Issuu on Google+

‫بڕیار گابار‬

‫ب ‌ه جیاوازییه‌کانه‌وه‌ له‌ژێر چه‌تردا کۆده‌بینه‌و‌ه‬

‫نرخ‪ 750 :‬دینار‬

‫ره‌خن ‌ه ل ‌ه بارزانی‬ ‫و سه‌نگاوی‬ ‫ده‌گرێت‬ ‫ژمار ‌ه ‪69‬‬

‫ساڵی دووه‌م‬

‫‪...‬ل‪6‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2011/8/15‬‬

‫رۆژنامه‌یه‌کی گشتی هه‌فتانه‌یه‌‪ ،‬کۆمپانیای چه‌تر ده‌ریده‌کات‬

‫‪WWW.Chatrpress.com‬‬

‫نرخی(‪)750‬دینار‬

‫(‪24‬ی خه‌رمانانی ‪)2711‬‬

‫«یه‌کێتى توشى نادادپه‌روه‌رى رێکخراوه‌یى بووه»‬

‫شه‌پۆلێکى ترى وازهێنان ل ‌ه یه‌کێتى به‌ڕێوه‌یه‌‬ ‫تایبه‌ت ب ‌ه چه‌تر‬ ‫دوای ده‌ستله‌کار کێشانه‌وه‌ی (‪)10‬‬ ‫کادری بااڵی یه‌کێتی له‌ هه‌ولێر‪ ،‬که‌‬ ‫وه‌ک خۆیان ئاماژه‌یان پێکردووه‌‪،‬‬ ‫یه‌کێتى له‌و رێگه‌یه‌ الیداوه‌ که‌ خوێنێکى‬ ‫زۆرى بۆ رشتووه‌‪ ،‬سه‌رچاوه‌یه‌کیش‬ ‫باس له‌وه‌ ده‌کات شه‌پۆلێکى ترى‬ ‫وازهێنان له‌ناو یه‌کێتى له‌ ئارادایه‌‬ ‫و کادرانى یه‌کێتى له‌ رێکه‌وتنامه‌ى‬ ‫ستراتیژى توڕه‌ن‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌کی بااڵی نێو یه‌کێتی‪ ،‬ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌‬ ‫ده‌ک��ات‪ :‬رۆیشتنی (‪ )10‬کادره‌که‌ی ئه‌م دواییه‌ی‬ ‫یه‌کێتی رێگه‌ خ��ۆش��ک�ه‌ره‌ ب��ۆ وازهێنانی چه‌ندین‬ ‫کادریتر که‌ چاوه‌ڕوان ده‌کرێت له‌م ماوه‌یه‌دا وازبهێنن‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌که‌ له‌به‌ر هه‌ستیاری پۆسته‌که‌ی (چه‌تر)‬ ‫ناوه‌که‌ی ئاشکرا ناکات‪ ،‬راشیگه‌یاند‪ :‬جیا له‌و (‪)10‬‬ ‫کادر‌ی ئه‌مجاره‌ ئه‌وانه‌ی وازده‌هێنن له‌ باڵی کوسره‌ت‬ ‫ره‌سوڵ عه‌لی جێگری سکرتێری گشتین‪.‬‬ ‫ئاسۆ ئه‌ڵمانی‪ ،‬ئه‌ندامی سه‌رکردایه‌تی یه‌کێتی‪،‬‬ ‫ل�ه‌ لێدوانێکیدا ب��ۆ (چ �ه‌ت��ر) ئ��ام��اژه‌ ب��ه‌وه‌ ده‌ک��ات‪:‬‬ ‫«ده‌ستله‌کار کێشانه‌وه‌ی ئه‌و کادرانه‌ له‌ هه‌ولێر هیچ‬ ‫کاریگه‌ریه‌کی له‌سه‌ر کاره‌کانی مه‌ڵبه‌ندی سێ‬ ‫نه‌کردووه‌»‪.‬‬ ‫ن��اوب��راو ک �ه‌ ه��اوک��ات ب �ه‌رپ��رس��ی م�ه‌ڵ��ب�ه‌ن��دی سێی‬ ‫هه‌ولێریشه‌‪ ،‬وت��ی‪« :‬کاره‌کانی مه‌ڵبه‌ندی سێ له‌‬

‫هه‌ولێر به‌ باشی ده‌ڕوات‪ ،‬به‌اڵم له‌ خواره‌وه‌ رێگری له‌‬ ‫کاره‌کانمان ده‌کرێت له‌الیه‌ن پارتیه‌وه‌»‪.‬‬ ‫مه‌سعود عه‌بدولخالق‪ ،‬چاودێری سیاسی‪ ،‬بۆچوونى‬ ‫وایه‌‪ :‬سوربون له‌سه‌ر رێکه‌وتنی ستراتیژی به‌هانه‌کانی‬ ‫زۆر الوازه‌ و چیتر کادیرانی یه‌کێتی قه‌ناعه‌تیان‬ ‫پێی نایه‌ت‪ ،‬بۆیه‌ ناچارن له‌ حزبه‌که‌یان بچنه‌ ده‌ره‌وه‌‪،‬‬ ‫ده‌س��ت��ل�ه‌ک��ار ک��ێ��ش��ان�ه‌وه‌ی ک��ادران��ی س��ه‌ر ب �ه‌ باڵی‬ ‫ک��ۆس��ره‌ت ره‌سوڵیش ب��ۆ ئ �ه‌وه‌ ده‌گ�ه‌ڕێ��ت�ه‌وه‌ ئ �ه‌و باڵه‌‬ ‫له‌ چه‌ند الیه‌که‌وه‌ فشاریان له‌سه‌ره‌‪ ،‬بۆیه‌ چ��اوه‌ڕوان‬ ‫ده‌کرێت ئه‌مجاره‌ ده‌ستله‌کار کێشانه‌وه‌کان وه‌زیره‌کانی‬ ‫نێو یه‌کێتیش بگرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫وت��ی��ش��ی‪ :‬رێکه‌وتننامه‌ی ستراتیژی ک��اری��گ�ه‌ری‬ ‫ده‌رونی له‌سه‌ر کادرانی یه‌کێتی هه‌یه‌ و پارتی ته‌نها‬ ‫له‌گه‌ڵ مام جه‌الل رێکه‌وتنی کردوه‌‪.‬‬ ‫له‌الیه‌کى ت��ره‌وه‌ د‪.‬دان��ای سه‌عید سۆفی‪ ،‬ئه‌ندامی‬ ‫پ�ه‌رل�ه‌م��ان��ی ک��وردس��ت��ان و ب���رای دوو ل �ه‌ س �ه‌رک��رده‌‬ ‫ده‌س��ت��ل �ه‌ک��ار ک��ێ��ش��اوه‌ک��ان��ى ئ���ه‌م دوای���ی���ه‌ى یه‌کێتى‬ ‫نیشتمانى کوردستان له‌ هه‌ولێر‪ ،‬له‌ چاوپێکه‌وتنێکى‬ ‫ئ �ه‌م ژم��اره‌ی��ه‌ی (چ��ه‌ت��ر)دا ده‌ڵ��ێ��ت‪ :‬یه‌کێتى توشى‬ ‫نادادپه‌روه‌رى رێکخراوه‌یى بووه‌ و زۆر کادرى گرنگ‬ ‫له‌ناو ئه‌و حزبه‌ په‌راوێز خراون‪ ،‬که‌ ده‌بوو خاوه‌ن ماڵ‬ ‫بن‪ ،‬ئه‌وه‌ش ده‌خاته‌ڕوو‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئاسته‌نگى بۆ دروست‬ ‫بکرێت‪ ،‬ئه‌وا ده‌ست له‌کارده‌کێشێته‌وه‌‪.‬‬

‫«هه‌رگیز پێشمه‌رگه‌ شه‌ڕ دژى پژاک ناکات»‬

‫جه‌بار یاوه‌ر‪ :‬ئێران ده‌یه‌وێت‬ ‫دووبه‌ره‌کى بنێته‌وه‌‬ ‫تایبه‌ت به‌ چه‌تر‬

‫وته‌بێژى وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌ى‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان‪ ،‬قسه‌کانى‬ ‫ئه‌و به‌رپرسه‌ ئێرانییه‌ ره‌تده‌کاته‌وه‌‪ ،‬که‌‬ ‫وتبووى حکومه‌تى هه‌رێم هاوکارمانه‌‬ ‫له‌ دژایه‌تیکردنى پژاک‪ ،‬یاوه‌ر ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫ئه‌و به‌رپرسه‌ درۆ ده‌کات و ده‌یه‌وێت‬ ‫دووبه‌ره‌کى بنێته‌وه‌‪ ،‬هه‌رگیز هێزى‬ ‫پێشمه‌رگه‌ دژى پژاک شه‌ڕ ناکات‪.‬‬ ‫جه‌بار یاوه‌ر‪ ،‬ئه‌مینداری گشتی هێزی پێشمه‌رگه‌ی‬ ‫کوردستان له‌ لێدوانێکیدا بۆ (چه‌تر) وت �ه‌ی ئه‌و‬ ‫به‌رپرسه‌ ئێرانییه‌ ره‌ت��ده‌ک��ات �ه‌وه‌‪ ،‬که‌ ئ��ام��اژه‌ى به‌وه‌‬ ‫ک��ردب��وو‪ ،‬ه��ێ��زى پێشمه‌رگه‌ ه��اوک��اری ئ��ێ��ران�ه‌ له‌‬ ‫هێرشه‌کانى سه‌ر پژاک‪ ،‬یاوه‌ر ده‌ڵێت‪« :‬ئێران درۆ‬ ‫ده‌کات و ده‌یه‌وێت دووبه‌ره‌کی بنێته‌وه‌‪ ،‬هه‌رگیز هێزی‬ ‫پێشمه‌رگه‌ به‌شداری ناکات له‌ هێرش بۆ سه‌ر پژاک‬ ‫و هه‌ڵوێستی حکومه‌تی هه‌رێمیش له‌و باره‌یه‌وه‌ روونه‌‬

‫و الیه‌نگیری ک �ه‌س ناکه‌ین‪ ،‬ئ �ه‌و کێشه‌یه‌ش ب ‌ه‬ ‫کێشه‌ی سیاسی ده‌زانین و ده‌بێت به‌ شێوه‌ی ئاشتیانه‌‬ ‫چاره‌سه‌ر بکرێت»‪.‬‬ ‫ل �ه‌الی �ه‌ک��ى ت����ره‌وه‌ ک���ام���ه‌ران ب������ه‌رواری‪ ،‬ئ�ه‌ن��دام��ی‬ ‫کۆنگره‌ی ن�ه‌ت�ه‌وه‌ی��ی ک��وردس��ت��ان بۆچوونى وای �ه‌‪:‬‬ ‫ئێران ده‌یه‌وێت کورد بێ ئیراده‌ و الواز بێت و هیچ‬ ‫پڕۆژه‌یه‌کی نه‌ته‌وه‌یی نه‌بێت‪ ،‬هه‌ر ده‌سکه‌وتێکیش‬ ‫به‌ده‌ست بهێنێت به‌ هاوکاری ده‌وڵه‌تانی تر له‌ناوی‬ ‫به‌رن و هه‌میشه‌ ویستویه‌تی کورد له‌ژێر چوارچێوه‌ی‬ ‫سیاسه‌تی خۆیدا کاربکات‪.‬‬ ‫ب �ه‌روارى ده‌شڵێت‪ :‬ئێران قه‌ندیلی کردۆته‌ ئامانج‪،‬‬ ‫چونکه‌ گه‌ره‌نتی سه‌رکه‌وتنی کورد له‌ قه‌ندیلدایه‌ و‬ ‫ده‌یه‌وێت په‌یوه‌ندی نێوانی الیه‌نه‌ کوردییه‌کان تێک‬ ‫بدات و کورد به‌ ده‌ستی کورد له‌ناوبه‌رێت‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫زیاتر له‌ رێکه‌وتنێکی ستراتیژی ده‌چێت له‌ نێوان‬ ‫تورکیا و ئێران‪.‬‬ ‫درێژ‌ه بۆ ل ‪6‬‬

‫درێژه‌ بۆ ل ‪ n 3‬تاڵه‌بانی ب ‌ه به‌رپرسیاری شکسته‌کانی یه‌کێتی داده‌نرێت فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬

‫نزیکبونه‌وه‌ى پارتى و گۆڕان یه‌کێتى نیگه‌ران کردووه‌؟‬

‫به‌رپرسێکى پارتى‪ :‬ئه‌گه‌ر پارتى و گۆڕان‬ ‫رێکیش بکه‌ون ئاساییه‌‬ ‫چه‌تر ‪ -‬ئاراس عوسمان‬

‫به‌رپرسێکى پارتى هۆکارى‬ ‫نزیکبونه‌وه‌ى حزبه‌که‌ى له‌ گۆڕان‬ ‫بۆ «هێورکردنه‌وه‌ى دۆخه‌که‌»‬ ‫ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ و به‌رپرسێکى‬ ‫گۆڕانیش ده‌ڵێت‪ ،‬سورین له‌سه‌ر‬ ‫داواکاریه‌کانمان‪ ،‬رۆژنامه‌نوسێکیش‬ ‫ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ڕوو‪ ،‬ک ‌ه پارتى هه‌موو‬ ‫رێگه‌یه‌ک ده‌گرێته‌به‌ر بۆئه‌وه‌ى‬ ‫تێڕوانینه‌کانى نه‌وشیروان له‌باره‌ى‬ ‫بنه‌ماڵه‌ى (مه‌ال مسته‌فا)وه‌ بگۆڕێت‪.‬‬ ‫ئارى هه‌رسین‪ ،‬ئه‌ندامى ئه‌نجومه‌نى سه‌رکردایه‌تى‬ ‫پارتى له‌ پارێزگاى سلێمانى‪ ،‬له‌باره‌ى نزیکبونه‌وه‌یان‬ ‫له‌ گ��ۆڕان به‌ (چ�ه‌ت��ر)ى وت‪ :‬زیاتر به‌ مه‌به‌ستى‬ ‫ه��ێ��ورک��ردن�ه‌وه‌ى دۆخ��ى کوردستانه‌ و ک��ۆب��ون�ه‌وه‌ى‬ ‫هه‌موو الیه‌کمانه‌ بۆ چاره‌سه‌رکردنى ئه‌وه‌ى چى باشه‌‬ ‫ئه‌نجامى بده‌ین‪ ،‬ئه‌گه‌ر مه‌کته‌ب سیاسیه‌کى یه‌کێتى‬

‫دانیشتن بکات ل�ه‌گ�ه‌ڵ گ���ۆڕان و ئێمه‌ش حه‌قى‬ ‫خۆمانه‌ شتێکى له‌و شێوه‌یه‌ بکه‌ین‪ ،‬بۆیه‌ گۆڕان‬ ‫بزوتنه‌وه‌یه‌کى سیاسیه‌ له‌ کوردستاندا و ئه‌مڕۆ بێت‬ ‫یاخود سبه‌ى هه‌ر ده‌بێت مامه‌ڵه‌ى له‌گه‌ڵ بکه‌ین‪.‬‬ ‫ل�ه‌ب��اره‌ى نیگه‌رانى یه‌کێتیشه‌وه‌ ل�ه‌م نزیکبونه‌وانه‌‪،‬‬ ‫ه�ه‌رس��ی��ن وت���ى‪ :‬ئێمه‌ رێ��ک��ک�ه‌وت��ن��ى ستراتیژیمان‬ ‫له‌گه‌ڵ یه‌کێتى هه‌یه‌‪ ،‬هه‌ست به‌وه‌ ناکه‌ین یه‌کێتى‬ ‫نیگه‌ران بێت و ئاگاداریشه‌ له‌ کۆبونه‌وه‌کان‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫نزیکبونه‌وه‌ى پارتى و گۆڕان ڕێکه‌وتنیش بێت شتێکى‬ ‫زۆر ئاسایه‌‪.‬‬ ‫له‌الیه‌کى تره‌وه‌ محه‌مه‌د تۆفیق‪ ،‬وته‌بێژى بزوتنه‌وه‌ى‬ ‫گ��ۆڕان وتى‪ :‬کۆبونه‌وه‌ى نێوان ئێمه‌ و پارتى هیچ‬ ‫شتێکى تایبه‌تى تێدا نیه‌‪ ،‬ئه‌و بارودۆخه‌ ئاڵۆزه‌ى هه‌بووه‌‬ ‫ئێستاش وه‌ک خۆیه‌تى و هیچ گۆڕانکاریه‌ک‬ ‫نه‌کراوه‌‪ ،‬ئه‌و داواکاریانه‌شى هه‌مانه‌ سورین له‌سه‌رى و‬ ‫ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌ى نێوانمان له‌گه‌ڵ پارتى هیچ گرنگ‬ ‫نیه‌‪.‬‬

‫کۆمیسیۆنی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ و ئاسایشی میللی‬ ‫چه‌تر ‪ -‬ئاژانسه‌کان‬ ‫په‌رله‌مانی ئێرانه‌وه‌ پێگه‌یشتووه‌‪ ،‬رایانگه‌یاندبوو که‌‬ ‫ق �ه‌ره‌ی�ڵان ل �ه‌الی �ه‌ن ده‌زگ���ا سیخوڕییه‌کانی ئێرانه‌وه‌‬ ‫سه‌رله‌به‌یانی پێرێ (‪)2011/8/13‬‬ ‫ده‌ستبه‌سه‌رکراوه‌‪ ،‬له‌ ئاژانسی ده‌نگوباسی فه‌رمی‬ ‫ئاژانسی ئه‌نادۆڵی تورکی هه‌واڵی‬ ‫ئێران ئیرناشدا له‌ هه‌مان ساتدا هه‌مان ه �ه‌واڵ باڵو‬ ‫ده‌ستبه‌رسه‌رکردنی سه‌رۆکی کۆنسه‌ی‬ ‫کرابویه‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها ئه‌م هه‌واڵه‌ پێرێ له‌ که‌ناڵی (‪TRT.‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی (‪ )KCK‬موراد قه‌ره‌یاڵن‬ ‫‪ )HABER‬بێ نیشاندانی هیچ سه‌رچاوه‌یه‌ک باڵو‬ ‫له‌الیه‌ن هێزه‌کانی ئێرانه‌وه‌ی راگه‌یاند‪،‬‬ ‫کرایه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌رپرسانی تورکیا و ئێرانیش له‌و‬ ‫دواتر له‌الیه‌ن هیچ یه‌کێک له‌و که‌س و ئاژانسانه‌ی‬ ‫باره‌یه‌وه‌ یه‌کتر به‌درۆ ده‌خه‌نه‌وه‌ و‬ ‫قه‌ره‌یالنیش هه‌واڵه‌که‌ به‌درۆ ده‌خا‌ته‌وه‌‪ .‬که‌ راگه‌یاندنه‌کانی تورکیا به‌ سه‌رچاوه‌یان دانابوو‬ ‫به‌پێی هه‌واڵه‌که‌ی ئاژانسی ئه‌نادۆڵ‪ ،‬که‌ هه‌واڵه‌که‌یان ئ�ه‌م هه‌واڵه‌ پشتڕاست نه‌کرایه‌وه‌‪ ،‬ه�ه‌ر دوان��ی��وه‌ڕۆی‬ ‫راس���ت���ه‌وخ���ۆ ل���ه‌ ع���ه‌الدی���ن ب���روج���ێ���ردی‪ ،‬س �ه‌رۆک��ی دوێنێش دوای ئ �ه‌وه‌ی داود ئۆغلو وه‌زی��ری ده‌ره‌وه‌ی‬

‫به‌رپرسی لقی‪4‬‬ ‫بێت ‌ه‬ ‫سلێما نی‬ ‫د ه‌بێ‬ ‫بگیر ێت‬ ‫‪...‬ل ‌‪5‬‬

‫قه‌رزی گه‌نجان‬

‫کچان که‌متر سود‬ ‫له‌ قه‌رزی بچوک‬ ‫وه‌رده‌گرن‬

‫‪...‬ل‪8‬‬

‫درێژ‌ه بۆ ل ‪4‬‬

‫تورکیا و ئێران له‌سه‌ر گرتنى قه‌ره‌یاڵن یه‌کتر به‌درۆ ده‌خه‌نه‌وه‌‬ ‫تورکیا به‌ ته‌له‌فۆن داوای زانیاری له‌ عه‌لی ئه‌کبه‌ر‬ ‫ساڵحی وه‌زی���ری ده‌ره‌وه‌ی ئێران ده‌ک��ات له‌وباره‌یه‌وه‌‬ ‫به‌اڵم ناوبراو له‌ وه‌اڵمدا پێی ده‌ڵێت که‌وا له‌مباره‌یه‌وه‌‬ ‫هیچ هه‌واڵێکی ئه‌وتۆیان نه‌بیستووه‌‪ ،‬دواتر عه‌الدین‬ ‫بروجێردی به‌ باڵیۆزی تورکیا له‌ ئێران راده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫که‌ ئه‌و شتێکی وه‌های نه‌گوتووه‌‪.‬‬ ‫قه‌ره‌یاڵن له‌ ئاخاوتنێکدا که‌ دوێنێ شه‌و ل‌ه ته‌له‌فزیۆنی‬ ‫(‪)ROJ‬دا باڵوکرایه‌وه‌ له‌م باره‌یه‌وه‌ بۆ به‌درۆخستنه‌وه‌ی‬ ‫هه‌واڵه‌که‌ ده‌ڵ��ێ «ده‌وڵه‌تانی داگیرکار ده‌ستیان به‌‬ ‫کۆمه‌ڵکوژییه‌کی فره‌ الیه‌نه‌ و ب�ه‌رف��راوان ک��ردووه‌‪،‬‬ ‫چ کۆمه‌ڵکوژی ره‌ش چ کۆمه‌ڵکوژی سپی‪ ،‬ئه‌م‬ ‫هه‌واڵه‌ که‌ له‌ سه‌روبه‌ندی ساڵیادی ده‌ستپێکی شه‌ڕی‬

‫بریکاری وه‌زیری ناوخۆ‪:‬‬

‫چه‌کداری بزاوتی ئازادیخواز له‌ (‪15‬ی ئابی ‪)1984‬‬ ‫دا و ل �ه‌دوای ئاشکرابوونی هاوکاری و هاوده‌ستی‬ ‫ئێران و تورکیا له‌ شه‌ڕی دژ به‌ هه‌رێمی باشووری‬ ‫ک��وردس��ت��ان ب�ڵاوده‌ک��رێ��ت�ه‌وه‌ ب�ه‌ ئامانجی شکاندنی‬ ‫مه‌عنه‌ویاتی به‌رزی گه‌له‌که‌مانه‌‪ ،‬شه‌ڕێکی ده‌روونییه‌‬ ‫که‌ ئێستا ده‌ستی پێنه‌کردووه‌ و هه‌ر ئه‌مڕۆش کۆتایی‬ ‫نایه‌ت‪ ،‬ده‌یانه‌وێت به‌ به‌کارهێنانی ئه‌م جۆره‌ فڕوفێاڵنه‌‬ ‫پاساوی هه‌ندێ شت بهێننه‌وه‌‪.‬‬ ‫جێگه‌ی ب��اس�ه‌ ه��ه‌ر له‌ئێستادا ه �ه‌وڵ��ی داخستنی‬ ‫(‪ )ROJ‬ده‌درێت له‌ رێگه‌ی دادگای دانیمارکه‌وه‌ و‬ ‫ئه‌مه‌ش به‌وته‌ی به‌رپرسانی په‌که‌که‌ له‌ چوارچێوه‌ی‬ ‫ئه‌و هێرشانه‌دایه‌ ک ‌ه ده‌کرێته‌ سه‌ر گه‌لی کورد‪.‬‬

‫شه‌ماڵ موفتی‪:‬‬

‫داهێنانی ژینگه‌یی‬ ‫ئاسته‌نگی زۆر‬ ‫له‌به‌رد ه‌مدایه‌‬ ‫‪...‬ل‪4‬‬


‫هەواڵ‬

‫«هه‌ندێک له‌ ده‌رچوان دامه‌زراندنه‌که‌یان هه‌ڵده‌وه‌شێننه‌وه‌»‬ ‫سلێمانى‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/24 - 2011/8/15‬‬

‫‪2‬‬

‫بۆچــوون‬ ‫گه‌لێک‪ ،‬ل ‌ه غه‌رق و‬ ‫ئه‌زمه‌دا!‬ ‫‪u‬‬

‫ئاراس عوسمان‬

‫‪u‬‬

‫سیسته‌مى سیاسى له‌م هه‌رێمه‌دا ته‌نها‬ ‫کارى به‌ یاسا نایاسایه‌که‌ و په‌رله‌مانى‬ ‫زۆری��ن �ه‌ و حکومه‌تى داب �ه‌ش��ک��راو و‬ ‫بازرگانى به‌ نه‌وت و رێکه‌وتنى ستراتیژى‬ ‫سه‌ر زاره‌کى و‪..‬هتد‪ ،‬نه‌کردوه‌‪ ،‬به‌ڵکو‬ ‫ده‌ستى له‌ هه‌ندێک بوار و الیه‌نى بژێوى‬ ‫مرۆڤه‌کانیش وه‌رداوه‌‪.‬‬ ‫ئ�ه‌وه‌ى کوردستان و دانیشوانه‌که‌ى به‌‬ ‫دی��اری��ی�ه‌وه‌ دانیشتوه‌ پرسیار گه‌لێکى‬ ‫ناو ئه‌م کۆمه‌ڵگه‌یه‌ و بێ وه‌اڵمى ئه‌و‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌ خۆسه‌پێنه‌یه‌‪ ،‬له‌ دیارنه‌مانى‬ ‫سامانى خه‌ڵک رۆژانه‌ له‌ناو ده‌سه‌اڵت‬ ‫و داموده‌زگاکان‪ ،‬هه‌ر له‌ وه‌زیره‌کانى‬ ‫ن �ه‌وت و جێگرى وه‌زی���رى دارای���ى‪ ،‬بێ‬ ‫لێپێچینه‌وه‌ ک��اره‌ک��ان کۆتایى دێ��ت‪،‬‬ ‫مانگى ره‌مه‌زان و گرانى و قۆرخکارى‬ ‫شمه‌ک و ک��ااڵک��ان‪ ،‬بێ دانانى نرخ‬ ‫له‌الیه‌ن میریه‌وه‌‪ ،‬ئ �ه‌وه‌ ده‌رده‌خ���ات که‌‬ ‫ئێوه‌ ه �ه‌م سیاسى و ه �ه‌م بازرگانن و‬ ‫ن��ۆک �ه‌رى واڵتانیش ده‌ک���ه‌ن ج��ارج��اره‌‪،‬‬ ‫جیاواز ل�ه‌و خۆراکه‌ به‌سه‌رچووه‌ى به‌‬ ‫سنوره‌کاندا تێپه‌ڕ ده‌بێت‪ ،‬دوات��ر له‌ناو‬ ‫ش��ار و ش��ارۆچ��ک�ه‌ک��ان ه�ه‌ن��دێ��ک به‌‬ ‫چه‌قۆ ده‌گات و ده‌دۆزرێنه‌وه‌‪ ،‬به‌رهه‌مى‬ ‫ئه‌و که‌سانه‌یه‌ که‌ رۆژان �ه‌ به‌ ئاشکرا‬ ‫تۆپبارانت ده‌که‌ن‪ ،‬چاوه‌ڕوانى هاتنه‌وه‌ى‬ ‫ناوى ده‌رچوانى زانکۆ و په‌یمانگاکان‬ ‫ل�ه‌ ده‌ره‌وه‌ى پابه‌ندبوونى ئ��ای��دۆل��ۆژى‬ ‫ح��زب��ى‪ ،‬ل��ێ��ره‌ش ه �ه‌ر پرسیار ده‌ک�ه‌ی��ن‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌زمه‌ى بێ وه‌اڵمیتان ده‌ستمان‬ ‫ده‌ک �ه‌وێ��ت‪ ،‬له‌ ب��وارى ک��ارى میدیایدا‬ ‫پرسیارى خه‌ڵک و خۆمان هه‌یه‌‪ ،‬دیسان‬ ‫بێ ئه‌زمه‌یى وه‌اڵم �ه‌ الت��ان‪ ،‬پرسیارى‬ ‫ت�ه‌ق�ه‌ک�ه‌ره‌ک��ان و په‌لکێشکردنیان بۆ‬ ‫دادگاکان و داڵده‌نه‌دانیان ده‌که‌ین‪ ،‬لێره‌‬ ‫چ باسه‌ له‌گه‌ڵ تۆمان نیه‌ خاوه‌ن حزب‬ ‫گوێت بسپێره‌وه‌ به‌ بێده‌نگى‪ ،‬سوکایه‌تى‬ ‫به‌ رۆژنامه‌نوس و هه‌ڕه‌شه‌ هه‌یه‌‪ ،‬حزب‬ ‫ده‌ڵێت هیچ له‌ گۆڕێدا نیه‌ هه‌رێم ئارامه‌‬ ‫بزانه‌ ئه‌وانه‌ پیاوى کێن‪ ،‬ئ�ه‌رێ چوار‬ ‫س�ه‌د شوێن بۆ له‌شفرۆشى هه‌یه‌ لێره‌‬ ‫شاره‌که‌ى ئیبراهیم پاشا! حزب ده‌بێژێت‬ ‫بڕیارمانداوه‌ شوێنى مه‌ساج و خواردنه‌وه‌‬ ‫کحولیه‌کان له‌ ره‌مه‌زاندا دابخرێت!‬ ‫ئه‌مه‌ که‌مێک له‌و چیرۆکانه‌ى رۆژانه‌‬ ‫و ش���ه‌وان���ى خ�ه‌ڵ��ک��ى ک��وردس��ت��ان �ه‌ له‌‬ ‫سایه‌ى یه‌کێتى و پارتیدا‪ ،‬ب�ه‌اڵم زۆر‬ ‫بێباکانه‌ هه‌زاره‌ها به‌ڵینى جۆراوجۆر و‬ ‫بریقه‌دار ده‌که‌ن‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر درۆ ده‌که‌ن‪،‬‬ ‫بۆیه‌ گرنگه‌ له‌وه‌ تێبگه‌ین هه‌ر کات‬ ‫ده‌سکێک س �ه‌وزه‌ بوویه‌ (‪ )10‬هه‌زار‬ ‫دینار‪ ،‬ده‌به‌یه‌ک نه‌وت له‌ هاویندا بوویه‌‬ ‫(‪ )100‬دی��ن��ار‪...‬ه��ت��د‪ ،‬ب �ه‌م ده‌س�ه‌اڵت�ه‌‬ ‫نه‌بێژین بۆ ئاوهایه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ى ئه‌وان‬ ‫خۆیان خ��اوه‌ن دوک��ان و خ��اوه‌ن قازانج‬ ‫و خ���اوه‌ن س�ه‌رم��ای�ه‌ و خ���اوه‌ن زه‌ک��ات��ن‬ ‫ب�ه‌م میلله‌ته‌‪ ،‬بێده‌نگ بوونى ئێمه‌ش‬ ‫یارمه‌تیده‌رێکى باشى ئه‌و کارانه‌ى ئێوه‌‪.‬‬ ‫وه‌لێ گرنگه‌ بپرسین ده‌سه‌اڵتى کوردى‬ ‫ت��اک �ه‌ى گ���وێ ده‌گ��رێ��ت وت��ێ��ن��اگ��ات‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر هه‌ندێک حاڵه‌ت هاته‌ پێشه‌وه‌‬ ‫ل�ه‌وان�ه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌مریکا گ �ه‌ڕای �ه‌وه‌ و‬ ‫هێزه‌کانى دوژمن هاته‌ خ��واره‌وه‌ بۆتان‪،‬‬ ‫ک��ێ ب �ه‌ری��ان پ��ێ ده‌گ��رێ��ت میلله‌ت و‬ ‫گه‌نج ن��اوه‌اڵ لێره‌وه‌ دۆڕای���ت‪ ،‬چونکه‌‬ ‫خزمه‌ت ن�ه‌ک��ردون‪ ،‬ئه‌گه‌ر هه‌ڵبژاردن‬ ‫ک���رای���ه‌وه‌ ل �ه‌ ب��ه‌غ��داد ک��ێ ده‌ن���گ و‬ ‫متمانه‌ ده‌به‌خشێته‌وه‌ پێتان میلله‌ت و‬ ‫گه‌نج له‌مه‌شیان هه‌ر ببوره‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ له‌‬ ‫شاخ زۆر خزمه‌ت کران ئێستا پاداشتیان‬ ‫ئه‌زیه‌تدان و فه‌القه‌ى کوڕه‌کانیانه‌‪.‬‬ ‫ئ���ه‌وه‌ى م��اوه‌ت��ه‌وه‌ ته‌نها ئ �ه‌و ده‌رف �ه‌ت �ه‌‬ ‫که‌مه‌یه‌ بۆ جێبه‌جێکردنى داواک���ارى‬ ‫خه‌ڵک و پ��رۆژه‌ک �ه‌ى ئۆپۆزسیۆن و‬ ‫چاکسازى ریشه‌یى له‌ کوردستان به‌‬ ‫عه‌مه‌لى‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ى چه‌ندین ساڵه‌ کورد‬ ‫گه‌لێکى غه‌رقبووى ناو پرسیاره‌کانى‬ ‫ژی��ان و مانه‌وه‌یه‌تى له‌ کوردستاندا‪،‬‬ ‫ئێوه‌ش ئه‌زمه‌ى بێ وه‌اڵمیتان داوه‌ته‌به‌ر‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ده‌کرێت بپرسین کاتى کوژانه‌وه‌ى‬ ‫گڵۆپه‌ سه‌وزه‌کان و داگیرساندنى گڵۆپه‌‬ ‫سوره‌کان نیه‌‪!!.‬؟‬ ‫‪Arasosman84@yahoo.com‬‬

‫فه‌رهاد ئه‌حمه‌د‬

‫به‌ڕێوه‌به‌رى ئامارى‬ ‫سلێمانى ئاماژه‌ بۆ ئه‌و ‌ه‬ ‫ده‌کات‪ ،‬به‌هۆى ره‌خنه‌گرتن‬ ‫له‌ قۆناغى یه‌که‌مى‬ ‫دامه‌زراندن‪ ،‬قۆناغى‬ ‫دووه‌میان دواخستووه‌‬ ‫و ئه‌وه‌ش ده‌خاته‌ڕوو‪،‬‬

‫که‌ کۆمه‌ڵێک کۆلێژ له‌م‬ ‫دامه‌زراندنه‌دا زه‌ره‌ریان‬ ‫کردووه‌‪.‬‬ ‫مه‌حمود عوسمان‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌رى ئامارى‬ ‫سلێمانى له‌باره‌ى رانه‌گه‌یاندنى قۆناغى‬ ‫دووه‌م��ى دام �ه‌زران��دن‪ ،‬که‌ بڕیار بوو‬ ‫پ��ێ��ن��ج ش �ه‌م��م �ه‌ى راب������ردوو ئ��اش��ک��را‬ ‫بکرێت‪ ،‬به‌ (چه‌تر)ى راگه‌یاند‪ ،‬ئه‌وان‬ ‫ویستویانه‌ گله‌یى و تێبینیه‌کانى‬ ‫قۆناغى یه‌که‌م به‌ هه‌ند وه‌ربگرن‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫قۆناغى دووه‌م که‌مێک دوواکه‌وتووه‌‪،‬‬

‫ئاماژه‌ش بۆ ئه‌وه‌ ده‌کات‪ ،‬کۆمه‌ڵێک‬ ‫ه�ه‌ڵ�ه‌ و ک�ه‌م��ووک��ورت��ى ل �ه‌ قۆناغى‬ ‫یه‌که‌مدا هه‌بووه‌‪ ،‬له‌وانه‌ هه‌بووه‌ پێشتر‬ ‫دامه‌زاره‌وه‌‪ ،‬یان له‌ شوێنێکه‌وه‌ چون بۆ‬ ‫شوێنێکى تر فۆڕم وه‌رگرن‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬ه�ه‌م��وو رێگه‌ یاساییه‌کان‬ ‫به‌رامبه‌ر ئه‌و که‌سانه‌ ده‌گرینه‌به‌ر و‬ ‫لیژنه‌کانمان راسپاردووه‌ بۆ لێکۆڵینه‌و‌ه‬ ‫له‌گه‌ڵیاندا‪،‬چونکه‌ ئه‌وان له‌ فۆڕمه‌ک ‌ه‬ ‫به‌ڵێنیانداوه‌ که‌ دان �ه‌م �ه‌زراون‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫دام��������ه‌زراون‪ ،‬ب���ه‌وان���ه‌م���ان زان���ی���وه‌ و‬

‫گۆڕان هۆکارى سکااڵ تۆمارنه‌کردن له‌سه‌ر‬ ‫حکومه‌ت ئاشکرا ناکات‬ ‫سلێمانى‬ ‫فه‌رهاد ئه‌حمه‌د‬

‫وته‌بێژى بزوتنه‌وه‌ى‬ ‫گۆڕان ئاماده‌ نییه‌ ئه‌و‬ ‫هۆکارانه‌ ئاشکرا بکات‪،‬‬ ‫که‌ بووته‌ هۆى ئه‌وه‌ى تا‬ ‫ئێستا سکااڵیان له‌سه‌ر‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێم تۆمار‬ ‫نه‌کردووه‌ به‌هۆى بڕینى‬ ‫بودجه‌که‌یانه‌وه‌‪ ،‬ده‌شڵێت‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ى ئاگادار بم به‌م‬ ‫نزیکانه‌ کۆبونه‌وه‌ى پێنج‬ ‫قۆڵى ده‌ستپێناکاته‌وه‌‪.‬‬ ‫محه‌مه‌د تۆفیق‪ ،‬وته‌بێژى بزوتنه‌وه‌ى‬ ‫گۆڕان له‌وباره‌یه‌وه‌ به‌ (چه‌تر)ى وت‪:‬‬

‫ئه‌وان به‌رنامه‌ و هۆکارى دیاریکراوى‬ ‫خۆیان هه‌یه‌ که‌ تا ئێستا سکااڵیان‬ ‫ل �ه‌س �ه‌ر ح��ک��وم�ه‌ت ت��ۆم��ار ن �ه‌ک��ردوه‌‪،‬‬ ‫راشیده‌گه‌یه‌نێت‪ :‬ناتوانن ئه‌و به‌رنامه‌ و‬ ‫هۆکارانه‌ ئاشکرا بکه‌ن‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬راسته‌ ئێمه‌ تا ئێستا سکااڵى‬ ‫یاساییمان له‌سه‌ر سه‌رۆکى حکومه‌ت‬ ‫تۆمار نه‌کردووه‌‪ ،‬له‌سه‌ر بڕینى بودجه‌ى‬ ‫م��ان��گ��ان �ه‌ى ب��زوت��ن��ه‌وه‌ک��ه‌م��ان‪ ،‬ئێمه‌‬ ‫بڕیارمانداوه‌ جارێ هیچ سکااڵیه‌ک‬ ‫تۆمار نه‌که‌ین‪ ،‬چونکه‌ ئێمه‌ به‌رنامه‌ى‬ ‫دیاریکراوى خۆمان هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌‬ ‫داه��ات��ووش بودجه‌که‌مان نه‌گه‌ڕێته‌وه‌‬ ‫ئه‌وه‌ هه‌ر به‌پێى ئه‌و به‌رنامه‌ دیاریکراوه‌ى‬ ‫خ��ۆم��ان ئ���ه‌ڕۆی���ن‪ ،‬ک �ه‌ ن��ات��وان��ی��ن بۆ‬ ‫راگه‌یاندنه‌کان ئاشکراى بکه‌ین‪.‬‬

‫ئ����ه‌وه‌ش����ى ره‌ت������ک������رده‌وه‌‪ ،‬ک���ه‌ ئ �ه‌م �ه‌‬ ‫خۆجیاکردنه‌وه‌ بێت له‌ ه�ه‌ری�ه‌ک ل ‌ه‬ ‫یه‌کگرتوو و کۆمه‌ڵى ئیسالمى‪ ،‬ئه‌وه‌شى‬ ‫به‌ دوور زانى به‌م نزیکانه‌ کۆبوونه‌وه‌ پێنج‬ ‫قۆڵیه‌که‌ ده‌ستپێبکاته‌وه‌ «ئه‌وه‌نده‌‌ى من‬ ‫ئاگاداربم به‌م نزیکانه‌ کۆبوونه‌وه‌ پێنج‬ ‫قۆڵییه‌که‌ ده‌ستپێناکاته���وه‌‪ ،‬شتى وا‬ ‫نییه‌ له‌ ئارادا»‪.‬‬ ‫ل �ه‌ م����اوه‌ى راب������ردوودا ه���ه‌ری���ه‌ک له‌‬ ‫ی �ه‌ک��گ��رت��ووى ئیسالمى و کۆمه‌ڵى‬ ‫ئیسالمى س��ک��ااڵی یاساییان له‌سه‌ر‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان تۆمار‬ ‫ک��رد‪ ،‬به‌هۆى بڕینى بودجه‌که‌یانه‌وه‌‪،‬‬ ‫ب����ه‌اڵم گ��ۆڕان��ی��ش ک��ه‌ وه‌ک ئ���ه‌وان‬ ‫بودجه‌ى بڕاوه‌‪ ،‬تا ئێستا سکااڵى تۆمار‬ ‫نه‌کردووه‌‪.‬‬

‫کێشه‌ى گوندى (مه‌ال داوده‌) به‌رده‌وامه‌‬ ‫چه‌تر‬ ‫رێگه‌یان پێدراوه‌ خانوه‌کانیان بکه‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم پاش ئه‌وه‌ى کردویانه‌ته‌ هه‌یکه‌ل‬ ‫گۆڤار عوسمان‬ ‫ب��ه‌ ب��ڕی��ارێ��ک��ى چ������اوه‌ڕوان ن��ه‌ک��راو‪،‬‬ ‫هه‌ڵمه‌تێکى رووخ���ان���ى ئ���ه‌و خ��ان��وان�ه‌‬ ‫دواى رووداوه‌که‌ى‬ ‫ده‌رچ���ووه‌‪ ،‬کاتێک چوین ب��ۆ شوێنى‬ ‫گوندى‬ ‫شه‌وى (‪)8/11‬ى‬ ‫خ��ان��وه‌ک �ه‌م��ان ب��ی��ن��ی��م��ان ده‌س��ت��ک��را به‌‬ ‫(مه‌ال داوده‌) و ته‌قه‌کردنى‬ ‫ت �ه‌ق �ه‌ک��ردن و فیشه‌کێک ب �ه‌ر قاچم‬ ‫نێوان هێزه‌ ئه‌منییه‌کانى‬ ‫که‌وتووه‌‪.‬‬ ‫سلێمانى و هه‌ندێک ل ‌ه‬ ‫وتیشى‪ :‬ده‌وترێت ته‌قه‌که‌ره‌کان پۆلیس‬ ‫خه‌ڵکى ناوچه‌که‌‪ ،‬که‌ به‌و‬ ‫و هێزى عه‌لى شاره‌وانین‪ ،‬ئیتر نازانم‬ ‫هۆیه‌وه‌ دوو که‌ مه‌ده‌نى‬ ‫عه‌لی ش��اره‌وان��ى کێیه‌‪ ،‬بۆیه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫برینداربوون‪ ،‬دوێنێ خه‌ڵکى خه‌ڵکى گونده‌که‌ سکااڵمان له‌سه‌ر ئه‌و‬ ‫گونده‌که‌ له‌ به‌رده‌م پارێزگاى که‌سه‌ کردوه‌‪.‬‬ ‫ه �ه‌ر ب �ه‌وه��ۆی �ه‌وه‌ ژم��اره‌ی �ه‌ک��ى زۆر له‌‬ ‫سلێمانى مانگرتنێکیان‬ ‫دانیشتوانى گوندى (مه‌ال داوده‌) دوێنێ‬ ‫ئه‌نجامدا‪.‬‬ ‫رزگار حه‌سه‌ن‪ ،‬که‌ به‌هۆى ته‌قه‌کردنه‌وه‌ (‪ )8/14‬له‌ ب�ه‌رده‌م پارێزگاى سلێمانى‬ ‫بریندار بووه‌‪ ،‬به‌ (چه‌تر)ى وت‪ :‬سه‌ره‌تا مانگرتنیان ئه‌نجامدا‪ ،‬بۆئه‌وه‌ى رێگه‌یان‬

‫پێبدرێت خانوه‌کانیان دروست بکه‌ن‪.‬‬ ‫عه‌بدولخالق محه‌مه‌د‪ ،‬ب�ه‌ڕێ��وه‌ب�ه‌ری‬ ‫ک��ارگ��ێ��ڕی پ��ارێ��زگ��ای سلێمانی به‌‬ ‫(چه‌تر)ى راگه‌یاند‪ :‬پێشتر لیژنه‌یه‌کى‬ ‫پ���ارێ���زگ���ا س����ه‌ردان����ى گ��ون��ده‌ک��ان��ى‬ ‫ک��ردب��وو‪ ،‬ب�ه‌ مه‌به‌ستى فراوانکردنى‬ ‫ن��اوچ �ه‌ک��ان��ی��ان‪ ،‬ئێستا ئ���ه‌و لیژنه‌یه‌‬ ‫گۆڕاوه‌ بۆ لیژنه‌یه‌کى تر‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ تا‬ ‫ئێستا بڕیارى فراوانکردنى سنوره‌کان‬ ‫جێبه‌جێ نه‌کراوه‌‪ ،‬چاوه‌ڕێى ئه‌م لیژنه‌‬ ‫ت��ازه‌ی �ه‌ ده‌ک �ه‌ی��ن و ره‌ن��گ �ه‌ بڕیارێکى‬ ‫نوێش ده‌ربچێت له‌ ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران‬ ‫له‌سه‌ر ئ�ه‌م حاڵه‌ته‌‪ ،‬بۆیه‌ به‌ خه‌ڵکى‬ ‫گ��ون��ده‌ک �ه‌ش��م��ان راگ �ه‌ی��ان��د چ���اوه‌ڕێ‬ ‫بکه‌ن‪.‬‬ ‫گوندى (مه‌ال داوده‌) ده‌که‌وێته‌ نزیک‬ ‫(هه‌وارى شار) له‌ سلێمانى‪.‬‬

‫شه‌وانى سلێمانى گه‌رمه‌‬ ‫چه‌تر‬ ‫چێنه‌ر یاسین‬

‫دوکاندارێک ئاماژه‌ به‌وه‌‬ ‫ده‌کات له‌ ره‌مه‌زاندا به‌‬ ‫شه‌و خه‌ڵک زیاتر دێته‌‬ ‫بازاڕ و هاواڵتیه‌کیش‬ ‫خوازیاره‌ دوای ره‌مه‌زانیش‬ ‫بازاره‌کان کراوه‌بن‪ ،‬یه‌کێک‬ ‫له‌ دوکانداره‌کان ئاماژه‌ی‬ ‫به‌وه‌دا له‌ شه‌وانی ره‌مه‌زاندا‬

‫بازاڕ و دووکانه‌کان به‌ رووی‬ ‫هاواڵتیاندا ده‌که‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫ه��اوڕێ محه‌مه‌د‪ ،‬دوکاندار‪ ،‬له‌باره‌ى‬ ‫ق �ه‌ره‌ب��اڵ��غ��ى ئ���ه‌وان���ى س��ل��ێ��م��ان��ی�ه‌وه‌ به‌‬ ‫(چه‌تر)ى وت‪ :‬ئێمه‌ دوکان ده‌که‌ینه‌وه‌‬ ‫و خه‌ڵک به‌ زۆری روو ده‌کاته‌ بازاڕه‌‬ ‫داخ��راوه‌ک��ان��ی وه‌ک (ک��اس��ۆم��ۆڵ و‬ ‫ره‌ش�ه‌م��ۆڵ) له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌و بازاڕانه‌‬ ‫له‌ هه‌موو روویه‌که‌وه‌ له‌ بازاری کراوه‌‬ ‫باشتره‌‪.‬‬ ‫ئه‌و دوکانداره‌ ئاماژه‌ی به‌وه‌شدا که‌ له‌‬ ‫شه‌واندا خه‌ڵک زیاتر رویان تێده‌کات‬

‫«خ �ه‌ڵ��ک زۆر س �ه‌ردان��م��ان ده‌ک���ات‪،‬‬ ‫چونکه‌ به‌ رۆژ گه‌رمه‌«‪.‬‬ ‫هاواڵتیه‌کیش پێیوایه‌ کردنه‌وه‌ی ئه‌م‬ ‫ب��ازاران�ه‌ کارێکی باشه‌ و هیواخوازه‌‬ ‫دوای ره‌م���ه‌زان���ی���ش ب������ه‌رده‌وام ب��ێ��ت‪،‬‬ ‫شاسوار محه‌مه‌د‪ ،‬هاواڵتیه‌کی شاری‬ ‫سلێمانی‪ ،‬وتی‪ :‬له‌ ئێستادا کردنه‌وه‌ی‬ ‫ئ���ه‌م ب����ازاڕان����ه‌ زۆر ب���اش���ه‌‪ ،‬چونکه‌‬ ‫زۆرب���ه‌ی خه‌ڵک به‌ ه��ۆی گه‌رما و‬ ‫کاری رۆژان �ه‌وه‌ ناتوانن به‌ رۆژ بێنه‌‬ ‫بازاڕ و داواکارم له‌ دوای ره‌مه‌زانیش‬ ‫بازاره‌کان به‌ شه‌و کراوه‌بن‪.‬‬

‫ئێران دان به‌ حکومه‌تى هه‌رێمدا نانێت‬ ‫دیبلۆماسى نیشانه‌ى‬ ‫چه‌تر‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ په‌یوه‌ندییه‌کى‬ ‫گۆڤار عوسمان‬ ‫باشمان له‌گه‌ڵ ئێران هه‌یه‌‪.‬‬ ‫کاوه‌ مه‌حمود‪ ،‬وته‌بێژى حکومه‌تى‬ ‫پێشتر نوێنه‌رى حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان‪ ،‬دواى هه‌وڵێکى‬ ‫هه‌رێم له‌ تاران باسى‬ ‫زۆر ئ��ی��ن��ج��ا ل����ه‌و ب�����اره‌ی�����ه‌وه‌ ب��ۆ‬ ‫له‌وه‌ کردبوو‪ ،‬حکومه‌تى‬ ‫(چه‌تر) قسه‌ى کرد و رایگه‌یاند‪:‬‬ ‫ئێران ئه‌و نوسراوانه‌‬ ‫ح��ک��وم �ه‌ت��ى ه �ه‌رێ��م��ى ک��وردس��ت��ان‬ ‫په‌سه‌ند ناکات‪ ،‬که‌ له‌سه‌ر پ���ه‌ی���وه‌ن���دى دی��ب��ل��ۆم��اس��ى ل �ه‌گ �ه‌ڵ‬ ‫کڵیشه‌ى حکومه‌ت هه‌رێم‬ ‫ئێراندا هه‌یه‌‪ ،‬نوێنه‌رى حکومه‌تى‬ ‫ده‌نوسرێت‪ ،‬به‌اڵم وته‌بێژى هه‌رێم له‌و واڵته‌دا هه‌یه‌ و ئێرانیش‬ ‫حکومه‌ت ده‌ڵێت‪ ،‬بوونى‬ ‫باڵیۆزخانه‌ى له‌ هه‌رێمى کوردستان‬ ‫باڵیۆزخانه‌ و په‌یوه‌ندى‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش وات��اى ئه‌وه‌یه‌ ئێران‬

‫په‌یوه‌ندییه‌کى باشى له‌گه‌ڵ هه‌رێم‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌م وتانه‌ى وته‌بێژى حکومه‌ت‬ ‫له‌ کاتێکدایه‌ ماوه‌یه‌ک له‌مه‌وبه‌ر‬ ‫(نازم عومه‌ر) نوێنه‌رى حکومه‌تى‬ ‫ه���ه‌رێ���م���ى ک���وردس���ت���ان ل���ه‌ ت����اران‬ ‫رای��گ��ه‌ی��ان��د‪ :‬ئ��ێ��س��ت��ا ئ��ێ��م�ه‌ م��اف��ى‬ ‫ئ���ه‌وه‌م���ان ن��ی �ه‌ ه��ی��چ ن��وس��راوێ��ک‬ ‫له‌سه‌ر کڵێشه‌ى حکومه‌تى هه‌رێمى‬ ‫ک��وردس��ت��ان ب��ن��وس��ی��ن‪ ،‬ل �ه‌ب �ه‌رئ �ه‌و‌ه‬ ‫ده‌ب��ێ��ت ب �ه‌ کڵێشه‌ى پ��ارت��ى یاخود‬ ‫یه‌کێتى یان له‌سه‌ر کاغه‌زى سپى‬ ‫نوسراوێک بنوسین‪.‬‬

‫لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌که‌ین‪.‬‬ ‫ئ������ه‌وه‌ش������ى وت‪ :‬ه����ه‌ن����دێ����ک ل � ‌ه‬ ‫ده‌رچ��وان��ى به‌شه‌کانى ب��ای��ۆل��ۆژى و‬ ‫کیمیا مامۆستایى ناکه‌ن و داواى‬ ‫هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى دامه‌زراندنه‌کانیان‬ ‫ک����ردووه‌‪ ،‬ئێمه‌ش پێویست ب��وو ئه‌و‬ ‫دامه‌زراندنه‌ى ئه‌وان هه‌ڵبوه‌شێنینه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئ�������ه‌وه‌ش ده‌زان�����ی�����ن ه���ه‌ن���دێ���ک ل� ‌ه‬ ‫به‌شه‌کانى وه‌ک (کوردى و عه‌ره‌بى‬ ‫کۆلێژى زمان و مێژوو و جوگرافیاى‬ ‫ک��ۆل��ێ��ژى زان��س��ت�ه‌ مرۆڤایه‌تییه‌کان‬

‫ل �ه‌م دام �ه‌زران��دن �ه‌ زه‌ره‌ری����ان ک���ردووه‌‪،‬‬ ‫ب����ه‌اڵم ئ����ه‌وه‌ ل��ه‌ ده‌س���ه‌اڵت���ى ئ��ێ��م�ه‌دا‬ ‫ن��ی��ی�ه‌‪ ،‬پ���ه‌روه‌رده‌ک���ان���ى گ �ه‌رم��ی��ان و‬ ‫سلێمانى ئ�ه‌و به‌شانه‌یان نه‌ویستووه‌‪،‬‬ ‫ئ���ام���اژه‌ى ب��ۆ ئ����ه‌وه‌ش ک���رد ک��ه‌ ل ‌ه‬ ‫کۆتایى ئه‌م هه‌فته‌یه‌ له‌ چوارشه‌م ‌ه‬ ‫و پ��ێ��ن��ج ش���ه‌م���ه‌دا ق��ۆن��اغ��ى دووه‌م‬ ‫راده‌گه‌یه‌نرێت‪ ،‬دواکه‌وتنیشى هیچ‬ ‫په‌یوه‌ندى به‌ ناڕه‌زاییه‌کانى به‌شێک‬ ‫له‌ خوێندکارانه‌وه‌ نییه‌‪ ،‬که‌ هاتونه‌ت ‌ه‬ ‫سه‌ر شه‌قام‪.‬‬

‫نه‌مامه‌کانى رێگه‌ى (سلێمانى ـ‬

‫تاسڵوجه‌) به‌ره‌و وشکبوون ده‌چن‬ ‫چه‌تر‬ ‫زانکۆ سه‌ردار‬

‫به‌ڕێوه‌به‌رى باخچه‌کانى‬ ‫سلێمانى ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ڕوو‪،‬‬ ‫نه‌مامه‌کانى دوو سایدى‬ ‫(سلێمانى ـ تاسڵوجه‌) وشک‬ ‫نه‌بووه‌ و ته‌نها گه‌اڵکانى‬ ‫به‌ره‌و کزى ده‌چێت‪ ،‬باس‬ ‫له‌وه‌ش ده‌کات لیژنه‌یه‌کیان‬ ‫بۆ به‌دواداچونى ئه‌و نه‌مامانه‌‬ ‫پێکهێناوه‌‪.‬‬ ‫ئ���ه‌ن���دازی���ار ک����ام����ه‌ران ح �ه‌م �ه‌س��اڵ��ح‪،‬‬ ‫ب���ه‌ڕێ���وه‌ب���ه‌رى ب��اخ��چ�ه‌ک��ان��ى سلێمانى‬ ‫ل �ه‌ ش���اره‌وان���ى سلێمانى ب �ه‌ (چ �ه‌ت��ر)‬ ‫ى راگه‌یاند‪ :‬ئه‌و دره‌ختانه‌ى له‌ باخى‬ ‫به‌ختیاریه‌وه‌ تا ده‌گ��ات�ه‌وه‌ چ��وار ریانى‬ ‫سه‌رچنار به‌ هه‌ردوو سایده‌که‌وه‌ له‌ جۆرى‬ ‫هۆڵه‌ندییه‌‪ ،‬راسته‌ به‌رگرى نیه‌ له‌گه‌ڵ‌‬ ‫پله‌ى گه‌رمادا‪ ،‬به‌اڵم وشک نه‌بووه‌ و‬

‫ته‌نها گه‌اڵکه‌ى ب �ه‌ره‌و ک��زى ده‌چێت‪،‬‬ ‫لیژنه‌شمان ناردوه‌ بۆ به‌دواداچونى ئه‌و‬ ‫مه‌سه‌له‌یه‌ و ب��ۆم��ان ده‌رک���ه‌وت���وه‌‪ ،‬که‌‬ ‫وش��ک ن �ه‌ب��ووه‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم ئ��ه‌وه‌ هه‌یه‌ که‌‬ ‫پله‌ى گه‌رما به‌هۆى ئ�ه‌وه‌ى زۆر به‌رزه‌‬ ‫کاریگه‌رى هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌و دره‌ختانه‌‪.‬‬ ‫س����ه‌ب����اره‌ت ب���ه‌ ه���ۆک���ارى وش��ک��ب��ون��ى‬ ‫نه‌مامه‌کان و دره‌خته‌کانیش به‌ڕێوه‌به‌رى‬ ‫باخچه‌کان رایگه‌یاند‪ :‬هه‌ندێک دره‌خت‬ ‫ل �ه‌گ �ه‌ڵ‌ ک���ه‌ش و ه����ه‌واى سلێمانیدا‬ ‫ده‌گ��ون��ج��ێ��ت به‌پێى ب �ه‌رزب��ون �ه‌وه‌ و نزم‬ ‫بونه‌وه‌ى پله‌ى گه‌رما‪ ،‬چونکه‌ هه‌ندێک‬ ‫دره‌خت به‌رگرى باشى هه‌یه‌ و هه‌ندێکى‬ ‫تریش به‌رگرى باشى نیه‌‪ ،‬ئه‌مساڵ‌ له‌چاو‬ ‫ئه‌و پله‌ى گه‌رمایه‌ى له‌ سلێمانیدا هه‌بوه‌‬ ‫س��وپ��اس ب��ۆ خ��وا ب�ه‌رگ��رى دره‌خته‌کان‬ ‫باش بووه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌شدا جگه‌ له‌پله‌ى‬ ‫گ �ه‌رم��ا ه�ه‌ن��دێ��ک ج��ار پ �ه‌ی��وه‌ن��دى به‌‬ ‫هاواڵتیانه‌وه‌ هه‌یه‌‪ .‬بۆنمونه‌‪ ،‬خۆیان‬ ‫دره‌خت و نه‌مامه‌کان وشک ده‌که‌ن به‌‬ ‫به‌کارهێنانى ده‌رم��ان یان نه‌وت کردنه‌‬ ‫ژێر دره‌خت و نه‌مامه‌کان‪.‬‬

‫ل ‌ه ساڵیادى دامه‌زراندنیدا پارتى «ل ‌ه‬

‫خه‌ڵک و ئۆپۆزسیۆن نزیک ده‌بێته‌وه‌»‬ ‫چه‌تر‬ ‫چێنه‌ر یاسین‬

‫به‌رپرسێکى پارتى‬ ‫دیموکراتى کوردستان‬ ‫باس له‌وه‌ ده‌کات‪ ،‬که‌‬ ‫له‌ ساڵیادى حزبه‌که‌یدا‬ ‫پارتى هه‌وڵ ده‌دات زیاتر‬ ‫له‌ ئۆپۆزسیۆن و خه‌ڵک‬ ‫نزیکببێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫ده‌خاته‌ڕوو‪ ،‬له‌مه‌وبه‌دوا‬ ‫هه‌وڵ ده‌ده‌ن زیاتر گوێ له‌‬ ‫خه‌ڵکى کوردستان بگرن‪.‬‬ ‫حه‌سه‌ن جه‌بارى‪ ،‬وته‌بێژى لقى چوارى‬ ‫پ��ارت��ى ل �ه‌ سلێمانى ل���ه‌ب���اره‌ى (‪)16‬‬ ‫ى ئ��اب ک�ه‌ (‪ )65‬س��اڵ تێده‌په‌ڕێت‬

‫(‪)25‬‬

‫ب�ه‌س�ه‌ر دام �ه‌زران��دن��ى حزبه‌که‌یدا‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫(چه‌تر)ى وت‪ :‬له‌م ساڵیاده‌دا پارتی‬ ‫زیاتر ده‌چێته‌ پێشه‌وه‌ بۆ گفتوگۆکردن‬ ‫له‌گه‌ڵ هێزه‌کانى ئۆپۆزسیۆن‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫زیاتر هه‌وڵ ده‌ده‌ین له‌مه‌ودوا گوێ له‌‬ ‫خه‌ڵکی کوردستان بگرین بۆئه‌وه‌ی‬ ‫بتوانین داواکانیان جێبه‌جێ بکه‌ین‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬ل �ه‌م �ه‌ب �ه‌دوا ه �ه‌وڵ��ده‌‌درێ��ت به‌‬ ‫گفتوگۆ کێشه‌کان چاره‌سه‌ر بکرێت‪،‬‬ ‫پ��ارت��ی��ش ئێستا ه��ێ��زێ��ک��ى گ��ه‌وره‌ی��ه‌‬ ‫و ه�ه‌ژم��ون��ى ل�ه‌ ک��وردس��ت��ان��دا هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ل �ه‌گ �ه‌ڵ ئ���ه‌وه‌ش���دا ده‌س��ت��م��ان ک���ردووه‌‬ ‫ب���ه‌ س���ه‌ردان���ی���ک���ردن ب���ۆ الی �ه‌ن �ه‌ک��ان��ى‬ ‫ئۆپۆزسیۆن و نیه‌تێکى راسته‌قینه‌ش‬ ‫هه‌یه‌ بۆ چاره‌سه‌رکردنى کیشه‌کانى‬ ‫ئه‌م دۆخه‌‪.‬‬

‫که‌س به‌هۆى بڕینه‌وه‌ى‬

‫دره‌خت سزادراون‬ ‫سلێمانى‬ ‫زانکۆ سه‌ردار‬

‫نیاز محه‌مه‌د‪ ،‬سه‌رۆکى‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ى کوردستانێکى سه‌وز‬ ‫له‌ لێدوانێکدا بۆ (چه‌تر)‬ ‫رایگه‌یاند‪ :‬له‌ سه‌ره‌تاى‬ ‫ساڵى (‪)2011‬ه‌وه‌ تا ئێستا‬ ‫به‌ هۆى پێشێلکارى به‌رامبه‌ر‬ ‫به‌ دره‌خت و نه‌مامه‌کان‬ ‫(‪ )25‬که‌س رووبه‌ڕووى‬ ‫سزابونه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ن����ی����ازی‪ :‬ل���ه‌س���ه‌ر ئ��اس��ت��ى ت����اک و‬ ‫فه‌رمانگه‌کان و له‌ حاڵه‌تى رووداوى‬ ‫ه���ات���وچ���ۆدا ن���ه‌م���ام و دره‌خ���ت���ه‌ک���ان‬ ‫زیانیان پێگه‌یشتوه‌‪ ،‬هۆکاره‌که‌شى بۆ‬ ‫نوژه‌نکردنه‌وه‌ى فه‌رمانگه‌کان گه‌ڕانده‌وه‌‬ ‫و له‌ هه‌مانکاتیشدا باسى له‌ مااڵن کرد‬ ‫که‌ خۆیان زیان به‌ دره‌خت و نه‌مامه‌کان‬ ‫ده‌گه‌یه‌نن‪ ،‬ئه‌و به‌رپرسه‌ نه‌یشارده‌وه‌ که‌‬ ‫زۆرج��ار کێشه‌یان له‌گه‌ڵ‌ فه‌رمانگه‌ى‬ ‫ک��اره‌ب��ادا ه �ه‌ب��ووه‌ ب�ه‌ ه��ۆى ئ���ه‌وه‌ى که‌‬ ‫ئه‌وان له‌به‌ر عه‌مودێکى کاره‌بایى زیان‬

‫ده‌گه‌یه‌نن به‌ دره‌خته‌کان‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬ل�ه‌م��اوه‌ى ئ�ه‌م ساڵدا زیاتر ل ‌ه‬ ‫(‪ )25‬ح��اڵ �ه‌ت ه �ه‌ب��ووه‌ ک �ه‌ ته‌نها به‌‬ ‫هۆکارى بڕینه‌وه‌ى دره‌خت سزادراون‪ ،‬ئه‌وه‌‬ ‫هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ى که‌ ئێمه‌ وه‌ک کۆمه‌ڵه‌ى‬ ‫کوردستانێکى س�ه‌وز ئ��اگ��ادارى بوین‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ شێوازى سزاکه‌ش وتى‪ :‬ئێمه‌‬ ‫ناتوانین وه‌ک کۆمه‌ڵه‌ که‌س سزا بده‌ین‪،‬‬ ‫بۆیه‌ نوسراو ئاراسته‌ى به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى‬ ‫باخچه‌کان و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى ژینگه‌‬ ‫ده‌ک��ه‌ی��ن‪ ،‬ئ �ه‌وان��ی��ش ب �ه‌رام��ب �ه‌ری دوو‬ ‫رێ��گ�ه‌ ده‌گ��رن �ه‌ب �ه‌ر‪ ،‬یه‌کێکیان ئ�ه‌وه‌ی�ه‌‬ ‫هه‌ندێک نه‌مام به‌و که‌سه‌ ده‌کڕن که‌‬ ‫پێشێلکاریه‌که‌ى ئه‌نجامداوه‌ و دابه‌شى‬ ‫ده‌که‌ن به‌سه‌ر شوێنه‌کانى تردا‪ .‬رێگه‌ى‬ ‫دووه‌م کڕینى کیسه‌ى خۆڵه‌ به‌ که‌سى‬ ‫سزادراو‪.‬‬ ‫ئ���ه‌وه‌ش���ى راگ���ه‌ی���ان���د‪ ،‬ک���ه‌ ه��ۆش��ی��ارى‬ ‫ه���اواڵت���ی���ان ب���ه‌ره‌وپ���ێ���ش ده‌چ���ێ���ت له‌‬ ‫ب��وارى ژینگه‌دا‪ ،‬هه‌روه‌ها ده‌زگاکانى‬ ‫حکومه‌تیش له‌ س��زادان به‌ دووور نین‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر پێشێلکارى به‌رامبه‌ر ژینگ ‌ه‬ ‫بکه‌ن‪.‬‬


‫«یه‌کێتی هیچ کاتێک وه‌کو ئێستا به‌ زه‌لیلی نابینرێت»‬

‫شه‌پۆلێکیتری ده‌ست له‌کارکێشانه‌و ‌ه له‌نێو‬ ‫یه‌کێتی به‌ڕێوه‌یه‌‬ ‫ئاماده‌کار‬ ‫هانا ئازاد‬ ‫دوای ئه‌و ره‌وشه‌ی بۆ یه‌کێتی‬ ‫دروست بووه‌ له‌ هه‌ولێر‬ ‫چاوه‌ڕوانده‌کرێت له‌م رۆژانه‌دا‬ ‫شه‌پۆلێکی تری ده‌ست له‌کار‬ ‫کێشانه‌وه‌ له‌ناو ئه‌و حزبه‌دا‬ ‫رووبدات و چاودێرێکی سیاسیش‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت پێده‌چێت ئه‌م‬ ‫جاره‌ وه‌زیره‌کانی یه‌کێتی‬ ‫بگرێته‌وه‌‪ ،‬یه‌کێتیش پێیوایه‌‬ ‫رۆشتنی ئه‌وکادیرانه‌ هیچ‬ ‫کاریگه‌ری بۆ کاره‌کانیان له‌‬ ‫هه‌ولێر دروست نه‌کردوه‌‪.‬‬

‫س��ک��رت��ێ��ری گ��ش��ت��ی��ن‪ .‬چ��اودێ��رێ��ک��ی‬ ‫سیاسیش پێیوایه‌ جێگری سکرتێری‬ ‫گشتی یه‌کێتی پێگه‌ی واز ب��ووه‌ و‬ ‫ده‌سه‌اڵتیشی نه‌ماوه‌ بۆیه‌ چوار ده‌وری‬ ‫چ��ۆڵ ده‌ب��ێ��ت و ب �ه‌م ه��ۆی �ه‌ش �ه‌وه‌ باڵی‬

‫راپۆرت‬ ‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/24 - 2011/8/15‬‬

‫‪3‬‬

‫مه‌چنه‌ ن��او گ���ۆڕان ب��ۆ ه �ه‌ر کوێیتر‬ ‫ده‌چن ئازادن‪.‬‬ ‫ئه‌وکادیره‌ ئاماده‌نه‌بوو رونکردنه‌وه‌یتر‬ ‫بدات‪ ،‬به‌اڵم جه‌ختی له‌وه‌کرده‌وه‌ مام جه‌الل‬ ‫وتویه‌تی گۆڕانکاری له‌نێو پۆسته‌کانی‬

‫* «توڕه‌بونی کادرانی یه‌کێتی بونی‬ ‫رێکه‌وتننامه‌ی ستراتیژییه‌»‬ ‫* «رێکه‌وتنی ستراتیژی به‌هانه‌کانی زۆر‬ ‫الوازه‌ چیتر کادرانی یه‌کێتی قه‌ناعه‌تیان‬ ‫پێی نایه‌ت»‬

‫دوای ده‌س��ت له‌کارکیشانه‌وه‌ی (‪)10‬‬ ‫کادیری بااڵی نێو یه‌کێتی نیشتمانی‬ ‫ک��وردس��ت��ان ک �ه‌ وه‌ک خ��ۆی��ان ده‌ڵ��ێ��ن‬ ‫ب��ه‌ه��ۆی ن��اع �ه‌دال �ه‌ت��ی ب����ووه‌‪ ،‬به‌پێی کۆسره‌ت ره‌سوڵ عه‌لی به‌ره‌وپوکانه‌وه‌‬ ‫چه‌ند زانیاریه‌کی تایبه‌تی (چه‌تر) ده‌چێت‪.‬‬ ‫شه‌پۆلێکی تری وازهێنان له‌نێو یه‌کێتی به‌پێی وته‌ی سه‌رچاوه‌که‌ی نێو یه‌کێتی‬ ‫له‌ئارادایه‌ و وازهێنانی ئه‌مجاره‌ش که‌ کۆسره‌ت ره‌سوڵ عه‌لی له‌و هه‌ڵوێسته‌‬ ‫زیاتر له‌ (‪ )10‬ک��ادر له‌چوارچێوه‌ی نیگه‌رنه‌ و داواشی له‌مام جه‌الل کردووه‌‬ ‫ئه‌وناڕه‌زاییانه‌یه‌ که‌ رێکه‌وتننامه‌ی کاربکات بۆ رازیکردنی کادیره‌کانی‬ ‫ستراتیژی پارتی و یه‌کێتی پێکه‌وه‌ نێو یه‌کێتی‪ ،‬چونکه‌ وه‌ک سه‌رچاوه‌که‌‬ ‫ده‌ڵێت ترس هه‌یه‌ له‌ وازهێنانی چه‌ندین‬ ‫به‌ستوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫رێکه‌وتننامه‌ی ستراتیژی نێوان یه‌کێتی کادیری بااڵیتر که‌ ببێته‌ دووه‌م ئینشقاق‬ ‫و پارتی که‌ ل �ه‌دوای شه‌ڕی ناوخۆی له‌دوای نه‌وشیروان مسته‌فا‪.‬‬ ‫ئه‌و دوو حزبه‌ مۆرکراوه‌‪ ،‬ناڕه‌زاییه‌کانی به‌وته‌ی یه‌کێک له‌و (‪ )10‬کادیره‌ی‬ ‫نێو یه‌کێتی قوڵتر ک��ردوه‌ت�ه‌وه‌ به‌هۆی هه‌فته‌ی رابردوو ده‌ستیان له‌کارکێشایه‌وه‌‬ ‫ئه‌وه‌ی یه‌کێتی به‌ستوه‌ته‌وه‌ به‌ پارتیه‌وه‌‪ .‬س��ب �ه‌ی��ن��ی م��وف��اج �ه‌ئ �ه‌ی �ه‌ک��ی��ت��ر ل�ه‌ن��ێ��و‬ ‫س �ه‌رچ��اوه‌ی �ه‌ک��ی ب���ااڵی نێو یه‌کێتی یه‌کێتی رووده‌دات که‌ تایبه‌ته‌ به‌ ده‌ست‬ ‫ئ��ام��اژه‌ ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ ده‌ک����ات‪ :‬رۆیشتنی له‌کارکێشانه‌وه‌ی چه‌ندین کادیریتر‪.‬‬ ‫(‪ )10‬کادره‌که‌ی ئه‌م دوایه‌ی یه‌کێتی ئ���ه‌وک���ادی���ره‌ ده‌س����ت ل �ه‌ک��ارک��ێ��ش��اوه‌ی �ه‌‬ ‫رێگه‌ خۆشکه‌ره‌ بۆ وازهێنانی چه‌ندین ئ���ام���اده‌ن���ه‌ب���وو ن����اوی ب�ڵاوب��ک��رێ��ت �ه‌وه‌‬ ‫ک��ادی��ری��ت��ر ک���ه‌ چ�������اوه‌ڕوان ده‌ک��رێ��ت ئاماژه‌ی به‌وه‌شکرد‪ ،‬له‌کۆبونه‌وه‌که‌یان‬ ‫له‌گه‌ڵ مام ج�ه‌الل ئه‌نجامێک نه‌بوو‌ه‬ ‫وازبهێنن‪.‬‬ ‫س���ه‌رچ���اوه‌ک���ه‌ ل��ه‌ب��ه‌ر ه �ه‌س��ت��ی��اری له‌ و مام ج�ه‌الل دوای هه‌وڵێکی زۆری‬ ‫پۆسته‌که‌ی (چه‌تر) ناوه‌که‌ی ئاشکرا بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ هیوای خواسته‌وه‌ ئه‌وان‬ ‫ناکات‪ ،‬راشیگه‌یاند‪ :‬جیا ل�ه‌و (‪ )10‬دواکه‌سی نێو یه‌کێتی بن ده‌رۆن‪ .‬به‌‬ ‫کادیره‌ی ئه‌مجاره‌ ئه‌وانه‌ی وازده‌هێنن گوێره‌ی زانیاریه‌کانی (لڤین پرێس)یش‬ ‫له‌باڵی کوسره‌ت ڕه‌سوڵ عه‌لی جێگری تاڵه‌بانی به‌و کادیرانه‌ی وت��ووه‌ تکایه‌‬

‫یه‌کێتی ده‌ک��ات ئه‌گه‌ر بگه‌رێینه‌وه‌‪.‬‬ ‫دوێنێش رۆژنامه‌ی (هاواڵتی) هه‌مان‬ ‫زانیاریه‌کانی ئه‌وکادیره‌ی پشتڕاست‬ ‫ک�������رده‌وه‌‪ .‬ل����ه‌ب����اره‌ی ئ������ه‌وه‌ی ئ����ه‌وان‬ ‫ل�ه‌ده‌س��ت له‌کارکێشانه‌وه‌که‌یان باسی‬ ‫رێکه‌وتننامه‌ی ستراتیژیان نه‌کردوه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و کادیره‌ ده‌ست له‌کارکێشاوه‌یه‌ وتی‪:‬‬ ‫یه‌کێک له‌ توڕه‌بونی کادیرانی یه‌کێتی‬ ‫بونی رێکه‌وتننامه‌ی ستراتیژیه‌‪.‬‬ ‫ئاسۆ ئه‌ڵمانی‪ ،‬ئه‌ندامی سه‌رکردایه‌تی‬ ‫ی���ه‌ک���ێ���ت���ی‪ ،‬ل����ه‌ ل���ێ���دوان���ێ���ک���ی���دا ب��ۆ‬ ‫(چ �ه‌ت��ر) ئ��ام��اژه‌ ب��ه‌وه‌ده‌ک��ات «ده‌س��ت‬ ‫له‌کارکێشانه‌وه‌ی ئه‌و کادیرانه‌ له‌هه‌ولێر‬ ‫هیچ کاریگه‌ریه‌کی له‌سه‌ر کاره‌کانی‬ ‫مه‌ڵبه‌ندی سێ نه‌کردووه‌»‪.‬‬ ‫ن����اوب����راو ک����ه‌ ه����اوک����ات ب���ه‌رپ���رس���ی‬ ‫م �ه‌ڵ��ب �ه‌ن��دی س��ێ��ی ه �ه‌ول��ێ��ری��ش �ه‌ وت��ی‬ ‫«کاره‌کانی مه‌ڵبه‌ندی سێ له‌ هه‌ولێر‬ ‫ب �ه‌ب��اش��ی ده‌ڕوات‪ ،‬ب���ه‌اڵم ل���ه‌خ���واره‌وه‌‬ ‫رێگری له‌کاره‌کانمان ده‌کرێت له‌الیه‌ن‬ ‫پ���ارت���ی���ه‌وه‌»‪ .‬ل����ه‌ب����اره‌ی رێ��ک �ه‌وت��ن��ی‬ ‫ستراتیژییه‌وه‌ ئه‌و به‌رپرسه‌ی یه‌کێتی‬ ‫وتی‪ :‬ره‌نگه‌ ئه‌مه‌ هۆکار بوبێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئ �ه‌و کادیرانه‌ خۆیان باشتر ده‌زان���ن و‬

‫‪n‬‬

‫کادره‌کانی کۆسره‌ت ره‌سوڵ هه‌ڵده‌وه‌رن فۆتۆ‪ :‬ئه‌رشیف‬

‫ئاماده‌نه‌بوو لێدوانیتر بدات‪.‬‬ ‫ئه‌و ئه‌ندامه‌ی سه‌رکردایه‌تی یه‌کێتی‬ ‫ره‌ت��ی��ش��ی��ک��رده‌وه‌‪ ،‬بیستبێتیان که‌سیتر‬ ‫نیازی وازهێنانی هه‌بێت له‌هه‌ولێر‪.‬‬ ‫(چه‌تر) په‌یوه‌ندی کرد به‌و کادیرانه‌ی‬ ‫ده‌ستیان له‌کارکێشاوه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم که‌سیان‬ ‫به‌فه‌رمی ناوی خۆیان ئاشکرانه‌کرد و‬ ‫ته‌نها وتیان «چاوه‌ڕوانی چه‌ند رۆژێکیتر‬ ‫بکه‌ن له‌نێو یه‌کێتی موفاجه‌ئه‌یه‌ک‬ ‫رووده‌دات»‪ .‬له‌ الیه‌کیتره‌وه‌ ئه‌ندامی‬ ‫په‌رله‌مانی کوردستان له‌ س�ه‌ر به‌شی‬ ‫یه‌کێتی‪ ،‬دانا سه‌عید سۆفی‪ ،‬که‌ زۆرتر‬ ‫وه‌ک که‌سێکی سه‌ربه‌خۆ ده‌رده‌که‌وێت‬ ‫ل�ه‌ په‌رله‌ماندا ل�ه‌ دی��دارێ��ک��دا ک�ه‌ له‌م‬ ‫ژم���اره‌ی���ه‌ی (چ���ه‌ت���ر) ب�ڵ�اوک���راوه‌ت���ه‌وه‌‬ ‫ده‌ڵێت ئ �ه‌و کادیرانه‌ له‌ س �ه‌ر هه‌قن و‬ ‫راش��ی��ده‌گ �ه‌ی �ه‌ن��ێ��ت «ئ���ه‌گ���ه‌ر رێ��گ��ری��م‬

‫لێبکرێت ل �ه‌ به‌جێگه‌یاندنی ئه‌رکی‬ ‫په‌رله‌مانتاریم به‌شێوازی تایبه‌تی خۆم‪،‬‬ ‫وا چ��اک��ت��ره‌ ده‌س���ت ل�ه‌ک��ارب��ک��ێ��ش��م�ه‌وه‌‬ ‫ئه‌وبڕیاره‌ش بێ دوو دڵی ده‌ده‌م»‪.‬‬ ‫م �ه‌س��ع��ود ع��ه‌ب��دول��خ��ال��ق‪ ،‬چ���اودێ���ری‬ ‫سیاسی‪ ،‬پێیوایه‌ له‌ دروس��ت بوونیه‌وه‌‬ ‫یه‌کیتی به‌قۆناغی سه‌ختدا تێپه‌ر بوه‌‬ ‫و ئێستاش قۆناغێکی سه‌خت ده‌بێت‬ ‫بۆیان‪.‬‬ ‫ل �ه‌ل��ێ��دوان��ێ��ک��دا ن���اوب���راو ب���ه‌ (چ��ه‌ت��ر)‬ ‫ی وت «ی �ه‌ک��ێ��ت��ی ه��ی��چ ک��ات��ێ��ک‬ ‫وه‌ک ئێستا ب �ه‌ زه‌ل��ی��ل��ی نابینرێت و‬ ‫ده‌س��ت له‌کارکێشانه‌وه‌ی ئه‌و کادیرانه‌‬ ‫و ئ���ه‌وان���ه‌ی ن��ی��ازی��ش��ی��ان ه �ه‌ی �ه‌ ده‌س��ت‬ ‫له‌کاربکێشنه‌وه‌ په‌یوه‌ندی به‌ رێکه‌وتنی‬ ‫س��ت��رات��ی��ژی ن��ێ��وان یه‌کێتی و پ��ارت��ی‬ ‫هه‌یه‌»‪.‬‬

‫م �ه‌س��ع��ود‪ ،‬وت��ی��ش��ی «س��ورب��ون ل�ه‌س�ه‌ر‬ ‫رێ��ک�ه‌وت��ن��ی س��ت��رات��ی��ژی به‌هانه‌کانی‬ ‫زۆر الوازه‌ و چیتر کادیرانی یه‌کێتی‬ ‫قه‌ناعه‌تیان پێی نایه‌ت‪ ،‬بۆیه‌ ناچارن له‌‬ ‫حزبه‌که‌یان بچنه‌ ده‌ره‌وه‌»‪ .‬ئه‌و چاودێره‌‬ ‫سیاسیه‌ ئ��ام��اژه‌ی ب�ه‌وه‌ش��ک��رد‪ :‬ده‌س��ت‬ ‫له‌کارکێشانه‌وه‌ی کادیرانی سه‌ر به‌باڵی‬ ‫کۆسره‌ت ره‌سوڵ بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ئه‌و‬ ‫باڵه‌ له‌چه‌ند الیه‌که‌وه‌ فشاریان له‌سه‌ره‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ چاوه‌ڕوان ده‌کرێت ئه‌مجاره‌ ده‌ست‬ ‫ل�ه‌ک��ارک��ێ��ش��ان�ه‌وه‌ک��ان وه‌زی��ره‌ک��ان��ی نێو‬ ‫یه‌کێتیش بگرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫م���ه‌س���ع���ود ع���ه‌ب���دول���خ���ال���ق وت��ی��ش��ی‪:‬‬ ‫رێکه‌وتننامه‌ی ستراتیژی کاریگه‌ری‬ ‫ده‌رون����ی ل �ه‌س �ه‌ر ک��ادی��ران��ی یه‌کێتی‬ ‫هه‌یه‌ و پارتی ته‌نها له‌گه‌ڵ مام جه‌الل‬ ‫رێکه‌وتنی کردوه‌‪.‬‬

‫رێکه‌وتنی نێوان یه‌کێتی و پارتی پشتگوێ خراوه‌‬

‫پێنج لیژنه‌ی پارێزگای که‌رکوک پێنج ساڵ ‌ه بێ سه‌رۆکن‬ ‫ئاماده‌کار‬ ‫تاهیر تۆفیق‬ ‫ماوه‌ی پێنج ساڵ ‌ه پێنج لیژنه‌ی‬ ‫پارێزگای که‌رکوک بێ سه‌رۆکن‬ ‫هۆکاره‌که‌شی ده‌گه‌ڕێته‌و ‌ه بۆ‬ ‫ناکۆکیه‌کانی نێوان یه‌کێتی و‬ ‫پارتی‪ ،‬چاودێرێکی سیاسیش‬ ‫پێیوای ‌ه ئه‌م ‌ه ئه‌و ‌ه ده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫ک ‌ه رێکه‌وتنی ستراتیژی نێوان‬ ‫یه‌کێتی و پارتی پشتگوێ خراوه‌‪،‬‬ ‫به‌رپرسێکی یه‌کێتیش هۆکاره‌که‌ی‬ ‫ده‌گێڕێته‌و ‌ه بۆ که‌مته‌رخه‌می‬ ‫ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا‪.‬‬

‫به‌ هۆى ناکۆکى نێوان پارتى و یه‌کێتى‬ ‫ل �ه‌ ئ�ه‌ن��ج��وم�ه‌ن��ى پ��ارێ��زگ��اى ک �ه‌رک��وک‬ ‫پێنج لیژنه‌ تائێستا بێ سه‌رۆکن ئه‌مه‌ش‬ ‫ل ‌ه کاتێکدایه‌ ده‌ب��وو هه‌ر له‌گه‌ڵ دانانى‬ ‫ئه‌م لیژنانه‌ هه‌موو لیژنه‌یه‌ک سه‌رۆکى‬ ‫خۆى هه‌بوایه‌‪ ،‬به‌اڵم ماوه‌ى پێنج ساڵه‌ ئه‌و‬ ‫لیژنانه‌ دروستکراو‌ه تا ئێستا سه‌رۆکى‬ ‫نی ‌ه ئه‌ندامێکى ئه‌نجومه‌نى پارێزگاى‬ ‫که‌رکوکیش ڕایده‌گه‌یه‌نێت که‌ لیژنه‌کانى‬ ‫پرۆژه‌کان و لیژنه‌ى نه‌وت و غاز و لیژنه‌ى‬ ‫ئه‌منى و لیژنه‌ى چاودێرى و لیژنه‌یه‌کیتر‬ ‫تائێستا سه‌رۆکیان نیه‌‪.‬‬ ‫ن �ه‌ج��ات ح��س��ێ��ن‪ ،‬ئ �ه‌ن��دام��ى ئه‌نجومه‌نى‬ ‫پ��ارێ��زگ��اى ک���ه‌رک���وک‪ ،‬ل �ه‌س �ه‌ر لیستى‬ ‫ئیسالمى تورکمانى‪ ،‬له‌ لێدوانێکیدا بۆ‬ ‫(چه‌تر) ڕایگه‌یاند‪ :‬له‌ سه‌ره‌تادا ئه‌و لیژنان ‌ه‬ ‫دروستکرا بڕیاردرا سه‌رۆکى لیژنه‌یان بۆ‬

‫ئه‌و شاره‌ بکات و له‌ نزیکه‌وه‌ له‌ کێشه‌کان‬ ‫بپرسێته‌وه‌ و یه‌کێکیش ل�ه‌و کێشانه‌ی‬ ‫قسه‌ی ل�ه‌ب��اره‌وه‌ ده‌ک��ات کێشه‌کانی ناو‬ ‫ئه‌نجومه‌نی پ��ارێ��زگ��ای ک�ه‌رک��وک�ه‌‪ .‬له‌‬ ‫ب���اره‌ی نه‌بونی س �ه‌رۆک��ی لیژنه‌کانه‌وه‌‬ ‫مامۆستا ف��وئ��اد‪ ،‬ئه‌ندامى ئه‌نجومه‌نى‬ ‫پارێزگاى که‌رکوک‪ ،‬ڕایگه‌یاند لیژنه‌ى‬ ‫نه‌زاهه‌ لیژنه‌یه‌کى پێویسته‌ بۆ لێپرسینه‌وه‌‬ ‫ل �ه‌و ک�ه‌س��ان�ه‌ى ک �ه‌ گ�ه‌ن��ده‌ڵ��ى ده‌ک���ه‌ن و‬ ‫بۆ نه‌هێشتنى دی��ارده‌ى گه‌نده‌ڵى بۆیه‌ له‌‬ ‫ئاینده‌یه‌کى نزیکدا ه �ه‌وڵ ده‌ده‌ی���ن ئه‌و‬ ‫لیژنه‌یه‌ دروستبکه‌ین‪.‬‬ ‫جێگری سه‌رۆکی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای‬ ‫که‌رکوکیش بێ سه‌رۆکی ئه‌و لیژنانه‌‬ ‫پشت راس��ت ده‌ک��ات�ه‌وه‌‪ ،‬ڕێبوار تاڵه‌بانى‪،‬‬ ‫جێگرى سه‌رۆکى ئه‌نجومه‌نى پارێزگاى‬ ‫که‌رکوک‪ ،‬له‌ لێدوانێکیدا بۆ (چه‌تر)‬ ‫وت���ى «ڕاس��ت �ه‌ ت��ا ئێستا ب �ه‌ ه���ۆى ئ�ه‌و‬ ‫ناکۆکییانه‌ى له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ نه‌ توانراوه‌‬ ‫سه‌رۆکى ئه‌و لیژنانه‌ ده‌ست نیشان بکرێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئێستا له‌ هه‌وڵداین بۆ چاره‌سه‌رکردن‬ ‫و دانانى سه‌رۆکى لیژنه‌ بۆ ئه‌و لیژنانه‌»‪.‬‬ ‫له‌ به‌رامبه‌ردا چاودێرێکی سیاسی پێیوایه‌‬ ‫ئ�ه‌م بابه‌ته‌ ئ �ه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت رێکه‌وتنی‬ ‫نێوان پارتی و یه‌کێتی پشت گوێ خراوه‌‬ ‫و کاری پێناکرێت‪ ،‬محه‌مه‌د نه‌سره‌دین‪،‬‬ ‫چ���اودێ���رى س��ی��اس��ى رای��گ �ه‌ی��ان��د‪:‬دروس��ت‬ ‫‪ n‬کێشه‌کانی که‌رکوک به‌چونی تاڵه‌بانی چاره‌سه‌ر ده‌بێت؟ فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬ ‫نه‌کردنى س�ه‌رۆک��ى ئ�ه‌و لیژنانه‌ که‌ له‌‬ ‫پارێزگاکانى عێراقدا هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم ته‌نها له‌ دواى پرۆسه‌وه‌ لیژنه‌کان دروست کراون و‬ ‫دابنرێت‪ ،‬به‌اڵم له‌ الیه‌ن پارتى و یه‌کێتیه‌و‌ه ئه‌نجومه‌نى پارێزگا دروستکردووه‌‪.‬‬ ‫ب�ه‌اڵم سه‌رۆکیان بۆ دروس��ت نه‌کراوه‌ به‌‬ ‫دواى چه‌ند کۆبونه‌وه‌یه‌ک ک ‌ه بڕیار بوو له‌ الیه‌کى تره‌وه‌ تا ئێستا لیژنه‌ى نه‌زاهه‌ پارێزگاى که‌رکوکدا نیه‌‪.‬‬ ‫له‌ ماوه‌ى (‪ )20‬ڕۆژدا سه‌رۆک دابنرێت‪ ،‬له‌ ئه‌نجومه‌نى پارێزگاى که‌رکوک نیه‌ بڕیاره‌ له‌ چه‌ند رۆژی داهاتوودا سه‌رۆک هۆى ناکۆکى نێوان هه‌ردوو حزبه‌وه‌ بووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم تائێستا دانه‌نراوه‌ ئه‌مه‌ش گرفتى بۆ که‌ لیژنه‌یه‌کى زۆر پێویسته‌ و له‌ سه‌رجه‌م کۆماری عێراق‪ ،‬جه‌الل تاڵه‌بانی‪ ،‬سه‌ردانی ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت ئه‌و رێکه‌وتنه‌ى له‌‬

‫نێوان پارتی و یه‌کێتیدایه‌ پشت گوێ‬ ‫ده‌خرێت‪.‬‬ ‫ئه‌و چاودێره‌ سیاسیه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌شده‌کات‬ ‫«ئه‌وان تا ئێستا نه‌یانتوانیوه‌ سه‌رۆک بۆ‬ ‫پێنج لیژنه‌ دروس��ت بکه‌ن‪ ،‬چۆن ده‌توانن‬ ‫که‌رکوک بگه‌ڕێننه‌وه‌ سه‌ر کوردستان‬ ‫ئه‌وان تا ئێستا به‌ بیرکردنه‌وه‌ى حزبى له‌‬ ‫که‌رکوک کار ده‌که‌ن بۆیه‌ ده‌ڵێم تا ئه‌و‬ ‫ناکۆکییانه‌ هه‌بێت له‌ نێوانیاندا که‌رکوک‬ ‫نا گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر کوردستان»‪.‬‬ ‫به‌رپرسێکی یه‌کێتیش ل �ه‌ مه‌ڵبه‌ندی‬ ‫ئه‌و شاره‌ به‌هۆی ئ�ه‌وه‌ی به‌ بڕیار لێیان‬ ‫قه‌ده‌غه‌ کراوه‌ لێدوان بده‌ن بۆ راگه‌یاندن‬ ‫به‌مه‌رجی ئ �ه‌وه‌ قسه‌ی ک��رد ن��اوی باڵو‬ ‫نه‌که‌ینه‌وه‌ له‌مباره‌یه‌وه‌ به‌ (چه‌تر)ی وت‬ ‫«ئه‌وه‌ ناکۆکی نێوان یه‌کێتی و پارتی‬ ‫نیه‌ که‌ سه‌رۆک بۆ ئه‌و لیژنانه‌ دانانرێت‪،‬‬ ‫به‌ڵکو ئ �ه‌وه‌ که‌مته‌رخه‌می ئه‌ندامانی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی پارێزگایه‌‪ ،‬ئێمه‌ وا رێکه‌وتوین‬ ‫که‌ لیژنه‌یه‌ک بۆ پارتی و یه‌کێکیش‬ ‫ب��ۆ یه‌کێتی بێت و ئ �ه‌وان �ه‌ی تریش بۆ‬ ‫ن�ه‌ت�ه‌وه‌ک��ان��ی ت��ر ب��ێ��ت» ئ �ه‌و به‌رپرسه‌ی‬ ‫ی �ه‌ک��ێ��ت��ی ب���اس���ی ل �ه‌پ��ێ��وی��س��ت��ی �ه‌ک��ان��ی‬ ‫دروس��ت��ک��ردن��ی ل��ی��ژن �ه‌ی ن���ه‌زاه���ه‌ ک��رد‬ ‫راشیگه‌یاند «ده‌مانه‌وێت له‌ کۆبونه‌وه‌ی‬ ‫مه‌ڵبه‌نددا داوا بکه‌ین که‌ ئ�ه‌و لیژنانه‌‬ ‫سه‌رۆکیان بۆ دیاری بکرێن و ئاکتیڤ‬ ‫بکرێن»‪ .‬هه‌روه‌ها باسی له‌وه‌شکرد که‌‬ ‫له‌ س �ه‌ردان��ی پێشوی س��ه‌رۆک کۆمار‬ ‫ل���ه‌ ب������اره‌ی ک��ێ��ش �ه‌ک��ان��ی ک���ه‌رک���وک‬ ‫قسه‌یان ل�ه‌گ�ه‌ڵ ک���ردووه‌ و ئ��اگ��اداری��ان‬ ‫کردوه‌ته‌وه‌‪.‬‬


‫ده‌وترێت راپۆرته‌که‌ى زانکۆ حزب دایڕشتوه‌ته‌وه‌‬

‫راپۆرته‌ هه‌واڵ‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/24‬‬ ‫‪- 2011/8/15‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪4‬‬

‫چه‌تر‬

‫کارزان تاریق‬

‫دواى ئه‌وه‌ى ئه‌نجومه‌نى‬ ‫زانکۆى سلێمانى راپۆرتێکى‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ لێکۆڵینه‌و ‌ه‬ ‫له‌ روداوه‌کانى زانکۆ‬ ‫باڵوکرده‌وه‌ که‌وته‌به‌ر‬ ‫ره‌خنه‌‪ ،‬چاالکوانێک ئاماژ ‌ه‬ ‫به‌وه‌ ده‌کات ئه‌و راپۆرته‌ پڕ ‌ه‬ ‫له‌ ناڕاستگۆیى‪ ،‬ئه‌ندامێکى‬ ‫لیژنه‌ى پێشوش ئه‌و ‌ه‬ ‫ده‌خاته‌ڕوو که‌ «حزب ده‌ستى‬ ‫خستوه‌ته‌ هه‌موو جومگه‌کان‬ ‫و زانکۆش یه‌کێکه‌ له‌وانه‌»‪.‬‬ ‫دلێر عه‌بدولخالق‪ ،‬چاالکوانى گروپى‬ ‫زانکۆ‪ ،‬که‌ یه‌کێکه‌ له‌وانه‌ى سکااڵى‬ ‫له‌سه‌ر تۆمارکراوه‌‪ ،‬به‌ (چه‌تر)ى وت‪:‬‬ ‫ئه‌و کۆنوسه‌ى که‌ ئه‌نجومه‌‌نى زانکۆ‬ ‫ب�ڵاوی��ان ک���رده‌وه‌ ل �ه‌س �ه‌ر روداوه‌ک����ه‌ى‬ ‫(‪)19‬ى نیسانى زانکۆى سلێمانى‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫دڵى ئه‌و هێزه‌ نوسیویه‌تى که‌ سوڵته‌ى‬ ‫سلێمانى به‌ ده‌سته‌‪ ،‬ئێمه‌ش چاوه‌ڕێى‬ ‫له‌وه‌ زیاترمان له‌ ئه‌نجومه‌نى زانکۆ‬ ‫ن���ه‌ده‌ک���رد‪ ،‬ب���ه‌اڵم هێشتا پێمانوابوو‬ ‫ده‌ت��وان��ن به‌شێک ل�ه‌ به‌رپرسیارێتى‬ ‫زانستى خۆیان بگرنه‌ئه‌ستۆ‪.‬‬

‫«ئ �ه‌وه‌ى پێویست بوو له‌ دادگ��ا بێت ئه‌و هێزانه‌ بوون که‌‬

‫په‌المارى خوێندکارانى زانکۆی سلێمانیاندا»‬ ‫وت���ی���ش���ى‪« :‬ئ�����ه‌و ک���ۆن�����س���ه‌ى پ��ڕ‌ه‬ ‫ل���ه‌ الی �ه‌ن��گ��ی��رى و ن��اب��اب �ه‌ت��ی��ب��ون و‬ ‫ناڕاستگۆیى‪ ،‬سه‌رله‌نوێ سه‌لماندیان‬ ‫ک�ه‌ ئ��ه‌وان ئ �ه‌وه‌ن��ده‌ى ئیش ب��ۆ کێش ‌ه‬ ‫حزبیه‌کان ده‌ک��ه‌ن نیو ئ �ه‌وه‌ن��ده‌ ئیش‬ ‫بۆ ئیداره‌ و جوانکردنى ئه‌و زانکۆی ‌ه‬ ‫ناکه‌ن»‪.‬‬ ‫هێماى بۆ ئه‌وه‌شکرد‪ :‬په‌نابردن بۆ‬ ‫دادگ���ا کارێکى زۆر شارستانیه‌ و‬ ‫ئێمه‌ کێشه‌مان نیه‌ ل �ه‌و سکااڵیه‌ى‬ ‫ل�ه‌س�ه‌رم��ان ت��ۆم��ارک��راوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ریش‬ ‫نائاسوده‌ بین په‌یوه‌ندى ب �ه‌وه‌وه‌ هه‌ی ‌ه‬ ‫ئ����ه‌وه‌ى پێویستبوو ل �ه‌ دادگ���ا بێت‬ ‫بکوژ و ئه‌و هێزانه‌ بن که‌ په‌المارى‬ ‫زانکۆیاندا و خوێندکارانیان ده‌ستگیر‬ ‫کرد نه‌ک ئێمه‌‪.‬‬ ‫ل��ه‌الی��ه‌ک��ى ت�����ره‌وه‌ رێ��ب��ی��ن ع��وم��ه‌ر‪،‬‬ ‫یاساناس‪ ،‬ئاماژه‌ى به‌وه‌کرد‪ :‬الیه‌نى‬ ‫ده‌س���ه‌اڵت���ى جێبه‌جێکار ت��ای��ب�ه‌ت�ه‌ ب ‌ه‬ ‫جێبه‌جێکردنى ب��ڕی��اره‌ک��ان��ى دادگ���ا‪،‬‬ ‫ل�ه‌ کاتێکدا ناتوانین بڵێین دادوه‌ر‬ ‫تایبه‌تمه‌ندتره‌‪ ،‬چونکه‌ مه‌حکه‌م ‌ه‬ ‫بڕیار ده‌رده‌کات‪ ،‬به‌اڵم له‌سه‌ر پۆلیس‬ ‫پێویسته‌ ئه‌و که‌سانه‌ى بڕیارى گرتنیان‬ ‫ده‌رده‌چ��ێ��ت بیانگرێت‪ ،‬کاتێک ک ‌ه‬ ‫ئه‌و بڕیارانه‌ جێبه‌جێ ناکرێت دیار‌ه‬ ‫ده‌ستێوه‌ردانى تیایه‌‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌شى وت‪ :‬هۆکارى جێبه‌جێنه‌کردنى‬

‫ب��ڕی��اره‌ک��ان��ى دادگ����ا ئ��اش��ک��رای�ه‌ ک ‌ه‬ ‫ده‌س��ت��ێ��وه‌ردان��ى ح��زب��ی�ه‌‪ ،‬چونکه‌ ئه‌و‬ ‫حه‌ڵقه‌یه‌ ده‌پچڕێنن له‌نێوان دادگ��ا و‬ ‫ده‌سه‌اڵتى جێبه‌جێکاردا هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫س���ه‌روه‌رى یاسا هه‌بێت و حکومه‌ت‬ ‫به‌ کاره‌کانى هه‌ستێت ئه‌وا پێویست ‌ه‬ ‫ئه‌و که‌سانه‌ى تاوانبارن به‌ شێوه‌یه‌کى‬ ‫یه‌کسان مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ بکرێت‪.‬‬ ‫ه���ه‌روه‌ه���ا ن���ورى ح���ه‌س���ه‌ن‪ ،‬ئ�ه‌ن��دام��ى‬ ‫ل��ی��ژن�ه‌ى ب �ه‌دواداچ��ون��ى راستییه‌کان‬ ‫و راگ��رى پێشوى کۆلێژى پ �ه‌روه‌رده‌ى‬ ‫زانسته‌کان‪ ،‬تیشکى خسته‌سه‌ر ئه‌وه‌ى‪:‬‬ ‫ئێمه‌ لیژنه‌ى به‌دواداچونى راستیه‌کان‬ ‫بووین که‌ سێ مانگ له‌مه‌وپێش ئه‌و‬ ‫لیژنه‌یه‌مان پێکهێنا به‌ ئاماده‌بونى‬ ‫وه‌زی���رى خوێندنى ب��ااڵ‪ ،‬ئێمه‌ ک��ارى‬ ‫خۆمانمان جێبه‌جێکرد زیاتر له‌ (‪)10‬‬ ‫رۆژ به‌ به‌رده‌وامى کارمان ده‌ک��رد و‬ ‫هه‌موو ئیفاده‌کانمان به‌ راپۆرتێکدا ب ‌ه‬ ‫سه‌رۆکایه‌تى زانکۆ‪ ،‬ئه‌وه‌ى ئێمه‌ پێمان‬ ‫داون هاتون له‌ ئه‌نجومه‌نى زانکۆدا‬ ‫پیایدا چونه‌ته‌وه‌ و دایانڕشتوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئ����ه‌وه‌ش����ى خ����س����ت����ه‌ڕوو‪ :‬ل����ه‌ ک��ات��ى‬ ‫فۆتۆ‪ :‬ئه‌حمه‌د قادر‬ ‫دواکه‌وتنى ئه‌و راپۆرته‌دا هه‌ستم ب ‌ه ‪ n‬رێکخه‌رانی خۆپیشاندانه‌کانی زانکۆ بانگێشتی دادگا ده‌کرێن‬ ‫شتێک ده‌ک��رد‪ ،‬چونکه‌ سێ مانگ‬ ‫راپۆرتێک له‌ناو ئه‌نجومه‌ندا بێت یان ج���ه‌خ���ت���ی���ش���ی���ک���رده‌وه‌‪ :‬ن����ه‌چ����وم ب��ۆ نه‌ده‌کرد‪ ،‬چونکه‌ له‌گه‌ڵ راپۆرته‌که‌ى ئ���ازاددا ئه‌ژین هه‌موو جومگه‌کانى‬ ‫الى سه‌رۆکایه‌تى زانکۆ بێت و کارى ئ �ه‌ن��ج��وم �ه‌ن �ه‌ک �ه‌ ل���ه‌ب���ه‌رئ���ه‌وه‌ ئ��ی��م��زاى ئێمه‌دا ج��ی��اوازى هه‌یه‌ و ده‌ستکارى کوردستان حیزبى بوونى تێدا جێبه‌جێ‬ ‫پێنه‌کرێت ده‌بێت هۆکارێکى هه‌بێت‪ .‬ن �ه‌ک �ه‌م‪ ،‬ل�ه‌وێ��ش بومایه‌ ه �ه‌ر ئیمزام ک��راوه‌‪ ،‬کاتێک ئێمه‌ له‌ کوردستانى ده‌کرێت‪ ،‬زانکۆش یه‌کێکه‌ له‌وانه‌‪.‬‬

‫«کۆمپانیاکانى حزبه‌کان قۆرخکارى ده‌که‌ن»‬

‫«هه‌ژاران زه‌ره‌ر و حکومه‌ت قازانج ده‌کات له‌ به‌رزبونه‌وه‌ى نرخى پێداویستییه‌کانى هاواڵتیان»‬ ‫چه‌تر‬ ‫ئ���ه‌و گ��ران��ب��ون �ه‌ى ئێستا ل �ه‌ ب���ازاڕدا‬ ‫به‌رچاو ده‌که‌وێت ده‌بێت هۆکارێکى‬ ‫کارزان تاریق‬ ‫ئابورى له‌پشت بێت‪ ،‬که‌ بازرگانه‌کان‬ ‫ب �ه‌م ک��اره‌ هه‌ڵده‌ستن و حکومه‌تیش‬ ‫زۆربه‌ى هاواڵتیان‬ ‫حکومه‌ت به‌ تاوانبار ده‌زانن بێده‌نگه‌‪ ،‬گرانبونى نرخه‌کان په‌یوه‌ندى‬ ‫ب �ه‌ خ �ه‌م��س��اردى ح��ک��وم�ه‌ت�ه‌وه‌ هه‌یه‌‪،‬‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر گرانبونى‬ ‫چونکه‌ تا ئێستا حکومه‌ت نه‌یتوانیو‌ه‬ ‫نرخه‌کان له‌ بازاڕه‌کاندا‪،‬‬ ‫چ��اودێ��رى له‌سه‌ر نرخه‌کان دابنێت و‬ ‫مامۆستایه‌کى ئایینیش‬ ‫ئ�ه‌و که‌سانه‌ى که‌ ن��رخ زی��اد ده‌ک�ه‌ن‬ ‫دوو هێنده‌کردنى نرخه‌کان‬ ‫سزایان بدات‪.‬‬ ‫به‌ «سوو وه‌رگرتن»‬ ‫وتیشى‪ :‬ته‌نها له‌م ف�ه‌وزای�ه‌دا ئێمه‌ى‬ ‫ناوده‌بات‪ ،‬ئابوریناسێکیش‬ ‫فه‌قیر و هه‌ژار زه‌ره‌ر ئه‌که‌ین‪ ،‬ته‌نانه‌ت‬ ‫جه‌ختده‌کاته‌وه‌ ته‌نها ب ‌ه‬ ‫س���وارى ته‌کسیش ده‌ب��ی��ت نرخه‌که‌ى‬ ‫زیادکردنى خستنه‌ڕوو‬ ‫دوو هێنده‌ ک��ردوه‌‪ ،‬به‌هۆى گرانبونى‬ ‫کێشه‌ى به‌رزبونه‌وه‌ى نرخ‬ ‫سوته‌مه‌نیه‌وه‌‪ ،‬حکومه‌ت به‌رژه‌وه‌ندى‬ ‫چاره‌سه‌ر ده‌بێت‪.‬‬ ‫که‌ریم محه‌مه‌د‪ ،‬ه��اواڵت��ى‪ ،‬له‌باره‌ى له‌ گرانبونى نرخه‌کان هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫گرانبوونى نرخه‌وه‌ ئاماژه‌ى به‌وه‌کرد‪ :‬نا بۆچى ئه‌وه‌ ماوه‌ى چه‌ند رۆژێک ‌ه‬

‫نه‌یتوانیوه‌ ده‌ست به‌سه‌ر بازاڕدا بگرێت‬ ‫و ئ �ه‌و رێگه‌یانه‌ بگرێته‌به‌ر ک�ه‌ ل ‌ه‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندى گشتییه‌ و هاواڵتیان له‌م‬ ‫قه‌یرانه‌ رزگار بکات‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌د قامیشى‪ ،‬مامۆستاى ئاینى‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ى خسته‌ڕوو‪ :‬گرانبونى نرخه‌کانى‬ ‫بازاڕ پێچه‌وانه‌یه‌ له‌گه‌ڵ بنه‌ماکانى‬ ‫سیستمى ئ��ی��س�لام��ى و ش�ه‌ری��ع�ه‌ت��ى‬ ‫ئیسالمدا‪ ،‬چونکه‌ هیچ خزمه‌تێک‬ ‫به‌ هاواڵتیان ناکات و له‌ شه‌ریعه‌تى‬ ‫ئیسالمیشدا رێگه‌ پێنه‌دراوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌شى وت‪ :‬ئه‌وانه‌ى که‌ شتومه‌ک‬ ‫ده‌ش���ارن���ه‌وه‌ ب��ۆئ �ه‌وه‌ى گ���ران بێت ئه‌و‬ ‫ک�ه‌س��ان�ه‌ ت��اوان��ب��ارن‪ ،‬ب��ۆی�ه‌ پێشوازى‬ ‫ره‌م�����ه‌زان و رێ��زگ��رت��ن ل��ێ��ى ب �ه‌ شت‬ ‫گرانکردن و شت شاردنه‌وه‌ نابێت‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫پێویسته‌ له‌سه‌ر بازرگان و کڕیار و‬

‫فرۆشیاره‌کان ئه‌وانه‌ى که‌ خۆیان ب ‌ه‬ ‫موسڵمانى راسته‌قینه‌ ده‌زانن شت بێنن‬ ‫و هه‌رزانى بکه‌ن‪.‬‬ ‫ت��ی��ش��ک��ی��ش��ى خ��س��ت �ه‌ س�����ه‌رئ�����ه‌وه‌ى‪:‬‬ ‫حکومه‌ت و هاواڵتیان و بازرگانه‌کان‬ ‫هه‌رسێکیان ب�ه‌رپ��رس��ی��ارن به‌تایبه‌تى‬ ‫بازرگانه‌کان‪ ،‬چونکه‌ ئه‌مڕۆ که‌رتى‬ ‫تایبه‌ت و کۆمپانیاکان کارێکى وایان‬ ‫ک����ردووه‌‪ ،‬ته‌نها بیر ل�ه‌ ب �ه‌رژه‌وه‌ن��دی � ‌ه‬ ‫تایبه‌ته‌کانى خۆیان ده‌ک �ه‌ن �ه‌وه‌‪ ،‬له‌م‬ ‫باره‌یه‌وه‌ زانایان وتویانه‌ «ئه‌و که‌سه‌ى‬ ‫دوو قات قازانج ده‌کات له‌ ماڵه‌که‌یدا‬ ‫ئه‌وه‌ به‌ سوو داده‌نرێت»‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬پێویسته‌ هاواڵتیان په‌المارى‬ ‫شت نه‌ده‌ن و بازرگانه‌کانیش هه‌وڵبده‌ن‬ ‫شتومه‌ک ن�ه‌ش��ارن�ه‌وه‌ و بیخه‌نه‌ڕوو‬ ‫له‌ س���ه‌رووى هه‌موشیانه‌وه‌ ده‌س �ه‌اڵت‬

‫سیستمێک دابنێت بۆ چاودێرى بازاڕ‪،‬‬ ‫چونکه‌ ئ �ه‌وان �ه‌ى ش��ت گ��ران ده‌ک �ه‌ن‬ ‫حساب بۆ ده‌سه‌اڵت ناکه‌ن ئه‌ى بۆچى‬ ‫ده‌سه‌اڵت بۆشتى تر زۆر ئازایه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫بۆ کۆنترۆڵ کردنى بازاڕ وانیه‌‪ ،‬دیاره‌‬ ‫ئه‌گه‌ر وه‌ک پێویست ه �ه‌وڵ ن�ه‌دات‬ ‫ئ�ه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و بازرگان و که‌رتى‬ ‫تایبه‌ت و کۆمپانیایانه‌ شه‌ریکه‌‪.‬‬ ‫ئابوریناسێکیش هۆکارى گرانبونى‬ ‫ن��رخ��ى ش��ت��وم�ه‌ک�ه‌ک��ان��ى ل �ه‌ ب����ازاڕدا‬ ‫ب���ۆ م��ان��گ��ى ره‌م������ه‌زان گ���ه‌ڕان���ده‌وه‌‪،‬‬ ‫چ���ون���ک���ه‌ ره‌م����������ه‌زان ده‌ب���ێ���ت���ه‌ه���ۆى‬ ‫زی��ادک��ردن��ى داواک����ارى ل�ه‌س�ه‌ر کااڵ‬ ‫و پێداویستییه‌کانى خه‌ڵک هه‌موو‬ ‫زی��ادب��ون��ێ��ک��ى داواک�����ارى ل �ه‌ ب���ازاڕدا‬ ‫ده‌بێته‌هۆى به‌رزبونه‌وه‌ى نرخ‪.‬‬ ‫محه‌مه‌د که‌ریم‪ ،‬ئابوریناس ئاماژه‌ى‬

‫ب �ه‌وه‌ش��ک��رد‪ :‬یه‌کێک ل�ه‌ کێشه‌کان‬ ‫ل �ه‌ ک��وردس��ت��ان ئ �ه‌وه‌ی �ه‌ ک �ه‌ ق �ه‌ب��اره‌ى‬ ‫خستنه‌ڕوو که‌مه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش هۆکاره‌که‌ى‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ قه‌باره‌ى کۆگاکان‬ ‫که‌ بتوانن خه‌زنێکى وایان هه‌بێت ک ‌ه‬ ‫ل �ه‌ ح��اڵ�ه‌ت��ى پێویستیدا لێى سه‌حب‬ ‫بکرێت که‌ نه‌هێڵرێت نرخ به‌رز ببێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو‪ :‬ئه‌گه‌ر ه�ه‌ر نرخ‬ ‫ب�����ه‌رده‌وام ب��ێ��ت ل �ه‌ ب��ه‌رزب��ون��ه‌وه‌ ئ �ه‌و‌ه‬ ‫نرخى ئ�ه‌و موچه‌یه‌ى که‌ هاواڵتیان‬ ‫وه‌رى ده‌گ��رن ک�ه‌م ده‌بێته‌وه‌ و رێ��ژه‌ى‬ ‫شتکڕین که‌مده‌بێته‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ پێویسته‌‬ ‫ح��ک��وم�ه‌ت ل �ه‌ ب���وارى ک��ش��ت��وک��اڵ و‬ ‫پیشه‌سازیدا کارى زۆر بکات‪ ،‬که‌رتى‬ ‫تایبه‌ت ق��ۆرخ��ک��ارى ن��اک��ات‪ ،‬ئ �ه‌وه‌ى‬ ‫ق��ۆرخ��ک��ارى ده‌ک���ات کۆمپانیاکانى‬ ‫حزبه‌کانن‪.‬‬

‫درێژه‌ی‪ ...‬په‌یوه‌ندی گۆڕان و پارتی‬

‫زمانی کاریکاتێر‬

‫ئه‌ندامێکى مه‌کته‌بى سیاسى یه‌کێتیش له‌باره‌ى نزیکبوونه‌وه‌ى پارتى و گۆڕان ئاماژه‌‬ ‫ب�ه‌و‌ه ده‌ک��ات‪« :‬ئێم‌ه هیچ نیگه‌ران نین له‌و نزیک بوونه‌وه‌ی‌ه و زۆرم��ان پێخۆش ‌ه‬ ‫هه‌موو حزبه‌کان کارێکى وا هه‌بێت له‌نێوانیان‪ ،‬ل‌ه کۆبونه‌وه‌ى یه‌کێتى و پارتى هه‌موو‬ ‫مه‌سه‌له‌کان باس ده‌که‌ین له‌گه‌ڵ یه‌کتر»‪.‬‬ ‫سه‌عدى ئه‌حمه‌د پیره‌‪ ،‬ئاماژه‌ى به‌وه‌شکرد‪ :‬خۆمان بڕیار ده‌ده‌ین کێ ببینین و نامه‌که‌ى‬ ‫سه‌رۆکى هه‌رێمیش من و کاک مه‌حمود بردومان‌ه بۆ کاک نه‌وشیروان‪ ،‬ک‌ه سوپاسى‬ ‫کردو‌ه بۆ به‌شدارى ل‌ه پرسه‌ى دایکى‪.‬‬ ‫رۆژنامه‌نوسێکیش راى وایه‌‪ :‬بزوتنه‌وه‌ى گۆڕان گه‌وره‌ترین هێزى ئۆپۆزسیۆنه‌‪ ،‬له‌ناو‬ ‫پارتی دیموکراتى کوردستاندا رایه‌کى گشتى دروست بوو‌ه له‌دواى خۆپیشاندانه‌کانى‬ ‫(‪)17‬ى شوباته‌وه‌‪ ،‬پارتى هه‌ر له‌سه‌ره‌��او‌ه هه‌ڵه‌یه‌کى گه‌وره‌ى کردو‌ه ک‌ه بزوتنه‌وه‌ى گۆڕانى‬ ‫په‌راوێز خستو‌ه له‌سه‌ر حسابى یه‌کێتى‪ ،‬به‌پێى ئه‌و بۆچونه‌ى زۆرینه‌ى خوێنه‌واره‌کانى‬ ‫ناو پارتى پشتیوانى لێده‌که‌ن‪ ،‬پێویست‌ه پارتى خۆى یه‌کالى بکاته‌و‌ه به‌رامبه‌ر ئه‌و هێزه‌ى‬ ‫هه‌ژمونى به‌سه‌ر ناوچه‌ى سلێمانى و سنورى گه‌رمیاندا هه‌یه‌‪ ،‬ل‌ه رووى جه‌ماوه‌رى بوونه‌وه‌‬ ‫و ده‌توانێت شه‌قام بجوڵێنێت ئه‌ویش گۆڕانه‌‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌د میره‌‪ ،‬سه‌رنوسه‌رى گۆڤارى لڤین ئه‌وه‌شى وت‪ :‬ل‌ه ئه‌ده‌بیاتى بنه‌ماڵه‌ى بارزانیدا‬ ‫ب‌ه درێژاى (‪ )40‬ساڵى رابردوو‪ ،‬نه‌وشیروان مسته‌فا سه‌رکردایه‌تى ئه‌و ڕه‌وت‌ه سیاسى و‬ ‫رۆشنبیریی‌ه ره‌خن‌ه توند‌ه ده‌کات دژ ب‌ه ماڵى مه‌ال مسته‌فا‪ ،‬بۆی‌ه هه‌موو رێگه‌یه‌ک‬ ‫ده‌گرنه‌به‌ر له‌پێناو ئه‌وه‌ى نه‌وشیروان مسته‌فا وا لێبکه‌ن تێڕوانینه‌کانى ده‌رحه‌ق ب‌ه ماڵى‬ ‫مه‌ال مسته‌فا به‌تایبه‌ت بگۆڕێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ى له‌ناو پارتیدا گه‌وره‌تر ل‌ه حزب ماڵى مه‌ال‬ ‫مسته‌فایه‌‪.‬‬ ‫میر‌ه ئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو‪ :‬ئه‌و ناسه‌قامگیریه‌ى ل‌ه هه‌رێمى کوردستان هه‌ی‌ه پێش هه‌موو‬ ‫که‌سێک زی��ان ب‌ه سومعه‌ى سه‌رۆکى هه‌رێمى کوردستان و پارتى ده‌گه‌یه‌نێت‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ى ده‌سه‌اڵتى ته‌نفیزى ل‌ه ده‌ست ئه‌واندایه‌‪ ،‬بۆی‌ه سه‌رۆکى هه‌رێم ده‌یه‌وێت ئه‌و‬ ‫وێنه‌ی‌ه له‌سه‌ر خۆى البه‌رێت و ک‌ه هۆکارى ناسه‌قامگیری‌ه سیاسییه‌‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌د میره‌‪ ،‬جه‌ختى ل�ه‌وه‌ش ک��رده‌وه‌‪ :‬بزوتنه‌وه‌ى گ��ۆڕان ده‌بێت ل‌ه چه‌ند خاڵێک‬ ‫تێبگات‪ ،‬به‌شێک له‌و جه‌ماوه‌ره‌ى ده‌نگیان پێداو‌ه و پاڵپشتیان ل‌ه گۆڕان کردو‌ه له‌سه‌ر ئه‌و‬ ‫بنه‌مای‌ه بووه‌‪ ،‬ک‌ه گۆڕان مه‌وداکانى له‌گه‌ڵ پارتى دووره‌‪ ،‬بۆی‌ه ده‌بێت گۆڕان حسابى‬ ‫ئه‌و‌ه بکات ل‌ه کاتى نزیکبوونه‌وه‌ى ل‌ه پارتى هه‌ڵوێستى قاعیده‌ى جه‌ماوه‌رى چۆن ده‌بێت‬ ‫و ل‌ه چ ئاستێکدایه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ده‌بێت چاوه‌ڕوانى ئه‌و کاردانه‌وه‌یه‌ش بکه‌ین‪ ،‬ل‌ه هه‌موو‬ ‫حاڵه‌ته‌کاندا ئه‌م کاران‌ه گرنگ‌ه بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ى سه‌قامگیرى ل‌ه کوردستان‪.‬‬


‫دیدار‬

‫جه‌الل که‌ریم‪ ،‬بریکارى وه‌زیری ناوخۆ‬

‫ئه‌گه‌ر به‌رپرسی پێشووى لقى چوار بێت ‌ه سنورى سلێمانى‪،‬‬ ‫پۆلیس ده‌بێ بیگرێت‬

‫دیداری‬

‫فه‌ره‌یدون بێوار‬ ‫بریکاری وه‌زی���ری ناوخۆ بۆ‬ ‫سلێمانی له‌م دی��داره‌ تایبه‌ته‌ی‬ ‫(چه‌تر)دا باس له‌ تۆپبارانه‌کانی‬ ‫ئێران ده‌ک��ات و راشیده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫هه‌ر هاوکاریکردنێکى ئێران بۆ‬ ‫حزبه‌کان ده‌چێته‌ بابى تێکدانى‬ ‫ئه‌زمون‪ ،‬جه‌الل که‌ریم‪ ،‬باسیش‬ ‫ل��ه‌وه‌ ده‌ک���ات ئ �ه‌گ �ه‌ر به‌رپرسی‬ ‫پێشووى لقى چوار بێته‌ سنوورى‬ ‫سلێمانى‪ ،‬پۆلیس ده‌بێ بیگرێت‪.‬‬ ‫هاوکات باس له‌ چه‌ند پرسیتری‬ ‫گرنگیش ده‌کات‪.‬‬

‫چ�ه‌ت��ر‪ :‬دوای��ی��ن په‌ره‌سه‌ندنه‌کانى نێوان‬ ‫لیژنه‌ى ئه‌منى هه‌رێم و لیژنه‌ى ئه‌منى‬ ‫ئێران‪ ،‬سه‌باره‌ت به‌ کێشه‌ سنوورییه‌کان به‌‬ ‫کوێ گه‌یشتووه‌؟‬ ‫ ئێمه‌ وه‌کو حکومه‌ت کێشه‌مان له‌گه‌ڵ‬‫ئێران نییه‌ و هیچ رێکه‌وتنێک نه‌کراوه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وان کێشه‌یان له‌گه‌ڵ باره‌گاکانى پژاک‬ ‫هه‌یه‌ که‌ له‌ ناو خودى خاکى ئێراندایه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم نزیکى سنوره‌کانى هه‌رێمه‌‪ ،‬پێکه‌وه‌‬ ‫شه‌ڕ ده‌که‌ن ئێران تۆپبارانى گونده‌کانى‬ ‫ب��ن��ارى ق�ه‌ن��دی��ل ده‌ک����ات‪ ،‬ب��ۆ ئ����ه‌وه‌ى له‌‬ ‫پشته‌وه‌‪ ،‬له‌ سنورى ئێمه‌وه‌‪ ،‬هاوکارى و‬ ‫گواستنه‌وه‌ى بریندار و ‪...‬یان بۆ نه‌کرێت‪.‬‬ ‫تا شه‌ڕی نێوان ئێران و پژاک ب�ه‌رده‌وام‬ ‫بێت تۆپبارانکردن کۆتایی پێنایه‌ت‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ئێستاش بوه‌ستێت ئه‌وا ماوه‌یه‌کیتر‬ ‫سه‌رهه‌ڵده‌داته‌وه‌‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬پژاک سنورى هه‌رێمى به‌زاند‌؟‬ ‫ شوێنه‌که‌ چۆڵه‌ و شاخاوییه‌‪ ،‬بۆیه‌‬‫بێگومان دێن‪.‬‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬رێ��ک��خ��ه‌رى پ �ه‌ی��وه‌ن��دی��ی �ه‌ک��ان��ى‬ ‫کۆمه‌ڵى ئیسالمى ل�ه‌گ�ه‌ڵ ئ��ێ��ران باس‬ ‫له‌وه‌ ده‌کات به‌رپرسانى ئێرانى پێیان وتوون‬ ‫لیژنه‌ى ئه‌منى هه‌رێم رێگه‌ى به‌ ئێرانداوه‌‬ ‫سنووره‌کان تۆپباران بکات؟‬ ‫ ئه‌و شته‌ ئه‌سڵ و ئه‌ساسی نییه‌‪ .‬به‌‬‫هیچ شێوه‌یه‌ک په‌یوه‌ندى به‌ حکومه‌تى‬ ‫هه‌رێمه‌وه‌ نه‌کراوه‌ بۆ جێبه‌جێکردنى ئه‌و‬ ‫تۆپبارانکردنه‌‪ .‬هه‌ر واڵتێکیش کێشه‌ى‬ ‫ناوخۆیی له‌گه‌ڵ ئۆپۆزسیبۆنى خۆی‬ ‫هه‌بێت ناچێت پ��رس به‌ واڵت��ى درواس��ێ‬ ‫بکات ب��ۆ ش �ه‌ڕ ک���ردن‪ ،‬چونکه‌ هێشتا‬ ‫پژاک له‌ناو خاکى ئێرانه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و براده‌ره‌ى کۆمه‌ڵ که‌ وایوتووه‌ به‌هیچ‬ ‫جۆرێک یاسا عێراقى و نێوده‌وڵه‌تییه‌کان‬ ‫رێگه‌ى ن��ادات بچێت له‌گه‌ڵ حکومه‌تى‬ ‫ئ��ێ��ران دانیشێت ل �ه‌و ب��اره‌ی��ه‌وه‌ گفتوگۆ‬ ‫بکات‪ ،‬چونکه‌ ئ �ه‌و حزبی سیاسییه‌ و‬ ‫نوێنه‌رى حکومه‌ت نییه‌‪ .‬حکومه‌تى هه‌رێم‬ ‫نوسینگه‌ى نوێنه‌رایه‌تى و حکومه‌تى‬ ‫عێراق باڵوێزخانه‌ى له‌ ئێران هه‌یه‌‪ ،‬ئێمه‌‬ ‫ه�ه‌ر په‌یوه‌ندییه‌کمان هه‌بێت له‌ رێگه‌ى‬ ‫ئ �ه‌وان �ه‌وه‌ ده‌ی��ک�ه‌ی��ن‪ .‬ن��وێ��ن�ه‌رى حزبه‌کان‬ ‫بۆیان نییه‌ ئه‌و جۆره‌ ته‌داخوالنه‌ بکه‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر بیشیکه‌ن‪ ،‬ئه‌وا خۆیان ژێر به‌ ژێر‬ ‫له‌رێگه‌ى ده‌زگا هه‌واڵگرییه‌کانى خۆیانه‌وه‌‬ ‫ده‌یکه‌ن‪ ،‬ئه‌وه‌ مه‌سه‌له‌یه‌کیتره‌‪.‬‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬ئ��ای��ا ن��ی��گ �ه‌ران��ی��ی �ه‌ک��ان��ت��ان به‌‬ ‫ک��ۆن��س��وڵ��خ��ان�ه‌ک��ان��ى ئ��ێ��ران��ان ل �ه‌ ه�ه‌رێ��م‬ ‫گه‌یاند‌‪ ،‬وه‌اڵمى ئه‌وان چی بووه‌؟‬

‫ به‌ڵێ ئاگادار کراونه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئه‌وان ده‌ڵێن‬‫هه‌تا پژاک زه‌خت بکات ئێمه‌ ناتوانین‬ ‫وازی����ان لێبێنین ب��ێ��ن�ه‌ن��اوه‌ و خه‌ڵکمان‬ ‫لێبکوژن‪.‬‬ ‫چ�ه‌ت��ر‪ :‬ب��اس ل �ه‌وه‌ ده‌ک���رێ حزبه‌کان له‌‬ ‫چوونه‌ ده‌ره‌وه‌یان و کۆبوونه‌کانیان له‌گه‌ڵ‬ ‫واڵتان وه‌زاره‌تى ناوخۆ و حکومه‌تى هه‌رێم‬ ‫ئ��اگ��ادار ناکه‌نه‌وه‌‪ .‬ئایا ئێوه‌ ئ��اگ��ادارى‬ ‫ورده‌کاری سه‌ردانى حزبه‌کان هه‌ن؟‬ ‫ ئه‌وان که‌ ده‌چنه‌ده‌ره‌وه‌ به‌ فه‌رمى به‌ناوى‬‫حزبه‌وه‌ ناچن‪ ،‬به‌ڵکو وه‌کو هاواڵتییه‌ک‬ ‫ڤیزه‌ وه‌رده‌گرن و ده‌چن بۆ ئێران یان شوێنان‬ ‫ئیدى له‌وێ له‌ پشتى فه‌رمیاته‌وه‌ په‌یوه‌ندى‬ ‫سیاسی و دیپلۆماسی خۆیان ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫چ�ه‌ت��ر‪ :‬هه‌ندێکجار ب��اس ل���ه‌وه‌ ده‌ک��رێ‬ ‫کۆمه‌ڵی ئیسالمى په‌یوه‌ندییه‌کى نهێنى‬ ‫و هه‌وڵگرى له‌گه‌ڵ ئێران هه‌یه‌؟‬ ‫ ه����ه‌م����وو پ���ه‌ی���وه‌ن���دی���ی���ه‌ک���ى ح��زب��ی‬‫ل �ه‌گ �ه‌ڵ واڵت���ان���دا‪ ،‬ل�ه‌رێ��گ�ه‌ى پ�ه‌ی��وه‌ن��دى‬ ‫هه‌وڵگرییه‌وه‌یه‌‪ ،‬له‌ ئێران قه‌رارگاى ره‌مه‌زان‬ ‫و ق��ودس ک�ه‌ دوو ده‌زگ���اى هه‌واڵگرین‬ ‫سه‌رپه‌رشتى ئه‌و په‌یوه‌ندییانه‌ ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫زۆرب���ه‌ى حزبه‌کانى ب��اش��ورى کوردستان‬ ‫ل �ه‌ک��ات��ى ئ��ۆپ��ۆزس��ی��ۆن ب��وون��ی��ان دژی‬ ‫رژێمى به‌عس له‌ ئێران بوونه‌ و ئێرانیش‬ ‫ه��اوک��ارى ئۆپۆزسیۆنى ک����ردووه‌ دژی‬ ‫رژێمى به‌عس‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئێستا کوردستان‬ ‫حکومه‌تى خ��ۆی هه‌یه‌ و نوێنه‌رایه‌تى‬ ‫هه‌رێم و باڵوێزخانه‌ى عێراق له‌ ئێران هه‌یه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ه �ه‌ر هاوکاریکردنێکى ئ��ێ��ران بۆ‬ ‫حزبه‌کان ده‌چێته‌ بابى تێکدانى ئه‌زمون و‬ ‫ئاسایشی هه‌رێمى کوردستان‪ .‬ده‌نا له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌مایه‌ک هاوکارى حزبێک ده‌کات‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬ده‌ستگیرکردنى مسته‌شاره‌کان ک ‌ه‬ ‫فه‌رمانى دادگاى عێراقى و هه‌رێمیان بۆ‬ ‫ده‌رچووه‌‪ ،‬به‌اڵم تائێستا له‌ الیه‌ن ئێوه‌وه‌ ئه‌و‬ ‫بڕیاره‌ جێبه‌جێ نه‌کراوه‌‪ ،‬بۆچی؟‬ ‫ وه‌زاره‌تى ناوخۆ خه‌ڵک ده‌ستگیر ناکات‪،‬‬‫به‌ڵکو که‌ بڕیاری دادگا ده‌رده‌چێت بۆ‬ ‫ده‌ستگیرکردنى ت��اوان��ب��ارێ��ک‪ ،‬ئێمه‌ش‬ ‫ده‌یده‌ینه‌ بنکه‌کانى پۆلیس‪ .‬به‌اڵم که‌یسی‬ ‫ئه‌و مسته‌شارانه‌ هه‌ڵوه‌سته‌یه‌کى تێدایه‌‪.‬‬ ‫چ �ه‌ت��ر‪ :‬ره‌ه�ه‌ن��دێ��ک��ى سیاسی ل �ه‌ پشت‬ ‫ده‌ستگیر ن �ه‌ک��ردن��ى م��س��ت�ه‌ش��اره‌ک��ان�ه‌وه‌‬ ‫هه‌یه‌؟‬ ‫ ک �ه‌س��ێ��ک��ى س��ی��اس��ی پ��ێ��ی ن���ه‌وت���ووم‬‫جێبه‌جێی مه‌که‌‪ ،‬ناوه‌کانیش ن��ێ��ردراون‬ ‫ب��ۆ ب��ن��ک�ه‌ک��ان��ى پ��ۆل��ی��س ب��ۆ ده‌ستگیر‬ ‫کردنیان‪ .‬به‌اڵم پێویستی به‌ بڕیارێکى‬ ‫سیاسیش هه‌یه‌‪ ،‬چونکه‌ مسته‌شاره‌کان‬ ‫دوو ج�����ۆرن‪ ،‬ج��ۆرێ��ک��ی��ان ت���اوان���ب���ار و‬ ‫ب��ک��وژن‪ ،‬ئ �ه‌گ �ه‌ر که‌سێک ش��ک��ات له‌‬ ‫مسته‌شارێکى تاونباربکات و به‌ به‌ڵگه‌وه‌‬ ‫تاوانباربوونى بسه‌لممێنێت و حاکم بڕیاری‬ ‫ده‌ستگیرکردنى ب���دات‪ ،‬ئ���ه‌وا جێبه‌جێ‬ ‫ده‌ک��رێ��ت و ک��ه‌س ن��ات��وان��ێ الری لێی‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬ج��ۆری دووه‌م��ی��ان ئ �ه‌وان �ه‌ن که‌‬ ‫سوودیان له‌ لێبوردنى به‌ره‌ى کوردستانى‬ ‫وه‌رگ���رت���ووه‌‪ .‬هه‌ندێکیان ل�ه‌ کوردستان‬ ‫ماون و بوونه‌ پێشمه‌رگه‌ و تێشیاندایه‌‬ ‫شه‌هید بووه‌‪ ،‬یان هه‌ڵوێستى‬ ‫ب����اش����ی ه�����ه‌ب�����ووه‌ و‬ ‫ک��ورد پ��ه‌روه‌ره‌‪ ،‬هیچ‬ ‫زی���ان���ى ب���ۆ ک���ورد‬ ‫ن�ه‌ب��ووه‌‪ ،‬ده‌ستى له‌‬ ‫ت���اوان���ى ئ�ه‌ن��ف��ال��دا‬

‫نه‌بووه‌‪ ،‬تێیاندایه‌ به‌ بڕیاری بزوتنه‌وه‌ى‬ ‫ک��وردى بوه‌ته‌ مسته‌شار بۆ ب�ه‌رژه‌وه‌ن��دى‬ ‫ک���ورد و ه��اوک��اری��ک��ردن��ى پێشمه‌رگه‌‪.‬‬ ‫تێشیاندایه‌ سوودیان له‌ لێبوردنه‌که‌ى به‌رى‬ ‫کوردستانى وه‌رن�ه‌گ��رت و دواى راپه‌رین‬ ‫چ��وون�ه‌وه‌ ن��او رژێ��م و دژای�ه‌ت��ى کوردیان‬ ‫کرده‌وه‌‪ ،‬حه‌قه‌ ئه‌مانه‌ لێیان نه‌وه‌ستین بۆ‬ ‫ده‌ستگیرکردنیان‪.‬‬ ‫ب���ڕی���اره‌ک���ه‌ى دادگ����ا گ��ش��ت��گ��ی��ره‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫پێویسته‌ ه �ه‌اڵوێ��رک��ردن��ێ��ک ه�ه‌ب��ێ��ت و‬ ‫لێکجیابکرێنه‌وه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬له‌ رووداوه‌کانى (‪17‬ى شوبات) و‬ ‫دوات���ر‪ ،‬داواک���ارى‬ ‫گ������ش������ت������ى‬ ‫کۆمه‌ڵێک‬ ‫ک����ه‌س و‬ ‫الی �ه‌ن��ى‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/24 - 2011/8/15‬‬

‫‪5‬‬

‫تۆمه‌تبار کرد به‌ ته‌قه‌کردن و کوشتنى‬ ‫ه��اواڵت��ی��ان‪ ،‬ب��ه‌اڵم تائێستا تۆمه‌تباران‬ ‫ده‌ستگیر نه‌کراون‪ ،‬بۆچی؟‬ ‫ جگه‌ له‌ جه‌ماعه‌تى لقى چوارى پارتى‬‫که‌ ناوه‌کان دیاری نه‌کراون‪ ،‬ته‌نیا ناوى‬ ‫به‌رپرسی ئه‌وکاتى لقى چ��وار هاتووه‌‪،‬‬ ‫ه �ه‌رچ �ه‌ن��ده‌ ره‌ن��گ �ه‌ ب �ه‌رپ��رس��ی ل��ق ه�ه‌ر‬ ‫ته‌قه‌شی نه‌کرد بێت‪.‬‬ ‫ب�ه‌اڵم ئه‌وانه‌ى سه‌ر به‌هێزه‌کانى ناوخۆن‬ ‫ته‌نیا دوو که‌سیان داواک��راوه‌‪ ،‬یه‌کێکیان‬ ‫ع�ه‌م��ی��د ئ��اس��ۆی�ه‌ ته‌سلیممان ک����ردووه‌‪،‬‬ ‫ئه‌ویتریان پۆلیسێکه‌ ئێستا رای��ک��ردووه‌‪،‬‬ ‫ه��ه‌روا به‌شوێنیدا ده‌گ�ه‌ڕێ��ی��ن‪ ،‬ب �ه‌اڵم له‌‬ ‫ناوچه‌ى سلێمانیدا نه‌ماوه‌‪.‬‬ ‫دوو که‌سیتریش ناویان هاتووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌وانه‌ پۆلیس نین و هاواڵتین‪ ،‬واته‌‬ ‫په‌یوه‌ندیان به‌ ئێمه‌وه‌ نییه‌‪ ،‬ئێستا‬ ‫ئه‌مر قه‌بزیان بۆ ده‌رچ��ووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫شوێنیان دی��ار نییه‌ و نه‌گیراون‪.‬‬ ‫ل�ه‌ چه‌مچه‌ماڵیش ب�ه‌ن��او که‌س‬ ‫تۆمه‌بار نه‌کراوه‌ که‌ بوه‌ته‌ هۆی‬ ‫شه‌هید ک��ردن��ى گ�ه‌رم��ی��ان‪ ،‬هه‌ر‬ ‫که‌سێک له‌و باره‌یه‌وه‌ داوا بکرێت‬ ‫ده‌یخه‌ینه‌ به‌رده‌ستى دادگا‪.‬‬ ‫درێژه‌ بۆ ل‪19...‬‬

‫هه‌ر هاوکاریکردنێکى ئێران بۆ حزبه‌کان ده‌چێته‌ بابى تێکدانى ئه‌زمون‬ ‫ئه‌و ته‌قه‌کردنه‌ی له‌ کاروان که‌مالی پارێزه‌ر کرا «نه‌ کێشه‌یه‌کى سیاسی نه‌‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تى بوو»‬ ‫«دوو سێ ده‌زگاى راگه‌یاندن ئه‌و ئیدیعایانه» ده‌که‌ن که‌ خۆپیشاندان ده‌کرێته‌وه‌‬

‫به‌ڕێوه‌به‌ری ئاسایشی که‌رکوک‪ :‬حکومه‌تى هه‌رێم نه‌یتوانیوه‌ کێشه‌کانى ئاسایش‬ ‫له‌گه‌ڵ حکومه‌تى ناوه‌ندى یه‌کال بکاته‌وه‌‬

‫ئاسایش له‌گه‌ڵ حکومه‌تی ناوه‌ندی‬ ‫یه‌کالیی بکاته‌وه‌‪.‬‬

‫‪n‬‬

‫عه‌مید هه‌ڵو نه‌جات هه‌مزه‬ ‫دیداری‬

‫سه‌نگه‌ر بیالل‬ ‫عه‌مید هه‌ڵو نه‌جات هه‌مزه‌‪،‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری ئاسایشی که‌رکوک‪،‬‬ ‫له‌م دی��داره‌ی (چ�ه‌ت��ر)دا باس ل ‌ه‬ ‫ره‌وش���ی ئه‌منی ئ��ه‌و پارێزگای ‌ه‬ ‫ده‌کات و رایده‌گه‌یه‌نێت ئاسایش‬ ‫له‌ناو هێزه‌ ئه‌منیه‌کاندا سێیه‌م‬ ‫هێزه‌‪ ،‬ناشیشارێته‌وه‌ زۆرج��ار‬ ‫له‌الیه‌ن دادگاوه‌ تیرۆرستان ئازاد‬ ‫ک���راون‪ ،‬ئ��ه‌و پێیوایه‌حکومه‌تی‬ ‫ه �ه‌رێ��م نه‌یتوانیو ‌ه کێشه‌کانی‬

‫چ �ه‌ت��ر‪ :‬ڕه‌وش����ى ک��ه‌رک��وک ڕه‌وش��ێ��ک��ى‬ ‫زۆر نائارامه‌ هۆکاره‌که‌ی ده‌گه‌ڕێنیته‌و‌ه‬ ‫بۆچى؟‬ ‫ ڕه‌وش���ی ک �ه‌رک��وک هێچ کاتێک‬‫ب��ه‌ش��ێ��وه‌ی (‪ )%100‬ئ�����ارام ن���ه‌ب���ووه‌ و‬ ‫ئ�ه‌م�ه‌ش کۆمه‌ڵێک ه��ۆک��ارى ناوخۆى‬ ‫و ده‌ره‌ک���ی ه�ه‌ی�ه‌‪ .‬ه��ۆک��اره‌ ناوخویه‌کان‬ ‫وه‌ک ملمالنه‌ ل ‌ه نێوان نه‌ته‌وه‌کان له‌سه‌ر‬ ‫ده‌س�ه‌اڵت و ملمالنێی ده‌زگا ئه‌منیه‌کان‬ ‫به‌ تایبه‌ت کێشه‌ى نهێنى نێوان پۆلیس‬ ‫و س��وپ��ای عێراقی ل�ه‌س�ه‌ر فه‌رمانده‌یى‬ ‫ئۆپه‌راسێونه‌کانى که‌رکوک هه‌رچه‌ند‌ه‬ ‫ب��� ‌ه ش���ێ���وه‌ى ف���ه‌رم���ى ب���ه‌س���ودى پۆلیس‬ ‫یه‌کالبوه‌ته‌وه‌‪ .‬هۆکار‌ه ده‌ره‌کیه‌کان وه‌کو‬ ‫دراوسێ بوون له‌گه‌ڵ هه‌ر سێ پاریزگای‬ ‫تکریت و دی��ال � ‌ه و م��وس��ڵ ک �ه‌ ره‌وش��ی‬ ‫ئه‌منیان ئاڵۆز‌ه و کاریگه‌ری سلبی یان‬ ‫ل �ه‌س �ه‌ر ک �ه‌رک��وک ه �ه‌ی � ‌ه و زۆر ک��ات‬ ‫هه‌بووه‌ ئه‌وانه‌ى داواک��راون له‌الیه‌ن دادگا‬ ‫له‌ شاره‌کانى خۆیان بۆ که‌رکوک رایان‬ ‫ک����ردوو‌ه و ی��اخ��ود چ��االک��ی�ه‌ک��ان��ی��ان بۆ‬ ‫که‌رکوک گواستوه‌ته‌وه‌ و یان کۆچى ب ‌ه‬ ‫کۆمه‌ڵى خه‌ڵک هه‌بووه‌ بۆ که‌رکوک‬ ‫که‌ کاریگه‌ری ئاڵۆزکردنى بارودۆخى‬ ‫ئیدارى و ئه‌منى هه‌بوو وه‌ک ئه‌و هه‌زاران‬ ‫ماڵه‌ى له‌ پارێزگاکانى دیال ‌ه و تکریت‬ ‫هاتوون بۆ که‌رکوک کونترۆڵ نه‌کردنى‬ ‫سنوره‌کانى ده‌ره‌وه‌ى شارى که‌رکوک ب ‌ه‬ ‫تایبه‌ت حه‌ویجه‌ و ری��از و رش��اد و زاب‬ ‫و سنورى زنجیره‌ چیاى حه‌مرین له‌الیه‌ن‬

‫هه‌ردوو فرقه‌ى (‪ 4‬و‪)12‬ى سوپاى عێراقى‬ ‫یه‌کێکیتره‌ ل ‌ه هۆکاره‌کانى بوونى گروپ ‌ه‬ ‫تیرۆریسته‌کان له‌و سنوران ‌ه و ره‌وانه‌ کردنى‬ ‫ئۆتۆمبێلی مین رێژکراو بۆ که‌رکوک و‬ ‫ته‌قینه‌وه‌ى رۆژانی پێشوو که‌ که‌نیسه‌کان‬ ‫که‌وتنه‌ به‌ر هێرشی سێ ئۆتۆمبێلی مین‬ ‫رێژکراو به‌ڵگه‌یه‌کیتره‌ ک ‌ه گروپى به‌هێز‬ ‫تا ئێستا ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ى که‌رکوک و ناوه‌وه‌ى‬ ‫که‌رکوک بونیان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬بۆچى تا ئێستا ئاسایشى پارتى و‬ ‫یه‌کێتى له‌که‌رکوکدا یه‌کیان نه‌گرتوه‌ته‌و‌ه‬ ‫له‌کاتێکدا ده‌بوو ئێوه‌ له‌هه‌موو شوێنێکدا‬ ‫جوودابن له‌که‌رکوکدا یه‌ک بوونایه‌؟‬ ‫ ئ �ه‌م پ��رس��ی��ار‌ه ل �ه‌ حکومه‌تى هه‌رێمى‬‫کوردستان بکه‌ وه‌اڵم دانه‌وه‌ى ل ‌ه ده‌سه‌اڵتى‬ ‫من نیه‌‪.‬‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬ئ��اس��ای��ش��ى پ���ارت���ى و یه‌کێتى‬ ‫له‌که‌رکوکدا نزیکه‌ى (‪)6000‬چه‌کداریان‬ ‫هه‌یه‌ به‌اڵم ده‌بینین ئه‌م دووهێزه‌ به‌شێوه‌یه‌کى‬ ‫به‌رچاو نه‌یانتوانیوه‌ ئارامى بۆ گه‌ڕه‌ک ‌ه‬ ‫کوردنشینه‌کانیش بگه‌ڕێننه‌وه‌‪ ،‬ئه‌م ‌ه بۆ؟‬ ‫ ئه‌م ژماره‌یه‌ هه‌ندێک جار زیاده‌ڕۆیى‬‫تیادا ده‌کرێت و ژم��اره‌م��ان ئه‌وه‌ند‌ه نیه‌‪،‬‬ ‫ئێم ‌ه (ئاسایشى که‌رکوک) کۆمه‌ڵێک‬ ‫کێشه‌مان هه‌یه‌ له‌ کارکردن ک ‌ه به‌داخه‌و‌ه‬ ‫ماوه‌ى هه‌شت ساڵه‌ بۆمان چاره‌سه‌ر نه‌بوو‌ه‬ ‫وچ �ه‌ن��دی��ن الی���ه‌ن ه �ه‌ی �ه‌ ده‌ب��ن � ‌ه رێ��گ��ر ل ‌ه‬ ‫سه‌ربه‌ست کارکردنى ئاسایشی که‌رکوک‬ ‫و هه‌رجارێک بڕیارمان دابێت به‌ ته‌نها کار‬ ‫بکه‌ین کۆمه‌ڵ ‌ه گرفتێکیترمان بۆ دروست‬ ‫ده‌ک��رێ��ت ک � ‌ه ده‌ب��ێ��ت� ‌ه ه��ۆى الواز بوونى‬ ‫چاالکیه‌کانمان‪ ،‬ئاسایش الیه‌نى یه‌که‌مى‬ ‫به‌رپرسیارێتى نی ‌ه له‌ که‌رکوک و پۆلیس‬

‫به‌رپرسیارى یه‌ک ‌ه و دواتر سوپاى عێراقى‬ ‫و هه‌رچه‌نده‌ ئاسایش ل ‌ه ساڵى (‪2003‬‬ ‫) له‌ که‌رکوک بوونى هه‌یه‪ ‌،‬ب �ه‌اڵم ب ‌ه‬ ‫ه��ۆى کۆمه‌ڵێک رووداو وه‌ گفتوگۆى‬ ‫وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگ ‌ه به‌رپرسیارێتى سێیه‌مى‬ ‫وه‌رگرت ل ‌ه که‌رکوک‪ .‬واته‌ سێ ده‌زگاى‬ ‫جیاواز و سێ پێکهاته‌ى جیاواز و سێ‬ ‫ج��ۆرى بیرکردنه‌‌و‌ه ک ‌ه زۆرج���ار کێشه‌ى‬ ‫لێ دروس��ت ده‌بێت‪ ،‬ئ �ه‌وان وه‌ک الیه‌نی‬ ‫ک��وردس��ت��ان��ی س �ه‌ی��ری ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌رای �ه‌ت��ی‬ ‫ئاسایشى ک �ه‌رک��وک ده‌ک���ه‌ن و الیه‌ن ‌ه‬ ‫توندڕه‌وه‌کان زۆر جار به‌ نافه‌رمى ناومان‬ ‫ده‌به‌ن‪ ،‬هه‌رچه‌نده‌ ئێم ‌ه هیچ کات گوێمان‬ ‫له‌و لێدوانانه‌ نه‌گرتووه‌‪ ،‬به‌اڵم ره‌نگدانه‌وه‌ى‬ ‫که‌موزیادى له‌سه‌رکاره‌کانمان هه‌یه‌‪ ،‬راست ‌ه‬ ‫ئێم ‌ه ل� ‌ه کوبونه‌وه‌کانى لیژنه‌ى ئه‌منى‬ ‫پارێزگاى که‌رکوک به‌ سه‌رپه‌رشتى به‌ڕێز‬ ‫پارێزگار به‌شدارین‪ ،‬به‌اڵم زۆر به‌رنامه‌ و‬ ‫پالنى ئه‌منى هه‌ی ‌ه ته‌نها له‌الیه‌ن (پۆلیس‬ ‫و سوپا و پێشمه‌رگه‌) و ئه‌مریکیه‌کان‬ ‫به‌رێوه‌ده‌چێت و حکومه‌تى هه‌رێم نه‌یتوانیو‌ه‬ ‫کێشه‌کانى ئه‌م ده‌زگای ‌ه له‌گه‌ڵ حکومه‌تى‬ ‫ناوه‌ندى یه‌کالبکاته‌وه‌‪.‬‬ ‫چ�ه‌ت��ر‪ :‬بۆ هه‌میشه‌ الیه‌ن ‌ه عه‌ره‌به‌کان‬ ‫باس له‌وه‌ ده‌ک�ه‌ن که‌ هێزى پێشمه‌رگ ‌ه و‬ ‫ئاسایش هۆکارێکن بۆ ئه‌و نائارامییه‌ى ل ‌ه‬ ‫که‌رکوکدا هه‌یه‌؟‬ ‫ به‌شێک له‌الیه‌نی عه‌ره‌بى وا ده‌ڵێت و‬‫به‌شێکى زۆرى پێشمه‌رگ ‌ه و ئاسایش ب ‌ه‬ ‫هۆکارى سه‌قامگیرى ده‌زانن و متمانه‌یان‬ ‫ب�ه‌م دوو هێز‌ه زی��ات��ره‌‪ .‬ئ�ه‌م لێدوانانه‌ زۆر‬ ‫سه‌یرنی ‌ه الم���ان و ئ�ه‌م� ‌ه م���اوه‌ى هه‌شت‬ ‫ساڵه‌ ئ�ه‌وان ب �ه‌رده‌وام بوختانی بێ بنه‌ما‬

‫رووب����ه‌ڕوى ئێم ‌ه ده‌ک �ه‌ن �ه‌و‌ه ک�ه‌ ئێمه‌ ب ‌ه‬ ‫ک��ار‌ه نمونه‌یه‌کانى خ��ۆم��ان و چاالکی ‌ه‬ ‫به‌ هێزه‌کان ده‌مکوتیان ده‌که‌ین و ئه‌م ‌ه‬ ‫تاوانى ئێم ‌ه نی ‌ه ک ‌ه (‪ )%90‬تیرۆریستان ل ‌ه‬ ‫نه‌ته‌وه‌ى عه‌ره‌بن‪.‬‬ ‫چه‌تر‪( :‬عه‌بدولڕه‌حمان منشد) ئه‌ندامى‬ ‫ئه‌نجوومه‌نى ئاسایشى عه‌ره‌ب له‌ که‌رکوک‬ ‫ب��اس ل���ه‌و‌ه ده‌ک���ات ک����ه‌(‪ )300‬گه‌نجى‬ ‫عه‌ره‌ب له‌الیه‌ن ده‌زگا ئه‌منییه‌کانى پارتى‬ ‫و یه‌کێتى ل�ه‌ک�ه‌رک��وک ف��ڕێ��ن��دراون بۆ‬ ‫هه‌رێمى کوردستان ئه‌و‌ه تاچه‌نده‌ واقیعیه‌؟‬ ‫ ک���ه‌س���ای���ه‌ت���ی���ه‌ک���ی گ����رن����گ ن��ی � ‌ه‬‫له‌که‌رکوک به‌اڵم به‌داخه‌وه‌ راگه‌یاندنی‬ ‫ک��وردی گ �ه‌وره‌ی��ان ک��رد و لێدوانه‌کانی‬ ‫ل �ه‌س �ه‌ر دی���ار ن�ه‌م��ان��ی گه‌نجی ع��ه‌ره‌ب‬ ‫ب���ێ ب��ن �ه‌م��ای �ه‌و ل���ه‌م���ب���اره‌ی���ه‌وه‌ ل��ی��ژن�ه‌ی‬ ‫(ب��ه‌ن��دک��راوه‌ک��ان ودی���ارن���ه‌م���اوه‌ک���ان) ل ‌ه‬ ‫که‌رکوک به‌رپرسن نه‌ک ئێمه‌‪ ،‬ئه‌و‌ه ل ‌ه‬ ‫ئه‌نجامی لێکوڵینه‌وه‌کان ده‌رک��ه‌وت ک ‌ه‬ ‫ئ �ه‌وان �ه‌ی ئ���ه‌وان باسی ده‌ک���ه‌ن هه‌مویان‬ ‫تیروریستن و له‌به‌ندینخانه‌کاندان‪ ،‬ئێم ‌ه‬ ‫له‌مانگی (‪ 6‬و‪7‬ی ‪ )2011‬زیاتر له‌(‪)20‬‬ ‫ک �ه‌س ل�ه‌س�ه‌رج�ه‌م ن�ه‌ت�ه‌وه‌ک��ان رفێندراون‬ ‫ک��ه‌زۆرب��ه‌ی��ان ل �ه‌س��ن��وره‌ک��ان��ی ش��اره‌دێ��ی‬ ‫(حویج ‌ه و ره‌ش��اد و ری��از) ب��وون و له‌وێ‬ ‫پ��اره‌ له‌که‌س و کاریان وه‌رگ��ی��راوه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌داخه‌و‌ه نه‌ئیدار‌ه و نه‌ده‌زگا ئه‌منیه‌کان‬ ‫ئیجرائاتیان ب �ه‌رام��ب �ه‌ر به‌لێدوانه‌کانی‬ ‫ئ�ه‌م عه‌ره‌به‌ عه‌شایره‌ ت��ازه‌ سیاسی ‌ه نیه‌‪،‬‬ ‫نوێنه‌رانی نه‌ته‌وه‌ی ع�ه‌ره‌ب له‌پارێزگای‬ ‫که���رکوک الیه‌نی فه‌رمین بۆ گفتوگۆ‬ ‫ل ‌ه هه‌موو بابه‌ته‌کان و لێدوانی ئه‌ندامانی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی عه‌ره‌بی نرخی نیه‌‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬که‌رکوکییه‌کان باس له‌و‌ه ده‌که‌ن‬ ‫ئه‌نجامده‌رانى ک���رده‌و‌ه تیرۆریستییه‌کان‬ ‫ده‌ستگیرده‌کرێن‪ ،‬ب �ه‌اڵم پ��اش ماوه‌یه‌ک‬ ‫ئازاد ده‌کرێن ئایا کێ به‌رپرس ‌ه له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫ئه‌م کاره‌؟‬ ‫ پێموانی ‌ه به‌شێوه‌ی گشتی وابێت‪ ،‬به‌اڵم‬‫ئه‌گه‌ر ئه‌و که‌سانه‌ی ده‌ستگیر ده‌کرێن‬ ‫به‌ڵگه‌نامه‌ی پێویستی له‌سه‌ر نه‌بێت بێ‬ ‫گومان ئ��ازاد ده‌کرێت‪ ،‬الیه‌نی دادوه‌ری‬ ‫له‌که‌رکوک کۆمه‌ڵێک الوازی تیادا‬ ‫ب���ه‌دی ده‌ک��رێ��ت‪ ،‬ب���ه‌اڵم له‌کاتی بوونی‬ ‫به‌ڵگه‌ی به‌هێز ناتوانن ده‌ستگیرکراوه‌کان‬ ‫ئ������ازاد ب���ک���ه‌ن‪ ،‬ل���ه‌ س���اڵ���ی (‪)2008‬‬ ‫کۆمه‌ڵێک تیرۆریستمان ده‌ستگیرکرد‬ ‫ک ‌ه (‪ )400‬کیلۆ ماده‌ی ته‌قاندنه‌وه‌یان ل ‌ه‬ ‫ناو ئۆتومبیلێکی پیک ئاب شاردبوو‌ه و‬ ‫بۆ ته‌قینه‌و‌ه ئاماد‌ه کرابوو‪ ،‬به‌اڵم دادوه‌ر‬ ‫ه�ه‌م��وی��ان��ی ئ���ازاد ک��رد و س�ه‌ی��ر ئ�ه‌وه‌ی� ‌ه‬ ‫س�ه‌ی��اره‌ک�ه‌ و (‪ )400‬کیلۆ ( ت��ی ئین‬ ‫تی)یه‌ک ‌ه ت��ا ئێستا ل�ه‌ حجز دای���ه‌‪ ،‬ئه‌م‬ ‫حاڵه‌تانه‌ش هه‌یه‌‪.‬‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬ب���ه‌ب���ۆچ���وون���ى ره‌وش������ى ش���اری‬ ‫که‌رکوک به‌ره‌و کوێ ده‌روات؟‬ ‫ ره‌وشه‌ک ‌ه ئێستا به‌هۆی دامه‌زراندنی‬‫(مرکز مکافحه‌ اره��اب) ک ‌ه نوێنه‌ری‬ ‫سه‌رجه‌م ده‌زگاکانی تیای ‌ه و ئینشائه‌اڵ‬ ‫ل�ه‌ هه‌فته‌ی دووه‌م���ی مانگی هه‌شتی‬ ‫(‪ )2011‬ب�ه‌ ف�ه‌رم��ی ده‌ک��رێ��ت�ه‌وه‌ ره‌نگ ‌ه‬ ‫باشتربێت و له‌ یه‌که‌م هه‌نگاو بازگه‌کان‬ ‫دراو‌ه ب ‌ه هێزی ه��اوب�ه‌ش له‌ که‌رکوک‬ ‫ه��ی��وام وای��� ‌ه س �ه‌رک �ه‌وت��ووب��ن‪ .‬ئێمه‌ زۆر‬ ‫ک��ارت��م��ان ت��اق��ی ک���ردوه‌ت���ه‌وه‌ ل �ه‌ سااڵنی‬ ‫رابردوو با ئه‌مه‌ش تاقی بکه‌ینه‌وه‌‪.‬‬


‫سوکایه‌تی کردن ب ‌ه که‌رامه‌تی کورد‬ ‫خاڵییه‌که‌ی په‌رله‌مان و وتی‪ :‬ئێمه‌ وه‌ک‬ ‫حکومه‌ت و هێزی پێشمه‌رگه‌ پابه‌ندین‬ ‫به‌و ده‌رئه‌نجامه‌ی په‌رله‌مان پێی گه‌یشتوه‌‬ ‫و به‌گونجاوی ده‌زانین‪ ،‬چونکه‌ کێشه‌که‌‬ ‫ب���ه‌ره‌و روی حکومه‌تی ع��ێ��راق و ئێران‬ ‫و هه‌رێم ده‌ک��ات�ه‌وه‌ و داوای��ان لێده‌کات به‌‬ ‫ئه‌رکی خۆیان هه‌ڵسن‪.‬‬ ‫ن���اوب���راو وت���ه‌ی ئ���ه‌و ب �ه‌رپ��رس �ه‌ ئێرانیه‌ش‬ ‫ره‌ت���ده‌ک���ات���ه‌وه‌ ک �ه‌ ئ���ام���اژه‌ ب���ه‌وه‌ ده‌ک���ات‬ ‫پێشمه‌رگه‌ هاوکاری ئێرانه‌ له‌ هێرشه‌کاندا‬ ‫و جه‌ختیکرده‌وه‌ که‌‪« :‬ئێران درۆ ده‌کات و‬ ‫ده‌یه‌وێت دوبه‌ره‌کی بنێته‌وه‌‪ ،‬هه‌رگیز هێزی‬ ‫پێشمه‌رگه‌ ب �ه‌ش��داری ن��اک��ات ل �ه‌ هێرش‬ ‫بۆ سه‌ر پ��ژاک و هه‌ڵوێستی حکومه‌تی‬ ‫هه‌رێمیش له‌وباره‌یه‌وه‌ رون�ه‌ و الیه‌نگیری‬ ‫که‌س ناکه‌ین ئه‌و کێشه‌یه‌ش به‌ کێشه‌ی‬ ‫سیاسی ده‌زانین و ده‌بێت به‌ شێوه‌ی ئاشتیانه‌‬ ‫چاره‌سه‌ر بکرێت»‪.‬‬ ‫ک��ام �ه‌ران ب���ه‌رواری ئه‌ندامی کۆنگره‌ی‬

‫نه‌ته‌وه‌یی کوردستان (‪ )KNK‬ئاماژه‌ بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ ده‌کات ئامانجی سه‌ره‌کی ئێران ئه‌وه‌یه‌‬ ‫ک��ورد مافه‌ نه‌ته‌وایه‌تییه‌کانی به‌ده‌ست‬ ‫نه‌هێنێت و وتی‪ :‬ئێران ده‌یه‌وێت کورد بێ‬ ‫ئیراده‌ و الواز بێت و وه‌ک میله‌تانی تری‬ ‫رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست داوای هیچ مافێک‬ ‫نه‌کات و هیچ پرۆژه‌یه‌کی نه‌ته‌وه‌یی نه‌بێت‬ ‫ه�ه‌ر ده‌سکه‌وتێکیش ب�ه‌ده‌س��ت بهێنێت به‌‬ ‫ه��اوک��اری ده‌وڵ �ه‌ت��ان��ی ت��ر ل �ه‌ن��اوی ب �ه‌رن‬ ‫و هه‌میشه‌ وی��س��ت��وی�ه‌ت��ی ک���ورد ل �ه‌ ژێ��ر‬ ‫چوارچێوه‌ی سیاسه‌تی خۆیدا کار بکات‪.‬‬ ‫ک��ۆم��ارى ئیسالمى ئ��ێ��ران ل �ه‌ م��اڵ��پ�ه‌ڕى‬ ‫فه‌رمى سوپاى پاسداراندا هه‌فته‌ى رابردوو‬ ‫ه�ه‌واڵ��ێ��ک��ى ب�ڵاو ک����رده‌وه‌ و ئ��ام��اژه‌ى بۆ‬ ‫ئ���ه‌وه‌ ک����ردوه‌ ئ �ه‌گ �ه‌ر ت��ورک��ی��ا ه��اوک��ارى‬ ‫ئ�ه‌م��ری��ک��ا ب��ک��ات ب��ۆ ه��ێ��رش��ک��ردن�ه‌ س�ه‌ر‬ ‫سوریا ئ �ه‌وا ئه‌وانیش هێرش ده‌که‌نه‌ سه‌ر‬ ‫تورکیا و هه‌رێمى کوردستان و ده‌یکه‌ن‬ ‫به‌ ئه‌فغانستان و کۆمپانیا و شوێنه‌کانی‬

‫ئه‌مریکا و تورکیا له‌ هه‌رێمى کوردستان که‌ ئێران ده‌یه‌وێت قه‌ندیل وه‌ک هه‌رێمێکى برى پارتى ژیانى ئازادى کوردستان جێگیر‬ ‫ده‌کرێته‌ ئامانج و هه‌روه‌ها له‌ هه‌واڵه‌که‌دا ب �ه‌رگ��رى ل �ه‌ رۆژه���ه‌اڵت���ى ن��اوه‌ڕاس��ت��دا له‌ ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌و ئه‌ندامه‌ی (‪ )KNK‬پێشیوایه‌ ئێران به‌‬ ‫جه‌خت له‌وشکراوه‌ته‌وه‌ که‌ سوپاى پاسداران به‌رامبه‌ر ئه‌مریکادا به‌کار بهێنێت‪.‬‬ ‫قه‌ندیلى به‌ ناوچه‌یه‌کى ستراتیژى نرخاندوه‌ هه‌روه‌ها موراد قه‌ریالن‪ ،‬سه‌رۆکى کۆنسه‌ى هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ تورکیا و هه‌ندێک‬ ‫ده‌ش��ی�ه‌وێ��ت داگ��ی��رى ب��ک��ات‪ ،‬ب���ه‌اڵم دواى ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌رى ک��ۆم��ا جڤاکێن کوردستان الی �ه‌ن��ی ع��ێ��راق��ی و جیهانی ده‌ی��ان �ه‌وێ��ت‬ ‫هێرشه‌کان بۆ باشور چڕ بکه‌نه‌وه‌ و وتی‬ ‫«ئێران ده‌یه‌وێت په‌یامێک بداته‌ باشور که‌‬ ‫ئه‌و ده‌ستکه‌وتانه‌ کاتین و بۆ ماوه‌یه‌کی‬ ‫درێژ نامێنێته‌وه‌«‪.‬‬ ‫کامه‌ران به‌رواری‪ ،‬ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌کات‬ ‫که‌ قه‌ندیل بۆ ک��ورد گرنگه‌ و جه‌ختى‬ ‫ل �ه‌م �ه‌ک��رده‌وه‌‪« :‬ئ��ێ��ران قه‌ندیلی ک��ردوه‌ت�ه‌‬ ‫ئامانج‪ ،‬چونکه‌ گه‌ره‌نتی سه‌رکه‌وتنی‬ ‫کورد له‌ قه‌ندیلدایه‌ و ده‌یه‌وێت په‌یوه‌ندی‬ ‫ن��ێ��وان الی �ه‌ن �ه‌ ک��وردی��ی�ه‌ک��ان تێک ب��دات‬ ‫و ک��ورد به‌ ده‌ستی ک��ورد له‌ناو به‌رێت‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش زیاتر له‌ رێکه‌وتنێکی ستراتیژی‬ ‫که‌مێک هه‌واڵه‌که‌یان له‌ ماڵپه‌ڕه‌که‌دا رایگه‌یاند که‌ ئه‌وان له‌ سنورى رۆژهه‌اڵتى ده‌چێت له‌ نێوان تورکیا و ئێران»‪.‬‬ ‫هه‌ڵگرت‪ ،‬چاودێرانى سیاسیش رایده‌گه‌یه‌نن کوردستان هێزه‌کانى پاراستنى گ �ه‌ل له‌ ن��اوب��راو‪ ،‬باسی ل�ه‌ گرنگی و پێویستی‬

‫جه‌بار یاوه‌ر‪ :‬ئێران درۆ ده‌کات و ده‌یه‌وێت‬ ‫دوب���ه‌ره‌ک���ی ب��ن��ێ��ت�ه‌وه‌‪ ،‬ه �ه‌رگ��ی��ز هێزی‬ ‫پێشمه‌رگ‌ه به‌شداری ناکات ل‌ه هێرش بۆ‬ ‫سه‌ر پژاک‬

‫کوردستانی‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/24‬‬ ‫‪- 2011/8/15‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪7‬‬

‫به‌ستنی کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی کرد و وتی‪:‬‬ ‫ئامانجی سه‌ره‌کی کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ هێز و الیه‌نه‌ سیاسیه‌کانی کورد‬ ‫کۆبکاته‌وه‌ هه‌تا ک��ورد یه‌ک به‌رنامه‌ و‬ ‫سیاسه‌تیان هه‌بێت و نوێنه‌ریان هه‌بێت له‌‬ ‫نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتوه‌کان و له‌ شوێنیتر‪.‬‬ ‫ک���ام���ه‌ران‪ ،‬ل �ه‌ ل��ێ��دوان �ه‌ک �ه‌ی��دا ئ��ام��اژه‌ی‬ ‫ب�ه‌و خ��ااڵن�ه‌دا که‌ له‌ کۆنگره‌ى نه‌ته‌وه‌یى‬ ‫ک��وردس��ت��ان��دا وه‌ک هێڵی س���ور دی���اری‬ ‫ده‌ک��رێ��ن و رای��گ �ه‌ی��ان��د‪ :‬ل �ه‌ کۆنفرانسی‬ ‫نه‌ته‌وه‌ییدا چه‌ند بابه‌تێک ده‌بنه‌ هێڵی سور‪،‬‬ ‫له‌وانه‌ کوشتنی کورد به‌ ده‌ستی کورد و‬ ‫ده‌ستبه‌ردان له‌ هه‌ر پارچه‌یه‌کی کوردستان‬ ‫یان هاوکاریکردنی نه‌یارانی کورد»‪.‬‬

‫ـــود سه‌نگاوی‪ ،‬الیه‌نی دادپه‌روه‌رانه‌ی زۆر تێدا که‌مه‌‬ ‫چه‌تر‪ /‬وته‌کانی ئه‌م دواییه‌ی نێچیرڤان بارزانی‬ ‫و مه‌حمود سه‌نگاوی سه‌باره‌ت ب‌ه پژاک چۆن‬ ‫هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟ ل‌ه الیه‌که‌و‌ه ده‌ڵێن هێرش و‬ ‫سنوربه‌زاندن هه‌ی‌ه و ل‌ه الیه‌کی تره‌و‌ه ده‌ڵێن‬ ‫هه‌ڵسوکه‌وتی پژاک ل‌ه به‌رژه‌وه‌ندی گه‌لی‬ ‫کورددا نیه‌؟‬ ‫ ب �‌ه ب��ۆچ��وون��ی م��ن ئ���ه‌و ش��ێ��و‌ه لێدوانان ‌ه‬‫رۆژانه‌ن‪ ،‬زۆر پاڵ ناده‌ن‌ه زهنیه‌ت و ستراتیژی‬ ‫سیاسیه‌وه‌‪ .‬وات‌ه به‌پێی رۆژ ده‌گۆڕێت‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫زۆریش گرنگ نیه‌‪ .‬ده‌توانین بڵێین الیه‌نی‬ ‫دادپ���ه‌روه‌ران���ه‌ی زۆر تێدا که‌مه‌‪ .‬با باسی‬ ‫ئه‌مه‌ش بکرێت ک‌ه ساڵێک‌ه پژاک چاالکی‬ ‫سه‌ربازی وه‌ستاندوو‌ه و چه‌ند جار لێدوانی‬ ‫بۆ چ��اره‌س �ه‌ری ئاشتیان‌ه و دیموکراتیکی‬ ‫کێشه‌ی کورد داو‌ه و پرۆژه‌ی پێشکه‌ش ب ‌ه‬ ‫رای گشتی کردووه‌‪ ،‬بۆی‌ه با الیه‌نی هێرشکار‬ ‫و توندوتیژخواز ئاشکرا بێت‪ .‬ئه‌م‌ه ناڕه‌وای ‌ه‬ ‫ک‌ه پ��ژاک ب‌ه ده‌ستپێشخه‌ری ئ �ه‌م گرژی ‌ه‬ ‫ده‌زانن‪ .‬ل‌ه الیه‌کی تره‌و‌ه راست‌ه ک‌ه کوردستان‬ ‫چوار پارچه‌ی‌ه و هه‌ر به‌شێک ل‌ه زۆر رووه‌و‌ه‬ ‫به‌تایبه‌ت سیاسیه‌وه‌‪ ،‬خاوه‌ن تایبه‌تمه‌ندیه‌کی‬ ‫ج���ی���اوازه‌‪ ،‬ب���ه‌اڵم پ��رس��ی ک����ورد‪ ،‬پرسێکی‬ ‫نه‌ته‌وه‌ییه‌‪ .‬ته‌نانه‌ت ئێم‌ه ئ �ه‌وه‌ش ده‌زانین و‬ ‫وات��ای ده‌ده‌ی��ن کێ و تا چ سنورێک و تا‬ ‫چ شوێنێک ده‌توانێ قس‌ه بکات‪ ،‬هه‌ڵوێستی‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬به‌اڵم هه‌ندێک هه‌ڵوێستیش هه‌ی‌ه ک ‌ه‬ ‫سنوری ویژدانی و ره‌وشتی تێده‌په‌ڕێنێت‪ .‬با‬ ‫سه‌ردانی رای گشتی گه‌لی کورد بکه‌ن‪.‬‬ ‫ئێم‌ه ه�ه‌ر یه‌که‌مان هێزێکی سیاسین ک ‌ه‬ ‫نوێنه‌رایه‌تی ئه‌م گه‌ل‌ه ده‌که‌ین‪ .‬ئه‌و لێدوان ‌ه‬ ‫ن��اڕه‌وای��ان�‌ه هاوته‌ریبی بۆچوونی نه‌ته‌وه‌یی‬ ‫کورد نین‪ .‬ئه‌م‌ه جێگه‌ی لێپرسینه‌وه‌یه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫پژاک ده‌ستپێشخه‌ری شه‌ڕ بوایه‌‪ ،‬شه‌رمی‬ ‫له‌و‌ه نه‌ده‌کرد و رایده‌گه‌یاند‪.‬‬ ‫چ�ه‌ت��ر‪ /‬م���وراد ق �ه‌ره‌ی�ڵان رایگه‌یاند ئه‌گه‌ر‬ ‫پ��ێ��وی��س��ت ب��ێ��ت ئ����ه‌وان ده‌ت���وان���ن ه��ێ��زه‌ک��ان��ی‬

‫رۆژهه‌اڵتی کوردستان ل‌ه سه‌ر سنوری ئێران‬ ‫بکشێننه‌و‌ه و هێزه‌کانی پاراستنی گه‌ل ل ‌ه‬ ‫شوێنی ئ �ه‌وان جێگیر بکه‌ن‪ ،‬وێ��ڕای ئه‌م ‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر هێرشه‌کانی ئێران ب �ه‌رده‌وام بێت ئێو‌ه‬ ‫چۆن به‌ره‌نگاری ده‌بنه‌وه‌؟‬ ‫ ئه‌م‌ه لێدوانی دوایی که‌جه‌که‌ی‌ه سه‌باره‌ت ب ‌ه‬‫ئاڵۆزیه‌کانی دوایی ک‌ه له‌گه‌ڵ هێرشه‌کانی‬ ‫ئێران ده���ستی پێکرد‪ .‬ل‌ه ناوه‌رۆکی ئه‌م لێدوان ‌ه‬ ‫ک‌ه ل‌ه هه‌مانکاتدا پێشنیاریشه‌‪ ،‬هه‌وڵدانێکی‬ ‫ئاشتیخوازانه‌یه‌‪ ،‬هه‌وڵدانێک‌ه بۆ که‌مکردنه‌و‌ه‬ ‫و کۆتایی‪-‬هێنان ب�‌ه ئ��اڵ��ۆزی�ه‌ک��ان له‌گه‌ڵ‬ ‫ره‌چ��اوک��ردن��ی کۆمه‌ڵێک هه‌ستیاری ل ‌ه‬ ‫نێو هاوکێشه‌کانی ه�ه‌رێ��م و رۆژه �ه‌اڵت��ی‬ ‫ناوه‌ڕاستدا؛ پێداگریکردن‌ه ل‌ه سه‌ر چاره‌سه‌ری‬ ‫ئاشتیان‌ه و دیموکراتیانه‌ی کێشه‌ی کورد‬ ‫ل�‌ه رۆژه �ه‌اڵت��ی ک��وردس��ت��ان‪ .‬پێمانوای‌ه ک ‌ه‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندی پژاک و کۆماری ئیسالمی و‬ ‫حکومه‌تی هه‌رێم و ب‌ه گشتی گه‌لی کوردی‬ ‫تێدایه‌‪ .‬چونک‌ه کورد خوازیاری به‌رده‌وامی‬ ‫شه‌ڕ و توندوتیژی نیه‌‪ .‬بانگه‌وازی کورد له‌‬ ‫هه‌موو به‌شه‌کانی کوردستان‪ ،‬بانگه‌وازیه‌کی‬ ‫ئاشتیان‌ه و دیموکراتیکن ب��ۆ چ��اره‌س�ه‌ری‬ ‫کێشه‌ی کورد‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ /‬ئه‌و چاالکیانه‌ى ل‌ه باشورى کوردستان‬ ‫به‌ڕێوه‌چوو چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟‬ ‫ ئه‌وه‌ى له‌م ماوه‌یه‌دا ل‌ه (‪)16‬ى مانگى حه‌وته‌و‌ه‬‫رووی��داو‌ه ل‌ه باشورى کوردستان سه‌باره‌ت به‌و‬ ‫له‌شکرکێشیه‌ى ئێران‪ ،‬ل‌ه یه‌ک دێڕدا پێویست ‌ه‬ ‫بڵێین هه‌ڵوێستێکى زۆر نیشتمانپه‌روه‌رانه‌‪،‬‬ ‫دڵسۆزان‌ه و شیاوى رێزلێگرتن بوو ته‌نانه‌ت ل ‌ه‬ ‫به‌رامبه‌ر سیستمى داگیرکارى ئێران ئه‌گه‌ر‬ ‫بڵێین به‌مشێو‌ه فراوان‌ه جارى یه‌که‌م‌ه ل‌ه باشورى‬ ‫کوردستاندا کاردانه‌وه‌ى نه‌ته‌وه‌یى به‌مشێوه‌ی ‌ه‬ ‫دروس��ت ده‌بێت‪ ،‬له‌وانه‌ی‌ه هه‌ڵ‌ه نه‌بێت‪ .‬ئه‌و‌ه‬ ‫به‌و واتای‌ه نیی‌ه ک‌ه ل‌ه رابردوودا نه‌بووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫کاردانه‌وه‌ى جه‌ماوه‌رى ئه‌مجاره‌ى سه‌رجه‌م چین‬

‫و توێژه‌کان ل‌ه باشورى کوردستاندا زۆر جێى‬ ‫رێز بوو‪ ،‬پێویست‌ه راوه‌سته‌ى له‌سه‌ر بکرێت‪.‬‬ ‫دیار‌ه ئه‌گه‌ر کۆى شته‌ک‌ه بگرین‌ه ده‌ست ل ‌ه‬ ‫باشورى کوردستاندا سێ شێو‌ه هه‌ڵوێست هه‌یه‌‪،‬‬ ‫هه‌ڵوێستێکیان هه‌ڵوێستێکى راى گشتى‪ ،‬واتا‬ ‫کۆمه‌ڵگاى کوردى ب‌ه سه‌رجه‌م داموده‌زگا و‬ ‫دامه‌زراو‌ه و میدیاکانیه‌و‌ه ک‌ه وه‌ک باسم کرد‬ ‫به‌ڕاستى شیاوى رێزن‪ ،‬ئه‌م‌ه ل‌ه الپه‌ڕه‌کانى‬ ‫میژووى تێکۆشانى گه‌لى کوردا ئه‌نووسرێته‌و‌ه‬ ‫ل‌ه مێژوى تێکۆشانى گه‌لى کورددا شوێنێکى‬ ‫زۆر تایبه‌تى ده‌بێت‪ .‬دوو شێو‌ه هه‌ڵوێستى تریش‬ ‫ده‌بینرێت هه‌ڵوێستێکیان هه‌ڵوێستى ده‌سه‌اڵت و‬ ‫حکومه‌ته‌‪ ،‬وه‌ک باسم کرد ل‌ه سه‌ره‌تاو‌ه تاکو‬ ‫ئێستا گۆڕانکارى به‌سه‌ردا هاتوو‌ه و به‌ره‌و‬ ‫الیه‌نى ئه‌رێنى ده‌ڕوا ئه‌مه‌شیان ده‌بێ ببینرێ‪،‬‬ ‫به‌اڵم ل‌ه سه‌ره‌تاو‌ه که‌موکوڕى زۆرى تێدا بوو‬ ‫هه‌ندێک خۆیان لێ الدا هه‌تا ماوه‌یه‌ک‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌و دوو فاکته‌ره‌ى یه‌که‌م ب‌ه به‌رخۆدانى‬ ‫گ�ه‌ری�لا س �ه‌رک �ه‌وت دووه‌م��ی��ش ک��اردان �ه‌وه‌ى‬ ‫گ �ه‌ل ب���وو‌ه ه��ۆى ئ���ه‌وه‌ى ک�‌ه ل�‌ه هه‌ڵوێستى‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێم و ده‌سه‌اڵتیشدا کۆمه‌ڵێک‬ ‫گۆڕانکارى دروست ببێت ب‌ه الیه‌نى ئه‌رێنیدا‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئێستاش ناته‌واوه‌‪ ،‬چونک‌ه لێکدانه‌وه‌ى‬ ‫وه‌ک بینینى ئ �ه‌و ش���ه‌ڕ‌ه وه‌ک شه‌ڕێکى‬ ‫هه‌مه‌الیه‌ن‌ه دژى ده‌ستکه‌وته‌کانى گه‌لى کورد‬ ‫وا نییه‌‪ ،‬وه‌کوو ئه‌نجامه‌کانى ئه‌م شه‌ڕ‌ه وه‌ک‬ ‫تۆپباران و کۆمه‌ڵێک شتیتر زیاتر که‌وتۆت ‌ه‬ ‫رۆژه‌ڤه‌وه‌‪ .‬له‌م هه‌ڵوێست‌ه تێده‌گه‌ین‪ ،‬به‌اڵم لێشى‬ ‫رازى نین که‌مه‌‪ ،‬چونک‌ه له‌ده‌ست حکومه‌ت‬ ‫و ده‌سه‌اڵتى باشورى کوردستاندا ده‌رف �ه‌ت و‬ ‫ئیمکانى دیپلۆماسى سیاسى و په‌یوه‌ندییه‌کان‬ ‫هه‌تا ئابوورى زۆر زۆرن ک‌ه بتوانن بۆ ئه‌و‬ ‫زه‌خته‌ى ک‌ه ب‌ه گشتى ل‌ه گه‌لى کورد ده‌کرێ‬ ‫به‌کارى بێنن‪ ،‬به‌اڵم به‌داخه‌و‌ه ئه‌و‌ه الواز‌ه و تێر ده‌قی ئه‌م چاوپێکه‌وتنه‌و چه‌ند پرسیارێکی‬ ‫ناکات‪ .‬هیوادارین ل‌ه داه��ات��وودا ئه‌م‌ه پێش دی��ک �‌ه ده‌ت��وان��ی��ت ل �ه‌م��اڵ��پ �ه‌ڕی( ‪www.‬‬ ‫بکه‌وێت کۆمه‌ڵێک هه‌ڵوێست و کاردانه‌وه‌ ‪ )chatrpress.com‬بخوێنیته‌وه‌‬

‫هـــه‌واڵــی کوردستانی‬ ‫پارێزه‌رانی دیجل ‌ه سه‌ردانی دادگاى ئه‌وروپایان ده‌که‌ن ‬

‫ئاشکرا بوونی گۆڕێکی به‌کۆمه‌ڵ ‬

‫و وت��ارى جیاواز جیاواز هه‌ن‪ .‬جارى وا هه‌یه‌‬ ‫هه‌ندێک حزب یان هه‌ندێک تاک‌ه که‌س و‬ ‫گروپ ده‌یڵێن‪ .‬ئه‌مه‌شیان ب‌ه کورتى ده‌توانین‬ ‫وا پێناسه‌ى بکه‌ین هه‌وڵى تێکدانى ناوه‌رۆکى‬ ‫ئ�ه‌و هێرشان‌ه و به‌رخۆدانى نه‌ته‌وه‌یى گه‌لى‬ ‫ک��ورد ل‌ه ئ��ارادای �ه‌‪ ،‬ه�ه‌رج��اره‌و ب‌ه شێوازێک‬ ‫هه‌ر جاره‌و ناوێکى هه‌ی‌ه هه‌ر جاره‌و ب‌ه شێوه‌ى‬ ‫م�ه‌گ��ازی��ن شتێک ده‌ڵ��ێ��ن‪ .‬ه�ه‌وڵ��دان�ه‌ک�‌ه له‌‬ ‫راستیدا ئه‌مه‌ی‌ه تا ل‌ه ئاستى ئه‌و به‌رخۆدانه‌‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی‌ه ل‌ه ناوه‌رۆکى که‌م بکرێته‌وه‌‪ ،‬کاڵ‬ ‫بکرێته‌وه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت چه‌واش‌ه بکرێت‪ .‬جارى وا‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬که‌سایه‌تى و الیه‌ن و گروپ لێدوانى‬ ‫جۆر ب‌ه جۆر ده‌ده‌ن‪ ،‬ئه‌وان‌ه زۆر گرنگ نین‪.‬‬ ‫له‌وانه‌ی‌ه شیاوى واڵمدانه‌وه‌ش نه‌بن‪ ،‬چونک‌ه له‌‬ ‫کۆى ره‌وشه‌که‌دا هێرشێک‌ه له‌سه‌ر کورد‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫وشیارى و هه‌ڵوێستێکى نه‌ته‌وه‌یی الى گه‌لى‬ ‫ک��ورد هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌م‌ه ئاراسته‌ى خۆى گرتو‌ه و‬ ‫گه‌لى کورد له‌م روو‌ه هۆشیاران‌ه هه‌ڵسوکه‌وتى‬ ‫ک����ردوو‌ه ج��ێ��ى رێ����زه‌‪ ،‬ب��ۆی �‌ه زۆر دواى ئ�ه‌و‬ ‫کاردانه‌و‌ه مه‌گازینانه‌ى ک‌ه هه‌ندێک که‌س‬ ‫و الیه‌ن ده‌یکه‌ن نه‌که‌وین خۆى لێ بپارێزین‬ ‫ش��ی��اوى واڵم���دان���ه‌وه‌ش نین ب�ه‌راس��ت��ى‪ ،‬ده‌ب��ێ‬ ‫ئه‌وه‌ش بزانین ئه‌م هه‌ڵوێست‌ه نه‌ته‌وه‌یی‌ه ته‌نها‬ ‫ل‌ه باشورى کوردستانه‌دا نه‌ماوه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌ڵکو‬ ‫س �ه‌رج �ه‌م پ��ارچ�ه‌ک��ان��ى ک��وردس��ت��ان ته‌نانه‌ت‬ ‫ده‌ره‌وه‌ى واڵت هه‌موو شوێنێکى گرتۆته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌رده‌وامیشه‌‪ ،‬چونک‌ه راى گشتى گه‌لى کورد‬ ‫ئه‌م‌ه ده‌زانێت ک‌ه ئه‌م له‌شکرکێشی‌ه هێشتا‬ ‫کۆتایى نه‌هاتووه‌‪ .‬یه‌کگرتن و هاوهه‌ڵوێستى‬ ‫و هاوخه‌مى و له‌هه‌مانکاتدا کار و چاالکى‬ ‫هاوبه‌شى نه‌ته‌وه‌یی‌ه ک‌ه ده‌توانێ کۆتایى به‌و‬ ‫هێرشان‌ه بێنێت‪.‬‬

‫(‪ )HPG‬هه‌ڕه‌شه‌ی توند ده‌کات بۆ ئازادی ئۆجه‌الن‬ ‫ئاماده‌کار‬ ‫باران‬

‫پااڵوتنی خه‌تیب دیجله‌ ب��ۆ په‌رله‌مانتارێتی‬ ‫س �ه‌ره‌ت��ا ل�ه‌ الی �ه‌ن ده‌س��ت �ه‌ی ب��ااڵی ه�ه‌ڵ��ب��ژاردن�ه‌وه‌‬ ‫ئ���ه‌رێ ک���را‪ ،‬ب���ه‌اڵم دوای ه �ه‌ڵ��ب��ژاردن��ی‪ ،‬مافی‬ ‫پ�ه‌رل�ه‌م��ان��ت�ه‌رێ��ت��ی��ی ل��ێ زه‌وت ک���را‪ .‬ه�ه‌رچ�ه‌ن��د‬ ‫پ��ارێ��زه‌ران��ی دی��ج��ل�ه‌ ل �ه‌ ج��ێ��ی م��ووه‌ک��ی��ل�ه‌ک�ه‌ی��ان‪،‬‬ ‫به‌ڵگه‌نامه‌ی په‌رله‌مانتارێتی دیجله‌یان وه‌رگرت‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم دوای زه‌وتکردنی مافی په‌رله‌مانته‌رێتیی‬ ‫دیجله‌‪ ،‬ده‌سه‌اڵتی پارتى دادوگه‌شه‌ پێدان پاڵێوراوی‬ ‫خۆی له‌ شوێنی ئه‌و دانا‪ .‬له‌ڤه‌نت کانات‪ ،‬پارێزه‌ری‬ ‫دیجله‌ سه‌ردانی دادگای مافی مرۆڤی ئه‌وروپای‬ ‫کرد‪ .‬کانات‪ ،‬ئاماژه‌یکرد که‌ هه‌رچه‌نده‌ سه‌ردانی‬ ‫دیجله‌ بۆ خۆپااڵوتن بۆ هه‌ڵبژاردنی (‪)12‬ی ئه‌یلول‬ ‫په‌سه‌ندکرا و وه‌کو په‌رله‌مانتار هه‌ڵبژێردرا‪ ،‬به‌اڵم به‌‬ ‫به‌هانه‌ی مه‌حکومیه‌ت‪ ،‬مافی په‌رله‌مانتارێتی ئه‌و‬ ‫له‌الیه‌ن ده‌سته‌ی بااڵی هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ به‌تاڵ کرایه‌وه‌‪.‬‬ ‫پارێزه‌ره‌که‌ له‌ سه‌ردانی خۆیدا بۆ دادگای مافی‬ ‫مرۆڤ وتى‪ :‬دادگا بێ گوێگرتن بۆ پاراستن و‬ ‫نرخاندنه‌کانی ئێمه‌‪ ،‬ئه‌و بڕیاره‌ی داوه‌‪.‬‬

‫گۆڕێکى ب�ه‌ک��ۆم�ه‌ڵ ل�ه‌ ب��اک��ورى کوردستان‬ ‫دۆزاری��ه‌وه‌ که‌ ته‌رمی (‪)24‬گ�ه‌ری�لای په‌که‌که‌ى‬ ‫تێدایه‌ ک�ه‌ ل�ه‌ ئه‌نجامی ئۆپه‌راسیۆنی سوپاى‬ ‫تورکیا دا‪ ،‬رۆژی (‪)11‬ی گواڵنی ساڵی(‪)1997‬‬ ‫ل �ه‌ ن��زی��ک ن��اوچ �ه‌ی چه‌میش گ �ه‌زه‌ک��ی دێرسم‬ ‫ژیانیان له‌ده‌ستداوه‌‪ .‬دوای بڕیاری سه‌ردۆزگه‌ری‬ ‫ل �ه‌ م�ه‌ل�ه‌ت��ی‪ ،‬ل �ه‌ شوێنی گ���ۆڕه‌ به‌کۆمه‌ڵه‌کان‬ ‫لێکۆڵینه‌وه‌ ده‌ستیپێکرد‪ .‬رۆژى هه‌ینى‪ ،‬شاندێک‬ ‫که‌ له‌ پسپۆڕانی سه‌ردۆزگه‌ری مه‌له‌تی‪ ،‬پزیشکی‬ ‫دادوه‌ری و بنه‌ماڵه‌ی گه‌ریالکانی په‌که‌که‌ و‬ ‫نوێنه‌رانی ڕێکخراوه‌کانی کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی‬ ‫پێکهاتبوون‪ ،‬چوونه‌ شوێنی گۆڕه‌ به‌کۆمه‌ڵه‌که‌‪.‬‬ ‫به‌هۆی ئ �ه‌وه‌ی پۆلیس ئاسته‌نگیان بۆ چوونی‬ ‫بنه‌ماڵه‌کان و هه‌ندێک له‌ پارێزه‌ران دروستکرد‪ ،‬له‌‬ ‫سه‌ره‌تادا ئاڵۆزی رویدا و بنه‌ماله‌کان به‌ وتنه‌وه‌ی‬ ‫دروش��م ناڕه‌زاییان نیشاندا‪ .‬بنه‌ماڵه‌کان هه‌روه‌ها‬ ‫ناڕه‌زاییان له‌ دژی په‌رله‌مه‌نتاری جه‌هه‌په‌ی ده‌رسیم‬ ‫(حوسه‌ین ئایگون) ده‌رب��ڕی که‌ ده‌یویست بچێته‌‬ ‫سه‌ر گۆڕه‌ به‌کۆمه‌ڵه‌کان‪.‬‬

‫(‪ )HPG‬له‌ به‌یاننامه‌یه‌کیدا به‌بۆنه‌ی‬ ‫ساڵیادی ده‌سپێکردنی تێکۆشانی‬ ‫چه‌کداریان هه‌ڕه‌شه‌ ده‌کات و ده‌ڵێت‬ ‫“هه‌تا ڕێگه‌ی ژیانێکی ئازاد له‌ به‌رده‌م‬ ‫ڕێبه‌ر ئاپۆدا ده‌کرێته‌وه‌‪ ،‬به‌ شه‌ڕی‬ ‫شۆڕشگێڕانه‌ی گه‌ل وه‌اڵم ده‌ده‌ینه‌وه‪.‬‬ ‫هێزه‌کانی پاراستنی گه‌ل (‪ )HPG‬ب‌ه بۆنه‌ی‬ ‫هاتنی ساڵیادی ده‌سپێکردنی خه‌باتی چه‌کداریان‬ ‫لێدوانێکی ن��وس��راوی��دا ل �ه‌(‪)27‬ه‌م��ی��ن س��اڵ��ڕۆژی‬ ‫(‪)15‬ی ئاب‪ ،‬ک‌ه به‌“یه‌که‌مین گولل‌ه ل‌ه دژی‬ ‫داگیرکاری” ناوى ده‌به‌ن‪ ،‬ئه‌و هێز‌ه ل‌ه به‌یانه‌که‌یاندا‬ ‫ک‌ه کۆپیه‌کی ده‌ست (چه‌تر) که‌وتوو‌ه ئه‌و رۆژ‌ه به‌‬ ‫“جه‌ژنی ژیانه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی” ناو ده‌به‌ن و پیرۆزی‬ ‫ده‌ک���ه‌ن ل �‌ه رێ��ب �ه‌ری کۆماجڤاکێن ک��وردس��ت��ان‬ ‫(عه‌بدوڵاڵ ئۆجه‌الن)‪.‬‬ ‫‪ HPG‬ل‌ه به‌یاننامه‌که‌دا ده‌ڵێت “ده‌نگی یه‌که‌مین‬ ‫گولل‌ه ک‌ه ل‌ه بۆتان ته‌قێنرا‪ ،‬ئێستا ل‌ه ده‌ری��ای‬ ‫ڕه‌شه‌و‌ه تا ئامانۆس ل‌ه سه‌رحه‌ده‌و‌ه تا شاهۆ‪ ،‬ل‌ه هه‌ر‬ ‫چوارالی کوردستان بڵند ده‌بێ” ئه‌و راگه‌یه‌ندراوه‌دا‬ ‫باس له‌و‌ه ده‌کات ک‌ه هێزه‌که‌یان “دژ ب‌ه سیسته‌می‬ ‫ده‌وڵ���ه‌ت���گ���ه‌رای ه�����ه‌زاران س��اڵ �‌ه و داگ��ی��رک��اری‬ ‫هات‌ه ئ���اراوه‌‪ ،‬ئێستا بۆت‌ه چقڵی چ��اوی هه‌موو‬ ‫کۆنه‌په‌رستانی جیهان‪ .‬بۆی‌ه ئیدی چیاکانی‬ ‫کوردستان‪ ،‬بوون‌ه قه‌اڵکانی دژ ب‌ه کۆلۆنیالیزم”‪.‬‬

‫ئ�ه‌و راگه‌یه‌یه‌ندراو‌ه ره‌وش��ی ئه‌مڕۆ رونده‌کاته‌و‌ه‬ ‫و ده‌ڵێت “ل�‌ه ب�ه‌ر پێداگریی ئاکه‌پ‌ه ل‌ه ش �ه‌ڕدا‪،‬‬ ‫ب �‌ه پشتیوانی ئ�ه‌م��ری��ک��ا‪ ،‬ئ��ێ��ران‪ ،‬ع��ێ��راق و به‌‬ ‫به‌شداریی هه‌ندێ له‌هێزانی به‌رژه‌وه‌ندی پارێز‪ ،‬به‌‬ ‫ڕێککه‌وتنێک‪ ،‬پێڤاژۆیه‌کی نوێ بۆ له‌ناوبردنی‬ ‫ته‌ڤگه‌ری ئ��ازادی��ی گه‌لی ک���ورد‪ ،‬ک�‌ه دوه‌مین‬ ‫ئه‌رته‌شی ن��ات��ۆی تێکشکاندووه‌‪ ،‬ده‌ستیپێکرد‪.‬‬ ‫ته‌ڤگه‌ری ئێم‌ه نه‌ک ته‌ڤگه‌رێکی گه‌ریالیه‌تی‬ ‫ئاسایی‪ ،‬به‌ڵکو ته‌ڤگه‌رێکی گ�ه‌ل‪ ،‬جه‌ماوه‌ری‪،‬‬ ‫رێکخستنی‌ه و ب‌ه هێزی چاالکی خۆی‪ ،‬گه‌یشتۆته‌‬ ‫ئاستێک ک‌ه کاریگه‌ری ل‌ه سه‌ر هه‌رێم و جیهان‬ ‫بکات”‪.‬‬ ‫ل‌ه نوسراوه‌که‌دا هێزی پاراستنی گه‌ل ک‌ه ب‌ه باڵی‬ ‫سه‌ربازی په‌که‌ک‌ه ناسراو‌ه رایده‌گه‌یه‌نێت ته‌ڤگه‌ری‬ ‫گه‌ریالمان “ده‌ت��وان��ێ هه‌موو په‌یمان‌ه ش���اراو‌ه و‬ ‫چه‌په‌ڵه‌کان ب‌ه به‌رخۆدانی هه‌ر‌ه شکۆمه‌ند‪ ،‬پوچه‌ڵ‬ ‫بکاته‌وه‌‪ .‬ده‌بێ هیچ که‌س گومانی له‌و‌ه نه‌بێ‪.‬‬ ‫گه‌ریالکانمان ل�‌ه ب �ه‌ر سیاسه‌تی چه‌په‌ڵی دژ‬ ‫ب‌ه گه‌لی ک��ورد و ڕێبه‌رایه‌تیمان‪ ،‬ڕۆژ ب�ه‌ڕۆژ‬ ‫توڕه‌ییان زیاتر ده‌بێ و سه‌رجه‌م هێرشه‌کان دوژمن‬ ‫تێکده‌شکێنن”‪.‬‬ ‫ئه‌و باڵوکراوه‌ی‌ه پشتیوانی به‌یانه‌که‌ی پێشتری‬ ‫ک��ۆم��اج��ڤ��اک��ێ��ن ک��وردس��ت��ان ده‌ک�����ات و ده‌ڵ��ێ��ت‬ ‫“هه‌وڵه‌کانی ڕێبه‌ر ئاپۆ ب‌ه هه‌ند ناگیرێ‪ ،‬به‌‬ ‫شه‌ڕی شۆڕشگێڕانه‌ی گه‌ل وه‌اڵم ده‌ده‌ینه‌وه‌‪ .‬هه‌تا‬ ‫ڕێگه‌ی ژیانێکی ئ��ازاد ل‌ه ب �ه‌رده‌م ڕێبه‌ر ئاپۆدا‬ ‫ده‌کرێته‌وه‌‪ ،‬ل‌ه تیکۆشان سڵ ناکه‌ینه‌وه‌‪.‬‬

‫ ڕاپۆرته‌ هه‌واڵ‬


‫کوردستانی‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/24‬‬ ‫‪- 2011/8/15‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪6‬‬

‫ئاماده‌کار‬ ‫سازان تۆفیق‬

‫چاودێرێکی سیاسی ئاماژه‌ ب ‌ه‬ ‫بێ ئیراده‌یی ده‌س �ه‌اڵت��داران��ی‬ ‫هه‌رێم ده‌کات و ئه‌مینداری هێزی‬ ‫پێشمه‌رگه‌ش ره‌ت��ی��ده‌ک��ات�ه‌و ‌ه‬ ‫هاوکاری ئێرانیان کردبێت و‬ ‫ئه‌ندامێکی کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یى‬ ‫کوردستان رایده‌گه‌یه‌نێت ک ‌ه‬ ‫ئێران ده‌یه‌وێت ب ‌ه ده‌سه‌اڵتدارانی‬ ‫هه‌رێم بڵێت ده‌ستکه‌وته‌کانی‬ ‫باشور کاتین‪.‬‬

‫ده‌سه‌اڵتدارانی هه‌رێم هاوبه‌شـــن ل ‌ه‬ ‫ده‌ک �ه‌وت و ده‌یکرده‌ هه‌اڵیه‌کی گ�ه‌وره‌ی‬ ‫راگه‌یاندن و ده‌یوت په‌که‌که‌ کوردستان و‬ ‫ده‌سه‌اڵتی کوردی به‌ره‌و وێرانکردن ده‌بات‪.‬‬ ‫ناوبراو‪ ،‬ئاماژه‌ به‌وه‌ش ده‌کات ده‌سه‌اڵتدارانی‬ ‫هه‌رێم له‌گه‌ڵ ئێران هاوبه‌شن له‌ سوکایه‌تی‬

‫مانگێکه‌ تۆپبارانی ناوچه‌ سنورییه‌کان‬ ‫ب �ه‌رده‌وام �ه‌ و ب��ێ هه‌ڵوێستى حکومه‌تی‬ ‫عێراق و ده‌سه‌اڵتدارانی هه‌رێمیش ناڕه‌زایی‬ ‫لێکه‌وتوه‌ته‌وه‌ و له‌ چه‌ند رۆژی راب��ردودا‬ ‫پ�ه‌رل�ه‌م��ان��ی ک��وردس��ت��ان کۆبونه‌وه‌یه‌کی‬ ‫نائاسایی سازکرد و ده‌رئه‌نجامه‌که‌شی له‌‬ ‫(‪ )12‬خاڵدا راگه‌یاند که‌ کۆی خاڵه‌کان‬ ‫داواکارییه‌ و هیچ فشارێک به‌دی ناکرێت‬ ‫له‌ روی دیبلۆماسی و بازرگانییه‌وه‌‪.‬‬ ‫چاودێران هه‌ڵوێستی حکومه‌تی هه‌رێم و‬ ‫په‌رله‌مان به‌ شه‌رمنانه‌ ده‌خ �ه‌ن �ه‌ڕوو‪ ،‬قادر‬ ‫نادر‪ ،‬چاودێری سیاسی له‌مباره‌یه‌وه‌ وتی‪:‬‬ ‫وا تۆپبارانی ناوچه‌ به‌ناو سنورییه‌کان‬ ‫(‪ )20‬ساڵی ته‌مه‌نی پڕ ده‌کاته‌وه‌‪ ،‬که‌ی‬ ‫ده‌سه‌اڵتی ک��وردی هه‌ڵوێستی هه‌بووه‌ به‌‬ ‫پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مجاره‌ به‌ دره‌ن��گ و‬ ‫به‌ هه‌ڵوێستێکی الوازیشه‌وه‌ بێت له‌ جاران‬ ‫باشتره‌‪ ،‬چونکه‌ له‌ قۆناغه‌کانی پێشوو ک����ردن ب��ه‌ ک��ه‌رام��ه‌ت��ی ت��اک��ی ک����ورد و‬ ‫له‌گه‌ڵ تۆپباران پێش سوپای داگیرکه‌ر ج�ه‌خ��ت��ی��ش��ی��ک��رده‌وه‌‪ :‬ه��ۆک��اری س �ه‌ره‌ک��ی‬

‫هه‌موو ئه‌مانه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م ده‌سه‌اڵته‌ هه‌ست‬ ‫به‌ خۆی ناکات ده‌سه‌اڵتێکی نه‌ته‌وه‌ییه‌‪،‬‬ ‫وه‌ک خ��ۆی ده‌ڵ��ێ��ت پ�ه‌ی��وه‌ن��دی مێژوویی‬ ‫ل���ه‌گ���ه‌ڵ ئ���ێ���ران ه���ه‌ی���ه‌‪ ،‬ئ �ه‌گ �ه‌رن��ا ب���ه‌ چ‬ ‫مه‌نتقێک سااڵنه‌ دوای هه‌موو یادێکی‬

‫ئه‌ندامێکى ‪ :KNK‬ئێران قه‌ندیلی کردوه‌ت ‌ه‬ ‫ئامانج‪ ،‬چونک‌ه گه‌ره‌نتی سه‌رکه‌وتنی کورد‬ ‫ل‌ه قه‌ندیلدای‌ه و ده‌یه‌وێت په‌یوه‌ندی نێوان الیه‌ن ‌ه‬ ‫کوردییه‌کان تێک بدات‬

‫گ �ه‌وره‌ی ج �ه‌الدی ک��ورد (خومه‌ینی) ل ‌ه‬ ‫هۆڵی پێشه‌وا که‌ ده‌س�ه‌اڵت��ی ک��وردی و‬

‫ئێران گه‌وره‌ترین سوکایه‌تی به‌ که‌رامه‌تمان‬ ‫ده‌ک �ه‌ن که‌چی که‌متر له‌ یه‌ک مانگ‬ ‫هه‌م تۆپبارانی خه‌ڵکی سیڤیل ده‌که‌ن هه‌م‬ ‫سه‌رچاوه‌ سروشتیه‌کان له‌ خه‌ڵکی مه‌ده‌نی‬ ‫ده‌گرنه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئ �ه‌و چ��اودێ��ره‌ ب��اس��ی ل �ه‌وه‌ش��ک��رد ک �ه‌ بێ‬ ‫ئ��ی��راده‌ی��ی ده‌س��ه‌اڵت��ی ک���وردی ک��ردوه‌ت �ه‌‬ ‫کۆیله‌ و وت��ی‪« :‬راس��ت�ه‌ ئێران واڵتێکی‬ ‫زلهێزه‌ و کوردستانیش به‌شێکی گرنگ‬ ‫له‌ ژیانی به‌ ده‌وروبه‌رییه‌وه‌ گرێدراوه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫نه‌بوونی ئیراده‌ و بونی ئه‌و مێژووه‌ دێرینه‌ی‬ ‫نێوان ده‌سه‌اڵتدارانی هه‌رێم له‌گه‌ڵ ئێران‬ ‫و پاوه‌نخوازی ب��ازاڕ ئه‌و بێ ئیراده‌ییه‌ی‬ ‫دروست کردوه‌»‪.‬‬ ‫ق��ادر‪ ،‬له‌ درێ���ژه‌ی قسه‌کانیدا هێماى بۆ‬ ‫سازشی پارتی و یه‌کێتی کرد له‌ ناوچه‌‬ ‫دابڕێنراوه‌کان و رایگه‌یاند‪ :‬هیچ کارێک‬ ‫کاری رۆژێک و دووان نییه‌‪ ،‬به‌ڵکو به‌نده‌‬ ‫به‌ نه‌رمی و سازشی پارتی و یه‌کێتی وه‌ک‬

‫له‌ به‌غدا له‌سه‌ر ناوچه‌ دابڕێندراوه‌کانیش‬ ‫کردیان هه‌ر له‌ ماده‌ی (‪)58‬ه‌وه‌ بۆ (‪)140‬‬ ‫ئه‌و بارودۆخه‌ سیاسی و سه‌ربازییه‌ی دوای‬ ‫روخ��ان��ی رژێ��م��ی ب�ه‌ع��س ه��ات�ه‌ ئ���اراوه‌ له‌‬ ‫وێنه‌ی ده‌گمه‌ن بوو‪ ،‬که‌ کورد ئه‌و ناوچانه‌‬ ‫بخاته‌ ژێر ده‌سه‌اڵتی خۆیه‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ هه‌ر‬ ‫زیانێکی گیانی و م��اددی ب�ه‌ر ک��وردی‬ ‫ئه‌و ناوچانه‌ بکه‌وێت ده‌بێت یه‌خه‌ی ئه‌و‬ ‫پۆله‌ به‌رپرسه‌ بگرین‪ ،‬بێگومان تا خاوه‌نی‬ ‫ئه‌م دوو پارته‌ ده‌سه‌اڵتداره‌ بین و ئه‌وان له‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتدا بن هه‌رده‌بێت قوربانی سیاسی‬ ‫و گیانی به‌کۆمه‌ڵ بده‌ین‪ ،‬چونکه‌ په‌شێو‬ ‫وته‌نی دوو ئه‌سپی کوێر رامان ده‌کێشێت‪،‬‬ ‫ئه‌زمونی (‪ )50‬ساڵه‌ی ته‌مه‌نیشیان هه‌روا‬ ‫بووه‌‪.‬‬ ‫ه����ه‌روه‌ه����ا ج���ه‌ب���ار ی������اوه‌ر‪ ،‬ئ �ه‌م��ی��ن��داری‬ ‫گشتی ه��ێ��زی پێشمه‌رگه‌ی کوردستان‬ ‫له‌ لێدوانێکیدا بۆ (چ�ه‌ت��ر) ئ��ام��اژه‌ به‌وه‌‬ ‫ده‌ک���ات ک�ه‌ په‌یوه‌ستن ب�ه‌ ب��ڕی��اره‌ (‪)12‬‬

‫بڕیار گابار‪ :‬لێدوانه‌کانی نێچیر‌ڤان بارزانی و مه‌حمــــ‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫ئاسۆ جه‌وهه‌ر‬

‫بڕیار گابار‪ ،‬ئه‌ندامی دیوانی‬ ‫س �ه‌رۆک��ای �ه‌ت��ی ک��ۆن��گ��ره‌ی گه‌ل‬ ‫له‌دیدارێکی رۆژن��ام �ه‌ی (چه‌تر)‬ ‫دا تیشکده‌خاته‌ سه‌ر هێرشه‌کانی‬ ‫ئ�ه‌م دوای��ی�ه‌ی کۆماری ئیسالمی‬ ‫ئێران و تێکشکاندنی هێرشه‌کانیان‬ ‫و م����ان����ه‌وه‌ی ئ��اگ��رب��ه‌س��ت��ی‬ ‫یه‌کالیه‌نه‌‪ ،‬راشیده‌گه‌یه‌نێت که‌‬ ‫«ده‌ستپێشخه‌ری ئه‌و ئاڵۆزیانه‌ی‬ ‫ک���ه‌ ب��ێ��ن �ه‌ ئ������اراوه‌ ده‌وڵ���ه‌ت���ی‬ ‫تورکیایه‌»‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ل‌ه چه‌ند رۆژی پێشودا کۆما جڤاکێن‬ ‫کوردستان کۆتایی ب‌ه قۆناغی ئاگربه‌ستی‬ ‫ی �ه‌ک�لای �ه‌ن �‌ه ه��ێ��ن��ا‪ ،‬ئ��ێ��و‌ه ئ���ه‌م دۆخ����‌ه چ��ۆن‬ ‫هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟‬ ‫ وه‌ک ده‌زانرێت ئاگربه‌ستی دوایی ل‌ه به‌رواری‬‫(‪)2010/8/13‬دا ب‌ه فه‌رمی راگه‌یه‌ندرا که‌‬ ‫جیاوازی له‌گه‌ڵ ئاگربه‌سته‌کانی تردا هه‌بوو‪.‬‬ ‫ئه‌م ئاگربه‌ست‌ه ئه‌گه‌ر ب‌ه شێوه‌ی زاره‌کیش‬ ‫بێت‪ ،‬ل‌ه چوارچێوه‌ی بارودۆخێکی سیاسی‬ ‫هات‌ه ئاراوه‌‪ ،‬وات‌ه ل‌ه هه‌موو رووێکه‌و‌ه یه‌کالیه‌نه‌‬ ‫نه‌بوو‪ .‬ده‌وڵه‌تی تورکیا ب‌ه لیژنه‌یه‌ک چوونه‌‬ ‫ئیمراڵی و له‌گه‌ڵ سه‌رۆک ئاپۆدا دیداریان‬ ‫ساز کرد‪ ،‬ل‌ه چوارچێوه‌ی ئه‌و دیداره‌دا رێبه‌ر‬ ‫ئاپۆ بانگه‌وازی ئاگربه‌ستی کرد‪ .‬دواتریش‬ ‫بزوتنه‌وه‌که‌مان ب‌ه ده‌م ئه‌و بانگه‌وازیه‌و‌ه چوو‬ ‫و ئاگربه‌ست راگه‌یه‌ندرا‪ .‬له‌و قۆناغ‌ه به‌ره‌ودوا‬ ‫دیداره‌کانی ده‌وڵه‌تی تورک له‌گه‌ڵ سه‌رۆک‬ ‫ئاپۆ ک‌ه ل‌ه الیه‌ن گه‌لی کورد و بزوتنه‌وه‌ی‬ ‫ئاپۆچیه‌و‌ه وه‌ک تاکه‌موخاته‌بی کێشه‌ی کورد‬ ‫ده‌ستنیشان کرا ده‌ستی پێکرد‪ .‬دوڵه‌ت سه‌ره‌تا‬ ‫ویستی ئه‌م دیداران‌ه ب‌ه شاراوه‌یی بکرێت‪ ،‬دوای‬

‫ئه‌و‌ه ئاشکرا بوو‪ ،‬نکۆڵیان لێ کرد‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وا‬ ‫ماوه‌یه‌کی درێژ‌ه ده‌وڵه‌تی تورکیاش ئه‌مه‌ی‬ ‫ب‌ه فه‌رمی قبوڵ کردووه‌‪ .‬سه‌رۆک ئاپۆ ئه‌م‬ ‫دیداران‌ه ب‌ه گرنگ و مێژوویی داده‌نێت‪ .‬له‌‬ ‫ئه‌نجامی ئه‌م دیدار‌ه سیاسیانه‌دا رێبه‌ر ئاپۆ‬ ‫سێ پرۆتۆکۆڵی پێشنیار کرد‪ .‬ناوه‌ڕۆکی‬ ‫ئه‌م پرۆتۆکۆالنه‌ش ئه‌م‌ه بوو ک‌ه ده‌وڵه‌ت و‬ ‫حکومه‌تی تورکیا پێویست‌ه بۆ چاره‌سه‌ری‬ ‫دیموکراتیکی کێشه‌ی کورد هه‌نگاو هه‌ڵێنن‪.‬‬ ‫بزوتنه‌وه‌ی ئێمه‌ش ئه‌م دیدارانه‌ی ب‌ه گرنگ‬ ‫زانیو‌ه و بۆ ئه‌وه‌ی بگات‌ه ئاستی هه‌نگاوی‬ ‫ک���رداری‪ ،‬زۆر ئاسانکاری ک���ردووه‌‪ .‬به‌اڵم‬ ‫ده‌وڵه‌تی تورکیا وێڕای ئه‌وه‌ی ده‌ڵێت سه‌رقاڵی‬ ‫تاوتوێکردنی ئه‌م پرۆتۆکۆالنه‌یه‌‪ ،‬تا ئێستا‬ ‫هیچ هه‌نگاوێکی کرداری بۆ جێبه‌جێکردنی‬ ‫ن��اوه‌رۆک��ی��ان ن �ه‌ن��اوه‌‪ .‬ب��زوت��ن�ه‌وه‌ی ئێمه‌ش ل ‌ه‬ ‫مانگی ته‌موزدا ئه‌م دۆخه‌ی هه‌ڵسه‌نگاند و‬ ‫رایگه‌یاند ک‌ه وێڕای ئاگربه‌ستی یه‌کالیه‌ن ‌ه‬ ‫و دی��دار له‌گه‌ڵ س �ه‌رۆک ئاپۆدا‪ ،‬ده‌وڵه‌تی‬ ‫تورک بۆ چاره‌سه‌ری ئاشتیانه‌ی کێشه‌ی‬ ‫کورد ئاماد‌ه نی‌ه و ل‌ه سه‌ر زهنیه‌تی قڕکردن‬ ‫و نکۆڵیکردن پ��ێ��داگ��ره‌‪ .‬بۆی‌ه ل�‌ه (‪)14‬ی‬ ‫ته‌موزی ئه‌مساڵدا کۆنگره‌ی کۆمه‌ڵگای‬ ‫دیموکراتیک ک �‌ه ن��وێ��ن�ه‌رای�ه‌ت��ی س�ه‌رج�ه‌م‬ ‫پێکهات‌ه و رێ��ک��خ��راوه‌ک��ان��ی کۆمه‌ڵگای‬ ‫م �ه‌ده‌ن��ی و چین و ت��وێ��ژه‌ک��ان��ی ب��اک��وری‬ ‫ک��وردس��ت��ان ده‌ک���ات‪ ،‬ب�‌ه (‪ )850‬ن��وێ��ن�ه‌ره‌و‌ه‬ ‫کۆبوونه‌وه‌ی کرد و خۆسه‌ری دیموکراتیکی‬ ‫وه‌ک کیانێکی سیاسی ـ ئیداری راگه‌یاند‪.‬‬ ‫که‌جه‌که‌ش پشتگیری له‌م هه‌نگاو‌ه مێژویی ‌ه‬ ‫کرد و رایگه‌یاند بۆ پاراستنی ئه‌م ده‌ستکه‌وت ‌ه‬ ‫و جێبه‌جێکردنی ئه‌م سیستم‌ه ئاماده‌ی‌ه هه‌ر‬ ‫ئه‌رکێک بکه‌وێت‌ه سه‌رشانی پێکی بێنێت‪.‬‬ ‫ئه‌م‌ه سه‌ره‌تای قۆناغێکی تازه‌ی مێژوییه‌‪،‬‬ ‫قه‌ڵه‌مبازێکی نوێیه‌‪ ،‬ئ �ه‌م �ه‌ش ب �‌ه وات��ای‬ ‫راگه‌یاندنی شه‌ڕ و شکاندنی بڕیاری ئاگربه‌ست‬ ‫نیه‌‪ ،‬ئه‌م‌ه هێرشێکی سیاسیه‌‪ .‬هۆکاره‌که‌شی‬

‫که‌سایه‌تی هه‌فته‌‬

‫بۆ ئ �ه‌و‌ه ده‌گ�ه‌ڕێ��ت�ه‌و‌ه ک‌ه ده‌وڵ�ه‌ت��ی تورکیا‬ ‫سه‌ره‌ڕای ساڵێک دیداری سیاسی و داینی‬ ‫کۆمه‌ڵێک به‌ڵێن‪ ،‬بۆ هه‌ڵگرتنی هه‌نگاوی‬ ‫ک��رداری ئاماد‌ه نیه‌‪ ،‬گه‌لی کوردیش هه‌تا‬ ‫دوای��ی چاوه‌ڕێی ده‌وڵ �ه‌ت ناکات‪ .‬داهاتوی‬ ‫خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دیموکراتیک تا راده‌ی �ه‌ک‬ ‫پ�ه‌ی��وه‌س��ت�‌ه ب �‌ه هه‌ڵوێست و هه‌ڵسوکه‌وتی‬ ‫حکومه‌تی ئاکه‌پ‌ه و ده‌وڵه‌تی تورکیاوه‌‪ .‬وات ‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌ت‪ ،‬گه‌لی کورد به‌و داواکاریانه‌وه‌‬ ‫ک‌ه ل‌ه چوارچێوه‌ی سیستمی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫دیموکراتیکدا ف��ۆرم�ه‌ل�ه‌ی ک���ردوو‌ه قبوڵ‬ ‫بکات‪ ،‬ئه‌وکات دۆخی چاره‌سه‌ری ئاشتیان ‌ه‬ ‫دێت‌ه ئ��اراوه‌‪ .‬ب‌ه پێچه‌وانه‌و‌ه ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تی‬

‫ ل�‌ه راستیدا ئ �ه‌و هێرش و له‌شکرکێشی ‌ه‬‫ب‌ه گوێره‌ی راب��ردوو زۆر زیاتر و به‌رباڵوتره‌‪.‬‬ ‫له‌وانه‌ی‌ه ل‌ه دوای ش�ه‌ڕی ئێران و عێراق‪،‬‬ ‫له‌شکرکێشی له‌و ئاسته‌دا نمونه‌ی یان نه‌بوو‌ه‬ ‫یاخود زۆر ده‌گمه‌ن بووه‌‪ .‬ل‌ه رووی سیاسیه‌وه‌ش‬ ‫پشت په‌ره‌ده‌یه‌کی هه‌رێمی و نێونه‌ته‌وه‌یی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫راستی ئه‌مه‌ی‌ه ک‌ه ئێران له‌م له‌شکرکێشیه‌دا‬ ‫خ��ۆی خ��اوه‌ن رۆڵنیه‌‪ ،‬ده‌ستپێشخه‌ری شه‌ڕ‬ ‫له‌دژی کورد ل‌ه ئێستادا تورکیایه‌‪ ،‬ئێرانیش ل ‌ه‬ ‫چوارچێوه‌ی ئه‌و هاوپه‌یمانی‌ه له‌گه‌ڵ تورکیادا‬ ‫که‌وتۆت‌ه ناو ئه‌م شه‌ڕه‌وه‌‪ .‬ناتوانین بڵێین له‌م‬ ‫هێرش‌ه به‌رفراوانه‌دا ئێران هیچ ئه‌رکێکی ب ‌ه‬ ‫خۆی نه‌سپاردووه‌‪ ،‬به‌اڵم راستی ئه‌وه‌ی‌ه ک ‌ه‬

‫گه‌لی کورد ک‌ه ده‌توانێ رۆڵێکی گرنگ‬ ‫ل‌ه چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌ی کورد بگێڕێت‪،‬‬ ‫ل‌ه پشت پ���ه‌رده‌ی سیاسی ئ �ه‌م هێرش‌ه جێ‬ ‫ده‌گرێت‪ .‬ل‌ه الیه‌کی دیکه‌و‌ه هێرش‌ه بۆ سه‌ر‬ ‫پژاک ک‌ه داوای مافی گه‌لی کورد ده‌کات‬ ‫ل‌ه رۆژه �ه‌اڵت��ی کوردستاندا و ئێران ئه‌م ‌ه‬ ‫وه‌ک مه‌ترسیه‌کی زۆر گه‌ور‌ه ده‌زانێت‪ .‬بۆی ‌ه‬ ‫ئه‌م له‌شکرکێشیه‌‪ ،‬هێرش‌ه ل‌ه دژی سه‌رجه‌م‬ ‫گه‌لی ک��ورد و له‌ناوبردنی ده‌رفه‌ته‌کانی‬ ‫چ��اره‌س�ه‌ری کێشه‌ی ک��ورد‪ .‬پ��ژاک توانی‬ ‫ب‌ه به‌رخودانیه‌کی قاره‌مانان‌ه کۆمه‌ڵێک‬ ‫ده‌ستکه‌وتی گ �ه‌ور‌ه به‌ده‌ست بهێنێت‪ .‬بۆی ‌ه‬ ‫ئۆپراسیۆنی ئێران شکا و نه‌یتوانی بگات‌ه ئه‌و‬

‫کورد له‌ الیه‌که‌وه‌ به‌پێی ده‌رفه‌تی خۆی‪ ،‬سیستمی خۆی‬ ‫داده‌مه‌زرێنێت و له‌ الیه‌کی تریشه‌وه‌‪ ،‬له‌ هه‌موو گۆڕه‌پاندا به‌رگری‬ ‫له‌م ده‌ستکه‌وته‌ی خۆی ده‌کات‬ ‫تورکیا ئ �ه‌م ه�ه‌ن��گ��او‌ه م��ێ��ژووی��ی�ه‌ی گه‌لی‬ ‫کورد قبوڵ نه‌کا و ده‌ست ب‌ه هێرش بکات‪،‬‬ ‫ئاگربه‌ست خۆی ل‌ه ناوه‌رۆکدا ئیتر واتای‬ ‫نامێنێت و ل‌ه چوارچێوه‌ی پاراستنی ره‌وادا‬ ‫وه‌اڵم ده‌درێ��ت��ه‌وه‌‪ .‬وات �‌ه ده‌ستپێشخه‌ری ئه‌و‬ ‫ئاڵۆزیانه‌ی ک‌ه بێن‌ه ئاراو‌ه ده‌وڵه‌تی تورکیای ‌ه‬ ‫نه‌ک بزوتنه‌و‌ه و گه‌لی ئێم‌ه ک‌ه ب‌ه سااڵن‌ه ل ‌ه‬ ‫پێناو ئاشتیدا تێده‌کۆشن‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ /‬دوای شکستی ئێران ل‌ه ئۆپه‌راسیونی‬ ‫خۆی ل‌ه دژی پژاک‪ ،‬ئه‌م ده‌وڵه‌ت‌ه خیتابی‬ ‫سیاسی خۆی گۆڕی و باسی له‌و‌ه کرد که‌‬ ‫په‌که‌ک‌ه نوێنه‌ری گه‌لی کورد‌ه ل‌ه تورکیا‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم پ��ژاک بزوتنه‌وه‌یه‌کی تیرۆریستی‌ه و‬ ‫ئه‌مریکا و ئیسرائیل پشتگیری لێو‌ه ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫ئێو‌ه ئه‌م سیاسه‌ته‌ی ئێران چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟‬

‫ه�ه‌م ل‌ه رووی سه‌ربازیه‌و‌ه و ه�ه‌م ل‌ه رووی ئامانجانه‌ی ک‌ه بۆی دیاری کرابوو‪.‬‬ ‫لێره‌دا چه‌ند فاکته‌رێک هه‌ن ک‌ه کاریگه‌ریان‬ ‫سیاسیه‌وه‌‪ ،‬ئه‌م‌ه هێرشێکی هه‌رێمیه‌‪.‬‬ ‫پێش هه‌موو شتێک ل‌ه (‪)14‬ی ته‌موزدا ل‌ه سه‌ر هه‌ڵوێستی الیه‌نه‌کان هه‌بوو‌ه پێش‬ ‫ل �‌ه ب��اک��وری ک��وردس��ت��ان خ��ۆب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ری له‌شکرکێشی و دوای شکستی ئێران‪ .‬خودی‬ ‫دیموکراتیک راگه‌یه‌ندرا‪ ،‬هێرشی ئێران ل ‌ه کۆماری ئیسالمی ویستی هێزی گه‌ریال‬ ‫(‪)16‬ی ته‌موزدا ده‌ستی پێکرد‪ ،‬وات‌ه هێشتا تاقی بکاته‌وه‌‪ ،‬پێشبینی ئ �ه‌وه‌ی نه‌کردبوو‬ ‫(‪ )48‬کاتژمێر ب�ه‌س�ه‌ر ئ �ه‌و راگ�ه‌ی��ان��دن�ه‌دا رووب�����ه‌ڕوی خ��ۆڕاگ��ری��ی�ه‌ک��ی وه‌ه���ا به‌هه‌ند‬ ‫تێنه‌په‌ڕیووه‌‪ .‬ل‌ه الیه‌کی تره‌و‌ه سوریا ل‌ه ناو بێته‌وه‌‪ .‬وێڕای ئه‌وه‌ی ئه‌رکی ب‌ه کۆمه‌ڵێک‬ ‫قه‌یراندای‌ه و ده‌رفه‌ت هه‌ی‌ه بۆ چاره‌سه‌رکردنی ژنرال و فه‌رمانده‌ی به‌ئه‌زمونی شه‌ڕی ئێران‬ ‫کێشه‌ی کورد‪ .‬شیمانه‌ی ئه‌وه‌ی ک‌ه له‌وێ و عێراقی سپاردبوو‪ ،‬ب �ه‌اڵم دوای شکانی‬ ‫پرسی کورد به‌ره‌و چاره‌سه‌ری نه‌ڕوات یان ئه‌و ل‌ه هێرشه‌که‌دا‪ ،‬ل‌ه هه‌ڵوێستی سیاسیشیدا‬ ‫ده‌رفه‌ت‌ه له‌کیسی کورد بچێت و به‌ره‌یه‌ک ک��ۆم�ه‌ڵ��ێ��ک گ��ۆڕان��ک��اری ک���رد‪ .‬ئ�ه‌گ�ه‌ر‬ ‫ل‌ه به‌رامبه‌ر ک��ورددا دروس��ت بێت‪ ،‬ئه‌مه‌ش قه‌ندیلی داگیر بکردای‌ه و زه‌ختی ل‌ه سه‌ر‬ ‫خۆی بابه‌تێکه‌‪ .‬هه‌روه‌ها زه‌ختکردن ل‌ه سه‌ر باشور دروست بکردایه‌‪ ،‬هیچ کاتێک لێدوانی‬ ‫ب��اش��وری ک��وردس��ت��ان وه‌ک��و ده‌ستکه‌وتێکی خۆی نه‌ده‌گۆڕی‪ .‬به‌اڵم ک‌ه زانی نه‌یتوانیو‌ه‬

‫محه‌مه‌د سدیق که‌بودوه‌ند‬

‫ل ‌ه زیندانه‌و ‌ه وه‌اڵمی راگه‌یاندنه‌کانی دایه‌وه‌‬ ‫م��ح��ه‌م��ه‌د س��دی��ق ک��ه‌ب��ودوه‌ن��د‪،‬‬ ‫له‌نوسراوێکیدا که‌ به‌م دواییان ‌ه‬ ‫له‌زیندان بۆ ده‌ره‌وه‌ی ن��اردووه‌‪،‬‬ ‫به‌رپه‌رچی ئه‌و نووسینه‌ داوه‌ته‌و ‌ه‬ ‫که‌ له‌الیه‌ن هه‌ندێک چاپه‌مه‌نیه‌و ‌ه‬ ‫سه‌باره‌ت به‌خۆی و بنه‌ماڵه‌که‌ی و‬ ‫رێکخراوی مافی مرۆڤی کوردستان‬ ‫ب�ڵاوک��راون��ه‌ت��ه‌وه‌ ب��ه‌ خ��ه‌ی��اڵ و‬ ‫باڵوکراوه‌ی درۆ ناوی بردوون‪.‬‬ ‫له‌و نامه‌یه‌دا ئه‌و زیندانی‌ه نوسیویه‌تی «پاش نوسینی‬ ‫ناوی من (محه‌ممه‌د سدیق که‌بوودوه‌ند) له‌لیستی‬ ‫ک��ان��دی��ده‌ک��ان��ی خ �ه‌اڵت��ی ئاشتی نۆبێل ب��ۆ ساڵی‬ ‫(‪ )2011‬کۆمه‌ڵێک باڵوکراوه‌ی ساخت‌ه ک‌ه پیشه‌یان‬ ‫په‌ره‌پێدانی درۆ و فریوکاری و بیری ره‌گه‌زپه‌رستییه‌‪،‬‬ ‫به‌شێوازێکی سه‌یروسه‌مه‌ره‌‪ ،‬دیسان من و بنه‌ماڵه‌که‌م‬ ‫و ئه‌ندامانی رێکخراوی مافی مرۆڤی کوردستانیان‬ ‫داوه‌ت‌ه به‌ر هێرش و بوختانی ناڕه‌وا»‪ .‬که‌بودوه‌ند له‌و‬ ‫نامه‌یه‌دا درێژ‌ه ب‌ه قسه‌کانی ده‌دات و رای ده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫«ئ�ه‌م راگه‌یه‌ندراوانه‌‪ ،‬هه‌موو یاسا و پێوانه‌یه‌کی‬ ‫مرۆڤیان خستووه‌ت‌ه ژێرپێ» ئه‌و ده‌ڵێت من وه‌ک‬ ‫تێکۆشه‌رێکی مافی مرۆڤ ناونابه‌ن‪ ،‬منیان گرێداو‌ه‬ ‫ب‌ه پارت و رێکخراوی سیاسیه‌وه‌‪ .‬ناوبراو ل‌ه نامه‌که‌دا‬ ‫ئه‌و راگه‌یاندنان‌ه به‌و‌ه تاوانبار ده‌کات ک‌ه «پێوه‌ندییان‬ ‫به‌ده‌زگای ئاسایش و پاراستن ودادره‌سییه‌و‌ه هه‌یه‌»‪.‬‬ ‫ل‌ه نامه‌که‌دا ک‌ه ل‌ه زیندانی ئه‌وینی تارانه‌و‌ه ناردویه‌تی ‌ه‬ ‫ده‌ره‌و‌ه و ده‌ست راگه‌یاندنه‌کان که‌وتووه‌‪ ،‬به‌توندی قس ‌ه‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و باڵوکراوان‌ه ده‌ک��ات و ده‌ڵێت «بۆخۆیان‬ ‫بێ ئابڕو و بێ ره‌وشت و بێویژدانن» ئه‌و شیده‌کاته‌وه‌‬

‫ک‌ه ئه‌و قسانه‌ی بۆی‌ه له‌به‌رامبه‌ر ده‌کرێت ئه‌وه‌ی‌ه ک ‌ه‬ ‫«ده‌ترسن‪ ،‬خه‌اڵتی ئاشتی نۆبل ب‌ه کوردێک و ب ‌ه‬ ‫ئێرانییه‌ک ببه‌خشرێت ک‌ه سه‌باره‌ت به‌پرسی مافی‬ ‫م��رۆڤ به‌ندکراوه‌» محه‌مه‌د درێ��ژ‌ه ب‌ه نامه‌که‌ی‬ ‫ده‌دات و ده‌نوسێت‪ :‬ته‌نیا تێکۆشه‌رێکی مافی مرۆڤم‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌م رۆژنام‌ه و راگه‌یه‌ندراوانه‌ی ک‌ه به‌رپرس و‬ ‫خاوه‌نه‌کانیان له‌ریزی سه‌رکوتکه‌ران و شکه‌نجه‌کاران‬ ‫و پێشێلکارانی مافه‌کانی خه‌ڵکی ئێران و مافی‬ ‫مرۆڤن‪ ،‬چاوه‌ڕوانی له‌م‌ه باشتریان لێناکرێت لێیان‪.‬‬ ‫ئ���ه‌و ل �‌ه ب‌ه‌شێکیتری ن��ام �ه‌ک �ه‌ی��دا ک �‌ه م��ێ��ژووی‬ ‫(‪)2011/7/٢٨‬ی ب��ه‌س��ه‌ره‌وه‌ی��‌ه نوسیویه‌تی ئه‌م‬ ‫ب�ڵاوک��راوان �‌ه «ئ���ه‌و که‌سان‌ه ب�ه‌ش��ی��اوی وه‌رگرتنی‬ ‫خه‌اڵتی ئاشتی نۆبڵ ده‌زانن ک‌ه ساڵی (‪)١٣٦٧‬ی‬ ‫هه‌تاوی ه �ه‌زاران گیراوی سیاسی و ده‌ی��ان رێبه‌ری‬ ‫ئۆپۆزسیۆنی سیاسی له‌ناوخۆ و له‌ده‌ره‌وه‌یان له‌ناوبرد»‪.‬‬ ‫که‌بودوه‌ند‪ ،‬ل‌ه مانگی نیسانی (‪)٢٠٠٥‬ه‌و‌ه وات‌ه له‌‬ ‫رۆژی دامه‌زراندنی ڕێکخراوه‌که‌ی تا کاتی گیرانی‬ ‫ک‌ه رۆژی یه‌که‌می مانگی ته‌موزی ( ‪ )٢٠٠٧‬بوو‬ ‫زیاتر ل‌ه (‪ )٢٥٠‬راپۆرتی ئاماد‌ه ک��ردووه‌‪ .‬ناوبراو‬ ‫ل‌ه (‪ )2007/7/1‬ل‌ه شوێنی کاره‌که‌ی ل‌ه مه‌یدانی‬ ‫(وه‌ن �ه‌ک)ی ت��اران ب‌ه ده‌ست چوار که‌سی مه‌ده‌نی‬ ‫گیرا و له‌و کاته‌و‌ه تا ئێستا ل‌ه زیندانه‌‪ .‬ل‌ه (‪/10/٢٣‬‬ ‫‪ ،)٢٠٠٨‬لقی (‪)١٥‬ی دادگای ئینقالبی ئیسالمی‪،‬‬ ‫ب‌ه (‪ )١١‬ساڵ زیندان مه‌حکومی کرد‪ .‬لقی (‪)٥٤‬ی‬ ‫دادگای پێداچوونه‌وه‌ی تاران‪ ،‬حوکمه‌که‌ی ب‌ه ماوه‌ی‬ ‫(‪ )١٠‬ساڵ و نیو په‌سه‌ند کرد‪ .‬ب‌ه تاوانی چاالکی‬ ‫دژی (ئه‌منیه‌تی میللی) ل‌ه ڕێگای دامه‌زراندنی‬ ‫رێکخراوی مافی مرۆڤی کوردستان مه‌حکوم کراوه‌‪.‬‬

‫شێوه‌یه‌کی ل‌ه گه‌ڕانه‌وه‌یه‌‪ .‬وات‌ه الی خۆی‬ ‫ده‌ڵێت “ئێم‌ه چووین‪ ،‬سه‌رنه‌که‌وتین‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه‬ ‫النی که‌م با هه‌موو گه‌لی کورد نه‌که‌ین ب ‌ه‬ ‫دوژمنی خۆم”‪.‬‬ ‫ئه‌م‌ه شتێکی زۆر بێ‌واتایه‌‪ .‬چۆن کۆماری‬ ‫ئیسالمی ئ�ه‌و هێرشه‌ی ک��رد‌ه س�ه‌ر هه‌موو‬ ‫گ�ه‌ل��ی ک���ورد‪ .‬ل �‌ه الی �ه‌ک��ی ت���ره‌و‌ه تورکیا‬ ‫چاوه‌ڕوانی ئه‌نجامی ئه‌م هێرشه‌ی ده‌کرد‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ئێران سه‌رکه‌وتبایا پێده‌چوو ئه‌ویش ل ‌ه‬ ‫شوێنێکی تره‌و‌ه هێرشی بکردایه‌‪ .‬وات‌ه ئه‌م ‌ه‬ ‫هاوپه‌یمانیه‌کی ل‌ه پشته‌وه‌یه‌؛ ک‌ه ئه‌نجامی‬ ‫نه‌گرت و شکا‪ ،‬ئه‌و هێرش‌ه به‌رفراوان‌ه وا بیریان‬ ‫لێ کردبووه‌و‌ه ئێستا وه‌ستاوه‌‪.‬‬ ‫شوێنێکی تریش ک‌ه دوای شکانی ئێران‬ ‫هه‌ڵوێستی گ��ۆڕی حکومه‌تی هه‌رێم بوو‪.‬‬ ‫رۆژان��ی سه‌ره‌تا خۆی نه‌ده‌کرد ب‌ه خاوه‌نی‪،‬‬ ‫به‌اڵم دواتر ب‌ه دوو هۆکار حکومه‌ت ناچار‬ ‫ب���وو ه�ه‌ڵ��وێ��س��ت ب��گ��ۆڕن؛ ی��ه‌ک��ه‌م‪ ،‬پ��ژاک‬ ‫نه‌شکا‪ ،‬به‌ڵکو توانی گورزێکی کاریگه‌ر‬ ‫ل‌ه هێزه‌کانی ئێران بدات‪ .‬دووه‌میش ئه‌و‌ه بوو‬ ‫ب‌ه شێوه‌یه‌کی زۆر ب�ه‌رف��راوان ل‌ه ناو گه‌لی‬ ‫ک��ورددا به‌تایبه‌ت ل‌ه باشوری کوردستاندا‪،‬‬ ‫کاردانه‌وه‌یه‌کی نه‌ته‌وه‌یی هه‌بوو‪ .‬هه‌ڵوێستی‬ ‫حکومه‌ت و په‌رله‌مانی هه‌رێم الیه‌نی ئه‌رێنی‬ ‫تێدا هه‌بوو به‌اڵم تا ئێستاش وه‌کو شه‌ڕێکی‬ ‫دژه‌ک���ورد به‌ناو ن �ه‌ک��راوه‌‪ .‬زۆرت��ر تۆپبارانی‬ ‫ناوچ‌ه سنوریه‌کان و ئ��اواره‌ب��وون��ی خه‌ڵکی‬ ‫مه‌ده‌نی خست‌ه رۆژه‌ڤ �ه‌وه‌‪ .‬ل‌ه حاڵێکدا ئه‌م ‌ه‬ ‫به‌شێکی ئ�ه‌و ش���ه‌ڕه‌ن‪ ،‬ئ�ه‌و دی��وی سنوریش‬ ‫خه‌ڵک زی��ات��ر نه‌بێت ب �ه‌اڵم که‌متر ل�‌ه ئه‌م‬ ‫دیوی سنور مه‌غدور نه‌بوون‪ .‬ئه‌م‌ه ره‌خنه‌یه‌ک ‌ه‬ ‫ن‌ه ته‌نیا بۆ پارت‌ه ده‌سه‌اڵتداره‌کان به‌ڵکو بۆ‬ ‫هه‌موو پ��ارت و الیه‌نه‌کانی تر ته‌نانه‌ت بۆ‬ ‫رێکخراو‌ه مه‌ده‌نیه‌کان ک‌ه الیه‌نه‌کانی تری‬ ‫ئه‌م هێرشه‌یان نه‌بینیو‌ه و به‌پێی ئه‌و‌ه هه‌ڵوێست‬ ‫نانوێنن‪ .‬ده‌بێ خاوه‌ندارێتی ل‌ه هه‌موو گه‌لی‬ ‫کورد بکرێت‪.‬‬

‫هـــه‌واڵــی کوردستانی‬ ‫گیراوێکى کورد ل ‌ه تورکیا گیانى له‌ده‌ستدا‬

‫زه‌خت و گوشار له‌ دژی گیراوانی سیاسی‬ ‫له‌ گرتووخانه‌کانی تورکیا به‌رده‌وامه‌‪ ،‬گیراوانی‬ ‫نه‌خۆش له‌ کاتی پێویستدا چاره‌سه‌ر ناکرێن و له‌‬ ‫هه‌لومه‌رجی دژواردا ده‌مێننه‌وه‌‪ .‬له‌چه‌ند رۆژى‬ ‫راب��ردودا گیراوی دۆزی په‌که‌که‌ شێخ موش‬ ‫یالچن که‌ سزای زیندانی هه‌تاهه‌تایی به‌سه‌ردا‬ ‫سه‌پێنرابوو‪ ،‬له‌ گرتووخانه‌ی میدیاد گیانی له‌‬ ‫ده‌ستدا‪ .‬دواى ئه‌نجامدانی کاروباری فه‌رمی‪،‬‬ ‫ت �ه‌رم��ی ش��ێ��خ م���وش ی��ال��چ��ن ل �ه‌ نه‌خۆشخانه‌‬ ‫وه‌رگیرایه‌وه‌ و ب�ه‌ره‌و گوندی کورکێ سه‌ر به‌‬ ‫نسێبین به‌ڕێ کرا‪ .‬ته‌رمی یالچن له‌ گوندی‬ ‫کورکێ له‌ الیه‌ن جه‌ماوه‌رێکی زۆره‌وه‌ پێشوازی‬ ‫لێکرا و له‌ گۆڕستانی گونده‌که‌ به‌ ڕێوڕه‌سمێک‬ ‫به‌ خاک سپێردرا‪ .‬وێڕای هه‌ژمارێکی زۆر له‌‬ ‫کوردستانیان‪ ،‬نورسه‌ل ئایدۆغان‪ ،‬په‌رله‌مانتاری‬ ‫پارتى ئاشتى و دیموکراتى (‪)BDP‬ى ئامه‌د و‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رانى ئه‌و پارته‌ش به‌شداری ڕێوڕه‌سمه‌که‌‬ ‫بوون‪.‬‬

‫رۆشنبیرێکی خوراسان ب ‌ێ سه‌روشوێنه‌ ‬

‫نووسه‌رێکى کورد به‌ ناوى عه‌لی ره‌زا‪ ،‬ئه‌مڕۆ‬ ‫دووشه‌ممه‌ (‪ )16‬رۆژه‌ له‌الیه‌ن هێزه‌کانی سه‌ر ب ‌ه‬ ‫کۆمارى ئیسالمى ئێرانه‌وه‌ گیراوه‌ و تا ئێستا بێسه‌رو‬ ‫شوێنه‌ و ناوبراو‪ ،‬نه‌خۆشى گرانی له‌گه‌ڵدایه‌ که‌‬ ‫ده‌بێت هه‌ر کاتژمێر جارێک ده‌رمان به‌کار بهێنێت‪.‬‬ ‫هێزه‌کانى کۆمارى ئیسالمى ئێران‪ ،‬رۆژی (‪)7/30‬‬ ‫هێرشیان کردوه‌ته‌ سه‌ر ماڵی ئه‌و نووسه‌ره‌ کورده‌‬ ‫و ده‌ستیان به‌ سه‌ر هه‌موو که‌لوپه‌له‌ که‌سیه‌کانیدا‬ ‫گرتووه‌‪ .‬بنه‌ماڵه‌ی سپاهى ڕایانگه‌یاند هه‌تا ئێستاش‬ ‫نازانن کوڕه‌که‌یان له‌ کوێیه‌ و له‌ ب��اره‌ی ژیان و‬ ‫ته‌ندروستی ئه‌و نیگه‌رانن‪ ،‬هه‌روه‌ها داوایان له‌ رای‬ ‫گشتی کرد له‌ پێناو ئازادکردنیدا بکه‌ونه‌ هه‌وڵدانه‌وه‌‪.‬‬ ‫سپاهی‪ ،‬نه‌خۆشیه‌کی گرانی هه‌یه‌ و ئه‌گه‌ر هه‌ر‬ ‫کاتژمێرێک جارێک ده‌رمانه‌کانی به‌کار نه‌هێنێ‪،‬‬ ‫خوێنی سست ده‌بێ و ژیانی ده‌که‌وێته‌ مه‌ترسیه‌وه‌‪.‬‬ ‫عه‌لی ره‌زا سپاهی‪ ،‬ساڵی(‪ )1971‬له‌ خوراسان له‌‬ ‫رۆژهه‌اڵتی ئێران له‌دایک بووه‌ و‪ ،‬به‌ کوردی و‬ ‫فارسی(‪ )12‬په‌رتوکی نووسیون‪.‬‬


‫ژنان‬

‫کچان که‌متر سود ل ‌ه قه‌رزى بچوک وه‌رده‌گرن‬

‫ساڵی دووەم ژماره‌ ‪69‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/24‬‬ ‫‪- 2011/8/15‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪8‬‬

‫ئااڵ به‌رزنجى‬

‫زیندوو‬ ‫با ژن (به‌شه‌رف) کۆیل ‌ه‬ ‫نه‌کرێ‬ ‫‪ u‬شه‌یدا مه‌عروف‬

‫هه‌ولێر‬

‫‪u‬‬

‫ژن ل���ه‌ س����ه‌رت����اس����ه‌رى دن����ی����ادا و له‌‬ ‫کوردستانیش به‌تایبه‌تى‪ ،‬قوربانى زۆرى‬ ‫ئ��اره‌زووه‌ک��ان��ى پیاوانه‌‪ ،‬هه‌میشه‌ پیاوان‬ ‫سوێندێکى گه‌وره‌ ده‌خۆن بۆ بڕوا پێهێنانى‬ ‫ب �ه‌رام��ب �ه‌ری��ان ئ��ه‌و س��وێ��ن��ده‌ گ �ه‌وره‌ی �ه‌ش‬ ‫(شه‌ره‌فه‌)‪ ،‬ئه‌گه‌ر نێرێک سوێند بخوات‬ ‫بڵێت به‌شه‌ره‌فم ئیتر ئ�ه‌وان��ى تر ب��ڕواى‬ ‫پێده‌که‌ن و ب ‌ه واته‌یه‌کى تر پیاو هه‌میش ‌ه‬ ‫وه‌ک پارێزگارى به‌کارى ده‌هێنێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫چ��ۆن پارێزگارییه‌ک سوێندێک ک ‌ه‬ ‫الى ئێمه‌ى ژنان ده‌بێته‌ گرفت‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫واده‌ک����ات ئێمه‌ى ژن���ان ببین ‌ه ش��ه‌ره‌ف‬ ‫له‌به‌رده‌میان ک ‌ه ده‌بێت ژن ببێته‌ کۆتێک‬ ‫بۆ شه‌ره‌ف ک ‌ه شتێکى ئاشکرا و دیاره‌‪.‬‬ ‫ل��ێ��ره‌دا م��اف �ه‌ک��ان��ى ژن و پ��ی��او وه‌ک‬ ‫یه‌ک نابێت ‌و سیستمى ره‌گه‌زى له‌سه‌ر‬ ‫ژن دروس����ت ده‌ب��ێ��ت‪ ،‬راس��ت � ‌ه ک � ‌ه ژن��ان‬ ‫ره‌گه‌زێکن جیاواز ل ‌ه پیاو له‌به‌ر ئه‌و‌ه‬ ‫ده‌بێت کۆمه‌ڵگا ئه‌و کۆت ‌ه قورس ‌ه له‌سه‌ر‬ ‫ژن البه‌رێ و به‌ چاوێکى یه‌کسانخواز‬ ‫سه‌یرى بکات‪ ،‬له‌ زۆرب �ه‌ى شوێنه‌کانى‬ ‫کوردستاندا سه‌یر ده‌که‌یت ژن ب ‌ه درێژایى‬ ‫مێژوو مافى قسه‌کردنى لێ زه‌وت کراو‌ه‬ ‫نه‌یتوانیوه‌ را و بۆچونه‌کانى ب ‌ه ئازادان ‌ه‬ ‫وه‌ک خ���ۆى ده‌رب�����ڕێ‪ ،‬ب����ه‌اڵم ئ�ه‌گ�ه‌ر‬ ‫ژنێک ناوبانگى ب��اش‌و جیاوازى په‌یدا‬ ‫کرد له‌مێژووى ئه‌و شوێنه‌دا ئ�ه‌وا پیاو‬ ‫ده‌یکات ‌ه سامانى ئه‌و‪ ،‬چونک ‌ه خۆى ب ‌ه‬ ‫خاوه‌نى ده‌زانێت‪ ،‬خه‌ڵکیش ده‌ڵێن ئازابوو‌ه‬ ‫ئه‌و ناوبانگه‌ى به‌ده‌ست هێناوه‌‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫به‌ڕاى زۆربه‌یان ژن له‌ناو کۆمه‌ڵگایه‌کى‬ ‫چوارچێو‌ه داخ��راو دای �ه‌ و ه�ه‌ر ئه‌وه‌ش ‌ه‬ ‫واده‌ک�����ات پ��ی��او ب��ت��وان��ێ ژی��ان��ى وه‌ک‬ ‫شانۆیه‌ک یان رۆمانێک بنوسێته‌و‌ه و‬ ‫ژنیش ته‌ماشاکه‌ر یاخود گوێگر بێ‪.‬‬ ‫ئه‌م ‌ه پێوانه‌ى کۆمه‌ڵگای ‌ه واى کردو‌ه ک ‌ه‬ ‫ده‌بێت پیاو به‌رزبێت و ژنیش ل ‌ه پله‌یه‌کى‬ ‫نزمتردا‪ ،‬به‌م پێوانه‌یه‌ش ژن شه‌ره‌فى پیاو‬ ‫ده‌بێت‪.‬‬ ‫ل ‌ه کۆمه‌ڵگ ‌ه دواکه‌وتوه‌کان چه‌وساندنه‌و‌ه‬ ‫و سه‌رکوتکردن ج��ی��اوازى ن��ێ��وان نێر و‬ ‫مێ ئ�ه‌و‌ه (ش�ه‌ره‌ف�ه‌) زه‌قتر ده‌ک��ات�ه‌وه‌ و‬ ‫پێوانه‌ بۆ ره‌فتارى ژنه‌ک ‌ه داده‌نێن له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ى ئه‌و شه‌ره‌فى باوک و برایه‌‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫ده‌بێت هه‌موومان خه‌بات بۆ نه‌هێشتنى‬ ‫ئه‌و بابه‌ته‌ بکه‌ین و پێویستى به‌ ده‌نگى‬ ‫ناڕه‌زایى هه‌یه‌‪ ،‬هه‌ندێک زه‌مینه‌ى له‌بار‬ ‫ه�ه‌ی�ه‌‪ ،‬پێویست ‌ه ک��ار بکه‌ین‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫گرفتى ژن��ان ب�ه‌س ب ‌ه قسه‌کردن چار‌ه‬ ‫نابێت‪ ،‬به‌ڵکو ره‌خساندنى زه‌مینه‌یه‌کى‬ ‫ل�ه‌ب��اره‌ و فشار دروس��ت ک��ردن�ه‌‪ ،‬له‌سه‌ر‬ ‫خۆیان پێش هه‌ر شت دوات��ر کۆمه‌ڵگا‪،‬‬ ‫جواڵنه‌وه‌کانى ژنان به‌تایبه‌تیش بزوتنه‌و‌ه‬ ‫سیاسییه‌کان که‌ ئازادى بکه‌نه‌ ئامانجى‬ ‫خۆیان ده‌بێت وه‌ه��ا ل ‌ه ژن��ان بکه‌ن ک ‌ه‬ ‫خۆیان بۆ کۆمه‌ڵگا بسه‌لمێنن و ژنان‬ ‫به‌ره‌و ئه‌و ئاراسته‌یه‌ ببه‌ن ک ‌ه مافى خۆى‬ ‫‌و خۆى بناست‪ ،‬له‌کاتێکدا زۆربه‌ى ئه‌و‬ ‫رێکخراوان ‌ه خاوه‌نى راگه‌یاندنى خۆیانن‬ ‫بنه‌که‌یان هه‌یه‌ پێویست ده‌کات ئه‌رکى‬ ‫به‌رپرسیارێتى ژنان زیاتر بگرن ‌ه ئه‌ستۆ‪،‬‬ ‫بۆی ‌ه ئ�ه‌رک��ى ئ��ازادب��وون و به‌دیهێنانى‬ ‫مافه‌کانى ژنان له‌ ئه‌ستۆى ژن خۆیدایه‌‪،‬‬ ‫پێویست ‌ه هه‌وڵى جدیتر و گه‌وره‌تر بده‌ین ل ‌ه‬ ‫پێناو به‌دیهێنانى ژنێکى ئاسود‌ه و کراوه‌تر‬ ‫و بیرفراوانتر‪ .‬وه‌هاش ل ‌ه کۆمه‌ڵگا بکه‌ین‬ ‫ک ‌ه ژن خۆى شه‌ره‌فى خۆیه‌تى‌و پیاویش‬ ‫خۆى شه‌ره‌فى خۆیه‌تى‪ ،‬مهاباد قه‌ره‌داخى‬ ‫ده‌ڵێ‪( :‬شه‌ره‌ف کۆتێک ‌ه بۆ کۆیله‌کردنى‬ ‫ژن‪ ،‬با نه‌بێته‌ مارشى س�ه‌رزارى پیاوانى‬ ‫ئه‌م واڵته‌)‪ .‬بۆی ‌ه ده‌بێت بێده‌نگ نه‌بین‬ ‫به‌ یه‌ک ده‌ن��گ به‌ یه‌کجار داکۆکى‬ ‫ل� ‌ه م��اف و ئ��ازادی��ی�ه‌ک��ى ت���ه‌واوى ژن��ان‬ ‫بکه‌ین تا جارێکى تر هه‌ندێک دیارد‌ه‬ ‫دوبار‌ه نه‌بنه‌وه‌ له‌سه‌ر ژن‪ ،‬هه‌ر ل ‌ه به‌زۆر‬ ‫ب ‌ه ش��ودان و ژن ب �ه‌ژن و سه‌رکوتکردن‬ ‫و داخستنى ده‌میان و قسه‌نه‌کردنیان‪،‬‬ ‫ک� ‌ه ه �ه‌ر ئه‌مانه‌شه‌ ده‌ب��ن�ه‌ هۆکارێک‬ ‫ب��ۆخ��ۆس��وت��ان��دن��ى ژن������ان‪ ،‬واده‌زان����ێ����ت‬

‫خۆسوتاندن نه‌بێ ناتوانێ رزگاربێت‬ ‫له‌و هه‌موو کۆت ‌و به‌نده‌ى ده‌درێ��ت‬ ‫به‌سه‌ریاندا ل ‌ه ناو کۆمه‌ڵگا‪.‬‬

‫دواى ئه‌وه‌ى ل ‌ه (‪ )7/16‬ده‌ست به‌‬ ‫دابه‌شکردنى فۆرمى قه‌رزى بچوک بۆ‬ ‫الوان‪ ،‬ل ‌ه سنورى هه‌ولێر ک ‌ه یه‌ک‬ ‫بنکه‌ى سه‌ره‌کى ناوشار و چوار بنکه‌ى‬ ‫الوه‌کى ل ‌ه قه‌زاکانى ده‌وروبه‌ر هه‌ی ‌ه‬ ‫تا (‪ )883( )8/9‬فۆرم دابه‌شکراوه‌‪،‬‬ ‫ب��‌اڵم هه‌ر له‌سه‌رتاو ‌ه ناعه‌داله‌تى‬ ‫و که‌موکوڕییه‌کى زۆرى تێکه‌وت‪،‬‬ ‫به‌تایبه‌تى جیاوازى ل ‌ه نێوان ره‌گه‌زى‬ ‫نێر و مێ کراو ‌ه و ب ‌ه گوێره‌ى ئه‌و‬ ‫رێنماییه‌ى ده‌رچووه‌‪ ،‬پرۆژه‌کان زیاتر‬ ‫بۆ کوڕان ده‌بێت و که‌متر کچان و ژنان‬ ‫سودیان لێوه‌رده‌گرن‪.‬‬

‫ج���وان کانه‌بی (‪ )26‬س��اڵ یه‌کێکه‌ له‌و‬ ‫گه‌نجانه‌ى ئاماژه‌ به‌ خراپى ئ�ه‌و پرۆژه‌یه‌‬ ‫ده‌ک���ات و ده‌ڵ��ێ��ت‪ :‬ئ���ه‌وه‌ى ه�ه‌ی�ه‌ زی��ات��ر بۆ‬ ‫کوڕانه‌ نه‌وه‌ک بۆ ئێمه‌ى کچان‪ ،‬یه‌کێک‬ ‫بووم له‌و کچانه‌ى به‌نیاز بووم ئارایشگایه‌کى‬ ‫ژن��ان دابنێم‪ ،‬ب�ه‌اڵم به‌و پاره‌یه‌ نه‌تواندرا‪،‬‬ ‫داواى ئ �ه‌وه‌ت لێده‌که‌ن ده‌ب��ێ دوکانه‌که‌ت‬ ‫ئاماده‌بێ ئینجا پاره‌که‌ت پێده‌ده‌ن ئه‌ویش‬ ‫به‌ دوو قۆناغ‪ ،‬ئه‌مه‌ش واداده‌ک���ات کچان‬ ‫که‌متر سود له‌و قه‌رزه‌ وه‌ربگرێت‪.‬‬ ‫باخه‌وان عومه‌ر‪ ،‬کچێکى تر بوو له‌باره‌ى‬ ‫ئه‌و ق �ه‌رزه‌ وت��ى‪ :‬هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ فۆرمى‬ ‫ق �ه‌رزى پ��رۆژه‌ى بچوکم پ��ڕک��رده‌وه‌ و کاره‌‬ ‫پێویسته‌کانم ت����ه‌واو ک���رد‪ ،‬ب���ه‌اڵم تاکو‬ ‫ئێستا ناوم نه‌هاتوه‌ته‌وه‌‪ ،‬کاتێکیش قۆناغى‬ ‫یه‌که‌مى ئه‌و پرۆژه‌یه‌ راگه‌یه‌ندرا‪ ،‬له‌ سنورى‬ ‫پارێزگاى هه‌ولێر یه‌ک کچ ناوى ده‌رنه‌چوو‪.‬‬ ‫ئه‌و کچه‌ وتیشى‪ :‬پێویست بوو به‌شى کچان‬ ‫ل�ه‌و پ��رۆژه‌ی�ه‌ به‌ شێوه‌ى کۆتا جیابوایه‌ و‬ ‫ئاسانکارى بکرێت‪ ،‬چونکه‌ خۆتان ده‌زانن‬

‫کچان که‌متر خاوه‌نى سه‌رمایه‌ن له‌ کوڕان‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌ رێنماییه‌کانى وه‌زاره‌ت��ى کار هیچ‬ ‫حسابێک بۆ کچان نه‌کراوه‌‪.‬‬ ‫مه‌هاباد مه‌حمه‌دیش گلله‌یی له‌ حکومه‌ت‬ ‫هه‌بوو له‌سه‌ر قه‌رزى بچوک و وتى‪ :‬ئه‌وان‬ ‫ب �ه‌ ک��چ��ان ده‌ڵ��ێ��ن ده‌ت��وان��ن ب���ه‌رگ���دوورى و‬ ‫ئارایشگا یان کارى ده‌ستى دابنێن بۆ ئه‌وه‌ى‬ ‫بتوانن قه‌رزه‌ که‌ وه‌ربگرن‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئارایشگا‬ ‫و به‌رگدرووى ئاسان بێت ئه‌ویش بۆ هه‌موو‬ ‫که‌س نا‪ ،‬ئه‌ى کارى ده‌ستکرد چۆن ده‌کرێ‪،‬‬ ‫له‌ کاتێک حکومه‌ت نه‌یتوانیوه‌ ب��ازاڕى‬ ‫ساغکردنه‌وه‌ى به‌رهه‌مه‌کان دابین بکات‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ئ�ه‌گ�ه‌ر ئێمه‌ پ���رۆژه‌ى ک��ارى ده‌ستى‬ ‫بکه‌ین‪ ،‬دڵنیا نین له‌ سه‌رکه‌وتنى‪ ،‬ئه‌وکاته‌‬ ‫له‌ جیاتى قازانج زه‌ره‌ر ده‌که‌ین‪.‬‬ ‫م��اف��پ�ه‌روه‌ر دالوه‌ر ئ�ه‌ن��وه‌ر ک��اوان��ى جێگرى‬ ‫ب��ه‌ڕێ��وه‌ب��ه‌رى گشتى ک���ار و ده‌س��ت �ه‌ب �ه‌رى‬ ‫کۆمه‌اڵتى ده‌رباره‌ى ئه‌وه‌ بۆ (چه‌تر) وتى‪:‬‬ ‫پێموایه‌ حکومه‌ت جیاوازى له‌ نێوان کوڕ‬ ‫و ک��چ ن���ه‌ک���رده‌‪ ،‬ب�ه‌ڵ��ک��و ه���ه‌ر که‌سێک‬ ‫رێنماییه‌کان بیانگرێته‌وه‌ ده‌توانن قه‌رزه‌که‌‬ ‫وه‌ربگرن‪ ،‬ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌ره‌ ئه‌وه‌ى نه‌شارده‌وه‌ که‌‬ ‫به‌هۆى واقیعى کۆمه‌ڵگا له‌و پرۆژه‌یه‌ کوڕان‬ ‫زیاتر له‌ کچان سودمه‌ند ده‌بن‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى‬ ‫کچ وه‌ک کوڕ ناتوانێت هه‌موو کارێک‬ ‫بکات‪ ،‬ئه‌مه‌ش واده‌ک���ات ک��وڕ داواک��ارى‬ ‫زیاتر بێت بۆ قه‌رزى بچوک‪.‬‬ ‫ه�ه‌ر س�ه‌ب��اره‌ت ب�ه‌و بابه‌ته‌ نادیه‌ محه‌مه‌د‬ ‫وه‌ک فه‌رمانبه‌رێک له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى کار‬ ‫و ده‌سته‌به‌رى کۆمه‌اڵتى وتى‪ :‬هه‌رچه‌نده‌‬ ‫رۆژانه‌ ژماره‌یه‌کى زۆرى ئافره‌تان سه‌ردانمان‬ ‫ده‌که‌ن و پرۆژه‌که‌یان پێشکه‌شکردوه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫تاکو ئێستا له‌ سنورى پارێزگاى هه‌ولێر ته‌نیا‬ ‫سه‌ردانى یه‌ک پرۆژه‌ى ئافره‌تانمان کردوه‌ و‬ ‫ئه‌ویش قبوڵ ک��راوه‌‪ .‬وتیشى‪ :‬ژنان خۆیان‬ ‫پرۆژه‌یان که‌مه‌ و که‌متر روو له‌و کارانه‌‬

‫‪n‬‬

‫ژنان له‌قه‌ر‌زی بچوکیشدا مافیان ده‌خورێ ‌ فۆتۆ‪ /‬ئینته‌رنێت‬

‫ده‌که‌ن که‌ کوڕان ئه‌نجامى ده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫ب�ه‌ گ��وێ��ره‌ى رێنماییه‌کانى ئ �ه‌و پ��رۆژه‌ی�ه‌‪،‬‬ ‫به‌رزترین ئاستی قه‌رز پانزه‌ ملیۆن دیناره‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها خه‌ماڵندنی بڕى پاره‌ى پێویست بۆ‬ ‫پرۆژه‌که‌ له‌ الیه‌ن لیژنه‌ى سودى ئابوورى‬ ‫(جدوى اقتصادى) ده‌بێت و پێدانى قه‌رزیش‬ ‫به‌ دوو قۆناغ ده‌درێت قۆناغی یه‌که‌م‪ :‬به‌‬ ‫رێ��ژه‌ى له‌ (‪)%50‬ی قه‌رزه‌که‌ ده‌درێـت له‌‬ ‫دوای گرێبه‌سته‌که‌ و ده‌ب��ێ��ت ل�ه‌ م��اوه‌ی‬ ‫(‪ )90‬رۆژ ده‌ست به‌کار بێت‪ ،‬به‌ پێچه‌وانه‌وه‌‬ ‫قه‌رزه‌که‌ی لێ وه‌رده‌گیرێته‌وه‌‪ .‬قۆناغی دووه‌م‬ ‫رێژه‌ی (‪)%50‬ی قه‌رزه‌که‌ ده‌درێت له‌ دوای‬ ‫جێبه‌جێ کردنی قۆناغی یه‌که‌م‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫میکانیزمی داواک��ردن��ى ق�ه‌رز له‌ قۆناغى‬ ‫یه‌که‌مدا‪ ،‬داواک��ار فۆڕمى ئاماده‌کراو و‬

‫به‌ڵگه‌نامه‌ فه‌رمییه‌کان پێشکه‌ش ده‌کات بۆ ئه‌مه‌ش رێژه‌ى پێدانى قه‌رز بۆ سنوورى‬ ‫و ده‌سته‌به‌رێکیش له‌الیه‌ن ئه‌و که‌سه‌ی که‌ سلێمانى ب�ه‌ ئ��ی��داره‌ى گه‌رمیانیشه‌وه‌ له‌‬ ‫قه‌رزه‌که‌ وه‌رده‌گرێت دابین ده‌کرێت‪.‬‬ ‫(‪ )%43‬ده‌ب��ێ��ت‪ .‬ل �ه‌ب��اره‌ى ش��ارى ده��ۆک‬ ‫ل �ه‌ ب����اره‌ى ژم����اره‌ى ب��ن��ک�ه‌ک��ان ل �ه‌ ش��ارى ب��ن��ک�ه‌ی�ه‌ک��ى س���ه‌ره‌ک���ى ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌رای �ه‌ت��ى‬ ‫هه‌ولێر بنکه‌یه‌کى سه‌ره‌کى به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى به‌کارخستن و راهێنانى پیشه‌یی و سێ‬ ‫به‌کارخستن و راهێنانى پیشه‌یی و سێ بنکه‌ى الوه‌کى له‌ (زاخۆ) و (ئاکرێ) و‬ ‫بنکه‌ى الوه‌ک��ى له‌ (ک��ۆی�ه‌) و (س��ۆران) (ئامێدى) فۆڕى پێدانى قه‌رزى بچووک به‌‬ ‫و (مێرگه‌سۆر) ف��ۆڕم��ى پێدانى ق �ه‌رزى گه‌نجان و الوان و بێ کارانى ئه‌و سنووره‌‬ ‫بچوک دابه‌ش ده‌که‌ن‪ .‬به‌م پێیه‌ش رێژه‌ى دابه‌شده‌کرێت‪ .‬رێژه‌ى پێدانى قه‌رز بۆ ئه‌م‬ ‫پێدانى قه‌رز له‌ سنوورى شارى هه‌ولێر له‌ س��ن��وره‌ش له‌ (‪ )%24‬ده‌ب��ێ��ت‪ .‬ه�ه‌روه‌ه��ا له‌‬ ‫(‪ )%33‬ده‌بێت‪ .‬هه‌روه‌ها له‌ شارى سلێمانیش سنوورى گه‌رمیانیش له‌ ق �ه‌زاى (ک�ه‌الر)‬ ‫ب��ن��ک�ه‌ی�ه‌ک��ى س���ه‌ره‌ک���ى ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌رای �ه‌ت��ى بنکه‌یه‌کى س �ه‌ره‌ک��ى ب��ۆ پ��ێ��دان��ى ف��ۆڕم‬ ‫به‌کارخستن و راهێنانى پیشه‌یی و سێ کراوه‌ته‌وه‌‪ .‬رۆژانه‌ تا سه‌عات (‪)6‬ى ئێواره‌‬ ‫بنکه‌ى ترى الوه‌ک��ى له‌ (چه‌مچه‌ماڵ) و بنکه‌کان فۆڕمى پێدانى ق�ه‌رزى بچوک‬ ‫(هه‌ڵه‌بجه‌) و (رانیه‌) فۆڕم دابه‌شده‌کرێت‪ .‬دابه‌شده‌که‌ن‪.‬‬

‫پارێزه‌رێک «ئاستی مرۆڤبونی ژن ل ‌ه کوردستان ل ‌ه چاو جیهاندا دابه‌زێنراوه‌»‬

‫مامۆستایه‌کی ئاینی «دابه‌شکردنی میرات به‌و جۆر ‌ه بۆ رێگرتن ‌ه ل ‌ه سه‌رمایه‌داری»‬ ‫تو‌ێژه‌رێک «میرات الی ئه‌و ژنانه‌ی ک ‌ه ئیسالم به‌بنچینه‌ی ئیسالمی داده‌نێت به‌جۆرێکی تر لێکۆڵینه‌وه‌ی بۆ ده‌که‌ن»‬ ‫ئاماده‌کار‬ ‫سازان تۆفیق‬ ‫مامۆستایه‌کی ئاینی ده‌ڵێت‬ ‫دابه‌شکردنی میرات به‌وجۆر ‌ه ل ‌ه‬ ‫ئیسالمدا رێگر ‌ه ل ‌ه دروستبونی‬ ‫سه‌رمایه‌داری و پارێزه‌رێکیش پێیوای ‌ه‬ ‫ک ‌ه سیاسیه‌کان وه‌ک ماکیاژێک ژن‬ ‫بۆ جوانکرنی روی خۆیان به‌کار‬ ‫ده‌هێنن‪ ،‬ئه‌ندام په‌رله‌مانێکیش‬ ‫ده‌ڵێت‪ :‬تا ئێستا بیرمان ل ‌ه به‌دیلێک‬ ‫بۆ یاسای دابه‌شکردنی میرات‬ ‫نه‌کردوه‌ته‌وه‌‪.‬‬

‫دابه‌شکردنی میرات به‌ رێژه‌ی دوو به‌ش‬ ‫بۆ پیاو و به‌شێک بۆ ژن به‌شێوه‌ی جیاواز‬ ‫لێکدانه‌وه‌ی بۆ ده‌کرێت و به‌شێک له‌‬ ‫ژنانیش نیگه‌رانن له‌و جیاوازیانه‌ و له‌و‬ ‫باره‌یه‌وه‌ شۆخان ته‌ها‪ ،‬کچه‌ خوێندکاری‬ ‫شه‌شی ئاماده‌یی ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌کات که‌‬ ‫هه‌میشه‌ ژن��ان به‌ پله‌ دوو داده‌ن��رێ��ن له‌‬ ‫به‌امبه‌ر پیاوان و وتی «کێشه‌که‌ ته‌نیا‬ ‫له‌ میراتیدا نیه‌‪ ،‬به‌ڵکو له‌ هه‌موو شتێکدا‬ ‫ژن به‌ پله‌ دوو دانراوه‌ و ئه‌وه‌ش کێشه‌یه‌‬ ‫بۆ ئێمه‌ی ژن��ان و هه‌میشه‌ هه‌ست به‌‬ ‫که‌می ده‌که‌ین له‌ به‌رامبه‌ر پیاواندا»‪.‬‬ ‫شرین سه‌عید‪ ،‬کچی ماڵه‌وه‌یه‌ و پێیوایه‌‬ ‫هۆکاری ج��ی��اوازی میرات ئه‌وه‌یه‌ که‌‬ ‫پ��ی��اوان ئه‌رکی م��اڵ به‌ڕێوه‌بردنیان له‌‬ ‫ئه‌ستۆیه‌ و وتی «هه‌ست به‌ سته‌م ناکه‌م‪،‬‬ ‫چونکه‌ پیاو ئه‌رکی ماڵ به‌ڕێوه‌بردنی‬ ‫له‌سه‌ره‌ و ئاسایه‌ ئه‌گه‌ر دوو ئه‌وه‌نده‌ی‬ ‫ژنی به‌ر بکه‌وێت و ئاینی ئیسالمیش‬ ‫دادپه‌روه‌ر بووه‌ له‌ دابه‌شکردنی میراتدا»‪.‬‬ ‫شۆخان که‌مال‪ ،‬فه‌رمانبه‌ر پێیوایه‌ له‌‬ ‫هه‌موو کایه‌یه‌کی ژیاندا سته‌م له‌ ژنان‬ ‫کراوه‌ و وتی «توانای ژنان زۆر له‌وه‌‬ ‫زیاتره‌ که‌ پیاوان ده‌یبینن‪ ،‬به‌اڵم هه‌رگیز‬ ‫رێگه‌ ن���ه‌دراوه‌ تواناکانیان ده‌رب��خ �ه‌ن و‬ ‫پێموایه‌ دابه‌شکردنی میراتیش یه‌کێکه‌‬ ‫له‌و شتانه‌ی به‌تایبه‌ت له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫ئ��ێ��م�ه‌دا سته‌می تیا ک���راوه‌ ب�ه‌رام��ب�ه‌ر‬ ‫ژنان»‪.‬‬ ‫زانایه‌کی ئاینیش ئاماژه‌ ب�ه‌وه‌ ده‌کات‬ ‫داب���ه‌ش���ک���ردن���ی م���ی���رات ب����ه‌و ج���ۆره‌‬ ‫حیکمه‌تێکی تێدایه‌ و له‌وباره‌یه‌وه‌ ئه‌حمه‌د‬

‫ساڵح‪ ،‬زان��ای ئاینی ده‌ڵێت «له‌ ئاینی‬ ‫ئیسالمدا که‌ به‌وجۆره‌ میرات دابه‌شکراو‌ه‬ ‫بۆ ئه‌وه‌یه‌ که‌ سه‌رمایه‌داری باڵونه‌بێته‌وه‌ و‬ ‫پاره‌ نه‌که‌وێته‌ ده‌ستی چه‌ند که‌سێک»‪.‬‬ ‫ئ���ه‌و م��ام��ۆس��ت��ای �ه‌ پ��ێ��ی��وای �ه‌ ه�ه‌ن��دێ��ک‬ ‫له‌مباره‌یه‌وه‌ حوکمی کوێرانه‌ ده‌ده‌ن و‬ ‫پێیانوایه‌ ئاینی ئیسالم سته‌می له‌ ئافره‌ت‬ ‫کردوه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ حوکمێکی کوێرانه‌یه‌‬ ‫له‌ نه‌شاره‌زایه‌وه‌ ئه‌و قسانه‌ ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌و مامۆستایه‌ ئاماژه‌ی به‌وه‌شکرد له‌‬ ‫هه‌ندێک شوێندا له‌ ئیسالمدا به‌شی ژن‬ ‫زیاتره‌ و وتی «له‌و شوێنانه‌دا که‌ پیاو‬ ‫زیاتری به‌رده‌که‌وێت نزیکه‌ی پێنج شوێنه‌‬ ‫و له‌ (‪ )12‬شوێنی تریشدا ژنان به‌شی‬ ‫زۆرتریان به‌رده‌که‌وێت»‪.‬‬ ‫پارێزێکیش باس له‌وه‌ ده‌کات دابه‌شکردنی‬ ‫میرات له‌ یاسادا دوو جۆره‌‪ ،‬له‌وباره‌یه‌وه‌‬ ‫ک�����اروان ک���ه‌م���ال‪ ،‬پ���ارێ���زه‌ر وت���ی‪ :‬ئ�ه‌و‬ ‫به‌شانه‌ی موڵکی که‌سه‌که‌ خۆیه‌تی‬ ‫لێره���دا دوو به‌ش بۆ پیاوه‌ و به‌شێکیش بۆ‬ ‫ژنه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌و موڵکانه‌ی که‌ سه‌ر به‌‬ ‫میرین وه‌ک زه‌وی کشتوکاڵی که‌ دراوه‌‬ ‫به‌ خاوه‌ن ماڵ کاری تێدا بکات لێره‌دا ژن‬ ‫و پیاو وه‌ک یه‌کی به‌ر ده‌که‌وێت‪.‬‬ ‫ئه‌و پارێزه‌ره‌ ئاماژه‌ی به‌وه‌شکرد جیاوازی‬ ‫نێوان ژن و پیاو له‌ ئیسالمدا بنچینه‌ییه‌‬ ‫و له‌ زۆر شوێندا ئ �ه‌وه‌ به‌دیده‌کرێت و‬ ‫له‌وباره‌یه‌وه‌ وتی‪ :‬زۆر شوێن هه‌یه‌ که‌ ئه‌و‬ ‫جیاوازیه‌ی تێدا ک��راوه‌ له‌ ئیسالمدا بۆ‬ ‫نمونه‌ حه‌قی لێپرسینه‌وه‌ و سه‌رکۆنه‌کردن‬ ‫و هه‌تا لێدانیشی داوه‌ به‌ پیاو‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ن�ه‌ی��داوه‌ به‌ ژن جیاوازیه‌که‌ له‌ کایه‌ی‬ ‫سیاسی و کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کانیشدا به‌‬ ‫ئاشکرا دی���اره‌ ه���ه‌روه‌ک چ��ۆن مافی‬ ‫خه‌الفه‌ت بۆ ژن نه‌بووه‌‪.‬‬ ‫ک���اروان ک�ه‌م��ال ل �ه‌درێ��ژه‌ی قسه‌کانیدا‬ ‫باسی له‌وه‌شکرد زۆر واڵت��ی ئیسالمی‬ ‫ئه‌م بابه‌ته‌یان تێپه‌ڕاندوه‌ و وتی «ئێمه‌‬ ‫پێویسته‌ به‌ ب��اوه‌ڕ به‌خۆبونه‌وه‌ هه‌نگاو‬ ‫بنێین چه‌ندین واڵت��ی ئیسالمی وه‌ک‬ ‫تورکیا و پاکستان و میسر که‌ زۆرینه‌ی‬ ‫مسوڵمانن ئه‌و جۆره‌ بیرکردنه‌وه‌ و بڕیاره‌‬ ‫ئاینیانه‌یان تێپه‌ڕاندوه‌ و ژن و پیاو تا‬ ‫راده‌ی���ه‌ک یه‌کسانن له‌ به‌ده‌ستهێنانی‬ ‫مافه‌کانیان»‪.‬‬

‫ئ����ه‌و پ����ارێ����زه‌ره‌ ب��اس��ی ل���ه‌وه‌ش���ک���رد له‌‬ ‫ئ��ێ��س��ت��ادا ب��ی��رک��ردن �ه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫ئێمه‌ بیرکردنه‌وه‌یه‌کی ناته‌واوه‌‪ ،‬چونکه‌‬ ‫بیرکردنه‌وه‌یه‌کی ته‌واو پیاوانه‌یه‌ و له‌گه‌ڵ‬ ‫بنه‌ماکانی مافی مرۆڤدا یه‌کناگرێته‌وه‌‬ ‫و پێویسته‌ ئ �ه‌و متمانه‌یه‌ بدرێته‌ ژنان‬ ‫به‌شداریه‌کی کارایان هه‌بێت له‌ کایه‌ی‬ ‫سیاسی و کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کاندا‪.‬‬ ‫ک��اروان که‌مال ئ��ام��اژه‌ی به‌ بێتوانایی‬ ‫حکومه‌ت و په‌رله‌مانیش کرد له‌م بابه‌ته‌دا‬ ‫و وتی «ئه‌رکی په‌رله‌مانه‌ کۆمه‌ڵێک‬ ‫یاسا دابڕێژێت وه‌ک به‌دیلێک بۆ ئه‌و‬ ‫یاسایانه‌ی تیایدا نایه‌کسانی هه‌یه‌ و‬ ‫گ��ۆڕان��ک��اری ل�ه‌ سیستمی پ����ه‌روه‌رده‌دا‬ ‫بکه‌ن بۆ زه‌مینه‌سازی به‌شداریکردنی‬ ‫ژن�����ان ل���ه‌ ک����ۆی ک���ای���ه‌ س��ی��اس��ی و‬ ‫ک��ۆم�ه‌اڵی�ه‌ت��ی�ه‌ک��ان��دا‪ ،‬چونکه‌ ئاستی‬ ‫مرۆڤبونی ژن له‌ کوردستان دابه‌زێنراوه‌‬ ‫له‌چاو جیهاندا»‪.‬‬ ‫ک��اروان که‌مال ده‌رب���اره‌ی رۆڵ��ی ژن له‌‬ ‫په‌رله‌مانی کوردستانیش وتی‪ :‬به‌داخه‌وه‌‬ ‫ژن له‌ کایه‌ی سیاسی له‌ کوردستان و له‌‬ ‫په‌رله‌مانیشدا وه‌ک ماکیاژ به‌کارهاتوه‌‬ ‫بۆ جوانکردنی روی سیاسیه‌کان و رۆڵی‬ ‫ژن په‌راوێزخراوه‌ ئه‌گه‌رنا خه‌می ژن الی‬ ‫ئ���ه‌وان خ �ه‌م نیه‌ و ئ �ه‌و ژن��ان �ه‌ی ک��اری‬ ‫سیاسیش ده‌که‌ن به‌رگی پیاویان به‌ به‌ردا‬ ‫کراوه‌ و وایان لێکراوه‌ کاریگه‌ری له‌سه‌ر‬ ‫پیاوه‌ ده‌س �ه‌اڵت��داره‌ک��ان دروس��ت نه‌که‌ن‪،‬‬ ‫چونکه‌ چوارده‌وریان به‌ راوێژکاری پیاو‬ ‫گیراوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌ندامێکی لیژنه‌ی به‌رگری له‌ مافی ‪ n‬ژن و پیاو یه‌کسانن؟ فۆتۆ‪ /‬ئینته‌رنێت‬ ‫ژنان له‌ په‌رله‌مانی کوردستانی ئاماژه‌‬ ‫له‌کاتی گۆڕینی یاسایه‌کی وه‌ه��ادا بکه‌ن له‌ به‌رامبه‌ر پیاواندا به‌تایبه‌ت ئه‌و‬ ‫ب�ه‌وه‌ ده‌ک��ات تا ئێستا پرۆژه‌یه‌کی له‌و‬ ‫ده‌بێت گۆڕانکاری له‌ هه‌ندێک یاسای ژنانه‌ی هۆشیارن هه‌ست به‌ ئ �ه‌رک و‬ ‫جۆره‌ له‌ په‌رله‌مان باسی لێوه‌ نه‌کراوه‌‪.‬‬ ‫تریشدا بکه‌ین و وتی «تا ئێستا نه‌فه‌قه‌ی ماف ده‌که‌ن‪ ،‬به‌اڵم ئه‌مه‌ الی ئه‌و ژنانه‌ی‬ ‫ل���ه‌و ب���اره‌ی���ه‌وه‌ گ �ه‌ش �ه‌ دارا ئ �ه‌ن��دام��ی‬ ‫ژن و منداڵ له‌سه‌ر پیاوه‌ و بۆیه‌ له‌کاتی که‌ ئیسالم به‌ بنچینه‌ی ژی��ان داده‌نێن‬ ‫لیژنه‌ی به‌رگری له‌ مافی ژن��ان وتی‬ ‫گۆڕینی ئه‌و یاسایانه‌دا ده‌بێت ره‌چاوی به‌وجۆره‌ لێکدانه‌وه‌ی بۆ ناکرێت»‪.‬‬ ‫«ج��ۆره‌ یاسایه‌کی وه‌ها الی هه‌مومان‬ ‫ئه‌و توێژه‌ره‌ ئاماژه‌ی به‌ رێگه‌ چاره‌ی‬ ‫ئه‌وه‌ش بکرێت»‪.‬‬ ‫گرنگه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم پێویستی به‌ کارکردنه‌‬ ‫توێژه‌رێکی کۆمه‌اڵیه‌تیش ئاماژه‌ به‌وه‌ ئه‌م بابه‌ته‌ کرد و وتی «رێگه‌ چاره‌ی‬ ‫و تا ئێستا پ��رۆژه‌ی�ه‌ک��ی ل �ه‌و جۆره‌مان‬ ‫ده‌ک���ات ئ��ه‌و ج��ی��اوازی �ه‌ ل �ه‌ م��ی��رات��دا له‌ بنچینه‌ی بۆ یه‌کسانی ژن و پیاو به‌ پله‌ی‬ ‫پێشنیاز نه‌کردوه‌‪ ،‬ئه‌بێت ئ�ه‌وه‌ش بزانین‬ ‫الی �ه‌ن��ی ده‌رون���ی���ه‌و‌ه ک��اری��گ �ه‌ری له‌سه‌ر یه‌که‌م جیاکردنه‌وه‌ی دینه‌ له‌ ده‌وڵ �ه‌ت‬ ‫جۆره‌ پرۆژه‌یه‌کی وا توشی به‌رهه‌ڵستی‬ ‫ژنان دروست ده‌کات له‌وباره‌یه‌وه‌ په‌روین و داڕشتنی ی��اس��ای م�ه‌ده‌ن��ی و پاشان‬ ‫زۆرمان ده‌کات و پێویسته‌ ئاماده‌کاری‬ ‫ح�ه‌س�ه‌ن‪ ،‬ت��وێ��ژه‌ری کۆمه‌اڵیه‌تی وتی هۆشیارکردنه‌وه‌ی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫بۆ بکرێت»‪.‬‬ ‫«دابه‌شکردنی میرات به‌و ج��ۆر‌ه بوه‌ته‌ به‌ پیاو و ژنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌رچاو رۆشنبن‬ ‫ئه‌و ئه‌ندام په‌رله‌مانه‌ ئاماژه‌ی به‌وه‌شکرد‬ ‫ه��ۆی ئ���ه‌وه‌ی ژن���ان ه�ه‌س��ت ب�ه‌ که‌می به‌ ئه‌رک و مافه‌کانیان»‪.‬‬


‫سه‌رۆکى فیدراسیۆنى رێکخراوه‌کانى عێراق‪ :‬گه‌نج بووه‌ت ‌ه‬ ‫قوربانى سیاسه‌تى ئۆپۆزسیۆن و ده‌سه‌اڵت‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫هێڤار‪ /‬کارزان‬ ‫سۆران ره‌مه‌زان سه‌رۆکى‬ ‫فدراسیۆنى رێکخراوه‌‬ ‫مه‌ده‌نیه‌کانى گه‌نجان له‌‬ ‫کوردستان و عێراق و‬ ‫سکرتێری کۆمه‌ڵه‌ى دواڕۆژى‬ ‫کوردستان باس له‌ دۆخى‬ ‫گه‌نج به‌ گشتى‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ئاماژه‌ به‌ کاره‌کانى‬ ‫فیدراسیۆنه‌که‌ له‌ چوار‬ ‫پارچه‌ى کوردستان ده‌کات‪.‬‬

‫چ����ه‌ت����ر‪ :‬ک����ۆم����ه‌ڵ����ه‌ى دواڕۆژى‬ ‫کوردستان که‌ى دامه‌زراوه‌؟‬ ‫ کۆمه‌ڵه‌ى دواڕۆژى کوردستان‬‫له‌ (‪ )2005/3/21‬دام �ه‌زراوه‌ دواتر‬ ‫له‌ (‪ )2006/7/11‬مۆڵه‌تى یاسایى‬ ‫وه‌رگرتوه‌‪ ،‬به‌پێى ماده‌ى (‪ 8‬ـ ‪ )7‬ل ‌ه‬ ‫ی��اس��اى کۆمه‌ڵه‌کان ژم��اه‌ (‪)18‬ى‬ ‫ساڵى (‪)1993‬ى حکومه‌تى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئامانج له‌ دامه‌زراندنى ئه‌و‬ ‫کۆمه‌ڵه‌یه‌ چییه‌؟‬ ‫ دیاره‌ ئامانج له‌ دامه‌زراندنى ئه‌م‬‫کۆمه‌ڵه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ ده‌مانه‌وێت له‌ بوارى‬ ‫نه‌ته‌وه‌یى و زانستى و رۆشنبیرى و‬ ‫که‌لتورى و ه��ون �ه‌رى ک��ار بکه‌ین‪.‬‬ ‫ئامانج زیاتر به‌رگریکردنه‌ له‌ ماف‬ ‫و داخ��وازی��ی�ه‌ ره‌واک��ان��ى گه‌نجان و‬ ‫الوان و رۆشنبیران و ژن��ان‪ ،‬بۆ ئه‌م‬ ‫مه‌به‌سته‌ش چوار ناوه‌ندمان پێکهێناو‌ه‬ ‫وه‌ک ن���اوه‌ن���دى (ران���ی���ه‌‪ ،‬ک��ۆی �ه‌‪،‬‬ ‫سلێمانى و که‌رکوک) و تائێستاش‬ ‫چ���ه‌ن���دی���ن پ������رۆژه‌ى ج����ۆراوج����ۆرى‬ ‫ه��ون �ه‌رى‪ ،‬زانستى و کۆمه‌اڵیه‌تى‬ ‫له‌ بواره‌کانى تریشمان ئه‌نجامداوه‌‪،‬‬ ‫له‌ ئێستاشدا پرۆژه‌مان بۆ داهاتوو‬

‫ه�ه‌ی�ه‌‪ ،‬ل�ه‌گ�ه‌ڵ ئ �ه‌وه‌ش��دا کۆمه‌ڵه‌ى‬ ‫دووه‌م کۆمه‌ڵه‌ى دواڕۆژى کوردستان‬ ‫ل �ه‌س��اڵ��ى (‪ )2008‬ف��ی��دراس��ی��ۆن��ى‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ى رێکخراوه‌کانى عێراق و‬ ‫کوردستانمان دامه‌زراند که‌ ئێستا‬ ‫پ��ێ��ک��ه��ات��ووه‌ ل �ه‌ (‪ )68‬ک��ۆم �ه‌ڵ �ه‌ و‬ ‫رێکخراوى عێراقى و کوردستانى‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئه‌رکى ئه‌و فیدراسیۆنه‌ چیه‌؟‬ ‫ ئ����ه‌رک����ى ئ�����ه‌م ف���ی���دراس���ی���ۆن��� ‌ه‬‫ک��ۆک��ردن �ه‌وه‌ى ت����ه‌واوى ک��ۆم�ه‌ڵ�ه‌ و‬ ‫رێکخراوه‌ سه‌ربه‌خۆکانه‌ له‌ عێراق‬ ‫و کوردستان و زۆرترین کۆمه‌ڵه‌ و‬ ‫رێکخراو به‌شدارى ئه‌م فیدراسیۆنه‌ن‬ ‫به‌تایبه‌ت له‌ ش��ارى که‌رکوک ک ‌ه‬ ‫زۆرترین پێکهاته‌ى تێدایه‌‪ ،‬بێگومان‬ ‫ئامانجمان ئاشتى و پێکه‌وه‌ ژیان ‌ه‬ ‫ل���ه‌ ه �ه‌رێ��م��ى ک���وردس���ت���ان ب���ۆ ئ �ه‌و‬ ‫مه‌به‌سته‌ش ده‌مانه‌وێ به‌ شێوه‌یه‌کى‬ ‫ه��اوب�ه‌ش وه‌ک��و ت���ه‌واوى کۆمه‌ڵه‌ و‬ ‫رێکخراوه‌کانى کۆمه‌ڵگه‌ى مه‌ده‌نى‬ ‫ل �ه‌ ع��ێ��راق و ک��وردس��ت��ان پ���رۆژه‌ى‬ ‫ه��اوب �ه‌ش ئ�ه‌ن��ج��ام ب��ده‌ی��ن به‌تایبه‌ت‬ ‫ئ �ه‌و پ��رۆژان �ه‌ى تایبه‌ته‌ ب�ه‌ م��اف و‬ ‫داخوازییه‌کانى هاواڵتیانن‪.‬‬ ‫چ����ه‌ت����ر‪ :‬ت���ێ���ڕوان���ی���ن���ت���ان ل���ه‌س���ه‌ر‬ ‫رێ��ک��خ��راوه‌ک��ان��ى گه‌نجان چییه‌ تا‬ ‫چه‌ند توانیویانه‌ ئ �ه‌م رێکخراوان ‌ه‬ ‫ده‌نگى گه‌نج بن؟‬ ‫ به‌داخه‌وه‌ به‌شێکى زۆرى کۆمه‌ڵ ‌ه‬‫و رێکخراوه‌کان وه‌همین‪ ،‬هه‌رچه‌ند‬ ‫ک��ۆم�ه‌ڵ�ه‌ و رێ��ک��خ��راوى چاالکیش‬ ‫ه���ه‌ن‪ ،‬ب���ه‌اڵم ژم��اره‌ی��ان ک�ه‌م�ه‌ هه‌م‬ ‫ل �ه‌ ک��وردس��ت��ان و ه��ه‌م ل �ه‌ ع��ێ��راق‪.‬‬ ‫وه‌ه��م��ی��ب��وون��ی��ش ب���ه‌و م��ان��ای �ه‌ى ک ‌ه‬ ‫رێکخراوێک چه‌ند که‌سێکى که‌من‬ ‫ب �ه‌ خ��ۆی��ان و ج��ان��ت��اک��ان��ی��ان �ه‌وه‌ بۆ‬ ‫به‌ده‌ستهێنانى ماده‌ دروست بوون و‬

‫له‌ زۆربه‌ى شاره‌کان ئه‌و رێکخراوان ‌ه‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫چ �ه‌ت��ر‪ :‬ئ��ای��ا رێ��ک��خ��راوه‌ک �ه‌ى ئێو‌ه‬ ‫وه‌همیه‌؟‬ ‫ ن �ه‌خ��ێ��ر‪ ،‬پێشتر ب��اس��م ل��ه‌وه‌ک��رد‬‫ئێمه‌ له‌ ئه‌ڵمانیا ناوه‌ندمان هه‌یه‌ و‬ ‫له‌ به‌ریتانیاش به‌نیازى ک��ردن�ه‌وه‌ى‬ ‫ن��اوه‌ن��دێ��ک��ى ت��ری��ن ل �ه‌گ �ه‌ڵ ئ �ه‌وه‌ش��دا‬ ‫رێ��ک��خ��راوه‌ک��ه‌ى ئ��ێ��م�ه‌ ن���اس���راوه‌ ل ‌ه‬ ‫واڵت��ان��ى ئیقلیم و ل �ه‌ ئ��ه‌وروپ��اش‪.‬‬ ‫م��اوه‌ی�ه‌ک له‌مه‌وپێش له‌ کۆمارى‬ ‫ئیسالمییه‌وه‌ بانگهێشت کراوین ئێم ‌ه‬ ‫ئێستا له‌ سوریا بانگهێشتنامه‌مان‬ ‫ب�ه‌ده‌س��ت گه‌یشتوه‌‪ ،‬رێکخراوه‌که‌ى‬ ‫ئ��ێ��م �ه‌ چ���االک���ه‌ ئ���ه‌گ���ه‌ر وان �ه‌ب��ێ��ت‬ ‫ناناسرێت‪.‬‬ ‫چ �ه‌ت��ر‪ :‬چ ج��ی��اوازی �ه‌ک ه �ه‌ی �ه‌ ل ‌ه‬ ‫نێوان رێکخراوه‌ گه‌نجه‌کانى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان و ش��ره‌کانى ترى عێراق؟‬ ‫ ج�����ی�����اوازى زۆره‌ ب����ۆ ن��م��ون � ‌ه‬‫رێ��ک��خ��راوه‌ک��ان��ى ه���ه‌رێ���م چ��االک��ن‬ ‫و ش���اره‌زاى باشیان هه‌یه‌ له‌ ب��وارى‬ ‫کارى رێکخراوه‌یى‪ ،‬به‌اڵم له‌ عێراق‬ ‫و شاره‌کانى ترى به‌و جۆره‌ رێکخراوى‬ ‫چاالک نیه‌‪ ،‬چونکه‌ ئه‌و ده‌رفه‌ت ‌ه‬ ‫نه‌بووه‌ ئه‌وه‌ چه‌ند ساڵێکه‌ به‌تایبه‌تى‬ ‫ل������ه‌دواى (‪ )2006‬ژم����اره‌ی����ه‌ک‬ ‫رێکخراوى کۆمه‌ڵگه‌ى مه‌ده‌نى ل ‌ه‬ ‫عێراق دروست بوون‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬له‌ دواى روداوه‌ک��ان��ى (‪)17‬‬ ‫ى شوبات کوردستان جۆرێک له‌‬ ‫ناسه‌قامگیرى به‌خۆیه‌وه‌ بینى ئه‌وه‌شى‬ ‫بووه‌ قوربانى زۆرب �ه‌ى گه‌نجه‌‪ ،‬ئێو‌ه‬ ‫له‌وباره‌وه‌ چیتان کردوه‌؟‬ ‫ ئێمه‌ به‌راستى له‌ ساڵى (‪)2007‬‬‫ه‌وه‌ پ��رۆژه‌م��ان هه‌بووه‌ ک��ارى له‌سه‌ر‬ ‫ده‌که‌ین به‌تایبه‌تى له‌سه‌ر گه‌نجان‬

‫و الوان ئێمه‌ پێمان وای �ه‌ سیاسه‌تى‬ ‫ده‌س���ه‌اڵت ب��ۆ گه‌نج سیاسه‌تى بێ‬ ‫ئیراده‌کردنه‌‪ ،‬ده‌یه‌وێ به‌هه‌ر جۆرێک‬ ‫بێت وا له‌ گه‌نج بکه‌ن تواناى ئه‌وه‌ى‬ ‫نه‌بێت گه‌نج بیر بکاته‌وه‌‪ .‬گه‌وهه‌رى‬ ‫ده‌س�������ه‌اڵت ه �ه‌م��ی��ش �ه‌ ئ�����ه‌وه‌ ب���وو‌ه‬ ‫له‌سه‌ره‌تاوه‌ ده‌یه‌وێت گه‌نج بێ ئیراد‌ه‬ ‫بکات کۆمه‌ڵگه‌ى ئێمه‌ش به‌گشتى‬ ‫رۆشنبیر ن��ی�ه‌‪ .‬ئێمه‌ هه‌ڵوێستمان‬ ‫هه‌بووه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم به‌شدار نه‌بووین له‌و‬ ‫رووداوانه‌ ئێمه‌ ده‌مانزانى ده‌بێت ئه‌و‌ه‬ ‫رووبدات‪ ،‬به‌اڵم پێشبینیمان نه‌ده‌کرد‬ ‫به‌وشێوه‌یه‌ رووب��دات و تاراده‌یه‌کیش‬ ‫ئاگادارى ئه‌وه‌ نه‌بووین‪ ،‬گه‌نج بوه‌ت ‌ه‬ ‫ق��ورب��ان��ى سیاسه‌تى ئ��ۆپ��ۆزس��ی��ۆن و‬ ‫ده‌سه‌اڵت‪.‬‬ ‫چ �ه‌ت��ر‪ :‬ئ��ای��ا گ�ه‌ن��ج خ��ۆى ئ��ی��راده‌ى‬ ‫ه�ه‌ی�ه‌ ی��ا خ��ۆش��ى به‌شێکه‌ ل �ه‌و بێ‬ ‫ئیراده‌بونه‌؟‬ ‫ خ����ۆش����ى ب���ه‌ش���ێ���ک���ه‌ ل������ه‌و ب��ێ‬‫ئ���ی���راده‌ب���وون���ه‌‪ ،‬ب����ه‌اڵم ل��ه‌ راس��ت��ی��دا‬ ‫تاوانه‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ مێژوى ئێمه‌ وه‌کو‬ ‫کورد مێژوێکى خوێناویمان هه‌بوو‌ه‬ ‫و ئه‌وه‌نده‌ى له‌ شه‌ڕدا بووین‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ به‌زانسته‌وه‌ سه‌رقاڵ‬ ‫ن �ه‌ب��وی��ن‪ .‬ه �ه‌م��وو ئه‌مان ‌ه‬ ‫حاڵه‌تێکى ده‌رون��ى خراپى‬ ‫دروس�����ت�����ک�����ردوه‌ ل���ه‌س���ه‌ر‬ ‫ت��اک �ه‌ک��ان��ى ک��ۆم�ه‌ڵ��گ�ه‌ى‬ ‫ک���وردس���ت���ان ب �ه‌گ��ش��ت��ى و‬ ‫ت��اک��ى ک���وردى به‌تایبه‌تى‪،‬‬ ‫له‌منداڵێکه‌وه‌ بگره‌ تا‬ ‫گ������ه‌وره‌ی������ه‌ک ل� ‌ه‬ ‫رووى ده‌روون�����ى‬ ‫نائاسوده‌یه‌‪ .‬بۆی ‌ه‬ ‫ده‌سه‌اڵتیش ئه‌و‬ ‫رۆڵ���ه‌ى ن�ه‌ب��وو‌ه‬

‫سۆران ره‌مه‌زان عه‌لى سه‌رۆکى فیدراسیۆنى کۆمه‌ڵه‌ و رێکخراوه‌کانى‬ ‫عێراق و کوردستانى و سکرتێرى گشتى کۆمه‌ڵه‌ى دوارۆژى کوردستان‬

‫ماکیاژ ئه‌و ماسکه‌ی ‌ه که‌ رووى راسته‌قینه‌ى خۆمانى‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫کارزان تاریق‬ ‫ماکیاژ یه‌کێک له‌و دیاردانه‌ی ‌ه‬ ‫که‌ به‌ تایبه‌ت ل ‌ه ناو ره‌گه‌زى‬ ‫مێیینه‌دا باوه‌ و که‌سه‌کان‬ ‫به‌ ماکیاژ فۆڕمى راسته‌ینه‌ى‬ ‫خۆیان ده‌شارنه‌وه‪‌،‬له‌م رووه‬ ‫هۆکاره‌کانی ماکیاژ له‌ ره‌هه‌نده‌‬ ‫جیاوازه‌کانه‌وه‌ خراوه‌ته‌ روو‪‌.‬‬ ‫شه‌نگ که‌مال‪ ،‬کچێکى ته‌مه‌ن (‪)19‬‬ ‫ساڵ‪ ،‬له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى بۆچى ماکیاژ‬ ‫ده‌کات وتى‪ :‬کچان به‌رده‌وام له‌ ده‌ورى‬ ‫ئه‌وه‌ن چۆن خۆیان به‌ جوانترین شێوه‌‬ ‫بڕازێننه‌وه‌ و له‌ کاتى چونه‌ده‌ره‌وه‌‬ ‫پێیانه‌وه‌ دیار بێت‪ .‬من وه‌ک خۆم‬ ‫هه‌موو کاتێک ماکیاژ به‌کار‬ ‫دێنم‪ ،‬بوه‌ته‌ به‌شێکى گرنگى ژیانم‪،‬‬ ‫چونکه‌ سه‌ره‌کیترین هۆکارى‬ ‫جوانکارى خانمانه‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌کانى‬ ‫تریش بوه‌ته‌ مۆد‪ .‬شه‌نگ ده‌ڵێت ته‌نها بۆ‬ ‫ته‌عزیه‌ به‌کارى ناهێنم‪.‬‬ ‫شاناز حه‌سه‌ن‪ ،‬کچێکى ته‌مه‌ن (‪ )23‬ساڵ‬ ‫که‌ که‌متر ماکیاژ به‌کار دێنێت ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫کچان زۆربه‌ى کات به‌هۆى به‌کارهێنانى‬ ‫ماکیاژ به‌ رێژه‌یه‌کى زۆر به‌ مه‌به‌ستى‬ ‫ج��وان��ى خ��ۆی��ان گ�ه‌وره‌ت��ری��ن هه‌ڵه‌ ده‌ک �ه‌ن‪،‬‬ ‫چونکه‌ زۆربه‌ى کات جوانیان ده‌شێوێنێت‪.‬‬ ‫شاناز که‌ خوێندکاره‌ باسی له‌ خۆی کرد‬ ‫و وت��ی‪ :‬م��ن وه‌ک خ��ۆم زۆر ب�ه‌ که‌مى‬ ‫ماکیاژ به‌کار دێنم و پێشم وایه‌ ته‌نها بۆ‬ ‫جوانییه‌کى رووکه‌شییه‌ و زیانى بۆ پێست‬ ‫هه‌یه‌‪ .‬شاناز وتى‪ :‬ماکیاژ بوه‌ته‌ مۆدێل و‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ى ئێمه‌شى به‌ شێوه‌یه‌کى به‌رچاو‬ ‫گرتوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫جه‌هانگیر ئ �ه‌ح��م �ه‌د‪ ،‬ت �ه‌م �ه‌ن (‪ )24‬له‌‬ ‫باره‌ى ماکیاژ وتى‪ :‬هه‌موو ئینسانه‌کانى‬ ‫به‌ سروشتى خۆیانه‌وه‌ جوانن‪ ،‬به‌ تایبه‌تى‬ ‫کچان ک�ه‌ خ��ۆی��ان سروشتێکى جوانیان‬ ‫هه‌یه‌‪ .‬جهانگیر هه‌روه‌ها وتى‪ :‬کچان الیان‬ ‫وایه‌ ئه‌گه‌ر ماکیاژ نه‌که‌ن ناشرینن‪ ،‬به‌‬ ‫میکیاژ ده‌بنه‌ که‌سێکى جوان‪ ،‬به‌اڵم به‌ راى‬

‫که‌ بتوانێت ئه‌و ئاسه‌وارانه‌ بسڕێته‌و‌ه‬ ‫و ده‌رفه‌تێک به‌گه‌نج بدات و که‌ش‬ ‫و هه‌وایه‌ک بڕه‌خسێنێت بۆ ئه‌وه‌ى‬ ‫گ�ه‌ن��ج ج��ارێ��ک��ى ت��ر بتوانێت خۆى‬ ‫دروست بکات‪.‬‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬ب��اس��ت ل���ه‌ دروس��ت��ک��ردن��ى‬ ‫فیدراسیۆنێک کرد له‌سه‌ر ئاستى‬ ‫ه����ه‌رچ����وار پ���ارچ���ه‌ى ک��وردس��ت��ان‬ ‫رونکردنه‌وه‌ت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ چیه‌؟‬ ‫ ئێمه‌ دواى ئ���ه‌وه‌ى فیدراسیۆنى‬‫کۆمه‌ڵه‌ و رێکخراوه‌کانى عێراق‬ ‫و ک��وردس��ت��ان��م��ان دروس���ت���ک���رد ب ‌ه‬ ‫سه‌رکه‌وتویى دواى ئه‌وه‌ پرۆژه‌یه‌کمان‬ ‫هه‌یه‌ بۆ دامه‌زراندنى فیدراسۆنێک‬ ‫به‌ناوى کۆفیدراسیۆنێکى نه‌ته‌وه‌یى‬ ‫له‌ هه‌رچوار پارچه‌ى کوردستان بۆ‬ ‫ئه‌و مه‌به‌سته‌ ئاماده‌کاریمان کردو‌ه‬ ‫و له‌گه‌ڵ به‌شێک له‌ رێکخراوه‌کان‬ ‫به‌تایبه‌تى له‌ رۆژهه‌اڵت ئاماده‌کارى‬ ‫و ک��ۆب��وون��ه‌وه‌م��ان ئ �ه‌ن��ج��ام��داوه‌ و‬ ‫نوێنه‌ریشمان بۆ سوریا ن��اردوه‌ و ل ‌ه‬ ‫باکوریش له‌ ئاماده‌کاری داین بۆ‬ ‫دروستکردنى ئه‌و فیدراسیۆنه‌‪ .‬ئێم ‌ه‬ ‫واى ده‌بینین ک �ه‌ ده‌رف���ه‌ت‬ ‫گ���ون���ج���اوه‌ ب �ه‌ت��ای��ب �ه‌ت��ى‬ ‫ب����ۆ رێ���ک���خ���راوه‌ک���ان���ى‬ ‫ک���ۆم���ه‌ڵ���گ���ه‌ى م���ه‌ده‌ن���ى‬ ‫ب��ت��وان��ن ئ���ه‌رک���ى خ��ۆی��ان‬ ‫ل���ه‌ ه����ه‌رچ����وار پ��ارچ��ه‌ى‬ ‫کوردستان به‌جێ‌ بهێنین‪.‬‬

‫من ره‌گ�ه‌زى مێیینه‌ هه‌تا سروشتیتر بێت‬ ‫جوانتره‌‪ .‬ئه‌وه‌شى وت‪ :‬حه‌زم له‌و که‌سانه‌‬ ‫نیه‌ که‌ ماکیاژ ده‌که‌ن‬ ‫ئ���ه‌وه‌ش���ى‬

‫ماسکه‌یه‌یه‌ که‌ رووى سروشتى خۆمانى‬ ‫پێ ده‌ش��اری��ن�ه‌وه‌‌و ده‌مانه‌وێت به‌جۆرێکى‬ ‫دی��ک �ه‌ ب��ی��ن ل����ه‌وه‌ى ک �ه‌ خ��ۆم��ان ه�ه‌ی��ن‪،‬‬ ‫چونکه‌ هه‌ر مرۆڤێک له‌ ده‌رون��ى خۆیدا‬ ‫ب��ووه‌ت �ه‌ چ�ه‌ن��د پ��ارچ �ه‌ی �ه‌ک‌و ل �ه‌ رۆح��دا‬ ‫چ�ه‌ن��د ش��ێ��وه‌ی �ه‌‪ ،‬دۆزی��ن �ه‌وه‌‬ ‫ی���ان ناسینى‬

‫کچێ‬ ‫ک‬ ‫‪:‬‬ ‫ماکی‬ ‫ا‬ ‫ژ‬ ‫ب‬ ‫ۆ‬ ‫جوا‬ ‫کورێ‬ ‫نکارییه‌‬ ‫ک‬ ‫‪:‬‬ ‫ژ‬ ‫ن تا‬ ‫س‬ ‫ر‬ ‫و‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫یتر ب‬ ‫دکت‬ ‫ێ‬ ‫ۆ‬ ‫ت‬ ‫ر‬ ‫ێ‬ ‫ج‬ ‫و‬ ‫ا‬ ‫نتره‌‬ ‫ک‪ :‬ز‌ه‬ ‫ر‬ ‫‌‬ ‫ه‬ ‫ر‬ ‫ى‬ ‫ب‬ ‫ۆ پێس‬ ‫ت‬ ‫ه‬ ‫کۆم‌هڵن‬ ‫‌‬ ‫ه‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫ه‌‬ ‫س‬ ‫ێ‬ ‫ک‪ :‬چ‬ ‫‌‬ ‫ه‬ ‫ک‬ ‫ى‬ ‫د‬ ‫ل‌ه‬ ‫‌هر‬ ‫ش‬ ‫ک‬ ‫‌‬ ‫ه‬ ‫و‬ ‫و‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫ال‬ ‫ى ژن‬ ‫رور‬ ‫و‬ ‫خ‬ ‫س‬ ‫ا‬ ‫ر‬ ‫ى بووه‌‬ ‫ده‌ی���ک���ه‌ن‬ ‫ب��ۆ س �ه‌رن��ج راکێشانى‬ ‫کوڕانه‌ و پێویست ناکات خۆیان به‌‬ ‫دڵى کوڕان برازێنه‌وه‌ با خۆیان بن‪.‬‬ ‫ک��ارزان ماجید‪ ،‬کوڕێکى ته‌مه‌ن (‪)24‬‬ ‫روخسار ناکاته‌ بنه‌ماى باشه‌ و ده‌ڵێـت‪:‬‬ ‫روخ����س����ار ج���وان���ى ده‌رن�����اخ�����ات‪ ،‬ب�ه‌ڵ��ک��و‬ ‫تێگه‌یشتوویى و ه�ه‌ڵ��س��وک�ه‌وت له‌گه‌ڵ‬ ‫ده‌ورووب �ه‌ر که‌سایه‌تى ده‌به‌خشێته‌ مرۆڤ‪.‬‬ ‫ئ �ه‌م گه‌نجه‌ش ه�ه‌م��ان راى جه‌هانگیرى‬ ‫ه�ه‌ی�ه‌ و ده‌ڵ��ێ��ت‪ :‬ق�ه‌ن��اع�ه‌ت��م ب��ه‌و کچانه‌‬ ‫نیه‌ م��اک��ی��اژ ده‌ک����ه‌ن‪ ،‬ب �ه‌ پێشبینى من‬ ‫جۆرێکه‌ له‌ نه‌خۆشى ده‌رون��ى الى کچان‬ ‫یا کوڕێکیش که‌ به‌کاری بێنێت‪ .‬رۆژان‬ ‫تاتان رۆژنامه‌نووس‪ ،‬له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى بۆچى‬ ‫ماکیاژ بوه‌ته‌ شتێکى باو به‌ تایبه‌ت له‌‬ ‫ن��او ره‌گ���ه‌زى مێیینه‌دا ده‌ڵ��ێ��ت‪ :‬هه‌موو‬ ‫بوونه‌وه‌ره‌کان له‌ ژیاندا به‌ سروشى خۆیانه‌وه‌‬ ‫جوانن‌ و هه‌ن‪ ،‬به‌اڵم ئێمه‌ى مرۆڤ نه‌ک‬ ‫ته‌نها سروشى خۆمان لێ ون بووه‪ ‌،‬به‌ڵکو‬ ‫سروشى هه‌موو بونه‌وه‌رانیشمان خستووه‌ته‌‬ ‫ناو گێژاوى له‌ناوچونه‌وه‌‪ .‬ماکیاژیش ئه‌و‬

‫راستینه‌ى ئ �ه‌م م��رۆڤ�ه‌ ت�ه‌ن��ان�ه‌ت ل�ه‌ الى‬ ‫خۆیشى زه‌حمه‌ته‌‪ ،‬له‌به‌ر ئ �ه‌وه‌ى رۆحمان‬ ‫ئاوێنه‌ى سیمامانه‪ ‌.‬هه‌ر وه‌ک چۆن خاوه‌نى‬ ‫چ�ه‌ن��د که‌سایه‌تین ل �ه‌ی �ه‌ک ج�ه‌س��ت�ه‌دا‪،‬‬

‫پێده‌شارینه‌وه‌‬

‫ده‌شمانه‌وێت خ��اوه‌ن��ى چه‌ند شێوه‌ بین ل ‌ه‬ ‫یه‌ک سیمادا‪ ،‬چونکه‌ خۆمان ناناسین ‌و‬ ‫هه‌ست به‌ جوانى سروشتى خۆمان ناکه‌ین‌و‬ ‫لێى دابڕاوین‪ .‬هه‌ربۆیه‌ ماکیاژ ماسکێکه‌‬ ‫ب��ۆ ب��ۆی��اخ��ک��ردن��ى چ��اوه‌ک��ان��ى ب�ه‌رام��ب�ه‌ر‬ ‫‌و ڕاک��ردن �ه‌ ل�ه‌ جوانیه‌ راسته‌قینه‌کان ‌و‬ ‫تێنه‌گه‌یشتنه‌ له‌ به‌نرخى سروشتى خۆمان‪،‬‬ ‫نه‌خۆشیه‌که‌ که‌ سه‌رجه‌م کۆمه‌ڵگاکانى‬ ‫گرتوه‌ته‌وه‌ له‌ هه‌ر الیه‌کى دونیا‪.‬‬ ‫له‌ راستیدا جوانترین شت له‌ ژیاندا‬ ‫سروشتى ب��وون��ى م��رۆڤ�ه‌ ل�ه‌ هه‌موو‬ ‫رووێ���ک���ه‌وه‌‪ .‬ره‌ی���ان ع��وس��م��ان‪ ،‬وه‌ک‬ ‫توێژه‌رى کۆمه‌اڵیه‌تى له‌و باره‌وه‌ ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫ئ �ه‌م بابه‌ته‌ زی��ات��ر پ���ه‌ی��وه‌ن��دى ب�ه‌ ژیانى‬ ‫ئ�ه‌م��ڕۆوه‌ هه‌یه‌ که‌ م��رۆڤ ب���ه‌رده‌وام له‌‬ ‫فه‌زاى شروشتی دوور ده‌که‌وێته‌وه‌ به‌تایبه‌تى‬ ‫ژن���ان‪ .‬ه �ه‌روه‌ه��ا وت��ى‪ :‬ژن��ان هه‌میشه‌ له‌‬ ‫کۆمه‌ڵگادا ب�ه‌ ج��وان��ى و ن��ه‌رم و نیانى‬

‫بکرێت ئه‌وه‌یه‌ ژن رووه‌ جوانه‌که‌ى ده‌شارێته‌و‌ه‬ ‫و روویه‌کیتر پیشان ده‌دات که‌ زۆربه‌ى ژنان‬ ‫حه‌زیان له‌ماکیاژه‌ وا ده‌زانێت ئه‌گه‌ر به‌‬ ‫ساده‌یى خۆى پیشان بدات ئه‌وه‌ خه‌ڵک به‌‬ ‫که‌موکوڕتى ده‌زانێت له‌ گرنگیدان به‌خۆیدا‬ ‫که‌ ئه‌مه‌ش کاریگه‌رى ده‌رونى پاڵنه‌ره‌ بۆ‬ ‫ئه‌م جۆره‌ بیرکردنه‌وانه‌‪ ،‬به‌اڵم ژن به‌ زۆرى‬ ‫بۆ سه‌رنج راکێشانى به‌رامبه‌ر ئه‌م کارانه‌‬ ‫ئه‌نجام ده‌دات‪ .‬هه‌روه‌ها ده‌ڵێت‪ :‬ژن به‌رده‌وام‬ ‫چه‌کى ده‌رکه‌وتنى له‌ش و الره‌ و به‌تایبه‌تى‬ ‫ده‌م و چاوى بۆیه‌ ب �ه‌رده‌وام له‌ خۆى رازى‬ ‫نییه‌ و هه‌وڵى ماکیاژ ده‌دات بۆ جوانکردنى‬ ‫خۆى‪.‬‬ ‫دڵشاد ئه‌حمه‌د‪ ،‬دکتۆرى پێست‪ ،‬سه‌باره‌ت‬ ‫به‌ زیانه‌کانى ماکیاژ وتى‪ :‬هه‌ندێک له‌و‬ ‫ماکیاژانه‌ى که‌ به‌کار ده‌هێنرێت‪ ،‬گه‌ر‬ ‫چه‌وربێت ئه‌وه‌ ئه‌و که‌سانه‌ پێستیان چه‌ور‬ ‫ده‌بێت و ده‌بێته‌ هۆى دروستبونى زیپکه‌‪،‬‬

‫ناسراون که‌ ده‌بێت به‌رده‌وام ئه‌و سیفه‌تانه‌ى ه �ه‌روه‌ه��ا ئ �ه‌و شتانه‌ش ب��ۆ س �ه‌ر روم �ه‌ت‬ ‫له‌گه‌ڵ بێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ى به‌شێک له‌ ژیانى به‌کار ده‌هێنرێت ماده‌یه‌کى تیادایه که‌‬ ‫ژن بریتیه‌ له‌ خۆ جوانکردن و گرنگیدان له‌گه‌ڵ خۆردا کارلێک ده‌کات و ده‌بێته‌‬ ‫به‌خۆى‪ .‬وتیشى‪ :‬ئه‌وه‌ى لێره‌دا پێویست ‌ه باس په‌ڵه‌ له‌سه‌ر روخساری مرۆڤ‪.‬‬

‫گه‌نجان‬ ‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/17 - 2011/8/15‬‬

‫کارا‬

‫‪9‬‬

‫ل ‌ه نێوان دامه‌زراندن‬ ‫و ئازادیدا‬ ‫‪ u‬سه‌الح دۆڵه‌گه‌رمی‬

‫‪u‬‬

‫پێویسته‌ ئێمه‌ى گه‌نج ده‌سه‌اڵت بناسین تا‬ ‫به‌ جۆرێک کار بکه‌ین‪ ،‬که‌ له‌ دواجاردا‬ ‫هه‌ناسه‌یه‌کى ئازاد هه‌ڵمژین‪ .‬تاقمه‌یه‌کى‬ ‫ب��چ��وک ب��اڵ��ى ب �ه‌ س���ه‌ر ک��ۆم�ه‌ڵ��گ��ادا‬ ‫کێشاو‌ه و ئه‌و تاقمه‌یه‌ش به‌ سیستمى‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارى (ده‌وڵه‌ت ـ نه‌ته‌وه‌) پێناسه‌‬ ‫ده‌کرێت‪ .‬ئه‌گه‌ر ته‌سلیم بین هه‌موومان‬ ‫ده‌خ����وات و ئ��ازادی��ش��م��ان لێده‌ستێنێت‪.‬‬ ‫(ده‌وڵه‌ت ـ نه‌ته‌وه‌) له‌ رێگاى ئه‌و تاقمه‌‬ ‫ب�ه‌ ئ�ه‌ژم��ار ک�ه‌م�ه‌وه‌ ب�ه‌ڕێ��وه‌ ده‌چ��ێ��ت و‬ ‫زهنییه‌تى ده‌سه‌اڵتدارى پیاوانه‌ى هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ئ���ه‌م سیستمه‌ دوور نییه‌ ل �ه‌ درۆ و‬ ‫ته‌ڵه‌که‌ و فێڵبازى‪ ،‬هه‌مان درێژکراوه‌ى‬ ‫شامانه‌کانى س �ه‌رده‌م��ى س��ۆم �ه‌ره‌‪ .‬ئه‌م‬ ‫سیستمه‌ سیستمێکى مشه‌خۆڕه‌ و له‌سه‌ر‬ ‫ره‌نجى کۆمه‌ڵگا خۆى گ �ه‌وره‌ ده‌کات‬ ‫و ته‌واوى هه‌له‌کاره‌کان ده‌گرێته‌ ده‌ست‬ ‫خۆى و هه‌وڵ ده‌دات که‌س له‌ ده‌ره‌وه‌ى‬ ‫ئه‌م سیستمه‌ نه‌هێڵرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌وڵ���ه‌ت ن �ه‌ت �ه‌وه‌ ه�ه‌م��ان سیستمى ئه‌و‬ ‫بنه‌ماڵه‌یه‌ ک�ه‌ پ��ی��اوى تێدا سه‌رده‌سته‌‬ ‫و ب���اوک ل �ه‌ س�����ه‌رووى ه �ه‌م��ووی��ان �ه‌وه‌‬ ‫ب��ڕی��ارده‌ره‌‪ .‬هه‌رچه‌ند هه‌موو ئه‌ندامانى‬ ‫ماڵه‌که‌ که‌ یه‌کتر ته‌واو ده‌که‌ن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ب��اوک به‌ ره‌ن��ج��ده‌ر ئه‌ژمار ده‌کرێت و‬ ‫پ��اره‌ک��ان و یاساکانى ل�ه‌ده‌س��ت دای �ه‌ و‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر ک�ه‌س��ێ��ک ل �ه‌ ژێ���ر یاساکانى‬ ‫ب��اوک بچێته‌ ده‌ره‌وه‌ ئ�ه‌وه‌ به‌ر غه‌زه‌بى‬ ‫ب���اوک ده‌ک���ه‌وێ���ت‪ ،‬ه��ی��چ دوور نییه‌‬ ‫رۆژێ��ک گه‌نجانى ئێمه‌ که‌ پ��ۆل پۆل‬ ‫داواى دامه‌زراندن له‌ (ده‌وڵه‌ت) ده‌که‌ن‪،‬‬ ‫به‌ر غه‌زه‌بى ده‌وڵ �ه‌ت بکه‌ون و ده‌وڵ�ه‌ت‬ ‫گه‌مارۆى ئابوورمان بخاته‌ سه‌ر و ئه‌و‬ ‫رۆژه‌ش مه‌رگى ئێمه‌یه‌ و ئێراده‌ ئه‌وه‌مان‬ ‫له‌ده‌ست داوه‌ تا دووب��اره‌ بتوانین له‌سه‌ر‬ ‫پێ خۆمان راوه‌ستین و خۆمان‪ ،‬خۆمان‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رین‪ .‬ئه‌و رۆژه‌ مه‌رگى ئێمه‌ و‬ ‫ئازادى ئێمه‌یه‌ و بێ ئازادیش ژیان نابێت‪.‬‬ ‫ئ���ه‌و ک���ات ل �ه‌ ن���او سیستمى ده‌وڵ���ه‌ت‬ ‫ت��وان��اى ئ �ه‌وه‌م��ان نابێت ک�ه‌ یاساکانى‬ ‫ده‌وڵه‌ت بشکێنین و سه‌ربه‌خۆیى خۆمان‬ ‫رابگه‌یه‌نین‪ ،‬ئه‌وه‌ له‌ کاتێکدایه‌ گشت‬ ‫هه‌ڵه‌ کارییه‌کان له‌ ده‌ست ده‌وڵه‌ت دایه‌‬ ‫و ئه‌و کات ئێمه‌ مه‌حکوم ده‌کرێین که‌‬ ‫ده‌نگى ده‌وڵ �ه‌ت بین‪ .‬پانتایى (ده‌وڵ �ه‌ت‬ ‫ـ ن���ه‌ت���ه‌وه‌) ب��ه‌ پ��ان��ت��ای��ى داگ��ی��رک��ارى‬ ‫خ��ۆی �ه‌ت��ى‪ .‬ئ��ه‌گ��ه‌ر س��ه‌ی��رى سیستمى‬ ‫ه�ه‌رێ��م��ى ک��وردس��ت��ان بکه‌ین ده‌بینین‬ ‫هه‌مان پێکهاته‌ى خێزان ئاماده‌یى هه‌یه‌‬ ‫و تاکه‌کانى کۆمه‌ڵگا هێچ هه‌لێکى‬ ‫کار له‌ ده‌ره‌وه‌ى ئه‌و یاسا و ده‌ستورانه‌ى‬ ‫ک���ه‌ ب���ه‌ وی���س���ت و ئ����ی����راده‌ى خ��ۆی��ان‬ ‫دایانڕشتووه‌ نابیننه‌وه‌ و ئه‌م یاسایانه‌ش‬ ‫دواجار به‌ پاره‌ى کۆمه‌ڵگا و دیسان به‌‬ ‫کۆیله‌کردنى ئه‌ندامانى کۆمه‌ڵگا به‌‬ ‫شێوه‌ى سیستمى میلیتارى و دادگ��ا و‬ ‫جاسوسى ده‌پارێزرێن‪.‬‬ ‫سیستمى پ������ه‌روه‌رده‌ وادارێ�������ژراوه‌ که‌‬ ‫تاکێک به‌رهه‌م بێنێت که‌ دواجار ببێته‌‬ ‫کۆیله‌یه‌کى گوێڕایه‌ڵى ئه‌م سیستمه‌‪.‬‬ ‫ئ �ه‌م سیستمه‌ ه �ه‌ر ل �ه‌ منداڵییه‌وه‌ له‌‬ ‫ب��اخ��چ �ه‌ى س���اوای���ان ب��گ��ره‌ ت��ا ده‌گ��ات �ه‌‬ ‫مه‌کته‌ب و زان��ک��ۆ‪ ،‬س��ااڵن�ه‌ ه���ه‌زاران‬ ‫گه‌نج ده‌خاته‌ ژێر باڵى خۆیه‌وه‌‪ .‬تاچه‌ند‬ ‫ئێمه‌ى گه‌نج ببینه‌ خزمه‌تکارى ئه‌م‬ ‫سیستمه‌ ئه‌وه‌ کۆڵه‌کانى ئه‌م سیستمه‌‬ ‫پ��ت �ه‌وت��ر ده‌ک��ه‌ی��ن و رێ��گ��ا ل �ه‌ ئ���ازادى‬ ‫خ��ۆم��ان ده‌گ��ری��ن‪ .‬ه�ه‌م��وو هه‌وڵه‌کانى‬ ‫سیستمیش بۆ کوشتنى ئازادییه‌‪ .‬ئه‌م‬ ‫سیستمه‌ چۆن له‌ رێگاى حزبایه‌تییه‌وه‌‬ ‫زۆربه‌ى ئه‌ندامانى کۆمه‌ڵگاى راو کرد‬ ‫و له‌ پ��اره‌ى و سه‌رمایه‌ى واڵتى خۆیان‬ ‫که‌مێک پاره‌ى به‌ منه‌ته‌وه‌ له‌ گیرفان‬ ‫ن��ان و وت��ى ب��گ��ره‌ ده‌ن���گ م �ه‌ک �ه‌‪ ،‬به‌م‬ ‫شێوه‌یه‌ هه‌موو گونده‌کان بێ هاواڵتى و‬ ‫هه‌موو باخه‌کانى بێباخه‌وان هێشته‌وه‌ ئه‌وه‌‬ ‫رۆژێ��ک دێ��ت هه‌موو شه‌قامه‌کانیش‬ ‫بێ سه‌رهه‌ڵدان دێڵێته‌وه‌ و ئه‌و کاتیش‬ ‫مه‌رگى ئێمه‌یه‌ و تاقمه‌یه‌کى بچوک‬ ‫له‌سه‌ر مه‌رگمان سه‌ما ده‌که‌ن‪.‬‬


‫هونه‌ر و وێژه‌‬

‫سه‌رۆکى کۆمه‌ڵه‌ى سینه‌ماکارانى کوردستان‪:‬‬

‫گروپێکى سینه‌مایین‪ ،‬به‌ به‌دبه‌ختى و هه‌ژارى به‌ڕێوه‌ى ده‌به‌ین‬ ‫دیدارى‬

‫هانا ئازاد‬ ‫سه‌رۆکى کۆمه‌ڵه‌ى‬ ‫سینه‌ماکارانى کوردستان ل ‌ه‬ ‫دیدارێکى (چه‌تر)دا ئاماژه‌‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ ده‌کات کۆمه‌ڵێک‬ ‫که‌سى نه‌شاره‌زا ده‌یانه‌وێت‬ ‫ده‌ست له‌ کاروبارى سینه‌ما‬ ‫وه‌ربده‌ن‪ ،‬حه‌سه‌ن عه‌لى‬ ‫ئه‌وه‌ش ده‌خاته‌ڕوو‪ ،‬ئه‌م‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌ ئاینده‌یه‌کى‬ ‫دیارى نیه‌ به‌ هیچ ئاکامێک‬ ‫ناگات‪ ،‬چونکه‌ فکرى تێدا‬ ‫نیه‌ و حساب بۆ هونه‌ر‬ ‫ناکات»‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬له‌ مانگى رابردوو کۆمه‌ڵه‌ى‬ ‫س����ی����ن����ه‌م����اک����اران����ى ک����وردس����ت����ان‬ ‫راگه‌یاندرا‪ ،‬ئه‌م کۆمه‌ڵه‌یه‌ بۆچى؟‬ ‫ـ بیرۆکه‌ى دامه‌زراندنى کۆمه‌ڵه‌ى‬ ‫س��ی��ن��ه‌م��اک��اران��ى ک���وردس���ت���ان ل ‌ه‬ ‫ه �ه‌ل��وم �ه‌رج��ێ��ک��ى م��ێ��ژووی��ی��دا ه��ات� ‌ه‬ ‫کایه‌وه‌ که‌ پێویست بوو بۆ ئێستاى‬ ‫ب��وارى سینه‌ما هه‌رچه‌نده‌ له‌ ماوه‌ى‬ ‫چه‌ند ساڵى رابردوو سینه‌ماى کوردى‬ ‫توانى بونى خۆى بسه‌لمێنێت‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫ده‌کرێت ئێستا به‌ڵێین فیلمى کوردى‬ ‫نه‌ناسراو نیه‌ له‌ واڵتانى دونیادا له‌گه‌ڵ‬ ‫ئ�ه‌وه‌ش��دا ژماره‌یه‌کى زۆر کادیر و‬ ‫پیشه‌سازى له‌ هونه‌رى سینه‌ما رۆژ‬ ‫ب �ه‌دواى رۆژ له‌زیادبوندایه‌ هاوکات‬ ‫گرفته‌کانى ب���ه‌رده‌م به‌رهه‌مهێنانى‬ ‫سینه‌ماش له‌ زیادبوندایه‌‪ ،‬له‌ ئێستادا‬

‫زۆربه‌ى سینه‌ماکاران هه‌ستمان به‌و‌ه‬ ‫کرد که‌ کۆمه‌ڵێک که‌سى نه‌شاره‌زا‬ ‫ده‌ی���ان���ه‌وێ���ت ده‌س����ت ل���ه‌ ک���اروب���ارى‬ ‫سینه‌ما وه‌رب��ده‌ن‪ ،‬بۆیه‌ پێمان وابوو‬ ‫ئ�ه‌م�ه‌ خه‌ته‌رێکى گ �ه‌وره‌ی �ه‌ له‌سه‌ر‬ ‫ک��ارى سینه‌ما له‌کاتێکدا تائێستا‬ ‫به‌شێک له‌ به‌رپرسانى ئه‌م هه‌رێم ‌ه‬ ‫پێیانوایه‌ سینه‌ما شتێکى زیاده‌ی ‌ه‬ ‫و پێویست ن��ی�ه‌‪ ،‬ب��ۆی�ه‌ ک��ات��ى ئ �ه‌و‌ه‬ ‫ب���وو ب���ه‌رن���ام���ه‌ی���ه‌ک داب���ن���رێ���ت بۆ‬ ‫رێ��ک��خ��س��ت��ن�ه‌وه‌ى ک���ارى س��ی��ن�ه‌م��ا و‬ ‫زی��ات��ر ل�ه‌ رێ��گ�ه‌ى ئ �ه‌م به‌رنامه‌یه‌ى‬ ‫ئ��ێ��م�ه‌وه‌ گ �ه‌ش �ه‌ى پ��ێ��ب��ده‌ی��ن‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫سینه‌ما پێویستى به‌ گه‌شه‌ى زیاتر‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬له‌ به‌یاننامه‌که‌دا هاتبوو ک ‌ه‬ ‫س�ه‌رب�ه‌خ��ۆ و ن��ا حکومییه‌‪ ،‬بۆچى‬ ‫ویستان سه‌ربه‌خۆ بێت؟‬ ‫ـ الى ئێمه‌ سه‌ربه‌خۆیى واتاى شۆڕش‬ ‫و ره‌تکردنه‌وه‌ى ده‌سه‌اڵت دێت‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫ب �ه‌ ه �ه‌م��وو ج��ۆرێ��ک ه �ه‌وڵ��ده‌ده‌ی��ن‬ ‫خ��ۆم��ان بگونجێنین‪ ،‬ن��اچ��اری��ن ل ‌ه‬ ‫ده‌رگاکان بده‌ین نه‌ک سه‌ربه‌خۆیى‬ ‫خۆمان رابگه‌یه‌نین‪ ،‬ئه‌گه‌ر سه‌ربه‌خۆ‬ ‫بین زیاتر حسابمان بۆ ناکه‌ن بۆی ‌ه‬ ‫سه‌ربه‌خۆیى ئێمه‌ به‌م مانایه‌ نیه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئاستى سینه‌ما له‌ هه‌رێمى‬ ‫کوردستان چۆن ده‌بینن؟‬ ‫ـ کاتى ئه‌وه‌ هاتووه‌ ئه‌و کابینه‌یه‌ى‬ ‫ئێستاى حکومه‌تى هه‌رێم بکه‌وێت ‌ه‬ ‫سه‌رخۆى و گرنگى زۆر به‌ سینه‌ما‬ ‫ب���دات‪ ،‬چونکه‌ هیچ هه‌نگاوێک‬ ‫نابینرێت بۆ گرنگیدان به‌ سینه‌ما‬ ‫ل �ه‌م کابینه‌یه‌ى ح��ک��وم�ه‌ت‪ ،‬پێشتر‬

‫حه‌سه‌ن عه‌لى‪،‬‬ ‫ده‌رهێنه‌رى سینه‌مایى‬ ‫و سه‌رۆکى کۆمه‌ڵه‌ى‬ ‫سینه‌ماکارانى کوردستان���،‬‬ ‫به‌شدارى (‪ )36‬فیلمى کردوه‌‬ ‫و ده‌رهێنانى بۆ چه‌ند‬ ‫فیلمێکیش کردوه‌‪ ،‬دوو‬ ‫خه‌اڵتى جیهانى پێدراوه‌‪.‬‬

‫ه���ه‌م���وو ه��ه‌وڵ��ێ��ک ب���ۆ ئ����ه‌وه‌ ب��وو‬ ‫سینه‌ما بنیات بنرێت که‌چى ئێستا‬ ‫ده‌ڕوخێنرێت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬حکومه‌تى پێشوو سینه‌ماى‬ ‫دروستکرد‪ ،‬ب�ه‌اڵم حکومه‌ت ئێستا‬ ‫بڕیارى داوه‌ بیڕوخێنێت؟‬ ‫ گرفته‌که‌ له‌وه‌دایه‌ بۆ جارێکیش‬‫وه‌زاره‌ت��������ى رۆش��ن��ب��ی��رى و الوان����ى‬ ‫ح���ک���وم���ه‌ت���ى ه����ه‌رێ����م ب���ی���رى ل����ه‌و‌ه‬ ‫ن���ه‌ک���ردوه‌ت���ه‌وه‌ راوێ���ژێ���ک ل �ه‌گ �ه‌ڵ‬ ‫س��ی��ن �ه‌م��اک��اران ب��ک��ات‪ ،‬ب �ه‌ب��ێ راى‬

‫سینه‌ماکاران بڕیار ده‌دات و سینه‌ما‬ ‫داده‌خ���ات‪ ،‬هه‌موو ئه‌مانه‌ پێویستى‬ ‫ب �ه‌ پ��ێ��داچ��ون �ه‌وه‌ ه �ه‌ی �ه‌‪ .‬داخستنى‬ ‫ب��ه‌ڕێ��وه‌ب��ه‌رای��ه‌ت��ی��ه‌ک��ان��ى س��ی��ن�ه‌م��ا‬ ‫پێویستى به‌ راوێ��ژى سینه‌ماکاران‬ ‫هه‌بوو‪ ،‬ئه‌م بڕیاره‌ بچوککردنه‌وه‌ى‬ ‫سینه‌مایه‌ له‌ هه‌رێمى کوردستان‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئێوه‌ پاره‌ له‌ کێ وه‌رده‌گرن و‬ ‫بودجه‌تان تایبه‌ته‌ به‌ کێ؟‬ ‫ـ پاره‌مان له‌ که‌س وه‌رنه‌گرتووه‌ و ب ‌ه‬ ‫ئابونه‌ى ئه‌ندامانمان ده‌ژین‪ ،‬گروپێکى‬

‫سینه‌مایین‪ ،‬به‌ به‌دبه‌ختى و هه‌ژارى‬ ‫به‌ڕێوه‌ى ده‌به‌ین‪ ،‬له‌کاتێکدا وه‌ک‬ ‫ه �ه‌ر رێکخراویکى ت��ر کۆمه‌ڵێک‬ ‫ئ�ه‌رک��م��ان ل �ه‌س �ه‌ره‌ و پێویستمان ب ‌ه‬ ‫پاره‌یه‌ واته‌ وه‌ک ئه‌و رێکخراوانه‌ى‬ ‫کۆمه‌ڵێک پاره‌ وه‌رده‌گ��رن و یه‌ک‬ ‫چاالکیشیان نیه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬وه‌زاره‌ت��ى رۆشنبیرى و الوان‬ ‫«ئه‌وه‌نده‌ گرنگى به‌ شتى ته‌شریفاتى‬ ‫ده‌دات گرنگى ب�ه‌ سینه‌ما دابه‌یا‬ ‫وان�ه‌ئ �ه‌ب��وو» ئه‌مه‌ قسه‌ى م��ن نیه‌‪،‬‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/24‬‬ ‫‪- 2011/8/15‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪11‬‬

‫بۆچونى تۆ له‌سه‌رى چیه‌؟‬ ‫ـ وه‌اڵمى ئه‌م پرسیاره‌ من نایده‌مه‌و‌ه‬ ‫هه‌موو که‌س و حکومه‌تیش واده‌زانێ‬ ‫پاره‌ى زۆر بۆ سینه‌ماکاران ته‌رخان‬ ‫ده‌ک��رێ��ت‪ ،‬ب �ه‌اڵم پێش ئ��ه‌وه‌ى بگات ‌ه‬ ‫س��ی��ن �ه‌م��اک��اران پ��اره‌ک �ه‌ ده‌خ��ورێ��ت‪،‬‬ ‫ه�ه‌رچ�ه‌ن��ده‌ رۆژێ��ک دێ��ت ئ �ه‌و پ��ار‌ه‬ ‫خ��واردن �ه‌ ئاشکرا ده‌ب��ێ��ت‪ ،‬پێویست ‌ه‬ ‫چ��اودێ��رى دارای���ى ب�ه‌ ئ�ه‌رک��ى خۆى‬ ‫هه‌ڵبستێت و لێکۆڵینه‌وه‌ له‌وانه‌ش‬ ‫بکات که‌ ناهێڵن ئه‌و پاره‌یه‌ بگات ‌ه‬ ‫ده‌ستى سینه‌ماکاران بۆ ئه‌وه‌ى کارى‬ ‫پێ بکه‌ن و سینه‌ما به‌ره‌وپێش ببه‌ن‪،‬‬ ‫بۆیه‌ تا ئ�ه‌و حاڵه‌ بێت‪ ،‬سینه‌ماش‬ ‫واده‌بێت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬له‌ ئاستى ئه‌و که‌مته‌رخه‌مییه‌ى‬ ‫ح��ک��وم �ه‌ت و وه‌زاره‌ت ب��ۆ ه��ون �ه‌ر‬ ‫بۆچوونت چۆنه‌؟‬ ‫ ب��ۆ ئ���ه‌م پ��رس��ی��اره‌ ش���ه‌ش کتێب‬‫ق��س �ه‌م پ��ێ��ی�ه‌‪ ،‬ده‌ڵ��ێ��م ئ���ه‌م ده‌س �ه‌اڵت � ‌ه‬ ‫هیچ ئاینده‌یه‌کى دیارنیه‌ و به‌ هیچ‬ ‫ئاکامێک ناگات‪ ،‬چونکه‌ فکرى‬ ‫تێدانیه‌ و حساب بۆ هونه‌ر ناکات‪،‬‬ ‫ئ��ه‌م ده‌س��ه‌اڵت��ه‌ بیست س��اڵ �ه‌ چه‌ند‬ ‫که‌سێک درۆیان بۆ ده‌که‌ن و نازانن‬ ‫رێگاى راسته‌قینه‌ له‌ کوێیه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ئه‌و میلله‌ته‌ کارى هونه‌رى بۆ بکرای ‌ه‬ ‫ئ���ه‌وه‌ ح��اڵ��ى ن���ه‌ده‌ب���وو‪ ،‬وه‌زاره‌ت���ێ���ک‬ ‫هه‌یه‌ به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ک هونه‌رى‬ ‫فه‌رامۆشکردوه‌ و ئاگادارى نیه‌‪.‬‬

‫ه‌هدینان به‌ره‌ف کیڤ ‌ه‬

‫ت شکه‌ستنه‌کا مه‌زن دکارێ خوه‌ دا ئینن»‬ ‫هه‌مى پێکهاتێن سترانێ (ه��وزان‪ ،‬ئاواز‪،‬‬ ‫دابه‌شکرن‪ ،‬گوتن‪ ،‬تومارکرن‪...،‬هتد) ژ‬ ‫راستگویێ بزێن داکو ب را‪w‬ستگویى ژ‬ ‫گوه و دلێن خه‌لکه‌کێ وه‌رگ��رت‪ ،‬ئه‌ڤ‬ ‫چ �ه‌ن��ده‌ وێ چ �ه‌ن��دێ خ��وی��ا دک���ت کو‬ ‫(تشتێ ژ دلى ده‌ردکه‌ڤت دگه‌هت دلى‬ ‫و تشتێ ژ ئه‌زمانى ده‌ردکه‌ڤت ژ گوهان‬ ‫نابورت) واته‌ ئه‌گه‌ر هوزان ژ جه‌رگه‌ک‬ ‫پرى هه‌ست و سوز ده‌رکه‌ڤت و ئاواز ژى‬ ‫ب ڤى ره‌نگێ راستگویێ دگه‌ل پێکهاتێن‬ ‫دن و سترانبێژى ژ دله‌ک راستگو گوت‬ ‫ئه‌ز دبێژم وى ده‌م��ى دێ مه‌ سترانه‌ک‬ ‫وه‌ه��ا هه‌بیت‪ ،‬کو جهه‌ک م �ه‌زن ددلێ‬ ‫خه‌لکه‌کێ ده‌ بکت‪ ،‬مه‌به‌ست ژ راست‬ ‫گویێ کو نه‌ ده‌ستکرد بن‪ ،‬ئانکو قودره‌تى‬

‫فۆتۆی هه‌ڵبژارده‌‬

‫هونه‌ری‬ ‫تێکه‌ڵى به‌ڕێوه‌به‌رێتیه‌کانى سینه‌ما ب ‌ه به‌ڕێوه‌به‌رێتى تر‬

‫بڕیار‌ه تا کۆتایی ئه‌م مانگ‌ه سه‌رجه‌م به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کانی‬ ‫سینه‌ما ل‌ه شاره‌کاندا‪ ،‬له‌گ‌ه ‌ڵ چه‌ند به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کی‬ ‫تری سه‌ر ب‌ه وه‌زاره‌تی رۆشنبیری تێک‌ه ‌ڵ بکرێن‪.‬‬ ‫د‪.‬کاو‌ه مه‌حمود‪ ،‬وه‌زیری رۆشنبیری و الوانی حکومه‌تی‬ ‫هه‌رێمی ک��وردس��ت��ان‪ ،‬ب‌ه سایتی خه‌ندانی راگه‌یاند‪:‬‬ ‫به‌نیازین به‌پێی پالن و داڕشتنی یاسایه‌کی نوێ له‌‬ ‫داهاتوودا کاری سینه‌ماکاران ل‌ه هه‌رێم رێکبخه‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫ل‌ه یه‌که‌م هه‌نگاویشیاندا ب‌ه نو‌وسراوی ره‌سمی سه‌رجه‌م‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کانی سینه‌مای ش��اره‌ک��ان��ی��ان ل�ه‌وه‌‬ ‫ئاگادار کردوه‌ته‌و‌ه تا کۆتایی ئه‌م مانگ‌ه له‌گ‌ه ‌ڵ چه‌ند‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کی تری سه‌ر ب‌ه وه‌زاره‌ت��ی رۆشنبیری‬ ‫تێک‌ه ‌ڵ ده‌ک��رێ��ن �ه‌وه‌‪ ،‬ب�ه‌ڕێ��وه‌ب�ه‌رای�ه‌ت��ی��ی گشتییان لێ‬ ‫پێکده‌هێنرێت‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌شى ره‌ت��ک��رده‌وه‌‪ ،‬داخستنی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کانی‬ ‫سینه‌ما‪ ،‬ب‌ه بچوک سه‌یرکردنی کاری سینه‌ما بێت‬ ‫ل‌ه کوردستاندا‪ ،‬وتی «کار بۆ گه‌شه‌پێدانی سینه‌ما‬ ‫ده‌که‌ین نه‌ک به‌پێچه‌وانه‌وه‌‪ ،‬له‌داهاتووشدا ده‌رگا له‌به‌رده‌م‬ ‫سینه‌ماکاراندا وااڵ ده‌بێت بۆ سه‌رخستنی کاره‌کانیان‪،‬‬ ‫به‌اڵم ب‌ه شێوه‌یه‌کی ئه‌کادیمی و زانستییانه‌»‪.‬‬

‫ب��ت‪ ،‬چونکه‌ هه‌مى متمانه‌یێن سترانێ‬ ‫به‌هره‌یى یه‌سرۆشه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر ب کوته‌کى‬ ‫هات ئه‌نجام دان ئانکو روحیه‌تا وێ ژ‬ ‫ده‌ستدا‪ ،‬چونکه‌ ئه‌و به‌هره‌یى یه‌ تشته‌ک‬ ‫ق��ودره‌ت��ى یه‌ و دڤێت ب خ��وه‌ بهێت‪ ،‬لێ‬ ‫سترانبێژێن مه‌ یێن ئه‌ڤرۆ چ رۆحیه‌ت‬ ‫نه‌هێالنه‌ د سترانێن خ��وه‌ دا ژب �ه‌رک��و‪،‬‬ ‫مرۆڤێن نه‌ خه‌م خوه‌رێن به‌رهه‌مێن خوه‌ نه‌‪،‬‬ ‫به‌لکو هه‌ر ئێکێ دڤێت ب پله‌کێ بچیت‬ ‫س�ه‌رێ مله‌کێ ئانکو ب کلیپه‌کێ ب‬ ‫گه‌هت کوپیتکێ‪.‬‬ ‫له‌و گه‌له‌ک جاران سترانبێژى به‌رهه‌مه‌ک‬ ‫ح���ازر دڤ��ێ��ت ک��و ب��ه‌س خ��ودان��ێ خ��وه‌ و‬ ‫مایکروفونێ یه‌‪ ،‬واته‌ چ کارتێکرنا وى‬ ‫دبزاڤا گه‌شه‌پێدانا سترانێ دا نینه‌‪.‬‬

‫ده‌رباره‌ى دیارده‌یا واسته‌کاریێ و جیاوازیا‬ ‫دناڤبه‌را هونه‌رمه‌ندان دا سامى کوچه‌ر‬ ‫دبێژت‪ :‬دیارده‌یا واسته‌کاریێ ل ده‌ڤه‌رێ‬ ‫ب شێوه‌یه‌کێ ئاشکرا و روون دناڤبه‌را‬ ‫هونه‌رمه‌ندان دا دی��اره‌ ئه‌ڤجا چ ژ الیێ‬ ‫ک�ه‌ن��االن ی��ان جهێن په‌یوه‌ندى دارڤ���ه‌‪ ،‬بو‬ ‫نموونه‌ گه‌له‌ک که‌نال دبێژن‪ ،‬کو ئه‌م ماال‬ ‫هونه‌رمه‌ندانه‌ لێ ئه‌گه‌ر بو کار و کریار‬ ‫بتنێ دبیته‌ ماال هنده‌ک هونه‌رمه‌ندان و‬ ‫ئه‌ڤه‌ ژى کاره‌کێ بێ وژدانانه‌یه‌ به‌رانبه‌ر‬ ‫هونه‌رمه‌ندان دهێته‌کرن و ئه‌ز دبێژم ئه‌ڤ‬ ‫ج��ه ی��ان که‌ناله‌ ن��ک��ارن هیچ روژه‌ک���ێ‬ ‫مێژوویه‌کێ بو خوه‌ بدانن‪،‬کو بێژن مه‌‬ ‫خ��زم�ه‌ت ب��و ه��ون �ه‌رم �ه‌دان کریه‌ چونکه‌‬ ‫بنسترا کارێ وان الوازه‌‪ .‬هه‌روه‌سا ئه‌ڤ‬

‫جه ‌ه جیاوازیێ دناڤبه‌را هونه‌رمه‌ندێن کچ‬ ‫و کور ژى دا دکه‌ن و ئه‌ڤ ‌ه ژى ئاریشه‌یه‌کا‬ ‫وانه‌‪.‬‬ ‫زیاد عابد به‌رپرسێ سه‌ندیکا هونه‌رمه‌ندێن‬ ‫کوردستانێ تایى دهوکێ ده‌رباره‌ى مژرارا‬ ‫م ‌ه دیارکر‪ :‬ستران به‌ر ب مرنێ ناچت‪،‬‬ ‫ژب���ه‌ر ک��و ره��ێ��ن خ��وه‌ یێن دری���ژ ه�ه‌ن� ‌ه د‬ ‫م��ی��ژووی��ێ ده‌ ل ده‌ڤ���ه‌را م �ه‌‪ ،‬ل��ێ ستایل‬ ‫و گهورینا ه �ه‌رده‌م وه‌ک مه‌ترسیێ یه‌‪،‬‬ ‫کانێ ئایا ئه‌ڤ ستایلین نۆ دێ سه‌رگرن!‬ ‫ک��ۆ ره‌سه‌نه‌تیا سترانێ دگ��ه‌ل مودرێنا‬ ‫جیهانێ خوه‌ ب پارێزت‪ ،‬ئه‌ڤه‌ ی ‌ه پرسیار‬ ‫و به‌رسڤ ب هزرا من ستران وه‌ک هه‌ر‬ ‫ره‌نگدانه‌ڤه‌یه‌کا ره‌وشه‌نبیرى و کلتورى به‌ر‬ ‫ب گهورینێ دچت د سه‌مته‌ک نه‌دیار ده‌‪.‬‬

‫یادى هونه‌رمه‌ند (ئارام تیگران) کرایه‌وه‌‬

‫له‌ دووه‌م��ی��ن ساڵیادى وه‌فاتیدا‪ ،‬ش��اره‌وان��ى گ�ه‌ور‌ه‬ ‫شارى ئامه‌د به‌ هاوکارى ناوه‌ندى کلتور و هونه‌رى‬ ‫دیجله‌ ــ ف��وڕات ی��ادى هونه‌رمه‌ندى به‌ناوبانگ‬ ‫(ئ��ارام تیگران) ک��رده‌وه‌‪ ،‬تێیدا حافیزه‌ ئیپه‌ک به‌‬ ‫پێشه‌نگێک بۆ میۆزیکى کوردى ناوزه‌ندی کرد‪.‬‬ ‫ی��ادى هونه‌رمه‌ند ئ��ارام تیگران له‌ هۆڵى (ئامن‬ ‫سۆرپارکى)دا سازکرا و به‌ڕیوه‌به‌رایه‌تى (‪)BDP‬‬ ‫خه‌باتکارانى ش���اره‌دارى و هونه‌رمه‌ندانى دیجله‌‬ ‫ــ ف��ورات‪ ،‬هه‌روه‌ها به‌ به‌شدارى ه �ه‌زاران هاواڵتى‬ ‫به‌ڕێوه‌چوو‪ .‬تێیدا فیلمێکى دیکۆمێنتارى له‌ سه‌ر‬ ‫ژی��ان��ى ئ���ارام تیگه‌ران پێشکه‌ش ک��را‪ ،‬س�ه‌ب��اره‌ت‬ ‫به‌ ژی��ان و ه��ون�ه‌رى ئ��ارام تیگران‪ ،‬بوله‌ند ت��وران‬ ‫به‌ نوێنه‌رایه‌تى کلتور و هونه‌رى دجله‌ و فورات‬ ‫ئاماژه‌ى به‌وه‌کرد که‌ ئارام تیگه‌ران بۆ گه‌لى کورد‬ ‫و رۆژهه‌اڵتى ناوه‌ڕاست پێگه‌یه‌کى تایبه‌تى هه‌یه‌»‪.‬‬ ‫حافیزه‌ ئیپه‌ک پارێزه‌رى ش��اره‌داره‌ى گ�ه‌وره‌ شارى‬ ‫ئامه‌د‪ ،‬له‌ ب��اره‌ى هونه‌رمه‌ند‪ ،‬وت��ى‪ :‬ئ��ارام تیگران‬ ‫پێشه‌نگێکه‌ بۆ میۆزیکى کوردى‪.‬‬

‫فۆتۆ‪ /‬ئامانج فاتیح‬


‫هونه‌ر و وێژه‌‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/24‬‬ ‫‪- 2011/8/15‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪10‬‬

‫ئاماده‌کردن‬

‫هێما کۆیى‬ ‫دواى ده‌رکردنیان له‌الیه‌ن‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رى گشتى‬ ‫کۆمپانیاى کۆره‌ک تیلیکۆم‬ ‫و خاوه‌نى هه‌ردوو که‌نالى‬ ‫کۆر��‌ک تی ڤى و که‌ناڵ‬ ‫چوار (شێخ سیروان)‬ ‫به‌پێى زانیارییه‌کان ئێستا‬ ‫ئه‌ڤین و ئارامۆ که‌ دوو‬ ‫پێشکه‌شکارى سه‌ره‌کى‬ ‫ئه‌و که‌نااڵنه‌ بوون ل ‌ه‬ ‫ماڵه‌و ه‌ن‪.‬‬ ‫(چ����ه‌ت����ر) ل����ه‌ س���ه‌رچ���اوه‌ی���ه‌ک���ى‬ ‫تایبه‌ته‌وه‌ ده‌ستى که‌وتووه‌ هۆکارى‬ ‫دورخستنه‌وه‌ى ئارامۆ و ئه‌ڤین ئاسۆ‬ ‫په‌یوه‌ندى به‌ چه‌ندین خاڵه‌وه‌ هه‌یه‌ و‬ ‫ته‌نها ئه‌وه‌نیه‌ که‌ رۆژى چوارشه‌مم ‌ه‬ ‫کردنه‌وه‌ى په‌خش دواکه‌وتووه‌‪.‬‬ ‫به‌ پێى قسه‌ى سه‌رچاوه‌که‌ى (چه‌تر)‬ ‫م��اوه‌ى مانگێک زی��ات��ره‌ ئ �ه‌و دوو‬ ‫بێژه‌ره‌ کێشه‌یان له‌گه‌ڵ شێخ سیروان‬ ‫ب��ه‌ڕێ��وه‌ب��ه‌رى گشتى کۆمپانیاى‬ ‫ک����ۆره‌ک ه��ه‌ی��ه‌‪ ،‬ک��ی��ش�ه‌ک�ه‌ش��ی��ان‬ ‫به‌شێکى په‌یوه‌ندى به‌ ئارامۆوه‌ هه‌ی ‌ه‬ ‫که‌ ته‌نها بڕیارى ده‌رک���ردوه‌ به‌بێ‬ ‫ئه‌وه‌ى حساب بۆ کۆمپانیا بکات و‬ ‫که‌ناڵه‌که‌ى ئیفالس کردوه‌‪.‬‬

‫«(که‌ناڵ ‪4‬‬

‫و کۆره‌ک)یان خست ‌ه ژێر قه‌رزه‌وه‌»‬

‫(چه‌تر) ورده‌کارى ده‌رکردنى ئارامۆ و ئه‌ڤین ئاسۆ باڵوده‌کاته‌وه‌‬ ‫سه‌رچاوه‌که‌ رونیشیکرده‌وه‌‪ ،‬به‌هۆى‬ ‫ئه‌ڤین و ئارامۆ پاره‌ى کۆمپانیا ته‌خشان‬ ‫و په‌خشانکراوه‌‪ ،‬به‌اڵم هیچ پێشکه‌وتن و‬ ‫داهاتێک بۆ کۆمپانیاکه‌ نه‌بووه‌‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند ئه‌ڤین ئاسۆ و ئارامۆ پۆستى‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رى که‌ناڵه‌که‌یان له‌ئه‌ستۆ بووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌وته‌ى سه‌رچاوه‌که‌ هیچ پشکێکیان‬ ‫نه‌بووه‌ له‌ کۆمپانیاى کۆره‌ک تیلیکۆم‪.‬‬ ‫(چه‌تر) په‌یوه‌ندى کرد به‌ شێخ سیروان‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌رده‌ست نه‌بوو‪ ،‬به‌پێى زانیارییه‌کان‬ ‫ناوبرا ده‌یه‌وێت گۆڕانکارى ت�ه‌واو بکات‬ ‫له‌و دوو که‌ناڵه‌‪.‬‬ ‫ک �ه‌س��ێ��ک��ى ن��زی��ک ل���ه‌ ئ �ه‌ڤ��ی��ن ئ��اس��ۆ و‬ ‫ئارامۆش تایبه‌ت به‌ (چه‌تر)ى راگه‌یاند‪،‬‬ ‫ل �ه‌ ئ��ێ��س��ت��ادا ئ����ه‌وان ل��ه‌م��اڵ��ه‌وه‌ن و هیچ‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌کان به‌و که‌ناڵه‌وه‌ نیه‌ و هیچ‬ ‫پرۆژه‌یه‌کیشیان له‌به‌رده‌ست نیه‌‪.‬‬ ‫ب��ه‌پ��ێ��ى زان����ی����ارى ت���ای���ب���ه‌ت ل���ه‌ م����اوه‌ى‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى ئه‌ڤین و ئ��ارام��ۆ که‌ناڵ‬ ‫چ��وار و ک��ۆره‌ک تیڤى رێژه‌یه‌کى زۆرى‬ ‫پاره‌ قه‌رزارن و ئه‌مه‌یش بووه‌ته‌ کێشه‌یه‌کى‬ ‫تر له‌ نێوان به‌ڕێوه‌به‌رى کۆمپانیا و ئه‌ڤین‬ ‫و ئارامۆ‪ ،‬ته‌نانه‌ت تائێستا پاره‌ى بنیات‬ ‫ن��ان��ى ک�ه‌ن��اڵ�ه‌ک�ه‌ ن����ه‌دراوه‌ ک �ه‌ ل �ه‌ الی �ه‌ن‬ ‫کۆمپانیاى بابیلۆنه‌وه‌ بنیات نراوه‌‪ .‬جگ‌ه‬ ‫ل�ه‌وه‌ به‌ ملیۆنه‌ها دینار پ��اره‌ى کاره‌با و‬ ‫ستۆدیۆ و جل و دیکۆر قه‌رزارن‪.‬‬ ‫له‌ ماوه‌ى رابردوو هه‌ر دوو که‌ناڵ ناڕه‌زایى‬ ‫زۆریان له‌ نێو کۆمه‌ڵگا دروست کرد‪ ،‬به‌‬ ‫بڕواى کۆمه‌ڵناسێک ره‌نگه‌ ئه‌مه‌ هۆکار‬ ‫ب��ووب��ێ��ت ب��ۆ ده‌رک���ردن���ى ئ �ه‌ڤ��ی��ن و‬

‫‪ n‬دوو ئه‌کته‌ره‌که‌ی که‌ناڵ‪ 4‬و کۆڕه‌ک رۆڵه‌کانیان لێسه‌نرایه‌وه‌ فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬

‫بێگانه‌ هیچى تریان له‌ راگه‌یاندنى دوو که‌ناڵه‌ و ب��ری��اره‌ یه‌کێک ل ‌ه‬ ‫ئارامۆ له‌و که‌نااڵنه‌‪.‬‬ ‫بێژه‌ره‌کانی که‌ناڵی کوردستان تی‬ ‫پێشتر مامۆستایه‌کى راگه‌یاندن بۆ کوردى زیاد نه‌کردوه‌‪.‬‬ ‫(چه‌تر) ئاماژه‌ى به‌وه‌ کردبوو ئه‌و (چ �ه‌ت��ر) زانیوێتى تائێستا هیچ ڤی ببێته‌ به‌رێوه‌به‌ری‪ ،‬زانیاریرکان‬ ‫دوو که‌ناڵه‌ جگه‌ له‌ هێنانى کلتورى که‌سێک نه‌بووه‌ به‌ به‌ڕێوه‌به‌رى ئه‌و ب���اس ل���ه‌وه‌ش���ده‌ک���ه‌ن ک��ه‌ ئ �ه‌ڤ��ی��ن و‬

‫ئارامۆ کوردستانیان به‌جێهێشتوه‌ و‬ ‫ئارامۆ گه‌راوه‌ته‌وه‌ روسیا وئه‌ڤینیش‬ ‫له‌ تورکیایه‌‪ .‬به‌اڵم نازانرێت ئارامۆ‬ ‫ده‌گه‌رێته‌وه‌ یان نا‪.‬‬

‫هونه‌رێ سترانێ ل به‌‬

‫دیدارى‬

‫پرژان دهۆکى‬ ‫ستران وه‌ک هه‌ر ژانره‌کێ دى‬ ‫یێ هونه‌رى گرنگى و پایه‌یا‬ ‫خو ‌ه دناڤ ته‌ڤایا چڤاکان دا‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬بو زانینا ئاستێ هونه‌رێ‬ ‫سترانگوتنێ ل ده‌ڤه‌را به‌هدینان‬ ‫و کێش ‌ه و گرڤتێن هونه‌رمه‌ندان‬ ‫چه‌ند دیتن ل دوور ڤى بابه‌تى‬ ‫بوین ‌ه مژارا ڤێ راپورتێ‪.‬‬ ‫ل ده‌س��ت��پ��ێ��ک��ێ دا ه��ون �ه‌رم �ه‌ن��د سامى‬ ‫ک��وچ �ه‌ر‪ ،‬دب��ێ��ژت‪ :‬گ �ه‌ل �ه‌ک دب��ێ��ژن م ‌ه‬

‫«ئه‌کادیمى به‌رهه‌مێن وان ب هه‌لسه‌نگینت‬

‫س��ت��ران و م��وزی��ک��ا ک����وردى ل ده‌ڤ���ه‌رێ دێ بو ماوه‌یه‌کێ کێم هێته‌ گوهداریکرن و‬ ‫ب �ه‌ره‌ڤ پێشڤه‌بری ‌ه ژ ئه‌نجامێ تێکه‌لیا پاشان ئه‌و ستران دێ مرنا خوه‌ راگه‌هینت‪،‬‬ ‫موزیکا کوردى دگه‌ل یا بیانى‪ ،‬لێ ئه‌ز چونک ‌ه هیچ ت��ام و له‌زه‌تا کوردایه‌تیێ‬ ‫وه‌سان نابینم و دبێژم مه‌ ستران و هونه‌رێ تێدا نین ‌ه نه‌ ژالیێ گوتنێ و ئاوازێ ڤه‌‪،‬‬ ‫سترانێ ل ده‌ڤ��ه‌رێ مراندی ‌ه ئانکو هیچ هه‌روه‌سا سه‌باره‌ت هونه‌رمه‌ندانێن بادینى‬ ‫پێشکه‌تن و پێشڤه‌چوون تێدا دیارنینه‌‪ ،‬سامى دبێژت‪ :‬هونه‌رمه‌ندێن بادینى کارێن‬ ‫به‌لگ ‌ه ژى ئه‌و‌ه کو تا نها ئه‌م گوهداریا باش ئه‌نجام نادن و ئه‌گه‌ر نها لیژنه‌یه‌کا‬ ‫سترانێن هونه‌رمه‌ندێن نه‌مر مینا (محه‌مه‌د ئه‌کادیمى بهێته‌ دامه‌زراندن و به‌رهه‌مێن‬ ‫عارف جزیرى‪ ،‬محمد شێخۆ‪ ،‬ئه‌یاز یوسف وان ب هه‌لسه‌نگینت دێ ئه‌و هونه‌رمه‌ند‬ ‫و ئه‌رده‌وان زاخوى‪...‬هتد) دکه‌ن‪ ،‬چونک ‌ه شکه‌ستنه‌کا مه‌زن دکارێ خوه‌ دا ئینن‪،‬‬ ‫سترانێن وان د زندین ‌ه و ب���ه‌رده‌وام دهێن ‌ه چونکه‌ د بنه‌ره‌تدا ئ�ه‌و ن ‌ه هونه‌رمه‌ندن‪،‬‬ ‫نوکرن و گوهداریکرن ژ الیێ گوهدارێن به‌لکو بتنێ ب��و خ��وه‌ م��وزی��ک �ه‌ی �ه‌ک و‬ ‫ستران و موزیکێ ڤه‌‪ ،‬لێ سترانا نوک ‌ه ئه‌م هنده‌ک په‌یڤ لێکداین ‌ه و گوتیه‌ ئه‌ڤ ‌ه‬ ‫نکارن بێژن کو دێ یا زندى بیت و دێ ستران ‌ه و هوسان د سترانێ دگه‌هیت و‬ ‫به‌رده‌وامیێ دت خوه‌‪ ،‬به‌لکو سترانا نوک ‌ه ئ�ه‌ڤ�ه‌ژى موسیبه‌تا هونه‌رمه‌ندێ ده‌ڤ �ه‌را‬

‫هونه‌رمه‌ندی هه‌فته‌‬

‫بادینى ب تایبه‌ت ل دهوکێ ‪.‬‬ ‫هه‌لبه‌ستڤان و نڤیسکار خ��ال��د عه‌لى‪،‬‬ ‫ده‌رب��اره‌ی��ى ئه‌گه‌رێن سه‌رنه‌که‌تن و زوو‬ ‫مرنا سترانێ ل ده‌ڤه‌را بادینان د بێژت‪:‬‬ ‫ل ده‌مه‌کێ کو پێشکه‌ڤتنا ته‌کنولوژیێ‬ ‫و ئ��ام��ی��ره‌ت��ێ��ن ت���وم���ارک���رن���ێ ب����ه‌ره‌ڤ‬ ‫پێشڤه‌چوونه‌کا ه �ه‌ره‌ م �ه‌زن و زێده‌بارى‬ ‫ڤیدیۆ کلیپێ‪ ،‬کۆ ئ�ه‌ڤ دڤیایه‌ ببته‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌رێن پێشڤه‌چوون و بلندبوونا ئاستێ‬ ‫سترانا م �ه‌‪ ،‬لێ ئه‌ڤه‌ هه‌مى ب�ه‌رۆڤ��اژى‬ ‫یه‌‪ ،‬کو نها ستران خوه‌دى ئیکسپایره‌‪ ،‬کو‬ ‫گه‌له‌ک ژ شه‌ش هه‌یڤان نابورت مینا‬ ‫گه‌له‌ک سلعه‌یێن خوارنێ‪ .‬ئه‌ز دبینم ئه‌ڤ‬ ‫چه‌نده‌ ڤه‌دگه‌رت بۆ گه‌له‌ک ئه‌گه‌ران‪ ،‬و‬ ‫ئێک ژ وان ژى نه‌ راستگویى‪ ،‬واته‌ دڤیا‬

‫ڵ ئیبراهیم خدر‪:‬‬ ‫که‌ژا ‌‬

‫بۆ گه‌رمیان و هه‌ڵه‌بجه‌ زۆر‬ ‫چۆمان عوسمان خۆمم هیالک کردوه‌‬

‫هه‌واڵی‬ ‫(‪ )20( )NÇM‬ساڵه‌یی خۆی پیرۆز ده‌کات‬

‫ده‌بێت هونه‌رمه‌ند هونه‌ر و نه‌ته‌وه‌که‌ى خۆشبووێت‬

‫ئاماده‌کار‬

‫ژنه‌ شاعیرى کورد ده‌ڵێ هه‌ر شوێنێک خزمه‌ت ب ‌ه‬ ‫زمانی ئه‌ده‌بی کوردی و شیعر بکات به‌ پێویستی‬ ‫ده‌زان����م رووی ت��ێ ب��ک �ه‌م‪ ،‬ک���ه‌ژاڵ ئیبراهیم باس‬ ‫ل�ه‌ نوێترین به‌رهه‌میشى ده‌ک���ات ک�ه‌ دیوانێکه‌ به‌‬ ‫ن��اوى (ده‌ستێکم پڕه‌ له‌ ب��اران) و ئاشکراى ده‌کات‬ ‫دیوانه‌که‌ هاوبه‌شه‌ له‌ شیعری خۆشه‌ویستی دیارده‌ی‬ ‫کۆمه‌الیه‌تی‪ ،‬بۆ گه‌رمیان و هه‌ڵه‌بجه‌ شیعری تێدایه‌‬ ‫که‌ بۆ ئه‌و دوو شاره‌ جوانه‌ زۆر خۆمم هیالک کردوه‌‪،‬‬ ‫چونکه‌ خه‌مه‌کانی ئه‌وان زۆرن‪.‬‬ ‫ک��ه‌ژاڵ‌ ئیبراهیم خ��در نزیکه‌ى (‪ )20‬ساڵه‌ شیعر‬ ‫ده‌نوسێت زیاد له‌ (‪ )14‬خه‌اڵتی رێزلینانى پێشکه‌ش‬ ‫کراوه‌ و چه‌ندین شیعرى کراوه‌ به‌ (فارسی و عه‌ره‌بی‬ ‫و التینی و ئینگلیزی و فه‌ڕه‌نسی) ئه‌و ئاماژه‌ به‌وه‌‬ ‫ده‌ک��ات «هه‌رشوینیک خزمه‌ت به‌زمانی ئه‌ده‌بی‬ ‫ک��وردی و شیعر بکات به‌ پێویستی ده‌زان��م رووی‬ ‫تێبکه‌م»‪.‬‬ ‫ئه‌م ژنه‌ شاعیره‌ که‌ له‌دایکبوى شارى قه‌اڵدزێیه‌‪ ،‬باس‬ ‫له‌وه‌ ده‌کات ئه‌و دڕندایه‌تیه‌ی له‌ به‌رامبه‌ر شاره‌که‌ى‬ ‫ک��راوه‌ وای��ک��ردوه‌ ش��اره‌ک �ه‌ی جوانتر و خۆشه‌ویستر‬ ‫ب��ووه‌ الى و ئ �ه‌وه‌ش ده‌خ��ات�ه‌ڕوو که‌ بۆردومانه‌که‌ی‬ ‫ق�ه‌اڵدزێ و کێشه‌ و گیروگرفته‌ کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کان‬ ‫و ده‌س�ه‌اڵت��ی باوکساالری و چه‌وساندنه‌وه‌ی ژنان‬ ‫وایکردوه‌ خه‌مه‌کانى له‌ دووتوێی شیعردا ره‌نگبداته‌وه‌‬

‫و وه‌ک خۆى ده‌ڵێت «ئه‌وانه‌ى شیعره‌کانم ده‌خوێننه‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌ست ده‌ک�ه‌ن هه‌مووی موعانات و ئازاره‌کانن به‌‬ ‫شیعر ده‌رمبڕیون»‪.‬‬ ‫که‌ژاڵى شاعیر زیاتر باس له‌ خه‌مه‌کانى ژن ده‌کات و‬ ‫ئاشکراى ده‌کات دواى نوسینى چه‌ندین شیعر به‌هۆی‬ ‫کلتوری زاڵ��ی ناوچه‌که‌یانه‌وه‌ نه‌یتوانیوه‌ به‌ناوی‬ ‫خۆیه‌وه‌ شیعره‌کان باڵوبکاته‌وه‌‪ ،‬ئه‌وه‌شى بۆ زاڵبونى‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت��ی پ��ی��اوس��االری و ک��اری��گ�ه‌ری زۆرى ئه‌و‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌ له‌وکاته‌دا گه‌ڕانده‌وه‌‪ ،‬ده‌ڵێت ئه‌وه‌ وایکردوه‌‬ ‫که‌ «چه‌ند شیعرێکم به‌ ناوی شه‌ونم محه‌مه‌د قادر‬ ‫باڵوکرده‌وه‌‪ ،‬هه‌رچه‌نده‌ زۆرێک له‌ هاورێکانم ده‌یانزانى‬ ‫ئه‌وه‌ منم»‪.‬‬ ‫ئ �ه‌و ب��اس ل�ه‌ نوێترین ب�ه‌ره�ه‌م��ى خۆشى ده‌ک���ات و‬ ‫ده‌ڵێت‪ :‬نوێترین به‌رهه‌مم دیوانێکه‌ به‌ناوی (ده‌ستیکم‬ ‫پ��ره‌ ل�ه‌ ب���اران) ک�ه‌ (‪ )194‬الپ �ه‌ره‌ی �ه‌ و نزیکه‌ی (‬ ‫‪ )33‬شیعری ل�ه‌خ��ۆی گ��رت��ووه‌‪ ،‬ک���ه‌ژاڵ ئیبراهیم‬ ‫زیاتر باس له‌ دیوانه‌که‌ ده‌ک��ات و ئاشکراى ده‌کات‬ ‫دیوانه‌که‌ هاوبه‌شه‌ له‌ شیعری خۆشه‌ویستی دیارده‌ی‬ ‫کۆمه‌الیه‌تی بۆ گه‌رمیان و هه‌ڵه‌بجه‌ شیعری تێدایه‌‬ ‫که‌ بۆ ئ�ه‌و دوو ش��اره‌ ج��وان�ه‌‪ ،‬زۆر خۆمم هیالک‬ ‫کردووه‌‪ ،‬چونکه‌ خه‌مه‌کانی ئه‌وان زۆرن‪.‬‬ ‫چاوپێکه‌وتنێک له‌مباره‌یه‌وه‌ له‌ژماره‌ی داهاتودا‬ ‫بخوێنه‌ره‌وه‌‬

‫ناوه‌ندی چاندی میزۆپۆتامیا (‪ )NÇM‬ک‌ه ل ‌ه‬ ‫تورکیادا پێشه‌نگایه‌تی چاند و هونه‌ری کوردی‬ ‫ده‌کرد‪ ،‬وێڕای هه‌موو زه‌خت‪ ،‬داخستن‪ ،‬قه‌ده‌غه‌کاری‬ ‫و قوربانیدانێکى زۆر‪ ،‬گه‌یشت‌ه ته‌مه‌نی (‪ )20‬ساڵی‬ ‫خۆی‪.‬‬ ‫(‪ )NÇM‬ل �‌ه س�ه‌رده‌م��ێ��ک��دا ک �‌ه ق��س�ه‌ک��ردن به‌‬ ‫کوردی ده‌بوو‌ه هۆکاری مردن‪ ،‬ب‌ه هه‌وڵدانی )فه‌قی‬ ‫حسێن شاگنیچ‪ ،‬ئاپێ (مامه‌) موسا‪ ،‬ئیسمائیل‬ ‫بێشکچی‪ ،‬هۆگر‪ ،‬ساریا‪ ،‬سه‌رحه‌د) و گه‌لێک‬ ‫هونه‌رمه‌ندى تر دامه‌زرا و ل‌ه چاندی کوردیدا بووه‌‬ ‫خاوه‌ن شوێنێکی گرنگ‪.‬‬ ‫ل‌ه ئێستاو‌ه جۆش و خرۆشێکی گه‌ور‌ه بۆ پیرۆزبایی‬ ‫ساڵرۆژی دامه‌زراندنی (‪ )NÇM‬ده‌کرێت‪ .‬له‌م‬ ‫مه‌راسیمه‌دا ک‌ه ل‌ه ئه‌سته‌نبوڵ ب�ه‌ڕێ��و‌ه ده‌چێت‪،‬‬ ‫هونه‌رمه‌ندان (میکائیل ئاساڵن‪ ،‬ئاگرێ ژی��ان‪،‬‬ ‫کۆما چیا‪ ،‬باندیستا‪ ،‬کۆما گوڵێن خه‌رزان‪ ،‬کۆما‬ ‫ئ��ازاد‪ ،‬نیازی کۆیونجو‪ ،‬کۆما ئاسمین‪ ،‬ڤه‌نگێ‬ ‫س��ۆدری‪ ،‬کۆما سه‌رهه‌ڵدان و دیوانی ده‌نگبێژان‬ ‫تێیدا به‌شدار ده‌بن‪.‬‬

‫هونه‌رمه‌ند له‌یال فه‌ریقى کۆمه‌ڵێک م �ه‌رج بۆ‬ ‫هونه‌رمه‌ندى سه‌رکه‌وتوو ده‌خاته‌ڕوو‪ ،‬مه‌رجى خۆشى‬ ‫بۆ به‌شدارى له‌ کارى سینه‌مادا ئه‌وه‌یه‌ بیرۆکه‌یه‌کى‬ ‫باش هه‌بێت له‌ به‌رژه‌وه‌ندى کۆمه‌ڵگاى کوردیدابێت‪.‬‬ ‫له‌یال فه‌ریقى له‌ لێدوانێکیدا بۆ کورد فه‌یم باسى‬ ‫مه‌رجه‌کانى هونه‌رمه‌ندى سه‌رکه‌وتوو کرد و وتى‪:‬‬ ‫ده‌ب��ێ��ت خ��اوه‌ن��ى هونه‌رێکى راسته‌قینه‌ بێت و له‌‬ ‫روداوه‌کانى واڵتى خۆى و جیهان ئاگاداربێت‪ ،‬هونه‌ر‬ ‫و نه‌ته‌وه‌که‌ى خۆشبووێت‪ ،‬به‌ ه��اوک��ارى که‌سانى‬ ‫پسپۆر ئه‌رکه‌کانى جێبه‌جێبکات و کوالێتى و‬ ‫ناوه‌رۆکى کارى به‌الوه‌ گرنگ بێت و به‌عه‌شق و دڵ‬ ‫کاربکات‪ ،‬ئاستى رۆشنبیرى خۆى بره‌و پێ بدات و‬ ‫بڕواى به‌کاره‌کانى بێت‪.‬‬ ‫له‌یال ئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو که‌ تائێستا بیرى له‌ کارى‬ ‫سینه‌مایى نه‌کردوه‌ته‌وه‌‪ ،‬وت��ی‪ :‬زۆرج��ار ئه‌مه‌م بۆ‬ ‫پێشنیاز کراوه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر پرۆژه‌ یان بیرۆکه‌یه‌کى‬ ‫باشیش هه‌بێت به‌ مه‌رجێک له‌ به‌رژه‌وه‌ندى کۆمه‌ڵگاى‬ ‫کوردیدابێت و هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ بۆچوونه‌کانم یه‌ک‬ ‫بگرێته‌وه‌‪ ،‬به‌شدارى ده‌که‌م‪.‬‬


‫دۆسیه‌‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌‬

‫کێش ‌ه گه‌وره‌که‌ى جیهان؛ هه‌ژارى‬

‫‪69‬‬

‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/24‬‬ ‫‪- 2011/8/15‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪12‬‬

‫دۆس����ی����ه‌ى ئ���ه‌م‬ ‫ج������اره‌ى (چ���ه‌ت���ر)‬ ‫ت����ای����ب����ه‌ت����ه‌ ب����ه‌و‬ ‫ک��ێ��ش��ی �ه‌ی ئێستا‬ ‫ژیانی ملیۆنان مرۆڤی خسووه‌ته‌‬ ‫ژێ��ر ه �ه‌ره‌ش �ه‌ی م���ردن‪ .‬به‌سود‬ ‫وه‌رگ��رت��ن له‌چه‌ند ڕاپۆرتێکی‬ ‫ج��ی��ه��ان��ی و ن��اوخ��ۆی��ی ده‌رده‌‬ ‫گه‌وره‌که‌ی جیهان (ه �ه‌ژاری)‬ ‫له‌م دۆسیه‌یه‌دا ده‌خوێنیته‌وه‌‪.‬‬

‫‪ -‬یه‌ک له‌سه‌ر چوارى عێراقیه‌کان ل ‌ه ژێر هێڵى هه‌ژاریدا ده‌ژین‬

‫ ل ‌ه هه‌رێمى کوردستان (‪ )120‬هه‌زار خێزان‪ ،‬مانگانه‌ ته‌نها (‪ )30‬هه‌زار دینار وه‌رده‌گرن‬‫ئاماده‌کردنی‬ ‫کاروان ساالر‬

‫چه‌ند پێناسه‌یه‌کی جیاواز بۆ هه‌ژاری‪:‬‬ ‫دی���ارده‌ی ه��ه‌ژاری بریتیه‌ له‌ ره‌وش��ى‬ ‫ب��ێ��ب��ه‌ش��ب��ون��ی م�������اددی و ک �ه‌م��ی‬ ‫ت��وان��ا ل �ه‌ دابینکردنی پێداویستییه‌‬ ‫سه‌ره‌کییه‌کان به‌ ه��ه‌ردوو جۆرییه‌وه‌‬ ‫(خ��ۆراک��ی و ن��ا خ���ۆراک���ی)‌‪ ،‬ب��اری‬

‫ت �ه‌ن��دروس��ت��ی و ف��ێ��رب��ون و شوێنی‬ ‫حه‌وانه‌وه‌ی ژیان‪ ،‬نه‌خۆشی و بێکاری‬ ‫که‌می ده‌رفه‌ت له‌ به‌رده‌م تاکه‌کاندا‪،‬‬ ‫ئه‌مانه‌ هه‌مووی به‌ پێوه‌ری گرنگ‬ ‫داده‌نرێن بۆ شوناسکردنی هه‌ژاری‪.‬‬ ‫بانکی ده‌ول���ی ل �ه‌ س��اڵ��ی (‪)1995‬‬ ‫وا پ��ێ��ن��اس�ه‌ی ه����ه‌ژاری ده‌ک���ات که‌‬ ‫«بریتییه‌ له‌ که‌می توانای که‌س و‬ ‫خێزانه‌کان له‌ دابینکردنی که‌مترین‬ ‫ئاستی گوزه‌ران له‌ کۆمه‌ڵگایه‌کدا و‬

‫له‌ کاتێکی دیاریکراودا»‪.‬‬ ‫ه����ه‌ژار ئ���ه‌و ک �ه‌س �ه‌ی �ه‌ ک��ه‌ ت��وان��ای‬ ‫دابینکردنی پێداویستیه‌ سه‌ره‌کی و‬ ‫سه‌ره‌تاییه‌کانی نییه‌ بۆ ژیان‪.‬‬ ‫له‌ روانگه‌ی دینه‌وه‌ وات��ای هه‌ژاری‬ ‫بریتیه‌ له‌ (الحاجه‌ و القناعه‌)‪.‬‬ ‫ ک���ات���ێ‌ دی��������ارده‌ى ه�������ه‌ژاری له‌‬‫الی �ه‌ن رێکخراوی بانکی ده‌ولییه‌وه‌‬ ‫ب �ه‌ دی��ارده‌ی �ه‌ک��ی جیهانی ناسێنرا‪،‬‬ ‫ب���ه‌اڵم ب��ۆ ه���ه‌ر واڵت و هه‌رێمێک‬

‫ناسینی دیارده‌ی هه‌ژاری‌‬ ‫هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و دیارد‌ه مه‌ترسیدار‌ه چه‌ندین‬ ‫لێکۆڵینه‌و‌ه ئ �ه‌ن��ج��ام��دراو‌ه ک �‌ه ل �‌ه الی �ه‌ن‬ ‫به‌رنامه‌ی گه‌شه‌پێدانی نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتوه‌کان‬ ‫(یو ئێن دى پى) سه‌رپه‌رشتیکراو‌ه و ده‌یه‌وێت‬ ‫دیدێکی فراوانتر له‌وباره‌یه‌و‌ه بخاته‌ڕوو‪:‬‬ ‫ه������ه‌ژاری ب��رس��ی�ه‌ت��ی��ی�ه‌‪ ،‬ن �ه‌ب��ون��ی ج���ێ و‬ ‫رێ��ی �ه‌‪ ،‬ن �ه‌خ��ۆش��ی و ن �ه‌ب��ون��ی ت��وان��ای �‌ه له‌‬ ‫چاره‌سه‌رکردنیدا‪ ،‬ه�ه‌ژاری نه‌خوێنده‌وارییه‌‬ ‫و نه‌بونی توانای‌ه ل‌ه رۆیشتن بۆ خوێندن‪،‬‬ ‫ه �ه‌ژاری بێکارییه‌‪ ،‬ترس‌ه ل‌ه ئاینده‌‪ ،‬ژیان‬ ‫ب‌ه پێی رۆژه‌‪ ،‬ه �ه‌ژاری مردنی مندااڵنه‌‪،‬‬ ‫ک��پ��ک��ردن��ی ده‌ن���گ���ی زۆری���ن���ه‌ی چ��ی��ن و‬ ‫ت��وێ��ژه‌ک��ان��ی ک��ۆم�ه‌ڵ��گ��ای�‌ه ل �‌ه داڕش��ت��ن��ی‬ ‫بڕیاردا‪.‬‬

‫هێڵی هه‌ژاری‬

‫بۆ تێگه‌یشتن و ده‌سته‌به‌رکردنی رێ��ژه‌ی‬ ‫هه‌ژاری و دیاریکردنی هێڵه‌کانی‪ ،‬ناوه‌ندی‬ ‫پشکی تاک‌ه که‌س ل‌ه خه‌رجکردنی بنه‌ڕه‌تی‬ ‫(أنفاق الفرد الحقیقی) له‌به‌رچاو ده‌گیرێت‪.‬‬ ‫ئه‌و جۆر‌ه خه‌رجکردن‌ه ئه‌و کایان‌ه ناگرێته‌وه‌‬ ‫ک‌ه خه‌سڵه‌تی وه‌به‌رهێنان به‌خۆیه‌و‌ه ده‌گرێت‬ ‫وه‌ک��و کڕینی خانو ی��ان ئ �ه‌و شمه‌کانه‌ی‬ ‫ک‌ه ماوه‌یه‌کی زۆر ده‌مێننه‌وه‌‪ ،‬به‌ڵکو ئه‌و‬ ‫شمه‌کان‌ه ده‌گرێته‌و‌ه ک‌ه تاک س��ودی له‌‬ ‫به‌کارهێنانیان وه‌رده‌گرێت‪.‬‬ ‫ دوو رێگا ب‌ه کارده‌هێنرێت بۆ پێوانه‌کردنی‬‫هه‌ژاری‪:‬‬ ‫یه‌که‌میان‪ :‬دیاریکردنی هێڵی ه �ه‌ژاری‬ ‫له‌سه‌ر بنچینه‌ی خه‌رجییه‌کانی خۆراک‪.‬‬ ‫دووه‌میان‪ :‬دیاریکردنی هێڵی هه‌ژاری له‌سه‌ر‬ ‫بنچینه‌ی پێداویستیی‌ه ناخۆراکییه‌کان‪ .‬له‌‬ ‫کۆکردنه‌وه‌ی سه‌رجه‌میاندا هێڵی هه‌ژاری‬ ‫ده‌رده‌که‌وێت‪ .‬شمه‌ک و کااڵ پێویسته‌کانی‬ ‫م��رۆڤ ده‌ب��ن ب‌ه دوو ب �ه‌ش‪ :‬پێداویستییه‌‬ ‫خۆراکییه‌کان و ناخۆراکییه‌کان‪.‬‬ ‫به‌پێی ئامارێک ک‌ه ل‌ه ساڵی (‪-2007‬‬ ‫‪)2008‬دا ل‌ه الی �ه‌ن وه‌زاره‌ت���ی پالندانانی‬ ‫ع��ێ��راق�ه‌و‌ه ل�ه‌ژێ��ر ناونیشانی «ڕووپ��ێ��وی‬ ‫ک��ۆم�ه‌اڵی�ه‌ت��ی‪ -‬ت�ه‌ن��دروس��ت��ی» ل�‌ه گشت‬ ‫عێراق به‌هه‌رێمیشه‌و‌ه ئه‌نجام دراو‌ه ‪)77( ،‬‬ ‫هه‌زار دینار مانگان‌ه ک‌ه ده‌کات‌ه (‪)2500‬‬ ‫دینار داهاتی ڕۆژێک وه‌کو هێڵی هه‌ژاری‬ ‫دی��اری ک��راوه‌‪ ،‬ب‌ه جۆرێک ئ�ه‌وان�ه‌ی که‌‬ ‫مانگان‌ه داهاتیان ل‌ه (‪ )60‬هه‌زار که‌متره‌‬ ‫(‪ 2‬هه‌زار دینار ڕۆژان�ه‌) که‌وتوونه‌ت‌ه ژێر‬ ‫هێڵی هه‌ژارییه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و‌ه ل‌ه کاتێکدای‌ه که‌‬ ‫ڕێ����ژه‌ی س��ت��ان��داردی جیهانی (‪)1200‬‬ ‫دیناره‌‪ ،‬ئه‌وانه‌یش ک‌ه داهاتی مانگانه‌یان‬ ‫ل‌ه سه‌رووی (‪ )77‬هه‌زاری دیناره‌وه‌یه‌‪ ،‬له‌‬ ‫سه‌رووی هێڵی هه‌ژارییه‌وه‌ن‪.‬‬

‫‪n‬‬ ‫چۆن هێڵی هه‌ژاری پێوان ‌ه‬ ‫ده‌کرێ‌‬

‫ه له‌ژیانی ملێۆنان مره‌ڤ ده‌کات فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬ ‫له‌ئێستادا برسێتی هه‌ڕه‌ش ‌‬

‫ روودان���ی کاره‌ساتی سروشتی (الف��او‪،‬‬‫بومه‌له‌رزه‌‪ ،‬به‌رزبوونه‌وه‌ی پله‌ی گه‌رمی‪،‬‬ ‫زریانی به‌هێز و ره‌شه‌با‪.)...‬‬ ‫ داب����ه‌ش ن �ه‌ک��ردن��ی داه��ات��ی واڵت ب ‌ه‬‫ئه‌م وێنه‌یه‌ی خ��واره‌و‌ه هێڵکاری ه�ه‌ژاری شێوه‌یه‌کی یه‌کسان ل‌ه نێوان تاکه‌کانی‬ ‫له‌هه‌رێمی کوردستان روون ده‌کاته‌وه‌‪:‬‬ ‫کۆمه‌ڵگادا ل‌ه الیه‌ن حکومه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ نه‌بوونی سیستمی جێگیر و بوونی حزب‬‫پێوانه‌کردنی قه‌باره‌ی ه �ه‌ژاری ب‌ه مانای و ده‌سه‌اڵتی دیکتاتۆر‪.‬‬ ‫هه‌ژمارکردنی رێژه‌ی ئه‌و که‌سان‌ه دێت که‌ ‪ -‬سیسته‌می سه‌رمایه‌داری‪.‬‬ ‫ده‌که‌ون‌ه ژێر هێڵی هه‌ژاری‪ ،‬ئه‌و شوێنه‌ی‬ ‫ل�‌ه هێڵکارییه‌که‌دا دی���ار‌ه ک�‌ه تاریک‌ه و هه‌ندێ نمونه‌ی واڵتانی‬ ‫که‌وتۆت‌ه نێوان (‪ )34 ،77‬ه�ه‌زار دینار ‪،‬‬ ‫هه‌ژار و هۆکاری‬ ‫رێ��ژه‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی‌ه ک‌ه که‌وتونه‌ت‌ه ژێر‬ ‫هێڵی هه‌ژاری‪ .‬ئه‌وانه‌ی ناتوانن پێداویستی ‌ه‬ ‫هه‌ژاریه‌که‌یان‬ ‫خۆراکی و ناخۆراکیان ده‌ست بکه‌وێت‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی دووه‌م قوڵی هه‌ژاری‪ ،‬ئه‌و پێوه‌ره‌یه‌‬ ‫ده‌ری���ده‌خ���ات ک�‌ه ئاستی دورک �ه‌وت��ن �ه‌وه‌ی ده‌کرێ واڵتی هه‌ژارنشین له‌سه‌ر بنه‌مای‬ ‫خێزانه‌کان ل‌ه هێڵی ه�ه‌ژاری��ی�ه‌و‌ه چه‌نده‌! که‌می ئه‌م بوارانه‌ی خواره‌و‌ه پێوان‌ه بکه‌ین‪:‬‬ ‫ئه‌وانه‌ی ده‌که‌ون‌ه خوار (‪ )77‬هه‌زار دینار ‪ -‬په‌روه‌رده‌‬ ‫(بۆ الی چه‌پی هێڵکارییه‌که‌) ئه‌و تاک ‪ -‬نه‌بونی دادپه‌روه‌ری کۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫و خێزانان‌ه ده‌گرێته‌و‌ه ک‌ه نزیکن ل‌ه هێڵی ‪ -‬چاودێری ته‌ندروستی (نه‌خۆشخانه‌کان)‬ ‫هه‌ژارى و قوڵی هه‌ژاریمان بۆ وێنا ده‌که‌ن‪ - .‬که‌می ئاوی سازگار‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر که‌سێکیش ی��ان خێزانێک ل ‌ه ‪ -‬خوارده‌مه‌نی ته‌ندروست‬ ‫ژێ��ر هێڵی ه���ه‌ژاری خ��ۆراک��ی ن�ه‌ب��وو‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫مانای ئه‌و‌ه نایه‌ت ک‌ه ل‌ه هێڵی هه‌ژاری ه �ه‌ژاره‌ن��ش��ی��ن �ه‌ک��ان رێ�����ژه‌ی (‪)%13‬ـ�����ی‬ ‫دورکه‌وتووه‌ته‌وه‌‪ ،‬چونک‌ه ئه‌گه‌ر دڵنیا نه‌بین دانیشتووانی جیهان پێکده‌هێنن‬ ‫له‌وه‌ی ک‌ه ل‌ه هێڵی هه‌ژاری ناخۆراکیش به‌پێی کۆنفڕانسێکی تایبه‌ت ب‌ه یارمه‌تیدانی‬ ‫دورکه‌وتووه‌ته‌و‌ه وه‌کو (خانو‪ ،‬جلوبه‌رگ)‪ ،‬واڵت‌ه هه‌ژاره‌کان ک‌ه ل‌ه شاری ئه‌سته‌نبوڵ‬ ‫ئه‌وا ناتوانین بڵێین ک‌ه ئه‌و که‌س‌ه هه‌ژار به‌سترا و شاندی زیاتر ل‌ه هه‌شت ه�ه‌زار‬ ‫(واڵت‪ ،‬ڕێکخراو‪ ،‬کۆمپانیا و گ��روپ)‬ ‫نیه‌‪.‬‬ ‫ئاماده‌بوون و مه‌به‌ستییش تیایدا ره‌خساندنی‬ ‫زه‌مین‌ه بوو بۆ ئه‌وه‌ی ل‌ه واڵت‌ه هه‌ژاره‌کاندا‬ ‫هۆکاره‌کانی سه‌رهه‌ڵدانی کاری وه‌به‌رهێنان ئه‌نجام بدرێت‪.‬‬ ‫رێ��ک��خ�ه‌ران��ی کۆنفڕانسه‌ک‌ه ڕی��زب�ه‌ن��دی‬ ‫هه‌ژاری‬ ‫(‪ )48‬واڵتی هه‌ژاری جیهانیان ده‌ستنیشان‬ ‫ک��ردووه‌‪ .‬ک‌ه (‪ )33‬واڵتیان ل‌ه کیشوه‌ری‬ ‫ جه‌نگ و داگیرکاری‪.‬‬‫ئه‌فریقادان‪ )14( ،‬واڵتی دیکه‌یان ل‌ه ئاسیا و‬ ‫واڵته‌که‌ی دیکه‌یان ل‌ه ئه‌مه‌ریکایه‌‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫(هایتی)ه‌‪ .‬ئه‌وان ده‌ڵێن‪ ،‬دانیشتووانی واڵته‌‬ ‫هه‌ژاره‌کان رێژه‌ی (‪)%13‬ی دانیشتووانی‬ ‫جیهان پێک ده‌هێنن‪ ،‬به‌اڵم ته‌نیا (‪)%1‬ی‬ ‫بازرگانی جیهان پێکده‌هێنن‪.‬‬

‫ل‌ه راپۆرتێکدا نووسی‪ :‬ئه‌م منداڵ‌ه ئه‌فریقان ‌ه‬ ‫به‌هۆى وشکه‌ساڵى (‪ )60‬ساڵى ڕاب��ردوو‬ ‫له‌و ناوچه‌ی‌ه و گران بوونى خوارده‌مه‌نى به‌‬ ‫ناچار ماڵه‌کانیان به‌جێهێشتووه‌‪.‬‬ ‫ل‌ه ئێستادا ل‌ه به‌ر وشکه‌ساڵى و هه‌ژارى‬ ‫مه‌رگ هه‌ڕه‌ش‌ه ل‌ه ژیانى نزیک ب‌ه (‪)10‬‬ ‫ملیۆن مرۆڤى ئه‌فریقا ده‌کات‪.‬‬ ‫ن �ه‌ت �ه‌وه‌ی �ه‌ک��گ��رت��ووه‌ک��ان ل �‌ه پ�ه‌ره‌س�ه‌ن��دن��ی‬ ‫هه‌ژاری له‌جیهاندا نیگه‌رانه‌‪ ،‬له‌هه‌ر شه‌ش‬ ‫چرکه‌یه‌کدا منداڵێک ب‌ه هۆی برسییه‌تیه‌وه‌‬ ‫گیانی له‌ده‌ست ده‌دات‪.‬‬ ‫ به‌گوێره‌ی راپۆرتێکی ئاژانسی ئیرنا‪،‬‬‫(ب����ان ک���ی م����ۆن) س��ک��رت��ێ��ری گشتی‬ ‫رێکخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کان‪ ،‬ب‌ه بۆنه‌ی‬ ‫رۆژی جیهانی خ��ۆراک‪ ،‬ل‌ه راپۆرتێکدا‬ ‫وێرای هۆشیاریدانی په‌ره‌سه‌ندنی هه‌ژاری‬ ‫و برسێتی ل‌ه جیهان ک‌ه قه‌یرانی ئابووری‬ ‫کاریگه‌رییه‌کی له‌سه‌ر هه‌بووه‌‪ ،‬رایگه‌یاند‪:‬‬ ‫ب���‌ه ب����ه‌رزب����وون����ه‌وه‌ی ن��رخ��ی خ�����ۆراک و‬ ‫سوته‌مه‌نی هه‌نووک‌ه (‪ )75‬ملیۆن که‌س ل ‌ه‬ ‫خه‌ڵکی جیهان تووشی ئه‌وپه‌ڕی هه‌ژاری و‬ ‫برسێتی هاتوون‪.‬‬ ‫بان کی مون ده‌شڵێت‪ :‬برسێتی ل‌ه رۆژدا‬ ‫ده‌ب��ێ��ت �‌ه ه���ۆی م��ردن��ی م��ل��ی��ۆن��ان ک �ه‌س‬ ‫و ب �ه‌گ��وێ��ره‌ی ئ��ام��اره‌ک��ان‪ ،‬ل �ه‌ه �ه‌ر شه‌ش‬ ‫چرکه‌یه‌کدا منداڵێک ب‌ه هۆی برسێتیه‌و‌ه‬ ‫گیانی له‌ده‌ست ده‌دات‪.‬‬

‫دوو راى (‪)dimensions‬‬ ‫ئ��اب��وری و کۆمه‌اڵیه‌تی و سیاسی‬ ‫و ژینگه‌یی و مێژویى ه �ه‌ی �ه‌‪ .‬که‌‬ ‫پاشان داڕشتنی سیاسه‌تی گونجاو‬ ‫بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی رێژه‌که‌ی له‌ هه‌ر‬ ‫واڵتێکدا وه‌ک یه‌ک نابێت‪ .‬ده‌شێ‌‬ ‫چه‌ندین جۆرى سیاسه‌ت بۆ واڵتێک‬ ‫گونجاو بێت‪ ،‬ب�ه‌اڵم بۆ واڵتێکی تر‬ ‫گونجاو نیه‌‪ ،‬چونکه‌ پله‌ی گه‌شه‌ی‬ ‫ئابوری و کۆمه‌اڵیه‌تی و حکومه‌تی‬

‫دام���ه‌زراوه‌ی���ی ل �ه‌ ه�ه‌م��وی��ان��دا وه‌ک‬ ‫ی �ه‌ک نیه‌‪ .‬وات �ه‌ دی��ارده‌ک �ه‌ ب��ۆ هه‌ر‬ ‫ن���ه‌ت���ه‌وه‌ی���ه‌ک خ �ه‌س��ڵ �ه‌ت��ی ت��ای��ب�ه‌ت��ی‬ ‫خۆی هه‌یه‌ و له‌ چاره‌سه‌رکردنیشیدا‬ ‫به‌ هه‌مان پێوه‌ر رێوشوێنی تایبه‌تی‬ ‫ده‌وێ���ت‪ .‬ل �ه‌ ئه‌فریقا ه �ه‌ر که‌سێک‬ ‫رۆژانه‌ دۆالرێک زیاتر داهاتی بێت‬ ‫ئ��ه‌وه‌ ب�ه‌ ه���ه‌ژار دان��ان��رێ��ت‪ ،‬ب��ه‌اڵم بۆ‬ ‫واڵتێکی وه‌ک��و کۆریای باشور یان‬ ‫ئێران یان هه‌رێمی کوردستان‪ ،‬وانیه‌‪.‬‬

‫یه‌ک له‌سه‌ر چوارى‬ ‫عێراقییه‌کان له‌ژێر هێڵى‬ ‫هه‌ژاریدا ده‌ژین‬

‫ملیۆن ته‌ن گه‌نم و جۆ هه‌ی‌ه ک‌ه (‪)%55‬ى‬ ‫له‌ده‌ره‌وه‌ى واڵت هاورد‌ه ده‌کات‪ ،‬ک‌ه له‌ساڵى‬ ‫(‪)2010‬دا عێراق (‪ )2‬ملیۆن و (‪)200‬‬ ‫ه��ه‌زار ت �ه‌ن گه‌نم و ج��ۆى ه���اورد‌ه ک��ردوه‌‪،‬‬ ‫ئه‌م‌ه له‌کاتێکدای‌ه ک‌ه به‌رهه‌مى ناوخۆیى‬ ‫گه‌یشتوه‌ت‌ه (‪ )2‬ملیۆن و (‪ )800‬هه‌زار‬ ‫ته‌ن‌و له‌ماوه‌ى چه‌ند ساڵى رابردوودا رێژه‌ى‬ ‫به‌رهه‌مى عێراق له‌گه‌نم و جۆ زیادیکردوه‌‬ ‫به‌شێوه‌یه‌ک له‌سااڵنى (‪ 2007‬و ‪)2008‬‬ ‫ئه‌و واڵت‌ه نزیکه‌ى (‪ )3‬ملیۆن و (‪)200‬‬ ‫هه‌زار ته‌ن گه‌نم و جۆى هاورد‌ه کردوه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌م رێژه‌ی‌ه له‌ساڵى (‪)2009‬دا دابه‌زیو‌ه بۆ‬ ‫(‪ )2‬ملیۆن و (‪ )500‬هه‌زار ته‌ن‪.‬‬

‫به‌پێى ئاماره‌کانى وه‌زاره‌ت����ى پ�لان��دان��ان و‬ ‫هاریکارى گه‌شه‌پێدانى عێراق‪ ،‬یه‌ک له‌سه‌ر‬ ‫چ��وارى عێراقیه‌کان له‌ژێر هێڵى هه‌ژاریدا‬ ‫ده‌ژین و له‌و رێژه‌یه‌ش به‌شێکیان له‌و په‌ڕى‬ ‫ه�ه‌ژاری��دا ژی��ان به‌سه‌ر ده‌ب��ه‌ن‪ ،‬ه�ه‌ر به‌پێى‬ ‫ئاماره‌کان رێ��ژه‌ى بێکارى له‌سه‌دا (‪)%15‬‬ ‫ی��ه‌‌و له‌هه‌ر چ��وار گه‌نجێکیش یه‌کێکیان‬ ‫بێکاره‌‪ ،‬هاوکات شاره‌زایانى ئابوورى ئه‌و‬ ‫ئاماران‌ه به‌ناڕاست له‌قه‌ڵه‌م ده‌د‌هن‌و پێیانوای ‌ه‬ ‫ک‌ه هه‌ژاریو بێکارى زۆر له‌و رێژان‌ه به‌رزتره‌‪،‬‬ ‫ئه‌م‌ه له‌کاتێکدای‌ه ک‌ه وه‌زاره‌ت��ى پالندانان‌و‬ ‫هاریکارى گه‌شه‌پێدانى عێراق ئامارێکى‬ ‫ل �ه‌س �ه‌ر زارى (م��ه��دى ع�ل�اق) ب��ری��ک��ارى‬ ‫وه‌زاره‌ته‌و‌ه باڵوکرده‌وه‌‪ ،‬ک‌ه به‌پێى ئاماره‌کان‬ ‫ل‌ه (‪)%23‬ى دانیشتوانى عێراق له‌ژێر هێڵى‬ ‫هه‌ژارییه‌وه‌ن‪ ،‬به‌وپێیه‌ش یه‌ک له‌سه‌ر چوارى‬ ‫عێراقیه‌کان به‌ده‌ست هه‌ژارییه‌و‌ه ده‌ناڵێنن‪ ،‬له‌و‬ ‫رێژه‌یه‌ش له‌(‪)%5‬یان له‌و په‌ڕى هه‌ژاریدان‌و‬ ‫ژیانێکى کوله‌مه‌رگى ده‌به‌نه‌سه‌ر‪ .‬بنه‌ما‬ ‫نێوده‌وڵه‌تیه‌کانیش خوار هێڵى هه‌ژارى به‌و‬ ‫ئاست‌ه ده‌بینن ک�‌ه ئ �ه‌و که‌س‌ه نه‌توانێت‬ ‫پێداویستی‌ه خۆراکی ‌و ناخۆراکیه‌کانى‬ ‫خۆى دابین بکات‪.‬‬ ‫ئه‌م ئامارانه‌ش له‌کاتێکدای‌ه ک‌ه له‌مانگى‬ ‫کانونى دووه‌می (‪)2010‬دا ده‌زگاى ئامارى‬ ‫ناوه‌ندی‪ ،‬ک‌ه سه‌ر ب‌ه وه‌زاره‌ت��ى پالندانانى‬ ‫ع��ێ��راق �‌ه ئ��اش��ک��رای��ک��ردب��وو ل �‌ه (‪)%32‬ى‬ ‫هاواڵتیانى عێراق له‌ژێر هێڵى هه‌ژاریه‌و‌هن‌و‬ ‫ئه‌و رێژه‌یه‌ش ل‌ه گونده‌کاندا ده‌گات‌ه ئه‌وپه‌ڕی‬ ‫‌و ل‌ه (‪ )%39‬نزیک ده‌بێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ى‬ ‫جێگه‌ى سه‌رنج‌ه ئه‌وه‌ی‌ه ک‌ه چۆن حکومه‌تى‬ ‫ع��ێ��راق ت��وان��ى ل �ه‌م��اوه‌ى ی �ه‌ک س��اڵ��دا به‌و‬ ‫رێژه‌ی‌ه تێکڕاى هه‌ژارى که‌م بکاته‌وه‌‪.‬‬

‫عێراق زیاتر (‪)%50‬‬ ‫ى پێداویستییه‌کانى ل ‌ه‬ ‫دانه‌وێڵ ‌ه له‌ده‌ره‌و ‌ه هاورد ‌ه‬ ‫ده‌کات‬

‫ل �ه‌ب��اره‌ى ئاستى ه��اورده‌ک��ردن��ى واڵته‌که‌ى‬ ‫ل‌ه دانه‌وێڵه‌‪( ،‬د‪.‬خ�ه‌ی��رواڵ حه‌سه‌ن) وه‌زی��رى‬ ‫ب���ازرگ���ان���ى ع���ێ���راق ئ���ام���اژ‌ه ب�������ه‌وه‌ده‌دات‬ ‫به‌مه‌به‌ستى زیادکردنى به‌رهه‌مى واڵته‌که‌ى‬ ‫ل‌ه دانه‌وێڵ‌ه به‌تایبه‌تى گه‌نم‌و جۆ‪ ،‬حکومه‌تى‬ ‫عێراق له‌رێگه‌ى وه‌زاره‌ته‌که‌یانه‌و‌ه پالنێک‬ ‫ده‌گرێته‌به‌ر بۆ پاڵپشتیکردنى جوتیاران‪،‬‬ ‫چونک‌ه عێراق سااڵن‌ه پێویستى ب‌ه (‪)4‬‬

‫چه‌ند زانیارییه‌ک‬

‫ واڵت��ان��ی (ئ�ه‌ف��ری��ق��ا‪ -‬أسیوبیا‪ -‬کنیا‪-‬‬‫نایجیریا) (‪)%80-%61‬ی خه‌ڵکه‌که‌ی‬ ‫داهاتیان له‌خوار دۆالرێکه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫ل‌ه ئاسیا و هندستاندا (‪.)%60-%41‬‬ ‫ ئه‌مریکای باشوور ب‌ه رێژه‌ی (‪)%20-%6‬‬‫ی داهاتی رۆژان �ه‌ی خه‌ڵکه‌که‌ی له‌خوار‬ ‫دۆالرێکه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫ ل‌ه کۆی (‪ )6‬ملیار دانیشتووی سه‌ر زه‌وی‪،‬‬‫زیاتر ل‌ه (‪ )3‬ملیاریان داهاتی رۆژانه‌یان‬ ‫که‌متر ل‌ه (‪ )2‬دۆالره‌‪ ،‬ملیارێکیش که‌متر‬ ‫ل‌ه دۆالرێکیان ده‌ست ده‌که‌وێت‪.‬‬ ‫ ه���ه‌ژاری ل�‌ه جیهاندا ب�‌ه جۆرێک‌ه که‌‬‫(‪ )64‬م��ل��ی��ۆن ک���ه‌س ه��ی��چ شوێنێکی‬ ‫نیشته‌جێبوونیان نییه‌‪ )270( ،‬ملیۆن که‌س‬ ‫توانای ده‌ستکه‌وتنی ئ��اوی خ��واردن �ه‌وه‌ی‬ ‫پاکیان نیی‌ه و (‪ )270‬ملیۆن که‌سیش له‌‬ ‫خزمه‌تگوزارییه‌کانی ته‌ندروستی بێبه‌شن‪.‬‬ ‫ ل‌ه ه �ه‌ر چ��وار چرکه‌یه‌دا ل‌ه جیهاندا‪،‬‬‫منداڵێک ب‌ه هۆی هه‌ژارییه‌و‌ه پێش ته‌مه‌نی‬ ‫پێنج س��اڵ��ی گ��ی��ان ل �‌ه ده‌س���ت ده‌دات که‌‬ ‫رێ��ژه‌ک�ه‌ی ب‌ه شێوه‌یه‌کی گشتی ده‌گاته‌‬ ‫(‪ )29‬هه‌زار منداڵ ل‌ه ساڵێکدا‪.‬‬ ‫ ب�ڵاوب��وون�ه‌وه‌ی ه���ه‌ژاری هۆکارێک‌ه بۆ‬‫باڵو بوونه‌وه‌ی له‌شفرۆشی و تاوان و دزی و‬ ‫گه‌لێک نه‌خۆشی کوشنده‌‪...‬‬ ‫ رێکخراوی ناوه‌ندیی سه‌رژمێریی نفوسی‬‫عێراق رایگه‌یاند‪ :‬زیاتر ل‌ه ح�ه‌وت ملیۆن‬ ‫عێراقی یان (‪)%23‬ی خه‌ڵکی عێراق له‌‬ ‫ژێر هێڵی هه‌ژاریدان‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌کان‪:‬‬ ‫‪www.regaykurdistan.com‬‬ ‫‪www.kurdpress.com‬‬ ‫‪www.sbeiy.com‬‬ ‫‪www.chatrpress.com‬‬ ‫‪www.walapress.com‬‬

‫هه‌ژارى ل ‌ه ئه‌فریقا‬ ‫هه‌ڕه‌ش ‌ه ل ‌ه ژیانى (‪)10‬‬ ‫ملیۆن که‌س ده‌کات‬

‫ل‌ه باکورى ئه‌فریقا ده‌یان هه‌زار منداڵ ناچارن‬ ‫چه‌ندین هه‌فت‌ه ڕێگا بپێون تا ل‌ه که‌مپى‬ ‫په‌نابه‌رانى ڕێکخراوى نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کان‬ ‫له‌و ناوچه‌یدا و ل‌ه نێوان قه‌ره‌باڵخى خه‌ڵکێکى‬ ‫برسیدا شتێکیان بۆ خواردن ده‌سکه‌وێت‪.‬‬ ‫‪ -‬ڕۆژنامه‌ى «ئێندیپێندنێت» چاپى ئینگلیز‬

‫‪n‬‬

‫به‌رپرسانی هه‌رێم هه‌ژاری مندااڵنی کورد ده‌شارنه‌وه‌ فۆتۆ‪ :‬ئه‌رشیف‬


‫به‌دواداچوون‬

‫زۆر کادری گرنگ ل ‌ه‌ناو یه‌کێتیدا په‌‌راوێزخراون‪ ،‬ک ‌ه ده‌بو ‌و خاوه‌ن ماڵبن‬

‫له‌و سه‌رکرد ‌ه و کادرانه‌ى هه‌ولێر که‌ده‌ستیان کێشایه‌و ‌ه‬ ‫تایبه‌ت‬

‫ره‌خنه‌ی زۆرتر و بنه‌ماییترم ل ‌ه یه‌کێتى هه‌یه‌‬

‫چه‌تر‬

‫هه‌فته‌ی راب���ردوو چه‌ند سه‌رکرد ‌ه‬ ‫و که‌سایه‌تیه‌کی دێرین و ن��اوداری‬ ‫ناو ریزه‌کانی (ی‪.‬ن‪.‬ک) له‌ هه‌ولێر‬ ‫ده‌ستیان له‌کار کێشایه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وان له‌‬ ‫به‌یاننامه‌یه‌کدا هۆکاره‌کانی ده‌ست‬ ‫له‌کار کێشانه‌وه‌یان رون��ک��رده‌وه‌‪،‬‬ ‫د‪.‬دان����ای سه‌عید س��ۆف��ی ئه‌ندامی‬ ‫په‌رله‌مانی کوردستان و برای دوو له‌‬ ‫سه‌رکرده‌ ده‌ست له‌کار کێشاوه‌کان‬ ‫له‌مباره‌یه‌وه‌ بۆ (چه‌تر) ده‌دوێت‪.‬‬

‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬ب �ه‌ش��ێ��ک ل��� ‌ه ک�����ادره‌ ب��ااڵک��ان��ی‬ ‫یه‌کێتی له‌ هه‌ولێر ک ‌ه دووان له‌ که‌سایه‌تی ‌ه‬ ‫دیاره‌کانیان براتن ده‌ستیان له‌کارکێشایه‌وه‌‪،‬‬ ‫چ قسه‌یه‌کت له‌سه‌ر وازهێنانیان هه‌یه‌؟‬ ‫‌‌ڕێزانه ده‌‌گرم و‬ ‫ رێز ‌‌له هه‌ڵوێستی ئه‌و به ‌‌‬‫تێگه‌یشتنی ت��ه‌‌واوم بۆ بڕیاره‌‌که‌یان هه‌یه‌‌‪.‬‬ ‫ئ �ه‌وان ب��اس له‌‌ ن��ادادپ��ه‌‌روه‌‌ری رێکخراوه‌‌یی‬ ‫ده‌ک �ه‌ن ک ‌ه یه‌کێتی نیشتمانی دووچ��اری‬ ‫بووه‌‪ ،‬دیاره‌ نابێ نادادپه‌‌روه‌ری رێکخراوه‌یی‬ ‫تێکه‌ڵ ب �ه‌ ن����ادادپ����ه‌‌روه‌ری کۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫بکه‌ین‪ ،‬به‌اڵم ره‌نگدانه‌وه‌شیان له‌سه‌ر یه‌کتر‬ ‫ده‌ب��ێ��ت‪ .‬زۆر ک���ادری گ��رن��گ ل �ه‌ن��او ئه‌و‬ ‫حزب ‌ه پ��ه‌‌راوێ��زخ��راون‪ ،‬ک ‌ه ده‌ب��وو خ��اوه‌ن ماڵ‬ ‫ب��ن‪ .‬ب �ه‌اڵم ب �ه‌داخ �ه‌و‌ه یه‌کێک ل ‌ه پاشهات ‌ه‬ ‫س��ل��ب��ی�ه‌ک��ان��ی ب��اڵ��ب��اڵ��ێ��ن زۆر ل��ه‌ ف��ی��گ�ه‌ر‌ه‬ ‫سه‌ره‌کی و جدییه‌کانی ناو یه‌کێتی تۆراند‬ ‫ل �ه‌و حزب ‌ه ک� ‌ه ب��ووه‌ ه��ۆی الوازبوونیشی‪.‬‬ ‫م��رۆڤ ک� ‌ه ده‌چێت ‌ه ن��او حزبێکه‌وه‌ چه‌ند‬ ‫مۆتیڤێکی هه‌یه‌‪ ،‬بۆ نمونه‌ خۆته‌رخانکردن‬ ‫بۆ ئایدۆلۆژیا و پرسێکی تایبه‌ت‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫به‌ مه‌به‌ستی ده‌سه‌اڵت و ئیعتیبار‪ .‬بێ دوو‬ ‫دڵی ده‌توانم بڵێم ئێستا ل ‌ه کوردستان پرسی‬ ‫ئایدۆلۆژی له‌ ژیانی رێکخراوه‌ییدا نه‌ماوه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ده‌سه‌اڵت و ئیعتیباریش بۆ ئه‌ندامانی‬

‫‪ n‬دکتۆر دانای سه‌عید سۆفی نیگه‌ران ‌ه ل ‌ه ره‌وشی ئێستای یه‌کێتی فۆتۆ‪ :‬ئه‌رشیف‬ ‫حزب نه‌مێنێ‪ ،‬ئه‌وا مانه‌وه‌ له‌ناو ئه‌و حزب ‌ه‬ ‫هیچ مانایه‌کی ن��اب��ێ‪ .‬ل �ه‌و روان��گ �ه‌ی �ه‌وه‌‬ ‫ده‌ڕوانم ‌ه ده‌ست له‌کارکێشانه‌وه‌ی ئه‌و پۆل ‌ه‬ ‫کادیر و سه‌رکرده‌یه‌ی هه‌ولێر‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬که‌سێکی دیاری ناو ئه‌و خێزانه‌یت‪ ،‬تا‬ ‫چه‌ند ئاگاداری هۆکاره‌کانی بڕیاره‌که‌یانیت‬ ‫و چین؟ پێتوایه‌ له‌سه‌ر هه‌قن؟‬ ‫ به‌شی زۆرى ئه‌و کادیرانه‌ مێژوویه‌کی‬‫دوور و درێ��ژی��ان ه�ه‌ی� ‌ه ل �ه‌ن��او ئ��ه‌و حزبه‌‪،‬‬ ‫ئێستاش وه‌ک سیمای دی��ار و سیمبولی‬ ‫به‌هێزی کۆمه‌اڵیه‌تی ئ �ه‌و حزب ‌ه ناسراون‬ ‫له‌ هه‌ولێر‪ ،‬هه‌روه‌ها نفوزی رێکخراوه‌یی و‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تیان هه‌یه‌‪ ،‬ئیدی ئه‌م ‌ه واده‌کات‬ ‫ک ‌ه چاوه‌ڕوانی کۆمه‌اڵیه‌تی وجه‌ماوه‌ریی‬ ‫زۆری��ان لێبکرێ‪ ،‬ئه‌مه‌ له‌کاتێکدا له‌سه‌ر‬ ‫ئ��اس��ت��ی س��ی��اس��ی و ح��زب��ی��دا ده‌س�����ه‌اڵت و‬ ‫ئیعتیباریان به‌پێی پێویست نیه‌‪ .‬بۆی ‌ه ئه‌و‬

‫فشاره‌ ج�ه‌م��اوه‌ری�ه‌ی له‌سه‌ر ئ�ه‌وان�ه‌‪ ،‬بوه‌ت ‌ه‬ ‫هۆی بڕیاری ده‌س��ت له‌کارکێشانه‌وه‌‪ ،‬به‌و‬ ‫مانایه‌ی ئه‌گه‌ر ئه‌وان نه‌توانن خواسته‌کانی‬ ‫ج �ه‌م��اوه‌ر و الیه‌نگرانیان جێبه‌جێ بکه‌ن‪،‬‬ ‫چ��اک��ت��ر‌ه ب � ‌ه ده‌س���ت ل�ه‌ک��ارک��ێ��ش��ان�ه‌وه‌ ئ�ه‌و‬ ‫به‌رپرسیارێتییه‌ کۆمه‌اڵیه‌تییه‌ له‌سه‌رخۆیان‬ ‫نه‌هێڵن‪ .‬له‌و دیده‌و‌ه ده‌توانم بڵێم ئه‌وان له‌سه‌ر‬ ‫ه �ه‌ق��ن‪ ،‬ب���ه‌اڵم دواج����ار ده‌ک���رێ ئ �ه‌م ده‌س��ت‬ ‫ل�ه‌ک��ارک��ێ��ش��ان�ه‌وه‌ی�ه‌ ببێته‌ ه���ۆی ف��ش��ار‌ و‬ ‫دروستبوونی گفتوگۆیه‌کی ناوخۆیی له‌ناو‬ ‫یه‌کێتی‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬بۆ ئه‌م بڕیاره‌ هیچ پرس و رایه‌کی‬ ‫تۆیان وه‌رگرتووه‌؟‬ ‫ ن �ه‌خ��ێ��ر‪ ،‬ب���ه‌اڵم ک��ێ��ش�ه‌ی ئ���ه‌و ک��ادی��ر و‬‫س �ه‌رک��ردان � ‌ه و ملمالنێی ‌ه ناوخۆییه‌کانی‬ ‫یه‌کێتی پێشتر ناسراون‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئێو‌ه ب ‌ه خێزانێکی کۆک له‌ رووی‬

‫کۆمه‌اڵیه‌تیه‌وه‌ ناسراون‪ ،‬تا چه‌ند پشتگیری‬ ‫له‌ بڕیاره‌که‌یان ده‌که‌یت؟ یان هاو هه‌ڵوێستیان‬ ‫ده‌بیت؟‬ ‫ وه‌ک وت����م ت��ێ��گ�ه‌ی��ش��ت��ن��ی ت������ه‌واوم بۆ‬‫بڕیاره‌که‌یان هه‌یه‌ و پێموایه‌ له‌سه‌ر هه‌قیشن‪.‬‬ ‫به‌اڵم پشتگیری له‌هه‌موو هه‌وڵێک ده‌که‌م‬ ‫که‌ به‌ نیازی چاکسازی و دادپه‌‌روه‌ری بێت‪،‬‬ ‫جا ئه‌و چاکسازییه‌ له‌سه‌ر ئاستی ژیانی‬ ‫رێکخراوه‌یی و حزبیی بێت یان له‌سه‌ر ئاستی‬ ‫ئیداریی و به‌ڕێوه‌بردنی واڵت بێت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬به‌ده‌ر له‌وه‌ی که‌ په‌رله‌مانتاریت‪ ،‬چ‬ ‫په‌یوه‌ندیه‌کی ئۆرگانیت ب ‌ه (ی‪.‬ن‪.‬ک)ه‌و‌ه‬ ‫هه‌یه‌؟ ئایا ئه‌ندامی رێکخستنه‌کانی ئه‌و‬ ‫پارت ‌ه نیت؟‬ ‫ له‌سه‌ر ئه‌و حزبه‌ زیندانی به‌عس و ئاواره‌ییم‬‫بینیوه‌‪ ،‬پێشمه‌رگه‌ی دێرین و دانه‌بڕاوم‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫داموده‌زگای جیاوازی یه‌کێتی نیشتمانی‬

‫ئیشم کردوه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌دوای شه‌ڕی ناوخۆو‌ه‬ ‫هیچ سیفه‌تێکی حزبیم نییه‌ و ب�ه‌ هیچ‬ ‫ئۆڕگانێگی حزبییه‌وه‌ نه‌به‌ستراومه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش به‌شێوازی کاری په‌‌رله‌مانتاریمه‌و‌ه‬ ‫دیاره‌‪ .‬به‌اڵم لێت ناشارمه‌وه‌ ک ‌ه ده‌ربازبوون‬ ‫له‌و سه‌رمای ‌ه کۆمه‌اڵیه‌تی و سیاسییه‌ی ک ‌ه‬ ‫ئێمه‌ وه‌ک بنه‌ماڵ ‌ه ل ‌ه ناو یه‌کێتی هه‌مان ‌ه‬ ‫ئاسان نیه‌‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ل ‌ه به‌رامبه‌ر بڕیاری براکانت تا چه‌ند‬ ‫چاوه‌ڕوانی گرفتی حزبی ده‌که‌یت؟‬ ‫ هیوادارم ئه‌مه‌ بێ گرفت تێپه‌‌ڕێت‪ ،‬به‌اڵم‬‫ئه‌گه‌ر رێگریم لێبکرێت له‌ به‌جێگه‌یاندنی‬ ‫ئه‌رکی په‌‌رله‌مانتاریم به‌شێوازی تایبه‌تی‬ ‫خۆم‪ ،‬ئه‌وا چاکتر ده‌بێ ده‌ست له‌کاربکێشمه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئ�ه‌و ب��ڕی��اره‌ش بێ دوو دڵ��ی ده‌ده‌م‪ .‬ئ�ه‌وه‌ی‬ ‫یه‌کێتی جیاده‌کاته‌وه‌ له‌ هه‌ندێ پارتی تری‬ ‫سیاسی ته‌نیا پانتاییه‌کی بچوکی ئ��ازاد‌ه‬ ‫بۆ ده‌ربڕینی بیروڕاو کارکردن‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌و‬ ‫پانتایی ‌ه بچوکه‌ش نه‌مێنێ‪ ،‬ئ�ه‌وا یه‌کێتی‬ ‫تایبه‌تمه‌ندی خۆی له‌ده‌ست ده‌دات‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬له‌ نێوان خانه‌واده‌که‌ت و پارته‌که‌ت‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ناچار بکرێیت کامیان هه‌ڵده‌بژێریت؟‬ ‫ راستیه‌که‌ی نه‌ خانه‌واده‌ و نه‌ پارته‌که‌م‬‫هه‌ڵنابژێرم‪ ،‬به‌ڵکو جه‌ماوه‌ر هه‌ڵده‌بژێرم ک ‌ه‬ ‫سه‌رچاوه‌ی هه‌موو راستیه‌کانه‌‪ .‬به‌مانایه‌کی‬ ‫تر ده‌بێ به‌رژه‌وه‌ندی گشتی سه‌رمه‌شق بێ‪،‬‬ ‫چونک ‌ه ئه‌مه‌ له‌ ب �ه‌رژه‌وه‌ن��دی هاواڵتیان‪،‬‬ ‫بنه‌ماڵه‌ و حزبیش دایه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬تا ساته‌وه‌ختی ئ�ه‌م دیمانه‌یه‌ هیچ‬ ‫گرفتێکت بۆ دروست بووه‌؟‬ ‫ نه‌خێر‪.‬‬‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬وه‌ک س���ه‌رچ���اوه‌ م��ی��دی��ای��ی�ه‌ک��ان‬ ‫ئاماژه‌ی پێده‌ده‌ن‪ ،‬یه‌کێتی و خودی تاڵه‌بانی‬ ‫له‌چه‌ند رێگه‌یه‌که‌وه‌ ده‌یانه‌وێت گفتوگۆ‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌و کادرانه‌ بکه‌ن‪ ،‬تۆ یه‌کێک نیت‬ ‫له‌ رێگاکان؟‬ ‫ ب�ه‌دڵ��ن��ی��ای�ه‌وه‌ ن�ه‌خ��ێ��ر‪ ،‬ئ�ه‌م�ه‌ ک���اری من‬‫نییه‌‪ ،‬ئه‌وه‌نده‌ی ئاگادار بم ئ �ه‌وان که‌ناڵی‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/24 - 2011/8/15‬‬

‫‪13‬‬

‫راس��ت�ه‌وخ��ۆی��ان ل�ه‌گ�ه‌ڵ جه‌نابی سکرتێری‬ ‫گشتی هه‌یه‌ و ئه‌و که‌ناڵ ‌ه هێشتا نه‌پچڕاوه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئه‌گه‌ر داوای نێوانگیریت لێبکرێت ل ‌ه‬ ‫نێوان ئه‌و کادرانه‌ و یه‌کێتی‪ ،‬چ بڕیارێک‬ ‫ده‌ده‌یت؟‬ ‫ ئ���ه‌و ک�ه‌ی��س� ‌ه زۆر پ��ه‌‌ی��وه‌ن��دی ب�ه‌م��ن�ه‌و‌ه‬‫نییه‌‪ .‬ده‌توانم ده‌وری نێوانگیر به‌شێوه‌یه‌کی‬ ‫ب��ێ�لای�ه‌ن��ان� ‌ه ببینم‪ ،‬ب���ه‌اڵم ل �ه‌وان �ه‌ی � ‌ه ئه‌م ‌ه‬ ‫بیرۆکه‌یه‌کی زۆرب��اش نه‌بێ‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‬ ‫من ره‌خنه‌ی زۆرت��ر و بنه‌ماییترم هه‌ی ‌ه ل ‌ه‬ ‫یه‌کێتی و له‌ ژیانی سیاسی به‌شێوه‌یه‌کی‬ ‫گشتی ل ‌ه هه‌رێم‪‌.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬شتێکی چاوه‌ڕوان نه‌کراو‌ه ئه‌گه‌ر تۆ‬ ‫له‌و دۆسیه‌یه‌دا پشکت نه‌بێت‪ ،‬له‌و باره‌یه‌و‌ه‬ ‫چی ده‌ڵێیت؟‬ ‫ ئه‌م ‌ه راسته‌‪ ،‬ئ�ه‌و په‌‌یوه‌ندیه‌ به‌ ئاسانی‬‫ده‌ک������رێ وێ���ن���ا ب���ک���رێ‪ ،‬ل���ه‌ب���ه‌ر ئ����ه‌وه‌ی‬ ‫به‌درێژایی ژیانی په‌‌رله‌مانتاریم کارم له‌سه‌ر‬ ‫پ��رۆژه‌ی �ه‌ک��ی ره‌خ��ن �ه‌ی��ی ل �ه‌س �ه‌ر سیستمی‬ ‫ده‌سه‌اڵت و به‌ڕێوه‌بردنی واڵتدا کردوه‌‪ ،‬ک ‌ه‬ ‫به‌ڕوونی و له‌کاره‌کانم و ل ‌ه نووسینه‌کانمدا‬ ‫ره‌ن��گ��ی داوه‌ت�����ه‌وه‌‪ ،‬ه����ه‌روه‌ک به‌پێی زۆر‬ ‫چاودێری سیاسی ستایلێکی نوێم ل ‌ه کاری‬ ‫په‌‌رله‌مانتاری داهێناو‌ه به‌مانای کارکردنی‬ ‫سه‌ربه‌خۆیانه‌‪ .‬ج��ا ل �ه‌و روان��گ�ه‌ی�ه‌وه‌ی� ‌ه ک ‌ه‬ ‫وێناکردنی پشکی م��ن ل �ه‌و دۆسییه‌یه‌دا‬ ‫چاوڕوان ده‌کرێ‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬له‌سه‌ر کۆی رووداوه‌که‌ چ قسه‌یه‌کت‬ ‫هه‌یه‌؟‬ ‫ ه������ی������وادارم ئ������ه‌م ب�����ڕی�����اری ده‌س����ت‬‫له‌کارکێشانه‌وه‌یه‌‪ ،‬ببێته‌ هۆی دروستبوونی‬ ‫گ��ف��ت��وگ��ۆی �ه‌ک��ی ج����دی ل���ه‌ن���او یه‌کێتی‬ ‫نیشتمانی بۆ به‌خۆداچوونه‌وه‌یه‌کی بنه‌ڕه‌تی‬ ‫ل ‌ه ژیانی رێکخراوه‌یی و ب�ه‌رزک��ردن�ه‌وه‌ی‬ ‫ئاستی چۆنایه‌تی له‌ناو حزبدا و کارکردن ب ‌ه‬ ‫پره‌نسیپه‌‌ دیموکراتی و دادپه‌‌روه‌رییه‌کان له‌ناو‬ ‫حزبدا که‌ دواج��ار ره‌نگدانه‌وه‌ی پۆزه‌تیڤی‬ ‫له‌سه‌ر کۆی ژیانی سیاسی هه‌بێ‪.‬‬

‫ئه‌ندامێکى سکرتاریه‌تى کۆمه‌ڵه‌ى خوێندکاران‬

‫گه‌نده‌ڵى و ده‌ستێوه‌ردانى حزبی ناو رێکخراوه‌که‌ى ده‌خاته‌ روو‬ ‫تایبه‌ت‬ ‫چه‌تر‬

‫به‌شى دووه‌م‬ ‫ل ‌ه ژم��اره‌ى راب���ردودا به‌شى یه‌که‌م‬ ‫و س �ه‌ره‌ت��اى گرفت و هۆکاره‌کانى‬ ‫ن��اردن�� ‌ه م���اڵ���ه‌وه‌ى سکرتاریه‌تى‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ى خوێندکارانى کوردستانمان‬ ‫باڵوکردوه‌‪ ،‬له‌م ژماره‌یه‌شدا درێژه‌‬ ‫ب ‌ه به‌دواداچونه‌که‌مان ده‌ده‌ین‪ ،‬چه‌ند‬ ‫به‌ڵگه‌یه‌کى تر ده‌خه‌ینه‌ڕوو‪.‬‬

‫ل�‌ه به‌شى دووه‌م���ى ئ �ه‌م ب �ه‌دواداچ��ون �ه‌دا دان��ا‬ ‫حه‌سه‌ن ئه‌ندامى پێشوى سکرتاریه‌تى کۆمه‌ڵه‌ى‬ ‫خوێندکاران ده‌ڵێت‪ :‬کێش‌ه و گه‌نده‌ڵییه‌کان‬ ‫ب �ه‌رداوام ب��وون‪ ،‬تا ب �ه‌روارى (‪)2008/8/25‬‬ ‫یاداشتێکمان ن��ووس��ى ب��ۆ (م���ه‌ال به‌ختیار)‬ ‫ک‌ه ئیمزاى ه �ه‌ردوو جێگر و شه‌ش ئه‌ندامى‬ ‫سکرتارییه‌تى له‌سه‌ر بوو‪ ،‬به‌اڵم به‌داخه‌و‌ه هه‌ر‬ ‫زوو ده‌ستێک که‌وت‌ه ناومان و زۆربه‌یان وازیان‬

‫هێنا ل�ه‌و یاداشته‌‪ ،‬تا ک��ار گه‌یشت‌ه ئ�ه‌وه‌ى‬ ‫له‌ناو سکرتارییه‌تى کۆمه‌ڵه‌ى خوێندکاراندا‬ ‫که‌س حسابى بۆ بڕیارى ئه‌وى تر نه‌ده‌کرد‪،‬‬ ‫بووین ب‌ه سێ ب �ه‌ره‌و‌ه باڵى گشتى‪ ،‬ئێمه‌یش‬ ‫پێمان ده‌وت��را ب �ه‌ره‌ى ریفۆرم‪ ،‬له‌راستیدا ئێمه‌‬ ‫هیچ ته‌وجیهاتێکمان ل‌ه که‌س وه‌رنه‌ده‌گرت‪،‬‬ ‫باڵى کاک کۆسره‌تیش له‌ڕاستیدا براده‌رانى‬ ‫هه‌ولێر ب��وون‪ ،‬چونک‌ه نه‌یانه‌ده‌هێشت ئێم‌ه و‬ ‫ئه‌وانیش له‌وکاته‌دا کاک کۆسره‌ت ببینین‪،‬‬ ‫ئه‌و‌ه بوو کاک کۆسره‌تیان وا حاڵى کردبوو‬ ‫ک‌ه براده‌رانى هه‌ولێر له‌گه‌ڵ ئێم‌ه رێککه‌وتون‬ ‫ب��ۆ ئ����ه‌وه‌ى ک��ۆم�ه‌ڵ�‌ه تێک ب��ده‌ی��ن‪ ،‬کاک‬ ‫کۆسره‌ت ناردى به‌دواماندا رۆیشتین‌ه الى‪ ،‬ئه‌و‬ ‫له‌پێشدا زۆر به‌توندى قسه‌ى له‌گه‌ڵ کردین‪،‬‬ ‫به‌اڵم ک‌ه قسه‌کانى ته‌واو کرد کاک نه‌جاتى‬ ‫جێگر هه‌موو راستیه‌کانى پێوت‪ ،‬ئه‌ویش روى‬ ‫کرد‌ه سکرتێر و وتى ئه‌مان‌ه قبوڵ ناکه‌م بڕۆ‬ ‫وه‌زعه‌ک‌ه چاک بک‌ه و ئه‌مانیش هاوکارت‬ ‫ده‌بن‪ .‬به‌اڵم بێهود‌ه بوو بارودۆخه‌ک‌ه رۆژ له‌رۆژ‬ ‫خراپتر ده‌بوو تا کار گه‌یشت‌ه ئه‌وه‌ى ل‌ه ماڵى‬ ‫براده‌رێک ل‌ه هه‌ولێر کۆبونه‌وه‌یه‌کیان کردبوو‬ ‫ئیتر (دانا)کان بۆیان نه‌بێت سوارى ئۆتۆمبێلى‬

‫زانیاری پزیشکی‬

‫سکرتاریه‌تى خوێندکاران ببن‪ ،‬م��اوه‌ی�ه‌ک‬ ‫وا رۆی��ش��ت ئ �ه‌وه‌ب��وو کۆده‌نگى دروس���ت بوو‬ ‫بۆ ئ�ه‌وه‌ى به‌رپرسى به‌شه‌کانى سکرتارییه‌ت‬ ‫ب��گ��ۆڕدرێ��ت‪ ،‬ت��ا ل�‌ه رۆژى (‪)2008/7/21‬‬ ‫کۆبوونه‌وه‌ى سکرتارییه‌ت کرا ئه‌وه‌ى راستى‬ ‫بێت من پێش کۆبوونه‌وه‌ک‌ه له‌گه‌ڵ هه‌ردووال‬ ‫رێ��ک ک�ه‌وت��ب��ووم ب���ه‌وه‌ى مونافس ب��ۆ ئێمه‌‬ ‫دانه‌نرێت و ل‌ه کۆبونه‌وه‌که‌ش وا ده‌رچوو ئێمه‌ى‬ ‫هه‌رسێ(دانا) بووین ب‌ه به‌رپرسی رێکخستن و‬ ‫ئێدار‌ه و په‌یوه‌ندیه‌کان و براده‌رانى هه‌ولێریش‬ ‫ب �ه‌ش �ه‌ک��ان��ى ت��ری��ان ب���ه‌رک���ه‌وت‪ ،‬مه‌کته‌بى‬ ‫رێکخراو‌ه دیموکراتیه‌کان زۆر به‌م‌ه توڕه‌بوون‬ ‫ل‌ه یه‌که‌مین کاردانه‌وه‌یاندا نه‌سریه‌ى کۆمه‌ڵه‌ى‬ ‫خۆێندکارنیان بڕى تا (‪ )2008/11/16‬یه‌ک‬ ‫دینار نه‌سریه‌یان نه‌دا‪ .‬له‌م ماوه‌یه‌دا بارودۆخى‬ ‫لقه‌کانى خوێندکاران زۆر خراپ بوو‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫وه‌ک ئه‌وه‌ى به‌رپرسى رێکخستنى خوێندکاران‬ ‫بووم پێشنیارم بۆ (کاک به‌ختیار) کرد که‌‬ ‫لیژنه‌یه‌ک دروست بکات بۆ ئه‌وه‌ى سه‌ردانى‬ ‫لقه‌کان بکه‌ین و ل‌ه کێشه‌کانیان ئاگادار‬ ‫بین‪ ،‬کاک به‌ختیار لیژنه‌ى دروست کرد که‌‬ ‫ئه‌مان‌ه بوین (سامى هادى ئه‌ندام مه‌کته‌ب‬

‫له‌م گۆشه‌یه‌دا هه‌رجار‌ه و زانیارییه‌کی پزیشکی له‌الیه‌ن پزیشکێکی پسپۆڕه‌وه ده‌خرێته‌ڕوو‌‬

‫ده‌گه‌یه‌نرێنه‌ نه‌خۆشخانه‌ توشی ئه‌م نه‌خۆشیه‌‬ ‫بوون به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی ئاوی بیر به‌کارده‌هێنن‪،‬‬ ‫مه‌ترسی ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ سه‌ر مندااڵن ئه‌گه‌ر زوو‬ ‫چاره‌سه‌ر نه‌کرێت ده‌بێته‌ هۆی وشکبوونه‌وه‌ی‬ ‫منداڵه‌که‌ و ته‌قینی ریخۆڵه‌کانیان و خوێن له‌به‌ر‬ ‫رۆیشتن و له‌ ئه‌نجامدا منداڵه‌که‌ رووب �ه‌روی‬ ‫ئه‌گه‌ری مردن ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫د‪.‬ئیبراهیم خه‌سره‌و جاف‬ ‫نیشانه‌کانی‪:‬‬ ‫نه‌خۆشه‌که‌ توشی رشانه‌وه‌ و تایه‌کی به‌رز ده‌بێت‬ ‫و پاشان سک ئێشه‌ و سکچوون و هه‌ندێک‬ ‫ئه‌میبای زه‌حیری‪:‬‬ ‫یه‌کێکه‌ له‌و نه‌خۆشیانه‌ی له‌ کوردستان زۆره‌ جار له‌ منداڵدا تاکه‌ی هێنده‌ ب�ه‌رزه‌ ئه‌گه‌ری‬ ‫به‌تایبه‌ت له‌ هاویندا زیاتر منداڵی خوار ته‌مه‌ن ئ�ه‌وه‌ هه‌یه‌ توشی گه‌شکه‌ی بکات‪ ،‬پیسایی‬ ‫پێنج ساڵ توشی ده‌بێت و زۆری ئه‌و منااڵنه‌ی مناڵه‌که‌ پڕ ده‌بێت له‌ ئاو و جه‌راعه‌ت و لینجاو‬

‫ئه‌میبای زه‌حیری‬

‫س �ه‌رپ �ه‌رش��ت��ی��ارى ل��ی��ژن�ه‌‪ ،‬س��ام��ان محه‌مه‌د‬ ‫لێپرسراوى لیژن‌ه به‌رپرسى نوسینگه‌ى تایبه‌تى‬ ‫ک���اک ب�ه‌خ��ت��ی��ار‪ ،‬ب �ه‌ن��د‌ه و ش �ه‌م��اڵ خالید‬ ‫ئه‌ندامى سکرتارییه‌ت‪ ،‬سه‌ره‌تا ده‌ستمان کرد به‌‬ ‫سه‌ردانکردنى لقه‌کان و د‌ه لقمان به‌سه‌ر کرده‌وه‌‬ ‫که‌موکورتییه‌کى زۆر ل‌ه لقه‌کاندا هه‌بوو‪،‬‬ ‫هه‌موو لقه‌کان تێکه‌اڵوى رێکخستنه‌کانى‬ ‫حزب ببون و بێ سه‌رووبه‌رییه‌کى زۆریان پێوه‌‬ ‫دیاربوو‪ ،‬لقى وا هه‌بوو یه‌ک ئه‌ندام لقى ئاماده‌‬ ‫بوو ل‌ه کۆى پانز‌ه ئه‌ندام لق‪ ،‬جگ‌ه ل‌ه کێشه‌ى‬ ‫دارایی و رێکخستن و ده‌ستوه‌ردانى حزب‪ ،‬ئه‌وان‬ ‫کێشه‌ى هه‌ر‌ه گه‌وره‌یان ئه‌و‌ه بوو ناوه‌نده‌کانى‬ ‫رێکخراو‌ه دیموکراتییه‌کان راسته‌وخۆ ده‌ستیان‬ ‫وه‌رده‌دا ل‌ه کاروبارى رۆژانه‌یان‪ ،‬ئه‌م لیژنه‌یه‌‬ ‫دواى سه‌ردانکردنى د‌ه لق و ئاماده‌کردنى‬ ‫راپۆرتێکى (‪ )35‬الپه‌ڕه‌یی کاره‌کانى دواترى‬ ‫راگیرا و تا ئێستاش نازانم بۆ؟ ئه‌وه‌ى منى زۆر‬ ‫نیگه‌ران کرد ئه‌و‌ه بوو هیچ گرنگیه‌ک به‌و‬ ‫راپۆرت‌ه نه‌دراو ته‌نانه‌ت باوه‌ڕ ناکه‌م ک‌ه کاک‬ ‫به‌ختیار هه‌ر خوێندبێتییه‌وه‌‪.‬‬ ‫ل‌ه به‌شێکى ترى به‌دواداچونه‌که‌ماندا پرسیارمان‬ ‫له‌سه‌ر هۆکارى بڕینى نه‌سره‌یه‌ى کۆمه‌ڵه‌ى‬

‫خوێندکاران ک��رد‪ ،‬دان��ا به‌وجۆره‌‬ ‫وه‌اڵم��ى دای��ن�ه‌وه‌‪ :‬له‌پێشدا باسم‬ ‫کرد ک‌ه نه‌سرییه‌ى سکرتارییه‌ت‬ ‫ب���ڕا‪ ،‬دواى س��ێ م��ان��گ به‌‬ ‫ن��وس��راوێ��ک ک��‌ه ئ��ی��م��زا و‬ ‫م����ۆرى ل��ێ��پ��رس��راوى به‌شى‬ ‫ئیداره‌ى مه‌کته‌بى رێکخراوه‌کانى‬ ‫له‌سه‌ر‌ه بۆ کاک به‌ختیار نووسراو‌ه «به‌ڕێزان‬ ‫ن�ه‌س��ری�ه‌ى خ��وێ��ن��دک��اران ل�‌ه مانگى (‪)8‬ه‌وه‌‬ ‫ب��ڕاوه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم سه‌وابتی مانگانه‌یان وه‌رگرتوه‌‬ ‫ک‌ه سه‌رجه‌مى ئه‌و پارانه‌ى وه‌رگیراون ده‌کاته‌ خۆى به‌نوسراوه‌که‌ى ئیداره‌ى مه‌کته‌ب بوایه‌‬ ‫(‪ )108,624,250‬دینار‪ ،‬ئه‌و بڕ‌ه پاره‌ییه‌ى ده‌بوو (‪ )91‬ملیۆن و قسور وه‌ربگیرایه‌‪.‬‬ ‫ک‌ه له‌سه‌ر ئێمه‌ی‌ه بۆیان دابین بکه‌ین بڕى ئه‌م وه‌رق‌ه فه‌رمییه‌ى خۆیان ده‌رى ده‌خات چۆن‬ ‫(‪ )41,275,750‬دیناره‌‪ ،‬جگ‌ه ل‌ه نه‌سرییه‌ى و ب‌ه چ شێوازێک ده‌ستیان وه‌رداو‌ه ل‌ه کاروبارى‬ ‫مانگى (‪ )11‬ک‌ه (‪ )50‬ملیۆنه‌» نه‌سرییه‌ى خوێندکاران و ئاسته‌نگیان بۆ دروست کردوه‌‪.‬‬ ‫مانگانه‌ى کۆمه‌ڵه‌ى خوێندکاران بڕی (‪ )50‬هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌ى ک‌ه نه‌سرییه‌ى سکرتارییه‌ت‬ ‫ملیۆن دینار ب��وو‪ ،‬بۆی‌ه ک��اک به‌ختیاریش بڕدرابوو ناڕاسته‌وخۆ سکرتارییه‌ت ته‌جمید‬ ‫له‌سه‌ر هه‌مان وه‌ره‌ق‌ه ل‌ه (‪)2008/11/15‬دا به‌ کرابوو لیژنه‌یه‌کى ده‌زگاى چاودێرى دارایی‬ ‫خه‌ت و ئیمزاى خۆى نوسیویه‌تى بۆیان سه‌رف هات‌ه سکرتارییه‌ت بۆ وردبینى ک��ردن له‌و‬ ‫بکه‌ن‪ ،‬به‌اڵم ل‌ه (‪)18‬ى هه‌مان مانگ به‌وه‌سڵ پارانه‌ى کۆمه‌ڵه‌ى خوێندکاران وه‌ریگرتبوو‪.‬‬ ‫قه‌بزى ژم��ار‌ه (‪ )4184‬ل‌ه (‪ )2008/11/16‬ل‌ه به‌شی داهاتوودا به‌وردى باسى ئه‌و راپۆرته‌‬ ‫بڕی ته‌نها (‪ )71,800,000‬دینار وه‌رگیرا‪ ،‬ده‌که‌ین‪.‬‬

‫و خوێن‪ .‬ئه‌گه‌ر خوێنه‌که‌ به‌ چ��او نه‌بینرێت‬ ‫ب��ه‌ م��ی��ک��رۆس��ک��ۆب ده‌ب��ی��ن��رێ��ت دی��اری��ک��ردن��ی‬ ‫ن �ه‌خ��ۆش��ی �ه‌ک �ه‌ ل���ه‌ رێ���گ���ه‌ی ت��اق��ی��ک��ردن �ه‌وه‌ی‬ ‫پیساییه‌وه‌ ده‌بێت که‌ کرمه‌که‌ یان گه‌راکه‌ی‬ ‫تێدا ده‌رده‌که‌وێت‪.‬‬ ‫هۆکاره‌کانی‪:‬‬ ‫ئ�ه‌و مااڵنه‌ی ئ��اوی بیر به‌کار ده‌هێنن زیاتر‬ ‫توشی ئ �ه‌م نه‌خۆشیه‌ ده‌ب��ن به‌تایبه‌ت ئه‌گه‌ر‬ ‫بیره‌که‌ نزیک بێت ل�ه‌ زێ���راب ک�ه‌ ئه‌میبای‬ ‫تێدایه‌ و ده‌گ��وازرێ��ت �ه‌وه‌ ب��ۆ بیره‌که‌ به‌هه‌مان‬ ‫شێوه‌ خواردنی سه‌ر دانه‌پۆشراو و به‌کارهێنانی‬ ‫که‌لوپه‌لی که‌سێک که‌ توشی ئه‌و نه‌خۆشیه‌‬ ‫بووبێت و به‌کارهێنانی هه‌ر جۆره‌ ئاوێکیتر که‌‬

‫سه‌رچاوه‌که‌ی پیس بێت‪.‬‬ ‫خۆپاراستن‪:‬‬ ‫باشتره‌ ئ��اوی بیر ب�ه‌ک��ار نه‌هێنرێت و ئه‌گه‌ر‬ ‫به‌کارهات ناو به‌ناو تاقیکردنه‌وه‌ی بۆ بکرێت‬ ‫و له‌کاتی به‌کارهێنانیدا بۆ منداڵ بکوڵێنرێت‪،‬‬ ‫باشتره‌ ئاویی کانزایی له‌ ماڵدا به‌کاربێت‪،‬‬ ‫ب���ه‌اڵم ب��ۆ م��ن��داڵ��ی خ���وار ت �ه‌م �ه‌ن ی �ه‌ک ساڵ‬ ‫پێویسته‌ ئه‌مه‌ش بکوڵێنرێت کاتێک گیراوه‌ی‬ ‫سریالک و شۆربای پێ دروست ده‌که‌ن پێویسته‌‬ ‫دڵنیابیت له‌و خواردنانه‌ی ده‌یانخۆیت له‌ ده‌ره‌وه‌‬ ‫و ماڵدا و خواردنی سه‌ر دانه‌پۆشراو نه‌خورێت و‬ ‫به‌کارهێنانی ئه‌و جۆره‌ جێڵه‌ی له‌ بازاڕدا هه‌یه‌‬ ‫بۆ ته‌عقیم کردنی ده‌ست‪.‬‬

‫چاره‌سه‌ر‪:‬‬ ‫بۆ چاره‌سه‌ری ئه‌م نه‌خۆشیه‌ سه‌ره‌تا پێویست ‌ه‬ ‫گیراوه‌ی دیکسترۆ الیت به‌کاربێت‪ ،‬چونکه‌ ئه‌م‬ ‫ج��ۆره‌ نه‌خۆشیه‌ که‌سه‌که‌ توشی وشکبوونه‌وه‌‬ ‫ده‌ک��ات ئ�ه‌م م��اده‌ی�ه‌ گرنگتره‌ له‌ پێدانی هه‌ر‬ ‫جۆره‌ ده‌رمانێکیتر پاشان له‌ قۆناغی دووه‌مدا‬ ‫فالجیلی پێده‌درێت که‌ ئه‌م ج��ۆره‌ ده‌رمانه‌ به‌‬ ‫ئاسانی له‌ نه‌خۆشخانه‌ و ده‌رمانخانه‌کاندا ده‌ست‬ ‫ده‌که‌وێت ده‌بێت بۆ م��اوه‌ی (‪ )10-7‬رۆژ ئه‌و‬ ‫ده‌رمانه‌ بخورێت و پێویسته‌ نه‌خۆشه‌که‌ پشوو‬ ‫بدات و ئاو زۆرتر بخوات زیاتر ئاوی میوه‌ و‬ ‫شۆربای پێبدرێت‪.‬‬ ‫ئاماده‌کردنی‪ :‬سازان تۆفیق‬


‫کراوه‌‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/24‬‬ ‫‪- 2011/8/15‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪14‬‬

‫شه‌ماڵ موفتی‪:‬‬

‫کڕینى پانکه‌یه‌ک ره‌زامه‌ندى وه‌زاره‌تى دارایى‬ ‫بوێ به‌ته‌ماى چ داهێنانێکى ژینگه‌ییت؟‬ ‫زۆرینه‌ى‬ ‫به‌رپرسه‌کان‬ ‫هیچ‬ ‫زانیارییه‌کیان‬ ‫نییه‌‬ ‫سه‌باره‌ت به‌‬ ‫رێکه‌وتننامه‌‬ ‫ژینگه‌ییه‌کان‬

‫‪ n‬م‪ .‬شه‌ماڵ موفتی‪ ،‬شاره‌زای بواری ژ��نگه‌ فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬ ‫س��ێ��ی �ه‌م��دا ب �ه‌گ��ش��ت��ى واڵت���ان���ى بێ‬ ‫دیداری‬ ‫ب���ه‌رن���ام���ه‌ن‪ ،‬ژی��ن��گ �ه‌ ج��ێ��ى داخ����ه‌ له‌‬ ‫جه‌زا ئه‌حمه‌د‬ ‫ئه‌وله‌ویاتى حکومه‌ته‌کانیاندا نییه‌‬ ‫و ب��ه‌ره‌و خاپور و تێکچون ده‌ڕوات‪،‬‬ ‫ژینگه‌ الیه‌نێکى پشتگوێ خراوه‌ به‌اڵم ره‌وشى ژینگه‌ له‌ زۆرینه‌ى واڵته‌‬ ‫له‌ هه‌رێمى کوردستان‪ ،‬پیس‬ ‫پیشه‌سازییه‌کان و به‌ره‌و پێش چوه‌کاندا‬ ‫بوونى ژینگه‌ش کێشه‌یه‌کى‬ ‫به‌ره‌و پاراستن ده‌ڕوات به‌ هۆى‪:‬‬ ‫جیهانییه‌ له‌ دیدارێکى (چه‌تر)‬ ‫أ‌) بونی یاسا و رێنمایى ژینگه‌یی‬ ‫دا مامۆستا شه‌ماڵ موفتى‪،‬‬ ‫تێگه‌یشتنى کاربه‌ده‌ستان‬ ‫ب‌) ‬ ‫‌ى‬ ‫باس له‌ پیسبوونى ژینگه‬ ‫له‌ گرنگى ژینگه‌‬ ‫و‬ ‫‌کات‬ ‫هه‌رێمى کوردستان ده‬ ‫ت‌) بونى تێڕوانینى تۆتاڵى نیشتمانى‬ ‫تیشک ده‌خاته‌ سه‌ر چه‌ند‬ ‫بۆ بواره‌کانى ژینگه‌‬ ‫‌رى‬ ‫شتێکى گرنگ که‌ کاریگه‬ ‫پ‌) بونى ستراتیژ و پالن له‌ ئاستى‬ ‫پیس‬ ‫راسته‌وخۆى هه‌یه‌ بۆ‬ ‫ده‌وڵه‌تدا بۆ پارێزگاریکردن له‌ ژینگه‌‬ ‫بوونى ژینگه‌‪.‬‬ ‫ج‌) بونى کارمه‌ندى ژینگه‌یى شاره‌زا‬ ‫ح‌) بونى ته‌کنیک و ته‌کنه‌لۆژیاى‬ ‫چه‌تر‪ :‬ره‌وش��ى ژینگه‌ى جیهان چۆن پێویست بۆ پاراستنى ژینگه‌‬ ‫ده‌بینیت؟‬ ‫خ‌) بونى بودجه‌ى گونجاوی شایسته‌‬ ‫‪ -‬ل �ه‌ واڵت���ه‌ ه���ه‌ژاره‌ک���ان و جیهانى‬

‫به‌پرسى ژینگه‌‬ ‫د‌) بونى پالنی ژینگه‌یی و رۆشنبیرى‬ ‫تاکه‌کان له‌ ئاسته‌کانى کۆمه‌ڵگا‬ ‫ژ‌) ب���ون���ى پ�ل�ان���ى پ�����ه‌روه‌رده‌ی�����ى بۆ‬ ‫خوێندکاران‬ ‫ر‌) ب��ون��ى رێ���ک���خ���راوی چ����االک و‬ ‫ناحزبى دڵسۆز به‌ ژینگه‌ و سه‌رچاوه‌‬ ‫سروشتییه‌کانى نیشتمان‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬ره‌وش�����ى ژی��ن��گ �ه‌ى ه�ه‌رێ��م��ى‬ ‫کردستان چۆن ده‌بینیت؟‬ ‫ گه‌شبین نیم سه‌باره‌ت به‌ ژینگه‌ى‬‫ه���ه‌رێ���م���ى ک���وردس���ت���ان ل���ه‌ب���ه‌ر ئ��ه‌م‬ ‫ه��ۆی��ان�ه‌ ده‌س��ت �ه‌ى ژی��ن��گ�ه‌ هه‌ڵناسێ‬ ‫ب �ه‌ جێبه‌جێکردنى ئ�ه‌رک�ه‌ک��ان��ى که‌‬ ‫ل��ه‌ ی��اس��اى ژم����اره‌ ه �ه‌ش��ت��دا ه��ات��ووه‌‬ ‫تایبه‌ته‌ به‌ پاراستنى ژینگه‌ له‌ پیس‬ ‫بوون‪ ،‬وه‌رگێڕانى وه‌زاره‌ت��ى ژینگه‌ بۆ‬ ‫ده‌س��ت �ه‌ی �ه‌ک��ى ب��ێ ه��ی��چ ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌رى‬

‫گشتى و بێ راوێژکار‪.‬‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬ن��ی��ش��ان �ه‌ک��ان��ى پ��ی��س ب��وون��ى‬ ‫ژینگه‌ى هه‌رێمی کوردستان چین؟‬ ‫ چه‌ند شتێک ده‌خه‌مه‌ روو سه‌باره‌ت‬‫به‌مه‌‪:‬‬ ‫‪ )1‬ناخاومان له‌ ئاستى نیشتمانیمان له‌‬ ‫مه‌ترسیدایه‌ چ به‌ هۆى‪:‬‬ ‫أ‌‪ -‬نه‌بونى (‪ )landfill‬واتا شوێنى‬ ‫دروس��ت بۆ فڕێدانى خاشاک (ورده‌‬ ‫ورده‌ که‌ره‌سته‌ کیمیاوییه‌کانى وه‌ک‬ ‫ب��ات��ری و پیلى مۆبایل و کامێرا و‬ ‫بۆیاغ و گلۆپ ‪ )...‬ده‌چێته‌ خواره‌وه‌‬ ‫و ژه‌هره‌کانى تێکه‌ڵ ده‌کات به‌ ناخاو‬ ‫و به‌ هیچ جۆریک ئاماده‌ نابێت بۆ‬ ‫خواردنه‌وه‌!‬ ‫ب‌‪ -‬لێدانى بیرى (ئاسایى و ئیرتوازى)‬ ‫بێ ئاگادارى سه‌رچاوه‌کانى ئاو‪.‬‬ ‫‪ )2‬س �ه‌رچ��اوه‌ی خاکى کشتوکاڵى‪،‬‬ ‫رۆژ ب���ه‌ رۆژ زه‌وى ده‌درێ�������ت به‌‬ ‫وه‌به‌رهێنان بێ ئه‌وه‌ى راوێژێک بکرێ‬ ‫به‌ پسپۆڕانى کشتوکاڵ و ژینگه‌‪.‬‬ ‫پرسیارێک ئه‌که‌م له‌و که‌سانه‌ى که‌‬ ‫بڕیارى پێدانى زه‌وییان به‌ده‌سته‌‪ .‬ئایا‬ ‫ئه‌و رووبه‌رانه‌ى کران به‌ گوندى (س)‬ ‫و (ص) و (ع) له‌ کوردستاندا به‌ هیچ‬ ‫جۆریک کشتوکاڵى تیادا نه‌ده‌کرا؟‬ ‫ب���ێ گ���وم���ان ل���ه‌ ب��ڕێ��ک��ى زۆری���ان���دا‬ ‫ده‌ک���را‪ ،‬ئ�ه‌و ب��ڕه‌ى که‌ خاکه‌که‌ى به‌‬ ‫پیت نه‌بوو ده‌کرێ ببێته‌ خاکێکى به‌‬ ‫پیت‪ .‬ت��ازه‌ ئه‌و رووب�ه‌ران�ه‌ تێکدران و‬ ‫بونه‌ بینا‪ .‬با بێین حیسابى (‪)100‬‬ ‫ساڵ بکه‌ین بۆ هه‌ر دۆنمێک چه‌ند‬ ‫ب�ه‌روب��ووم ده‌دات (ئه‌گه‌ر نه‌کرایه‌ به‌‬ ‫گ��ون��دى ت���ه‌ڕه‌م���اش)‪ ...‬ب��ێ گومان‬ ‫ده‌چێته‌ ملیۆنه‌ها دۆالر‪ ،‬ئه‌ى بۆ ئه‌م‬ ‫رووبه‌رانه‌ که‌ سه‌رچاوه‌ى کشتوکاڵین‬ ‫قفڵى لێدرا بۆ هه‌تا هه‌تایه‌؟ کێ به‌ر‬ ‫پرسه‌ له‌ گۆڕانى رووى ئه‌و رووبه‌رانه‌؟‬ ‫واى دان��ێ ئه‌مه‌ش بیره‌ نه‌وتێکه‌‪ ،‬بۆ‬ ‫ده‌یته‌قێننه‌وه‌؟ واى دانێ گه‌نجینه‌یه‌کى‬ ‫خۆراکه‌‪ ،‬بۆ ده‌یسوتێنن؟ ئایا ده‌زانن که‌‬ ‫کاره‌ساتێکیان ئه‌نجامداوه‌ پێى ده‌وترێ‬

‫(‪ )soil sealing‬وات��ا قفڵدانى‬ ‫روى خ��اک وات���ا ف�ه‌رام��ۆش��ک��ردن��ى‪،‬‬ ‫به‌ واتایه‌کیتر تێکدانى خولى ئاو له‌‬ ‫سروشتدا‪ ،‬ئه‌و بڕه‌ ئ��اوه‌ى که‌ ده‌بارێ‬ ‫له‌ مه‌ودوا به‌ سه‌ر گونده‌ ناوبراوه‌کاندا‬ ‫تواناى چونه‌ ناو خاکیان نییه‌ ( له‌‬ ‫گه‌نجینه‌ ناخه‌کان پ��چ��ڕاون) و ئه‌و‬ ‫ئ���اوه‌ى ده‌ب����ارێ رێ��ى س��روش��ت��ى خۆى‬ ‫وه‌رن���اگ���رێ و ده‌ڕوات�����ه‌ زێ���راب���ه‌وه‌ و‬ ‫(صنفی ده‌گۆرڕێت له‌ ئ��اوى پاکه‌وه‌‬ ‫بۆ ئ��اوى پیس!) و پاشان تێکه‌ڵ به‌‬ ‫روبار و سه‌رچاوه‌ گشتییه‌کان ده‌کرێ‬ ‫که‌ ئه‌مه‌ش کاره‌ساتێکى تره‌‪.‬‬ ‫زۆر ح�������ه‌ز ده‌ک����������ه‌م الی���ه‌ن���ێ���ک‬ ‫وۆرکشۆپێک ساز بکات بۆ پسپۆڕانى‬ ‫(دراس�����ه‌ ال���ج���دوى ‪feasibility‬‬ ‫‪ )study‬تا حکومه‌ت پێش جه‌ماوه‌ر‬ ‫حاڵی بێت گۆڕینى صنفی خاک له‌‬ ‫کشتوکاڵییه‌وه‌ بۆ نیشته‌جێبون چه‌ند‬ ‫زیانى ئابورى ده‌دات‪.‬‬ ‫ناڵێم خانو نه‌کرێ‪ ،‬هه‌رگیز واناڵێم و‬ ‫هیچ ژینگه‌ییه‌ک واناڵێت‪ ،‬چونکه‌‬ ‫له‌ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کدا له‌ زانکۆکانى‬ ‫ئه‌وروپا ده‌رک �ه‌وت یه‌که‌م پێداویستى‬ ‫م���اددى س �ه‌ره‌ک��ى ه �ه‌م��وو مرۆڤێک‬ ‫ده‌بێت خاوه‌نی سه‌قفێک بێت که‌ پێی‬ ‫بوترێ نیشته‌جێ یاخود م��اڵ‪ .‬به‌اڵم‬ ‫له‌ شوێنێکدا بکرێ زه‌وییه‌که‌ى بێ‬ ‫که‌ڵک بێت بۆ کشتوکاڵ و ئاسایشی‬ ‫خۆراک‪.‬‬ ‫‪ -3‬سیستمى کۆکردنه‌وه‌ى خاشاکى‬ ‫شار و شارۆچکه‌کان‪.‬‬ ‫‪ -4‬نه‌بونى ستراتیژییه‌تێکى (ژینگه‌‬ ‫– گه‌شتوگوزار)‪.‬‬ ‫‪ -5‬پابه‌ند نه‌بون به‌ یاساى پاراستن و‬ ‫چاککردنى ژینگه‌ وه‌ک گێڕانه‌وه‌ى‬ ‫مۆڵه‌تپێدانى هه‌موو پرۆژه‌یه‌کى گه‌وره‌‬ ‫بۆ ده‌سته‌ى ژینگه‌ تا ره‌چاوى مه‌رجه‌‬ ‫ژینگه‌ییه‌کان ب��ک��رێ‪ ....‬ب �ه‌داخ �ه‌وه‌‬ ‫زۆر جار ژینگه‌ بێ ئاگایه‌ لێیان‪.‬‬ ‫‪ -6‬نه‌بونى پرسى پاراستنى ژینگه‌‬ ‫چ له‌ قۆناغه‌کانى خوێندن و چ له‌‬

‫میدیاکاندا له‌ ئاستى پێویست‪.‬‬ ‫‪ -7‬زۆری���ن���ه‌ى ب���ه‌رپ���رس���ه‌ک���ان هیچ‬ ‫زان��ی��اری��ی �ه‌ک��ی��ان ن��ی��ی�ه‌ س���ه‌ب���اره‌ت به‌‬ ‫رێکه‌وتننامه‌ ژینگه‌ییه‌کان‪.‬‬ ‫‪ -8‬زۆرینه‌ى دادپه‌روه‌ره‌کان بێ ئاگان‬ ‫ل �ه‌ بنه‌ماکانى پاراستنى ژینگه‌ و‬ ‫دادگا ژینگه‌ییه‌کان‪.‬‬ ‫‪ -9‬زۆرینه‌ى مامۆستایان له‌ ئاستى‬ ‫ژینگه‌ رۆشنبیرییان نزمه‌ و تواناى‬ ‫بێدارکردنه‌وه‌ى نه‌وه‌ى نوێیان نییه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬زۆربوونى نه‌خۆشى شێرپه‌نجه‌‬ ‫و هه‌ناسه‌ ت��ون��دى و‪...‬ه��ت��د‪ ،‬تاچه‌ند‬ ‫په‌یوه‌ندى هه‌یه‌ به‌پیس بوونى ژینگه‌وه‌؟‬ ‫ ناتوانین هیچ بڵێین ت��ا دات��ام��ان‬‫نه‌بێ‪ ،‬داتاش به‌ ئامێر و تیم و به‌رنامه‌‬ ‫پ�ه‌ی��دا ده‌ب��ێ ک�ه‌ (ب��ودج �ه‌) هه‌میشه‌‬ ‫کێشه‌مان بووه‌ هه‌ر که‌ وه‌زاره‌ت بوین‬ ‫و ئێستاش‪ ،‬ئه‌گه‌ر کڕینى پانکه‌یه‌ک‬ ‫ره‌زام���ه‌ن���دى وه‌زاره‌ت�����ى دارای����ى ب��وێ‬ ‫به‌ته‌ماى چ داهێنانێکى ژینگه‌ییت؟‬ ‫ل���ه‌ ک��ات��ێ��ک��دا خ�����ۆراک پشکنینى‬ ‫پێویستى بۆ ناکرێ‪ .‬ئاوى خواردنه‌وه‌‬ ‫له‌ هه‌ندێ شوێندا ته‌ندروست نییه‌‪.‬‬ ‫به‌نزینى به‌کارهاتو قورقوشمى تێدایه‌ و‬ ‫ئه‌و قورقوشمه‌ هۆى سه‌ره‌کى پیسبونى‬ ‫هه‌واى شاره‌کانمانه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪:‬زۆربوونى ئۆتۆمبێل له‌ هه‌رێمى‬ ‫کوردستان چى کاریگه‌رییه‌کى هه‌یه‌‬ ‫له‌سه‌ر پیس بوونى ژینگه‌؟‬ ‫ زۆرب����وون����ى ئ��ۆت��ۆم��ب��ێ��ل ئ �ه‌گ �ه‌ر‬‫ب �ه‌ن��زی��ن �ه‌ک �ه‌ ب���ێ ق���ورق���وش���م ب��ێ��ت و‬ ‫رێگه‌کان گونجاو بن له‌گه‌ڵ ژماره‌ى‬ ‫ئ��ۆت��ۆم��ب��ێ��ل �ه‌ک��ان ئ��ه‌وس��ا زۆر ب��ون��ى‬ ‫ئۆتۆمبێل کاریگه‌رییه‌کى ئه‌وتۆى‬ ‫ن��اب��ێ‪ ،‬ب���ه‌اڵم ل �ه‌ب �ه‌ر ئ���ه‌وه‌ى ئ �ه‌و دوو‬ ‫ئه‌گه‌ره‌ نییه‌ له‌ هه‌رێمى کوردستان له‌م‬ ‫قۆناغه‌دا بێ گومان گازى ژه‌هراوى‬ ‫باڵوده‌که‌نه‌وه‌ که‌ راسته‌وخۆ کاریگه‌رى‬ ‫ه �ه‌ی �ه‌ ل �ه‌س �ه‌ر ت �ه‌ن��دروس��ت��ى م���رۆڤ‪،‬‬ ‫به‌ڵکو ته‌مه‌نى کورتتر ده‌کات به‌ دوو‬ ‫ساڵ تا ساڵ و نیو له‌ چاو دانیشتوانى‬ ‫گونده‌کان‪.‬‬

‫له‌هه‌ولێر‪ ،‬به‌هۆى پرۆژه‌یه‌که‌وه‌ زیاتر له‌ (‪ )200‬دوکان‬ ‫زیانیان به‌رده‌که‌وێ‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫ره‌هێل مامه‌ش‬

‫نۆژه‌نکردنه‌وه‌ و فراوانکردنی‬ ‫شه‌قامێکی هه‌ولێر نزیکه‌ی‬ ‫(‪ )200‬دوکان توشی زیان‬ ‫ده‌کات و به‌رپرسێکیش‬ ‫به‌ڵێن ده‌دات که‌ له‌کاتی‬ ‫ته‌واو بونی به‌شێکی‬ ‫شه‌قامه‌که‌دا زۆربه‌ی‬ ‫کێشه‌کانی ئه‌وان چاره‌سه‌ر‬ ‫ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫پ���رۆژه‌ى په‌ره‌پێدانى شه‌قامى کۆیه‌‬ ‫له‌سه‌ر شه‌قامى (‪ )60‬مه‌ترى هه‌ولێر‬ ‫ب��ۆ ش�ه‌ق��ام��ى (‪ )40‬م �ه‌ت��ری دوات���ر‬ ‫ب��ۆ (‪ )100‬م�ه‌ت��ری درێ��ژ ده‌بێته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌مه‌به‌ستی فراوانکردنى شه‌قامه‌که‌‬ ‫و دروستکردنى ب �ه‌رزه‌ پردێک‪ ،‬ئه‌و‬ ‫پ��رۆژه‌ی�ه‌ له‌سه‌ر بودجه‌ى حکومه‌تی‬ ‫هه‌رێمى کوردستان به‌بڕى زیاتر له‌‬ ‫(‪ )21‬ملیۆن دۆالر جێبه‌جێ ده‌کرێت‬ ‫و ل���ه‌ (‪ )2011/1/1‬ده‌س��ت��ک��راوه‌‬ ‫به‌جێبه‌جێکردنى پ���رۆژه‌ک���ه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم‬ ‫ب���ه‌ه���ۆى داخ��س��ت��ن��ى ش �ه‌ق��ام �ه‌ک �ه‌ و‬ ‫نه‌بوونى هیچ هاتوچۆیه‌ک‪ ،‬به‌شێکى‬ ‫زۆرى خاوه‌ن دوکانه‌کانى ئه‌و شه‌قامه‌‬ ‫که‌ نزیکه‌ى (‪ )200‬دوکانن توشی‬ ‫زیان ده‌بن‪.‬‬ ‫له‌وباره‌یه‌وه‌ یه‌کێک له‌و��نه‌ی زیانبار‬ ‫ده‌ب��ێ��ت ل���ه‌و ره‌وش����ه‌ رای��ده‌گ �ه‌ی �ه‌ن��ێ��ت‬ ‫پ��رۆژه‌ک �ه‌ ک��اره‌ک��ان��ی زۆر به‌سستی‬ ‫به‌ڕێوه‌ ده‌چێت‪ .‬حاجى عه‌بدولڕه‌حمان‪،‬‬ ‫خاوه‌نى مۆبیلیاتى په‌یام‪ ،‬هه‌رچه‌نده‌‬

‫وه‌ک خۆی ده‌ڵێت له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دای ‌ه‬ ‫ش�ه‌ق��ام�ه‌ک��ان ف���راوان بکرێت‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬ ‫ناڕه‌زایی خۆی ده‌رده‌بڕێت له‌ ره‌وشی‬ ‫خۆیان و ده‌ڵێت «ماوه‌ى حه‌وت مانگه‌‬ ‫کارێکى وایان نه‌کردوه‌ هه‌ندێک به‌ره‌و‬ ‫پێش بچێت‪ ،‬ئ �ه‌وه‌ى ده‌بینین رۆژان �ه‌‬ ‫شۆفڵێک ی��ا ح �ه‌ف��اره‌ی �ه‌ک دێنن‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش واى کردوه‌ ئێمه‌ دوکاندارانى‬ ‫ئه‌و شه‌قامه‌ زیانێکى زۆر بکه‌ین و‬ ‫ئیش و کاره‌کانمان وه‌ستاوه‌»‪.‬‬ ‫حاجی که‌ مانگانه‌ ب��ڕی (‪)4000‬‬ ‫دۆالر ده‌دات����ه‌ ک��رێ��ی دوک��ان �ه‌ک �ه‌ی‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت‪ :‬مانگانه‌ له‌ گیرفانى‬ ‫خۆمان کرێ ده‌ده‌ین‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ داوا‬ ‫ل�ه‌ حکومه‌ت ده‌ک���ه‌م چ��اودێ��رى ئه‌و‬ ‫پ��رۆژه‌ی�ه‌ بکات‪ ،‬تا به‌زووترین کات‬ ‫پرۆژه‌که‌ ته‌واو بکه‌ن‪.‬‬ ‫پ��رۆژه‌ک��ه‌ بریتیه‌ ل �ه‌ دروس��ت��ک��ردن��ى‬ ‫ئ�ه‌ن��دارپ��اس��ێ��ک ب �ه‌ی �ه‌ک کیلۆمه‌تر‬ ‫و ف���راوان���ک���ردن���ى ش���ه‌ق���ام���ه‌ک���ان و‬ ‫جوانکاری تیایدا‪ ،‬پاره‌ی ته‌رخانکراو‬ ‫ب��ۆی پێکهاتووه‌ له‌ (‪)21863000‬‬ ‫دۆالره‌‪ ،‬ب�ه‌گ��وێ��ره‌ى ئ �ه‌و رێکه‌وتنه‌ى‬ ‫حکومه‌ت له‌گه‌ڵ کۆمپانیاى (‪)77‬‬ ‫کردویه‌تی ده‌بێت له‌ (‪)2012/2/25‬‬ ‫ت��ه‌واو بکرێت‪ .‬ئ�ه‌و خ��اوه‌ن دوک��ان و‬ ‫پێشه‌نگایانه‌ باس له‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ سێ‬ ‫جار ئیمزایان کۆکردوه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫ی�ه‌ک سایدی شه‌قه‌مه‌که‌ رابگرن‪،‬‬ ‫به‌اڵم گوێیان لێنه‌گیراوه‌‪.‬‬ ‫له‌وباره‌یه‌وه‌ ئه‌ندازیار که‌یفى فارس‪،‬‬ ‫ب���ه‌ڕێ���وه‌ب���ه‌رى پ �ه‌ره‌پ��ێ��دان��ى ش�ه‌ق��ام��ى‬ ‫ک��ۆی�ه‌ ب �ه‌ (چ �ه‌ت��ر)ى راگ �ه‌ی��ان��د‪ :‬بۆ‬ ‫ئه‌نجامدانى ه �ه‌ر پ��رۆژه‌ی �ه‌ک له‌ناو‬

‫شار کۆمه‌ڵێک گرفت دێته‌ پێشه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌وانه‌ بوونى چه‌ندین ئاوه‌ڕۆ و بۆرى‬ ‫ئ��او و ک��اره‌ب��ا و ته‌له‌فۆنى م��ااڵن و‬ ‫باڵه‌خانه‌کان‪ .‬بۆ ئ�ه‌م پ��رۆژه‌ی�ه‌ش به‌‬ ‫ب��ڕوای ن��اوب��راو ئ�ه‌و بابه‌ته‌ «وایکرد‬ ‫کێشه‌ ل�ه‌دروس��ت��ک��ردن��ى شه‌قامه‌که‌‬ ‫بێته‌ پ��ی��ش �ه‌وه‌»‪ .‬ئ��ه‌و ن�ه‌ش��ی��ش��ارده‌وه‌‬ ‫س���ه‌ره‌ت���ای پ���رۆژه‌ک���ه‌ «کۆمپانیاى‬ ‫جێبه‌جێکار که‌مه‌ترخه‌مى هه‌بوو له‌‬ ‫ئه‌نجامدانى پرۆژه‌که‌ بۆیه‌ ئاگادارمان‬ ‫کردوه‌ته‌وه‌»‪.‬‬ ‫ئ �ه‌و ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ره‌ خ���اوه‌ن دوک��ان�ه‌ک��ان‬ ‫دڵنیا ده‌کاته‌وه‌ «له‌ماوه‌یه‌کى نزیکدا‬ ‫ب�ه‌ش��ێ��ک��ى ش �ه‌ق��ام �ه‌ک �ه‌ ده‌ک �ه‌ی��ن �ه‌وه‌‪،‬‬ ‫چونکه‌ ئێمه‌ ناوه‌ستین تا پرۆژه‌که‌‬ ‫ت������ه‌واو ب���ێ���ت‪ ،‬ئ��ی��ن��ج��ا ش �ه‌ق��ام �ه‌ک �ه‌‬ ‫ب��ک��رێ��ت �ه‌وه‌‪ ،‬ب�ه‌ڵ��ک��و ه�ه‌رک��ات��ێ��ک له‌‬ ‫(‪60‬مه‌ترى تا ‪ 40‬مه‌ترى) قیرکردنى‬ ‫شه‌قامه‌کان ته‌واوبێت‪ ،‬ئه‌و شه‌قامه‌‬ ‫ده‌کرێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫ف���ه‌ره���اد م���ح���ه‌م���ه‌د‪ ،‬ب���ه‌ڕێ���وه‌ب���ه‌رى‬ ‫راگ�ه‌ی��ان��دن��ى وه‌زاره‌ت����ى ش��اره‌وان��ی و‬ ‫گه‌شتوگوزار‪ ،‬به‌ (چه‌تر)ى راگه‌یاند‪:‬‬ ‫ئ���ه‌وه‌ پ���رۆژه‌ی���ه‌ ک �ه‌ ب��ۆ ب���ه‌رژه‌وه‌ن���دى‬ ‫گ��ش��ت��ی��ی �ه‌‪ ،‬ب���ۆ ئ���ه‌م���ه‌ش پ��ێ��وی��س��ت�ه‌‬ ‫ه �ه‌م��والی �ه‌ک ق��ورب��ان��ى ب���ده‌ن‪ ،‬ب �ه‌اڵم‬ ‫پرۆژه‌که‌ له‌ قۆناغى ته‌واوبووندایه‌‪،‬‬ ‫به‌گوێره‌ى وته‌ى وه‌زی��رى شاره‌وانى له‌‬ ‫ماوه‌یه‌کى ک��ورت��دا به‌شێکى قیرتاو‬ ‫ده‌کرێ و رێگاکه‌ ده‌کرێته‌وه‌‪ .‬ناوبراو‬ ‫وتیشى‪ :‬به‌شێک ل�ه‌ هۆکاره‌کانى‬ ‫دواکه‌وتنى پرۆژه‌که‌ بۆ دوکانداره‌کان‬ ‫خۆیان ده‌گ�ه‌ڕێ��ت�ه‌وه‌‪ ،‬ئه‌ویش به‌هۆى‬ ‫ب����ه‌ردان����ه‌وه‌ى ئ���او و ه �ه‌ڵ��وه‌ش��ان �ه‌وه‌ى‬

‫‪n‬‬

‫ه (‪ )400‬دوکانداره‌کان بێکارده‌بن‌ فۆتۆ‪ :‬ره‌هێڵ‬ ‫ماوه‌ی زیاتر ل ‌‬

‫هه‌ندێک له‌ کاره‌کانى کۆمپانیاکه‌‬ ‫بووه‌‪.‬‬ ‫ب�ه‌ڕێ��وه‌ب�ه‌ره‌ک�ه‌ رون��ی��ده‌ک��ات�ه‌وه‌ ک�ه‌ به‌‬ ‫ه��ۆی دی��زان��ى پ��رۆژه‌ک �ه‌ و «ب��وون��ى‬ ‫ئه‌نده‌رپاسێک له‌ ناوه‌ڕاستى شه‌قامه‌‪،‬‬ ‫واى ده‌خ��واس��ت ه���ه‌ردوو شه‌قا‌مه‌که‌‬ ‫به‌یه‌ک کات به‌ڕێوه‌بچێت»‪ .‬فه‌رهاد‬ ‫کۆمپانیاکه‌ هۆشیار ده‌کاته‌وه‌ هه‌ر‬ ‫چه‌نده‌ به‌ گوێره‌ی گرێبه‌سته‌که‌ ئه‌و‬ ‫پ��رۆژه‌ی �ه‌ هێشتا کاتى م���اوه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬ ‫«ئه‌گه‌ر له‌کاتى خۆى دوا بکه‌وێت‪،‬‬ ‫ئ �ه‌وا وه‌زاره‌ت���ى ش��اره‌وان��ى ئیجرائاتى‬

‫ی��اس��ای��ی خ��ۆى ل �ه‌گ �ه‌ڵ کۆمپانیاى‬ ‫ناوبراو ده‌کات»‪.‬‬ ‫ئه‌ندازیار میر مه‌حمود‪ ،‬له‌ کۆمپانیای‬ ‫(‪ )77‬ل���ه‌ ب�����اره‌ی ئ���ه‌م ک��ێ��ش �ه‌ی �ه‌وه‌‬ ‫رایگه‌یاند هه‌ندێک هۆکار هه‌یه‌ بۆ‬ ‫دواکه‌وتنی و ده‌ڵێت «دره‌نگ که‌وتنی‬ ‫س��ول��ف �ه‌ی ح��ک��وم �ه‌ت ه��ۆک��ارێ��ک��ی‬ ‫ب��ن��گ�ه‌ی��ی�ه‌‪ ،‬چ��ون��ک �ه‌ دوای ئ���ه‌وه‌ی‬ ‫ئێمه‌ له‌ مانگی (‪)12‬ه‌وه‌ ده‌ستمان‬ ‫ک��ردووه‌ به‌ کارکردن له‌ پڕۆژه‌که‌دا‬ ‫ب���ه‌اڵم ن��زی��ک�ه‌ی (‪)70‬رۆژ تێپه‌ڕی‬ ‫ک��رد ئ�ه‌وک��ات�ه‌ سولفه‌ی یه‌که‌ممان‬

‫پێگه‌شت له‌ کاتێکدا پێوییست بوو ل ‌ه‬ ‫دوای یه‌ک مانگ له‌ ئیمزا کردنی‬ ‫گرێبه‌ست سولفه‌مان وه‌ربگرتایه‌»‬ ‫ئ����ه‌و ئ����ه‌ن����دازی����اره‌ی ک��ۆم��پ��ان��ی��اک �ه‌‬ ‫وتیشی‪ :‬هۆکاره‌کانیتریش ئه‌وه‌یه‌ که‌‬ ‫دوکانداره‌کان هاوکاری ناکه‌ن و ئاو‬ ‫ئ���اوه‌ڕۆ زۆر به‌کار ده‌هێنن ئه‌مه‌ش‬ ‫کێشه‌ی بۆ کاره‌که‌ دروست کردووه‌ و‬ ‫شه‌قامه‌که‌ش سه‌ره‌کیه‌ و ده‌بێت زۆر‬ ‫به‌ هه‌ستیاری ک��اری تیادا بکرێت‪،‬‬ ‫چونکه‌ زۆر خزمه‌تگوزاری تیادایه‌ و‬ ‫نابێت زیانیان پێبگات‪.‬‬


‫سیاسه‌ته‌کانى دژه‌کۆچبه‌رى‪ :‬به‌ڕبه‌ڕییه‌ت ب ‌ه ده‌مامکێکى ئینسانی‬ ‫سالڤۆى ژیژه‌ک‬ ‫و‪ :‬یاسر گوڵی‬

‫ده‌بێت رووداوه‌کانى ئه‌م دواییه‌‬ ‫ـ کردنه‌ده‌ره‌وه‌ى قه‌ره‌جه‌کان ل ‌ه‬ ‫فه‌ڕانسا‪ ،‬وروژاندنی هه‌ستى‬ ‫ناسیونالیستى و دژه‌کۆچبه‌رانه‌ له‌‬ ‫ئه‌ڵمانیا یان کوشتارى نوروێژ ـ‬ ‫له‌ به‌رامبه‌ر هێماکانی داڕشتنه‌وه‌ى‬ ‫درێژخایه‌نى که‌شی سیاسى له‌‬ ‫رۆژهه‌اڵت و رۆژئاواى ئه‌وروپا‬ ‫ببینرێت‪.‬‬ ‫ت��ا ئ �ه‌م دوای��ی��ان �ه‌ زۆرب���ه‌ى واڵت��ان��ى ئ �ه‌وروپ��ا‬ ‫ل���ه‌ژێ���ر رک��ێ��ف��ى دوو زڵ‌ح����زب����دا ب����وون که‌‬ ‫زۆرینه‌ى ده‌نگده‌رانیان به‌ڕێوه‌ ده‌برد‪ :‬حزبێکى‬ ‫راستڕه‌وى ناوه‌ڕاست (دیموکرات مه‌سیحی‪،‬‬ ‫لیبراڵ‌موحافزه‌کار و جه‌ماوه‌ریه‌کان) و حزبێکى‬ ‫چه‌پڕه‌وى ناوه‌ڕاست (سوسیالیسته‌کان و سوسیال‬ ‫دیموکراته‌کان)‪ ،‬له‌گه‌ڵ حزبه‌ بچوکه‌کان‬ ‫(ژی��ن��گ �ه‌پ��ارێ��زه‌ک��ان و ک��ۆم��ۆن��ی��س��ت�ه‌ک��ان)‬ ‫ک�ه‌ ده‌ن��گ��ده‌ران��ى که‌متریان ب �ه‌ڕێ��وه‌ ده‌ب���رد‪.‬‬ ‫ئاکامى هه‌ڵبژاردنه‌کانى ئه‌م دواییه‌ى رۆژئاوا‬ ‫و رۆژه������ه‌اڵت‪ ،‬ن��ی��ش��ان��ده‌رى ئ��اش��ک��راب��وون��ى‬ ‫جه‌مسه‌رێکى ج��ی��اوازه‌‪ .‬ل‌ه ئێستادا حزبێکى‬ ‫ناوه‌ڕاست ده‌سه‌اڵتداره‌‪ ،‬ک‌ه باوه‌ڕى زۆرترى به‌‬ ‫خه‌باتێکی کلتوورى لیبراڵ هه‌ی‌ه و سه‌رمایه‌دارى‬ ‫جیهانى ب‌ه بنه‌ما ده‌گرێت (بۆ نمونه‌‪ ،‬ره‌واکردنى‬ ‫له‌باربردنى منداڵ‪ ،‬مافى هۆمۆسێکسیه‌کان‪،‬‬ ‫که‌مین‌ه ئایینى و قه‌ومیه‌کان)‪ .‬ل‌ه به‌رامبه‌ردا‪،‬‬ ‫حزبێکى دژه‌کۆچبه‌رى ل‌ه گه‌شه‌کردندای‌ه که‌‬ ‫ل‌ه پ �ه‌راوێ��زه‌و‌ه ل‌ه الی �ه‌ن گروپ‌ه نازیی‌ه نوێیه‌‬ ‫ئاشکراکانه‌و‌ه ه��اوڕای��ى ده‌ک��رێ��ن‪ .‬باشترین‬ ‫نمونه‌ش پۆلۆنیایه‌‪ ،‬واڵتێک ک‌ه ل‌ه نه‌بوونى‬ ‫کۆنه‌کۆمۆنیسته‌کان‪ ،‬حزبى لیبراڵى ناوه‌ڕاستى‬ ‫س���ه‌رۆک وه‌زی����ران دون��اڵ��د ت��وس��ک و حزبى‬ ‫کریستیانى ناوه‌ڕاستى «یاسا و عه‌داله‌ت»ى‬ ‫برایانى کازینسکى حزبه‌سه‌ره‌کیه‌کانن‪.‬‬ ‫چ�ه‌ن��دی��ن ده‌ی���‌ه دواى به‌دیهاتنى هیواکانى‬ ‫ده‌وڵ �ه‌ت��ى رف���اه‌‪ ،‬کاتێک داکێشانی دارای��ى‬ ‫کاتى و به‌ربه‌ستکراو ب‌ه ئومێدى گه‌ڕانه‌وه‌‬ ‫بۆ نرخ‌ه ئاساییه‌کانى ب���ازاڕی نیشان درا‪،‬‬ ‫ئیتر پێمان ناوه‌ت‌ه ناو سوڕێکى نوێى قه‌یران‪،‬‬ ‫له‌مه‌ش زیاتر رووبه‌ڕووى بارودۆخێکى نائاسایى‬ ‫ئابورى بووینه‌ته‌و‌ه ک‌ه پێویستى ب‌ه هه‌موو جۆره‌‬ ‫هه‌وڵێکى ریازه‌تخوازانه‌ی‌ه (بڕینى قازانجه‌کان‪،‬‬ ‫که‌مکردنه‌وه‌ى خزمه‌تگوزارى ته‌ندروستى و‬

‫‪n‬‬

‫سالڤۆی ژیژه‌ک‪ ،‬دکتۆری فه‌لسه‌فه‌‪ ،‬تیۆریسیه‌ن و کۆمه‌ڵناسی گه‌وره‌ی ئۆسلۆنیا‬

‫پ��ه‌روه‌رده‌ی��ی‪ ،‬به‌رهه‌مهێنانى ک��اری زۆرت��ر)‬ ‫ئه‌مه‌ش دۆخێکى هه‌تاهه‌تاییه‌‪ .‬قه‌یران خه‌ریکه‌‬ ‫ببێت‌ه شێوازێک ل‌ه ژیان‪.‬‬ ‫دواى رووخ��ان��ى رژیم‌ه کۆمۆنیسته‌کان له‌‬ ‫ساڵى (‪ ،)1990‬ئیتر که‌وتووینه‌ت‌ه قۆناخێک‬ ‫ک‌ه شێوه‌ی سه‌رده‌ستى راهێنانى ده‌سه‌اڵتى‬ ‫ده‌وڵه‌تى گۆڕاو‌ه بۆ کارناسێکى ده‌وڵه‌تى که‌‬ ‫ناسیاسی‌ه و ته‌نیا رێ��ک��خ�ه‌ره‌وه‌ى حه‌زه‌کانه‌‪.‬‬ ‫تاقه‌رێگاى نیشاندانى تامه‌زرۆیى بۆ ئه‌م شێوه‌‬ ‫سیاسه‌ت‌ه و ته‌نهارێگاى چاالکانه‌ى کۆکردنه‌وه‌‬ ‫و به‌رهه‌ڤکردنى خه‌ڵک ل‌ه ترسه‌و‌ه تێده‌په‌ڕێت‪:‬‬ ‫ترس ل‌ه کۆچبه‌ری‪ ،‬جنایه‌ت‪ ،‬مرۆڤى بێ‌دینى‬ ‫الده‌ری زای���ه‌ن���دی‪ ،‬ده‌وڵ �ه‌ت��ى رادی��ک��اڵ (به‌‬ ‫بارى قورسى باج و کۆنترۆڵی «ده‌وڵ �ه‌ت به‌‬ ‫سه‌ر خه‌ڵک»)‪ ،‬ترس ل‌ه کاره‌ساتى ژینگه‌‪،‬‬ ‫و هه‌روه‌ها ترس ل‌ه ئ��ازار (سیاسه‌تى راست‪،‬‬ ‫فۆرمى لیبراڵى راهێنانى سیاسه‌تى ترسه‌)‪.‬‬ ‫ئه‌م ج��ۆر‌ه سیاسه‌ت‌ه هه‌میش‌ه پاڵ ده‌دات به‌‬ ‫ده‌س��ت��ک��ارى پ��اران��ۆی��اى ب�ه‌ک��ۆم�ه‌ڵ؛ ریزێکی‬ ‫ترسناک ل‌ه ژنان و پیاوانى ترسێنراو‪ .‬ئه‌مه‌یه‌‬ ‫ه��ۆک��اری گ������ه‌وره‌رووداوى یه‌که‌مین ده‌ی �ه‌ى‬ ‫هه‌زاره‌ى نوێیه‌‪ .‬ل‌ه هه‌مان کاتیشدا سیاسه‌تى‬ ‫دژه‌کۆچبه‌رى ل‌ه رێگاى سه‌ره‌کى خۆى الیدا‬ ‫و ل�‌ه ئاکامدا ناوکێکى ب��ڕى ک�‌ه ب�‌ه حزبه‌‬ ‫په‌راوێزه‌کانى زۆر راستڕه‌وه‌و‌ه به‌سترابووه‌وه‌‪.‬‬

‫ل‌ه فه‌ڕانساو‌ه بۆ ئینگلته‌ره‌‪ ،‬ل‌ه ئاوستریاو‌ه بۆ‬ ‫هۆڵه‌ندا‪ ،‬ل‌ه رۆحى تازه‌ى هه‌ڵکشان ل‌ه هه‌ریه‌ک‬ ‫ل‌ه ناسنامه‌کانى کلتوورى و مێژوییدا‪ ،‬حزبه‌‬ ‫سه‌ره‌کیه‌کان ئێستا خۆیان له‌گه‌ڵ ئه‌م وته‌یه‌‬ ‫ه���اوڕا ده‌بینن ک�‌ه ک��ۆچ��ک��ردو‌ه میوانه‌کان‬ ‫ناچارن خۆیان له‌گه‌ڵ ئ�ه‌و به‌ها کلتوریانه‌‬ ‫رێک بخه‌ن ک‌ه کۆمه‌ڵگاى خاو‌هن‌ماڵ پێناسه‌‬ ‫ده‌که‌ن ـ په‌یام ئه‌مه‌یه‌‪« :‬ئه‌م‌ه واڵتى ئێمه‌یه‌‪،‬‬ ‫ی��ان خ��ۆش��ت��ان ب��وێ��ت ی��ان ب �‌ه جێى بهێڵن»‪.‬‬ ‫هه‌ڵبه‌ت لیبراڵ‌ه پێشکه‌وتووه‌کان ل‌ه به‌رامبه‌ر‬ ‫نه‌ژادپه‌ره‌ستیه‌کى پۆپۆلیستى وا زۆر ترساون‪.‬‬ ‫به‌اڵم ب‌ه چاوێکى وردبینتره‌و‌ه ده‌توانین ئه‌وه‌‬ ‫نیشان ب��ده‌ی��ن ک�‌ه [ئ �ه‌م لیبرااڵنه‌] چ��ۆن به‌‬ ‫ته‌حه‌مولکارى کلتورى و رێزگرتن ل‌ه «ئه‌وی‬ ‫تر» له‌گه‌ڵ پێویستى هێشتنه‌وه‌ى «ئه‌وی تر»‬ ‫ل‌ه مه‌ودایه‌کى گونجاو‪ ،‬له‌گه‌ڵ دژبه‌رانی‬ ‫کۆچبه‌رى هاوخوانیان ده‌ک��ات‪ .‬لیبراڵه‌کان‬ ‫ده‌ڵێن‪« :‬ئه‌وی تر باشه‌‪ ،‬رێزى لێ ده‌گرم‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫نابێت زۆر ده‌ستدرێژى بار و دۆخى من بکات‪.‬‬ ‫کاتێک ده‌ست ده‌دات‌ه ئه‌م کاره‌‪ ،‬توڕه‌م ده‌کات‬ ‫ـ من ب‌ه ته‌واوى پشتیوانى چاالکى پۆزۆتیڤم‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم ب‌ه هیچ شێوه‌یه‌ک نامه‌وێت ده‌نگى‬ ‫به‌رزی میۆزیکى راپ ببیستم»‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ى ب‌ه شێوه‌یه‌ک روو ل‌ه هه‌ڵکشان‌ه وه‌ک‬ ‫مافى ئینسانى سانتراڵ ک‌ه ل‌ه کۆمه‌ڵگا‬

‫ فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬

‫سه‌رمایه‌داریه‌کانى دواییندا ئاشکرا ب��وون‪،‬‬ ‫مافى ئازارنه‌دیتنه‌‪ ،‬ک‌ه هه‌مان مافى هه‌بوونى‬ ‫مه‌ودایه‌کى گونجاو ل‌ه ئ �ه‌وی ت��ردای�ه‌‪ .‬ئه‌و‬ ‫تیرۆریست‌ه ک‌ه ب‌ه شێوازێکى کوشند‌ه پیالن‬ ‫داده‌رێ��ژێ��ت ده‌ب��ێ ل‌ه گوانتانامۆ بمێنێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ده‌بێ ل‌ه بارودۆخێکى به‌تاڵى هه‌اڵوێرکراو له‌‬ ‫رۆڵى یاسا و ئایدۆلۆگى بونیادگه‌را بێده‌نگ‬ ‫بکرێت‪ ،‬ل�ه‌ب�ه‌ر ئ���ه‌وه‌ى ک�‌ه رق و قین باڵو‬ ‫ده‌کاته‌وه‌‪ .‬وه‌ها مرۆڤگه‌لێک سووژه‌گه‌لێکى‬ ‫ژه‌هراوین ک‌ه ئاشتى تێک ده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫ل �‌ه ب����ازاڕى ئ �ه‌م��ڕۆدا ده‌ت��وان��ی��ن ری��زێ��ک له‌‬ ‫به‌رهه‌مگه‌لێکى به‌تاڵکراو ل‌ه تایبه‌تمه‌ندییه‌‬ ‫ترسناکه‌که‌یان ببینینه‌وه‌‪ :‬قاوه‌ى بێ‌کافه‌ئین‪،‬‬ ‫خامه‌ی بێ چ �ه‌وری‪ ،‬بیره‌ى بێ ئه‌لکحۆل‪.‬‬ ‫و ئه‌م شێو‌ه درێ��ژه‌ى هه‌یه‌‪ :‬له‌باره‌ى سێکسى‬ ‫وه‌همى وه‌کو سێکسى بێ په‌یوه‌ندى زایه‌ندى‬ ‫چى بڵێین؟ یان دکتۆرینى شه‌ڕى بێ‌خه‌سارى‬ ‫کاڵین پاوڵ ـ هه‌ڵبه‌ت‌ه ل‌ه به‌ره‌ى ئه‌مریکییه‌کان‬ ‫ـ وه‌کوو شه‌ڕى بێ‌خه‌سار‪.‬‬ ‫دووبار‌ه پێناسه‌کردنه‌وه‌ى هاوچه‌رخى سیاسه‌ت‬ ‫وه‌ک���و ه��ون �ه‌رى ک��ارن��اس��ى ده‌وڵ �ه‌ت��ى ب�‌ه ن��اوى‬ ‫سیاسه‌تى بێ سیاسه‌ت؟ ئه‌م‌ه ده‌مانبات‌ه سه‌ر‬ ‫رێ��گ��اى فره‌کلتورگه‌رایى لیبراڵى به‌تاقه‌ت‬ ‫وه‌ک���و ئ�ه‌زم��ون��ی ئ���ه‌وی ت��ری ب�ه‌ت��اڵ��ک��راو له‌‬ ‫ئه‌وی تر ـ وات‌ه بێ کافئینکردنى ئه‌وی تر‪.‬‬

‫مێکانیزمى بێبارکردنێکى وه‌ه��ا ب‌ه باشترین‬ ‫شێو‌ه ل‌ه الیه‌ن رابێرت برازیالش‪ ،‬رووناکبیرى‬ ‫فاشێلى ف �ه‌ڕان��س �ه‌وی‪ ،‬ل �‌ه س��اڵ��ى (‪)١٩٣٨‬‬ ‫ف��ۆرم��وڵ �‌ه ک����راوه‌‪ ،‬ئ���ه‌و ک �ه‌س �ه‌ى ک �‌ه خ��ۆى‬ ‫وه‌ک��و دژه‌یه‌هودیه‌کى مامناوه‌ندى ده‌زان��ى و‬ ‫فۆرموڵى دژه‌یه‌هودیه‌کى گونجاوى داهێنا‪:‬‬ ‫«ئێم‌ه ب‌ه خۆمان ئه‌و ئیجاز‌ه ده‌ده‌ی��ن ک‌ه بۆ‬ ‫چارلى چاپلینى نیوه‌یه‌هودى ل‌ه فیلمه‌کاندا‪،‬‬ ‫بۆ پیاهه‌ڵدانی پرۆستى نیوه‌یه‌هودی‪ ،‬یان بۆ‬ ‫یه‌هودى منۆهێن (ویۆلۆنیستى به‌ناوبانگ)‬ ‫چه‌پڵ‌ه لێ بده‌ین؛ ئێم‌ه خ��وازی��ارى کوشتنى‬ ‫که‌س نین‪ ،‬ئێم‌ه نامانه‌وێت به‌م مه‌به‌ست‌ه هیچ‬ ‫به‌رنامه‌یه‌ک دابڕێژین‪ .‬به‌اڵم هاوکات بیرى‬ ‫لێ ده‌که‌ینه‌و‌ه ک ‌ه باشترین رێگا بۆ به‌رگرى له‌و‬ ‫چاالکیی‌ه غه‌ریزی‌ه دژه‌یه‌هودیان‌ه ک‌ه پێشبینى‬ ‫نه‌کراون ئه‌وه‌ی‌ه ک‌ه رێکخستنێکى دژه‌یه‌هودى‬ ‫مه‌عقوالن‌ه و په‌سه‌ندکراو دامه‌زرێنین»‪.‬‬ ‫ئایا روانینى هاوشێوه‌ى سیاسه‌تمه‌دارانى ئێمه‌‬ ‫ل‌ه پراکتیکدا و ل‌ه په‌یوه‌ندى له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌ى‬ ‫«ه �ه‌ڕه‌ش �ه‌ى کۆچبه‌ر» وه‌ه��ا نییه‌؟ ئ �ه‌وان‬ ‫له‌گه‌ڵ ره‌تکردنى نه‌ژادپه‌ره‌ستیه‌کانى توند و‬ ‫» و له‌به‌ر ئه‌وه‌ى‬ ‫ئاشکرا به‌ناوى «ناعاقاڵنه ‌‬ ‫ک‌ه له‌گه‌ڵ ئیستاندارده‌کانى دیموکراتیکى‬ ‫ئێم‌ه ی �ه‌ک ناگرێته‌وه‌‪ ،‬ه�ه‌وڵ��دان��ى به‌رگرى‬ ‫ن�ه‌ژادپ�ه‌ره‌س��ت��ان�ه‌ى عاقاڵن‌ه په‌سه‌ند ده‌ک �ه‌ن‪.‬‬ ‫ی��ان وه‌ک��و برازیالکانى ئه‌مڕۆیی‪ ،‬به‌شێک‬ ‫له‌وانه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت سووسیال دیموکراته‌کانیش‬ ‫ده‌ڵ��ێ��ن‪ :‬ئێم‌ه ب‌ه خۆمان ئ �ه‌و ئیجاز‌ه ده‌ده‌ی��ن‬ ‫ک‌ه بۆ وه‌رزشکارانى ئه‌فریقى و رۆژهه‌اڵتى‬ ‫ئه‌وروپا‪ ،‬بۆ پزیشک‌ه ئاسیاییه‌کان‪ ،‬و یان بۆ‬ ‫پرۆگرامسازه‌کانى هیندى چه‌پڵ‌ه لێ بده‌ین‪.‬‬ ‫ئێم‌ه خ��وازی��ارى کوشتنى ک �ه‌س نین‪ ،‬ئێمه‌‬ ‫نامانه‌وێت هیچ به‌رنامه‌یه‌ک بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌‬ ‫رێک بخه‌ین‪ .‬به‌اڵم ئێم‌ه هاوکات بیرى لێ‬ ‫ده‌که‌ینه‌و‌ه ک‌ه باشترین شێو‌ه بۆ به‌رگرى له‌و‬ ‫توندوتیژیانه‌ى ک‌ه هه‌میش‌ه پێشبینى نه‌کراون‬ ‫و بۆ هه‌وڵدانى پ��ارێ��زوان��ى دژه‌کۆچبه‌رییه‌‪،‬‬ ‫رێکخستنى ب�ه‌رن��ام�ه‌ی�ه‌ک��ى ع��اق�ڵان�ه‌ی�‌ه بۆ‬ ‫پشتیوانى ل‌ه دژه‌کۆچبه‌ره‌کان‪.‬‬ ‫ئه‌م تێڕوانین‌ه ژارکوژه‌ى دراوسێ‪ ،‬پێشنیاری‬ ‫تێپه‌ڕینێکى پ��اک و خ��اوێ��ن و ئاشکرا له‌‬ ‫ب�ه‌ڕب�ه‌ری�ه‌ت��ى راس��ت �ه‌وخ��ۆ ب��ۆ به‌ڕبه‌ریه‌تێک‬ ‫ب‌ه ده‌مامکێکى مرۆڤان‌ه ده‌ک���ات‪ .‬ته‌نانه‌ت‬ ‫ئه‌گه‌رچى [ئه‌م به‌ڕبه‌رییه‌ته‌] ل‌ه ژێر داوێنى‬ ‫پاراستنى به‌ها کریستیانه‌کاندا شاردرابێته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم خۆى گه‌وره‌ترین مه‌ترسیی‌ه بۆ میراتى‬ ‫کریستیانییه‌ت‪.‬‬

‫ئینجا موعجیزه‌یه‌ک ئه‌م مۆته‌که‌ی ‌ه بڕه‌وێنێته‌وه‌‬ ‫و‪ :‬ل ‌ه فارسیه‌وه‌‬

‫هێدی ئه‌حمه‌د‬

‫سۆماڵ خاوه‌ن یه‌کێک له‌‬ ‫به‌رزترین رێژه‌کانی مردنی‬ ‫مندااڵنه‌ له‌ جیهاندا‪ )%10( .‬مندااڵن‬ ‫له‌ کاتی له‌دایکبووندا و (‪)%25‬‬ ‫ئه‌و مندااڵنه‌ی له‌ کاتی سه‌المه‌ت‬ ‫له‌ دایک ده‌بن‪ ،‬پێش ئه‌وه‌ی‬ ‫بگه‌نه‌ پێنج ساڵی ده‌مرن‪ .‬به‌اڵم‬ ‫له‌ الیه‌کی تر‪ ،‬سۆماڵ ل ‌ه بواری‬ ‫تووشبووان به‌ ڤایرۆسی ئایدز‬ ‫(‪ ،)HIV‬خاوه‌ن که‌مترین رێژه‌یه‌‬ ‫له‌ ئه‌فریقیا و جیهاندا‪.‬‬ ‫ل�‌ه س��ۆم��اڵ ـ ک�‌ه ل�‌ه کاتی ده‌ستپێکردنی‬ ‫ش���ه‌ڕی ن��اوخ��ۆ و ب �‌ه م����اوه‌ی (‪ )14‬س��اڵ‬ ‫ل�‌ه گۆشه‌گیریدا ب��وو‌ه و خ���اوه‌ن نفوسێکی‬ ‫موسڵمانه‌ـ رێژه‌ی ئه‌م نه‌خۆشی‌ه ل‌ه ئاستی له‌‬ ‫س�ه‌دا یه‌ک و نیو تا دووی گشت نفوسی‬ ‫گه‌وره‌ساڵه‌‪.‬‬ ‫دیمه‌نی سۆماڵ ل‌ه دنیای ده‌ره‌وه‌دا به‌هۆی‬ ‫مه‌یلی سروشتی راگه‌یاندن‌ه بیانیه‌کان ل‌ه سه‌ر‬ ‫گرنگیدان ب‌ه هه‌واڵ‌ه خراپه‌کان‪ ،‬چه‌واش‌ه کراوه‌‪.‬‬ ‫عومه‌ر موهالیم موحامود‪ ،‬باڵوێزی سۆماڵ‬ ‫ل �‌ه واشنگتۆن ده‌ڵ��ێ��ت ک �‌ه «سۆماڵیه‌کان‬ ‫خۆیان ب‌ه خه‌ڵکێکی ئ��ازاد ده‌زان��ن‪ .‬به‌ڕای‬ ‫ئه‌وان‪ ،‬واتای ده‌وڵه‌ت‪ ،‬تۆمارکردن‪ ،‬یاسادانان‬ ‫و سنوردارکردنه‌»‪ .‬هۆکاری ئ�ه‌وان بۆ ئه‌م‬ ‫بۆچون‌ه تۆندڕه‌و‌ه ل‌ه به‌ر کلتوری کۆچبه‌ری‬ ‫و ئ�ه‌زم��ون�‌ه ناگونجاوه‌کان‌ه ل�‌ه رژێ��م و له‌‬ ‫ناکۆکی له‌گه‌ڵ ده‌وڵ�ه‌ت��ی ن��اوه‌ن��دی نوێدا‪.‬‬ ‫س���ۆم���اڵ ت �ه‌ن��ی��ا ل���‌ه دۆخ����ی شوێنگرتنی‬ ‫ئ �ه‌م به‌ش‌ه ئاڵۆزان‌ه ل‌ه جێگه‌ی گونجاوی‬ ‫خۆیان‪ ،‬ده‌توانێ به‌ره‌نگاری کێش‌ه مادی و‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کانی خۆی ببێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫وێ���ڕای ناڕێکوپێکی و تێکه‌ل و پێکه‌ڵی‬ ‫ئ��اش��ک��را‪ ،‬ب�ه‌ش��ی خ��زم �ه‌ت��گ��وزاری سۆماڵ‬ ‫درێ����ژه‌ی ب �‌ه ژی���ان و گه‌شه‌سه‌ندنی خۆی‬ ‫داوه‌‪ .‬ل‌ه ب���ازاڕی س�ه‌ره‌ک��ی (موگادیشو)‪،‬‬ ‫هه‌م‌ه ج��ۆر‌ه خ��وارده‌م�ه‌ن��ی تا نوێترین شته‌‬ ‫ئه‌لکترۆنیکیه‌کان پیشان ده‌درێ��ت‪ .‬درێژ‌ه به‌‬ ‫خه‌باتی خۆی ده‌دا و میلیشیاکان ئاسایش‬

‫دابین ده‌که‌ن‪ .‬پێکهات ‌ه ژێرخانه‌ییه‌کان وه‌ک‬ ‫جاد‌ه ل‌ه رووی چه‌ندایه‌تیه‌و‌ه له‌گه‌ڵ واڵتانی‬ ‫دراوسێ یه‌کسانه‌‪ ،‬به‌اڵم خاوه‌ن کوالێتیه‌کی‬ ‫که‌متره‌‪ .‬ب‌ه پێی راپۆرتی بانکی جیهانی‪،‬‬ ‫دروستکردنی جاد‌ه بۆ به‌شی تایبه‌تی به‌هۆی‬ ‫خه‌رجی زۆری جێبه‌جێکردن زۆر دژواره‌‪.‬‬ ‫پیشه‌ی پڕداهات‪ ،‬په‌یوه‌ندی‌ه تایبه‌تیه‌کان بووه‌‬ ‫و هه‌وڵی خزمه‌تگوزاری ب�ه‌دال�‌ه و دانانی‬ ‫کافی نێت دراوه‌‪.‬‬ ‫ل‌ه الیه‌کی ت��ره‌و‌ه بان کی م��ۆن‪ ،‬سکرتێری‬ ‫گشتی رێکخراوه‌ی نه‌ته‌و‌ه یه‌کگرتووه‌کان‬ ‫ده‌ڵ��ێ��ت‪ :‬خه‌ڵک ل�‌ه س �ه‌ران��س �ه‌ری ئه‌فریقیا‬ ‫ل�‌ه برسێتیدا ب�ه‌س�ه‌ر ده‌ب���ه‌ن‪ .‬تێکه‌اڵویه‌کی‬ ‫ک��اره‌س��ات��اوی ل�‌ه پ��ێ��ک��دادان‪ ،‬نرخی ب �ه‌رزی‬ ‫م���ادد‌ه خ��وراک��ی�ه‌ک��ان و وشکساڵی (‪)11‬‬ ‫م��ل��ی��ۆن م��رۆڤ��ی ل �‌ه دۆخ��ێ��ک��ی ت��راژی��ک��دا‬ ‫هێشتۆته‌وه‌‪ .‬ب‌ه مانگان‌ه رێکخراوی نه‌ته‌وه‌‬ ‫یه‌کگرتووه‌کان ه��ۆش��داری پێویستی داوه‌؛‬ ‫ئێم‌ه بۆ به‌کارهێنانی وشه‌ی «قات و قڕی»‬ ‫ته‌حه‌مولمان کرد‪ ،‬به‌اڵم چه‌ند رۆژ له‌مه‌وبه‌ر‬ ‫ب‌ه فه‌رمی ئه‌م راستی‌ه وات‌ه ده‌رکه‌وتنی قات و‬ ‫قڕیمان ک‌ه ب‌ه خێرایی رووی ل‌ه هه‌ڵکێشان‌ه به‌‬ ‫فه‌رمی ناساند‪ .‬ئه‌م‌ه هۆشداریه‌ک‌ه ناتوانین‬ ‫نکۆڵی ل��ێ ب��ک�ه‌ی��ن‪ .‬ه �ه‌ر رۆژ‌ه راپ��ۆرت��ی‬ ‫دڵته‌زێن ل‌ه تیمه‌کانی رێکخراوی نه‌ته‌وه‌‬ ‫یه‌کگرتووه‌کان وه‌رده‌گرم‪ .‬ئاوار‌ه سۆماڵیه‌کان‬ ‫ک‌ه ران و بزنه‌کانیان به‌هۆی تینویه‌تیه‌وه‌‬ ‫له‌ناو چوون‪ ،‬چه‌ند هه‌فت‌ه ب‌ه پێی پیاد‌ه بۆ‬ ‫وه‌رگرتنی هاریکاری به‌ره‌و کێنیا و ئیتیوپی‬ ‫ل‌ه ج��وڵ �ه‌دان‪ .‬ئ�ه‌و هه‌تیوانه‌ی ک‌ه دایکیان‬ ‫له‌ده‌ست داوه‌‪ ،‬ته‌نیا تۆقێنراو و برسی ده‌ڕۆنه‌‬ ‫ناو واڵتانی بیانی‪.‬‬ ‫ئه‌م دوایی‌ه ژنێک دوای سێ هه‌فت‌ه سه‌فه‌ری‬ ‫دژوار‪ ،‬چ����وو‌ه ن���او ک�ه‌م��پ��ی ئ��اواره‌ک��ان��ی‬ ‫رێ���ک���خ���راوی ن���ه‌ت���ه‌و‌ه ی �ه‌ک��گ��رت��ووه‌ک��ان له‌‬ ‫(‪ )140‬ک‪.‬م باشوری موگادیشو‪ .‬حه‌لیمه‌‬ ‫عومه‌ر خه‌ڵکی هه‌رێمی (شبل‌ه سۆلفا)ی‌ه و‬ ‫سه‌رده‌مانێک ژنێکی ده‌وڵه‌مه‌ند بووه‌‪ .‬ئه‌مڕۆ‬ ‫دوای سێ ساڵ وشکساڵی‪ ،‬ب‌ه زه‌حمه‌ت درێژه‌‬ ‫ب‌ه ژیانی خۆی ده‌دات‪ .‬ل‌ه شه‌ش منداڵه‌که‌ی‪،‬‬ ‫چواریان گیانی له‌ده‌ست داوه‌‪ .‬حه‌لیم‌ه ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫«هیچ شتێک ل‌ه دنیادا له‌و‌ه خراپتر نی‌ه که‌‬ ‫شاهیدی مردنی مندااڵنی خ��ۆت بیت به‌‬

‫هۆی دابین‌نه‌کردنی خوراکیان‪ .‬من هیوام له‌‬ ‫ده‌ست ده‌ده‌م»‪.‬‬ ‫ته‌نانه‌ت بۆ ئه‌وانه‌ی ک‌ه ده‌گه‌ن‌ه که‌مپه‌کان‪،‬‬ ‫ه��ی��وای �ه‌ک ن��ی �ه‌‪ .‬زۆرێ����ک ل���ه‌وان���‌ه دوای‬ ‫سه‌فه‌رێکی درێژخایه‌ن ل‌ه واڵتانی وشکه‌وه‌‪،‬‬ ‫زۆر الواز ب��وون و زیاتر پێش ئ �ه‌وه‌ی دوب��اره‌‬ ‫هێز وه‌رگ��رن �ه‌وه‌‪ ،‬له‌ناو ده‌چ��ن‪ .‬ئ�ه‌وان�ه‌ی که‌‬ ‫پێویستیان ب�‌ه چ��اودێ��ری پزیشکی هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ده‌رمانیان بۆ نامێنێت‪ .‬ئازاری ئه‌و پزیشکانه‌‬ ‫بهێنن‌ه به‌رچاوتان ک‌ه ده‌بێ شاهیدی مردنی‬ ‫نه‌خۆشه‌کانی خۆیان بن به‌هۆی نه‌بوونی‬ ‫سه‌رچاوه‌کان‪.‬‬ ‫ئه‌م رووداوان‌ه ئێم‌ه وه‌ک بنه‌ماڵه‌ی یه‌کانه‌ی‬ ‫م��رۆی��ی توشی ش��ۆک ده‌ک���ه‌ن‪ .‬ئاشکرایه‌‬ ‫ک‌ه ل‌ه جیهاندا خ��وراک هێنده‌ی پێویست‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬هه‌ڵبه‌ت بارودۆخی ئابۆری خراپه‌‪ .‬له‌‬ ‫هه‌مان کاتدا ل‌ه سه‌رده‌مانی دووردا ته‌نانه‌ت‬ ‫ل‌ه خراپترین دۆخ��دا‪ ،‬ئه‌نگێزه‌ی دڵسۆزی و‬ ‫به‌زه‌یی ل‌ه هاریکاری ب‌ه مرۆڤه‌کان هه‌رگیز‬ ‫له‌رزان نه‌بووه‌‪.‬‬ ‫بۆ یارمه‌تیدانی خه‌ڵکی سۆماڵ پێویستی‬ ‫ب‌ه یه‌ک ملیار و (‪ )600‬ملیۆن دۆالره‌‪ .‬تا‬ ‫ئێستا یارمه‌تیده‌ران نیوه‌ی ئه‌م بڕه‌یان داوه‌‪ .‬بۆ‬ ‫پێچه‌وانه‌کردنی ره‌وه‌ندی ئێستا و بۆ به‌خشینی‬ ‫هیوا ب‌ه ن��اوی مرۆڤایه‌تیه‌وه‌‪ ،‬پێویستی به‌‬ ‫خه‌باتێکی گشتگیری جیهانی هه‌یه‌‪ .‬جۆری‬ ‫یارمه‌تیه‌کان ده‌توانێ نهێنی بێت‪ .‬هه‌ر وه‌ک‬ ‫ئه‌و یارمه‌تی‌ه ئاوارت‌ه مرۆڤدۆستانه‌ی پێشو‬ ‫ل‌ه ئه‌ندونێزیا دوای سونامی یا هایتی بۆ‬ ‫به‌خشینی ه��اری��ک��اری زی��ات��ر‪ .‬ت�ه‌ن��ان�ه‌ت له‌‬ ‫باشترین دۆخ��دا‪ ،‬ره‌نگ‌ه ئه‌م یارمه‌تیان‌ه تێر‬ ‫نه‌کات‪ .‬ئ�ه‌م هه‌ڕه‌شه‌ی‌ه هه‌ی‌ه ک‌ه نه‌توانین‬ ‫ته‌واوی پێویستیه‌کان دابین بکه‌ین‪.‬‬ ‫دۆخه‌ک‌ه ب‌ه تایبه‌ت ل‌ه سۆماڵ دژوارت���ره‌‪.‬‬ ‫پێکدادانی دوای��ی هه‌وڵه‌کانی هاریکاری‬ ‫خستۆت‌ه ژێر کاریگه‌ری خۆی‪ .‬به‌رزبوونه‌وه‌ی‬ ‫ن��رخ��ی م����ادده‌ی خ��وراک��ی ب �‌ه شێوه‌یه‌کی‬ ‫ب �ه‌رف��راوان بۆت‌ه ه��ۆی کێشه‌ی ئابۆری بۆ‬ ‫خزمه‌تگوزاران و رێکخراوه‌کانی خه‌ڵک له‌‬ ‫ده‌زگای نێونه‌ته‌وه‌ییدا‪ .‬دۆخه‌ک‌ه ئاڵۆزه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ده‌وڵه‌تی نیشتمانی ئینتیقالی سۆماڵ ته‌نیا‬ ‫به‌شێک ل‌ه پایته‌خت وات ‌ه موگادیشوی له‌‬ ‫بن کۆنترۆڵدایه‌‪ .‬خه‌ریک‌ه له‌گه‌ڵ هێزه‌کانی‬

‫وه‌رگێڕان‬ ‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/24 - 2011/8/15‬‬

‫‪15‬‬

‫کورد له‌ میدیا‬ ‫جیهـا‌نـیـیه‌کاندا‬ ‫که‌جه‌که‌ هه‌واڵی سه‌باره‌ت ب ‌ه‬ ‫قه‌ره‌یاڵن به‌درۆ خسته‌وه‌‬ ‫کۆما جڤاکێن کوردستان ب‌ه لێدوانێک‬ ‫هه‌واڵی راگه‌یاندنه‌کانی تورک و ئێرانی‬ ‫ب‌ه درۆ خسته‌و‌ه ک‌ه به‌رپرسانی ئێران ده‌ڵێن‬ ‫«م��وراد ق�ه‌ره‌ی�ڵان‪ ،‬سه‌رۆکی کۆنسه‌ی‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری که‌جه‌ک‌ه گیراوه‌»‪.‬‬ ‫ک�ه‌ج�ه‌ک�‌ه رای��گ�ه‌ی��ان��د ب �‌ه دڵنیایی ئه‌و‬ ‫ه�ه‌واڵ�‌ه درۆی���‌ه و هه‌ڤاڵی ئێم‌ه ل�‌ه سه‌ر‬ ‫ئ�ه‌رک��ی خ��ۆی�ه‌ت��ی‪ .‬چاپه‌مه‌نی ت��ورک‬ ‫ل‌ه کاتژمێره‌کانی سه‌رله‌به‌یانیدا هه‌واڵی‬ ‫س���ه‌ب���اره‌ت ب �‌ه ق���ه‌ره‌ی�ڵ�ان گ���ه‌ڕان���ده‌و‌ه بۆ‬ ‫(ب���روج���ردی)‪ ،‬س �ه‌رۆک��ی کۆمیسیۆنی‬ ‫سیاسه‌تی ده‌ره‌و‌ه و لیژنه‌ی ئاسایشی ئێران‬ ‫ک‌ه وتبوی قه‌ره‌یاڵن ل‌ه الیه‌ن یه‌کینه‌کانی‬ ‫س��ی��خ��ۆڕی ئ��ێ��م �ه‌و‌ه گ���ی���راون‪ .‬ه �ه‌روه‌ه��ا‬ ‫ئاژانسی هه‌واڵنێریه‌کانی ئێرانیش هه‌مان‬ ‫هه‌واڵیان باڵو کرده‌وه‌‪.‬‬ ‫س���ه‌رچ���اوه‌ک���ان���ی ن��زی��ک��ی (‪)KCK‬‬ ‫ده‌س��ت��ن��ی��ش��ان��ی��ان ک���رد ک���‌ه ب���ۆ ئ���ه‌وه‌ی‬ ‫مه‌عنه‌ویاتی گه‌لی کورد ل‌ه عه‌ره‌ف‌ه و‬ ‫(‪ )15‬ئابدا دابه‌زێنن‪ ،‬ئه‌و هه‌واڵه‌یان باڵو‬ ‫کردۆته‌و‌ه و ئه‌مه‌ش به‌شێک ل‌ه شه‌ڕی‬ ‫پیسکۆلۆژیک‌ه ک�‌ه ل�‌ه وه‌ه���ا کاتێکدا‬ ‫باڵوی ده‌که‌نه‌وه‌‪.‬‬

‫«هه‌وڵى دامه‌زراندنى هێزێکى‬ ‫ملیشایى له‌ موسڵ ل ‌ه ئارادایه‌»‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى الیه‌نى کوردى و حکومه‌تى‬ ‫عێراقى ل‌ه ب��اره‌ى جێگیرکردنى هێزێکى‬ ‫ه��اوب �ه‌ش��ى ک����وردى و س��وپ��اى ع��ێ��راق��ى‬ ‫ل�‌ه ن��اوچ�‌ه ک��ێ��ش�ه‌داره‌ک��ان��دا ڕێ��ک�ه‌وت��ون‪،‬‬ ‫ب���ه‌اڵم ئێستا هه‌وڵێکى ت��ر ل �‌ه ئ��ارادای �‌ه‬ ‫بۆ جێگیرکردنى هێزێکى دیک‌ه ل‌ه ژێر‬ ‫ناوى ده‌وڵه‌تى یاسا ک‌ه ئه‌مه‌ش نیگه‌رانى‬ ‫الیه‌نه‌کانى موسڵى لێکه‌وتووه‌ته‌و‌ه و پێیان‬ ‫وای�ه‌ هێزێکى ملیشیا دروس��ت ده‌کرێت‪.‬‬ ‫پارێزگارى موسڵ ب‌ه په‌یامنێرانى راگه‌یاند‬ ‫داوای �ه‌ک��م��ان پێگه‌یشتوو‌ه س �ه‌ب��اره‌ت ب‌ه‬ ‫پێکهێنانى هێزێکى تایبه‌تى سه‌ربازى ب‌ه‬ ‫ن��اوى ده‌وڵه‌تى یاساو‌ه بۆ ش��ارى موسڵ‪.‬‬ ‫ئه‌سیل ئه‌لنوجه‌یفى وتویشیه‌تى ئێم‌ه ئه‌و‬ ‫هێز‌ه ڕه‌ت ده‌که‌ینه‌و‌ه و پێمان وای‌ه ئامانجی‬ ‫سه‌رهه‌ڵدانى هێزێکى ملیشیایه‌‪ .‬هه‌رێم‬ ‫که‌مال ئاغا به‌رپرسى مه‌ڵبه‌ندى موسڵى‬ ‫یه‌کێتى نیشتمانى کوردستان بۆ ده‌نگى‬ ‫ئه‌مه‌ریکا ده‌ڵێت پڕچه‌ککردنى هێزێکى‬ ‫دیک‌ه ل‌ه ده‌ره‌وه‌ى هێزى یاسایى کارێکى‬ ‫خ��راپ��ى لێده‌که‌وێته‌وه‌‪ ،‬ئ �ه‌م بیرۆکه‌یه‌ش‬ ‫سه‌رکه‌وتوو نابێت‪.‬‬ ‫په‌که‌که‌‪ ،‬به‌رپرسیارێتی‬ ‫ته‌قاندنه‌وه‌ی بۆری گازی ئێران ـ‬ ‫تورکیای گرت ‌ه ئه‌ستۆ‬

‫‪n‬‬

‫ه شاهیدی مردنی منداڵی خۆت بیت‌‬ ‫ه ک‌‬ ‫ه دنیادا کاره‌ساتبارتر له‌و ‌ه نی ‌‬ ‫هیچ شتێک ل ‌‬

‫(الشباب) و گروپی میلیشیای ئیسالمی‬ ‫بگه‌ن‌ه رێکه‌وتن بۆ مۆڵه‌تی گه‌یشتن ب‌ه ئه‌و‬ ‫هه‌رێمانه‌ی ل‌ه واڵت ک‌ه ل‌ه ژێر کۆنترۆڵی‬ ‫ئه‌م گروپانه‌یه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر رێکه‌وتن بکرێت هێشتا‬ ‫تێبینی به‌هه‌ندی ئاسایشی ده‌مێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ل‌ه هه‌مووی گرنگتر‪ ،‬سۆماڵ پێویستی به‌‬

‫ئاشتیه‌‪ .‬تا کاتێک پێکدادان ل‌ه سۆماڵدا‬ ‫ه��ه‌ی��ه‌‪ ،‬ن��ات��وان��رێ ب��‌ه ش��ێ��وه‌ی �ه‌ک��ی ئ �ه‌وت��ۆ‬ ‫به‌ره‌نگاری برسێتی بینه‌وه‌؛ مندااڵنێکی زیاتر‬ ‫توشی برسێتی ده‌ب��ن و خه‌ڵکی زۆرت��ر بێ‬ ‫هۆکار ده‌کوژرێن و ئه‌م س��ووڕ‌ه نائه‌من‌ه به‌‬ ‫شێوه‌یه‌کی مه‌ترسیدار به‌رفراوان ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬

‫ب �ه‌ پ��ێ��ی راپ���ۆرت���ی ه �ه‌واڵ��ن��ێ��ری ف �ه‌ڕه‌ن��س��ا‪،‬‬ ‫حزبی کرێکارانی کوردستان ل‌ه لێدوانێکدا‬ ‫بانگه‌شه‌ی ئه‌و‌ه کرد ک‌ه گریالکانی ئه‌وان‬ ‫ئه‌م هێڵه‌بۆریه‌یان کاتژمێر هه‌شتی شه‌وی‬ ‫پێنج شه‌مم‌ه ته‌قاندۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫مه‌جید ب���وج���ارزاده‌‪ ،‬وت�ه‌ب��ێ��ژی کۆمپانیای‬ ‫نیشتمانی گ���ازی ئ��ێ��ران‪ ،‬رۆژی هه‌ینی‬ ‫رایگه‌یاند «ته‌قینه‌و‌ه ل‌ه هێڵی ب��ۆری گاز‬ ‫ل �‌ه خ��اک��ی ت��ورک��ی��ا ب��ۆت�‌ه ه��ۆی راگرتنی‬ ‫ه���ه‌ن���ارده‌ک���ردن»‪ .‬ئ �ه‌م ته‌قینه‌و‌ه ل�‌ه خاکی‬ ‫تورکیادا رووی داو‌ه و دوومین ته‌قینه‌وه‌یه‌‬ ‫ک‌ه له‌م هێڵه‌بۆریه‌دا ل‌ه یه‌ک مانگی پێشوو‬ ‫رووی ده‌دات‪.‬‬ ‫ت����اران و ئ �ه‌ن��ک��ارا ل �‌ه س��اڵ��ی (‪)2006‬دا‬ ‫رێکه‌وتن‌نامه‌یه‌کی درێژخایه‌نیان واژو کرد‬ ‫ک‌ه ل‌ه سه‌ر بنه‌مای ئه‌و‌ه سااڵن‌ه نزیک ب‌ه‬ ‫(‪ )10‬میلیار م‪ 3‬گازی سروشتی بۆ تورکیا‬ ‫هه‌نارد‌ه ده‌کرێت‪ .‬م��اوه‌ی ئه‌م رێکه‌وتن‌نام‌ه‬ ‫(‪ )23‬ساڵ‌ه و رێژه‌ی گشتی هه‌نارده‌کردنی‬ ‫گاز له‌م ماوه‌دا (‪ )228‬میلیار م‪ 3‬ده‌بێت‪.‬‬


‫بیروڕا‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/24‬‬ ‫‪- 2011/8/15‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪16‬‬

‫سیپان خالید‬

‫(‪)15‬ی ئاب بوو ‌ه گه‌ره‌نتی پاراستنی کوردستان‬ ‫(‪ )27‬ساڵ‌ پێش ئه‌مڕۆ له‌ ساڵی (‪ )1984‬شۆڕشگێڕی وه‌اڵمی ئه‌و قۆناغه‌ بدرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ل��� ‌ه (‪ )8/15‬ل���ه‌ چ��ی��اک��ان��ی ب���اک���وری بۆ ئه‌مه‌ش وه‌اڵمدانه‌وه‌ی یه‌که‌م له‌ کونجی‬ ‫ک��وردس��ت��ان ل�ه‌ ه���ه‌ردوو هه‌رێمی ب��ۆت��ان و زیندانه‌کانه‌وه‌ ه��ات به‌تایبه‌تیش زیندانی‬ ‫بادینان شه‌ڕی چه‌کداری ده‌ستی پێکرد‪ ،‬به‌ دیاربه‌کر‪ ،‬ئه‌و کادیره‌ پێشکه‌وتووانه‌ی له‌وێ‬ ‫سه‌رکه‌وتنی یه‌که‌مین چاالکی له‌ ناوچه‌ی به‌ چاالکیه‌کانیان سه‌لماندیان که‌ شۆڕشی‬ ‫ئ���ه‌روه‪ ،‬ئیتر بانگێکی ن��وێ ل�ه‌ شۆڕشی کوردستان له‌ که‌سایه‌تی ئه‌واندا به‌رده‌وامه‌‪،‬‬ ‫��اکوری کوردستاندرا‪ .‬تا ئه‌وکات شۆڕشی بۆیه‌ ناوه‌کانی وه‌ک م �ه‌زل��وم‪ ،‬که‌مال و‬ ‫باکوری کوردستان شه‌ڕی چه‌کداری تاقی خه‌یری و ده‌یانی وه‌ک ئه‌وان بوونه‌ نمونه‌ی‬ ‫ن�ه‌ک��رب��ووه‌وه‌‪ ،‬چونکه‌ ک�ه‌س ب��اوه‌ڕی نه‌بوو به‌رخۆدان ژیانه‌‪ .‬له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ پێویستی‬ ‫له‌ به‌رامبه‌ر ده‌وڵه‌تی تورکی هاوپه‌یمانی ده‌کرد له‌ ده‌ره‌وه‌ وه‌اڵم بدرێنه‌‪ ،‬له‌ شاره‌کان‬ ‫ناتۆ شه‌ڕی چه‌کداری به‌ڕێوه‌ببات‪ ،‬بۆیه‌ ده‌رفه‌تی وه‌اڵم��دان�ه‌وه‌ نه‌مابوو‪ ،‬رێگایه‌ک‬ ‫ئ�ه‌وک��ات��ی��ش ئ��ه‌وان��ه‌ی ب �ه‌خ��ۆب��اوه‌ڕ ن�ه‌ب��وون هه‌بوو ئه‌ویش شاخه‌کانی کوردستان بوو‪.‬‬ ‫ده‌یانوت په‌که‌که‌ شه‌ڕی له‌ناوبردنی خۆی ل�ه‌دوای تێکشکانی راپه‌ڕینه‌کانی پالو و‬ ‫ده‌ک��ات‪ .‬به‌اڵم له‌ راستیدا ئه‌گه‌ر ئه‌وکات دێرسیم ئیدی بێده‌نگی باڵی به‌سه‌ر باکوری‬ ‫هه‌تا زووت��ری��ش ب��زوت��ن�ه‌وه‌ی ئ��ازادی��خ��وازی واڵت ک��ش��ان��دب��وو‪ ،‬ژم��اره‌ی �ه‌ک��ی ک���ه‌م له‌‬ ‫کوردستان له‌ باکور ده‌ستی به‌شه‌ڕ نه‌کردبوایه‌ کورده‌کانی سه‌ر سنوری باشوور چووبوونه‌‬ ‫له‌ناوده‌چوو یان ده‌بووه‌ رێکخراوێکی په‌نابه‌ر ریزی بزوتنه‌وه‌ی بارزانی وه‌کوتر بێده‌نگ‬ ‫له‌ لوبنان‪ ،‬چونکه‌ دوای کوده‌تای (‪ )12‬بوو‪ .‬بۆیه‌ له‌الیه‌ک سه‌ختبوو له‌الیه‌کیتریش‬ ‫ی ئه‌یلول و ده‌ستگیرکردنی ب �ه‌ه �ه‌زاران ده‌ره‌وه‌ی شه‌ڕی چه‌کداری ده‌رفه‌تێکی تر‬ ‫ک���ادی���ر و ئ �ه‌ن��دام��ان��ی ئ���ه‌و رێکخستنه‌ بۆ کورد نه‌مابوو تاکو گوزارشتی پێ له‌خۆ‬ ‫شۆڕشگێڕه‌‪ ،‬ئینجا ده‌ت��وان��را به‌هه‌ڵوێستی بکات‪ .‬بۆیه‌ ئه‌م هه‌نگاوه‌ بوێره‌ له‌گه‌ڵ‌ خۆی‬

‫په‌رله‌مان و گرفتی سوته‌مه‌نی؟‬

‫ستاره‌ عارف‬ ‫*پ�ه‌رل�ه‌م��ان��ی ک��وردس��ت��ان م���اوه‌ی دوو رۆژ‬ ‫بۆ شه‌رمه‌زارکردنی تۆپبارانی سنوره‌کانی‬ ‫هه‌رێم له‌الیه‌ن ئێرانه‌و‌ه کۆبونه‌وه‌‪ ،‬ده‌ره‌نجامی‬ ‫ک��ۆب��ون�ه‌وه‌ک��ان��ی��ش ته‌نیا ل �‌ه ئاستی قسه‌دا‬ ‫ب��وو ک���ردار و هه‌نگاوی هێنده‌ی چاالکی‬ ‫تاک و ت�ه‌رای رێکخراو و گروپه‌کانی ئه‌م‬ ‫هه‌رێمه‌یشی ب‌ه دوادا نه‌هات‪ ،‬تۆپبارانکردنی‬ ‫س��ن��وره‌ک��ان ل�‌ه ساڵی (‪)2007‬ه‌و‌ه ل�‌ه دژی‬ ‫خه‌ڵکی هه‌رێمی کوردستان به‌رده‌وامه‌‪ ،‬ب‌ه پێی‬ ‫یاسا ‌و رێککه‌وتن‌ه نێوده‌وڵه‌تی و ده‌ستوری‬ ‫عێراقیش ئه‌م‌ه پێشێلکردنی سه‌روه‌ری هه‌رێمی‬ ‫کوردستان‌ه و دروستکردنی مه‌ترسیی‌ه له‌سه‌ر‬ ‫ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی گه‌لی کورد له‌م هه‌رێمه‌دا‪،‬‬ ‫تا ئێستا زۆرترین زیانی گیانی و ژیانی و‬ ‫ژینگه‌یی له‌و ناوچان‌ه که‌وتون‪.‬‬ ‫*ل���‌ه دوا ک��ۆب��ون �ه‌وه‌ی��ان��دا پ�ه‌رل�ه‌م��ان��ت��اران��ی‬ ‫ئۆپۆزسیۆن ل‌ه به‌رامبه‌ر قه‌یرانی سوته‌مه‌نی‬ ‫داوا ده‌ک �ه‌ن سه‌رۆکی حکومه‌ت و وه‌زی��ری‬

‫سامان‌ه سروشتیه‌کان بێن‌ه به‌رده‌م په‌رله‌مانتاران‬ ‫بۆ لێپرسینه‌وه‌‪ ،‬نه‌بونی سوته‌مه‌نی قه‌یرانی‬ ‫دروستکردو‌ه و خه‌ڵک هه‌موو ساڵێک توشی‬ ‫ده‌بێت و پێویست ده‌کات‪ ،‬به‌رپرسان بانگهێشت‬ ‫ب��ک��رێ��ن و ل��ێ��ی��ان ب��پ��رس��رێ��ت�ه‌و‌ه و ورده‌ک����اری‬ ‫قه‌یرانه‌ک‌ه ب‌ه خه‌ڵک بگه‌یه‌نن‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی‬ ‫زۆر جێگه‌ی سه‌رسوڕمان‌ه ل‌ه دوای دوو رۆژ‬ ‫کۆبونه‌وه‌ی بێ ئه‌نجامی په‌رله‌مان له‌سه‌ر‬ ‫تۆپبارانه‌کان‪ ،‬فراکسیۆنه‌کانی ئۆپۆزسیۆن‬ ‫داوایه‌کی وایان هه‌ی‌ه ک‌ه هێشتا هیچیان بۆ‬ ‫راوه‌ستاندنی تۆپباران نه‌کردوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌رچی به‌‬ ‫سوته‌مه‌نیکردنی سنوره‌کان و ئاواره‌بونی سه‌دان‬ ‫م��اڵ و شه‌هید و برینداربونی هاواڵتیان و‬ ‫سوتانی ژینگ‌ه و ئاژه‌ڵ و سروشت زۆر ل‌ه پێش‬ ‫قه‌یرانی سوته‌مه‌نیه‌وه‌یه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه سوته‌مه‌نی‬ ‫به‌شێکی سه‌ره‌کی ژیانی خه‌ڵکی له‌سه‌ره‌‪.‬‬ ‫*له‌‪14‬ى شوباتى (‪)2009‬دا رێکه‌وتننامه‌یه‌ک‬ ‫ل��‌ه ن��ێ��وان ح��ک��وم �ه‌ت��ى ه��ه‌رێ��م‌و ک��ۆم��ارى‬ ‫ئیسالمى ئێران مۆرکرا ل‌ه پێناو راوه‌ستاندنى‬ ‫تۆپبارانکردنى خاکى هه‌رێمى کوردستان‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هه‌ر دواى چه‌ند رۆژێک ئه‌و رێکه‌وتننامه‌یه‌‬ ‫شکێنرا و بۆردومانکردن تا ئێستاش به‌رده‌وامه‌‪،‬‬ ‫ب‌ه پێى رێکه‌وتننامه‌ک‌ه ئێران به‌ڵێنى دا ناوچه‌‬ ‫گوندنشینه‌کان تۆپباران نه‌کات‪.‬‬ ‫*باڵوبونه‌وه‌ی ئه‌و ده‌نگ و هه‌وااڵنه‌ی که‌‬ ‫حکومه‌ت و سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێمی کوردستان‬ ‫خۆیان ئاگاداری تۆپبارانه‌کانن و ل‌ه ماوه‌ی‬ ‫راب�����ردودا ئ���اگ���اداری ئ �ه‌و ه���ه‌وااڵن���ه‌ش بوین‬ ‫ل‌ه رێگه‌ی تۆڕی فه‌یسبوکه‌و‌ه ئاشکرا بون‬ ‫وت��را به‌رپرسانی ه�ه‌رێ��م خ��ۆی��ان ئ��اگ��ادارن و‬ ‫رێککه‌وتنیان له‌گه‌ڵ ئێران و تورکیا هه‌ی‌ه بۆ‬ ‫دۆزینه‌وه‌ی پێگه‌ی گریال‪ ،‬ئه‌مان‌ه تا چه‌ند‬ ‫راس��ت��ن بابه‌تێکی ت���ره‌‪ ،‬ب���ه‌اڵم فراکسیۆنی‬

‫گ��ۆڕان ‌و ئه‌وانی تر ب‌ه دوای��دا نه‌چون و ئه‌م‬ ‫هه‌وااڵنه‌یان یه‌کالیی نه‌کرده‌و‌ه و هه‌ڵوێستیان‬ ‫ن �ه‌ب��وو؟ ب��ۆچ��ی م���اوه‌ی دوو هه‌فت‌ه زی��ات��ره‌‬ ‫تۆپباران‌ه ل‌ه روماڵکردنی راگه‌یاندن زیاتر که‌‬ ‫هه‌موو که‌ناڵه‌کان ده‌یکه‌ن ئاگاداریه‌کی تر‬ ‫ن��اده‌ن و هه‌وڵی پراکتیکی بۆ راوه‌ستاندن و‬ ‫ئیدانه‌کردنی ن��اده‌ن‪ ،‬بۆچی ده‌نگیان نه‌خسته‌‬ ‫پاڵ ده‌نگی رێکخراوه‌کان بۆ بایکۆتکردنی‬ ‫کااڵی ئێرانی و تورکی و ب‌ه خه‌ڵکیان نه‌وت‬ ‫بڕژێن‌ه سه‌ر شه‌قام و ئه‌م سوکایه‌تی‌ه ب‌ه گه‌لی‬ ‫کورد په‌سند مه‌که‌ن؟‬ ‫*ب��ۆچ��ی ل�‌ه پرس‌ه نه‌ته‌وه‌ییه‌کاندا گ��ۆڕان‬ ‫هه‌ڵوێستی لێڵه‌؟‪ ،‬هۆکار چی‌ه ئه‌ویش وه‌ک‬ ‫یه‌کێتی و پ��ارت��ی و سۆسیالست و حزبه‌‬ ‫ئیسالمیه‌کان دڵی تورکیا و ئێران راده‌گرێت‬ ‫و رێگ‌ه نادات ل‌ه راگه‌یاندنه‌کانیشیدا دژایه‌تی‬ ‫ئه‌م دوو ده‌وڵه‌ت‌ه بکرێت؟‪ ،‬ئایا پێویست نه‌بوو‬ ‫پشتگیری ل‌ه چاالکی گریال و پ �ه‌ژاک و‬ ‫کورد ل‌ه هه‌ر سێ پارچه‌که‌ی تر بکات که‌‬ ‫ئێستا رۆژی ئه‌و خه‌باته‌یه‌؟‪ ،‬سااڵنێک‌ه باس‬ ‫ل‌ه بێ رۆڵی ده‌سه‌اڵت ده‌که‌ین و تا راده‌یه‌کی‬ ‫زۆریش ئاشناین ب‌ه هه‌ڵوێست و په‌یوه‌ندیه‌کانیان‪،‬‬ ‫ئیسالمیه‌کانیش ب‌ه هه‌مان شێو‌ه پارچه‌یه‌کن‬ ‫ل‌ه ئێران و تورکیا نمونه‌ی زیندوش ئاشکرا‬ ‫بونی هاوکاری بزوتنه‌و‌ه بوو له‌گه‌ڵ ئێران و‬ ‫دژ ب‌ه گریال ل‌ه ک��وژران��ی ته‌حسینی مه‌ال‬ ‫عه‌بدولعه‌زیز ئه‌ی له‌م باره‌یشه‌و‌ه گۆڕان هه‌ر‬ ‫بێ ده‌نگی بژارده‌یانه‌؟ رووکردن‌ه گۆڕان وه‌ک‬ ‫ئۆپۆزسیۆنێکی سه‌ره‌کی له‌و روانگه‌یه‌وه‌ی‌ه که‌‬ ‫چ��اوی هیواکان له‌وان‌ه و خه‌ڵکیش قه‌یرانی‬ ‫سه‌ره‌کی هه‌ی‌ه و ئیدی بۆ ده‌سه‌اڵت ناڕوانن‪.‬‬ ‫‪Stare_arif@hotmail.com‬‬

‫کۆمه‌ڵێک ده‌ستکه‌وتی به‌ده‌ستهێنا‪.‬‬ ‫بێگومان زۆر قسه‌ و نوسین س �ه‌ب��اره‌ت‬ ‫به‌شه‌ڕی چه‌کداری په‌که‌که‌ کراوه‌‪ ،‬خودی‬ ‫رێ��ب�ه‌رای�ه‌ت��ی پ�ه‌ک�ه‌ک�ه‌ش زی��ات��ری��ن قسه‌ی‬ ‫له‌سه‌ر ک��ردوه‌‪ ،‬چونکه‌ خ��ۆی ئافرێنه‌ری‬ ‫ئه‌و قه‌ڵه‌مبازیه‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌ دووب��اره‌ پێناسه‌ی‬ ‫ره‌وایه‌تی ئه‌م شه‌ڕه‌ ناکه‌مه‌وه‌‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‬ ‫شه‌ڕی پاراستنی گه‌لێکه‌‪ ،‬له‌وانه‌یه‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫ئه‌و شه‌ڕه‌ نه‌بووایه‌ ئه‌مڕۆ شتێک به‌ناوی‬ ‫ک��ورد ل�ه‌ کورستان م��ان �ه‌وه‌ی سه‌ختبوو‪،‬‬ ‫چونکه‌ ل�ه‌ باشوریش ئ�ه‌گ�ه‌ر هه‌ڵه‌کانی‬ ‫سه‌دام نه‌بووایه‌ زه‌حمه‌تبوو به‌و شێوازه‌ی له‌‬ ‫شه‌ڕدا به‌ڕێوه‌ ده‌چوو شتێکمان ده‌ستبکه‌وێت‪.‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ ب �ه‌رده‌وام شیکار کردن و ئه‌نجام‬ ‫ده‌رخستن له‌شه‌ڕی گه‌ریالیی که‌ په‌که‌که‌‬ ‫به‌درێژایی (‪ )27‬ساڵه‌ به‌ڕێوه‌یده‌بات جێگای‬ ‫تێڕامانه‌‪.‬‬ ‫ئ���ه‌گ���ه‌ر ل���ه‌س���ه‌ره‌ت���اوه‌ الی���ه‌ن���ی ف��ک��ری و‬ ‫ئایدیۆلۆژی و ئیراده‌یه‌کی به‌تین نه‌بوایه‌‪،‬‬ ‫مه‌حاڵ‌ ب��وو بتوانرێت ش�ه‌ڕ ده‌ستپێبکات‪،‬‬ ‫بۆیه‌ له‌ ده‌ستپێکردنی شه‌ڕدا رۆڵی به‌ڕێز‬

‫ئۆجه‌الن دیاریکه‌ره‌‪ ،‬دواتر ئه‌گه‌ر که‌سایه‌تی‬ ‫وه‌ک فه‌رمانده‌ عگید «مه‌حسوم قۆرقماز»‬ ‫نه‌بووایه‌ خۆ رزگارکردن له‌ شێوازی شه‌ڕی‬ ‫کالسیکی ک��ورد سه‌ختبوو‪ ،‬بۆیه‌ رۆڵی‬ ‫فه‌رمانده‌ عگید له‌ چه‌سپاندنی بنه‌ماکانی‬ ‫ش�����ه‌ڕی گ���ه‌ری�ل�ای���ه‌ت���ی ل �ه‌ک��وردس��ت��ان��دا‬ ‫دیاریکه‌ره‌‪ .‬هه‌ڵبه‌ته‌ ناتوانرێت رۆڵی هه‌موو‬ ‫ئه‌وانه‌ی گیانیانفیدا کردوه‌ له‌بیر بکه‌ین‪،‬‬ ‫چونکه‌ ب�ه‌ ه����ه‌زاران ک�ه‌س��ی ق��اره‌م��ان له‌‬ ‫هه‌ر چوارپارچه‌ی کوردستان له‌ ئه‌رته‌شی‬ ‫گه‌ریالدا گیانیان به‌خت کرد‪.‬‬ ‫ئ��ه‌گ��ه‌ر ل �ه‌م �ه‌ی��دان��ی گ �ه‌ری�لای��ی��دا چه‌ند‬ ‫ده‌س��ت��ک �ه‌وت��ێ��ک ب���اس ب��ک �ه‌ی��ن‪ ،‬ئ �ه‌وی��ش‬ ‫دروس��ت��ب��وون��ی ئه‌رته‌شێک ل�ه‌ ژن���ان‪ ،‬ئه‌و‬ ‫ژن�ه‌ی که‌س به‌هیچی ن�ه‌ده‌ژم��ارد و هیچ‬ ‫به‌شداریه‌کی ئه‌وتۆی له‌ بزوتنه‌وه‌کانی تردا‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬ئه‌مجاره‌ نه‌ته‌نها بووه‌ خ��اوه‌ن رۆڵ‌‪،‬‬ ‫به‌ڵکو ب��ووه‌ خ���اوه‌ن ئه‌رته‌شێکی تایبه‌ت‬ ‫به‌خۆیی و خاوه‌ن هه‌زاران گه‌ریال و به‌ئیراده‌‬ ‫و تواناکارییه‌کانی ده‌زان��ێ��ت شه‌ڕبکا و‬ ‫به‌ڕێوه‌شبچێت‪ ،‬له‌الیه‌کیتر ئه‌رته‌شێک‬

‫ل�ه‌ هێزی تایبه‌ت و بتوانێت گه‌وره‌ترین‬ ‫چاالکی گیانبازی بکات له‌ناو جه‌رگه‌ی‬ ‫دوژمن‪ ،‬شه‌هید زیالن بۆ ئه‌مه‌ گه‌وره‌ترین‬ ‫نمونه‌یه‌‪.‬‬ ‫هه‌مانکات له‌ دوای ئ �ه‌وه‌ی له‌ باکوری‬ ‫کوردستان به‌ به‌رده‌وامی ئاستێکی به‌رزی‬ ‫له‌شه‌ڕدا نیشانداوه‌‪ ،‬تێکشکانی تورکیاش له‌‬ ‫شه‌ڕی زاپ له‌ (‪ )2008‬باشترین به‌ڵگه‌یه‌‪.‬‬ ‫به‌هه‌مان ئاست ئافراندن و به‌ڕێوه‌بردنی هێزی‬ ‫پاراستنی رۆژهه‌اڵتی کوردستان‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫ل �ه‌گ �ه‌ڵ‌ ئ���ه‌وه‌ی رووچ��وون �ه‌ت �ه‌ ن��او خاکی‬ ‫رۆژهه‌اڵت‪ ،‬به‌هه‌مان شێوه‌ش له‌ ناوه‌ڕاستی‬ ‫مانگی رابردوو توانیان شکۆدارترین داستان‬ ‫ل�ه‌ ته‌مه‌نی قه‌ندیلدا ت��ۆم��ار ب��ک�ه‌ن‪ ،‬ئه‌و‬ ‫داستانه‌ی قه‌ندیل سه‌رچاوه‌که‌ی له‌ (‪)15‬‬ ‫ی ئاب هه‌ڵده‌قوڵێ و ئه‌وا ده‌نگی تفه‌نگی‬ ‫عگید ب��وو پێش (‪ )27‬س��اڵ‪ ،‬ده‌نگی له‌‬ ‫قه‌ندیل ده‌بیسترا‪ .‬بۆیه‌ ئێمه‌ به‌و گولله‌یه‌ی‬ ‫به‌ر له‌ (‪ )27‬ساڵ‌ له‌ شاخه‌کانی باکور‬ ‫ته‌قێنرا‪ ،‬ئه‌مڕۆ بوه‌ته‌ گه‌ره‌نتی پاراستنی‬ ‫کوردستان‪.‬‬

‫پرۆژه‌ى لێبوردنى گشتى کاتى خۆیه‌تى‬

‫هاوژینى مه‌عره‌ز‬

‫«گه‌ر ل‌ه هه‌ر جێگه‌یه‌ک دا فێرگه‌یه‌ک‬ ‫ێ که‌م ده‌بێته‌وه»‬ ‫بکرێته‌وه‌‪ ،‬زیندان ‌‬ ‫فه‌یله‌سوفێک‬ ‫گه‌ر ل‌ه هه‌ر تاکێکى ئه‌م کۆمه‌ڵگای‌ه به‌هه‌موو‬ ‫چین و توێژه‌کانیه‌و‌ه بپرسین زیندان چیه‌؟‬ ‫ئه‌وا یه‌کسه‌ر ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه بۆ ئه‌و ده‌رئه‌نجامه‌ى‬ ‫ک‌ه زیندان ئه‌و شوێنه‌ی‌ه تاوانبار و بێتاوان به‌‬ ‫یه‌ک چاو تێڕوانینیان بۆ ده‌کرێت‪ ،‬ئه‌مڕۆ له‌‬ ‫کوردستان ب‌ه هه‌زاره‌ها که‌س ل‌ه زینداندان‪،‬‬ ‫گه‌ر ب‌ه وردى سه‌رنج بده‌ین پێم وابێت رێژه‌ى‬ ‫ب�ه‌ن��دگ��راوان نزیک ده‌بێته‌و‌ه ل‌ه پێنج ه �ه‌زار‬ ‫که‌سێک‪ ،‬بۆی‌ه ئ�ه‌گ�ه‌ر ئێم‌ه ب�‌ه وی��ژدان �ه‌وه‌‬ ‫سه‌رنجێک له‌و هه‌زاران به‌ندکراو‌ه بده‌ین ئه‌وا‬ ‫وه‌ک ئ �ه‌و‌ه وای �‌ه ل �ه‌م ه�ه‌رێ��م�ه‌دا پێنج ه �ه‌زار‬ ‫خێزان ل‌ه ژووره‌ک��ان��ى زینداندا ب��ن‪ ،‬بێگومان‬ ‫ئ�ه‌م�ه‌ش ئ���ه‌و‌ه ده‌گه‌یه‌نێت ب�ه‌ه��ۆى هه‌بوونى‬ ‫زیندانیانه‌و‌ه پێنچ ه�ه‌زار بنه‌ماڵ‌ه به‌جۆرێک‬ ‫ل�ه‌ج��ۆره‌ک��ان ل�‌ه ده‌س �ه‌اڵت��ى ب�ه‌ڕێ��وه‌ب��ردن��ى ئه‌م‬

‫واڵت‌ه زویرن‪ ،‬له‌کاتێکدا هه‌ر بنه‌ماڵه‌یه‌ک له‌م هه‌زاران مندا ‌ڵ ل‌ه نازى دایک و باوک بوون‬ ‫کوردستانه‌دا خاوه‌نى ده‌یان قوربانی‌ه ب‌ه شه‌هید و له‌هه‌مان کاتیشدا زۆرج��اران به‌هۆى سزاى‬ ‫و که‌مئه‌ندام و چى و چیه‌وه‌‪ ،‬به‌دڵنیایه‌و‌ه هه‌ر به‌ندکراوانه‌و‌ه حاڵه‌تى جیابونه‌وه‌ى خێزان دروست‬ ‫ئه‌م بنه‌مااڵنه‌ى کوردستانیشن ک‌ه ئێستاکه‌ بوو‌ه ک‌ه بێگومانم ئێوه‌ش باش ده‌زانن ل‌ه وه‌ها‬ ‫خ��اوه‌ن��ى س �ه‌روه‌ری �ه‌ک��ان و ده‌ستکه‌وته‌کانى حاڵه‌تێکدا شیرازه‌ى خێزان چى به‌سه‌ر دێت و‬ ‫ئه‌مڕۆن ک‌ه مرۆڤ ده‌توانێت ب‌ه ئازادى بیروڕا له‌پاش ئ�ه‌وه‌ش کۆمه‌ڵگ‌ه ب�ه‌ره‌و چ الدانێک‬ ‫ده‌ربڕێت و هاتوچۆ بکات وه‌ک ئ �ه‌وه‌ى که‌ ده‌چێت‪.‬‬ ‫ده‌یه‌وێت‪ ،‬بۆی‌ه ئێم‌ه وه‌ک زیندانیان ب‌ه مافى له‌و گرتوه‌خانانه‌ى ک‌ه پێیان ده‌وترێت چاکسازى‬ ‫ره‌واى خۆمانى ده‌زانین ک‌ه ئه‌و‌ه به‌بیر ئێوه‌ى چ مه‌نتیق‌ه ته‌نها دوو توێژه‌رى کۆمه‌اڵیه‌تى‬ ‫خ��اوه‌ن ده‌س �ه‌اڵت بهێنینه‌و‌ه و بڵێین سه‌رۆک بوونى هه‌بێت بۆ (‪ )1000-900‬به‌ندکراو؟‬ ‫و جێگره‌کانى په‌رله‌مانى به‌ڕێز‪ ،‬ئه‌ندامانى ئاخر چ��ۆن و ب‌ه چ پێوه‌رێک ت��وان��راو‌ه دوو‬ ‫ێ ل‌ه ئازار و میحنه‌تى ئه‌و هه‌زار‬ ‫نێو په‌رله‌مانى به‌ڕێز‪ ،‬ئێو‌ه به‌ده‌نگى ئێم‌ه و که‌س گو ‌‬ ‫بنه‌ماڵه‌کانى ئێم‌ه بونه‌ت‌ه نوێنه‌رى گه‌ل‪ ،‬بۆیه‌ که‌س‌ه بگرێت ک‌ه دنیایه‌ک موعانات له‌و‬ ‫پێویست‌ه وه‌ک چۆن ل‌ه کاتى هه‌اڵمه‌ته‌کانى دیوو رۆحیه‌و‌ه خۆى حه‌شار داوه‌؟ ک‌ه له‌راستیدا‬ ‫هه‌ڵبژاردندا ئێمه‌تان له‌یاد بوو بۆ مسۆگه‌ر خۆى واپێویست ده‌کات النى که‌م هه‌ر (‪)25‬‬ ‫ک��ردن��ى ده‌نگه‌کانتان وه‌ه���ا له‌ئێستادا هه‌ر زیندانى توێژه‌رێکى بۆ دابنرێت‪ ،‬یان ده‌پرسم‬ ‫ئێمه‌تان له‌بیر بێت و به‌کاتى ئه‌وه‌ى بزانن که‌ ئایا ده‌کرێت ل‌ه ژورێکى ته‌نها (‪ )80‬مه‌تریدا‬ ‫لێبوردنێکى گشتى بۆ ئێمه‌مانان ئه‌وپه‌ڕى (‪ )60‬ک�ه‌س به‌ند بکرێت؟ ئێو‌ه ده‌زان��ن ئه‌و‬ ‫گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ه بۆ نێو به‌نه‌ماڵه‌کانمان و جارێکى به‌ندکراوان‌ه تێکه‌ڵه‌یه‌ک‌ه ل‌ه خه‌ڵکانى جیاواز‬ ‫تر ده‌ستهێنانه‌وه‌مان به‌سه‌ر منداڵ‌ه بێنازه‌کانماندا ل‌ه ته‌مه‌ن و بیرکردنه‌و‌ه و شێوازى تاوانباریان‬ ‫مایه‌ى ژیانه‌‪ ،‬خۆشتان باش ده‌زانن ک‌ه ماوه‌ى و ج��ۆرى حکومه‌که‌یان‪ ،‬بێگومان ل�ه‌م شێوه‌‬ ‫چ��وار ساڵ‌ه پ��رۆژه‌ى یاساى لێبوردنى گشتى ژیانه‌شدا به‌ندینخان‌ه نه‌ک نابێت‌ه شوێنێک‬ ‫ێ نه‌کراوه‌‪ .‬له‌کاتێکدا ک‌ه ئێو‌ه ل‌ه ئێمه‌ بۆ چاکسازى‪ ،‬به‌ڵکو ده‌بێت‌ه فێرگه‌یه‌ک بۆ‬ ‫جێبه‌ج ‌‬ ‫باشتر ده‌زانن ک‌ه هیچ شه‌فافیه‌ک ل‌ه بوارى ت��اوان��ک��ارى‪ ،‬چونک‌ه بیناى چاکسازییه‌کان‬ ‫یاسا و شێوازه‌کانى دادگا و ماوه‌ى حوکم له‌م وه‌ک پێویست نین‪.‬‬ ‫هه‌رێمه‌دا له‌چ ئاستێکدایه‌؟ ئێو‌ه له‌ئێم‌ه باشتر ل‌ه کۆتاییدا داوا ل‌ه به‌ڕێزتان ده‌که‌ین ک‌ه پرۆژه‌ى‬ ‫لێبوردنى گشتى کاتى خۆیه‌تى و ب‌ه هه‌زاران‬ ‫ل‌ه هه‌قیقه‌تى ئه‌م نیشتمان‌ه ده‌زانن!!‬ ‫وه‌ک یه‌کێک ل‌ه به‌ندکراوان ده‌مه‌وێت له‌و خێزان و بنه‌ماڵه‌ى زیندانیان ئاشت که‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌قیقه‌ت‌ه حاڵیتان بکه‌م ک‌ه زۆرب�ه‌داخ�ه‌و‌ه له‌ چونک‌ه ئێم‌ه هه‌موومان کوردین و کوردیش‬ ‫گرتووخانه‌کاندا که‌سانێک هه‌ن ل‌ه کاتێکدا به‌لێبورده‌یى و د ‌ڵ فراوانى به‌ناوبانگه‌‪ ،‬به‌تایبه‌ت‬ ‫گرتوخان‌ه به‌چاکسازى ناوده‌برێت‪ ،‬بۆ نمونه‌ له‌م مانگى پیرۆزى ره‌مه‌زانه‌دا‪ ،‬ئومێدیش ده‌که‌م‬ ‫نه‌خۆشى ده‌روون����ى و جه‌سته‌یى و ب�ه‌س�ه‌دان ک‌ه نوسینه‌که‌م به‌هه‌ند وه‌ربگرن له‌پێناو به‌ره‌و‬ ‫کێشه‌ى کۆمه‌اڵیه‌تى‪ ،‬ئه‌م‌ه جگ‌ه ل �ه‌وه‌ى به‌ پێش بردنى کۆمه‌ڵگه‌یه‌کى ته‌ندروستدا‪.‬‬

‫کاتى ئه‌و ‌ه هاتووه‌ (باکور‪ ،‬باشور‪ ،‬رۆژهه‌اڵت و رۆژئاوا) به‌ فه‌رمى ناوببرێت‬

‫کامه‌ران گوڵپى‬

‫له‌ دواى پرۆسه‌ى ئ��ازادى عێراق له‌ ساڵى‬ ‫(‪)2003‬وه‌ گ���ه‌الن���ى ع���ێ���راق ده‌رگ�����اى‬ ‫به‌کارهێنانى زۆر زاراوه‌ى ل��ێ وااڵک���را‬ ‫ک �ه‌ پێشتر لێى ق �ه‌ده‌غ �ه‌ک��راب��وو‪ ،‬ه��ه‌ر له‌‬ ‫ب�ه‌ک��اره��ێ��ن��ان��ى ن���اوى گ����ه‌ڕه‌ک و ش�ه‌ق��ام‬ ‫و ب��گ��ره‌ شوێنى په‌رستنه‌کان ت��ا ده‌گ��ات�ه‌‬ ‫س �ه‌ر ن��اوى تاکى ئ �ه‌م واڵت �ه‌ که‌ مافێکى‬ ‫سه‌ره‌تایى خۆیه‌تى‪ .‬هه‌رێمى کوردستانیش‬ ‫ئ�ه‌وک��ات به‌ (شمال الجیب) ن��او ده‌ب��را له‌‬ ‫ده‌زگا فه‌رمیه‌کانى حکومه‌تى عێراقدا‪ ،‬ئه‌م‬ ‫زاراوه‌ی �ه‌ ب �ه‌رده‌وام له‌ دواى رووخانى رژێمى‬ ‫به‌عسیشه‌وه‌ له‌ سه‌رده‌مى حاکمى مه‌ده‌نى‬ ‫ئه‌مریکى (پۆڵ بریمه‌ر)دا به‌ هه‌مان شێوه‌‬

‫به‌کار ده‌هێنرا تا دواج��ار خه‌مخۆرانى تازه‌‬ ‫نه‌فه‌سى سیاسى له‌ هه‌رێمدا داکۆکیان کرد‬ ‫که‌ ده‌بێت چیتر زاراوه‌ی (شمال الجیب)‬ ‫به‌کار نه‌هێنرێت و له‌ بری ئه‌و ناوه‌ ده‌بێت‬ ‫به‌ هه‌رێمی کوردستان ناو ببرێت و کاریش‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌م چه‌مکه‌ کرا تا دواجار به‌ فه‌رمی‬ ‫جێگیر کرا و سه‌پێنرا!‬ ‫مه‌به‌ست له‌ به‌کارهێنانی زاراوه‌ی (شمال‬ ‫ال��ع��راق) ته‌نها له‌به‌ر ئ �ه‌وه‌ ب��وو که‌ که‌س‬ ‫نه‌ڵێت نه‌ته‌وه‌یه‌ک هه‌یه‌ به‌ ناوی کورده‌وه‌‬ ‫واته‌ خاکی عێراق هه‌موی یه‌ک پارچه‌یه‌‬ ‫و س���ه‌روه‌ری هه‌موو تاکێک له‌ به‌غدای‬ ‫پایته‌خته‌وه‌ دیاری ده‌کرێت!‬ ‫بۆ ئ��ه‌وه‌ی دۆزی ره‌وای گه‌له‌که‌مان له‌‬ ‫قاڵب ب��درێ��ت و به‌شتێکی الوه‌ک���ی سه‌یر‬ ‫بکرێت ل �ه‌ الی���ه‌ن واڵت��ان��ی ده‌ره‌وه‌‪ .‬بۆیه‌‬ ‫ده‌س��ت��ه‌واژه‌ی (هه‌رێمی ک��وردس��ت��ان) زۆر‬ ‫ب��وێ��ران�ه‌ ل�ه‌ ده‌س��ت��وردا چه‌سپا و ته‌نانه‌ت‬ ‫هاواڵتیانی دانیشتوی ناوه‌ڕاست و باشوری‬ ‫ع��ێ��راق کاتێک پرسیاریان لێده‌کرێت به‌‬ ‫وشه‌ی کوردستان وه‌اڵم ده‌ده‌نه‌وه‌ له‌ کاتێکدا‬ ‫هه‌مان هاواڵتی کاتی خۆی کوردستانى به‌‬ ‫(شمال) ناو ده‌برد!‬ ‫لێره‌وه‌ ده‌رده‌که‌وێت که‌ ئه‌و دروشمانه‌ی که‌‬ ‫له‌سه‌ر ئاستی شه‌قام و هاواڵتیان به‌کار‬ ‫ده‌هێنرێت به‌ زیندویی ده‌مێننه‌وه‌‪ ،‬نه‌ک‬ ‫ئه‌و دروش��م و ده‌سته‌واژانه‌ی که‌ سیاسه‌ت‬

‫ده‌یانسه‌پێنێت‪ ،‬چونکه‌ هه‌ر دروشمێک مانی‬ ‫خۆی له‌ده‌ست بدات مه‌حاڵه‌ سه‌پاندنی به‌‬ ‫شێوه‌یه‌کی سیاسی‪ ،‬چونکه‌ خۆڕسکی ناو‬ ‫دروشم له‌وه‌دایه‌ که‌ بۆ مه‌به‌ستی یه‌که‌مجار‬ ‫داڕێژراوه‌‪.‬‬ ‫قه‌ڵه‌میش کاتێک مانای پیرۆزی خۆی‬ ‫له‌ده‌ست نادات که‌ راستیه‌کان وه‌کو خۆیان‬ ‫بنرخێنێت و ره‌خنه‌ی بنیاتنه‌رانه‌ش ئاراسته‌ی‬ ‫ده‌س������ه‌اڵت ب��ک��ات ب���ۆ چ���اره‌س���ه‌رک���ردن���ی‬ ‫که‌موکورتیه‌کان دور ل�ه‌ بیری ته‌سکی‬ ‫(ح��زب��ی) و م �ه‌رام��ی ت��اک�ه‌ ک �ه‌س��ی‪ ،‬بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی نه‌ ده‌سه‌اڵت نوسه‌ر به‌ دوژمن بزانێت‬ ‫و نه‌ نوسه‌ریش به‌چاوی دوژمنه‌وه‌ سه‌یری‬ ‫ده‌سه‌اڵت بکات‪ .‬لێره‌وه‌ ده‌توانین بڵێین نوسه‌ر‬ ‫ده‌بێت چاوساغی بڕیار به‌ده‌ست له‌ الیه‌ک‬ ‫و گه‌یاندنی گله‌یی و گازنده‌ی میلله‌ت به‌‬ ‫ده‌سه‌اڵت له‌ الیه‌کی تره‌وه‌ ده‌بێت!‬ ‫ک���وردس���ت���ان���ی گ������ه‌وره‌ خ���ه‌ون���ی ه �ه‌م��وو‬ ‫کوردێکی دڵسۆزه‌ به‌ خاک و نیشتمان‪،‬‬ ‫له‌ فه‌رهه‌نگی ک��ورددا شۆڕش زۆر کراوه‌‬ ‫و قوربانی زۆریش له‌و پێناوه‌دا به‌ نیشتمان‬ ‫به‌خشراوه‌ شۆڕشه‌کانیش چونکه‌ خۆڕسک‬ ‫بوون‪ ،‬هه‌میشه‌ له‌ پێناو به‌ زیندوو راگرتنی‬ ‫ن���ه‌ت���ه‌وه‌ی ک����ورددا خ �ه‌ب��ات ک����راوه‌ دژ به‌‬ ‫داگیرکه‌رانی سه‌ربازی و نمونه‌ی به‌رخۆدان‬ ‫و کۆڵنه‌دانیان بۆ نه‌وه‌کانی دوای خۆیان‬ ‫جێهێشتوه‌‪.‬‬

‫کاتێک که‌ نه‌خشه‌ی نوێ داڕێژرایه‌وه‌ له‌‬ ‫الیه‌ن داگیرکه‌ره‌ زلهێزه‌کانه‌وه‌ کوردستانی‬ ‫گه‌وره‌ وه‌ک دیاری و به‌خششێک دابه‌شکرا‬ ‫به‌سه‌ر چ��وار ده‌وڵه‌تی دراوسێی یه‌کتردا‪،‬‬ ‫ئیتر داکۆکی ک��ردن له‌ الی�ه‌ن ه�ه‌ر چوار‬ ‫واڵت �ه‌وه‌ له‌ بێده‌نگ ک��ردن و راگواستن و‬ ‫کوشتنی هاواڵتی به‌ ک��ورد به‌ مافێکی‬ ‫ره‌وا سه‌یر ده‌کرا له‌ الیه‌ن زلهێزه‌کانه‌وه‌ بۆیه‌‬ ‫گه‌لی کوردیش به‌رده‌وام له‌ خه‌بات و شۆڕش‬ ‫ک��ردن نه‌پساوه‌ و ب��ه‌رده‌وام ویستویه‌تی که‌‬ ‫ده‌نگی مه‌زڵومیه‌تی خۆی به‌ جیهانی ده‌ره‌وه‌‬ ‫بگه‌ێنێت‪.‬‬ ‫ئێستا که‌ کوردستان ه�ه‌ر داب�ه‌ش��ک��راوه‌ و‬ ‫هه‌ر چوار واڵتیش به‌رده‌وام له‌ به‌ره‌نگاریدان‬ ‫بۆ دژایه‌تیکرنی نه‌ته‌وه‌ی کورد‪ ،‬ته‌نها له‌‬ ‫به‌شی باشوری ئه‌م نیشتمانه‌ گه‌وره‌یه‌ که‌‬ ‫به‌ هه‌رێمی کوردستان ناسراوه‌ ئازادیه‌کی‬ ‫خ��ۆب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ری ه�ه‌ی�ه‌ ک �ه‌ خ���ودی ک��ورد‬ ‫هه‌ڵسوڕێنه‌ری ک��اروب��اری خۆیه‌تی له‌ناو‬ ‫خۆیدا‪ ،‬به‌اڵم له‌به‌ر که‌م ئه‌زمونی له‌ شێوازی‬ ‫به‌ڕێوه‌بردندا هه‌ر جاره‌ و توشی گرفتێک‬ ‫ده‌کرێت دوایین گرفتیش تۆپبارانکردنی‬ ‫سنوره‌کانی ئه‌م هه‌رێمه‌یه‌‪.‬‬ ‫ده‌سته‌واژه‌ی (باشور‪ ،‬باکور‪ ،‬رۆژهه‌اڵت و‬ ‫رۆژئاوا) که‌ له‌ به‌کارهێناندا له‌ ده‌زگاکانی‬ ‫راگ �ه‌ی��ان��دن��دا ت�ه‌ن��ه��ا ل �ه‌ ب �ه‌ش��ی ب��اک��وری‬ ‫کوردستاندا ده‌بیسرێت و ده‌بینرێت‪ ،‬ئێستا‬

‫خۆشبه‌ختانه‌ له‌ باشوری کوردستانیش له‌‬ ‫روپ���ه‌ڕی رۆژن��ام �ه‌ ئه‌هلی و ئ��ازاده‌ک��ان��دا‬ ‫ده‌بینرێت که‌ ئه‌مه‌ش ئاماژه‌یه‌کی باشه‌‬ ‫بۆ ئاوێته‌ بوونی بیری (یه‌ک نه‌ته‌وه‌یی)‬ ‫له‌ هه‌ر چوار پارچه‌ی کوردستانی یه‌ک‬ ‫پارچه‌دا!‬ ‫پێموایه‌ دوای ئه‌و ته‌وژمی گۆڕانکاریانه‌ی‬ ‫ک�ه‌ ل�ه‌ ن��اوچ�ه‌ی رۆژه �ه‌اڵت��ی ن��اوه‌ڕاس��ت��دا‬ ‫رویاندا ده‌بێت حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان‬ ‫هه‌نگاوێکی ستراتیژیانه‌ هه‌ڵگرێت له‌م‬ ‫روان��گ �ه‌ی �ه‌وه‌ ک�ه‌ ئ�ه‌وی��ش ب�ه‌ به‌کارهێنانی‬ ‫(ب��اک��ور‪ ،‬ب��اش��ور‪ ،‬رۆژئ���اوا و رۆژه���ه‌اڵت)‬ ‫بۆ ئاماژه‌ پێکردنی هه‌ر چوار پارچه‌که‌‪،‬‬ ‫به‌ به‌کارهێنانی ئه‌و زاراوانه‌ دۆزی ره‌وای‬ ‫گه‌له‌که‌مان ب �ه‌ره‌و پێشتر ده‌چێت! چونکه‌‬ ‫ئه‌مه‌ریکا وت��ی «ده‌ب��ێ��ت دیموکراسی له‌‬ ‫عێراقه‌وه‌ نمونه‌ بێت بۆ هه‌موو واڵتانی تر»‪.‬‬ ‫وه‌ک��و هه‌نگاوێکی سه‌ره‌تایی له‌ کۆنگره‌‬ ‫رۆژن��ام�ه‌وان��ی�ه‌ک��ان��ی به‌رپرسانی هه‌رێمدا‬ ‫پێویسته‌ به‌ به‌کارهێنانی ئه‌و زاراوانه‌ ئاماژه‌‬ ‫به‌ هه‌ر چوار پارچه‌که‌ بکه‌ن‪ ،‬هه‌ر وه‌ک‬ ‫چۆن وشه‌ی هه‌رێمی کوردستان زۆر قورس‬ ‫بوو به‌سه‌ر دڵی دوژمنان‪ ،‬ئێستاش بۆ ئه‌م‬ ‫هه‌نگاوه‌ ده‌ب��ێ��ت چ��اوه‌ڕێ��ی ده‌س��ت خۆشی‬ ‫که‌سانی تر نه‌بین ‪،‬چونکه‌ (ماف ده‌سێنرێت‪،‬‬ ‫نادرێت)!‬ ‫به‌و پێیه‌ی ئه‌م ده‌سته‌واژه‌ و زاراوانه‌ داوایه‌کی‬

‫جه‌ماوه‌رین بۆ به‌هێزکردنی پێگه‌ی کورد له‌‬ ‫هاوکێشه‌ سیاسیه‌کاندا وا پێویست ده‌کات‬ ‫که‌ ئه‌م هه‌له‌ به‌هه‌ند وه‌ربگیرێت له‌ الیه‌ن‬ ‫به‌رپرسانی هه‌رێمه‌وه‌‪ ،‬چونکه‌ قۆناغه‌که‌ زۆر‬ ‫له‌باره‌ و شۆڕشه‌ مه‌ده‌نی و دیموکراسیه‌کان‬ ‫ئه‌مریکا و ئه‌وروپا پشگیریان لێده‌که‌ن‪.‬‬ ‫با وه‌کو سه‌ره‌تا تاقی بکرێته‌وه‌ له‌ به‌یاننامه‌‬ ‫و کۆنگره‌ جه‌ماوه‌ری و رۆژنامه‌وانیه‌کاندا‬ ‫ئه‌و کاته‌ ده‌رده‌که‌وێت که‌ ئه‌م ده‌سته‌واژانه‌‬ ‫مافێکی س �ه‌ره‌ت��ای��ی ن �ه‌ت �ه‌وه‌ی��ی ک���ورده‌‪،‬‬ ‫باشوری کوردستانیش زیاترین و درێژترین‬ ‫و خوێناویترین شۆڕشیان ک��ردوه‌ به‌رامبه‌ر‬ ‫ب �ه‌ رژێ��م � ‌ه ی���ه‌ک ل �ه‌ دوای ی�ه‌ک�ه‌ک��ان��ی‬ ‫ده‌وڵه‌تی عێراق بۆیه‌ ده‌بێت ده‌ستپێشخه‌ری‬ ‫هه‌بێت له‌ روانگه‌ی فه‌رهه‌نگی زاراوه‌ی��ی‬ ‫کوردییه‌وه‌ بۆ نه‌ته‌وه‌ی کورد‪ ،‬چونکه‌ ئه‌م‬ ‫ئاسته‌ی خه‌ڵکی ئه‌م هه‌رێمه‌ی پێگه‌یشتوه‌‬ ‫له‌ ده‌سه‌اڵت و فه‌رمانڕه‌وایه‌تی و په‌رله‌مان‬ ‫و ح��ک��وم �ه‌ت ه���ه‌م���ووی ب���ه‌ ق��ورب��ان��ی و‬ ‫کیمیاباران و ئه‌نفال به‌ده‌ست هاتووه‌ نه‌ک‬ ‫(ئیمتیاز و ته‌قدیر) ل�ه‌ الی�ه‌ن��ی واڵتانی‬ ‫تره‌وه‌ به‌ ئێمه‌ به‌خشرابێت؟ بۆیه‌ ده‌ڵێین هه‌ر‬ ‫وه‌ک شۆڕشه‌کانمان خۆڕسک بوون و به‌‬ ‫پشتیوانی میلله‌ته‌که‌مان بوون با به‌هه‌مان‬ ‫شێوه‌ له‌ بڕیاری مه‌ده‌نی و دیموکراسیشدا‬ ‫پشت و په‌نامان با هه‌ر میلله‌ته‌که‌مان بێت‬ ‫نه‌ک واڵتانی بێگانه‌!‬


‫نه‌فه‌سێک نه‌ماو ‌ه بۆ ئازادى‪ ،‬توڕه‌م ‪...‬‬

‫سه‌الح مه‌حمود‬ ‫«ت������وڕه‌م» ل �ه‌ خ���ۆم‪ ،‬ل � ‌ه م����رۆڤ‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫سیستم‪ ،‬ل �ه‌ ده‌س����ه‌اڵت‪ ،‬ل �ه‌وان �ه‌ی �ه‌ بۆی ‌ه‬ ‫تۆڕ‌ه بم نه‌فه‌سێک نه‌مابێت بۆ ئازادى‪،‬‬ ‫ئه‌شق ه�ه‌ڵ��گ��ی��راوه‌ت�ه‌وه‌‪ ،‬هه‌ساره‌که‌شمان‬ ‫ئه‌شق ب�ه‌ره�ه‌م ناهێنێت‪ .‬م��رۆڤ پارچ ‌ه‬ ‫پارچ ‌ه بووه‌‪ .‬ئه‌و هه‌موو کتێبى فه‌لسه‌ف ‌ه‬ ‫و ده‌روون����ن����اس و گ���ۆڤ���ار و رۆژن���ام��� ‌ه‬ ‫و ب �ه‌رن��ام �ه‌ى ت �ه‌ل �ه‌ف��زی��ۆن��ى‪ ...‬رۆژان��� ‌ه‬ ‫ده‌رده‌چ����ن ت��ا که‌مێک ل �ه‌ کێشه‌کانى‬ ‫مرۆڤ چاره‌سه‌ر بکه‌ن‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه ئاست‬ ‫کێشه‌کاندا ده‌سته‌وه‌ستاو ماون‪ ...‬خۆیان‬ ‫بوونه‌وه‌ ب ‌ه کێشه‌‪ ،‬بگر‌ه نووسه‌ره‌کانیش‬ ‫که‌وتن ‌ه داوه‌وه‌ و دواجار کتێبه‌کانیش بۆ‬ ‫مرۆڤایه‌تى بونه‌و‌ه ده‌رد‪.‬‬ ‫ئ�ه‌و مرۆڤه‌ى که‌ خۆیان به‌ پێشکه‌وتوو‬

‫ده‌زان����ن و ب��ان��گ�ه‌ش�ه‌ى ئ���ه‌و‌ه ده‌ک���ه‌ن ک ‌ه‬ ‫م��رۆڤ «ئه‌شره‌فى مه‌خلوقات»ه‌ بگر‌ه‬ ‫نه‌ته‌نها سه‌رى ل ‌ه خۆى تێکداوه‌‪ ،‬سه‌رى ل ‌ه‬ ‫هه‌موو زینده‌وه‌ره‌کانى گۆى زه‌وى تێکداو‌ه‬ ‫و زنجیره‌ى لێکدانه‌بڕواوى گۆى زه‌وى ب ‌ه‬ ‫خۆیشیه‌وه‌ پچڕپچڕ کردوه‌‪ .‬ئه‌م هه‌رێمه‌ى‬ ‫کوردستان ‌ه به‌شێک ‌ه له‌و سیستم ‌ه و سیستمى‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندیخوازى مرۆڤ و دیارده‌کانى ئه‌م‬ ‫سیستم ‌ه له‌ هه‌رێمى کوردستان خۆى ب ‌ه‬ ‫زه‌ق��ى ده‌رده‌خ���ات‪ .‬هه‌واڵه‌کانى کوشتن و‬ ‫خۆکوشتن له‌ شار و کۆاڵنه‌کانه‌وه‌ دێن‬ ‫و نائومێدى و هه‌ناسه‌ساردى ل ‌ه روخسارى‬ ‫ه��اواڵت��ی��ان ده‌ب������ارێ‪ ،‬گ �ه‌ن��ج��ان��ى واڵت‬ ‫خه‌مۆک بوون‪ .‬په‌یوه‌ندى مرۆڤه‌کان بوه‌ت ‌ه‬ ‫شکڵى‪ ،‬رۆژانه‌ مرۆڤه‌کان شکڵى خۆیان‬ ‫ب� ‌ه قس ‌ه ده‌م��ام��ک��داره‌ک��ان��ی��ان‪ ،‬ماکیاج‪،‬‬ ‫ج��ل��وب�ه‌رگ و پ��ێ�لاوى ق��ۆن��ده‌ر‌ه ب���ه‌رز‪...‬‬ ‫ده‌رازێ��ن��ن�ه‌وه‌‪ .‬ه�ه‌ر رۆژه‌ى مۆدێلێک ل ‌ه‬ ‫سه‌رجه‌م پێداویستییه‌کان ده‌گ��ۆڕن و به‌م‬ ‫شێوه‌ی ‌ه ژینگ ‌ه که‌وتوه‌ت ‌ه مه‌ترسییه‌وه‌ و‬ ‫دواجار له‌ناو بردنى زینده‌وه‌ران ل ‌ه الیه‌ک‪،‬‬ ‫ب��گ��ر‌ه م���رۆڤ ل � ‌ه دواج����ار ن��ات��وان��ێ��ت بۆ‬ ‫خۆیشى له‌و ژینگه‌یه‌دا بژى‪.‬‬ ‫مرۆڤه‌کان ب ‌ه هۆى په‌یوه‌ندییه‌یان له‌گه‌ڵ‬ ‫ئامێره‌کان ورد‌ه ورده‌ ل ‌ه هه‌ست داده‌بڕێن‬ ‫و په‌یوه‌ندیی ‌ه کۆمه‌اڵیه‌تییه‌کان رووى‬ ‫ل ‌ه ق�ه‌ی��ران دای��ه‌‪ ،‬ک �ه‌س گ��وێ له‌ که‌س‬ ‫ناگرێت‪ ،‬یا خود که‌س هه‌ست به‌ ده‌ردى‬ ‫که‌س ناکات‪ ،‬ته‌نانه‌ت مرۆڤ ب ‌ه هۆى‬ ‫مامه‌ڵه‌ى ئامێریه‌کانیه‌و‌ه له‌ هه‌ست دابڕاو‌ه‬ ‫و ئه‌فسونى منداڵى خۆى له‌ده‌ست داوه‌‪.‬‬

‫دڵه‌کان زۆر بچوک بوونه‌ته‌وه‌‪ .‬شاره‌کان نیشتمانیان هه‌راج کردوه‌‪ .‬ئه‌مه‌ش بووه‌ت ‌ه‬ ‫قه‌ره‌باڵغ بوون و گونده‌کان چۆڵ و ئه‌مه‌ش هۆى ئه‌وه‌ى ک ‌ه هه‌رێمى کوردستان هیچ‬ ‫ب��وه‌ت � ‌ه ه��ۆى ئ���ه‌وه‌ى م���رۆڤ ل � ‌ه ژینگ ‌ه ک��ات ئ��ی��راده‌ى ل�ه‌ده‌س��ت خ��ۆی��دا نه‌بێت و‬ ‫دوور بکه‌وێته‌و‌ه و نه‌توانێت ژینگه‌یه‌کى بازرگانه‌ ب ‌ه ناو سیاسییه‌کان ک ‌ه سیاسه‌ت‬ ‫سروشتى ب ‌ه چاوى خۆى ببینێت و ئه‌وه‌ى ل ‌ه ب ‌ه هونه‌رى گیرفان پڕکردن لێکده‌ده‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫شاره‌کاندا رووبه‌ڕوى ده‌بێته‌وه‌ ئامێر‌ه ره‌ق و نه‌توانن ل� ‌ه ب�ه‌رام��ب�ه‌ر ده‌ستدرێژیه‌کانى‬ ‫ته‌قه‌کانن‪ ،‬دوکان و چواردیوار‪ ،‬سه‌یاره‌ و واڵتانى دراوس��ێ هه‌ڵوێست بنوێنن و ب ‌ه‬ ‫بلۆک و کۆمپیوته‌رێک و ته‌له‌فزیۆنێک پێچه‌وانه‌ى هاواڵتیانیش کاتێک کاالى‬ ‫و قه‌ره‌وێڵه‌یه‌کى ره‌ق و ته‌ق ل ‌ه هاواڵتیانى ئ��ێ��ران��ى وه‌ک هه‌ڵوێستێکى ه��اوس��ۆزى‬ ‫بێزارى ئه‌م هه‌ریمه‌ى کوردستانه‌ ل ‌ه بێزاری و ه�����اوده‌ردى ب��زوت��ن �ه‌وه‌ى ئ��ازادی��خ��وازى‬ ‫له‌ کات ‌ه نادیاره‌کاندا خۆى له‌سه‌ر درێژ خۆیان ده‌رده‌ب��ڕن‪ ،‬ده‌سه‌اڵت ب ‌ه پێچه‌وانه‌ى‬ ‫ده‌ک��ات‪ .‬هاواڵتیانى ئه‌م هه‌رێم ‌ه تووشى ویستى هاواڵتیان له‌گه‌ڵ بازرگانه‌کان‬ ‫سه‌رگه‌ردانى بوون و له‌ نێوان پێکهاته‌ى بۆ پته‌وکردنى په‌یوه‌ندیی ‌ه بازرگانییه‌کان‬ ‫ک�لاس��ی��ک�ه‌ک��ان��ى ک��ۆم �ه‌ڵ��گ��اى ک���وردى کۆ ده‌بێته‌وه‌‪ .‬ب�ه‌اڵى ده‌س�ه‌اڵت��داره‌ک��ان ل ‌ه‬ ‫و ش�ه‌پ��ۆل��ى ب �ه‌رژه‌وه‌ن��دی��خ��وازى (م���ادى) کورد و خاکى کوردستانى داوه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ى‬ ‫و ئ �ه‌خ�لاق � ‌ه دی��ن��ی��ی �ه‌ک��ان س���ه‌رگ���ه‌ردان ده‌س�ه‌اڵت��دارى ت��ورک و ف��ارس و عه‌ره‌ب‬ ‫ده‌سوڕێنه‌وه‌ و ل ‌ه ناکۆکیدا ژیان ده‌که‌ن‪ .‬ن��ای��ک�ه‌ن سیاسییه‌کانى ئێم ‌ه ده‌ی��ک �ه‌ن‪.‬‬ ‫مرۆڤه‌ به‌ ناو رۆشنبیره‌کانیش نه‌یانتوانیو‌ه هه‌فته‌ى دووج��ار لیژنه‌ى ئه‌منى له‌گه‌ڵ‬ ‫وه‌ک م��ۆم��ێ��ک ب���ه‌رچ���اوى ه��اواڵت��ی��ان ئێران کۆده‌بێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌ چه‌ندین مانگ‬ ‫روون��اک بکه‌نه‌و‌ه و ئه‌مه‌ش بێ هیوایى هاواڵتیان بۆ داواکارییه‌کانى خاک و‬ ‫ک��ردوه‌ت�ه‌ دی��ارى بۆ هاواڵتیان یا ئ�ه‌وه‌ى واڵتى خۆیان هاتن ‌ه ده‌نگ که‌س واڵمى‬ ‫ک ‌ه هه‌ندێک قه‌ڵه‌م مه‌حکوم ب ‌ه فرۆشان ن���ه‌دان���ه‌وه‌‪ .‬ج��گ� ‌ه ل � ‌ه دوژم����ن ک���ه‌س ب ‌ه‬ ‫کراون و ل ‌ه کۆتاییدا ئه‌م دۆخ ‌ه ئاڵۆزه‌شی گریالیه‌ک که‌ بۆ ناسنامه‌ى ئازاد سنگى‬ ‫ن�ه‌ک��راوه‌ت�ه‌وه‌‪ .‬ده‌س�ه‌اڵت��داره‌ک��ان��ى هه‌رێمى خۆى به‌ گولله‌و‌ه ناو‌ه ناڵێت تیرۆریست‪،‬‬ ‫باشورى کوردستان بوونه‌ت ‌ه ده‌سه‌اڵتدار و که‌چى هۆشیار زێبارى وه‌ک کوردێک‬ ‫هیچ کات خزمه‌تیان به‌ بنه‌ما نه‌گرتوو‌ه و و وه‌زیرى ده‌ره‌وه‌ی عێراق هاوار ده‌کات و‬ ‫هه‌میش ‌ه ئه‌و زهنییه‌ته‌ زاڵ بووه‌ �� ‌ه چۆن بێ شه‌رمانه‌ ده‌ڵێت‪ :‬پارتى ژیانى ئازادى‬ ‫سه‌ره‌تا گیرفانى خۆیان‪ ،‬ماڵى خۆیان‪ ،‬ک��وردس��ت��ان ت��ی��رۆری��س��ت�ه‌‪ ،‬ئ��ه‌م ک���رداره‌ى‬ ‫حزبى خۆیان‪ ،‬عه‌شیره‌ى خۆیان پڕ بکه‌ن هۆشیار زێبارى جگ ‌ه ل ‌ه خیانه‌تى نه‌ته‌وه‌یى‬ ‫و هیچ کات بیریان له‌ ناسنامه‌ى ئازاد و چ ناوێکى ده‌توانین لێبنێین؟!‬ ‫کوردى ئازاد نه‌کردوه‌ته‌وه‌‪ ،‬بگر‌ه به‌رده‌وام ئه‌م سیاسییانه‌ که‌ به‌ناوى گه‌لى کورده‌و‌ه‬

‫قسه‌ ده‌ک���ه‌ن و خ��ۆی��ان ک��ردوه‌ت �ه‌ ئاغا و‬ ‫کوێخاى خاک و نیشتمان‪ ،‬وه‌اڵمیان بۆ‬ ‫ئه‌و هه‌موو گه‌نجه‌ بێکار و نائۆمێدان ‌ه‬ ‫چ��ی��ی� ‌ه ک���ه‌ ن��ای��ان �ه‌وێ��ت ت��اب��ل��ۆ ره‌ش و‬ ‫تاریکه‌کانى ئه‌م هه‌رێم ‌ه ببینن و خۆیان‬ ‫ب ‌ه ی��ارى سه‌یرکردنى ی��اری تۆپى پێ و‬ ‫م�ه‌ش��روب و ئه‌گه‌ر ده‌ستیان که‌وێت ب ‌ه‬ ‫حه‌پى سه‌رخۆشکه‌ر و تلیاک سه‌رخۆش‬ ‫ده‌ک �ه‌ن‪ ،‬له‌ دواجاریشدا هه‌ر ئ�ه‌وان ده‌بن ‌ه‬ ‫تاوانبار‪ .‬یان ئۆپۆزسیۆنى ناوپه‌رله‌مانى‬ ‫ه�ه‌ل��پ�ه‌ره‌س��ت ک �ه‌ راى ش �ه‌ق��ام ب � ‌ه بنه‌ما‬ ‫ناگرێت و له‌ ژێر په‌رده‌و‌ه ل ‌ه سه‌ر خوێنى‬ ‫گه‌نجان بۆ زیادکردنى ده‌سه‌اڵتدارى خۆى‬ ‫کۆده‌بێته‌و‌ه چ ئۆمێدێک ده‌دات ‌ه هاواڵتیان‪.‬‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارانى هه‌رێمى کوردستان به‌ حاڵى‬ ‫خۆیان و ناوچه‌دابڕێنراوه‌کان ل ‌ه کوێ و‬ ‫چۆن به‌ کام روو‌ه باسى ده‌وڵه‌تى کوردى‬ ‫ده‌که‌ن؟!‪ ،‬ئه‌وه‌ ل ‌ه کاتێکدای ‌ه که‌ سیستمى‬ ‫(ده‌وڵه‌ت ـ نه‌ته‌وه‌) ل ‌ه سه‌رانسه‌رى جیهان‬ ‫له‌ قه‌یران دای� ‌ه و نه‌بوه‌ت ‌ه چاره‌سه‌رى بۆ‬ ‫مرۆڤایه‌تى و تاقمه‌یه‌کى که‌ ئه‌مڕۆ ئێم ‌ه‬ ‫به‌ ده‌ستیانه‌و‌ه گرفتار بووین و گه‌النى‬ ‫تریش ئه‌م ئه‌زمونه‌ تاڵه‌یان چه‌شت‪ ،‬ئه‌و‌ه‬ ‫ده‌بینین ده‌وڵه‌ته‌کانیان ل ‌ه ئاسیا و ئه‌وروپا‬ ‫یه‌ک ل ‌ه دواى یه‌ک رووخاون و ده‌ڕوخێن و‬ ‫سیستمى ده‌وڵه‌ت نه‌یتوانى ببێت ‌ه چاره‌سه‌ر‬ ‫بۆ کێش ‌ه مرۆڤایه‌تییه‌کان‪ .‬ئۆپۆزسیۆن چ‬ ‫گه‌ره‌نتییه‌ک ده‌داته‌ گه‌نجان که‌ نائۆمێد‬ ‫نه‌بن؟ تازه‌ ل ‌ه سه‌ر خوێنی گه‌نجانیش کۆ‬ ‫ده‌بێته‌وه‌‪ .‬ل ‌ه الیه‌کیتر ئ�ه‌و‌ه له‌ کاتێک‬ ‫دای ‌ه سیستمى شوان و مه‌ڕایه‌تى به‌سه‌ر‬

‫بیروڕا‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫دووشه‌ممه‌‬ ‫‪2711/5/24‬‬ ‫‪- 2011/8/15‬‬ ‫دووشه‌ممه‬

‫‪17‬‬

‫چ��وو‌ه و هاواڵتیان ن�ه‌ک ب ‌ه یاساکانى‬ ‫ده‌وڵ����ه‌ت‪ ،‬به‌ڵکو ب� ‌ه ئ�ه‌خ�لاق و ئ��ی��راده‌ى‬ ‫خۆیان خۆیان ب�ه‌ڕێ��و‌ه ده‌ب���ه‌ن‪ ،‬سه‌رده‌مى‬ ‫به‌ڕێوه‌بردن به‌ سه‌رچوو با ئۆپۆزسیۆنی‬ ‫ناوپه‌رله‌مان و ده‌سه‌اڵتیش ئ�ه‌و‌ه بزانن و‬ ‫کۆبوونه‌وه‌کانیشتان هه‌ر بۆ خۆتان ده‌بن و‬ ‫دوورن ل ‌ه کۆمه‌ڵگا‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ده‌سه‌اڵتدارى حکومه‌تى هه‌رێمیش‬ ‫باسى ده‌سکه‌وت ده‌کات چ ده‌ستکه‌وتێکى‬ ‫هه‌یه‌؟! ئه‌و (‪ )550‬نووسینگه‌یه‌ى کۆمارى‬ ‫ئیسالمى که‌ نوێنه‌رى عێراق له‌ تاران باسى‬ ‫کرد که‌ سوپاى پاسداران له‌ پشتیه‌وه‌یه‌‪،‬‬ ‫ک��ارخ��ان �ه‌ و ک��ۆم��پ��ان��ی�ا‌ک��ان��ى ب�ه‌ره�ه‌م��ى‬ ‫خ��ۆم��اڵ��ى‪ ،‬ن �ه‌وت��ى ش���اره‌ س���ه‌رگ���ه‌ردان و‬ ‫دابڕێنراوه‌که‌ى که‌رکوک‪ ،‬ئه‌و په‌رله‌مانه‌ى‬ ‫دواى سێ هه‌فته‌ له‌ به‌رامبه‌ر تۆپباران‬ ‫ئه‌ویش له‌به‌ر لۆمه‌ى خه‌ڵک هه‌ڵوێسته‌که‌ى‬ ‫له‌ شه‌رمه‌زار کردنێک تێنه‌په‌ڕى‪« ،‬هه‌ى‬ ‫خ��وا بتانباته‌و‌ه به‌ مانگى ره‌م���ه‌زان و بۆ‬ ‫خۆتان و ده‌ستکه‌وته‌کانتان» ئه‌وه‌ هه‌موو‬ ‫به‌رهه‌مه‌کانتانه‌‪ ،‬چیتان پێ بڵێم نابیستن‪،‬‬ ‫تێناگه‌ن‪ ،‬له‌ کۆڵمان بنه‌وه‌ یه‌خه‌مان به‌رده‌ن‪،‬‬ ‫ئه‌ی هاوار‪...‬‬

‫کێ خاوه‌نى ئه‌و واڵته‌یه‌؟‬

‫دیــدار نانـــــــه‌که‌لى‬ ‫م����ێ����ژووى ک���وردس���ت���ان ئ����ه‌وه‌م����ان بۆ‬ ‫رون��ده‌ک��ات �ه‌وه‌‪ ،‬ک�ه‌ ئ �ه‌و واڵت �ه‌ ل�ه‌ چه‌ند‬ ‫س �ه‌رده‌م��ێ��ک و ب �ه‌ چ �ه‌ن��د قۆناغێک‬ ‫رووب��ه‌ڕوى سیاسه‌ت و ش��ااڵوى ته‌عریب‬ ‫و به‌عه‌رب کردنى ک��وردى کوردستانى‬ ‫عێراق و سوریا بۆته‌وه‌‪ .‬که‌ به‌هێزترین‬ ‫و دیارترینیان له‌ شااڵوه‌کانى ئه‌نفال و‬

‫راگواستنى به‌ کۆمه‌ڵ و تاکه‌ تاکه‌ى موسافرى عه‌ره‌ب و بیانى له‌ کوردستاندا‬ ‫کوردستانیان ل�ه‌ س��ااڵن��ى هه‌شتاکانى هه‌ن‪ .‬یه‌کێکیان‪ ،‬ئه‌وانه‌ن که‌ بۆ کار و‬ ‫س���ه‌ده‌ى راب���ردوو ل�ه‌س�ه‌ر ده‌س��ت��ى رژێمى کاسبى هاتونه‌ته‌ ئه‌و (‪ )3‬شاره‌ بێ کار‬ ‫ب �ه‌ع��س ب���وو ل �ه‌ ه �ه‌رێ��م��ى ک��وردس��ت��ان��ى و کاسبیه‌ى کوردستان‪ ،‬به‌اڵم حکومه‌ت‬ ‫عێراق‪ .‬که‌ ئێمه‌ هه‌موو کات له‌ واڵتى رێ��گ�ه‌ی��ان��ى ب��ۆ خ��ۆش��ک��ردوه‌ ل �ه‌ شوێنى‬ ‫خۆمان وه‌ک��و کوردێک له‌ رکابه‌رى و ده‌رچ��وان��ى زانکۆ و گه‌نجانى واڵته‌که‌‬ ‫ملمالنێدابووینه‌ له‌گه‌ڵ ئ �ه‌و سیاسه‌ته‌ (برایانى عه‌ره‌ب) به‌ کاره‌کانى کوردستان‬ ‫دوژمنکاریه‌ى رژێمه‌کانى ناوچه‌که‌‪ .‬هه‌ڵبستن و هاوبه‌شى خێر و بێرى ئه‌و‬ ‫ب ‌ه جۆرێک گه‌یشتوینه‌ته‌ ئ �ه‌و رای �ه‌ى واڵته‌ بن‪.‬‬ ‫که‌ هه‌موو هه‌وڵێکمان بخه‌ینه‌ گه‌ڕ بۆ ئه‌وه‌تا چه‌ندین دکتۆر و مامۆستاى زانکۆ‬ ‫سڕینه‌وه‌ى ئاسه‌وارى ئه‌و کرده‌وه‌ و به‌رنامه‌ و کرێکار و بزنسمانى ع �ه‌ره‌ب شوێنى‬ ‫بۆ داڕێژراوانه‌ى که‌ به‌چه‌ندین قۆناغ و هاواڵتیانى شاره‌کانى کوردستانیانیان‬ ‫داگ��ی��رک��ردوه‌ و له‌گه‌ڵ ش��ااڵوى هاتنى‬ ‫به‌ چه‌ندین ساڵ جێبه‌جێ کراون‪.‬‬ ‫وه‌ل��ێ حاڵى ح��ازر ده‌س�ه‌اڵت��ى سیاسى و دکتۆر و مامۆستاى ع �ه‌ره‌ب ده‌توانین‬ ‫حوکمڕانى له‌ کوردستان له‌سه‌ر هه‌مان بڵێین به‌و هۆکاره‌ دامه‌زراندنى ده‌رچوانى‬ ‫رێچکه‌ و نه‌هج و به‌رنامه‌ى رژێمه‌کانى کۆلێژ و په‌یمانگاکانى پزیشکى هه‌رێمى‬ ‫پێشووتر ب �ه‌ ب��ێ ئ��اگ��ا ل �ه‌س �ه‌ر هه‌مان کوردستان وه‌س��ت��اوه‌ و ئاستى خوێندنى‬ ‫شێوه‌ و ئاکار ک��ارده‌ک �ه‌ن‪ .‬ئ�ه‌وه‌ت��ا جیا ب���ااڵش به‌تایبه‌تى ماسته‌ر و دک��ت��ۆرا‬ ‫ل �ه‌وه‌ى زۆرینه‌ى ه�ه‌ره‌ زۆرى گۆنگره‌ و مه‌نگى تێدا که‌وتووه‌ و که‌وتوه‌ته‌ ئاستى‬ ‫کۆنفرانس و دانیشتنه‌کانى په‌رله‌مان مه‌حاڵ و لوتکه‌ى ئه‌سته‌مى‪ ،‬چونکه‌‬ ‫و پیاوه‌ مل ئه‌ستووره‌کانى ع �ه‌ره‌ب له‌ ئه‌و که‌لێنانه‌ به‌ پیاوه‌ شیاوه‌ عه‌ره‌به‌کان‬ ‫جه‌رگه‌ى کوردستان به‌ڕێوه‌ ده‌چێت‪ .‬له‌ پڕکراوه‌ته‌وه‌ و حکومه‌ت ده‌ستى کارى‬ ‫الیه‌کى تریشه‌وه‌ دوو ج��ۆر گه‌شتیار و ع �ه‌ره‌ب و ک��ار و خزمه‌ته‌کانى ئه‌وانى‬

‫ئێران بۆچى تۆپبارانى کوردستان ده‌کات؟‬

‫هونه‌ر که‌ریم‬ ‫ئه‌مڕۆ کۆمارى ئیسالمى ئێران بوه‌ته‌‬ ‫هێزێکى گ���ه‌وره‌ى ن��اوچ�ه‌ک�ه‌ و خ��اوه‌ن‬ ‫س��وپ��ای �ه‌ک��ى ب �ه‌ه��ێ��زى ن��اوچ �ه‌ک �ه‌ی �ه‌ و‬ ‫پێگه‌یه‌کى به‌هێزى له‌ روى مه‌زهه‌بى‬ ‫شیعه‌وه‌ له‌ واڵته‌ ئیسالمییه‌کاندا هه‌یه‌‬ ‫به‌تایبه‌تى ئه‌و واڵتانه‌ى شیعه‌ مه‌زهه‌بى‬ ‫تێدایه‌ وه‌ک��و ع��ێ��راق‪ ،‬لوبنان‪ ،‬سوریا‪،‬‬ ‫یه‌مه‌ن و به‌حرێن و زۆر واڵت��ى دیکه‌‬ ‫و دوژمنێکى سه‌رسه‌ختى ئه‌مریکاشه‌‬ ‫له‌ ناوچه‌که‌دا‪ .‬ئێران له‌ روى پێکهاته‌ى‬ ‫ن���ه‌ت���ه‌وه‌ی���ى ل���ه‌ چ���ه‌ن���د ن���ه‌ت���ه‌وه‌ی���ه‌ک‬ ‫پ��ێ��ک��ه��ات��ووه‌ ی�ه‌ک��ێ��ک ل���ه‌و ن �ه‌ت �ه‌وه‌ان �ه‌‬ ‫ک���ورده‌‪ ،‬ب���ه‌اڵم زم��ان��ى ف �ه‌رم��ی ته‌نها‬ ‫فارسییه‌ ل�ه‌وه‌ت�ه‌ى کوردستانى گ�ه‌وره‌‬ ‫دابه‌شبوه‌ به‌شى رۆژهه‌اڵتى کوردستان‬ ‫له‌ ژێر سه‌یته‌ره‌ى داگیرکارى ده‌وڵه‌تى‬ ‫ئ��ێ��ران��دای �ه‌‪ .‬ک��وردس��ت��ان��ى رۆژه����ه‌اڵت‬

‫وه‌ک��و ه �ه‌ر به‌شێکیتری داگ��ی��رک��راوى‬ ‫کوردستان له‌ خه‌بات و تێکۆشاندا بوو‌ه‬ ‫بۆ وه‌ده‌ستهێنانى سه‌ربه‌خۆیى و ئازادبون‬ ‫له‌ ده‌ستى داگیرکاراندا‪.‬‬ ‫ئێستاش کۆمارى ئیسالمى به‌ هه‌موو‬ ‫ش���ێ���وه‌ی���ه‌ک ک����وردان����ى رۆژه������ه‌اڵت‬ ‫ده‌چه‌وسێنێته‌وه‌ و ل�ه‌ س�ه‌ره‌ت��ای��ى ترین‬ ‫ژی���ان ب��ێ ب �ه‌ش��ى ک����ردون ه���ه‌ر کاتێ‬ ‫ده‌یانه‌وێت داواى مافى ره‌واى خۆیان‬ ‫بکه‌ن به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ک رووبه‌ڕویان‬ ‫ده‌ب��ێ��ت �ه‌وه‌ و س �ه‌رک��وت��ی��ان ده‌ک����ات جا‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر س��ی��اس��ى ب��ن ی���ان چ��االک��وان��ى‬ ‫م �ه‌ده‌ن��ى ب��ن توندترین س��زای��ان ده‌دات‬ ‫ه�ه‌ر له‌سێداره‌ دان و ئه‌شکه‌نجه‌ و‪...‬‬ ‫هتد حکومه‌ته‌که‌ى ت��اران ئ�ه‌وه‌ ماوه‌ى‬ ‫چ �ه‌ن��د س��اڵ �ه‌ ک �ه‌ ب �ه‌ ب��ی��ان��وى هه‌بونى‬ ‫خه‌باتگێڕان ل�ه‌ س��ن��وره‌ک��ان��ى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان لوله‌ى تۆپه‌کانى روکردوه‌ته‌‬ ‫ناوچه‌ سنورییه‌کان و تۆپباران ده‌کات‬ ‫ئ �ه‌وه‌ م���اوه‌ى چه‌ند مانگێکه‌ زۆر به‌‬ ‫خه‌ستى تۆپبارانى ده‌س��ت پێکردوه‌ له‌‬ ‫هه‌موو سنوره‌کانى هه‌رێمى کوردستان‪.‬‬ ‫هێزه‌ پیاده‌کانیشى خاکى کوردستانیان‬ ‫به‌زاندوه‌ و به‌ قواڵیى چه‌ند کیلۆمه‌ترێ‬ ‫ه��ات��ون�ه‌ت�ه‌ ن���او خ��اک��ى ک��وردس��ت��ان له‌‬ ‫س��ن��ورى ق�ه‌ن��دی��ل�ه‌وه‌ ب �ه‌ ب��ی��ان��وى ئ��ه‌وه‌ى‬ ‫ه��ێ��زه‌ک��ان��ى پ���ژاک و پ�ه‌ک�ه‌ک�ه‌ى لێیه‌‬ ‫ئه‌مه‌ له‌ڕاستیدا مه‌به‌ست له‌ پژاک و‬ ‫په‌که‌که‌ نیه‌‪ ،‬به‌ڵکو هێرشکردنه‌ بۆ سه‌ر‬ ‫هه‌رێمى کوردستان‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌تا تا ئێستاش ئه‌و ناوچانه‌ تۆپباران‬ ‫ده‌کات که‌ خه‌ڵکى بێ دیفاع و مه‌ده‌نى‬ ‫لێیه‌ و زۆرترین ئامانجى ئێران ئه‌وه‌یه‌‬

‫که‌ خاکى کوردستان و ئه‌و ناوچانه‌ى‬ ‫ک���ه‌ ئ������اوه‌دان ک���راون���ه‌ت���ه‌وه‌ ل���ه‌ الی���ه‌ن‬ ‫گوندنشینه‌کانى ک��وردس��ت��ان �ه‌وه‌ لیان‬ ‫تێک ب��دات و خه‌ڵکه‌که‌شى ئ��اواره‌ و‬ ‫ده‌ربه‌در بکات‪ .‬ئه‌مه‌ له‌کاتێکدایه‌ که‌‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێم زۆر بێده‌نگه‌ له‌مه‌ڕ‬ ���ئه‌و ده‌ستدرێژیانه‌ی ئێران که‌ ده‌یکاته‌‬ ‫سه‌ر هه‌رێمى کوردستان‪.‬‬ ‫حکومه‌تی هه‌رێم به‌ بیانوى ئه‌وه‌ى که‌‬ ‫پارێزگارى کردن له‌ ناوچه‌ سنورییه‌کان‬ ‫ل���ه‌ ئ��ه‌س��ت��ۆى ح��ک��وم �ه‌ت��ى ع���ێ���راق و‬ ‫حکومه‌تى عێراقیش که‌ پێکهاته‌که‌ى‬ ‫زۆرینه‌ى شیعه‌ مه‌زهه‌به‌ و هه‌مویان سه‌ر‬ ‫به‌ کۆمارى ئیسالمى ئێرانن و گوێى‬ ‫خۆیانیان ل��ێ خ �ه‌وان��دوه‌ و بێده‌نگن‪،‬‬ ‫هێزه‌ى ئه‌مریکییه‌کانیش که‌ پاراستنى‬ ‫سنوره‌کانى عێراقى له‌ئه‌ستۆدایه‌ تا‬ ‫ئێستا نایه‌وێت ته‌داخول بکه‌ن له‌پێناو‬ ‫ب�ه‌رژه‌وه‌ن��دی��ی�ه‌ک��ان��ى ئ�ه‌م��ری��ک��ادا‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫پێویسته‌ ل �ه‌س �ه‌ر ه�ه‌رێ��م��ى ک��وردس��ت��ان‬ ‫سنورێک ب��ۆ ئ �ه‌م هێرشانه‌ى ئ��ێ��ران و‬ ‫تورکیا و دوژمنانى کورد و کوردستان‬ ‫دابنێت و چى دیکه‌ بێده‌نگ نه‌بێت له‌‬ ‫به‌رامبه‌ر ئه‌و پێشێلکاریانه‌ى کۆمارى‬ ‫ئیسالمى ئێراندا‪.‬‬ ‫چونکه‌ ئێران ئێستا ئه‌وه‌ به‌ کاتێکى‬ ‫مناسب ده‌زان��ێ��ت ب �ه‌ ب��ی��ان��وى هه‌بونى‬ ‫نه‌یارانیه‌وه‌ که‌ ئێستا خۆى له‌ پژاکدا‬ ‫ده‌بینێته‌وه‌ و ه �ه‌م چ��اوى ب �ه‌م ئ��ازادی�ه‌‬ ‫و پێشکه‌وتوانه‌ هه‌ڵنایه‌ که‌ ک��ورد له‌‬ ‫هه‌رێمى ک��وردس��ت��ان به‌ده‌ستى هێناون‬ ‫ه���ه‌ر ئ��ه‌م��ه‌ش وای���ک���ردوه‌ ت��ۆپ��ب��اران��ى‬ ‫سنوره‌کانى کوردستان بکات‪.‬‬

‫پێ چاکتره‌ له‌ ه �ه‌وڵ و ح �ه‌زه‌ په‌نگ پێى راپۆرته‌کانى پۆلیس و راگه‌یاندن‪،‬‬ ‫چه‌ندین حاڵه‌تى دزى و ده‌ستدرێژى و شه‌ڕ‬ ‫خواردوه‌کانى خۆمان‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ س���ه‌ڕه‌راى ئ��ه‌وه‌ى که‌ به‌هۆى ئه‌و و گێره‌شێوێنیان ئه‌نجامداوه‌‪ .‬ده‌چێته‌ هه‌ر‬ ‫رێ��ژه‌ زۆره‌ی��ان �ه‌وه‌ گرفتى نیشته‌جێبوون الیه‌ک له‌به‌ر بوونى حه‌شامه‌تى ئه‌و به‌ناو‬ ‫چه‌ند ئه‌وه‌نده‌ى جاران زه‌ق بوه‌ته‌وه‌ و ئێستا گه‌شتیارانه‌ ناتوانیت وه‌کو هاواڵتیه‌کى‬ ‫گه‌وره‌ترین بازرگانه‌کانى مامه‌له‌ى زه‌وى ش���اره‌ک���ه‌ى خ���ۆت س���ه‌ر ه�ه‌ڵ��ب��ێ��ن��ى‪ .‬له‌‬ ‫و خانوو له‌ کوردستان‪ ،‬ئه‌و عه‌ره‌بانه‌ن‪ .‬به‌ کاتێک ئه‌وانه‌ جگه‌ له‌ زیان و بێزارکردن‬ ‫جۆرێک بوونه‌ته‌ هۆکارى به‌رزبوونه‌وه‌ى هیچ سودێکى دیکه‌یان نیه‌‪ .‬ئه‌وه‌تا له‌سه‌ر‬ ‫هه‌تا لوتکه‌ى نرخى خانوو و زه‌وى له‌ هه‌مان شێوه‌ و ئاکار و کرده‌وه‌ى سه‌رده‌مى‬ ‫ناوچه‌کانى کوردستان‪ .‬دووه‌میشیان‪ :‬ئه‌و رژێم‪ ،‬به‌ چاوى نه‌زان و بێ ده‌سه‌اڵت و‬ ‫موسافرانه‌ن له‌ تاو نا ئارامى و ئاڵۆزى خۆش باوه‌ڕ و له‌سه‌ر بنه‌ماى هاواڵتى پله‌‬ ‫بارودۆخى شاره‌کانى ناوه‌ڕاست و باشوورى دوو سه‌یرى کوردستانیان ده‌که‌ن له‌ نێو‬ ‫عێراق خۆیان خزاندوه‌ته‌ ناوچه‌که‌ و له‌ ماڵى کوردان خۆیان‪.‬‬ ‫گه‌شت و گ���وزارى کوردستان دان‪ .‬به‌ به‌جۆرێک وه‌کو ئه‌وه‌ى کوردێک باربێت‬ ‫جۆرێک ئێستا له‌ ناو شار و سه‌یرانگا ل�ه‌س�ه‌ری��ان ف�ه‌رم��ان��م��ان پ��ێ ده‌ک���ه‌ن به‌‬ ‫و ب��ازاڕ و کوچه‌ و که‌له‌به‌ره‌کانى ئه‌و عه‌ره‌بى بدوێن و چۆن ده‌بێت له‌ عێراقى‬ ‫هه‌رێمه‌ حه‌شامه‌تى جه‌نجاڵى عه‌ره‌به‌کانى عروبه‌دا بژیت و عه‌ره‌بى نه‌زانیت قسه‌‬ ‫ئه‌نفال و هه‌ڵه‌بجه‌ و ڕاپه‌ڕین وات لێ بکه‌یت‪ .‬بڕۆیته‌ هه‌ر شوێنێک رووبه‌ڕویان‬ ‫ده‌که‌ن له‌ ناو شاره‌که‌ت‪ ،‬خۆت به‌ نامۆ ده‌بیته‌وه‌‪ ،‬چونکه‌ ئێستا بوونه‌ته‌ خاوه‌نى‬ ‫و غه‌ریبه‌ بزانیت‪ .‬هه‌موو شوێنێکیان ئه‌و هه‌رێمه‌ بێ خاوه‌نه‌‪ .‬زارت به‌ کوردى‬ ‫لێت داگ��ی��رک��ردوه‌ و ئاسایش و ئارامى بجوڵێنیت وه‌اڵم��ت نادرێته‌وه‌ و ناچارت‬ ‫ده‌که‌ن وه‌کو ئه‌وه‌ى له‌ به‌سڕه‌ ژیان به‌سه‌ر‬ ‫ناوچه‌که‌شتیان شێواندووه‌‪.‬‬ ‫به‌و به‌ڵگه‌یه‌ى له‌ م��اوه‌ى مانگێکدا به‌ ببه‌یت له‌ مارکێت و باخچه‌ و چێشتخانه‌‬

‫و سه‌یراگا و شوێنه‌ گشتیه‌کان گوێ له‌‬ ‫میوزیک و گۆرانى عه‌ره‌بى بگریت و‬ ‫ئه‌گه‌ر داواکارى و کارێکت مه‌به‌ست بێت‬ ‫به‌ زمانى شیرینى عه‌ره‌بى قسه‌بکه‌یت‪ .‬له‌‬ ‫ئێوه‌ ده‌پرسم وه‌کو کوردێک ئه‌گه‌ر به‌هه‌ر‬ ‫مه‌به‌ستێک له‌و هه‌رێمه‌ قاچت خزاندبێته‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌‪ ،‬زات��ى ئ���ه‌وه‌ت ک���ردوه‌ ب�ه‌ زمانى‬ ‫دایکت زار بجوڵێنیت؟ ناچار نه‌کراویت‬ ‫له‌ شوێنى کار و پیشه‌ و میواندارت به‌‬ ‫زمانى واڵته‌ بێگانه‌که‌ گفتوگۆ بکه‌یت‬ ‫به‌ شێوازێکى زۆر شیرین و دروست؟ ئێمه‌‬ ‫هه‌موومان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ین جگه‌ له‌ زمانه‌‬ ‫به‌سته‌زمانه‌که‌ى ک��وردى چه‌نده‌ زمانى‬ ‫دیکه‌ بزانین ئه‌وه‌نده‌ سه‌ربڵندى و پڕبایه‌خه‌‬ ‫بۆمان‪ ،‬به‌اڵم که‌س ناچار نه‌کرێت له‌نێو‬ ‫م��اڵ و زێ��دى خ��ۆى ب�ه‌ زم��ان��ى بێگانه‌‬ ‫ژیانى رۆژانه‌ى رایى بکات‪ .‬وه‌لێ ئه‌وه‌ى‬ ‫نوشوستى و ن��ادروس��ت��ى و ک��ۆس��پ و‬ ‫ته‌گه‌ره‌ى به‌رده‌م پێشکه‌وتن و سه‌رکه‌وتنى‬ ‫کورد و کوردستانه‌ (بێگانه‌ په‌رستیه‌)‪.‬‬ ‫‪dedar_nanakaly@yahoo.com‬‬

‫کار و خزمه‌تی شاره‌وانی هه‌روا ده‌بێت!‬

‫ئه‌بوبه‌کر مه‌جید‬ ‫له‌ (‪ )2011/8/7‬له‌ گه‌ڕه‌کی راپه‌ڕینى‬ ‫ش���ارى سلێمانى ل �ه‌ ب �ه‌ش��ی س����ه‌ره‌وه‌ی‬ ‫م�ه‌ڵ��ب�ه‌ن��دی ت�ه‌ن��دروس��ت��ی راپ���ه‌ڕی���ن به‌‬ ‫ش�ه‌ش ک��ۆاڵن س�ه‌ر و نه‌خۆشخانه‌که‌وه‌‬ ‫بۆرییه‌کی ئاو شکاوه‌‪ ،‬که‌ کاریگه‌ری‬ ‫له‌ سه‌ر ژیان و گوزه‌رانی ئه‌وچه‌ند ماڵه‌‬ ‫ک���ردوه‌ ک�ه‌ نزیکه‌ ل �ه‌و بۆرییه‌ ئ���اوه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و چه‌ند ماڵه‌ هه‌وڵێکی زۆری��ان��دا بۆ‬ ‫چاره‌سه‌رکردنی‪ ،‬به‌اڵم بێ سود بوو له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی له‌ هێز و شاره‌زایی ئه‌واندا نه‌بوو‪.‬‬ ‫دوای ئه‌وه‌ شاره‌وانی راپه‌ڕین به‌شی ئاو‬ ‫و ئ���اوه‌ڕۆی ل��ێ ئ��اگ��ادار ک��رای �ه‌وه‌‪ ،‬بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی هه‌ستن به‌ چاره‌سه‌رکردنی‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌داخه‌وه‌ وه‌کو ئه‌مه‌ کارێک بێ هیچ‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌کی به‌وانه‌وه‌ نه‌بێ و بێگار بێت‬ ‫به‌وان بکرێ وه‌اڵمێکی توندی هاواڵتیانی‬ ‫ئه‌و کۆاڵنه‌یان دایه‌وه‌ پاش مشتومڕێکی‬

‫زۆر بۆ ئ �ه‌وه‌ی ته‌نها سه‌یرێکی بکه‌ن‬ ‫و چ��ۆن چ��اره‌س�ه‌ر بکرێ به‌ به‌ڵێنێکی‬ ‫رۆتینی ه��اواڵت��ی�ه‌ک�ه‌ی��ان ب���ه‌ڕێ ک��رد‪،‬‬ ‫دیاره‌ زۆر بێ به‌رپرسیارانه‌ و بێ بایه‌خ‬ ‫سه‌یری کێشه‌که‌یان کرد‪ ،‬خۆ ره‌نگه‌ له‌‬ ‫پشتیشه‌وه‌ چه‌ندین قسه‌ی ناشیرینیشیان‬ ‫ئاراسته‌ کردبێت‪ ،‬ئه‌وه‌ دیار نییه‌ به‌ هه‌ر‬ ‫حاڵ‪ ،‬به‌اڵم ده‌ب��وو ئه‌م به‌ڕێوه‌به‌راتیه‌ له‌‬ ‫ئه‌رکه‌که‌ی خۆی بپرسیایه‌ته‌وه‌‪ ،‬نه‌وه‌کو‬ ‫ل �ه‌ب �ه‌ر خ��ات��ری خ �ه‌ڵ��ک‪ ،‬به‌ڵکو له‌به‌ر‬ ‫ئ �ه‌رک��ی ی��اس��ای��ی و ئ�ه‌خ�لاق��ی خ��ۆی��ان‪،‬‬ ‫گ��وێ ن���ه‌دان ب �ه‌ کێشه‌یه‌کی وا چی‬ ‫ده‌گ�ه‌ی�ه‌ن��ێ؟ ره‌نگه‌ بڵێن خۆ کێشه‌که‌‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ گه‌وره‌ نه‌بوو بۆچی وا گه‌وره‌ کرا‬ ‫و درا به‌ راگه‌یاندن؟ هه‌ست و هۆشیاری‬ ‫ه��اواڵت��ێ��ت��ی و دی��م��وک��رات��ی پ��اڵ��ن�ه‌ری‬ ‫سه‌ره‌کی وروژاندنی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ بوو‪،‬‬

‫ئه‌ی که‌واته‌ شاره‌وانی ئه‌رکی چییه‌؟‬ ‫ته‌نها خ��ۆ راوه‌ش���ان���دن و م��ن�ه‌ت ک��ردن‬ ‫به‌سه‌ر خه‌ڵکدایه‌؟! ئه‌گه‌ر گرنگی به‌‬ ‫کێشه‌ بچوک و لۆکاڵییه‌کان نه‌درێ‬ ‫ئه‌ی چۆن ده‌توانن باسی پرس و کێشه‌‬ ‫گه‌وره‌کانی میلله‌ت بکه‌ن؟!‬ ‫من ته‌نها وه‌ک��و ئه‌رکێکی هاواڵتێتی‬ ‫و دیموکراتی ئ �ه‌م چه‌ند دێ��ڕه‌م خسته‌‬ ‫بڵند گ��ۆی راگ �ه‌ی��ان��دن �ه‌ک��ان شایه‌نی‬ ‫زۆر له‌وه‌ زیاتره‌ ئه‌گه‌ر ماف و ئه‌رکی‬ ‫هاواڵتێتی و دیموکراتی هه‌بێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫دی����اره‌ ئ �ه‌گ �ه‌ر ه��اواڵت��ی �ه‌ک ب��ۆ خ��ۆی‬ ‫که‌سێکی ده‌سه‌اڵتدار و ده‌ست رۆشتوو‬ ‫نه‌بێت نه‌ گوێ له‌ قسه‌ی ده‌گیرێ نه‌‬ ‫م�ه‌س�ه‌ل�ه‌ک�ه‌ش��ی ب �ه‌ ه�ه‌ن��د وه‌رده‌گ��ی��رێ‬ ‫ئاواش باسی خزمه‌ت و مافی هاواڵتیان‬ ‫ده‌که‌ن‪.‬‬

‫‪ n‬به‌ده‌مه‌و ‌ه چونی حکومه‌ت بۆ کێشه‌کان زۆر الوازه‌‬


‫تیۆری‬ ‫به‌شی دووه‌م‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/24 - 2011/8/15‬‬

‫‪18‬‬

‫ژان ماری گۆلمۆ‬

‫گۆشه‌یه‌کی تایبه‌ته‌‪ ،‬هه‌فتانه‌ ئه‌حالم مه‌نسور ده‌ینوسێت‬

‫بریتانیا درزێکى گه‌ور ‌ه‬ ‫له‌که‌دارى کرد‬ ‫دووس��ه‌د و بیست و پێنج ه��ه‌زار ملیۆن دۆالر‬ ‫زی��ان��ى گ����ه‌وره‌ى ب��ری��ت��ان��ی��ا ب���وو ل��ه‌ ئه‌نجامى‬ ‫تااڵنکردنى له‌ ژێر فشارى برسێتى و بێ کارى‬ ‫و کێشه‌ ئابوورییه‌ گه‌وره‌کان‪.‬‬ ‫هه‌موو گه‌النى جیهان ئه‌م هه‌واڵه‌یان پێگه‌یشتووه‌‪،‬‬ ‫ئیدى با بریتانیاى گ��ه‌ل ته‌مه‌ڵ و خۆبه‌زلزان‬ ‫(‪ )prowd‬وات��ه‌ ئ��ه‌ن��ازى به‌ خ��ۆی��ه‌وه‌‪ ،‬کورد‬ ‫وته‌نى تڕزل‪ ،‬با قه‌واره‌ى خۆى بزانێت و جارێکیتر‬ ‫ش��اژن ئاهه‌نگ ب��ۆ ن��ه‌وه‌ک��ان��ى نه‌گێڕێ‪ ،‬که‌‬ ‫ملیار دۆالرى خ��ه‌رج ده‌ک��رد‪ .‬ده‌ب��ێ بزانێ ئه‌و‬ ‫میواندارى و خه‌رجییه‌ی که‌ له‌ کۆشکه‌که‌ى‬ ‫ک��را ره‌نجى شانى خ��ۆى نه‌بوو‪ ،‬به‌ڵکو ئاره‌قى‬ ‫نێوچاوانى کرێکارانى بریتانیا بوو که‌ به‌ فیڕۆ‬ ‫و له‌ده‌ست درا‪.‬‬ ‫ده‌بێ هه‌موو جیهان بزانن که‌ بریتانیا ده‌وڵه‌تێکى‬ ‫نمونه‌یی نییه‌‪ ،‬ترۆپکى سه‌رمایه‌دارى بۆگه‌نه‌‬ ‫و ژێرخانى چروکه‌‪ ،‬هاواڵتى هه‌موو رۆژێک‬ ‫چاوه‌ڕێ ده‌کات سه‌رخانى بته‌پێ به‌سه‌ر ژێرخاندا‬

‫* یه‌کێک له‌و هه‌ڵ ‌ه‬ ‫گه‌ورانه‌یه‌ که‌ واده‌زانێت‬ ‫لغاوى ئه‌سپى سیاسى له‌‬ ‫ده‌ستى ئه‌مریکا دایه‌ و‬ ‫راستى لغاوه‌که‌ له‌ ده‌ستى‬ ‫بریتانیایه‌‪ ،‬ئه‌مریکا قوڕى‬ ‫ده‌ستکردى بریتانیایه‌‬ ‫* ده‌بێ هه‌موو جیهان‬ ‫بزانن که‌ بریتانیا‬ ‫ده‌وڵه‌تێکى نمونه‌یی نییه‌‪،‬‬ ‫ترۆپکى سه‌رمایه‌دارى‬ ‫بۆگه‌نه‌ و ژێرخانى چروکه‌‬ ‫ئیدى باوى مرۆڤه‌ بووکه‌شووشه‌ ئاساکان نه‌ماو‌ه‬ ‫یان ئه‌و ئه‌ته‌کێته‌ قه‌ڵبه‌ که‌ ده‌ڵێى بینگه‌یه‌کى‬ ‫شانۆگه‌رى کالسیکییه‌ بشێوێ‪ .‬تازه‌ جارێکیتر‬ ‫شاژن ئه‌لیزابێت سێبه‌رى خو�� نییه‌ له‌سه‌ر زه‌وى‬ ‫ئه‌و داب و نه‌ریته‌ بۆگه‌نه‌که‌ى به‌ریتانیا هه‌ر‬ ‫پیرۆزى بێت‪.‬‬ ‫خ��ۆى ب��ڕی��ار ده‌دات ل��ه‌وه‌ت��ى ه��ه‌ی��ه‌‪ ،‬ک��وش��ت و‬ ‫کوشتار و خوێن رشتن و داگیرکردنى گه‌النى‬ ‫جیهان و کوده‌تا و پیالنگێڕان پیشه‌یه‌تى‪.‬‬ ‫خ��ۆى بڕیار ده‌دات سنوره‌کان سه‌نتیمه‌ترێک‬ ‫بگۆڕێت‪ ،‬خۆ حه‌یاى پاوانه‌که‌شى چ��وو‪ ،‬خۆ‬ ‫ئه‌ندێرا غاندیش ئه‌مریکا کوشتی بۆ ئ��ه‌وه‌ى‬ ‫س��وارى فڕۆکه‌ بێت و کێشه‌ ناوخۆییه‌کانى‬ ‫بریتانیا چ��اره‌س��ه‌ر ب��ک��ات‪ ،‬خ��ۆ رووى تۆنى‬ ‫بلێریش ره‌ش ب��وو که‌ رۆژه��ه‌اڵت��ى ناوه‌ڕاستى‬ ‫ت��وش��ى خه‌ڵتانى خ��وێ��ن ک��رد‪ .‬ده‌ب��ا جارێکیتر‬ ‫شاژن ئاهه‌نگى له‌دایکبوونى خۆى بگێڕێت‪ .‬ئا‬ ‫ئه‌مه‌یه‌ ئه‌نجامى برسێتى گه‌ل‪ ،‬خۆپیشاندانى‬ ‫کرد ئه‌نجامى نه‌بوو‪ ،‬ده‌یان ساڵه‌ به‌ بێهوده‌یى‬ ‫ده‌ژى‪ ،‬ئه‌نجامى مه‌رگ بوو به‌ده‌م برسێتییه‌وه‌‪.‬‬ ‫خه‌رجى زانکۆ له‌ کوێ بهێنێ‪ ،‬ناچار ده‌بێ‬ ‫خ��ۆپ��ی��ش��ان��دان ب��ک��ات‪ ،‬پ��ۆل��ی��س��ه‌ک��ان رێ��گ��ای��ان‬ ‫لێگرتن‪ .‬شکسپیریش له‌ گۆڕ ده‌رچێ ناتوانێت‬ ‫ل��ه‌س��ه‌ر ب��ه‌رپ��رس��ه‌ رووڕه‌ش�����ه‌ دز و ج��ه‌رده‌ک��ان‬ ‫شانۆنامه‌یه‌ک بنۆسێ‪ ،‬چونکه‌ گه‌لى بریتانی‬ ‫جرتى بۆ تاجه‌که‌ى بریتانیا کێشا و له‌ ژێر‬ ‫پێالویدا پێشێلى کرد‪ .‬ته‌له‌فزیۆنى (‪)BBC‬‬ ‫به‌ توندوتیژى ناوى تااڵن کردن ده‌بات‪ .‬نازانێت‬

‫داهێنه‌‌رانی ئازادی‬

‫په‌یکه‌رى بریتانیا که‌وت و گواوى بوو‪ .‬ئه‌مه‌نده‌‬ ‫ه��ێ��ن��ده‌ى ه��ه‌ن ل��ه‌ ل��ه‌ن��ده‌ن��دا زم��ان��ى ئینگلیزى‬ ‫شاژن و (‪)Oxford‬یان شێواندوه‌ و شیرازه‌یان‬ ‫تێکداوه‌‪ .‬شاکانى ده‌وڵه‌تانیش سه‌ریان سوڕماوه‌‬ ‫و ن��ازان��ن چ��ى بکه‌ن رۆژ رۆژى منه‌ ک��ه‌ به‌‬ ‫نووکى پێنووسه‌که‌م ده‌مامکى کۆنى رزی��وى‬ ‫بریتانیا بڕوشێنم‪ .‬زیندانه‌کان پڕن له‌ گه‌نجان‪،‬‬ ‫پۆلیسه‌ چ��ه‌ک��داره‌ک��ان ئ����ازارى شۆڕشگێڕان‬ ‫ده‌دن‪ ،‬سه‌رۆک وه‌زیرانى بریتانیا ده‌ڵێ‪ :‬دیاره‌‬ ‫گه‌لى بریتانى هاواڵتى بێڕه‌وشى تێدایه‌‪ ،‬زۆربه‌ى‬ ‫زۆرى ئه‌و که‌سانه‌ له‌ نزیکه‌وه‌ بریتانیه‌ ته‌مه‌ڵه‌‬ ‫خوێنمژه‌کان ناناسن‪ ،‬واده‌زانن هه‌ر هاواڵتییه‌کى‬ ‫ب��ری��ت��ان��ى پ��ه‌ی��ک��ه‌رێ��ک��ه‌ و ئ��ه‌ب��ێ ک��ڕن��ۆش��ى بۆ‬ ‫به‌ریت‪ ،‬ئاشقى ئه‌قڵ و ک��رده‌وه‌ى ب��ووه‌‪ ،‬له‌نده‌ن‬ ‫به‌ به‌هه‌شتى خوا له‌سه‌ر زه‌وى داده‌نێت‪ ،‬نازانێ‬ ‫که‌ خوێنمژ و داگیرکه‌ره‌ و کۆنترۆڵى کردوه‌ته‌‬ ‫سه‌ر ئابوورى جیهان‪ ،‬نه‌وتى که‌نداو و ده‌وڵه‌تانى‬ ‫ئ��ه‌س��ک��ه‌ن��دی��ن��اڤ��ی��ا هێشتا ب��ن��ک��ه‌ى ب��ری��ت��ان��ی��ان‪.‬‬ ‫ئۆسترالیاش هه‌ر سه‌ر به‌ بریتانیایه‌‪ ،‬هندستان‬ ‫بنکه‌ى گ��ه‌وره‌ى بریتانیایه‌‪ ،‬دوژمنى بریتانیا‬ ‫شیوعیه‌ته‌‪ ،‬یه‌کێتى سۆڤیه‌تى وێران کرد‪ ،‬به‌ردى‬ ‫بناغه‌ى س��ه‌رم��ای��ه‌داری��ی��ه‌‪ ،‬س��ه‌رۆک��ى ده‌وڵ��ه‌ت��ان‬ ‫ل��ه‌ منداڵییه‌وه‌ پێده‌گه‌یێنێ ک��ه‌ گ���ه‌وره‌ ده‌ب��ن‬ ‫دایانده‌مه‌زرێنى‪.‬‬ ‫دوژم��ن��ى ب��ری��ت��ان��ی��ا‪ ،‬ع���ه‌داڵ���ه‌ت‌‪ ،‬ی��ه‌ک��س��ان��ى و‬ ‫ئ��اش��ت��ی��ی��ه‌‪ .‬دۆس��ت��ى ب��ری��ت��ان��ی��ا داگ��ی��رک��ردن��ه‌‪،‬‬ ‫ئاژاوه‌نانه‌وه‌یه‌‪ ،‬خوێنمژینه‌ داگیرکردنى سامانى‬ ‫ده‌وڵه‌تانه‌‪ ،‬نه‌خوێنده‌وارییه‌‪ .‬یه‌کێک له‌و هه‌ڵه‌‬ ‫گه‌ورانه‌یه‌ که‌ واده‌زانێت لغاوى ئه‌سپى سیاسى‬ ‫له‌ ده‌ستى ئه‌مریکا دایه‌ و راستى لغاوه‌که‌ له‌‬ ‫ده‌ستى بریتانیایه‌‪ ،‬ئه‌مریکا قوڕى ده‌ستکردى‬ ‫بریتانیایه‌ و به‌ ئاره‌زووى خۆى شه‌ڕى پێده‌کات‪،‬‬ ‫واڵتى پێ داگیر ده‌کات سوپاى ئه‌مریکا ده‌چێته‌‬ ‫به‌ره‌کانى جه‌نگ و ئه‌کوژرێن‪ .‬سوپاى ئه‌مریکا‬ ‫چه‌کى تازه‌ له‌ده‌ست ده‌دا‪ ،‬له‌ ناو کۆمه‌ڵگاى‬ ‫مرۆڤایه‌تى تاوانیار ده‌بێت و حه‌یاى ده‌چێ و له‌‬ ‫کۆتاییدا له‌ پاشه‌کشێ کردنى به‌گیرى ده‌دا‬ ‫واته‌ سوپاى ئه‌مریکا له‌ سه‌ره‌تاى داگیرکردندا‬ ‫ق��اچ��ى ل��ه‌ ش��وێ��ن��ێ ئ��ه‌چ��ه‌ق��ێ‪ ،‬ل��ه‌ کۆتاییدا‬ ‫نازانێ چۆن ده‌رچێ قازانج و داهاتیش ده‌چێته‌‬ ‫گیرڤانى بریتانیا‪ ،‬ئه‌مریکا حه‌یاى ده‌چ��ێ به‌‬ ‫تااڵنکه‌ر ن��اوى ده‌رده‌چ���ێ‪ ،‬ب��ه‌داخ��ه‌وه‌ ئه‌مریکا‬ ‫نازانێت که‌ بوه‌ته‌ یارى ده‌ستى بریتانیا‪ .‬ئێستا‬ ‫مه‌ترسى جه‌نگى که‌نداو له‌ ئ��ارادای��ه‌‪ ،‬جارێ‬ ‫ب��ا ت��ورک��ی��ا ئ��ه‌س��ک��ه‌ن��ده‌رۆن��ه‌ داگ��ی��ر ب��ک��ات با‬ ‫ئ��اگ��ره‌ک��ه‌ى کێشه‌ى فه‌له‌ستین ک��پ بکه‌ن‪،‬‬ ‫ئینجا عه‌گاڵه‌کان ده‌بنه‌ مارى ره‌ش‪ ،‬نه‌وت و‬ ‫ئاو تێکه‌ڵى یه‌کترى ده‌کرێ و به‌سڕه‌ له‌ عێراق‬ ‫ده‌ب��ڕن و عێراقیش هه‌تا هه‌تایه‌ داک��ۆک��ى له‌‬ ‫به‌سڕه‌ ده‌کات‪.‬‬ ‫هه‌ر خاوه‌ن ده‌سه‌اڵتێک له‌ خۆیه‌وه‌ کلکی خۆی‬ ‫با بدات به‌ریتانیا مه‌گه‌ر هه‌ر خۆی بزانێت چۆن‬ ‫چۆنی ریسوای بکات‪.‬‬ ‫جه‌نگی عێراق و ئێران‪ ،‬جه‌نگی نێوان سۆڤیه‌ت‬ ‫و ئ��ێ��ران ب���وو‪ .‬خ��اک��ی ع��ێ��راق وه‌ک خاکی‬ ‫س��ۆڤ��ی��ه‌ت و خ��اک��ی ئ��ێ��ران خ��اک��ی به‌ریتانیا‬ ‫ب��وو‪ .‬چه‌کی به‌ریتانی به‌ ئاسانی ده‌گه‌یشت‬ ‫ئێران‪ .‬چه‌کی سۆڤیه‌تیش به‌ چاوی خۆم بینیم‬ ‫ش��ه‌و و رۆژێ��ک��ی ن��ه‌ده‌ب��رد ده‌گه‌یشته‌ عێراق‪،‬‬ ‫سه‌رکرده‌کانی عێراق به‌م راستیه‌یان ده‌زان��ی‪،‬‬ ‫دوای جه‌نگه‌که‌ش وه‌زی��ری به‌رگری عێراقیان‬ ‫کوشت‪ ،‬ه��ه‌روه‌ه��ا له‌ ه��ه‌ر واڵتێکدا کوده‌تای‬ ‫س���ه‌رب���ازی ئ��ه‌ن��ج��ام ب���درێ ئ���ه‌وه‌ ده‌گ��ه‌ڕێ��ت��ه‌وه‌‬ ‫بۆ پالنی به‌ریتانیا‪ ،‬ک��ه‌م رۆژن��ام��ه‌ و گۆڤار‬ ‫هه‌یه‌ به‌ دزییه‌وه‌ نوێنه‌ری به‌ریتانی تیا نه‌بێ‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر حزبێک له‌ سه‌رده‌ستی دوان دوامه‌زرێ‬ ‫سێهه‌میان به‌ریتانیه‌ کۆماره‌کانی باشوری‬ ‫سۆڤیه‌ت موسڵمانن خومه‌ینی ماسۆنی بوو‪،‬‬ ‫به‌ریتانیا شیشان و کۆماره‌کانی تری لێ هار‬ ‫کرد‪ ،‬گۆرباچۆف هات و سه‌ته‌الیتی قه‌ده‌غه‌‬ ‫نه‌کرد‪ ،‬کاتێ که‌ گه‌النی سۆڤیه‌ت ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫واڵته‌که‌یان و ته‌له‌فزیۆنه‌ لۆکالییه‌‌کانیان بینی‬ ‫ت��ۆزێ مابوو شێت بن ‪ +‬گه‌نده‌ڵی سه‌رکرده‌‬ ‫سه‌ربازیه‌کانیان ‪ +‬بینینی بازاڕی ئازاد‪.‬‬

‫و‪ :‬محه‌مه‌د ئه‌مینی‬

‫مۆنتێسکیۆ (‪1755‬ـ ‪ )1689‬و پێناسه‌‌ی ئازادی‬ ‫سیاسی‬ ‫مۆنتێسکیۆ‪ :‬تاکه‌‌خاڵێک که‌‌ نه‌‌ته‌‌وه‌‌یه‌کی ئازاد‬ ‫له‌‌ نه‌‌ته‌‌وه‌‌کانی دیکه‌‌ جیا ده‌‌کاته‌‌وه‌‌ ئاسایشه‌‌ ‌‌‬ ‫که‬ ‫تیایدا هه‌‌موان ده‌‌زانن که‌ یه‌‌ک که‌‌س به‌‌ ئاره‌‌زوی‬ ‫خۆی ناتوانێت ده‌‌ستبه‌سه‌‌ر گیان‌ و ماڵی ئه‌‌ودا‬ ‫بگرێت‪.‬‬ ‫مۆنتێسکیۆ به‌‌ ئه‌‌ندامبوونی له‌‌ ئاکادیمیای‬ ‫بۆردۆ توانی مه‌‌یله‌‌ده‌‌رونیه‌‌کان له‌‌ بواری مێژوو‌ و‬ ‫هۆگربوونی بۆ کۆکردنه‌‌وه‌‌ی ئه‌‌زمون تێر بکات‪.‬‬ ‫چیرۆکی له‌‌ قاوده‌‌ری نامه‌‌ ئێرانیه‌‌کان له‌‌ سه‌‌روی‬ ‫که‌‌سایه‌‌تیه‌کی ئێرانی ب��ه‌‌ ن���اوی (ئ��ۆزب��ه‌‌ک)‬ ‫که‌‌ به‌‌ هۆی نیشته‌‌جێبوونی له‌‌ پاریس بووبووه‌‌‬ ‫فه‌‌یله‌‌سوف‪ ،‬ده‌‌ریده‌‌خات که‌‌ به‌‌ بێ خۆدانه‌‌ ده‌‌ست‬ ‫چاره‌‌نووسێکی ت��اڵ‪ .‬هیچ تاکێکی ئه‌‌وروپایی‬ ‫بۆی نییه‌‌ خۆی به‌‌ ئازادبیر دابنێت له‌‌ کاتێکدا‬ ‫که‌‌ ژنانی حه‌‌ره‌‌مخانه‌‌که‌‌ی خۆی به‌‌ کۆیله‌‌یی‬ ‫راگرتوه‌‌‪ .‬له‌‌ چه‌‌ند تێبینیه‌ک له‌‌ سه‌‌ر هۆکاره‌‌کانی‬ ‫هه‌ڵکشان‌و رۆچ��ون��ی رۆم��ی��ه‌‌ک��ان (‪ )1734‬له‌‌‬ ‫سۆنگه‌‌ی مێژووی رۆما ئ��ازادی مرۆڤ وه‌‌ک‬ ‫سیستمێکی دارێ����ژراو ل��ه‌‌ س��ه‌‌ر داب���ڕان پێناسه‌‌‬ ‫ده‌‌کات ‌و کۆمه‌اڵنی خه‌ڵک له‌‌ به‌‌رامبه‌‌ر چینی‬ ‫وه‌‌ج��اخ��زاده‌‌ داده‌‌ن��ێ��ت‪ .‬وه‌ه��ا پێناسه‌‌یه‌ک ئ��ازادی‬ ‫ده‌‌خاته‌‌ چوارچێوه‌‌ی گه‌‌شه‌‌سه‌‌ندنێکی مێژوویی‬ ‫ت��ای��ب��ه‌‌ت��ه‌‌وه‌‌ ک��ه‌‌ هیچ پ��ه‌ی��وه‌ن��دی��ه‌ک��ی ن��ه‌‌ب��وو به‌‌و‬ ‫هاوسه‌‌نگی نێوان هێزه‌‌کان که‌‌ ڤۆڵتێر ئه‌‌و هه‌‌موه‌‌‬ ‫له‌‌ سیستمی سیاسی به‌‌ریتانیا پێیدا هه‌ڵگوتبوو‬ ‫ک��ه‌‌ تێیدا ش��ا ل��ه‌‌ الی���ه‌‌ن ه��ه‌‌ر دوو ئه‌‌نجومه‌‌نی‬ ‫لورده‌‌کان ‌و عه‌‌وامه‌‌وه‌‌ چاو‌‌دێری ده‌‌کرا‪.‬‬ ‫له‌‌ کتێبی رۆحی یاساکانیش ئازادی بوونی هه‌‌یه‪‌‌،‬‬ ‫به‌اڵم ئاسته‌‌که‌‌ی به‌‌ رێژه‌‌یه‌ک نییه‌‌ که‌‌ بتوانرێت‬ ‫جیاوازیه‌کی پێ به‌‌دی بکرێت له‌‌ نێوان ئه‌‌و سێ‬ ‫ج��ۆره‌‌ ده‌‌سه‌اڵتداریه‌تیه‌‌ مۆنتێسکیۆ باسیان لێ‬ ‫ده‌‌کات‪ :‬دیکتاتۆریه‌‌ت‪ ،‬مه‌‌رجدارکراو‪ ،‬کۆماری‪.‬‬ ‫به‌‌ هۆی ئه‌‌وه‌‌ی دیکتاتۆریه‌‌ت له‌‌ سه‌‌ر بنه‌‌مای‬ ‫تۆقاندن دامه‌زراوه‌‌ به‌‌ خراپه‌‌ی ره‌های ناو ده‌‌بات‌ و‬ ‫به‌‌ کۆیله‌‌کردنیش وه‌‌ک کارێکی بێ‌ئه‌‌نجام ناو‬ ‫ده‌‌بات‌و ره‌‌تی ده‌‌کاته‌‌وه‌‌‪ .‬مۆنتێسکیۆ له‌‌ به‌‌شی‬ ‫(‪‌11‬و ‪ )12‬کتێبه‌‌که‌‌یدا ئ���ازادی سیاسی‬ ‫پێناسه‌‌ ده‌‌کا ‌و ده‌‌یسه‌‌لمێنێت که‌‌ له‌‌ به‌‌ریتانیا‬ ‫یاسای بنچینه‌‌یی هۆکاری سه‌‌ره‌‌کی بووه‌‌‬ ‫بۆ له‌‌ یه‌‌ک جیاکردنه‌‌وه‌ی هێزه‌‌کان‪.‬‬ ‫رۆس��ۆ (‪1788‬ـ‪ ،)1712‬ئ���ازادی وه‌‌ک‬ ‫بنه‌‌مایه‌‌ک‬ ‫رۆس������ۆ‪ :‬ه��ی��چ ک����ام ل���ه‌‌ ت��اک��ه‌‌ک��ان��ی‬ ‫کۆمه‌ڵگا ناتوانێت ئه‌‌و یاسایانه‌‌ی له‌‌‬ ‫سه‌‌ر بنه‌‌مای ویستی گشتی دارێژراون‬ ‫پێشێل بکات ‌و گوێڕایه‌ڵیان نه‌‌بێت؛‬ ‫ئه‌‌گینا زۆری��ن��ه‌‌ی خه‌ڵک ناچاری‬ ‫ده‌‌ک����ه‌‌ن م��ل��ک��ه‌‌چ��ی ئ���ه‌‌و ی��اس��ای��ان��ه‌‌‬ ‫بێت‪ .‬ئه‌‌م وته‌‌یه‌‌ش به‌‌و واتایه‌‌یه‌‌ که‌‌‬ ‫وه‌ه��ا گوشارێکی به‌‌ س��وود هه‌‌مو‬ ‫تاکێک ناچار ده‌‌کا ویست‌ و خواستی گشتی‬ ‫جێبه‌‌جێ بکه‌‌ن ‌و ئه‌‌مه‌‌ش بۆ پاراستنی ئازادی‬ ‫پێویسته‌‌‪.‬‬ ‫رۆسۆ به‌‌ درێژایی ته‌‌مه‌‌نی له‌‌ پێناو پاراستنی‬ ‫سه‌‌ربه‌‌خۆیی ‌و ئازادیه‌‌که‌‌ی روب��ه‌‌ڕوی دژواری‬ ‫زۆر ب���ووه‌‌وه‌‌‪ .‬ئ��ه‌‌وی��ان ل��ه‌‌ جنێڤ دور خسته‌‌وه‌‌‪،‬‬ ‫ناچاریان کرد ئایینزای کاسۆلیک هه‌ڵبژێرێت‌و‬ ‫کردیانه‌‌ ماوه‌‌ستایه‌‌کی پایه‌نزم له‌‌ خزمه‌‌ت بنه‌‌ماڵه‌‌‬ ‫گ��ه‌‌وره‌‌ک��ان��دا‪ .‬کاتێک رۆس���ۆ ب��ۆ وه‌‌رگ��رت��ن��ی‬ ‫خه‌اڵتی نووسینی نۆته‌‌ی مۆسیقا چوبوو بۆ‬ ‫پاریس روبه‌‌ڕوی دوژمنکاری ناوه‌‌نده‌‌ ئه‌‌کادیمی‬ ‫‌و زانستیه‌‌کانی فه‌‌ڕه‌نسا بووبووه‌‌وه‌ ‌‌و کاتێکیش‬ ‫بووه‌‌ کارگێڕی باڵوێزخانه‌‌ی فه‌‌ڕه‌نسا له‌‌ ڤیه‌‌ننا به‌‌‬ ‫به‌‌رده‌‌وامی بووبووه‌‌ ئامانجی سوکایه‌‌تی پێکردن‪.‬‬ ‫ل��ه‌‌ پ��اری��س وێ���ڕای ه��اوک��اری ک��ردن��ی له‌‌گه‌ڵ‬ ‫نووسه‌‌رانی ئه‌‌نسکلۆپیدیا‪ ،‬سه‌‌ره‌‌ڕای تامه‌زرۆبونی‬ ‫بۆ پاراستنی سه‌‌ربه‌‌خۆیی خۆی‪ ،‬بووه‌‌ خه‌‌زێنه‌‌داری‬ ‫ئه‌‌و شوێنه‌‌‪ .‬حه‌‌قده‌‌ستێک که‌‌ پاشا پێی دابوو‬ ‫لێی وه‌‌رنه‌‌گرتبوو‌ و ئه‌‌و پاره‌‌یه‌‌ی به‌‌ به‌ڕێوه‌‌بردنی‬ ‫سه‌‌رکه‌‌وتوانه‌ ئۆپێڕایه‌‌ک به‌‌ نێوی فاڵگره‌‌وه‌‌ی‬ ‫ئاوایی قه‌‌ره‌‌بوو کردبووه‌‌وه‌‌‪ .‬دواییش له‌‌ نووسه‌‌رانی‬ ‫ئه‌‌نسکلۆپیدیا دور ک���ه‌‌وت���ه‌‌وه‌‌‪ .‬ل��ه‌‌ گوندێکدا‬ ‫نیشته‌‌جێ بوو خۆی سه‌‌رقاڵی داڕشتنه‌‌وه‌‌ی نۆته‌‌‬ ‫مۆسیقاییه‌‌کان کرد‪ .‬له‌‌ چاپدانی به‌‌رهه‌‌مه‌‌کانی‬ ‫رۆسۆ وه‌‌ک رێکه‌‌وتنامه‌‌ی کۆمه‌اڵیه‌‌تی و ئیمێڵ‬ ‫له‌‌ فه‌‌ڕه‌نسا رێگه‌‌ی لێگیرا‌و له‌‌ جنێف به‌‌ نایاسایی‬ ‫راگه‌‌یه‌‌ندرا‪ .‬له‌‌و کاته‌‌دا ئه‌‌و بۆ سویسرا په‌‌نابه‌‌ر‬ ‫ب��وو ک��ه‌‌ ل��ه‌‌ الی���ه‌‌ن داواک����اری گشتنی ترۆنش‬ ‫ف��ه‌‌رم��ان��ی گیرانی ده‌‌رچ���و‪ .‬ڤۆڵتێر ل��ه‌‌ کتێبی‬ ‫هه‌‌ستی ه��اواڵت��ی��ان‪ ،‬رۆس���ۆی وه‌‌ک باوکێکی‬ ‫ناشیاو شه‌‌رمه‌‌زار کرد‪ .‬رۆسۆ له‌‌و بڕوایه‌‌دا بوو‬ ‫که‌‌ بووه‌‌ته‌‌ قوربانی «پیالنگێڕیه‌‌کی جیهانی»‪.‬‬ ‫ره‌‌ن��گ��ه‌‌ واش ب��ووب��ێ��ت‪ .‬ل��ه‌‌ ئ��اک��ام��دا ب��ه‌‌ ئ��ارام��ی‬

‫گه‌‌یشتنی خ��ۆی له‌‌ نووسینی کتێبی خه‌‌یاڵه‌‌‬ ‫خاوه‌‌کانی گه‌‌ڕۆکێکی گۆشه‌‌گیردا دیته‌‌وه‌‌‪.‬‬ ‫رۆسۆ ئازادی وه‌‌ک بنه‌‌مایه‌‌کی حاشاهه‌ڵنه‌‌گر‬ ‫هێنایه‌‌ گۆڕ‌ و ده‌‌یوت‪ :‬مرۆڤ به‌‌ ئازادی دێته‌‌‬ ‫جیهان‌ و دواییش له‌‌ هه‌‌ر الوه‌‌ ده‌‌که‌‌وێته‌‌ بن زه‌‌خت‌‬ ‫و گوشار‪ .‬رۆس��ۆ شارستانییه‌‌ت ‌و پرۆسه‌‌ی به‌‌‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌‌تی بوونی مرۆڤی به‌‌ خه‌‌سارێک بۆ‬ ‫س��ه‌‌ر ئ���ازادی سروشتی ده‌‌زان���ی‪ .‬ل��ه‌‌ روان��گ��ه‌‌ی‬ ‫ئه‌‌وه‌‌وه‌‌ سیستمی یاسایی جۆرێک شێتیه‌‌تیه‌‌ که‌‌‬ ‫له‌‌ الی��ه‌‌ن بێبه‌‌شترین که‌‌سه‌‌کانه‌‌وه‌‌ قبوڵ ک��راوه‌‌؛‬ ‫رێکه‌‌وتنامه‌‌ی کۆمه‌اڵیه‌‌تی ده‌‌توانێت له‌‌ رێگای‬ ‫جێبه‌‌جێکردنی خواستی گشتی‪ ،‬ئ���ازادی هه‌‌ر‬ ‫دوو الیه‌‌نی رێکه‌‌وتنامه‌‌که‌‌ ده‌‌وڵ��ه‌‌ت ‌و خه‌ڵک‬ ‫بپارێزێت‪.‬‬ ‫هه‌‌ندێک له‌‌ بیرمه‌‌ندان ئ��ه‌‌م ئاشتبوونه‌‌وه‌‌یه‌‌ به‌‌‬ ‫خه‌ڵه‌‌تێنه‌‌ر ده‌‌زانن‌و رۆسۆ به‌‌وه‌‌ تاوانبار ده‌‌که‌‌ن که‌‌‬ ‫بووه‌‌ته‌‌ پاڵده‌‌رێک بۆ رژێمه‌‌ سه‌‌ره‌‌ڕۆکان‪.‬‬ ‫ک��ت��ێ��ب��ی ف����ێ����رک����اری ئ��ی��م��ێ��ڵ ک���ه‌‌س���ای���ه‌‌ت���ی‬ ‫س���ه‌‌رس���وڕه‌ێ���ن���ه‌‌ری ئ���ه‌‌وم���ان پ��ێ��ن��ی��ش��ان ئ����ه‌‌دات‌و‬ ‫دانپێنانه‌‌کانیش گێڕانه‌‌وه‌‌ی راستیه‌‌کانی ژیانی‬ ‫ئ���ه‌‌ون ل��ه‌‌ س��ه‌‌ر خ��ۆی��و ب��ی��رک��ردن��ه‌‌وه‌‌ی ئ���ازادی‌و‬ ‫سه‌‌باره‌‌ت به‌‌ په‌یوه‌ندی ئه‌‌و‌و خوا‌ و خۆئاماده‌‌کردنی‬ ‫بۆ ژی��ان وه‌‌ک پیاوێکی ئ��ازاد‪ .‬رۆس��ۆ ئ��ازادی‬ ‫وه‌‌ک مافێک ‌و وه‌‌ک ئه‌‌رکێک ده‌‌بینێت‌ و‬ ‫هه‌‌ر ئه‌‌مه‌‌ش قورسی و ئاڵۆزی ئه‌‌ندێشه‌‌کانی ‌و‬ ‫قه‌‌رزارباری ئێمه‌‌ بۆ ئه‌‌و نیشان ده‌‌دات‪.‬‬ ‫مالزێرب (‪ 1794‬ـ ‪ ،)1721‬پاشه‌‌کشێ پێکردن‬ ‫به‌‌ سانسۆر‬ ‫م��ال��زێ��رب‪ :‬خ��وا ت��اج ن��اخ��ات��ه‌‌ س��ه‌‌ر س���ه‌‌ری هیج‬ ‫پ��اش��ای��ه‌‌ک‪ ،‬م��ه‌‌گ��ه‌‌ر ئ���ه‌‌وه‌‌ی ژی��ان��ێ��ک��ی پ��ڕ له‌‌‬ ‫ئ��اس��ای��ش‌و ئ����ازادی ت���اک‌و خ��اوه‌‌ن��دارێ��ت��ی بێ‬ ‫دڵه‌‌راوکێ به‌‌سه‌‌ر سامانه‌‌که‌‌یان بۆ خه‌ڵکه‌‌کانی‬ ‫دابین بکا‌‌ت‪.‬‬ ‫کۆلۆد کێرتین دۆال مۆئه‌‌نیه‌ن دومالزێرب له‌‌‬ ‫بنه‌‌ماڵه‌‌یه‌‌ک که‌‌ پشتاوپشت دادوه‌‌ربوون چاوی به‌‌‬ ‫جیهان پشکوت‌و له‌‌ سه‌‌ره‌‌تادا بوو به‌‌ راوێژکاری‬ ‫دادگا بااڵی پاریس‌و دواتریش له‌‌ ساڵی(‪)1750‬‬ ‫بوو به‌‌ سه‌‌رۆکی دادگای (معاچدت)‪.‬‬ ‫ل����ه‌‌ ه����ه‌‌م����ان ک���ات���دا‬

‫رۆ‬ ‫س‬ ‫ۆ‬ ‫ئ‬ ‫ا‬ ‫ز‬ ‫ادی‬ ‫و ‌‌ه‬ ‫ک‬ ‫ب‬ ‫ن‬ ‫‌‌‬ ‫ه‬ ‫حا‬ ‫مای ‌‌هکی‬ ‫ش‬ ‫ا‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ه‬ ‫ڵ‬ ‫ن ‌‌هگ‬ ‫ر‬ ‫ه‬ ‫ێ‬ ‫ن‬ ‫ا‬ ‫یه‌‌‬ ‫گۆ ‌‬ ‫ڕ‬ ‫و‬ ‫د‬ ‫‌‌‬ ‫ه‬ ‫یوت‪:‬‬ ‫م‬ ‫ر‬ ‫ب ‌‌ه‬ ‫ۆ‬ ‫ئ‬ ‫ڤ‬ ‫ا‬ ‫ز‬ ‫ا‬ ‫د‬ ‫ی دێ‬ ‫ت‬ ‫‌‌‬ ‫ه‬ ‫ج‬ ‫ی‬ ‫ود‬ ‫و‬ ‫ا‬ ‫ها ‌‬ ‫ن‬ ‫ی‬ ‫ی‬ ‫ش ل ‌‌ه‬ ‫ه‬ ‫‌‌‬ ‫ه‬ ‫ر‬ ‫د ‌‌ه‬ ‫ک‬ ‫الوه‌‌‬ ‫‌‌‬ ‫ه‬ ‫و‬ ‫ێ‬ ‫ت‬ ‫‌‌‬ ‫ه بن‬ ‫ز‬ ‫‌‌‬ ‫ه‬ ‫خ‬ ‫‌‬ ‫تو‬ ‫گوشار‬

‫به‌ڕێوبه‌‌رێتی کتێبفرۆشیه‌‌کی له‌‌ ئه‌‌ستۆ گرتبوو‪.‬‬ ‫زانست‌ و زان��ی��اری ئ��ه‌‌و‪ ،‬په‌‌رۆشبوونی بۆ بزاڤه‌‌‬ ‫روناکبیریه‌‌کان‌ و زیره‌‌کی و توانای فکری ئه‌‌و‬ ‫بوونه‌‌ هه‌‌وێنی هۆگربوونی ئه‌‌و بۆ روناکبیران‪.‬‬ ‫مالزێرب له‌‌ دادگای (معاچدت) له‌‌ به‌‌رامبه‌‌ر خراپ‬ ‫به‌‌کارهێنانه‌‌کانی خاون زه‌‌ویه‌‌ به‌‌ کرێدراوه‌‌کان و‬ ‫فه‌‌رمانبه‌‌ره‌‌ قێزه‌‌ون‌و توڕه‌‌وته‌‌و‌سنه‌‌کانی وه‌‌رگرتنی‬ ‫ب��اج وه‌‌س��ت��ای��ه‌‌وه‌ ‌‌و ب��ه‌‌م ج���ۆره‌‌‌ش ده‌‌وڵ��ه‌‌ت��ی له‌‌ناو‬ ‫ده‌‌وڵه‌‌تدا ساز کرد‪ .‬مالزێرب ره‌‌خنه‌‌ی له‌‌ یاسای‬ ‫دادوه‌‌ری و بارودۆخی زیندانه‌‌کان‌ و به‌‌کارهێنانی‬ ‫نامه‌‌ سپیه‌‌ مۆرکراوه‌‌کان ده‌‌گرت‌و بۆ رێگه‌‌گرتن‬ ‫ل��ه‌‌ خ���راپ ب��ه‌‌ک��اره��ێ��ن��ان��ی ده‌‌س����ه‌اڵت ل��ه‌‌ الی��ه‌‌ن‬ ‫پاشاوه‌‌ له‌‌ س��ه‌‌ر پێویستی هه‌‌بوونی یاسایه‌‌کی‬ ‫بنچینه‌‌یی و ب��ه‌‌ ف��ه‌رم��ی ناسینی مافه‌‌کانی‬

‫گه‌‌ل پێداگری ده‌‌کرد‪ .‬وه‌‌ک به‌ڕێوه‌به‌‌ری کتێب‬ ‫فرۆشی‪ ،‬دژبه‌‌ سانسۆر وه‌‌ستا‌ و ئاسانکاری کرد‬ ‫ب��ۆ ب�ڵاوک��ردن��ه‌‌وه‌ی‌‌ په‌‌رتوکه‌‌ فه‌‌لسه‌‌فیه‌‌کان‌ و‬ ‫پاڵپشتیشی له‌‌ ئه‌‌نسکلۆپیدیا کرد‪.‬‬ ‫ئه‌‌و دژی هه‌ڵوه‌‌شاندنه‌‌وه‌‌ی ئه‌‌و دادگایانه‌‌ بوو که‌‌‬ ‫له‌‌ دژی ده‌‌وڵ��ه‌‌ت حوکمیان ده‌‌دا ‌و هه‌‌ر بۆیه‌‌ش‬ ‫ل��ه‌‌ س��اڵ��ی(‪ )1762‬وازی ل��ه‌‌ پیشه‌‌ی دادوه‌‌ری‬ ‫هێنا‪ .‬له‌‌ ساڵی (‪ )1767‬تۆرگۆ وه‌‌زیری دارایی‬ ‫پۆستێکی پێ س��پ��ارد‪ .‬مالزێرب به‌‌ ه��ۆی ئه‌‌م‬ ‫پۆسته‌‌وه‌‌ توانی سه‌‌ردانی گرتوخانه‌‌کان بکات ‌و‬ ‫چه‌‌ندین گیراویش به‌‌ربدات‌ و به‌‌کارهێنانی نامه‌‌‬ ‫سپیه‌‌ مۆرکراوه‌‌کانیش سنووردار بکات‪.‬‬ ‫مالزێرب له‌‌ ساڵی (‪ )1772‬ه��اوک��ات له‌‌گه‌ڵ‬ ‫تورگۆ وازی له‌‌ کاره‌‌که‌‌ی و ژیانی گشتی هێنا؛‬ ‫به‌اڵم له‌‌ ساڵی (‪ )1787‬گه‌‌ڕایه‌‌وه‌‌ بۆ وه‌‌زاره‌‌تی‬ ‫داد‌و پشگیری له‌‌ ناساندنی ناسنامه‌‌ی پرۆتێستان‌‬ ‫و ج��ول��ه‌‌ک��ه‌‌ک��ان ک��رد‌ و داوای ئ���ه‌‌وه‌‌ی ده‌‌ک��رد‬ ‫ف��ه‌‌رم��ان��ێ��ک ده‌‌رب��ک��رێ��ت ب��ۆ رێگه‌‌خۆشکردنی‬ ‫شوێنکه‌‌وتوانی ئه‌‌و دوو ئایینه‌‌‪ ،‬هه‌‌وڵدانێک که‌‌‬ ‫سه‌‌ری نه‌‌گرت‪.‬‬ ‫ش������ۆڕش������ی(‪ )1789‬م���ال���زێ���رب���ی ن���اچ���ارک���رد‬ ‫وه‌اڵته‌‌که‌‌ی به‌‌جێ بهێڵێت‪ ،‬به‌اڵم بۆ به‌‌رگریکردن‬ ‫له‌‌ لویی شانزه‌یه‌‌م له‌‌ ئه‌‌نجومه‌‌نی کۆنوانسیۆن‬ ‫ـ ک��ه‌‌ ب��ووب��ووه‌‌ دادگ���اـ گ��ه‌‌ڕای��ه‌‌وه‌‌ ب��ۆ فه‌‌ڕه‌نسا‪،‬‬ ‫له‌‌ دوای ت��ه‌‌واوب��وون��ی دادگ��ا‌ و له‌‌ سێداره‌‌دانی‬ ‫لویی شانزه‌‌یه‌‌م‪ ،‬خۆی له‌‌ گوندێکدا حه‌‌شاردا‪،‬‬ ‫به‌اڵم شۆڕشگێڕه‌‌کان ده‌‌ستبه‌‌سه‌‌ریان کرد‌ و له‌‌‬ ‫(‪)22‬ی ئاڤریلی (‪ )1794‬له‌‌سێداره‌‌یان دا‪ .‬له‌‌و‬ ‫کاته‌‌دا(‪ )72‬ساڵ ته‌‌مه‌‌نی بوو‪.‬‬ ‫تورگۆ (‪ 1781‬ـ ‪ ،)1727‬باز‌رگانی ئازاد بکه‌‌ن‬ ‫تورگو‪ :‬ده‌‌سه‌اڵتێک که‌‌ به‌‌بێ سه‌‌رکوت‪ ،‬ئازادی‬ ‫و س��ه‌‌رب��ه‌‌خ��ۆی��ی وه‌اڵت ب��پ��ارێ��زێ��ت؛ ب��ۆ هه‌‌تایه‌‌‬ ‫ئۆقره‌‌یی ‌و سه‌‌قامگیری وه‌اڵت گه‌‌رنتی ده‌‌کات‪.‬‬ ‫ئ���ه‌‌و ت��ۆرگ��ۆی��ه‌‌ی ل��ه‌‌ م��ێ��رم��ن��داڵ��ی��دا ب��ۆ چونه‌‌‬ ‫سه‌‌ر رێبازی قڕشه‌کان پ���ه‌‌روه‌‌رده‌‌ کرابوو بووبه‌‌‬ ‫فه‌‌رمانبه‌‌ری وه‌‌رگرتنی سکااڵکان له‌‌ دادگای‬ ‫بااڵی پاریس‪ .‬له‌‌ ساڵی(‪ )1761‬بوو به‌‌ سه‌‌رۆکی‬ ‫ئ��ی��داره‌‌ی دارای����ی وی�لای��ه‌ت��ی ل��ی��م��ۆژ‌و ئ��ه‌‌م��ه‌‌ش‬ ‫سه‌‌ره‌‌تای کارکردنی بوو وه‌‌ک کارمه‌‌ندێکی‬ ‫پایه‌‌به‌‌رزی ده‌‌وڵ��ه‌‌ت‪ .‬له‌‌ (‪ )1774‬وه‌‌ک وه‌‌زیری‬ ‫ده‌‌ری��اوان��ی ‌و دوای مانگێکیش وه‌‌ک‬ ‫وه‌‌زی�����ری دارای�����ی ف��ه‌‌ڕه‌ن��س��ا‬ ‫ده‌‌ستنیشان کرا‪.‬‬ ‫ب�����زوت�����ن�����ه‌‌وه‌‌ ف���ه‌‌ل���س���ه‌‌ف���ی‌و‬ ‫رۆشنگه‌‌ریه‌‌کان چاوه‌‌ڕوانییه‌‌کی‬ ‫زۆری����������ان ل�����ه‌‌ ئ������ه‌‌و ه����ه‌‌ب������وو‪.‬‬ ‫رۆشنگه‌‌ره‌‌کان به‌‌ هۆی زانستی‬ ‫تورگۆ‌و دۆستایه‌‌تی ئه‌‌و له‌‌گه‌ڵ‬ ‫خۆیان ئه‌‌و وه‌‌زاره‌‌ت���ه‌‌ی که‌‌ تورگۆ‬ ‫ب��ه‌ڕێ��وه‌‌ی ده‌‌ب���رد ب��ه‌‌ ه��ی خۆیانیان‬ ‫ده‌‌زانی‪ .‬تورگۆ له‌‌ وه‌‌زاره‌‌ت��ی دارایی‬ ‫هه‌‌وڵی ئ��ه‌‌دا ئ��ه‌‌و که‌‌سانه‌‌ له‌‌ پۆسته‌‌‬ ‫بااڵکاندا دامه‌زرێنێت که‌‌ بڕوایان به‌‌‬ ‫بازرگانی ئ��ازاد هه‌‌بوو‪ .‬به‌‌م شێوه‌‌یه‌‌ش‬ ‫ک��ۆت��ای��ی هێنا ب��ه‌‌ پ��اوان��ک��ردن��ی خوێ‬ ‫له‌‌ الی��ه‌‌ن ده‌‌وڵ��ه‌‌ت��ه‌‌وه‌‌‌و رێ��ژه‌‌ی باجی سه‌‌ر‬ ‫ک��ه‌‌رت��ی گ��واس��ت��ن��ه‌‌وه‌‌ی ک���ه‌‌م ک����رده‌‌وه‌‌‌و‬ ‫ئاسانکاری کرد بۆ هێنان‌ و بردنی کااڵ‌‬ ‫و گه‌‌نم‪.‬‬ ‫دژایه‌‌تیکردنی هه‌‌نگاوه‌‌کانی په‌‌ره‌‌ی ساند‪.‬‬ ‫ب��ازرگ��ان‪ ،‬دادوه‌‌ر ‌و ده‌‌وڵه‌‌مه‌‌ندان‌ و دواتریش‬ ‫خه‌ڵکانی ئاسایی که‌‌ له‌‌ قات‌و قڕی ده‌‌ترسان له‌‌‬ ‫مانگی ئایار (‪ )1775‬له‌‌ پاریس‌ و سه‌‌رانسه‌‌ری‬ ‫فه‌‌ڕه‌نسا راپه‌‌رین ‌و ئ��ه‌‌وه‌‌ش ده‌‌ستپێکی شه‌‌ڕی‬ ‫گه‌‌نم بوو‪.‬‬ ‫دابه‌‌شکردنی دادپه‌‌روه‌‌رانه‌ی باجه‌‌کان‬ ‫هه‌‌رکه‌‌ ئ��ارام��ی گ��ه‌‌ڕای��ه‌‌وه‌‌ بۆ واڵت‪ ،‬تۆرگۆ‬ ‫چاکسازیه‌‌کانی ده‌‌س���ت پ��ێ��ک��رد‪ :‬نه‌‌هێشتنی‬ ‫ک��اری زۆره‌‌م��ل��ێ‪ ،‬ه��ه‌ڵ��وه‌‌ش��ان��دن��ه‌‌وه‌‌ی لیژنه‌‌ی‬ ‫ک��اس��ب��ک��اران‌و پ��ی��ش��ه‌‌وه‌‌ران ک��ه‌‌ گه‌‌شه‌‌سه‌‌ندنی‬ ‫ئابووری واڵتیان له‌‌بار خستبوو‪ ،‬سنووردارکردنی‬ ‫ده‌‌س��ت ئ��اوه‌اڵی��ی په‌‌یمانکاری‪ .‬ئه‌‌مه‌‌ش رێگه‌‌‬ ‫خۆشکه‌‌ر بوو بۆ ئه‌‌وه‌‌ی باجه‌‌کان به‌‌ شێوه‌‌یه‌کی‬ ‫دادپه‌‌روه‌‌رانه‌‌ دابه‌‌ش بکرێن‪.‬‬ ‫پاشا به‌‌مه‌‌ رازی نه‌‌بوو پێشنیاری به‌‌ تورگۆ‬ ‫ک��رد (ببێته‌‌ دیکتاتورێکی رۆش��ن بین) که‌‌‬ ‫تورگۆ ره‌‌تیکرده‌‌وه‌‌‪ .‬ئه‌‌وه‌‌ش سه‌‌ره‌‌تایه‌ک بوو بۆ‬ ‫له‌‌به‌‌ر چاوکه‌‌وتن‌و‌شکست هێنانی‪ .‬ئه‌‌و به‌‌رنامه‌‌‬ ‫ئابووریانه‌‌ی ئه‌‌و که‌‌ له‌‌ روانینه‌‌کانی کینه‌‌‌و‬ ‫ترۆدۆن سه‌‌رچاوه‌‌ی گرتبوو‪ ،‬له‌گه‌ڵ‌‌ به‌‌رژه‌‌وه‌‌ندیه‌‌‬ ‫‌تایبه‌‌تیه‌‌کان تێک گیرابوو‪ .‬بنه‌‌مای فه‌‌لسه‌‌فی‬ ‫بنه‌‌ما ناوبراوه‌‌کان که‌‌ به‌‌ فه‌‌رمانه‌‌کانی تورگۆ‬ ‫وه‌‌ دی��ار ب��وون له‌‌ س��ه‌‌ر ئه‌‌ندێشه‌‌ی ئ���ازادی له‌‌‬ ‫ب���واری وه‌‌ب��ه‌‌ره��ێ��ن��ان وات���ه‌‌ ک��ارک��ردن��ی زی��ات��ر‌و‬ ‫ب��ازرگ��ان��ی ئ���ازاد دام���ه‌زراب���وون ک��ه‌‌ ل��ه‌‌ پێناو‬ ‫گه‌‌شه‌‌سه‌‌ندنی وه‌اڵتدا بوون‪ .‬ئه‌‌م فه‌رمانانه‌‌ بێ‬ ‫له‌‌به‌‌ر چاوگرتنی خۆبه‌‌زلزانییه‌‌کانی که‌‌سه‌‌کان‌و‬ ‫نه‌‌ریته‌‌ به‌‌جێماوه‌‌کانی سه‌‌رده‌‌مانی پێشو ده‌‌رده‌‌چون‬ ‫‌و زۆرێ���ک ل��ه‌‌ رۆش��ن��گ��ه‌‌ره‌‌ خۆشبینه‌‌کانیش‬ ‫نه‌‌ده‌‌چونه‌‌ ژێر باری ئه‌‌و فه‌رمانانه‌‌وه‌‌‪.‬‬


‫پرسی چه‌تر‬ ‫پرسی چه‌تر‪ ،‬پانتاییه‌ک ‌ه (چه‌تر)‬ ‫بۆ گوزارشتکردنی رای ئێوه‌ی‬ ‫هاواڵتی ره‌خساندوو‌ه تا ئازادانه‌‬ ‫لێره‌و‌ه هه‌ر هه‌فت ‌ه و ل ‌ه سه‌ر‬ ‫پرسێکی گه‌رم بۆچوونی خۆتان‬ ‫بخه‌نه‌ڕوو‪.‬‬

‫››‬

‫‪...‬‬

‫پرسى ئه‌م جاره‌ى(چه‌تر) ‪:‬‬ ‫(ئایا دامه‌زراندن کێشه‌ی بێکاری‬ ‫چاره‌سه‌ر ده‌کات و کاریگه‌ری ل ‌ه‬ ‫سه‌ر ئابوری چی ده‌بێت؟)‪.‬‬

‫درێژه‌ی‪...‬‬

‫ج���وان ق��ه‌راج��ى‪ ،‬خوێندکار‪:‬‬ ‫ب ‌ه بۆچونى من دام �ه‌زران��دن‬ ‫کارێکى باشه‌ و هه‌ر ساڵێک‬ ‫ژماره‌یه‌ک گه‌نج و خه‌ڵکى‬ ‫بێکار له‌ بێکارى رزگ��اری��ان‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و‌ه ماناى ئه‌و‌ه‬ ‫نیه‌ کاریگه‌رى باشى له‌ س�ه‌ر ئ��اب��وری ده‌بێت‪،‬‬ ‫چونکه‌ موچه‌که‌ ئه‌وه‌نده‌ زۆر نی ‌ه بۆ ئه‌وه‌ى بتوانى‬ ‫به‌ باشى ژیانى خۆتى پێ دابین بکه‌ى‪.‬‬ ‫رێ��ب��ی��ن ب �ه‌رزن��ج��ى‪ ،‬ه��اواڵت��ی‪:‬‬ ‫ئ�����ه‌وه‌ى ح��ک��وم �ه‌ت ده‌ی��ک��ات‬ ‫ته‌نیا ب��ۆ ش���اردن���ه‌وه‌ى ک �ه‌م و‬ ‫کورتیه‌کانى خۆیه‌تى و ل ‌ه ژێر‬ ‫فشارى هاواڵتى و ئۆپۆزیسیۆن‬ ‫ئ���ه‌و ک����ار‌ه ده‌ک�����ات‪ ،‬ئ �ه‌گ �ه‌ر‬ ‫نا بۆچى پێشتر ئ�ه‌و ک��اره‌ى ن�ه‌ده‌ک��رد؟ له‌گه‌ڵ‬ ‫ئ��ه‌وه‌ش ئ �ه‌و دام �ه‌زران��دن �ه‌ وه‌ک دڵۆپه‌ ئاوێک ‌ه‬ ‫ل ‌ه ده‌ری��ای �ه‌ک‪ ،‬ی��ان ده‌رزی �ه‌ک��ى موسه‌کینه‌ بۆ‬ ‫نه‌خۆشێک‪ .‬له‌به‌ر ئ �ه‌وه‌ى دام �ه‌زران��دن نه‌ ته‌نیا‬ ‫نابێت ‌ه هۆکارێک بۆ چاره‌سه‌رکردنى بێکارى‪،‬‬ ‫به‌ڵکو بێکارى هه‌ر ده‌مێنێ و رۆژ به‌ رۆژیش‬ ‫زیاتر ده‌بێ‪ ،‬به‌و پێیه‌ى رێژه‌ى ده‌رچوانى زانکۆ‬ ‫زۆر زیاتر‌ه ل ‌ه رێژه‌ى دامه‌زراندن‪.‬‬ ‫مه‌حموود که‌رکوکى‪ ،‬شۆفێر‪:‬‬ ‫دام����ه‌زران����دن ه�ه‌ن��گ��اوێ��ک��ى‬ ‫باشه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ى هه‌ستى پێ‬ ‫ده‌که‌ین‪ ،‬واسته‌ و واسته‌کارى‬ ‫له‌و دامه‌زراندن ‌ه هه‌ی ‌ه و رێگا‬

‫به‌ که‌سانى ئاسایی نادرێت دامه‌زرێن‪ .‬هه‌روه‌ها بۆ‬ ‫شارێکى وه‌ک هه‌ولێر ک ‌ه له‌وانه‌ی ‌ه نزیکه‌ى نیو‬ ‫ملیۆن بێکاری هه‌بێ‪ ،‬ته‌نیا هه‌شت هه‌زار که‌سی‬ ‫به‌ر ده‌که‌وێت‪ ،‬نازانم چۆن ئه‌و دامه‌زراندن ‌ه ده‌بێت ‌ه‬ ‫هۆکارێک بۆ که‌مکردنه‌وه‌ى بێکارى‪.‬‬ ‫کرێکار شوانى‪ ،‬رۆژنامه‌نوس‪:‬‬ ‫من له‌گه‌ڵ ئ�ه‌وه‌م حکومه‌ت‬ ‫ل � ‌ه ج��ی��ات��ى دام����ه‌زران����دن‪ ،‬با‬ ‫هه‌لى کار ل ‌ه که‌رتى تایبه‌ت‬ ‫دابین بکات و یاساکانى کار‬ ‫رێ���ک ب��خ��ات �ه‌وه‌‪ ،‬ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ى‬ ‫زه‌مانى هه‌بێت و هاواڵتى ته‌نیا په‌نا بۆ دامه‌زراندن‬ ‫ل ‌ه که‌رتى حکومه‌ت نه‌با‪ .‬چونکه‌ دامه‌زراندن‬ ‫له‌ حکومه‌ت ته‌نیا موچه‌یه‌که‌‪ ،‬له‌کاتێکدا ل ‌ه‬ ‫که‌رتى تایبه‌تى هه‌لى زیاتر هه‌ی ‌ه بۆ ده‌ستکه‌وتى‬ ‫م��ادى‪ .‬له‌گه‌ڵ ئ��ه‌وه‌ش گه‌نجان باشتر‌ه هێز و‬ ‫توانیان ل ‌ه وه‌به‌رهێنان ته‌رخان بکه‌ن ن ‌ه وه‌ک ل ‌ه‬ ‫پشت کورسى و مێزه‌کان‪.‬‬ ‫دڵشاد عه‌بدلخالق‪ ،‬کاسب‪:‬‬ ‫ه���ه‌واڵ���ه‌ک���ان���ى ح��ک��وم �ه‌ت��ى‬ ‫هه‌رێم بۆ دام �ه‌زران��دن باش ‌ه‬ ‫و ه�����ی�����وادارم ل���ه‌ س��ااڵن��ى‬ ‫داهاتوو باشتر بێت‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫پێموایه‌ ئه‌و رێژه‌ى بۆ هه‌موو‬ ‫کوردستان دانراوه‌ که‌مه‌‪ .‬له‌ کاتێک خه‌ڵکێکى‬ ‫زۆرى بێکار و کاسبى هه‌یه‌‪ .‬ده‌بێ ئه‌وه‌ش بڵێم‬ ‫که‌ به‌ ته‌نیا دامه‌زران بارى ئابورى خه‌ڵک باش‬ ‫ناکات‪ ،‬چونکه‌ ده‌بینین هه‌ر کاتێک دامه‌زراندن‬

‫ئه‌گه‌ر به‌رپرسی پێشوی لقی‪...4‬‬

‫چه‌تر‪ :‬وه‌ک خۆت ئاماژه‌ت پێدا داواکارى گشتى داواى‬ ‫گرتنى به‌رپرسی پێشووى لقى چ��وارى پارتی ک��ردوه‌‪ ،‬ئایا‬ ‫ده‌ستگیر نه‌کردنى ئه‌و په‌یوه‌ندى به‌ ره‌هه‌ندی سیاسییه‌وه‌‬ ‫هه‌یه‌؟‬ ‫ نازانم‪ ،‬ب�ه‌اڵم ئه‌گه‌ر به‌رپرسی پێشووى لقى چ��وار بێته‌‬‫سنورى سلێمانى‪ ،‬پۆلیس ده‌بێ بیگرێت و ته‌سلیمى دادگاى‬ ‫بکات‪ ،‬ب�ه‌اڵم ئێستا له‌ سلێمانى نه‌ماوه‌ و گواستویانه‌ته‌‬ ‫و شوێنه‌که‌ى نازانین‪ .‬مادام بڕیاری دادگاى له‌سه‌ره‌ هه‌ر‬ ‫ده‌بێ رۆژێک بێت جێبه‌جێ بکرێت‪ ،‬ئه‌مساڵ نا‪ ،‬ساڵێکى‬ ‫تر دوویتر‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬باس له‌وه‌ ده‌کرێ هه‌ندێک تاوانباری ناوچه‌ى ژێر‬ ‫نفوسی پارتى رایانکردوه‌ته‌ ناوچه‌ى ژێر نفوسی یه‌کێتى‬ ‫و ه�ه‌روه‌ه��ا به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌‪ ،‬ئایا ئه‌مانه‌ ک�ه‌ى ده‌ستگیر‬ ‫ده‌کرێن‪.‬‬ ‫ ماوه‌یه‌ک له‌مه‌وبه‌ر وه‌زاره‌تى ناوخۆ کۆبوونه‌وه‌یه‌کى به‌‬‫هه‌ندێک هێزى تایبه‌تى و به‌ڕێوه‌به‌رى هێزه‌کان کرد‪ ،‬ناوى‬ ‫ئه‌و تاوانبارانه‌ى داواکراون له‌ الیه‌ن دادگاوه‌ چ له‌ هه‌ولێر و‬ ‫دهۆک بن یان له‌سلێمانى و گه‌رمیان بن‪ ،‬ئه‌وانه‌ى سنورى‬ ‫سلێمانى و گه‌رمیان هه‌اڵتوون و چوونه‌ته‌ هه‌ولێر و دهۆک‬ ‫دانیشتوون‪ ،‬یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌‪ ،‬چونکه‌ سوودیان له‌ ناوچه‌ى‬ ‫نفوسی یه‌کێتى و پارتى وه‌رگ��رت��ووه‌‪ ،‬ئێستا لیژنه‌یه‌ک‬ ‫دانراوه‌ و ناوه‌کانمان له‌ هه‌ر دووال وه‌رگرتووه‌ و داومانه‌ به‌‬ ‫هێزه‌کانمان بۆ ده‌ستگیر کردنیان‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ب��اس ل �ه‌وه‌ ده‌ک��رێ حکومه‌تى هه‌رێم هه‌موو ئه‌و‬ ‫پۆلیسانه‌ى خه‌اڵت کردوه‌ که‌ له‌ کاتى خۆپیشاندانه‌کان له‌‬ ‫ئه‌رک دابوونه‌‪ ،‬یان ته‌قه‌یان کردووه‌؟‬ ‫ نه‌خێر به‌و جۆره‌ نییه‌‪ .‬به‌ڵکو ئه‌و هێزانه‌ى به‌شدار بوون‬‫له‌ پاراستنى هاواڵتیان و خۆپیشانده‌ران و شه‌قام و شوێنه‌‬ ‫گشتییه‌کانى (ئیداره‌ى گه‌رمیان و پارێزگاى سلێمانى) که‌‬ ‫زێتر له‌ دوو مانگ له‌سه‌ر شه‌قامه‌کان مانه‌وه‌ و شه‌ونخونیان‬ ‫ک��رد‪ ،‬ئه‌مانه‌ هه‌موویان پ��اداش��ت ک��ران‪ ،‬هه‌موو ئه‌وانه‌ى‬ ‫ته‌قه‌یان ک��ردووه‌ ره‌نگه‌ (‪ 10‬تا ‪ )50‬که‌سێک بن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫نزیکه‌ى (‪ 5‬تا ‪ )6‬هه‌زار که‌س له‌ هێزه‌کانى ناوخۆ پاداشت‬ ‫کراون‪ ،‬ئه‌مه‌ په‌یوه‌ندى به‌ ته‌قه‌کردنه‌وه‌ چییه‌‪ .‬به‌ڵکو ئه‌مه‌‬ ‫په‌یوه‌ندى به‌ ئه‌نجامدانى ئه‌رکێکه‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ نه‌یانهێشێت‬ ‫زه‌ره‌رى زۆر لێبکه‌وێته‌وه‌‪ .‬ئه‌مان خۆپیشانده‌رانیشیان پاراست‬ ‫ک�ه‌ نه‌یانهێشێت حزبێکى ن�ه‌ی��ار ی��ان الیه‌نێک زه‌ره‌ری���ان‬ ‫پێبگه‌یه‌نێت و کاره‌ساتى گه‌وره‌ رووبدات‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬هه‌ر خێزان و هاواڵتییه‌ک له‌ ده‌زگاکانى ئاسایش‬ ‫(کۆد)ێکى بۆ دروست کراوه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش واده‌خوێنرێته‌وه‌ که‌‬ ‫بۆ کۆنترۆڵ کردنى تاکه‌کانه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها ئه‌مه‌ش پێچه‌وانه‌ى‬ ‫یاسای وه‌زاره‌تى ناوخۆیه‌؟‬ ‫ کاتى خۆی ئاسایش بۆ هه‌ر خێزانێک کۆدیان دروستکرد‪،‬‬‫بۆ ئه‌وه‌ى هه‌ر هاواڵتییه‌ک مامه‌ڵه‌یه‌کى له‌ فه‌رمانگه‌ى‬ ‫حکومى ه�ه‌ب��وو و داواى پشتگیری ئاسایشیان لێکرد‪،‬‬ ‫پێویست به‌ مامه‌ڵه‌ى نوێ نه‌کات و به‌پێی کۆده‌که‌ى که‌‬ ‫هه‌موو زانیارییه‌کى تێدایه‌ پشتگیرییه‌که‌ى بۆ بکه‌ن‪ .‬ئه‌م‬ ‫کۆده‌ بۆ ئاسانکارى ئه‌��نى بووه‌ که‌ له‌سه‌ر که‌سی باش‬ ‫و خراپ له‌به‌ر ده‌ستیان دابێت‪ .‬به‌اڵم ئێستا (فه‌رمانگه‌ى‬ ‫زانیاری) هه‌یه‌ که‌ یاساییه‌‪ ،‬ئه‌م فه‌رمانگه‌یه‌ په‌یوه‌ندیداره‌‬ ‫به‌وه‌ى که‌ هه‌موو هاواڵتییه‌ک کارتى زانیاری هه‌بێت‪ .‬ئه‌م‬ ‫فه‌رمانگه‌یه‌ سه‌ر به‌ پۆلیسه‌‪ ،‬له‌مه‌ودا ره‌نگه‌ کۆدى ئاسایش‬ ‫به‌تاڵ بێته‌وه‌ و ئیشی پێناکرێت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬به‌پێی سه‌رچاوه‌ رۆژنامه‌وانییه‌کان‪ ،‬گوایه‌ وه‌زاره‌تى‬ ‫ن��اوخ��ۆ لیستێکى (‪ )200‬ک �ه‌س��ی (ل���ه‌ چ��االک��وان��ان و‬ ‫رۆژنامه‌نووسان و خۆپیشانده‌ران پێکهاتووه‌) ئاماده‌ کراوه‌ بۆ‬ ‫ده‌ستگیر کردن‪ ،‬ئه‌مه‌ تاچه‌ند راسته‌؟‬ ‫ ئه‌سڵ و ئه‌ساسی نییه‌‪ .‬ئێمه‌ خه‌ڵکمان الیه‌ بۆ گرتن‪،‬‬‫به‌اڵم وه‌زاره‌تى ناوخۆ ئاماده‌ى نه‌کردووه‌‪ ،‬به‌ڵکو ئه‌و که‌سانه‌ن‬ ‫که‌ له‌ دادگا وه‌کو شه‌خس داوایان له‌سه‌ر تۆمار کراوه‌ له‌‬ ‫الیه‌ن لێپرسراوانى شار و ناو بازاڕ و هێزه‌ ئه‌منییه‌کانه‌وه‌‪،‬‬ ‫که‌ رۆژانه‌ ته‌شهیریان به‌ حکومه‌ت و هێزه‌کانى ئێمه‌ کردوه‌‬ ‫و ده‌ستى هه‌بووه‌ له‌ بریندارکردنى شه‌خس‪ ،‬ئه‌مانه‌ حاکم‬

‫ب��ڕی��اری گرتنى ب��ۆ ده‌رک����ردوون‪ ،‬ه �ه‌ر که‌سێک بڕیاری‬ ‫گرتنى دادگاى هه‌بێت ئێمه‌ ده‌یگرین و ده‌یده‌ین به‌ دادگا‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬پ��ارێ��زه‌ر ک��اروان که‌مال‪ ،‬که‌ له‌ سه‌رچنار ته‌قه‌ى‬ ‫لێکرا‪ ،‬دۆسیه‌که‌ى به‌ کوێ گه‌یشت؟‬ ‫ ئه‌وه‌ نه‌ کێشه‌یه‌کى سیاسی نه‌ کۆمه‌اڵیه‌تى بوو‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬‫ده‌سه‌اڵت بیه‌وێ کاروان بگرێت‪ ،‬ئه‌وا ده‌ستگیری ده‌کات و‬ ‫ده‌یدات به‌ یاسا‪ ،‬حکومه‌ت له‌ که‌س ناترسێت‪ .‬ئه‌و شوێنه‌ى‬ ‫کاروان که‌مالى لێ بریندار کرا‪ ،‬شه‌وی پێشتر دوو که‌سی‬ ‫چه‌مچه‌ماڵى له‌گه‌ڵ خاوه‌ن نادییه‌که‌ بووه‌ به‌ شه‌ڕیان له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و ئافره‌تانه‌ى سه‌ما و ره‌ق��س ده‌ک �ه‌ن‪ ،‬هه‌ر چه‌نده‌ سوڵح‬ ‫ده‌ک �ه‌ن‪ ،‬ب�ه‌اڵم دوات��ر دێنه‌وه‌ و ته‌قه‌ له‌ نادییه‌که‌ ده‌ک�ه‌ن‪،‬‬ ‫شاگردى نادییه‌که‌ و کاروان و یه‌کێکیتریش بریندار بووه‌‪،‬‬ ‫به‌رێکه‌وت کاروان له‌و نادییه‌ بووه‌ و بریندار بووه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫خۆشی گومانى له‌که‌س هه‌یه‌ با داوا تۆمار بکات و ئێمه‌‬ ‫بۆی ده‌ستگیر ده‌که‌ین‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئێستا ده‌نگۆی ئه‌وه‌یه‌ ئاماده‌کاری بۆ خۆپیشاندان‬ ‫ده‌کرێته‌وه‌‪ ،‬هه‌ڵوێستى ئێوه‌ چۆن ده‌بێ؟‬ ‫ دوو س��ێ ده‌زگ���اى راگ�ه‌ی��ان��دن ئ �ه‌و ئیدیعایانه‌ ده‌ک �ه‌ن‪،‬‬‫هه‌ر حه‌زیان له‌وه‌یه‌ خه‌ڵک هانبده‌نه‌ سه‌رشه‌قام و بیانخه‌نه‌‬ ‫ئه‌زیه‌تدان‪ ،‬ئ�ه‌وه‌ ده‌که‌وێته‌ بابی ئاژاوه‌گێڕییه‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫داواک���اری گشتى ئ�ه‌و که‌یسه‌ بجوڵێنێت ده‌درێ��ن�ه‌ دادگ��ا‬ ‫و حه‌قه‌ لێپێچینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا بکرێت‪ .‬له‌ هه‌ر شوێنێک‬ ‫خۆپیشاندان بکرێت پێویسته‌ به‌پێی یاسای خۆپیشاندان‬ ‫مۆڵه‌ت وه‌ربگرێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر مۆڵه‌تى وه‌رگرت ئێمه‌ پاسه‌وانى‬ ‫ده‌که‌ین‪ ،‬ئه‌گه‌ر مۆڵه‌تى نه‌بوو قه‌ده‌غه‌ى ده‌که‌ین‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬له‌هه‌ولێر رێگه‌درا به‌ خۆپیشاندان دژی ده‌وڵه‌تى ئێران‬ ‫که‌ سنووره‌کانى هه‌رێم تۆپباران ده‌کات‪ ،‬که‌چی له‌ سلێمانى‬ ‫مۆڵه‌ت به‌ جه‌ماوه‌ر ن �ه‌درا خۆپیشاندان بکه‌ن دژی ئێران‬ ‫بۆچی؟‬ ‫ ئ���ه‌وان داواى مۆڵه‌تى خۆپیشاندانیان ن �ه‌ک��رد‪ ،‬به‌ڵکو‬‫داواى که‌مپینیان کرد له‌ شوێنێکى دیاریکراو‪ .‬ویستیان‬ ‫که‌مپینێکى ب���ه‌رده‌وام بکه‌ن و بیکه‌نه‌وه‌ به‌ ئ��اژاوه‌ وه‌ک‬ ‫ئه‌وه‌ى به‌رده‌رکى سه‌را‪ ،‬ئێمه‌ش مۆڵه‌تمان پێنه‌دان‪ ،‬چونکه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ یاساکه‌ ناگونجێ‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬کێشه‌ى نێوان پۆلیسه‌کانى هاتوچۆ و دادوه‌ره‌ک�ه‌ى‬ ‫گ �ه‌رم��ی��ان ب �ه‌ ک��وێ گ�ه‌ی��ش��ت‪ ،‬گ��وای �ه‌ ئ��ێ��وه‌ ئ��ام��اده‌ نین‬ ‫پۆلیسه‌کان راده‌ستى دادگا بکه‌ن؟‬ ‫ ئ���ێ���س���ت���ا ف����ه‌رم����ان����گ����ه‌ى‬‫هاتوچۆ کامێراى چ��اودێ��ری‬ ‫ب��ۆ ش�ه‌ق��ام�ه‌ک��ان دان����اوه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫ک���ام���ێ���رای���ه‌ى ئ����ه‌و ح��اک��م �ه‌ى‬ ‫گرتووه‌ دیاره‌ خێرا لێیخوڕیوه‌‪،‬‬ ‫م��روره‌ک��ان��ی��ش پ��ێ��ی��ان وت���ووه‌‬ ‫ت��ۆ خێرا رۆیشتویت مۆڵه‌تى‬ ‫ش��ۆف��ی��ری��ی �ه‌ک �ه‌ت��م��ان ب����ده‌رێ‪،‬‬ ‫ح����اک����م����ه‌ک����ه‌ش وت���وی���ه‌ت���ى‬ ‫م���ن خ���ێ���را ن���ه‌ڕۆی���ش���ت���ووم و‬ ‫م��ۆڵ �ه‌ت �ه‌ک �ه‌ى ن�����ه‌داوه‌‪ ،‬دی���اره‌‬ ‫هه‌ڵه‌تێگه‌یشتنێک رووی��داوه‌‪،‬‬ ‫ب����ه‌اڵم م����روره‌ک����ان ئ �ه‌رک��ی��ان‬ ‫جێبه‌جێکردووه‌‪.‬‬ ‫ئ��ێ��س��ت��ا ح��اک��م �ه‌ک �ه‌ ش��ک��ات��ى‬ ‫ک�����ردووه‌‪ ،‬گ��وای��ه‌ م���روره‌ک���ان‬ ‫ته‌شهیریان پێکردوه‌‪ ،‬به‌اڵم بڕوا‬ ‫ناکه‌م م��رور له‌ خۆیه‌وه‌ جنێو‬ ‫ب���ه‌ ک �ه‌س��ێ��ک ب����دات ئ �ه‌گ �ه‌ر‬ ‫ئیستفزاز ن �ه‌ک��راب��ێ��ت‪ .‬ل�ه‌ب�ه‌ر‬ ‫ئ �ه‌وه‌ى ئ�ه‌و م��روران�ه‌ له‌ کاتى‬ ‫جێبه‌جێکردنى ئه‌رکدا تووشی‬ ‫ئه‌و کێشه‌یه‌ بوون ئێمه‌ به‌پێی‬ ‫یاسای عێراقی ناهێڵین بچنه‌‬ ‫به‌رده‌م دادگا‪.‬‬

‫هه‌مه‌ڕ ‌ه‌نگ‬

‫زۆر بێت و موچه‌ به‌رز بێت ئه‌وا که‌ل و په‌ل ل ‌ه‬ ‫بازار گران ده‌بێت‪ .‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى پێویست ‌ه بیر له‌‬ ‫پالنى تر بکرێته‌وه‌ بۆ که‌مکردنه‌وه‌ بێکارى‪.‬‬ ‫مه‌هاباد کانه‌بی‪ ،‬ژنى ماڵه‌وه‌‪:‬‬ ‫دامه‌زراندن بۆ ئه‌وانه‌ باشه‌ که‌‬ ‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪69‬‬ ‫هیچ کارێکیان نیه‌‪ ،‬به‌س من‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/5/24 - 2011/8/15‬‬ ‫خه‌ڵک ده‌ناسم ته‌کسى هه‌یه‌‪،‬‬ ‫یان کارێکی خۆى هه‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫پێویسته‌ حکومه‌ت خه‌ڵکى‬ ‫شایسته‌ دامه‌زرێنێت و چاودێرى ئه‌وانه‌ بکات که‌‬ ‫وه‌زعیان باشه‌‪ ،‬پێویست ناکات یه‌کێک مافى‬ ‫بچێته‌وه‌‪.‬‬ ‫یه‌کێکى تر بخوات‪.‬‬ ‫به‌شدار ئیسماییل‪ ،‬هاواڵتی‪:‬‬ ‫س����ب����اح����ه‌ت ح���ه‌م���ه‌ت���اه���ر‪،‬‬ ‫ب���ێ���ک���ارى ب����ه‌دام����ه‌زران����دن‬ ‫ف���ه‌رم���ان���ب���ه‌ر‪ :‬م���ن ل �ه‌گ �ه‌ڵ‬ ‫چ��اره‌س �ه‌ر ن��اک��رێ‪ ،‬چونکه‌‬ ‫ئ �ه‌وه‌م که‌ دام �ه‌زران��دن هیچ‬ ‫ه��ی��واى گه‌نجێک زۆر له‌‬ ‫ق��ازان��ج��ێ��ک��ى ن��ی��ه‌‪ ،‬ب�ه‌ڵ��ک��و‬ ‫موچه‌یه‌کى(‪ 400‬تا ‪) 500‬‬ ‫ب��ارگ��ران��ی�ه‌ک��ى ت���ره‌ ده‌چێته‌‬ ‫هه‌زاردینارى گه‌وره‌تره‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫سه‌ر حکومه‌ت و له‌ سااڵنى‬ ‫داه��ات��وو ب �ه‌ دی���ار ده‌ک����ه‌وێ‪ .‬چونکه‌ س�ه‌ره‌ت��ا من هه‌ست ده‌ک �ه‌م پالنه‌که‌ بۆ که‌مکردنه‌وه‌ى‬ ‫پێویسته‌ حکومه‌ت ئه‌و که‌سانه‌ خانه‌نشین بکات بێکارى نیه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم بۆ ک��ارى سیاسیه‌ و ئه‌وه‌ى‬ ‫دێته‌ س �ه‌ر ح��وک��م‪ ،‬ده‌ی���ه‌وێ ک��ارێ��ک بکات و‬ ‫که‌ تواناى کارکردنیان نه‌ماوه‌‪ .‬له‌جیاتى ئه‌وان‬ ‫گه‌نجان دامه‌زرێنێ و سود له‌ توانا و عه‌قڵ به‌ ده‌ستکه‌وت بۆ خۆى حسابی بکات‪ .‬ئینجا‬ ‫و جه‌سته‌یان وه‌ه‌ربگرێت‪ ،‬به‌تایبه‌تى ئێمه‌ ده‌بینین کێشه‌ ئه‌و نیه‌ ئایا ئه‌و پالن و به‌رنامه‌یه‌ تا چه‌ند‬ ‫له‌ زۆرب���ه‌ى فه‌رمانگه‌کان ژم��اره‌ی�ه‌ک��ى زۆرى سه‌رکه‌وتوو ده‌بێت و ئامانجه‌که‌ى ده‌پێکێ‪ ،‬هه‌ر‬ ‫فه‌رمانبه‌ر هه‌یه‌‪ ،‬بێ به‌رهه‌من و هیچ کارێک وه‌ک له‌کات شه‌ڕى ناوخۆ بینیمان به‌بێ به‌رنامه‌‬ ‫ناکات و موچه‌ش له‌ حکومه‌ت وه‌رده‌گرن‪ .‬بۆیه‌ خه‌ڵک دامه‌زرا‪ ،‬دواتر بووه‌ بارێکى گران له‌سه‌ر‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌م پێویسته‌ حکومه‌ت به‌ سیسته‌مى شانى حکومه‌ت ئێستاش ده‌ربازى نابێت‪.‬‬ ‫ئا‪ :‬ره‌هێل مامه‌ش‬ ‫دامه‌زراندن و رێژه‌ى فه‌رمانبه‌ران له‌ فه‌رمانگاکان‬

‫‪19‬‬

‫لیمۆ به‌رگرى له‌ش به‌هێز ده‌کات‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫ئاشتی ئه‌حمه‌د‬ ‫شوێنه‌که‌ى‪:‬‬ ‫شوێنى سه‌ره‌کى لیمۆ(‪) Lemon‬باکورى هنده‌ ل ‌ه ئاسیا‪.‬‬ ‫پێکهاته‌که‌ى‪:‬‬ ‫بلورات‪Glucoside‬‬ ‫زه‌یت‪،‬‬ ‫توێکڵه‌که‌ى‬ ‫‪ ، Hesperdin‬ک ‌ه تامێکى تاڵى هه‌یه‌‪ ،‬ئاو‪،%8،6-6،7‬‬ ‫شه‌کر‪ ،‬بنێشت‪ ،‬پۆتاسیۆمی تێدایه‌‪ ،‬زه‌یته‌که‌ى پێکدێت‬ ‫ل ‌ه ‪citronell، pinene، %8-7:Dextroggre‬‬ ‫‪. Citral geraniol‬‬ ‫به‌کارهێنان‌و سووده‌ پزیشکییه‌کانى‪:‬‬ ‫‪ .1‬پله‌ى گه‌رمى داده‌به‌زێنێت‪،‬وه‌ تینویه‌تى ده‌شکێنێت‪.‬‬ ‫‪ .2‬میزهێنه‌ره‌‌و به‌رد‌و لم الده‌بات‪ ،‬ئه‌و میکرۆبان ‌ه ده‌کوژێت‬ ‫که‌ ل ‌ه بۆرى میز ده‌ژیین‪.‬‬ ‫‪ .3‬چاره‌سه‌رى ئازارى ده‌ماره‌کان‌و رۆماتیزم ده‌کات‪ ،‬ئارام‬ ‫که‌ره‌وه‌ى ده‌ماره‌کانه‌‪.‬‬ ‫‪ .4‬خوێن به‌ربوونى منداڵدان ناهێڵێت‪.‬‬ ‫‪ .5‬چاره‌سه‌رى زه‌ردوویى ده‌کات‪.‬‬ ‫‪ .6‬سکچوون‌و هه‌وکردن ناهێڵێت‪.‬‬ ‫‪ .7‬دیوارى مولوله‌ى خوێن‌و‬ ‫به‌هێزده‌کات‬ ‫خوێنبه‌ره‌کان‬ ‫به‌هۆى بوونى مادده‌ى‬ ‫‪ Rutin‬وڤیتامین‪.C‬‬ ‫‪ .8‬ئاوى لیمۆ ک ‌ه‬ ‫ڕێگا‬ ‫له‌‬ ‫یه‌کێکه‌‬ ‫سروشتیه‌کان‬ ‫ئاسان‌و‬ ‫که ‌چا ر ه ‌سه ‌ر ى‬ ‫پێستى‬ ‫عه‌یبه‌کانى‬ ‫پێده‌کرێت‪ ،‬یارمه‌تى‬ ‫ڕه‌نگى‬ ‫جوانکارى‬ ‫پێست ‌و ڕه‌ونه‌قدارکردنى‬ ‫ده‌دات‪ ،‬هه‌روه‌ها یارمه‌تى سپى‬ ‫کردنه‌وه‌ى ددانه‌کان ده‌دات ک ‌ه ڕۆژان ‌ه دووجار‬ ‫به‌کاربهێنرێت‪.‬‬ ‫‪ .9‬به‌رگرى له‌ش به‌هێزده‌کات‌و پارێزگارى له‌ ته‌ندروستى‬ ‫ده‌کات‪.‬‬

‫‪ .10‬شه‌ربه‌ته‌که‌ى سه‌رمابوون ناهێڵێت وه‌کو هه‌اڵمه‌ت‬ ‫به‌هۆى بوونى ڤیتامین ‪ C‬وه‌کو خواردنه‌وه‌ به‌کاربهێنرێت‬ ‫یاخود غه‌رغه‌ره‌ى پی بکرێت‪.‬‬ ‫‪ .11‬تۆوه‌که‌ى ئاستى شه‌کر له‌ خوێن داده‌به‌زێنێت‪.‬‬ ‫‪ .12‬خوێن به‌ربوونى لووت ده‌وه‌ستێنێت ئه‌ویش به‌ته‌ڕکردنى‬ ‫پارچه‌یه‌ک لۆکه‌ به‌ئاوى لیمۆ پاشان بئاخنرێته‌ لووته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .13‬به‌دانانى چه‌ند قاشێک لیمۆ له‌سه‌ر الجه‌نگه‌کان ژان ‌ه‬ ‫سه‌ر ناهێڵێت‪.‬‬ ‫‪ .14‬چرچ‌و لۆچى ده‌م‌و چاو ناهێڵێت گه‌ر هه‌فته‌ى دووجار‬ ‫ده‌م‌و چاوى پێ بشۆرێت‪.‬‬ ‫‪ .15‬چه‌ند جارێک ناوده‌م ب ‌ه ئاوى لیمۆو هه‌نگوین بشۆرێت‬ ‫هه‌وکردنى په‌رده‌ى ناو ده‌م چاره‌سه‌رده‌کات‪.‬‬ ‫‪ .16‬ڕۆژان ‌ه چه‌ند دڵۆپێک له‌ ئاوى لیمۆ بکرێته‌ لووته‌و‌ه‬ ‫هه‌اڵمه‌تى پی چاره‌سه‌ر ده‌کرێت‪.‬‬ ‫‪ .17‬ڕووخسار ب ‌ه ئاوى لیمۆ چه‌ور بکرێت له‌گه‌ڵ به‌کارهێنانى‬ ‫کرێمى ده‌م‌و چاو په‌ڵه‌ى پێست الده‌بات‪.‬‬ ‫‪ .18‬ڕۆژى دووجار به‌یانى‌و ئێواره‌ نینۆکه‌کانى پێ‬ ‫چه‌وربکرێت له‌ شکاندن ده‌یان پارێزێت‪.‬‬

‫کاریکاتێری هه‌فته‌‬


‫‪Be ciyawaziyekanewe le jêr Çetir da kodebînewe‬‬ ‫ژماره‌ی متمان ‌ه‬ ‫خاوه‌ن ئیمتیاز‬ ‫سه‌رنوسه‌ر‬ ‫دیزاین‬ ‫باڵوکردنه‌وه‬ ‫‌راوێژکاری یاسایی‬ ‫ناونیشان‬

‫‪212‬‬ ‫که‌مال حه‌سه‌ن حه‌مه ره‌زا‬ ‫کاروان ساالر‬ ‫ته‌حسین تۆفیق‬ ‫کۆمپانیای نێوه‌ند‬ ‫سیروان ئه‌حمه‌د حامد‬ ‫سلێمانی گه‌ڕه‌کی عه‌لی ناجی‌‬ ‫‪07710299753 - 07480179510‬‬ ‫‪cetir2010@gmail.com‬‬ ‫‪cetir2010@yahoo.com‬‬

‫‪WWW.Chatrpress.com‬‬

‫(چه‌تر) ورده‌کارى‬

‫‪Be ciyawaziyekanewe le jêr Çetir da kodebînewe‬‬

‫ده‌رکردنى ئارامۆ‬ ‫و ئه‌ڤین ئاسۆ‬ ‫باڵوده‌کاته‌وه‌‬ ‫‌‪...‬ل‪10‬‬

‫‪2711/5/24‬‬

‫‪No: (69) Mo.15/8/2011-‬‬

‫ریکالم‬

‫ته‌باخه‌کانى‬ ‫ناو په‌رله‌مان کێن؟‬

‫ریکالم‬

‫عه‌لى فه‌تاح لێدوانه‌که‌ى ئ �ه‌م دوای��ی�ه‌ى‬ ‫س����ه‌رۆک����ى پ���ه‌رل���ه‌م���ان���ى‬ ‫کوردستان «په‌رله‌مانتارى وا هه‌ی ‌ه پێشتر‬ ‫ته‌باخ بووه‌» لێکدانه‌وه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت که‌مپین و‬ ‫ناڕه‌زایى زۆرى به‌دواى خۆیدا هێنا‪ ،‬پرسیارى‬ ‫گرنگ ئه‌وه‌یه‌ (ئاخۆ ده‌بێت ئه‌و په‌رله‌مانتار‌ه‬ ‫کێ بێت که‌ پێشتر ته‌باخ ب���ووه‌؟) ده‌بێت‬ ‫مه‌به‌ستى سه‌رۆکى په‌رله‌مان له‌م وته‌یه‌ و‬ ‫به‌کارهێنانى ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ چى بێت؟ ئایا‬ ‫سه‌رۆکى په‌رله‌مان ده‌یه‌وێت داهێنانى زیاتر‬ ‫بکات له‌ به‌کارهێنانى ده‌س��ت�ه‌واژه‌ى نوێ؟‬ ‫ئایا پاش ئه‌وه‌ى ده‌سته‌واژه‌ى (‪ )66‬و (حه‌سیر‬ ‫م���ه‌ی���دان)ى گ �ه‌ی��ان��د‌ه پ �ه‌رل �ه‌م��ان ئێستاش‬ ‫(ت���ه‌ب���اخ) درێ���ژک���راوه‌ى ئ���ه‌و ه�ه‌ن��گ��اوه‌ی�ه‌؟‬ ‫ده‌ب��ێ��ت دواى ئ �ه‌م چه‌مکان ‌ه هه‌گبه‌که‌ى‬ ‫سه‌رۆکى په‌رله‌مان چیترى بۆ فه‌رهه‌نگى‬ ‫ئه‌م میلله‌ته‌ سته‌مدیده‌ی ‌ه تێدابێت؟ پێش ئه‌م‬ ‫گوتانه‌ و له‌ساڵى راب��ردوودا (حاکم رزگار)‬ ‫له‌به‌ر ته‌شه‌ر و توانج ‌ه ناخۆشه‌کانى ئه‌م‬ ‫سه‌رۆکى په‌رله‌مان ‌ه ده‌ستى له‌کارکێشایه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌ هۆڵى کۆبونه‌وه‌کانى ئ�ه‌و په‌رله‌مانه‌ى‬ ‫که‌ ئه‌م کاراکته‌ره‌ سه‌رۆکییه‌تى سه‌رجه‌م‬ ‫په‌رله‌مانتاران زیندانى ک��ران‪ ،‬به‌ڵێ ئه‌و ل ‌ه‬ ‫چ��اک��ى خ��ۆی�ه‌ت��ى ک �ه‌ ت��ا ئێستا ی �ه‌ک ب ‌ه‬ ‫یه‌ک په‌رله‌مانتاره‌کانى (حه‌سیر مه‌یدان)‬ ‫نه‌کردووه‌‪ ،‬په‌رله‌مانه‌که‌ى سه‌رۆک هه‌ر ل ‌ه‬ ‫رابردوودا په‌رله‌مانتارى تیادا خوێناوى کرا‪،‬‬ ‫با زیاتر کاى کۆن به‌با نه‌که‌ین‪ ،‬ئێستا کێ‬ ‫ده‌زانێت په‌رله‌مانتار‌ه (ته‌باخه‌که‌) کێیه‌؟‬ ‫ل �ه‌ واڵت��ان��ى پ��ێ��ش��ک�ه‌وت��وو (ت �ه‌ب��اخ �ه‌ک��ان و‬ ‫پۆسته‌چیه‌کان و جابى پاسه‌کان) زۆرترین‬ ‫ئاماده‌ییان ل�ه‌ په‌رله‌ماندا ه�ه‌ی�ه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫له‌به‌ر ته‌نها یه‌ک هۆکار‪ ،‬چونک ‌ه ئه‌و جۆر‌ه‬ ‫پیشان ‌ه زۆرت��ری��ن به‌رکه‌وتن و تێکه‌اڵویان‬ ‫هه‌یه‌ ل�ه‌گ�ه‌ڵ (خ�ه‌ڵ��ک ‪ -‬ش �ه‌ق��ام)‪ .‬به‌ڵێ‬ ‫هیچ نه‌نگى نیی ‌ه هه‌موو په‌رله‌مانتاره‌کانى‬ ‫کوردستان پێشتر (ته‌باخ و ته‌زبیح فرۆش‬ ‫و ج��اب��ى پ���اس و پ��ۆس��ت�ه‌چ��ى ب���ووب���ن)‪ ،‬با‬ ‫بپرسین ن���ه‌ک ت�ه‌ن��ه��ا پ �ه‌رل �ه‌م��ان��ت��اره‌ک��ان‪،‬‬ ‫ک��ام س �ه‌رک��رده‌ى سیاسیمان هه‌یه‌ هێنده‌ى‬ ‫چاییچیه‌که‌ى (چایخانه‌ى سه‌هۆڵه‌که‌) ل ‌ه‬ ‫سلێمانی رۆژانه‌ زۆرترین گه‌نج به‌تایبه‌تى و‬ ‫هاواڵتییان به‌گشتى ببینێت؟ که‌ هه‌میش ‌ه‬ ‫به‌ده‌م ئازاره‌کانى رۆژگار و نادادیه‌کانى ئه‌م‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌وه‌ هاوکات له‌گه‌ڵ نه‌فه‌سى جگه‌ر‌ه‬ ‫چایی ‌ه ره‌شه‌کان نۆش ده‌که‌ن؟ به‌ڵێ زۆرترین‬ ‫خه‌مى کۆمه‌ڵگا به‌هۆى ئ�ه‌و تێکه‌اڵویی ‌ه‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تییه‌و‌ه الى (ته‌باخه‌کان و چایی‬ ‫چیه‌کان و ته‌زبیح فرۆشه‌کان و جابى پاسه‌کان‬ ‫و ش��ۆف��ێ��رى ت��اک��س��ی �ه‌ک��ان)ه‌‪ ،‬خ�ه‌م��س��اردى‬ ‫(‪ )20‬ساڵى راب��ردووى ئه‌م ده‌سه‌اڵت ‌ه به‌شى‬ ‫س �ه‌ره‌ک��ى پ�ه‌ی��وه‌ن��دى ب �ه‌و بۆشاییه‌ ف��راوان� ‌ه‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تییه‌و‌ه هه‌یه‌ ک ‌ه له‌نێوان ده‌سه‌اڵت‬ ‫و خه‌ڵک‪ ،‬به‌رپرسان و شه‌قامدا هه‌یه‌‪ ،‬به‌ڵێ‬ ‫(‪ )20‬ساڵه‌ ئ �ه‌م ده‌س �ه‌اڵت � ‌ه ل� ‌ه خ �ه‌م��وده‌رد‌ه‬ ‫دڵی و پێداویستییه‌کانى خه‌ڵک و شه‌قام‬ ‫تێناگات‪ ،‬چونک ‌ه ل ‌ه په‌رله‌مانه‌که‌ى ئێمه‌دا‬ ‫(ت�ه‌ب��اخ�ه‌ک��ان و چایی چییه‌کان و جابى‬ ‫پاسه‌کان و ته‌زبیح فرۆشه‌کان و شۆفێرى‬ ‫تاکسیه‌کان) په‌رله‌مانتارنین و ئاماده‌گیان‬ ‫نییه‌‪ .‬ب�ه‌ داخ���ه‌وه‌ چ�ه‌ن��د په‌رله‌مانتارێکى‬ ‫کوردستان به‌م وته‌یه‌ى سه‌رۆکه‌که‌یان نیگه‌ران‬ ‫بوون‪ ،‬جێگه‌ى خۆیه‌تى بڵێین نیگه‌رانى له‌م‬ ‫وت�ه‌ی�ه‌ ب��ۆ؟ ته‌مه‌ننام ده‌ک���رد به‌شێک ل ‌ه‬ ‫کورسیه‌کانى په‌رله‌مانى ک��وردس��ت��ان ئه‌و‬ ‫پیشه‌وه‌ره‌ سه‌ربه‌رزانه‌ (ته‌باخه‌کان و ‪...‬هتد)‬ ‫له‌سه‌رى دابنیشتنایه‌‪ ،‬دڵنیام تێکه‌ڵبوونى‬ ‫رۆژان �ه‌ی��ان له‌گه‌ڵ هاواڵتیان ب�ه‌س ب��وو بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ى ببنه‌ زمانحاڵ و نوێنه‌رى خه‌مه‌کانى‬ ‫خه‌ڵک‪ ،‬ئه‌بێت مه‌به‌ستى سه‌رۆکى په‌رله‌مان‬ ‫له‌ به‌کارهێنانى ئه‌م ده‌سته‌واژه‌ی ‌ه چى بێت و‬ ‫رووى وته‌که‌ى له‌کام په‌رله‌مانتاربێت؟ گومانم‬ ‫هه‌یه‌ که‌ سه‌رۆکى په‌رله‌مان له‌ به‌کارهێنانى‬ ‫وشه‌ى (ته‌باخ) به‌ده‌ر له‌وه‌ى بێڕێزى کردوو‌ه‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌ هه‌موو کۆمه‌ڵگا‪ ،‬مه‌به‌ستى ل ‌ه‬ ‫هه‌موو ژنه‌ په‌رله‌مانتاره‌کان بووه‌‪ ،‬به‌ڵێ ئه‌و‬ ‫ده‌ڵێت (مه‌تبه‌خ) شوێنى ژن ‌ه نه‌ک ده‌زگاى‬ ‫یاسادانان (په‌رله‌مان)‪ ،‬کاره‌ساته‌ک ‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫سه‌رۆکى ده‌زگاى یاسادانان له‌م هه‌رێمه‌ ئاوا‬ ‫له‌ مه‌سه‌له‌ى ژن و مافى ژن و یه‌کسانى‬ ‫نێوان ژن و پیاو تێگه‌یشتووه‌!‪.‬‬


Chatr_69