ازادی وه‌ک رێبه‌ر و موخاته‌بی‬ ‫خ��ۆی پ�ه‌س��ن��دک��ردوه‌‪ .‬بۆی‌ه ده‌ب��ێ ئ �ه‌و‌ه بزانرێت‬ ‫کاتێک تورکیا به‌هه‌ڵ‌ه نزیک ده‌بێته‌و‌ه ل‌ه رێبه‌ری‬ ‫گه‌لێک ده‌بێ بشزانێت کاردانه‌وه‌کان چۆن ده‌بن‪.‬‬ ‫هه‌موو ئه‌و‌ه ده‌زانین ک‌ه کورد به‌درێژایی ژیانی‬ ‫ش �ه‌ڕی به‌که‌س نه‌فرۆشتووه‌‪ ،‬به‌ڵکو به‌رگری‬ ‫له‌خۆکردوه‌‪ ،‬ئ �ه‌وه‌ی ئه‌مڕۆش گه‌ریالی کورد‬ ‫ل�ه‌ب��اک��ور و رۆژه �ه‌اڵت��ی ک��وردس��ت��ان ده‌ی��ک��ات‪،‬‬ ‫هه‌مانکات ئه‌وه‌ی پێشمه‌رگه‌ش ل‌ه باشوور ده‌یکات‬ ‫هه‌مانشته‌‪ .‬بۆی‌ه چاالکی و جموجۆڵه‌کانی گه‌ریال‬ ‫و پێشمه‌رگ‌ه سه‌رکۆن‌ه ناکرێن‪ ،‬به‌ڵکو هه‌بوونی‬ ‫سوپای دوژم���ن ل‌ه کوردستان جێی ن��اڕه‌زای��ی‬ ‫بوونی هه‌رکه‌سێکی واڵتپارێزه‌‪ .‬ده‌کرێ سه‌رۆکی‬ ‫هه‌رێم لێپرسینه‌و‌ه بکات له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر‬ ‫گه‌ریالی کورد باش ئه‌رکه‌کانی جێبه‌جێنه‌کات‪،‬‬ ‫ی��ان که‌مته‌رخه‌مبوو ل �ه‌رووب �ه‌ڕوب��وون �ه‌وه‌ک��ان��دا‪،‬‬ ‫نه‌یتوانی وه‌اڵمی پێویست بدات‌ه سوپای داگیرکه‌ر‪.‬‬ ‫س�ه‌رۆک��ای�ه‌ت��ی ه�ه‌رێ��م ناحه‌قییه‌کی گ���ه‌وره‌ی‬ ‫ده‌رهه‌ق ب‌ه گه‌ریال و هێزی پاراستنی کوردستان‬ ‫ده‌کات‪ ،‬له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌وه‌ی ئه‌رکی خۆی بۆ پاراستنی‬ ‫هاواڵتیانی جێبه‌جێ ناکات و که‌مته‌رخه‌مه‌‪،‬‬ ‫ل‌ه م��اوه‌ی فه‌رمانڕه‌وایه‌که‌ی زۆرترین خه‌ڵک‬ ‫ل�‌ه ن��اوچ �ه‌داب��ڕاوه‌ک��ان ک����وژراون‪ ،‬ده‌رب���ه‌ده‌رب���وون‪،‬‬ ‫که‌وتوونه‌وت‌ه ب�ه‌ر هێرشی گروپ‌ه تیرۆریست و‬ ‫فاشیستیه‌کان‪ ،‬ل���ه‌دوای ئ���ه‌وه‌ی رێ���ژه‌ی کورد‬ ‫ڵو‬ ‫ل�ه‌و هه‌رێمان‌ه هاتۆت‌ه ژێ��ر (‪ )%10‬و موس ‌‬ ‫که‌رکوکیشمان دۆڕان���دوه‌‪ ،‬ت��از‌ه به‌تاز‌ه به‌ڕێزیان‬ ‫هێزی پێشمه‌رگ‌ه ده‌نێرن بۆ پاراستنیان‪ ،‬وه‌ک‬ ‫ده‌ڵێن؛ دوای تا لێف به‌خۆدادان سودی نییه‌‪ .‬بۆیه‌‬ ‫ده‌بوو فه‌رماندارێتی هێزی پێشمه‌رگ‌ه له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫گه‌لی کوردستان ره‌خن‌ه ب��دات ک‌ه هیچ رۆڵی‬ ‫ن �ه‌ب��وو‌ه ل�‌ه پاراستنی ب��اش��ووری کوردستاندا‪،‬‬ ‫له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌وه‌ش دێت سه‌رکۆنه‌ی گه‌ریالی کورد‬ ‫ده‌ک��ات ک‌ه سه‌لماندویه‌تی هێزی راسته‌قینه‌ی‬ ‫ب���اش���ووری ک��وردس��ت��ان �ه‌‪ ،‬ب��ۆی �‌ه ده‌ڵ��ێ��م جه‌نابی‬ ‫سه‌رۆک هه‌ڵه‌ت کرد‪.‬‬


Chatr_70