Page 1

‫ل ‌ه (‪)2010‬دا رێژه‌ى توشبووانی شێرپه‌نج ‌ه (‌‪ )2310‬که‌س بووه‌‬ ‫ره‌ئوف ئاکرێی‬ ‫کێ تیرۆری کرد؟‬ ‫دۆسییه‌ک‬ ‫له‌مباره‌ییه‌وه‌‬ ‫ل‪12‬‬ ‫ژمار ‌ه ‪57‬‬

‫ساڵی دووه‌م‬

‫‪13‬‬

‫ب ‌ه جیاوازییه‌کانه‌وه‌ له‌ژێر چه‌تردا کۆده‌بینه‌و‌ه‬

‫نرخ‪ 750 :‬دینار‬ ‫رۆژنامه‌یه‌کی گشتی هه‌فتانه‌یه‌‪ ،‬کۆمپانیای چه‌تر ده‌ریده‌کات‬

‫دووشه‌ممه‌ ‪2011/5/23‬‬

‫‪WWW.Chatrpress.com‬‬

‫(‪2‬ی جۆزه‌ردانی ‪)2711‬‬

‫سه‌دان گه‌ریال به‌و هۆیه‌و ‌ه ژیانیان له‌ده‌ست داوه‌‬

‫تورکی‌ا گازى ژه‌هراوى دژى گه‌ریال به‌کار دێنێت‬ ‫چه‌تر ‪ -‬ئارام پێنجوێنى‬

‫ب ‌ه گوێره‌ى زانیارییه‌کانى (چه‌تر)‬ ‫ل ‌ه هێرشه‌کانیدا بۆ سه‌ر جه‌نگاوه‌رانى‬ ‫(پارتی کرێکارانی کوردستان) له‌‬ ‫ناوچ ‌ه شاخاوییه‌کانی باکوری‬ ‫کوردستان‪ ،‬ده‌وڵه‌تى تورکیا چه‌کى‬ ‫کیمیایى به‌کاردێنێت و به‌شێک له‌و‬ ‫جه‌نگاوه‌رانه‌ى ئه‌م ماوه‌یه‌ى دوایى‬ ‫ژیانیان له‌ده‌ستدا ب ‌ه گازى ژه‌هراوى‬ ‫بووه‌‪.‬‬

‫دوای توێژینه‌وه‌ی پزیشکی ل‌ه ته‌رمی‬ ‫یه‌کێک له‌و (‪ )12‬گه‌ریالیه‌ى له‌م دواییه‌دا‬ ‫ژیانیان له‌ده‌ستدا‪ ،‬پزیشکى دادوه‌رى شاری‬ ‫(مه‌التیا) ئاماد‌ه نه‌بوون له‌باره‌ی ئه‌نجامی‬ ‫ت��وێ��ژی��ن�ه‌وه‌ک�ه‌ی��ان هیچ راب��گ�ه‌ی�ه‌ن��ن‪ ،‬ب �ه‌اڵم‬ ‫ک �ه‌س��وک��اری گ �ه‌ری�لاک �‌ه و (م���ردوش���ۆر)‬ ‫ه‌که‌ش رایانگه‌یاند‪ ،‬که‌وا گه‌لێک نیشانه‌ی‬ ‫به‌کارهێنراوی چه‌کی کیمیایی له‌سه‌ر قۆڵ‬ ‫و مل و سک و سنگیدا بینراو‌ه و پزیشکانی‬ ‫ت��وێ��ژه‌ره‌وه‌ش وێنه‌ی ته‌رمه‌که‌یان گرتوو‌ه و‬ ‫هیچیان نه‌وتووه‌‪.‬‬ ‫ماڵپه‌ڕی فه‌رمی (هێزه‌کانی پاراستنی‬ ‫گ���ه‌ل) رای��گ�ه‌ی��ان��د‪ ،‬ک���ه‌وا ل�‌ه هه‌لیکۆپته‌ره‌‬

‫(ک��ۆب��را)ک��ان�ه‌و‌ه ژم��اره‌ی�ه‌ک��ی زۆر (باڵۆن)‬ ‫ی سپی به‌سه‌ر گۆڕه‌پانی پێکدادانه‌کاندا‬ ‫فڕێدراونه‌ت‌ه خ��واره‌و‌ه و له‌گ‌ه ‌ڵ که‌وتنیان به‌‬ ‫زه‌ویدا ته‌قینه‌وه‌یه‌کی بچووک روویداوه‌‪ ،‬دواتر‬ ‫تا ماوه‌یه‌ک هه‌ورێکی غازاوی و نزم زۆربه‌ی‬ ‫زۆری ناوچه‌که‌ی گرتۆته‌وه‌‪ ،‬زۆر باڵنده‌ش له‌‬ ‫نزیک پێکدادانه‌کان ل‌ه (شرناخ) بینراو‌ه که‌‬ ‫به‌هۆى ئه‌و گاز‌ه ژه‌هراویه‌و‌ه مردوون‪.‬‬ ‫له‌م چه‌ند ساڵه‌ی رابردووشدا ب‌ه راگه‌یاندنه‌‬ ‫جیهانی و ب‌ه رای گشتی راگه‌یه‌ندرابوو‬ ‫ک‌ه وا سوپای تورک ل‌ه شه‌ڕه‌کانی دژ به‌‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی ک��ورددا چه‌کی‬ ‫کیمیایی به‌کاردێنێت و دوای دۆزینه‌وه‌یان‪،‬‬ ‫ته‌رمی گه‌ریالکان ده‌شێوێنرێن و ده‌سووتێنرێن‪،‬‬ ‫ل‌ه مانگی (‪)10‬ی ساڵی راب��ردوو پزیشکى‬ ‫دادوه‌رى ش��ارى (ئامه‌د) ب‌ه راپۆرتێک ئه‌م‬ ‫رووداوانه‌ی پشتڕاست کردبووه‌وه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر ل‌ه ساڵی (‪ )2010‬و ل‌ه مانگی ئابدا‬ ‫ئه‌ڵمانیا تورکیای ل‌ه به‌کارهێنانی چه‌کی‬ ‫کیمیای هۆشیار ک��ردۆت �ه‌و‌ه (ئوتا زاپ��ف)‬ ‫سه‌رۆکی کۆمیسیۆنی له‌چه‌کداماڵینی سه‌ر‬ ‫ب‌ه ئه‌نجوومه‌نی فیدراڵی ئه‌ڵمانیا له‌دوای‬ ‫درێژ ‌ه بۆ ال ‪2‬‬

‫‪n‬‬

‫ه چه‌کی کیمیایی گیانیان له‌ده‌ستداوه‌‪2011/5/14 ،‬‬ ‫باکوری کوردستان‪ ،‬وێنه‌ی ئه‌و گه‌ریالیانه‌ی که‌ ب ‌‬

‫که‌رکوک‪ ،‬ئه‌نجومه‌نى پارێزگا ناهێڵن به‌ڕێوه‌به‌رى‬ ‫پۆلیس واز ل ‌ه پۆسته‌که‌ى بهێنێت‬ ‫چه‌تر ‪ -‬زانیار داقوقى‬

‫به‌هۆى تێکچونى بارودۆخى‬ ‫ئاسایشى شارى که‌رکوکه‌وه‌‬ ‫(لیوا جه‌مال تاهیر) به‌ڕێوه‌به‌رى‬ ‫پۆلیسى که‌رکوک بڕیاریداوه‌‬ ‫ده‌ست له‌کاربکێشته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌نجومه‌نى پارێزگاى که‌رکوک‬ ‫له‌ کاره‌کانى لیوا جه‌مال‬ ‫تاهیر رازین و ناهێڵن ده‌ست‬ ‫له‌کاربکێشێته‌وه‌‪.‬‬

‫ریکالم‬

‫جه‌لیل زه‌نگه‌نه‌‪:‬‬ ‫به‌شی سێیه‌می گه‌رده‌لول‬ ‫به‌شێوازێکی تر باس له‌‬ ‫شه‌ڕی ناوخۆ ده‌کات‬

‫‪10‬‬

‫سکرتێری یه‌کێتی قوتابیان‪:‬‬

‫وه‌اڵمی وه‌زیری خوێندنی‬ ‫بااڵ ناده‌مه‌وه‌‬

‫(نه‌جات حسێن) ئه‌ندامى ئه‌نجومه‌نى‬ ‫پارێزگاى که‌رکوک ب‌ه (چه‌تر)ى وت‪:‬‬ ‫(‪ )12‬ئ �ه‌ف��س �ه‌رى پۆلیسى ک �ه‌رک��وک‬ ‫ل‌ه ره‌گ��ه‌زى ک��ورد داوای���ان ل‌ه لیواجه‌مال‬ ‫ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌رى پۆلیسى ک�ه‌رک��وک ک��ردو‌ه‬ ‫ده‌س��ت له‌کاربکێشته‌وه‌‪ ،‬بۆ ئ��ه‌وه‌ش لیوا‬ ‫جه‌مال بڕیارى ده‌ست له‌کارکێشانه‌وه‌یدا‪،‬‬ ‫به‌اڵم دواجار پاشگه‌زبوه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌الیه‌کى تره‌و‌ه (ئه‌ڵماس فازڵ) ئه‌ندامى‬ ‫ئه‌نجومه‌نى پارێزگاى که‌رکوک ب‌ه (چه‌تر)‬ ‫ى وت‪ :‬دواى ته‌قینه‌وه‌کانى ئه‌م دوایی‌ه لیوا‬

‫‪9‬‬

‫سه‌رای ئازادی‬

‫چونه‌الی بارزانی‬ ‫ئه‌نجومه‌نه‌که‌یپارچه‌کرد‬

‫‪5‬‬

‫جه‌مال داواى ده‌ست له‌کارکێشانه‌وه‌ى کرد‪،‬‬ ‫ب���ه‌اڵم ئێم‌ه وه‌ک ئه‌نجومه‌نى پارێزگا‬ ‫ئاماده‌نین ده‌س��ت له‌کارکێشانه‌وه‌ى لیوا‬ ‫جه‌مال واژو بکه‌ین‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬ئێم‌ه ل‌ه کار و چاالکیه‌کانى‬ ‫لیوا جه‌مال رازین‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌ویش وازبهێنێت‬ ‫هیچ ل�‌ه ره‌وش���ى ک �ه‌رک��وک ناگۆڕێت‪،‬‬ ‫ته‌قینه‌وه‌ى به‌رمیل‌ه باروته‌که‌ش ک‌ه گوای ‌ه‬ ‫ل‌ه که‌رکوک ده‌ته‌قێته‌و‌ه گۆڕانکاریه‌کانى‬ ‫ناو ئیداره‌ى پارێزگاى که‌رکوک پوچه‌ڵى‬ ‫کردوه‌‪.‬‬

‫فۆتۆ‪/‬‬

‫‪DIHA‬‬

‫«رۆڵى چه‌په‌کان وه‌ک پێویست نی ‌ه و په‌رشوباڵوه»‬

‫چه‌ند پارتێکى چه‌پ یه‌ک ده‌گرن‬

‫چه‌تر ـ هه‌ڵمه‌ت ئیبراهیم‬

‫چه‌ند پارتێکى چه‌پ و‬ ‫که‌سایه‌تى دێرینى بوارى‬ ‫چه‌پگه‌رایى ل ‌ه هه‌رێمى‬ ‫کوردستان‪ ،‬ئه‌مڕۆ ل ‌ه‬ ‫کۆنگره‌یه‌کدا یه‌کگرتنى خۆیان‬ ‫راده‌گه‌یه‌نن و پارتێکى نوێ‬ ‫دروست ده‌که‌ن ب ‌ه ناوى (پارتى‬ ‫کارى چه‌پى کوردستان)‪.‬‬

‫(جه‌الل ده‌باغ) تێکۆشه‌رێکى دێرینى‬

‫ح��زب��ى ش��ی��وع��ى ل �ه‌ ه �ه‌رێ��م��ى ب��اش��ورى‬ ‫کوردستان ل �ه‌ب��اره‌ى یه‌کگرتنى چه‌ند‬ ‫پارتێکى چه‌پ و دروستکردنى پارتێکى‬ ‫نوێى چه‌پ‪ ،‬به‌ (چه‌تر)ى راگه‌یاند‪ :‬ئه‌و‬ ‫الیه‌نانه‌ى که‌ بڕیاره‌ یه‌کبگرن بریتین ل ‌ه‬ ‫(پارتى چه‌پى کوردستان‪ ،‬پارتى کارى‬ ‫سه‌ربه‌خۆیى کوردستان و کۆمه‌ڵێک ل ‌ه‬ ‫کادرانى دێرینى شیوعى) پێشنیاریش‬ ‫ک��راوه‌ بۆ کۆنگر‌ه که‌ پارته‌ نوێیه‌ک ‌ه‬ ‫ببێته‌ (پارتى کارى چه‌پى کوردستان)‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬ئه‌مڕۆ ل ‌ه شارى که‌رکوک‬

‫کۆنگره‌یه‌ک له‌نێوان نوێنه‌رانى ئه‌و‬ ‫الیه‌نانه‌دا سازده‌کرێت‪.‬‬ ‫ده‌ب��اغ ل�ه‌ب��اره‌ى ئامانجى یه‌کگرتنى‬ ‫ئ �ه‌و هێزانه‌شه‌وه‌ وت��ى‪ :‬ئ �ه‌م یه‌کگرتن ‌ه‬ ‫ده‌بێته‌هۆى ئه‌وه‌ى هێز‌ه چه‌په‌کان پێکه‌و‌ه‬ ‫له‌یه‌ک نزیک ببنه‌و‌ه و ئه‌م ‌ه ببێت ‌ه رێ‬ ‫نیشانده‌رێک بۆ هێز‌ه چه‌په‌کانى تریش‬ ‫بێن ‌ه پێشه‌وه‌ بۆئه‌وه‌ى رۆڵى کاریگه‌رى‬ ‫زانستیانه‌ى خۆیان ل ‌ه خه‌باتى گه‌لى‬ ‫درێژ ‌ه بۆ ال ‪2‬‬


‫هەواڵ‬ ‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/3/2 - 2011/5/23‬‬

‫‪2‬‬

‫که‌رکوک‬ ‫تاهیر تۆفیق‬

‫بۆچــوون‬ ‫دژایه‌تی ئازادی ب ‌ه ناوی‬ ‫یاساوه‌‬ ‫‪ u‬ئه‌حمه‌د میر‌ه‬

‫ره‌خن ‌ه ل ‌ه یه‌کێتى و پارتى ده‌گیردرێت‬ ‫«پشت به‌ستن ب ‌ه هێزه‌کانى ئه‌مریکا زۆر هه‌ڵه‌یه‌»‬

‫‪u‬‬

‫زیاتر ل‌ه (‪ )300‬سا ‌ڵ به‌ر ل‌ه ئێستا ڤۆڵتێر‬ ‫وتویه‌تی «خراپترین جۆری سته‌مکاری ئه‌و‬ ‫سته‌مکاریه‌ی‌ه ک‌ه ب‌ه ناوی یاساو‌ه ده‌کرێت»‪.‬‬ ‫په‌یوه‌ست ب�ه‌و داوای��ان �ه‌ی ک‌ه له‌ماوه‌ی‬ ‫رابردوو ل‌ه دژی گۆڤاری لڤین به‌رزکرایه‌وه‌‬ ‫ل��ه‌الی��ه‌ن س����ه‌رۆک ک��ۆم��اری ع��ێ��راق و‬ ‫داواک���اری گشتی و مه‌کته‌بی سیاسی‬ ‫یه‌کێتی و مه‌کته‌بی سیاسی پارتی له‌سه‌ر‬ ‫هه‌واڵێکی گۆڤاری (لڤین) قسه‌ی زۆر‬ ‫هه‌ڵده‌گرن‪ ،‬له‌و رووه‌و‌ه ک‌ه چۆن خه‌ریک‌ه ب ‌ه‬ ‫ناوی یاساو‌ه گێمێکی دیکه‌ی سته‌مکاری‬ ‫له‌م واڵته‌دا درێژه‌ی پێده‌درێت‪.‬‬ ‫سه‌ره‌تا له‌وه‌و‌ه ده‌ستپێده‌که‌م ک‌ه کارێکی‬ ‫زۆر ئاسایی‌ه هه‌رکه‌سێک پێی وابێت‬ ‫غه‌دری لێکراو‌ه یان ناهه‌قی به‌رامبه‌ر کراوه‌‪،‬‬ ‫په‌نا بۆ یاسا ب�ه‌رێ��ت‪ ،‬ئ �ه‌و‌ه شتێکی زۆر‬ ‫گرنگ‌ه ک‌ه له‌و ناکۆکیانه‌ی دروست ده‌بن‬ ‫یاسا حه‌که‌م بێت‪.‬‬ ‫به‌اڵم ل‌ه واڵتێک ک‌ه ته‌نها یاسا هه‌ر بۆ‬ ‫خه‌ڵکی الواز و دادگا توانای لێپرسینه‌وه‌‬ ‫و چ�ه‌س��پ��ان��دن��ی ی��اس��ای ن�ه‌ب��ێ��ت ب�ه‌س�ه‌ر‬ ‫ئه‌وانه‌ی دیکه‌دا له‌و شوێنه‌دا حورمه‌ت ل ‌ه‬ ‫کوێدایه‌؟ به‌داخه‌و‌ه له‌م واڵته‌دا دادگا هه‌ر‬ ‫به‌ته‌نها ئاماده‌ی‌ه وه‌ک تۆمه‌تبارێک یاخود‬ ‫سکااڵلێکراوێک مامه‌ڵه‌ت له‌گ‌ه ‌ڵ بکات‪.‬‬ ‫هه‌رگیز بۆ جارێکیش بوو‌ه نه‌یتوانیو‌ه وه‌کو‬ ‫سکااڵکارێک مامه‌ڵه‌مان له‌گ‌ه ‌ڵ بکات‪.‬‬ ‫ب���‌ه روون����ت����ر ب��ڵ��ێ��م ل����ه‌م����اوه‌ی ک���اری‬ ‫رۆژن��ام �ه‌گ �ه‌ری��م��ان��دا ل �‌ه گ��ۆڤ��اری لڤین‬ ‫هه‌تا ئێستا له‌سه‌ر سکااڵی ب�ه‌رپ��رس و‬ ‫الیه‌نه‌کان زیاتر ل‌ه (‪ )30‬جار له‌به‌رده‌م دادگا‬ ‫ئاماده‌بووین‪ ،‬له‌و ماوه‌یه‌شدا ئێم‌ه له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫ئ�ه‌و هه‌ڕه‌ش‌ه و ده‌ستدرێژی و تۆمه‌ت و‬ ‫ته‌شهیرانه‌ی رووبه‌ڕوومان کراوه‌ته‌و‌ه به‌ده‌یان‬ ‫جار سکااڵمان تۆمارکردوه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم هه‌تا‬ ‫ئێستا بۆ جارێکیش بێت دادگ��ا ب�ه‌ده‌م ئه‌م‬ ‫سکااڵیانه‌ی ئێمه‌و‌ه نه‌چوو‌ه و تۆمه‌تباره‌کانی‬ ‫بانگ نه‌کرد‌ه به‌رده‌م دادگا‪ .‬که‌وات‌ه ئێم ‌ه‬ ‫ده‌توانین چۆن سه‌یری دادگا بکه‌ین؟‬ ‫نمونه‌یه‌کی دیک‌ه ک‌ه له‌وانه‌ی‌ه زۆربه‌ی‬ ‫خه‌ڵکی کوردستان ئاگاداری بن‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫ئه‌و سکااڵیه‌ی‌ه ک‌ه ئێم‌ه ل‌ه دژی (جه‌عفه‌ر‬ ‫شێخ مسته‌فا) وه‌زیری پێشمه‌رگ‌ه و (ئازاد‬ ‫جوندیانی) وته‌بێژی یه‌کێتی تۆمارمان‬ ‫ک���ردوه‌‪ ،‬ئ �ه‌و سکااڵیانه‌ی ئێم‌ه چه‌ندین‬ ‫رۆژ پێش ئه‌و سکااڵیان‌ه تۆمارکراون که‌‬ ‫تاڵه‌بانی ل‌ه سه‌ر گۆڤاری لڤینی کردووه‌‪.‬‬ ‫ئێم‌ه ل �ه‌م��اوه‌ی ی �ه‌ک ه�ه‌ف��ت�ه‌دا دووج���ار‬ ‫کاغه‌زی ئاگادارکردنه‌وه‌مان پێگه‌یشت و‬ ‫له‌به‌رده‌م دادگا ئاماده‌بووین‪ ،‬که‌چی هێشتا‬ ‫وه‌زیری پێشمه‌رگ‌ه و وته‌بێژه‌که‌ی یه‌کێتی‬ ‫کاغه‌زی ئاگادارکردنه‌وه‌یان بۆ نه‌چووه‌‪،‬‬ ‫که‌وات‌ه ئه‌گه‌ر ئه‌م‌ه یاساکانی یارییه‌ک ‌ه‬ ‫بێت زه‌حمه‌ت‌ه ل‌ه یاریه‌ک‌ه ب��راوه‌ب��ێ��ت‪ ،‬ک ‌ه‬ ‫ناوبژیوانی یاریه‌ک‌ه هه‌ر له‌سه‌ره‌تاو‌ه له‌گ‌ه ‌ڵ‬ ‫تیمی به‌رامبه‌ر بێت‪ .‬ل‌ه هه‌مووی سه‌یرتر له‌و‬ ‫کاته‌ی ئێم‌ه له‌به‌رامبه‌ر دادوه‌ری لێکۆڵینه‌و‌ه‬ ‫بووین له‌ناو دادگای سلێمانی‪ ،‬هێزێک هاتن‬ ‫بۆ رفاندنمان و ده‌ستبه‌سه‌رکردنمان‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫جورئه‌تی دادوه‌ر و ئه‌فسه‌ره‌که‌ی پۆلیسی‬ ‫ئه‌زمڕ نه‌بوای‌ه ره‌نگ‌ه کاره‌ساتێکی ناخۆش‬ ‫رووی بدای‌ه ئه‌م‌ه ئه‌گه‌ر دیموکراسیه‌ته‌که‌ی‬ ‫حکومه‌تی سه‌وزبێت‪ .‬بێگومان مامه‌ڵه‌ی‬ ‫ح��ک��وم�ه‌ت��ی زه‌رد ل �ه‌گ �‌ه ‌ڵ ی��اس��ا ل���ه‌وان‬ ‫باشتر ن �ه‌ب��ووه‌‪ ،‬ت��ا ئێستا ل �ه‌س �ه‌ر هه‌مان‬ ‫بابه‌ت مه‌کته‌بی سیاسی پارتی به‌ناوی‬ ‫سکرتێری مه‌کته‌بی سیاسیه‌و‌ه سێ داوای‬ ‫تۆمارکردوه‌‪ ،‬یه‌کێکیان له‌سه‌ر سه‌رنوسه‌ر و‬ ‫ئه‌ویتر خاوه‌ن ئیمتیاز و پاشانیش ئه‌حمه‌د میر‌ه‬ ‫ک‌ه هه‌رسێکیان یه‌ک که‌سه‌‪ .‬ل‌ه یه‌کێکیان‬ ‫داوای داخستنی گۆڤاره‌که‌‪ ،‬ل‌ه یه‌کێکیدی‬ ‫داوای ق�ه‌ره‌ب��ووی (‪ )10‬ملیار دینار‪ ،‬له‌‬ ‫سێیه‌میش داوای قه‌ده‌غه‌کردنی سه‌فه‌ر ل ‌ه‬ ‫سه‌رنوسه‌ری لڤین ده‌کات‪.‬‬ ‫پ��ارت��ی ک �‌ه خ���ودی س �ه‌رۆک �ه‌ک �ه‌ی ب ‌ه‬ ‫سیفه‌تی سه‌رۆکی هه‌رێم یاسای کاری‬ ‫رۆژنامه‌گه‌ری ئیمزاکردو‌ه که‌چی به‌هیچ‬ ‫ج��ۆرێ��ک ب��ۆ خ���ۆی ب���ه‌و ی��اس��ای �‌ه داوا‬ ‫تۆمار ناکات له‌سه‌ر رۆژنامه‌نووسان‪ ،‬وا‬ ‫ده‌رده‌که‌وێت ک‌ه پارتی ناڕازی بن به‌رامبه‌ر‬ ‫یاسای کاری رۆژنامه‌گه‌ری ژمار‌ه (‪35‬ى‬ ‫ساڵی ‪ )2007‬هه‌ر بۆی‌ه ئێستا ل‌ه رێگه‌ی‬ ‫چه‌ند که‌سێکه‌و‌ه ل‌ه هه‌وڵی دروستکردنی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی ب���ااڵی راگ �ه‌ی��ان��دن��دان ک ‌ه‬ ‫ه��ی��چ ن��ی��ی �‌ه ج��گ �‌ه ل���‌ه ه���ه‌وڵ���ێ���ک بۆ‬ ‫به‌رته‌سککردنه‌وه‌ی ئازادی‪.‬‬

‫به‌پێى ئه‌و رێکه‌وتننامه‌یه‌ى‬ ‫له‌نێوان واڵتى عێراق و ئه‌مریکادا‬ ‫واژو کراوه‌‪ ،‬بڕیاره‌ له‌ کۆتایی‬ ‫ئه‌مساڵدا هێزه‌کانى ئه‌مریکا‬ ‫له‌ عێراق پاشه‌کشێ بکه‌ن و به‌‬ ‫ته‌واوى عێراق جێبهێڵن‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫له‌ناو عێراقییه‌کاندا بۆچوونى‬ ‫جیاوازى له‌سه‌ره‌‪.‬‬

‫(ن �ه‌ج��ات حسێن) ئ�ه‌ن��دام��ى ئه‌نجومه‌نى‬ ‫پارێزگاى که‌رکوک ل‌ه لیستى ئیسالمى‬ ‫تورکمانى‪ ،‬ل�ه‌وب��اره‌ی�ه‌و‌ه ب‌ه (چ�ه‌ت��ر)ى وت‪:‬‬ ‫پشت به‌ستن ب‌ه هێزه‌کانى ئه‌مریکا شتێکى‬ ‫زۆر هه‌ڵه‌یه‌‪ ،‬چونک‌ه م��اوه‌ى هه‌شت ساڵه‌‬ ‫ل‌ه عێراق ب‌ه ه�ه‌زاران ته‌قینه‌و‌ه رویانداو‌ه که‌‬ ‫هێزه‌کانى ئه‌مریکا ده‌ت��وان��ن رێگری بکه‌ن‬ ‫له‌و کار‌ه تیرۆرستیانه‌‪ ،‬به‌اڵم نه‌یانکردووه‌‪ ،‬له‌‬ ‫ئێستاشدا هێزى ئه‌مریکا کاریگه‌رى خۆی له‌‬ ‫عێراقدا هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم وه‌ک پێویست رێگریان‬ ‫ل‌ه تیرۆرستان نه‌کردو‌ه ک‌ه ئه‌وان ب‌ه ئاسانى‬

‫هه‌ڵه‌بجه‌ى شه‌هید‪ ،‬نه‌خۆشى‬ ‫هه‌وکردنى جگه‌ر باڵو ده‌بێته‌وه‌‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ى شه‌هید‬ ‫ئاسۆ محه‌ممه‌د‬ ‫له‌ (هه‌ڵه‌بجه‌ى شه‌هید)‬ ‫نه‌خۆشى هه‌وکردنى جگه‌ر‬ ‫به‌ ڤایرۆس باڵو ده‌بێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش دانیشتوانى شاره‌که‌‬ ‫دووچارى مه‌ترسى ده‌کاته‌وه‌‪،‬‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌ک له‌ نه‌خۆشخانه‌ى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌وه‌ رایده‌گه‌یه‌نێت تا‬ ‫ئێستا (‪ )14‬هاواڵتى له‌ هه‌ڵه‌بجه‌‬ ‫تووشى ئه‌م نه‌خۆشیه‌ بوون‪.‬‬

‫(ئ���ارام خ �ه‌س��ره‌و) ی��اری��ده‌رى پزیشک‬ ‫له‌ هۆبه‌ى سێکته‌رى نه‌خۆشیه‌کان له‌‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ى هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ لێدوانێکیدا‬ ‫بۆ (چه‌تر) وت��ى‪ :‬نه‌خۆشى هه‌وکردنى‬ ‫ج���گ���ه‌ر ب���ه‌ ڤ����ای����رۆس م���اوه‌ی���ه‌ک���ه‌ له‌‬ ‫ناوچه‌که‌دا باڵوبوه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئه‌م نه‌خۆشیه‌ له‌‬ ‫جیهاندا هه‌یه‌ و شتێکى تازه‌ نیه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئێستا ئه‌وه‌ى جێگه‌ى قسه‌یه‌ ئه‌م نه‌خۆشیه‌‬ ‫له‌ سنورى هه‌ڵه‌بجه‌ى شه‌هید په‌ره‌یسه‌ندوه‌‬ ‫و تا ئێستا (‪ )14‬حاڵه‌تى نه‌خۆشیه‌که‌‬ ‫له‌ نه‌خۆشخانه‌ى هه‌ڵه‌بجه‌ تۆمار کراوه‌‪.‬‬ ‫وت��ی��ش��ى‪ :‬ئ���ه‌م ن�ه‌خ��ۆش��ی�ه‌ ل �ه‌ رێ��گ�ه‌ى‬

‫ئ����ه‌و ک���ه‌س���ان���ه‌وه‌ ده‌گ����وازرێ����ت����ه‌وه‌ ک ‌ه‬ ‫ه �ه‌ڵ��گ��رى ڤ���ای���رۆس���ه‌ک���ه‌ن‪ ،‬ئ�����ه‌وه‌ش له‌‬ ‫رێ���گ���ه‌ى س���ه‌رت���اش���خ���ان���ه‌ک���ان���ه‌وه‌‪ ،‬که‌‬ ‫م�ه‌وادى ناته‌ندروست به‌کارده‌هێنن‪ ،‬یان‬ ‫ئ �ه‌و که‌سانه‌ى (ک�ه‌ڵ�ه‌ش��اخ) ده‌ک��ه‌ن به‌‬ ‫رێ��گ �ه‌ى ن��ات �ه‌ن��دروس��ت‪ ،‬ه �ه‌روه‌ه��ا خوێن‬ ‫گواستنه‌وه‌ له‌ که‌سێکه‌وه‌ بۆ که‌سێکیتر‬ ‫به‌بێ پشکنین ئه‌گه‌رى تووشبوون زیاتر‬ ‫ده‌کات‪.‬‬ ‫ئ �ه‌وه‌ش��ى روون���ک���رده‌وه‌‪ :‬نیشانه‌کانى‬ ‫ئ���ه‌م ن �ه‌خ��ۆش��ی �ه‌ ه���اوش���ێ���وه‌ى ن�ه‌خ��ۆش��ى‬ ‫ئایدزه‌ له‌ رووى گواستنه‌وه‌ و له‌ رووى‬ ‫نیشانه‌کانه‌وه‌‪ ،‬ئ �ه‌و ج��ۆره‌ى ک�ه‌ ئێستا‬ ‫باڵوه‌ جۆرى (‪)B‬ه‌ که‌ مه‌ترسیداره‌‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ چاره‌سه‌رى نه‌خۆشیه‌که‌ش‬ ‫(ئ���ارام خ �ه‌س��ره‌و) وت���ى‪ :‬چاره‌سه‌رێکى‬ ‫ئ�ه‌وت��ۆى نیه‌ له‌ ئێستادا‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئ �ه‌وه‌ى‬ ‫ئێستا ده‌ک��رێ��ت ئ �ه‌وه‌ی �ه‌‪ ،‬بریتى ی �ه‌ له‌‬ ‫خۆپاراستن‪ ،‬چونکه‌ هیچ نه‌خۆشیه‌ک‬ ‫ناتوانیت بڵێیت چ��اره‌س �ه‌رى نیه‌ ده‌بێت‬ ‫نه‌خۆش خۆى بکوتێت دژى نه‌خۆشیه‌که‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها ئیراده‌ى به‌رز بکرێته‌وه‌ تا بتوانێت‬ ‫زاڵ بێت به‌سه‌ر نه‌خۆشیه‌که‌دا نابێت به‌‬ ‫که‌س بڵێیت چاره‌سه‌رى نیه‌‪.‬‬

‫دز‌ه ده‌که‌ن‌ه ناو که‌رکوکه‌وه‌‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬گرفتى سه‌ره‌کى ئێم‌ه ئه‌وه‌ی‌ه ل ‌ه‬ ‫که‌رکوک له‌ناو هێزه‌کانى پۆلیسدا تیرۆرست‬ ‫هه‌ی‌ه و په‌یوه‌ندیان به‌یه‌که‌و‌ه هه‌یه‌‪ ،‬ئێستا‬ ‫ب‌ه گشتى دانیشتوانى که‌رکوک ده‌توانن‬ ‫رێکه‌وتن بکه‌ن و ب‌ه یه‌کڕیزى که‌رکوک‬ ‫ب��پ��ارێ��زن‪ ،‬ب���ه‌اڵم ب �ه‌ه��ۆی ناکۆکیه‌کانى‬ ‫خ��ۆم��ان �ه‌و‌ه ن�ه‌م��ان��ت��وان��ی��وو‌ه وه‌ک پێویست‬ ‫به‌رگرى ل‌ه پارێزگاى که‌رکوک بکه‌ین‪.‬‬ ‫چاالکوانێکى کۆمه‌ڵگه‌ى مه‌ده‌نیش له‌‬ ‫ک�ه‌رک��وک پێیوایه‌‪ ،‬کشانه‌وه‌ى هێزه‌کانى‬

‫ئ �ه‌م��ری��ک��ا ده‌ب��ێ��ت �‌ه ه���ۆى ق��ورس��ت��رک��ردن��ى‬ ‫گرفته‌کان له‌سه‌ر شانى چین و توێژه‌کانى‬ ‫عێراق‪ ،‬هه‌روه‌ک ل‌ه دواى کشانه‌وه‌ى سوپاى‬ ‫ئه‌مریکا ع��ێ��راق ده‌بێت‌ه گ��ۆڕه‌پ��ان��ێ��ک بۆ‬ ‫ملمالنێیه‌کى تایه‌فه‌گه‌رى‪ ،‬ره‌نگیش‌ه زۆرینه‌ى‬ ‫دانیشتوانه‌که‌ى ب‌ه بێ جیاوازى ببێت‌ه قوربانى‪.‬‬ ‫ه���ه‌روه‌ه���ا (ب���وره���ان ره‌ش���ی���د) ئ�ه‌ن��دام��ى‬ ‫پ�ه‌رل�ه‌م��ان��ى ک��وردس��ت��ان‪ ،‬وت���ى‪ :‬ب���ڕوام وای�ه‌‬ ‫کشانه‌وه‌ى ئ �ه‌و هێز‌ه جێى مه‌ترسی نابێت‬ ‫بۆ که‌رکوک‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ى هێز‌ه کوردیه‌کان‬ ‫خۆیان پۆلیس و ئاسایشیان به‌ده‌سته‌وه‌یه‌‪،‬‬

‫ئێستاش ژماره‌یه‌کى زۆر هێزى پێشمه‌رگه‌‬ ‫ل �‌ه ک �ه‌رک��وک �‌ه و پ��ارێ��زگ��ارى ل��ێ��ده‌ک �ه‌ن و‬ ‫ئه‌مریکاش هه‌تا هه‌تای‌ه له‌م واڵت‌ه نامێنێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وانیش به‌رژه‌وه‌نیه‌کانى خۆیان ده‌پارێزن و‬ ‫سه‌ربازه‌کانیان ناخه‌ن‌ه مه‌ترسیه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌شى وت‪ :‬ئه‌وه‌ى جێگه‌ى باس‌ه ره‌خنه‌ى‬ ‫توند ئ��اراس��ت�ه‌ى یه‌کێتى و پ��ارت��ى بکه‌ین‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ى م��اوه‌ى هه‌شت ساڵ‌ه نه‌یانتوانیوه‌‬ ‫م��اده‌ى (‪ )140‬جێبه‌جێ بکه‌ن‪ ،‬بۆی‌ه ده‌ڵێم‬ ‫کشانه‌وه‌ى هێزه‌کانى ئه‌مریکا مه‌ترسی بۆ‬ ‫شاره‌ک‌ه جێناهێڵێت‪.‬‬

‫ته‌قینه‌وه‌کان که‌رکوک توڕ ‌ه ده‌کات و پێنج شه‌مم ‌ه خۆپیشاندانه‌‬

‫پارتى چاره‌سه‌رى‪ :‬الیه‌ن ‌ه سیاسییه‌کان ناتوانن‬ ‫کێشه‌کان چاره‌سه‌ر بکه‌ن‬ ‫چه‌تر‬

‫هه‌ڵمه‌ت ئیبراهیم‬ ‫پارتى چاره‌سه‌رى دیموکراتى‬ ‫کوردستان له‌ لێدوانێکدا له‌سه‌ر‬ ‫ئالۆزبوونى ره‌وشى شارى‬ ‫که‌رکوک‪ ،‬که‌ وێنه‌یه‌کیان بۆ‬ ‫(چه‌تر) ناردووه‌‪ ،‬باس له‌وه‌‬ ‫ده‌که‌ن‪ ،‬کێشه‌ى سه‌ره‌کى ل ‌ه‬ ‫ئێستادا ناوچه‌ دابڕاوه‌کانه‌‪،‬‬ ‫هه‌ر الیه‌نه‌ هه‌وڵده‌دات‬ ‫پرسه‌که‌ ئاڵۆزتر بکات و‬ ‫به‌پێی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆی‬ ‫رووداوه‌کان ئاراسته‌ بکات‪.‬‬

‫پ��ارت��ى چ���اره‌س���ه‌رى ده‌ڵ��ێ��ت‪« :‬الی �ه‌ن � ‌ه‬ ‫سیاسییه‌کان ل�ه‌ ن��اوخ��ۆدا ته‌با نیین و‬ ‫ناتوانن کێشه‌کان ب�ه‌ی�ه‌ک�ه‌وه‌ چ��اره‌س�ه‌ر‬ ‫بکه‌ن‪ ،‬ناتوانن به‌ به‌رپرسیارێتی له‌گه‌ڵ‬ ‫بارودۆخه‌که‌دا‪ ،‬مامه‌ڵه‌ بکه‌ن و باوه‌ڕی‬ ‫و متمانه‌کردن ب�ه‌ یه‌کتر الوازه‌‪ ،‬هه‌ر‬ ‫بۆیه‌ به‌ کشانه‌وه‌ی هێزه‌کانی ئه‌مریکا‬ ‫ل �ه‌ ن��اوچ �ه‌ک �ه‌‪ ،‬ب��ۆش��ای��ی�ه‌ک��ی (سیاسی‬

‫ـ ئ���اس���ای���ش���ی) پ��ێ��ک��دێ��ت و ده‌ک���رێ���ت‬ ‫ب��ارودۆخ��ه‌ک��ه‌ ب����ه‌ره‌و ش���ه‌ڕی ن��اوخ��ۆش‬ ‫بچێت و ده‌رف �ه‌ت��ی ده‌س��ت��ێ��وه‌ردان��ی هێز‌ه‬ ‫ئیقلیمییه‌کانیش ئاوه‌اڵ ده‌کات»‪.‬‬ ‫ده‌شڵێت‪ :‬خاڵی بنچینه‌یی له‌ ئێراقدا و‬ ‫به‌تایبه‌تی له‌نێوان پێکهاته‌کاندا‪ ،‬له‌وان ‌ه‬ ‫له‌ ئاستی هه‌رێمی کوردستان و ناوه‌نددا‪،‬‬ ‫پرسی که‌رکوک و ناوچه‌ دابڕاوه‌کانه‌‪،‬‬ ‫چ��ون��ک�ه‌ ت��ا ئێستا ف��ۆرم �ه‌ل �ه‌ی �ه‌ک بۆ‬ ‫چاره‌سه‌ری ئه‌م ناوچانه‌ دیاری نه‌کراو‌ه‬ ‫و بگره‌‪ ،‬هه‌ر که‌سه‌ هه‌وڵده‌دات پرسه‌ک ‌ه‬ ‫ئاڵۆزتر بکات و به‌پێی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی‬ ‫خ�����ۆی ئ����اراس����ت����ه‌ی رووداوه‌ک������������ان و‬ ‫داڕش���ت���ن���ه‌وه‌ی ئ��ی��داری و س��ی��اس��ی بۆ‬ ‫ده‌کات‪.‬‬ ‫(پ‪.‬چ‪.‬د‪.‬ک) ئ���ه‌وه‌ش ده‌خ��ات �ه‌ڕوو‪:‬‬ ‫م��اوه‌ی �ه‌ک �ه‌ ل �ه‌ ک���ه‌رک���وک ده‌ستێکی‬ ‫ت��ێ��ک��ده‌ران�ه‌ ه���ه‌وڵ���ده‌دات‪ ،‬پێکه‌وه‌ژیانی‬ ‫پێکهاته‌کانی ش��اره‌ک �ه‌‪ ،‬ل �ه‌ب��ار به‌رێت‬ ‫و ه���ه‌وڵ���ی ن����ان����ه‌وه‌ی ش����ه‌ڕ و ئ����اژاو‌ه‬ ‫ده‌دات‪ ،‬ئێمه‌ وه‌ک��و (پارتی چاره‌سه‌ری‬ ‫دیموکراتی ک��وردس��ت��ان) پێمانوایه‌ ئه‌م‬ ‫هه‌ڵسوکه‌وته‌ نابه‌رپرسیارانه‌یه‌ ناکه‌وێت ‌ه‬

‫خزمه‌تی هیچ الیه‌نێکه‌وه‌‪ ،‬له‌وانه‌ش زیاتر‬ ‫ناکه‌وێته‌ خزمه‌تی جه‌ماوه‌ری شاره‌که‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌ته‌نها ده‌بێته‌ هۆی ناکۆکی و ملمالنی‬ ‫و تێکدانی ئ�ه‌و راستیه‌ مێژووییه‌‪ ،‬ک ‌ه‬ ‫له‌نێوان پێکهاته‌کاندا خولقاوه‌ و ئێستاش‬ ‫هه‌وڵده‌درێت له‌باری به‌رن‪.‬‬ ‫له‌الیه‌کى تره‌وه‌ له‌ به‌یاننامه‌یه‌کدا ب ‌ه‬ ‫ن��اوی ج �ه‌م��اوه‌ری ئ��ازادی��خ��وازی شاری‬ ‫ک���ه‌رک���وک���ه‌وه‌‪ ،‬داوا ده‌ک���رێ���ت رۆژی‬ ‫پێنج شه‌ممه‌ وه‌ک ده‌ربڕینی ناڕه‌زایی‬ ‫ل���ه‌ ب���ه‌رام���ب���ه‌ر پ���ه‌ره‌س���ه‌ن���دن���ی ک����رده‌و‌ه‬ ‫تیرۆریستیه‌کان و که‌مته‌رخه‌می ئیدار‌ه‬ ‫و ه��ێ��زه‌ ئ�ه‌م��ن��ی�ه‌ک��ان خۆپیشاندانێکی‬ ‫جه‌ماوه‌ری سازبکرێت‪.‬‬ ‫ل �ه‌ ب �ه‌ی��ان��ن��ام �ه‌ک �ه‌دا ک �ه‌ وێ��ن�ه‌ی�ه‌ک��ى‬ ‫ب����ه‌ (چ����ه‌ت����ر) گ���ه‌ی���ش���ت���ووه‌‪ ،‬ئ��ۆب��اڵ��ی‬ ‫شه‌هیدکردن و بریندارکردنی هاواڵتیان‬ ‫له‌ رێی ته‌قینه‌وه‌کانه‌وه‌ ده‌خه‌نه‌ ئه‌ستۆی‬ ‫ده‌سه‌اڵتداران و ده‌ڵێن «کاتێک خه‌می‬ ‫ئێمه‌تانه‌ که‌ ده‌نگ هه‌ڵبڕین و سه‌رکوتمان‬ ‫بکه‌ن و ئه‌وه‌نده‌ی خه‌می کورسیه‌کانتان ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ له‌ خه‌می هاواڵتیانی شاره‌که‌دا‬ ‫نین»‪.‬‬

‫که‌رکوک‌‪ )470( ،‬فه‌رمانبه‌ر ل ‌ه قه‌ره‌بوکردنه‌وه‌که‌ى ئیداره‌ى سلێمانى بێبه‌ش ده‌کرێن‬ ‫چه‌تر‬ ‫زانیار داقوقى‬ ‫نزیکه‌ى (‪ )300‬مامۆستا ل ‌ه پارێزگاى‬ ‫که‌رکوک ک ‌ه پێشتر له‌ سه‌ره‌تاى‬ ‫ساڵى (‪ )2004‬له‌سه‌ر میالکى پارێزگاى‬ ‫سلێمانى وه‌ک مامۆستا دامه‌زراون‬ ‫بۆ به‌شى زمانى کوردى ل ‌ه ناوچه‌‬ ‫دابڕاوه‌کان‪ ،‬ئێستا ئه‌و قه‌ره‌بووه‌ى‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێم نایانگرێته‌وه‌‪،‬‬

‫ئاسایشى شاره‌زوور‬ ‫چه‌ند کارمه‌ندێکى‬ ‫خۆى ده‌ستگیر ده‌کات‬ ‫چه‌تر‬ ‫ساالر بیاره‌یى‬

‫رۆژى (‪ )5/18‬چ �ه‌ن��د که‌سێک‬ ‫ل���ه‌الی���ه‌ن ب���ه‌ڕێ���وه‌ب���ه‌رای���ه‌ت���ى ئ��اس��ای��ش��ى‬ ‫ش���اره‌زووره‌وه‌ له‌ (خورماڵ و هه‌ڵه‌بجه‌)‬ ‫ده‌ستگیر ک���راون‪ ،‬ه��ۆب�ه‌ى راگه‌یاندنى‬ ‫ئاسایشیش ده‌ڵێت «ئ�ه‌وان�ه‌ کارمه‌ندى‬ ‫خۆمانن و لێکۆڵینه‌وه‌ى ئیداریان له‌گه‌ڵ‬ ‫ده‌که‌ین»‪.‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى ئاسایشى ش���اره‌زوور‬ ‫ه�ه‌ف��ت�ه‌ى پێشو چ�ه‌ن��د ک�ه‌س��ێ��ک‪ ،‬ک ‌ه‬ ‫ت��ا ئێستا ه��ۆک��اره‌ک �ه‌ی و ژم��اره‌ی��ان‬ ‫نه‌زانراوه‌‪ ،‬ده‌ستگیر کردووه‌‪ ،‬جگه‌ له‌وه‌ش‬ ‫هۆبه‌ى راگه‌یاندنه‌که‌ى ده‌ڵێت «ئه‌وان ‌ه‬ ‫ک��ارم �ه‌ن��دى خ��ۆم��ان��ن و لێکۆڵینه‌وه‌ى‬ ‫ئیدارییان له‌گه‌ڵ ده‌ک�ه‌ی��ن» ئاماده‌ش‬ ‫نییه‌ زانیارى زیاتر ب��دات‪ ،‬ب�ه‌اڵم به‌پێى‬ ‫زانیارییه‌کانى (چ�ه‌ت��ر) یه‌کێک له‌و‬ ‫گیراوانه‌ ناوى (ج‪ .‬ب) و پێشمه‌رگه‌ى‬ ‫ناوچه‌ى خورماڵى پارتیه‌‪ ،‬به‌اڵم ئێستا‬ ‫خانه‌نشینه‌‪.‬‬ ‫(دی��ارى حسێن به‌گ) به‌رپرسى لقى‬ ‫(‪)12‬ى پارتى هه‌واڵه‌که‌ى بۆ (چه‌تر)‬ ‫پشتراست ک��رده‌وه‌ و رایگه‌یاند «به‌ڵێ‬ ‫یه‌کێ له‌و گیراوانه‌ پارتییه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم تا‬ ‫ئێستا ن��ازان��ی��ن ل �ه‌س �ه‌ر چ��ى گ��ی��راوه‌ و‬ ‫پێویسته‌ یاسا ئه‌وه‌ یه‌کالیى بکاته‌وه‌»‪.‬‬

‫ئه‌مه‌ش توشى نیگه‌رانى کردوون‪.‬‬

‫م��اوه‌ى ح �ه‌وت ساڵه‌ ل�ه‌الی�ه‌ن ئیداره‌ى‬ ‫پ��ارێ��زگ��اى سلێمانى (‪ )300‬مامۆستا‬ ‫بۆپه‌روه‌رده‌ى به‌شى کوردى شارى که‌رکوک‬ ‫دام�����ه‌زراون ب �ه‌ ف�ه‌رم��ان��ى وه‌زارى ژم��اره‌‬ ‫(‪ )9094‬له‌ به‌روارى (‪ )2003/12/30‬به‌اڵم‬ ‫له‌ به‌روارى (‪ )2004/1/5‬ده‌ست به‌کاربونه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم وه‌ک خۆیان ده‌ڵێن ئه‌و بڕیاره‌ى که‌‬ ‫له‌الیه‌ن سه‌رۆکایه‌تى حکومه‌تى هه‌رێمه‌وه‌‬ ‫ده‌رچ��ووه‌ به‌ قه‌ره‌بوکردنه‌وه‌ى سه‌رجه‌م ئه‌و‬ ‫فه‌رمانبه‌رانه‌ى سه‌ر به‌ ئیداره‌ى پارێزگاى‬

‫(‪)2003‬دا دام���ه‌زراوی���ن و ل �ه‌ س �ه‌ره‌ت��اى‬ ‫سلێمانین ئه‌وان ناگرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫(ئه‌نه‌س مه‌جید) مامۆستا له‌ داق��وق (‪)2004‬دا ده‌ستمان به‌ وانه‌ وتنه‌وه‌ کردوه‌‪.‬‬ ‫ه �ه‌روه‌ه��ا (م��زاح��م ش��اک��ر) ب�ه‌ڕێ��وه‌ب�ه‌رى‬ ‫له‌باره‌ى ئه‌و کێشه‌یه‌وه‌ به‌ (چه‌تر)ى وت‪:‬‬ ‫ئێمه‌ به‌ بڕیارى وه‌زارى س�ه‌ر به‌ ئیداره‌ى دوان��اوه‌ن��دى (شاگوڵى کچان) له‌ داق��وق‬ ‫سلێمانى دام���ه‌زرای���ن ل �ه‌ ک �ه‌رک��وک له‌ به‌ (چه‌تر)ى وت‪ :‬ئێمه‌ نزیکه‌ى (‪)300‬‬ ‫ب��������ه‌روارى(‪ )2003/12/30‬ب �ه‌اڵم بڕیارى م��ام��ۆس��ت��ای��ن ل���ه‌ ش�����ارى ک���ه‌رک���وک‪،‬‬ ‫ده‌ستبه‌کاربونمان له‌ به‌روارى (‪ )2004/1/5‬ب �ه‌اڵم به‌هۆى تێپه‌ڕبونى (‪ )13‬رۆژ که‌‬ ‫ده‌ستبه‌کاربوین له‌ناو ساڵى (‪)2004‬دا‬ ‫بوو‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬ئێستا بڕیارى قه‌ره‌بوکردنه‌وه‌ ئێستا له‌و قه‌ره‌بوه‌ بێ به‌شکراوین‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬داوا له‌ سه‌رۆکایه‌تى حکومه‌تى‬ ‫ل���ه‌الی���ه‌ن ح��ک��وم �ه‌ت��ى ه���ه‌رێ���م���ه‌وه‌ ئێم ‌ه‬ ‫ناگرێته‌وه‌‪ ،‬له‌کاتێکدا ئێمه‌ له‌ کۆتایى هه‌رێم و وه‌زاره‌ت���ى پ���ه‌روه‌رده‌ ده‌ک�ه‌ی��ن ئه‌و‬

‫درێژه‌ی‬

‫درێژه‌ی چه‌ند‬

‫تورکی‌ا گازى ژه‌هراوى‪...‬‬ ‫راگه‌یاندنی ئه‌نجامی توێژینه‌وه‌کانی چه‌کی کیمیایی به‌کاردێنێت‪ ،‬قه‌ره‌یاڵن‬ ‫زانکۆی (هامبورگ) له‌سه‌ر نموونه‌ی ده‌ڵێت‪ :‬له‌ گه‌رمه‌ی شه‌ڕه‌کانی ساڵی‬ ‫له‌شی ته‌رمی گ�ه‌ری�لاک��ان‪ ،‬تورکیای (‪ )1994‬و ساڵی (‪)1999‬دا سوپای‬ ‫ل����ه‌م دی�������ارده‌ ن��ام��رۆی��ی��ان��ه‌ ئ���اگ���ادار ت��ورک چه‌کی کیمیایی له‌ زۆرب �ه‌ی‬ ‫ک����رده‌وه‌ و داوای لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی زۆری پێکدادانه‌کاندا و به‌ تایبه‌تیش‬ ‫ج��ددی��ش��ی ل��ێ��ک��رد‪ ،‬ب����ه‌اڵم ه���ه‌ر خ��ۆی له‌ هه‌موو ئ �ه‌و شوێنانه‌ى که‌ تووشی‬ ‫ل�ه‌ روون��ک��ردن�ه‌وه‌ی�ه‌ک��ی��دا ب��ۆ (ئاژانسی ته‌نگه‌تاوى ده‌ب��وون چه‌کی کیمیاییان‬ ‫ه���ه‌واڵ���ی ف�����ورات) رای��گ �ه‌ی��ان��د‪ ،‬ک �ه‌وا ب�ه‌ک��ارده‌ه��ێ��ن��ا‪ ،‬ت�ه‌ن��ان�ه‌ت جارێکیان ل ‌ه‬ ‫ماوه‌یه‌کی درێژ به‌سه‌ر ئاگادارکردنه‌و‌ه گوندى بلیکانی جودی (‪ )20‬هه‌ڤاڵی‬ ‫و داواکه‌ماندا تێپه‌ڕی‪ ،‬به‌اڵم له‌الیه‌نی ئێمه‌یان به‌ جارێک به‌ چه‌کی کیمیای‬ ‫تورکیاوه‌ هیچ وه‌اڵمێکمان نه‌دراوه‌ته‌وه‌‪ .‬ش�ه‌ه��ی��د ک���رد‪ ،‬ل �ه‌ س��اڵ��ى (‪)2006‬ی����ش‬ ‫له‌ هه‌مانکاتدا ئاماژه‌شی به‌وه‌ کردووه‌‪ )14( ،‬گه‌ریالمان به‌ چه‌کى کیمیایى‬ ‫ک�ه‌ پێویسته‌ تورکیا ل�ه‌ب�ه‌رام��ب�ه‌ر ئه‌م شه‌هید بوو‪.‬‬ ‫ل���ه‌الی���ه‌ک���ی ت���ری���ش���ه‌وه‌ گ���ۆڤ���اری‬ ‫کرده‌وانه‌یدا سزای یاساییشی به‌سه‌ردا‬ ‫روس������ى‬ ‫ب��س�ه‌پ��ێ��ن��رێ��ت‪ ،‬ئ��وت��ا ده‌ڵ��ێ��ت «ت��ورک��ی��ا (‪)Newsweek‬ى‬ ‫په‌یمانی بۆمبی هه‌ڵماتیى ئۆسڵۆی به‌کارهێنانی چه‌کی کیمیایی له‌الیه‌ن‬ ‫مۆر نه‌کردووه‌ و وتوویه‌تی که‌ به‌کاری ده‌وڵه‌تی تورکه‌وه‌ کردبوو به‌ مانشێتی‬ ‫دێنێت‪ ،‬ناپاڵمیش به‌هه‌مان شێوه‌‪ ،‬بۆی ‌ه گ���ۆڤ���اره‌ک���ه‌ی و ب���ه‌ ب �ه‌ڵ��گ �ه‌وه‌ ب��اس��ی‬ ‫ئێمه‌ ناتوانین واڵتێک سزا بده‌ین ک ‌ه پ��ێ��ک��دادان �ه‌ک �ه‌ی س��اڵ��ی (‪)2009‬ی‬ ‫(چه‌لێ)ی سه‌ر به‌ هه‌کاری ده‌کات‪ ،‬ک ‌ه‬ ‫رێکه‌وتنی مۆر نه‌کردبێت»‪.‬‬ ‫هاوکات (موراد قه‌ره‌یاڵن) سه‌رۆکی سوپای تورک چه‌کی قه‌ده‌غه‌کراوی‬ ‫ک��ۆن��س �ه‌ی ب���ه‌ڕێ���وه‌ب���ه‌رای���ه‌ت���ی ک��ۆم��ا کیمیایی ب�ه‌ک��اره��ێ��ن��اوه‌ و ئ��اس �ه‌واری‬ ‫جڤاکانی کوردستانیش ئ��ام��اژه‌ ب�ه‌و‌ه چه‌که‌که‌ به‌ ته‌رمه‌کانه‌وه‌ و به‌ کانی‬ ‫ده‌کات‪ ،‬که‌ تورکیا ماوه‌ی (‪ )17‬ساڵ ‌ه و دار و دره‌خته‌کانی ناوچه‌که‌وه‌ بینراوه‌‪.‬‬

‫قه‌ره‌بووه‌ ئێمه‌ش بگرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌الیه‌کى تره‌وه‌ (شێرزاد ره‌شید کاکه‌)‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رى پ���ه‌روه‌رده‌ى به‌شى ک��وردى له‌‬ ‫ش����ارى ک���ه‌رک���وک ب �ه‌ (چ���ه‌ت���ر)ى وت‪:‬‬ ‫(‪ )470‬م��ام��ۆس��ت��ا و ف �ه‌رم��ان��ب �ه‌ر ل �ه‌و‬ ‫قه‌ره‌بوکردنه‌وه‌یه‌ى حه‌وت ساڵى راب��ردووى‬ ‫ئیداره‌ى سلێمانى بێبه‌ش ده‌کرێن‪ ،‬چونکه‌‬ ‫به‌پێى فه‌رمانى وه‌زاره‌تى دارایى حکومه‌تى‬ ‫ه �ه‌رێ��م��ى ک���وردس���ت���ان‪ ،‬ل��ه‌ دواى ساڵى‬ ‫(‪ )2003‬ئه‌گه‌ر به‌ یه‌ک رۆژش بێت‪ ،‬ئه‌وه‌‬ ‫له‌و قه‌ره‌بوکردنه‌وه‌یه‌ بێبه‌ش ده‌بن‪.‬‬

‫(رۆژ وه‌اڵت) ئه‌ندامى په‌یوه‌ندییه‌کانى‬ ‫ده‌ره‌وه‌ى ک��ۆم��ا جڤاکێن ک��وردس��ت��ان‪،‬‬ ‫به‌کارهێنانى چه‌کى کیمیاى له‌الیه‌ن‬ ‫تورکیاوه‌ پشتڕاست کرده‌وه‌ و رایگه‌یاند‪:‬‬ ‫ئه‌مه‌ جاری یه‌که‌م نییه‌ تورکیا چه‌کی‬ ‫کیمیایی له‌ دژی جه‌نگاوه‌رانی کورد‬ ‫به‌کاردێنێت‪ ،‬ئه‌و حه‌وت گه‌ریالیه‌ی ل ‌ه‬ ‫س �ه‌ره‌ت��ای ئ �ه‌م مانگه‌ش ل�ه‌ (دێرسیم)‬ ‫ش����ه‌ه����ی����دب����وون چ����ه‌ک����ی ک��ی��م��ی��ای��ی‬ ‫به‌کارهاتبوو‪.‬‬ ‫ل �ه‌ الی �ه‌ک��ى ت����ره‌وه‌ (س�����ه‌ردار ق���ادر)‬ ‫مامۆستا له‌ کۆلێژى زانستى سیاسى ل ‌ه‬ ‫زانکۆى سلێمانى له‌و باره‌یه‌وه‌ به‌ (چه‌تر)‬ ‫ى وت‪ :‬به‌کارهێنانى چه‌کى کیمیایى‬ ‫به‌ گوێره‌ى یاساى نێوده‌وڵه‌تى قه‌ده‌غه‌ی ‌ه‬ ‫و هه‌ر الیه‌نێکیش به‌کارى بهێنێت توشى‬ ‫لێپرسینه‌وه‌ ده‌بێت‪.‬‬ ‫وت��ی��ش��ى‪ :‬ئ��ێ��م�ه‌ ده‌ب��ێ��ت ب �ه‌ ب�ه‌ڵ��گ�ه‌و‌ه‬ ‫بیسه‌لمێنین که‌ تورکیا چه‌کى کیمیایى‬ ‫ب �ه‌ک��اره��ێ��ن��اوه‌‪ ،‬ئ��ه‌م��ه‌ش ب��گ�ه‌ی�ه‌ن��رێ��ت� ‌ه‬ ‫رێ���ک���خ���راوه‌ک���ان���ى م���اف���ى م�����رۆڤ و‬ ‫رێ��ک��خ��راوه‌ ن��ێ��ون �ه‌ت �ه‌وه‌ی��ی �ه‌ک��ان‪ ،‬ئ�ه‌گ�ه‌ر‬ ‫ئێستاش کاریگه‌رى نه‌بێت له‌ داهاتوودا‬ ‫کاریگه‌ری ده‌بێت‪.‬‬

‫پارتێکى چه‌پ‪...‬‬ ‫ک�������وردس�������ت�������ان و ب�����زاڤ�����ى‬ ‫رزگاریخوازانه‌ى گه‌لى کوردستاندا‬ ‫به‌رنه‌سه‌ر‪ ،‬چونکه‌ به‌ راستى ئێستا‬ ‫رۆڵى چه‌په‌کان په‌رشوباڵوه‌ و وه‌ک‬ ‫پێویست دیارنیه‌‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌وه‌ش که‌ هۆکار چیه‌‬ ‫چه‌په‌کان تا ئێستا نه‌یانتوانیوه‌ رۆڵى‬ ‫خۆیان بگێڕن سه‌ره‌ڕاى خۆپیشاندان‬ ‫و توڕه‌یى خه‌ڵک‪ ،‬ده‌باغ وتى‪ :‬راسته‌‬ ‫چه‌په‌کان نه‌یانتوانیوه‌ رۆڵى خۆیان‬ ‫ب��گ��ێ��ڕن‪ ،‬ب���ه‌اڵم گیانى یه‌کگرتن‬ ‫ه���ه‌م ک���ارى ده‌وێ����ت‪ ،‬ه���ه‌م ب�ه‌ه��ۆى‬ ‫ئ�ه‌و هه‌لومه‌رجه‌ى خولقاوه‌ الوازه‌‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر بێت و هه‌موو الیه‌نه‌‬ ‫چه‌په‌کان حه‌ز به‌ گرنگى یه‌کگرتن‬ ‫بکه‌ن و لێکنزیک ببنه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وکاته‌‬ ‫چه‌په‌کان رۆڵێکى دی��اری��ان ده‌بێت‬ ‫له‌ تێکۆشانى بزاڤى رزگاریخوازى‬ ‫گه‌لى کوردستاندا‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬داوا ده‌که‌ین له‌ هه‌موو‬ ‫ئه‌و که‌س و کۆمه‌ڵه‌ و رێکخراوانه‌ى‬ ‫که‌ خۆیان به‌ چه‌پ ده‌زانن‪ ،‬بیرێکى‬ ‫جدى بکه‌نه‌وه‌‪ ،‬بۆئه‌وه‌ى له‌ تێکۆشاندا‬ ‫رۆڵى خۆیان هه‌بێت و جێگه‌یان له‌ناو‬ ‫هێزه‌ رزگاریخوازییه‌کانى گه‌لى‬ ‫کوردستاندا دیار بێت‪.‬‬


‫بکوژانى خۆپیشانده‌ران ب ‌ه فه‌رمانى کێ ته‌قه‌یان کردوه‌؟‬ ‫گۆڕان‪ :‬چه‌کداره‌کان به‌بێ فه‌رمانى سه‌روى خۆیان ته‌قه‌یان نه‌کردووه‬

‫چاودێرێکی سیاسی‪ :‬ده‌بێت مۆڵه‌ت له‌و حزبان ‌ه وه‌ربگیرێته‌وه‌‬

‫باوکى شه‌هید بیالل‪ :‬به‌عس خه‌ڵکى ده‌کوشت یه‌کێتى‌و پارتیش کوشتیان‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫په‌یمان ئه‌مین‬ ‫بکوژانی خۆپیشانده‌ران ل ‌ه دوای مانگێک‬ ‫ل ‌ه کۆتایی هێنان ب ‌ه خۆپیشاندانه‌کان‬ ‫ئێستا ده‌ستگیر نه‌کراون و تا ئێستاش‬ ‫نازانرێت کێ فه‌رمانی ته‌قه‌کردنیداوه‌‪،‬‬ ‫وته‌بێژى بزووتنه‌وه‌ى گۆڕانیش جه‌خت‬ ‫له‌وه‌ده‌کاته‌و ‌ه هیچ چه‌کدارێک بێ فه‌رمانى‬ ‫س�ه‌روى خۆى ته‌ق ‌ه ناکات‪ ،‬ئه‌ندامێکى‬ ‫مه‌کته‌بی سیاسی یه‌کێتیش ده‌ڵێت‪ :‬ئه‌وه‌ى‬ ‫فه‌رمانى ته‌قه‌کردنیداو ‌ه ده‌بێت بدرێته‌‬ ‫دادگا‪ ،‬هاوکات پارێزه‌رێک ئاماژ ‌ه به‌وه‌‬ ‫ده‌دات به‌پێى یاسا ئه‌و که‌سانه‌ى فه‌رمانى‬ ‫تاوانى‬ ‫هاوبه‌شی‬ ‫ته‌قه‌کردنیانداو ‌ه‬ ‫ته‌قه‌کردنه‌که‌ن‪.‬‬

‫ل‌ه ئێستادا قسه‌کردن ل‌ه میدیاکاندا‬ ‫ل‌ه سه‌ر ئه‌و‌ه بوو‌ه ک‌ه بکوژان ده‌ستگیر‬ ‫ب��ک��رێ��ن‪ ،‬ب����ه‌اڵم ل���ه‌س���ه‌ر ف���ه‌رم���ان���ده‌ی‬ ‫ته‌قه‌کردن ل‌ه خۆپیشانده‌ران وته‌یه‌کی‬ ‫روون نی‌ه له‌و ب��اره‌ی�ه‌و‌ه محه‌مه‌د تۆفیق‬ ‫ره‌حیم‪ ،‬وته‌بێژى بزووتنه‌وه‌ى گ��ۆڕان به‌‬ ‫(چه‌تر)ى راگه‌یاند «هیچ چه‌کدارێک‬ ‫به‌بێ فه‌رمانى سه‌روى خۆی ته‌قه‌ناکات‬ ‫‌و هه‌موویان فه‌رمانى ته‌قه‌کردنیان پێبوه‌‬ ‫و ده‌بێت لێکۆڵینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا بکرێت بۆ‬ ‫ئ�ه‌وه‌ى بزانرێت به‌فه‌رمانى کێ ته‌قه‌یان‬ ‫کردوه‌»‪.‬‬ ‫وت��ی��ش��ى «ل�ه‌دان��ی��ش��ت��ن��ى پێنج قۆڵى‬ ‫نێوان ده‌س �ه‌اڵت ‌و ئۆپۆزسیۆندا جه‌خت‬ ‫له‌سه‌ر به‌دادگایی گه‌یاندنى ئه‌و که‌سانه‌‬ ‫ده‌که‌ینه‌و‌ه ک‌ه ته‌قه‌یان له‌خۆپیشانده‌ران‬ ‫کردووه‌»‪.‬‬ ‫ه�ه‌روه‌ه��ا محه‌مه‌د حه‌کیم‪ ،‬ئه‌ندامى‬ ‫مه‌کته‌بی سیاسی ک��ۆم �ه‌ڵ‪ ،‬پێیوایه‌‬ ‫«ده‌بێت لێکۆڵینه‌وه‌ى جدى له‌وباره‌یه‌وه‌‬ ‫بکرێت بۆ ئه‌وه‌ى بزانرێت به‌فه‌رمانى کێ‬ ‫ته‌قه‌کراوه‌و ئه‌وه‌ى ته‌قه‌ى کردوو‌ه بدرێته‌‬ ‫دادگا»‪.‬‬ ‫حه‌م‌ه سه‌عید حه‌م‌ه عه‌لی‪ ،‬ئه‌ندامى‬ ‫په‌رله‌مانى ک��وردس��ت��ان‪ ،‬ل�ه‌س�ه‌ر لیستى‬ ‫یه‌کگرتووى ئیسالمیش ده‌ڵ��ێ «ره‌نگه‌‬ ‫چه‌کداره‌کان فه‌رمانى ته‌قه‌کردنیان پێ‬ ‫بوبێت»‪ .‬ناوبراو ب‌ه (چه‌تر)ى راگه‌یاند‬ ‫«ده‌ب��ێ��ت دادگ��اک��ان یه‌کالیی بکه‌نه‌وه‌‬ ‫که‌کێ به‌رپرس‌ه له‌و روداوانه‌ى له‌رابردودا‬ ‫رویانداوه‌»‪.‬‬ ‫ج �ه‌خ��ت��ی��ش��ی��ک��رده‌و‌ه ک���‌ه «ل��ی��ژن �ه‌ى‬

‫‪n‬ئێوارەی (‪ )2/17‬کاتێک چەکدارانی لقی چواری پارتی تەقە لە خۆپیشاندەران دەکەن فۆتۆ‪ /‬په‌ژار محه‌مه‌د‬

‫لێکۆڵینه‌و‌ه له‌راستیه‌کان ‌و حکومه‌ت ‌و کێ تاوانبار‌ه له‌کوشتنیان لێپێچینه‌وه‌یان‬ ‫دادگا و حزبه‌کان پێکه‌و‌ه که‌مته‌رخه‌من له‌گه‌ڵ بکرێت»‪.‬‬ ‫‌و ده‌ب����وو ی��اس��ای��ان جێبه‌جێ ب��ک��ردای�ه‌‪،‬‬ ‫ف�ه‌ره��اد ح��ات�ه‌م‪ ،‬س�ه‌رۆک��ى داواک���ارى‬ ‫هه‌روه‌ک حکومه‌ت ‌و دادگا و وه‌زاره‌تى گشتى سلێمانى‪ ،‬جه‌ختیکرده‌و‌ه ل‌ه سه‌ر‬ ‫ناوخۆ به‌رپرسن له‌نه‌گرتنى ئه‌وکه‌سانه‌ى‬ ‫ته‌قه‌یان له‌خه‌ڵک کردووه‌»‪.‬‬ ‫‪n‬‬ ‫هه‌ریه‌ک‌ه له‌یه‌کگرتوو وکۆمه‌ڵیش‬ ‫ج �ه‌خ��ت ل���ه‌وه‌ده‌ک���ه‌ن���ه‌و‌ه ک���ه ‌یه‌کێک‬ ‫له‌داواکاریه‌کانیان له‌دانیشتنى پێنج قۆڵى‬ ‫الیه‌نه‌کانى ده‌س���ه‌اڵت ‌و ئۆپۆزسیۆندا‬ ‫بریتى ده‌بێت له‌به‌دادگایی گه‌یاندنى ئه‌و‬ ‫که‌سانه‌ى ته‌قه‌یان له‌خه‌ڵک کردووه‌‪.‬‬ ‫س���ه‌ع���دى ئ �ه‌ح��م �ه‌د پ���ی���ره‌‪ ،‬ئ �ه‌ن��دام��ى‬ ‫‪n‬‬ ‫مه‌کته‌بی سیاسی یه‌کێتى نیشتمانى‬ ‫کوردستان‪ ،‬ل‌ه لێدوانێکیدا ب‌ه (چه‌تر)ى‬ ‫وت «من نازانم چه‌کداره‌کان به‌فه‌رمانى‬ ‫ک���ێ ت���ه‌ق���ه‌ی���ان ک�����ردو‌ه ب�����ه‌اڵم ده‌ب��ێ��ت‬ ‫لێکۆڵینه‌و‌ه له‌وباره‌یه‌و‌ه بکرێت ‌و ئه‌وه‌ى‬ ‫به‌ردى هاویشتووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ى ته‌حریزى خه‌ڵکى‬ ‫کردووه‌‪ ،‬ئه‌و مه‌الیه‌ى فه‌تواى داو‌ه و ئه‌و‬ ‫‪n‬‬ ‫که‌سه‌ى ته‌قه‌ى کردو‌ه و ئه‌وه‌شی فه‌رمانى‬ ‫ته‌قه‌کردنى داو‌ه بدرێن‌ه دادگا»‪.‬‬ ‫ناوبراو جه‌ختیکرده‌و‌ه «ده‌بێت حکومه‌ت‬ ‫قوربانیانى خۆپیشاندانه‌کان به‌شه‌هید‬ ‫ئه‌ژماربکات‌و لێکۆڵینه‌وه‌ش بکات بزانێ‬

‫ئ���ه‌وه‌ی ک �‌ه وه‌ک���و ده‌س �ه‌اڵت��ى دادوه‌ری‬ ‫س���ورن ل �ه‌س �ه‌ر ح��وک��م��ى ی��اس��ا و وت��ی‬ ‫«دادگ����ا ب��ڕی��ارى گ��رت��ن��ى ه�ه‌رک�ه‌س��ی‬ ‫له‌هه‌رشوێن ‌و پل‌ه و پایه‌یه‌ک ده‌رک��رد‬

‫››‬ ‫یه‌کێتى‪ :‬ده‌بێت ئه‌وه‌ى‬ ‫فه‌رمانى ته‌قه‌کردنى داوه‌ بدرێت ‌ه‬ ‫دادگا‬ ‫پارێزه‌رێک‪ :‬یه‌کێتى‌و پارتى‬ ‫تۆمه‌تبارن به‌داڵده‌دانى بکوژانى‬ ‫خۆپیشانده‌ران‬ ‫کۆمه‌ڵ‪ :‬ده‌بێت لێکۆڵینه‌وه‌ى‬ ‫جدى له‌وباره‌یه‌و‌ه بکرێت‌و بکوژان‬ ‫بدرێنه‌ دادگا‬

‫ده‌ب��ێ��ت جێبه‌جێبکرێت ل �ه‌ن��او ده‌س���ه‌اڵت‬ ‫یان خۆپیشانده‌ران هه‌رکاتێک کارێک‬ ‫بچێت‌ه خ��ان �ه‌ى ت���اوان���ه‌و‌ه و لێکۆڵینه‌ى‬ ‫تیابکرێت ده‌بێت جێبه‌جێبکرێت‪ ،‬به‌اڵم که‬ ‫‌جێبه‌جێ نه‌کرێت ده‌که‌وێت‌ه سه‌ر ده‌سه‌اڵتى‬ ‫جێبه‌جێکار ک‌ه ڕه‌نگ‌ه ئاسته‌نگیان بێته‌‬ ‫پێش وه‌کو ئ�ه‌وه‌ى شوێنى تۆمه‌تباره‌کان‬ ‫نادیار بێت»‪.‬‬ ‫وتیشى «ک��ارى ئێم‌ه چاودێریکردنى‬ ‫جێبه‌جێکردنى یاساکان‌ه له‌الیه‌ن ده‌سه‌اڵتى‬ ‫جێبه‌جێکردنه‌و‌ه ئه‌گه‌ر بزانین ده‌س�ه‌اڵت‬ ‫ب�ه‌ع�ه‌م��دى جێبه‌جێى ن��اک��ات لۆمه‌یان‬ ‫ده‌ک���ه‌ی���ن ‌و ب�ه‌رپ��رس��ی��ارێ��ت��ی��ان ده‌خ�ه‌ی��ن�ه‌‬ ‫سه‌رشان»‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌د عه‌بدواڵ‪ ،‬باوکى شه‌هید بیالل‪،‬‬ ‫ک‌ه ل‌ه خۆپیشاندانه‌که‌ى (‪)25‬ى شوباتى‬ ‫که‌الردا له‌به‌رده‌م لقى (‪ )22‬پارتى شه‌هید‬ ‫بوو باس له‌و‌ه ده‌کات «یه‌کێتى‌و پارتى‌و‬ ‫عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جید و به‌عس جیاوازیان‬ ‫نیه‌‪ ،‬ئ���ه‌وان ک��وڕى خه‌ڵکیان کوشت ‌و‬ ‫ئه‌مانیش کوشتیان‪ ،‬بۆی‌ه داواک��ارم یاسا‬ ‫سه‌روه‌ربێت ‌و ئه‌وانه‌ى ده‌ستیان هه‌بوو‌ه له‌‬ ‫کوشتنى کوڕى خه‌ڵکیدا بدرێن‌ه دادگا و‬ ‫سزابدرێن»‪.‬‬ ‫وت��ی��ش��ى‪ :‬ل �ه‌چ �ه‌ن��د رۆژى راب�����ردوودا‬

‫راپۆرت‬ ‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/3/2 - 2011/5/23‬‬

‫‪3‬‬

‫ه���ه‌ڕه‌ش���ه‌ى ک��وش��ت��ن ل �ه‌ک��وڕێ��ک��ى ت��رم‬ ‫ک���راو‌ه ته‌نها ل �ه‌ب �ه‌رئ �ه‌وه‌ى له‌لێدوانێکدا‬ ‫داواى له‌ئۆپۆزسیۆن ک��ردوو‌ه به‌دادگایی‬ ‫گ�ه‌ی��ان��دن��ى ت��ه‌ق��ه‌ک��ه‌ران ل�ه‌ئ�ه‌ول�ه‌وی��ات��ى‬ ‫کاره‌کانیان بێت‪.‬‬ ‫م �ه‌س��ع��ود ع �ه‌ب��دول��خ��ال��ق‪ ،‬چ��اودێ��رى‬ ‫سیاسی‪ ،‬ده‌ڵێت «ده‌بێت داواکارى گشتى‬ ‫مۆڵه‌ت له‌یه‌کێتى ‌و پارتى وه‌ربگیرێته‌وه‪‌،‬‬ ‫چونک‌ه به‌پێی ی��اس��ای ئ �ه‌ح��زاب نابێت‬ ‫ح��زب ه��ێ��زى چ��ه‌ک��دارى ه�ه‌ب��ێ��ت‪ ،‬ب �ه‌اڵم‬ ‫لەخۆپیشاندانه‌کاندا ده‌رکه‌وت نه‌ک حزب‬ ‫هێزى چه‌کدارى هه‌یه‌‪ ،‬به‌ڵکو هه‌ندێک‬ ‫ب�ه‌رپ��رس ل��ی��واو ف�ه‌وج��ى تایبه‌تى خۆیان‬ ‫ه�ه‌ی�ه‌»‪ .‬ئ �ه‌و چ��اودێ��ر‌ه سیاسی‌ه وتیشى‬ ‫«ده‌ب��ێ��ت داواک�����ارى گشتى یه‌کالیی‬ ‫بکاته‌و‌ه که‌کێ‌و به‌فه‌رمانى کێ ته‌قه‌ى‬ ‫له‌خۆپیشانده‌ران کردووه‌»‪.‬‬ ‫جه‌ختیکرده‌و‌ه «تاڵه‌بانى له‌سه‌ر ئاستى‬ ‫عێراق ‌و بارزانیش له‌سه‌ر ئاستى هه‌رێم‬ ‫به‌رپرسیارێتیان ده‌ک �ه‌وێ��ت �‌ه س �ه‌رش��ان ‌و‬ ‫پێویست‌ه لێپرسینه‌و‌ه له‌و شتان‌ه بکه‌ن که‬ ‫‌ڕویانداوه‌»‪.‬‬ ‫دالوه‌ر هه‌ڵه‌بجه‌یی‪ ،‬پارێزه‌ر ب‌ه (چه‌تر)ى‬ ‫راگه‌یاند «ته‌قه‌کردن تاوان‌ه هه‌رکه‌سێک‬ ‫ب��ی��ک��ات ج��ا چ خ �ه‌ڵ��ک ب��ک��وژێ��ت ی��ان‬ ‫ب��ری��ن��دارى بکات ی��ان هیچى لێنه‌کات‬ ‫بۆی‌ه پێویست‌ه دادگ��ا یه‌کالیی بکاته‌وه‌‬ ‫ک��ێ ت��اوان��ب��ار‌ه ب�ه‌ف�ه‌رم��ان��ى ت�ه‌ق�ه‌ک��ردن‬ ‫له‌خۆپیشانده‌ران»‪.‬‬ ‫وتیشى «ئێم‌ه ل �ه‌ب �ه‌رده‌م کۆمه‌ڵێک‬ ‫تاوانداین تاوانى ته‌قه‌کردن بریندارکردن‌و‬ ‫کوشتن‌و فه‌رمانى ته‌قه‌کردن‪ ،‬ته‌قه‌که‌ر‬ ‫و ئه‌وه‌شی فه‌رمانى پێکردوو‌ه تاوانبار‌ه و‬ ‫له‌گه‌ڵی هاوبه‌شه‌‪ ،‬ئه‌وانه‌ى ته‌قه‌یان کردووه‌‬ ‫سه‌ر به‌وه‌زاره‌تى ناوخۆ یان پێشمه‌رگه‌ن ‌و‬ ‫پێویست‌ه وه‌زاره‌ته‌کانیان ته‌سلیمى دادگایان‬ ‫بکه‌ن‪ ،‬ئه‌گه‌ریش حزبێک داڵ��ده‌ى داون‬ ‫پێویست‌ه دادگا سکااڵ له‌دژى ئه‌و حزبه‌‬ ‫بجوڵێنێ که‌داڵده‌یداون»‪.‬‬ ‫ناوبراو ئه‌وه‌شى وت «پارتى‌و یه‌کێتى‬ ‫تۆمه‌تبارن به‌داڵده‌دانى بکوژه‌کان‪ ،‬چونکه‌‬ ‫ئ �ه‌وان حکومه‌تیان به‌ده‌سته‌وه‌ی‌ه و وه‌کو‬ ‫حکومه‌ت به‌رپرسن له‌ده‌ستگیرنه‌کردنیان‪،‬‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر خ�ه‌ڵ��ک س���ازش ن �ه‌ک �ه‌ن له‌سه‌ر‬ ‫خوێنى ئ �ه‌و قوربانیان‌ه ئ��ه‌وا ده‌س��ه‌اڵت‬ ‫ناتوانێ تائه‌به‌د نه‌یاندات‌ه دادگا و گه‌ر‬ ‫سازشیش بکه‌ن ئ�ه‌وا حزبه‌کانیش پێیان‬ ‫خۆش‌ه ته‌سلیمیان نه‌که‌نه‌وه‌»‪.‬‬

‫یه‌کێتی و پارتی مه‌رجیان قبوڵ کرد‬

‫«یه‌کێتى و پارتى ئاسان نی ‌ه له‌و دۆخه‌دا گفتوگۆ ڕه‌تکه‌نه‌وه‌»‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫ئاراس عوسمان‬ ‫دان��ی��ش��ت��ن��ەک��ەی ئ��ۆپ��ۆزس��ی��ۆن و‬ ‫دەس��ەاڵت کە بڕیارە ل��ەم رۆژان��ەدا‬ ‫سازبدرێت‪ ،‬رای جیاوازی لەسەرە و‬ ‫ئەندامێکی مەکتەبی سیاسی یەکگرتوو‬ ‫دەڵێت‌‪ :‬یه‌کێتى و پارتى ئاسان نی ‌ه له‌و‬ ‫دۆخه‌دا گفتوگۆ ڕه‌تکه‌نه‌وه‌‪ .‬هاوکات‬ ‫بەرپرسێکی پارتیش دەڵێت‪ :‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ئۆپۆزسیۆن وەک ئێم ‌ه بیر بکه‌نه‌و ‌ه‬ ‫دڵنیام کۆبونه‌وه‌ک ‌ه به‌ئاقارێکى باشتر‬ ‫ده‌ڕوات‪.‬‬

‫پێشتر هه‌ریه‌ک‌ه ل‌ه الیه‌نه‌کانی ئۆپۆزسیۆن‬ ‫مه‌رجی ئه‌وه‌یان دانابوو بۆ گفتوگۆ ک‌ه هێز‌ه‬ ‫چه‌کداره‌کان له‌شاره‌کان بکشێنه‌و‌ه و دواتر‬ ‫ب‌ه پڕۆژه‌ی خۆیانه‌و‌ه گفتوگۆ ده‌که‌ن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ل‌ه به‌یانێکی هاوبه‌شی هه‌ردوو مه‌کته‌بی‬ ‫سیاسی یه‌کێتی و پارتیدا راگ�ه‌ی�ه‌ن��درا‬ ‫ک �‌ه گفتوگۆی م �ه‌رج��دار ق��ب��وڵ ناکه‌ن‬ ‫و سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێمیش هه‌مان وته‌ی‬ ‫دووب����ار‌ه ک����رده‌وه‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم ب��ۆ ج��اری دووه‌م‬ ‫سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێم داوای له‌الیه‌نه‌کان‬ ‫ک����ر‌د ده‌س��ت��ب��ک �ه‌ن ب���‌ه گ��ف��ت��وگ��ۆک��ردن‪،‬‬ ‫ئۆپۆزسیۆنیش پێشنیاره‌که‌ی قبوڵ کرد‬ ‫و بڕیاریاندا ب‌ه پڕۆژ‌ه (‪ )22‬خاڵیه‌که‌یانه‌و‌ه‬

‫به‌شداری کۆبونه‌و‌ه بکه‌ن‪ .‬به‌اڵم یه‌کێتی‬ ‫و پارتی ئه‌م جاره‌یان نه‌یانوت ئه‌م‌ه مه‌رج ‌ه‬ ‫و بڕیار‌ه له‌م هه‌فته‌یه‌دا کاتی کۆبونه‌وه‌ک ‌ه‬ ‫دیاری بکرێت له‌و باره‌یه‌و‌ه ئه‌بوبه‌کر عه‌لى‪،‬‬ ‫ئه‌ندامى مه‌کته‌بى سیاسى یه‌کگرتووى‬ ‫ئیسالمى کوردستان‪ ،‬ب‌ه (چه‌تر)ی راگه‌یاند‬ ‫«کۆمه‌ڵێک فشاریان به‌کار هێنا به‌رامبه‌ر‬ ‫ئۆپۆزسیۆن‪ ،‬به‌اڵم زۆر سودى نه‌بوو الیه‌نه‌‬ ‫ئ��ۆپ��ۆزس��ی��ۆن�ه‌ک��ان ل �‌ه داواک��اری �ه‌ک��ان��ی��ان‬ ‫پاشگه‌زنه‌بوونه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ئ���ه‌و ب���ه‌رپ���رس���ه‌ی ی �ه‌ک��گ��رت��وو‪ ،‬باسى‬ ‫له‌وه‌شکرد له‌م قۆناغه‌دا پێویست‌ه به‌ڕۆحێکى‬ ‫ئیجابیانه‌و‌ه بچین‌ه پێشه‌و‌ه و هه‌موو هه‌وڵى‬ ‫خۆشمان ده‌خه‌ین‌ه گه‌ڕ بۆ ئ�ه‌وه‌ى له‌گه‌ڵ‬ ‫الیه‌نى به‌رامبه‌ردا بگه‌ین‌ه چاره‌سه‌رێکى‬ ‫هاوبه‌ش‪ .‬ناوبراو وتیشی «دواى په‌یامه‌که‌ى‬ ‫س���ه‌رۆک���ى ه �ه‌رێ��م وه‌اڵم����ى ئ��ۆپ��ۆزس��ی��ۆن‬ ‫به‌شێوه‌یه‌کى ئیجابی ب��وو بۆی‌ه یه‌کێتى‬ ‫و پارتى ئاسان نی‌ه له‌و دۆخ �ه‌دا گفتوگۆ‬ ‫ڕه‌تکه‌نه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ئه‌بوبه‌کر ره‌وشی هه‌رێمی کوردستانی‬ ‫هه‌ڵسه‌نگاند وت��ی «دۆخ��ه‌ک��‌ه گه‌یشت‬ ‫ب���وو‌ه بنبه‌ست و ت��رس ه �ه‌ب��وو جارێکیتر‬ ‫خۆپیشاندان له‌کوردستان ده‌ست پێ بکاته‌و‌ه‬ ‫و کێشه‌کانى هه‌رێم قوڵتر ببێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫هه‌ر له‌م باره‌یه‌و‌ه سه‌رکۆ عوسمان‪ ،‬نوێنه‌رى‬ ‫بزوتنه‌وه‌ى گۆڕان‪ ،‬ل‌ه لیژنه‌ى هه‌ماهه‌نگى‬

‫ئۆپۆزسیۆن رایگه‌یاند «ه���ه‌ر له‌یه‌که‌م‬ ‫ڕۆژه‌و‌ه پڕۆژه‌مان ئاماده‌کردوو‌ه به‌بێ مه‌رج‬ ‫و ئه‌و پڕۆژانه‌ى ده‌سه‌اڵت باسى ده‌که‌ن له‌و‬ ‫پڕۆژانه‌ى ئێمه‌دا هه‌یه‌» نوێنه‌ره‌که‌ى گۆڕان‬ ‫ئاماژه‌ى به‌وه‌شکرد «ئه‌و پڕۆژانه‌ى پێشتر‬ ‫هه‌مان بوو‌ه و خستومانه‌ت‌ه به‌رده‌م خه‌ڵک‪،‬‬ ‫ئێستاش ده‌یخه‌ینه‌و‌ه ب���ه‌رده‌م ده‌س���ه‌اڵت و‬ ‫ئه‌وکات شتى ترش دێت‌ه پێشه‌و‌ه له‌کاتى‬ ‫دانیشتنه‌کاندا و ده‌کرێت گفتوگۆیان له‌سه‌ر‬ ‫بکه‌ین»‪.‬‬ ‫سه‌رکۆ پێشیوای‌ه ئه‌و ئاماده‌کاریانه‌ی‬ ‫ده‌ک���رێ���ت ب���ۆ دان��ی��ش��ت��ن پ���ه‌ی���وه‌ن���دی ب ‌ه‬ ‫په‌یامه‌که‌ی ئۆباماو‌ه هه‌ی‌ه و ده‌ڵێت‪ :‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ئێم‌ه ن��اوچ�ه‌ی�ه‌ک��ى بچوکیش بین ب �ه‌اڵم‬ ‫هه‌مان موعاناتى ئه‌و خه‌ڵکانه‌مان هه‌ی ‌ه‬ ‫له‌ڕۆژهه‌اڵتى ناوه‌ڕاستدا‪.‬‬ ‫سه‌باح نورى‪ ،‬رۆژنامه‌نوس و چاودێرى‬ ‫سیاسى‪ ،‬ئه‌م بابه‌ته‌ی شیکرده‌و‌ه وتی «ئه‌و‬ ‫کێشانه‌ى له‌کوردستاندا هه‌ی‌ه به‌دانیشتن‬ ‫و دیالۆگ چاره‌سه‌ر نابێت‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى‬ ‫ئیراده‌یه‌ک نی‌ه له‌ناو ده‌سه‌اڵتدا بۆ هه‌نگاونان‬ ‫ب���ه‌ره‌و چ��اک��س��ازى‪ ،‬له‌سااڵنى ڕاب���ردوو ب ‌ه‬ ‫ڕێککه‌وتنى ستراتیژى نێوان یه‌کێتى و‬ ‫پارتیه‌و‌ه کێشه‌کانى ئێم‌ه چاره‌سه‌ربووه‌؟‬ ‫تائێستا گرفتى ئه‌م هێزان‌ه چاره‌سه‌ر بکرێت؟‬ ‫له‌کاتێکدا یه‌کتر تۆمه‌تبارکردن هه‌ی ‌ه‬ ‫به‌تایبه‌تى له‌ڕێگه‌ى میدیاکانه‌وه‌»‪.‬‬

‫چاودێر‌ه سیاسیه‌ک‌ه رایگه‌یاند «حزبى‬ ‫ده‌سه‌اڵتدار تاهه‌نوک‌ه ئاماژه‌یه‌کى ئیجابى‬ ‫نیشاننه‌داو‌ه ک‌ه جێگه‌ى دڵخۆشى بێت بۆ‬ ‫خه‌ڵکى ببێت‌ه وزه‌یه‌ک بۆ چاوه‌ڕوانى» ئه‌و‬ ‫چاودێر‌ه هێماى به‌وه‌شکرد حزبى ده‌سه‌اڵتدار‬ ‫ئاماده‌نی‌ه ئه‌و هه‌موو هه‌ژمون و هه‌یبه‌ته‌ى‬ ‫ه �ه‌ی �ه‌ت��ى ده‌س���ت���ب���ه‌ردارى ب��ب��ێ��ت‪ ،‬ن��اوب��راو‬ ‫ره‌خن‌ه ل‌ه ئۆپۆزسیۆن ده‌گرێت و پێیوای ‌ه‬ ‫«ئۆپۆزسیۆنی ئێم‌ه الوازترین ئۆپۆزسیۆن ‌ه‬ ‫ک‌ه له‌م ماوه‌یه‌دا به‌دیمانکردووه‌‪ ،‬نه‌ک هه‌ر‬ ‫داکۆکى ل‌ه داواک��ان��ى خه‌ڵکى نه‌کردوو‌ه‬ ‫به‌ڵکو پێشه‌نگى خۆى بوو‌ه داواکانى ئه‌و‬ ‫جیاوازیی بوو‌ه له‌داواکانى شه‌قام»‪.‬‬ ‫ل‌ه به‌رامبه‌ردا نورى حه‌م‌ه عه‌لى‪ ،‬ئه‌ندامى‬ ‫ئه‌نجومه‌نى سه‌رکردایه‌تى پارتى دیموکراتی‬ ‫کوردستان‪ ،‬ده‌ڵێت «گه‌شبینم به‌م دانیشتن ‌ه‬ ‫و پێشم وای���‌ه ب���راده‌ران���ى ئۆپۆزسیۆنیش‬ ‫به‌هه‌مان شێو‌ه به‌ده‌م کێش‌ه و گرفته‌کانه‌و‌ه‬ ‫دێن و کۆتایى به‌هه‌موو ئه‌و کێشان‌ه دێن»‪.‬‬ ‫ئ �ه‌و ئ�ه‌ن��دام�ه‌ی س�ه‌رک��ردای�ه‌ت��ی پارتی‬ ‫ل�ه‌ب��اره‌ى په‌یامه‌که‌ى س�ه‌رۆک��ى هه‌رێمه‌و‌ه‬ ‫و کاریگه‌رى وت��اره‌ک�ه‌ى ئۆباما له‌سه‌ری‬ ‫وتی «په‌یامه‌که‌ى ئۆباما و ئه‌و قسانه‌ى‬ ‫کردویه‌تى هیچ په‌یوه‌ندیه‌کى به‌هه‌رێمى‬ ‫کوردستانه‌و‌ه نیه‌‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ئێم‌ه له‌ساڵى‬ ‫(‪ )1991‬و ل‌ه عێراقیش ل����ه‌(‪ )2003‬وه‌‬ ‫کۆتایمان به‌و کارانه‌ى خۆمان هێناو‌ه ک ‌ه‬

‫ڕووخانى سه‌دام بووه‌» نورى ئه‌وه‌شى ڕاگه‌یاند‬ ‫«به‌هیچ شێوه‌یه‌ک نه‌مه‌رج هه‌ی‌ه له‌الیه‌ن‬ ‫ئێمه‌و‌ه و ن‌ه مه‌رجیش قبوڵکراوه‌»‪ .‬ئه‌و‬ ‫ئه‌ندامه‌ی سه‌رکردایه‌تی پارتی درێژه‌ی به‌‬ ‫قسه‌کانیدا و رایگه‌یاند‪ :‬ئه‌گه‌ر ئۆپۆزسیۆن‬ ‫ته‌نها بۆ ڕه‌واندنه‌وه‌ى ئه‌و فشاره‌ى خه‌ڵکى‬ ‫شه‌قام هه‌یه‌تى له‌سه‌ریان بێن‌ه گفتوگۆوه‌‪،‬‬ ‫هیچى تاز‌ه ناگۆڕێ ناوبراو وتی «ئه‌گه‌ر‬ ‫وه‌ک ئێم‌ه بیر بکه‌نه‌و‌ه بۆ چاره‌سه‌رکردنى‬ ‫کێشه‌کان‪ ،‬دڵنیام کۆبونه‌وه‌ک‌ه به‌ئاقارێکى‬ ‫باشتر ده‌ڕوات و هه‌موومان به‌دڵخۆشى لێى‬ ‫دێین‌ه ده‌ره‌وه‌»‪.‬‬ ‫ه���اوک���ات ت��ۆف��ی��ق ک���ه‌ری���م‪ ،‬ئ �ه‌ن��دام��ى‬ ‫مه‌کته‌بى سیاسى کۆمه‌ڵى ئیسالمى‪ ،‬باس‬ ‫ل �ه‌وه‌ده‌ک��ات «چ ئێم‌ه و چ ده‌سه‌اڵتیش‬ ‫مه‌رجمان نی‌ه و به‌ڵکو پ��ڕۆژه‌م��ان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫وه‌ک الیه‌نه‌کانى ئۆپۆزسیۆن ئه‌و بیست و‬ ‫دووخاڵه‌ى هه‌مان‌ه و داکۆکیمان لێکردووه‌‬ ‫و به‌پڕۆژه‌یه‌کى ئاماده‌کراو له‌سه‌ر مێزى‬ ‫گفتوگۆ ئاماده‌ى خۆمان نیشانداو‌ه قسه‌ى‬ ‫له‌باره‌و‌ه بکه‌ین»‪.‬‬ ‫هه‌ر له‌مه‌ڕ ئه‌م مژار‌ه سه‌عدى ئه‌حمه‌د‬ ‫پیره‌‪ ،‬ئه‌ندامى مه‌کته‌بى سیاسى یه‌کێتى‬ ‫نیشتمانی ک��وردس��ت��ان‪ ،‬ڕایگه‌یاند «له‌م‬ ‫دانیشتنه‌دا هه‌رکه‌س‌ه و ب�ه‌پ��ڕۆژه‌ى خۆى‬ ‫دێت و له‌وانه‌ش (‪ )17‬خاڵى جێبه‌جێکراوه‌‪،‬‬ ‫گفتوگۆی زیاتریان ل �ه‌ب��اره‌و‌ه ده‌ک��رێ��ت و‬

‫ئه‌وانه‌ى هاوبه‌شن زیاد ده‌کرێت و ئه‌وه‌شى‬ ‫پێچه‌وانه‌ی‌ه هه‌وڵده‌درێت گفتوگۆیان له‌سه‌ر‬ ‫بکرێت»‪.‬‬ ‫پیر‌ه ل �ه‌ب��اره‌ى قبوڵکردنى مه‌رجه‌کانى‬ ‫ئ���ۆپ���ۆزس���ی���ۆن ڕای�����وای�����ه‌«پ��اش �ه‌ک��ش � ‌ه‬ ‫ب �ه‌ب��ڕی��اره‌ک��ان��م��ان �ه‌و‌ه دی��ارن��ی �‌ه و ده‌چ��ی��ن‬ ‫گفتوگۆ ده‌ک��ه‌ی��ن و ئ����ه‌وه‌ى ه �ه‌ڵ �‌ه بێت‬ ‫ه�ه‌وڵ��ده‌درێ��ت رێکبکرێته‌وه‌‪ ،‬ئ���ه‌وان باسى‬ ‫مه‌رجیان نه‌کردوو‌ه و پڕۆژه‌یه‌کیان هه‌ی ‌ه‬ ‫و ده‌سه‌اڵتیش پڕۆژه‌ى خۆى هه‌یه‌‪ ،‬له‌سه‌ر‬ ‫خ��اڵ�‌ه ه��اوب�ه‌ش�ه‌ک��ان قس‌ه ده‌ک��رێ��ت‪ ،‬زۆر‬ ‫گه‌شبینم به‌م دانیشتنه‌ش»‪ .‬به‌اڵم ئه‌ندام‬ ‫مه‌کته‌ب سیاسیه‌که‌ى یه‌کگرتوو ئاماژه‌ى‬ ‫ب �ه‌وه‌ک��رد «ئ �ه‌گ �ه‌ر ئ �ه‌م دانیشتن‌ه ته‌نها‬ ‫گفتوگۆ بێت به‌که‌ڵک نایه‌ت و ئه‌وا هه‌ر‬ ‫له‌یه‌که‌م دایشتندا کۆتایى پێدێت» هاوکات‬ ‫سه‌رکۆ عوسمانى نوێنه‌ری گۆڕان ده‌ڵێت‬ ‫«زۆرگه‌شبینم به‌دانیشتن و دی��ال��ۆگ‬ ‫ب �ه‌اڵم ل�ه‌و ب��اوه‌ڕه‌دان��ی��م کێشه‌کان به‌یه‌ک‬ ‫دانیشتن چ��اره‌س��ه‌ر ب��ک��رێ��ت‪ ،‬درێ��ژه‌دان��ى‬ ‫زیاتریش به‌دانیشتنه‌کان دیسانه‌و‌ه گرفتیترى‬ ‫لێده‌که‌وێته‌وه‌» چاوێر‌ه سیاسیه‌که‌ش ده‌ڵێت‬ ‫«گه‌شبین نیم به‌و دانیشتنانه‌ى ده‌سه‌اڵت‬ ‫داوای ده‌کات به‌رامبه‌ر الیه‌نى ئۆپۆزسیۆن‪،‬‬ ‫له‌به‌ر ئه‌و‌ه په‌یامه‌که‌ى سه‌رۆکى هه‌رێمیش‬ ‫ب��اس��ى ل���ه‌وه‌ک���رد ب �ه‌ب��ێ م���ه‌رج گفتوگۆ‬ ‫ده‌که‌ن»‪.‬‬


‫ره‌خن ‌ه ل ‌ه هێز ‌ه ئه‌منییه‌کان ده‌گیرێت‬

‫راپۆرته‌ هه‌واڵ‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‬ ‫‪2711/3/22010/11/8‬‬ ‫‌ممه‌ممه‌‪- 2011/5/23‬‬ ‫دووشه‬

‫‪4‬‬

‫به‌ڕێوه‌به‌رى پۆلیسى قه‌زاو ناحیه‌کان‪ :‬دزه‌کردنى تیرۆریستان بۆ‬ ‫ناو که‌رکوک که‌موکورتى پۆلیسى تێدایه‌‬

‫که‌رکوک‬ ‫شاره‌که‌مان و رودانى کاره‌ساتى خوێناوى‪.‬‬ ‫راش��ی��گ�ه‌ی��ان��د‪ :‬ب�ه‌پ��ێ��ی ب�ڵاوک��ردن �ه‌وه‌ی‬ ‫تاهیر تۆفیق‬ ‫بابه‌تێک ل‌ه ماڵپه‌رێکى هه‌واڵى‪ ،‬ک‌ه ناوى‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رى پۆلیسى ق�ه‌زا و ناحیه‌کانى هیچ که‌س و گروپ و الیه‌نێکى نه‌هێناوه‌‪،‬‬ ‫ک���ه‌رک���وک ئ���ام���اژ‌ه ب���ۆ ئ����ه‌و‌ه ده‌ک����ات‪ ،‬ب��اس ل �ه‌و‌ه ده‌ک��ات توانیویان‌ه کۆمه‌ڵێک‬ ‫دزه‌کردنى تیرۆریستان ب‌ه ئاسانى بۆ ناو شارى پۆلیس و پێشمه‌رگ‌ه و به‌کرێگیراو ل ‌ه‬ ‫که‌رکوک که‌موکوڕى پۆلیسى تێدای‌ه و پارێزگاى که‌رکوک بکوژن‪ ،‬ئه‌و ماڵپه‌ره‌‬ ‫ئه‌وه‌ش ده‌خاته‌ڕوو‪ ،‬ک‌ه ده‌بێـ ب‌ه به‌رنامه‌کانى ن��اوى پێشمه‌رگه‌یان ب‌ه به‌کرێگیراو هێناو‌ه‬ ‫خۆیاندا بچنه‌وه‌‪.‬‬ ‫و زۆر ب‌ه ناشیرینى هێرشیان کردۆت‌ه سه‌ر‬ ‫(عه‌مید سه‌رحه‌د قادر) به‌ڕێوه‌به‌رى پۆلیسى هێزه‌کانى پێشمه‌رگ‌ه ل‌ه که‌رکوک‪.‬‬ ‫قه‌زا و ناحیه‌کانى که‌رکوک سه‌باره‌ت ب ‌ه‬ ‫عه‌مید س �ه‌رح �ه‌د ئ �ه‌وه‌ش��ى خ��س��ت�ه‌ڕوو‪:‬‬ ‫هۆکارى په‌ره‌سه‌ندنى کارى تیرۆریستى ل ‌ه «ئیهمالیش ل‌ه هێز‌ه ئه‌منیه‌کانى پۆلیسدا‬ ‫شارى که‌رکوک‪ ،‬ب‌ه (چه‌تر)ى راگه‌یاند‪ :‬هه‌ی‌ه ک‌ه تیرۆرستان ب‌ه ئاسانى دز‌ه بکه‌ن ‌ه‬ ‫«هۆکارى ئه‌و کار‌ه تیرۆرستیان‌ه ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه ناو شاره‌که‌و‌ه و کرده‌وه‌ى خۆیان ئه‌نجام بده‌ن‪،‬‬ ‫ب��ۆ دروس��ت��ک��ردن��ى ب �ه‌ره‌ی �ه‌ک ل�‌ه سه‌رجه‌م وه‌ک پێویست ل �ه‌و ک��ار‌ه تیرۆریستیه‌یان‬ ‫رێکخراو‌ه تیرۆرستیه‌کان و له‌ناو خۆیاندا نه‌پرسیته‌وه‌‪ ،‬چونک‌ه کرده‌وه‌ک‌ه نزیک بوو‌ه ل ‌ه‬ ‫یه‌کیان گرتوو‌ه و هه‌میش‌ه ل‌ه هه‌وڵدان بۆ بنکه‌یه‌کى پۆلیس‪.‬‬ ‫ئه‌نجامدانى کارى تیرۆرستى‪ ،‬هه‌وڵیش ده‌ده‌ن‬ ‫ئ �ه‌وه‌ش��ى وت‪( :‬ک �ه‌رک��وک و دی��ال�‌ه و‬ ‫چۆک ب‌ه هێز‌ه ئه‌منیه‌کان دابده‌ن»‪.‬‬ ‫سه‌اڵحه‌دین) ب‌ه گشتى شوێنى نیشته‌جێبونى‬ ‫حزبى‬ ‫‌ى‬ ‫وتیشى‪ :‬ئ �ه‌و به‌رپرس‌ه بااڵیانه‬ ‫تیرۆریستانه‌‪ ،‬پێویست‌ه بۆ ده‌ستگیرکردنیان‬ ‫به‌عسی رووخاو ل‌ه مانگى نیسانى ئه‌مساڵدا ب‌ه به‌رنامه‌کانى خۆماندا بچینه‌وه‌‪ ،‬تا ئه‌و‬ ‫ل‌ه ده‌ره‌وه‌ى واڵت گه‌ڕانه‌و‌ه بۆ عێراق و ل ‌ه گروپان‌ه ب‌ه ته‌واوى ده‌ستگیر بکه‌ین‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫سنورى پارێزگاى که‌رکوکدا نیشته‌جێن‪ ،‬ئه‌م ‌ه ب‌ه به‌رنام‌ه داڕشتن ده‌کرێت‪ ،‬پێش ئه‌وه‌ى ئه‌وان‬ ‫هه‌مووی هۆکار‌ه بۆ دزه‌کردنى تیرۆرستان بۆ‬

‫به‌رنامه‌ى خۆیان دابڕێژن‪.‬‬ ‫پێویست‌ه بوترێت رۆژى پێنج شه‌مم ‌ه‬ ‫(‪ )5/19‬سێ ته‌قینه‌و‌ه ل‌ه شارى که‌رکوک‬ ‫رویدا و به‌هۆیه‌و‌ه (‪ )30‬که‌س ل‌ه هاواڵتى و‬ ‫هێزه‌کانى پۆلیس و ئاسایش بوون‌ه قوربانى‬ ‫و زیاتر ل‌ه (‪ )90‬که‌سیش بوون‌ه قوربانى‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش نیگه‌رانى ل‌ه ناوه‌ند‌ه جیاجیاکاندا‬ ‫دروست کردو‌ه سه‌باره‌ت ب‌ه سستى هێزه‌کانى‬ ‫ئاسایش و پۆلیس ل‌ه شاره‌که‌دا‪.‬‬ ‫هه‌ر له‌و باره‌یه‌و‌ه (ئااڵ تاڵه‌بانى) ئه‌ندامى‬ ‫په‌رله‌مانى ع��ێ��راق دواى ته‌قینه‌وه‌کان ل ‌ه‬ ‫ن��وس��راوێ��ک��دا ک �‌ه وێنه‌یه‌کى ب �‌ه (چ�ه‌ت��ر)‬ ‫گه‌یشتووه‌‪ ،‬داوا ده‌کات «پێداچوونه‌وه‌یه‌کى‬ ‫جدى ب‌ه پالنى ئه‌منى (ئاسایش)ى شاره‌که‌دا‬ ‫بکرێت‪ ،‬ب‌ه شێوازێک ک‌ه ره‌چاوى شێوازى‬ ‫نوێى کارکردنى گروپ‌ه تیرۆریستیه‌کان‬ ‫بکرێت ل‌ه ئه‌نجامدانى کرده‌وه‌ى تیرۆریستى‬ ‫و تێکدانى په‌یوه‌ندى نێوان نه‌ته‌وه‌کان و ل ‌ه‬ ‫پالنێکى به‌رفراواندا‪ ،‬چاوخشانده‌و‌ه بکرێت‬ ‫ب‌ه کارمه‌ندانى ناو ده‌زگ��ا ئه‌منیه‌کان‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫شێوازێک ک‌ه گروپ‌ه تیرۆریستیه‌کان نه‌توانن‬ ‫دز‌ه بکه‌ن‌ه ناو ده‌زگا ئه‌منیه‌کان»‪.‬‬

‫‪n‬‬

‫قوربانییه‌کی ته‌قینه‌وه‌کانی(‪)5/19‬ی شاری که‌رکوک‬

‫فۆتۆ‪Knewsdaily.org /‬‬

‫گۆڤارى هاوده‌م هه‌ڵمه‌تێک ل ‌ه دژى (که‌ناڵ ‪ )4‬ده‌ست پێده‌کات‬

‫«دراماکانیان بوارى هزرى و ئه‌خالقى به‌ره‌و داڕوخان ده‌بات و کۆمه‌ڵگ ‌ه ئیفلیج ده‌کات»‬ ‫چه‌تر‬

‫هه‌ڵمه‌ت ئیبراهیم‬ ‫ستافى گۆڤارى (هاوده‌م)‬ ‫له‌ژێر ناوى «نا بۆ قڕکردنى‬ ‫کلتورى» هه‌ڵمه‌تێکی راپرسیان‬ ‫دژى په‌خشکردنى دراماى تورکى‬ ‫و بیانى ده‌ست پێکردووه‌ که‌‬ ‫له‌الیه‌ن ته‌له‌ڤزیۆنى (که‌ناڵ ‪)4‬‬ ‫ه‌وه‌ په‌خشده‌کرێت‪ ،‬گۆڤاره‌که‌‬ ‫ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌که‌ن ئه‌و‬ ‫درامایه‌نه‌ مه‌ترسى گه‌وره‌ى‬ ‫له‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌ى کوردى هه‌یه‌‪.‬‬

‫ل �ه‌ ن��وس��راوێ��ک��دا ک �ه‌ ب��ۆ رۆژن��ام �ه‌ى‬ ‫(چ�ه‌ت��ر)ی��ان ن���اردووه‌‪ ،‬ستافى گۆڤارى‬ ‫ه��اوده‌م ده‌ڵ��ێ��ن‪« :‬ئێمه‌ وه‌ک��و گۆڤاری‬ ‫هاوده‌م له‌ (‪ )2010/9/15‬که‌مپینێکمان‬

‫له‌ژێر ناوی (نا بۆ قڕکردنی کلتوری)‬ ‫ده‌س��ت��پ��ێ��ک��رد ل �ه‌ب �ه‌رام��ب �ه‌ر ئ���ه‌و ش��ه‌ڕه‌‬ ‫کلتوریه‌ی ک�ه‌ وه‌ک «ش��ه‌ڕی سپی‬ ‫یان شه‌ڕی تایبه‌ت» بۆ کۆمه‌ڵکۆژی‬ ‫کلتوری نه‌ته‌وه‌یی کورد به‌ڕێوه‌ده‌چێت‪،‬‬ ‫ت���ا ئ���ه‌م���ڕۆش ک �ه‌م��پ��ی��ن �ه‌ک �ه‌م��ان به‌‬ ‫شێوازی جۆراوجۆ به‌رده‌وامه‌‪ ،‬چه‌مکی‬ ‫که‌مپینه‌که‌مان ل�ه‌س�ه‌ر ئ �ه‌و بنه‌مایه‌‬ ‫ده‌ستیپێکردووه‌ که‌ نابێت واڵتێک بۆ‬ ‫گ �ه‌ش �ه‌ک��ردن��ی ک��ل��ت��وری ن �ه‌ت �ه‌وه‌ک �ه‌ی‬ ‫خۆی‪ ،‬کلتوری واڵتێکی دیکه‌ پاکتاو‬ ‫بکات و بیتوێنێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫ده‌شڵێن‪ :‬ئێمه‌ به‌هیچ جۆرێک دژی‬ ‫ناساندن و پێکه‌وه‌ژیانی کلتوری گه‌الن‬ ‫نیین‪ ،‬به‌ڵکو له‌سه‌ر بنه‌مای سیسته‌می‬ ‫هاواڵتی ئ��ازاد و یه‌کسان ده‌مانه‌وێت‬ ‫س�ه‌رج�ه‌م کلتوره‌کان به‌ بێ جیاوازی‬ ‫پێکه‌وه‌ بژین و به‌رده‌وام له‌ یه‌کتری هێز‬

‫وه‌ربگرن و به‌ یه‌کتری هێز ببه‌خشن‪.‬‬ ‫ب��اس��ى ئ����ه‌وه‌ش ده‌ک����ه‌ن‪ :‬ب��ۆی �ه‌ ئێم ‌ه‬ ‫وه‌ک���و گ��ۆڤ��اری ه����اوده‌م ل �ه‌ درێ���ژه‌ی‬ ‫که‌مپینه‌که‌ماندا ده‌که‌وینه‌ قۆناغێکی‬ ‫نوێتر‪ ،‬که‌ له‌م قۆناغه‌دا بۆ راگرتنی‬ ‫ک��ۆم �ه‌ڵ��ێ��ک ه��ێ��رش��ی ک��ل��ت��وری‪ ،‬به‌‬ ‫تایبه‌ت له‌ رێگه‌ی وه‌رگێڕانی دراما و‬ ‫به‌رنامه‌ی الساییکه‌ره‌وه‌ی واڵتانی بیانی‬ ‫ب�ه‌ڕێ��وه‌ده‌چ��ێ��ت‪ ،‬ک�ه‌ ئ�ه‌م�ه‌ش زیانێکی‬ ‫گه‌وره‌ ده‌داته‌ کۆمه‌ڵگه‌که‌مان‪ ،‬به‌ پێی‬ ‫ئه‌مه‌ راپرسیه‌ک له‌ ژێر دروشمی «با‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر سیاسه‌ته‌کانی (که‌ناڵ ‪)4‬‬ ‫بێ ده‌نگ نه‌بین» ده‌ست پێده‌که‌ین‪.‬‬ ‫ئ������ه‌وه‌ش ده‌خ�����ه‌ن�����ه‌ڕوو‪ :‬س��ی��اس �ه‌ت��ی‬ ‫راگه‌یاندنی (که‌ناڵ ‪ )4‬له‌چوارچێوه‌ی‬ ‫بانگهێشتکردنی کلتور و دابونه‌ریتی‬ ‫واڵتانی بیانییه‌‪ ،‬زۆربه‌ی به‌رنامه‌کانی‬ ‫فیلمی دۆبالژکراوی تورکی و بیانی‬

‫و الساییکردنه‌وه‌ى واڵتانی ده‌ره‌کییه‌‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش گه‌نجان و ژنانی کورد به‌ره‌و‬ ‫هه‌ڵدێر ده‌بات‪.‬‬ ‫له‌الیه‌کى ت��ره‌وه‌ (سیروان محه‌مه‌د)‬ ‫ئ �ه‌ن��دام��ى ب��ه‌ڕێ��وه‌ب��ه‌رى (ه�ه‌ڵ��م�ه‌ت��ى نا‬ ‫ب���ۆ ق��ڕک��ردن��ى ک��ل��ت��ورى) ل���ه‌ ب���اره‌ى‬ ‫ه��ه‌ڵ��م��ه‌ت��ه‌ک��ه‌ی��ان��ه‌وه‌‪ ،‬ب���ه‌ (چ���ه‌ت���ر)ى‬ ‫راگ�ه‌ی��ان��د‪ :‬ئ �ه‌م هه‌ڵمه‌ته‌ هه‌ڵمه‌تێکى‬ ‫درێژخایه‌نه‌‪ ،‬چونکه‌ ئه‌و مه‌ترسییه‌ى‬ ‫له‌سه‌ر کلتورى کورد هه‌یه‌ کورتخایه‌ن‬ ‫نییه‌‪ ،‬ئێمه‌ پێشتریش هه‌ڵمه‌تێکمان دژى‬ ‫ه�ه‌م��وو ئ �ه‌و راگه‌یاندنانه‌ ده‌ستپێکرد‬ ‫که‌ دراماى بیانى باڵوده‌که‌نه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئ �ه‌م��ج��اره‌ ه�ه‌ڵ��م�ه‌ت��ى راپ��رس��ی��ی�ه‌ک�ه‌م��ان‬ ‫تایبه‌ت ک���ردووه‌ ب�ه‌ (ک �ه‌ن��اڵ ‪ )4‬که‌‬ ‫وه‌ک که‌ناڵێک زۆر بایه‌خ به‌ دراماى‬ ‫بیانى ده‌دات‪.‬‬ ‫ل���ه‌ب���اره‌ى ب �ه‌ده‌ن��گ �ه‌وه‌ه��ات��ن��ى ژن���ان و‬

‫گه‌نجانیش ب��ۆ هه‌ڵمه‌ته‌که‌‪ ،‬س��ی��روان‬ ‫وت����ى‪ :‬رێ���ک���خ���راوه‌ م��ه‌ده‌ن��ی��ی��ه‌ک��ان و‬ ‫ژن��ان و گه‌نجان و ل�ه‌ ئاستى گشتى‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌شدا پێشوازى باشى لێده‌کرێت‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬ئێمه‌ وتومانه‌ ئامانجێکى‬ ‫س��ی��اس��ى ل �ه‌ پشتى پ�ه‌خ��ش��ک��ردن��ى ئ�ه‌و‬ ‫درام���ای���ان���ه‌وه‌ی���ه‌‪ ،‬ئ���ه‌وی���ش س��ی��اس�ه‌ت��ى‬ ‫داگ����ی����رک����ه‌ران����ى ک���وردس���ت���ان���ه‌ ک�ه‌‬ ‫ده‌یانه‌وێت کلتورى ک��وردى قڕ بکه‌ن‪،‬‬ ‫به‌ داخ�ه‌وه‌ به‌رپرسانى هه‌رێمى باشورى‬ ‫کوردستانیش هاوکارى ئه‌و سیاسه‌ته‌ن‪،‬‬ ‫بۆ ئ �ه‌وه‌ش ئێمه‌ ره‌خ��ن�ه‌ى حکومه‌تمان‬ ‫ک���ردووه‌ ک �ه‌ ده‌ب��وای �ه‌ ه�ه‌ن��دێ��ک یاسا‬ ‫دابنرانایه‌ رێگرى له‌ په‌خشکردنى ئه‌و‬ ‫دراماییانه‌ بکردایه‌‪.‬‬ ‫سیروان محه‌مه‌د ئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو‪:‬‬ ‫م �ه‌ت��رس��ى ئ���ه‌و درام���ای���ان���ه‌ش ئ �ه‌وه‌ی �ه‌‪،‬‬ ‫که‌ هه‌ستى نه‌ته‌وه‌یى الواز ده‌ک��ات و‬

‫«ئه‌گه‌ر سه‌رنه‌که‌وتین با به‌ردبارانمان بکه‌ن»‬

‫گروپى که‌رگه‌لى کوردستان به‌شدارى هه‌ڵبژاردنه‌کان ده‌کات‬ ‫هه‌ڵبژاردنى په‌رله‌مانى عێراق بکه‌م‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ب�ه‌ه��ۆى نزمى ئاسى دارای��ی��ه‌و‌ه به‌شداریم‬ ‫نه‌کرد‪.‬‬ ‫ده‌شڵێت‪ :‬نزیکه‌ى هه‌شت بۆ (‪ )10‬هه‌زار‬ ‫ئه‌نداممان هه‌ی‌ه‌و گه‌نجم گه‌لێک زۆر‌ه له‌‬ ‫(نۆپاڵنه‌کان) ئێستاش سه‌رقاڵى ده‌رکردنى‬ ‫ناسنامه‌م بۆیان‪.‬‬ ‫ل�‌ه ب���اره‌ى ب��وون��ى به‌رپرسى حکومى له‌‬ ‫گروپه‌که‌یاندا ده‌ڵ��ێ��ت‪ :‬چه‌ند په‌رپرسێک‬ ‫ئه‌ندامن الم‪ ،‬به‌اڵم ناویان ناهێنم‪ ،‬خۆى که‌ر‬ ‫ره‌م��زى ئاشتیی‌ه (بیکاسۆ) هونه‌رمه‌ندى‬ ‫ئیسپانى ئه‌و ره‌مزه‌ى گۆڕى‌و کۆترى کرده‌‬ ‫دروش��م��ى ئاشتى‪ ،‬ک �ه‌ر دروش��م��ى سه‌بر و‬ ‫قه‌ناعه‌ته‌‪ ،‬سێیه‌م خه‌لیفه‌ى ئه‌مه‌وى (مه‌روان‬ ‫بن حه‌که‌م) ناوى خۆى نا (مه‌روان حیمار)‪.‬‬ ‫له‌باره‌ى ن��اوى گروپه‌که‌شیانه‌و‌ه ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫‪ n‬عومه‌ر کڵۆڵ به‌رپرسی گروپی که‌رگه‌ل‬ ‫«ل‌ه ساڵى (‪ )1993‬کۆنگره‌یه‌کمان به‌ست‬ ‫چه‌تر‬ ‫خه‌ڵک به‌ربارانیان بکات‪.‬‬ ‫ناوى خۆمان گۆڕى ل‌ه حزبه‌و‌ه بۆ گروپ‪،‬‬ ‫(ع���وم���ه‌ر ک��ڵ��ۆڵ) ب �ه‌رپ��رس��ى گ��روپ��ى چونک‌ه جاران من حزبى که‌ران بووم جاده‌‬ ‫کاو‌ه حسێن‬ ‫ک �ه‌رگ �ه‌ل��ى ک���وردس���ت���ان ل���‌ه ل��ێ��دوان��ێ��ک��ى ته‌سکبوو‪ ،‬دیوار گوێى هه‌بوو‪ ،‬له‌م دوایه‌دا‬ ‫به‌رپرسى (گروپى که‌رگه‌لى‬ ‫تایبه‌ت بۆ (چ�ه‌ت��ر) ده‌ڵ��ێ��ت‪ :‬ب�ه‌ش��دارى له‌ جاد‌ه فراوان بوو (‪ )50‬حزب هاتن‌ه ساحه‌وه‌‪،‬‬ ‫کوردستان) ئاماژ ‌ه بۆ ئه‌وه‌‬ ‫پرۆسه‌ى هه‌ڵبژاردنى ئه‌نجومه‌نى پارێزگا و من منم تۆ کێى؟ من شارم تۆ دێى‪ ،‬من‬ ‫ده‌کات‪ ،‬ئه‌وان نزیکه‌ى (‪ )10‬هه‌زار‬ ‫شاره‌وانییه‌کاندا ده‌ک�ه‌م ‌و به‌ڵین ده‌ده‌م که‌ رێبوار تۆ ڕێى‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ناوى حزبم گۆڕى‬ ‫ئه‌ندامیان هه‌ی ‌ه و به‌شدارى‬ ‫ل‌ه پ��رۆس�ه‌ى هه‌ڵبژاردنه‌کاندا سه‌رکه‌وتن بۆ گروپ‪ ،‬چونک‌ه به‌رنامه‌ى حزب رێگه‌‬ ‫‌ست‬ ‫ه‬ ‫‌د‬ ‫ه‬ ‫ب‬ ‫‌وتنم‬ ‫ه‬ ‫‌رک‬ ‫ه‬ ‫س‬ ‫‌ر‬ ‫ه‬ ‫‌گ‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫بهێنم‪،‬‬ ‫‌ست‬ ‫ه‬ ‫‌د‬ ‫ه‬ ‫ب‬ ‫هه‌ڵبژاردنى ئه‌نجومه‌نى پارێزگا‬ ‫نادات ئه‌ندامێک ل‌ه دوو حزبدا بێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫و شاره‌وانییه‌کان ده‌که‌ن‪ ،‬داواش‬ ‫نه‌هێنا با هه‌موو سلێمانى به‌ردبارانم بکه‌ن‪ ،‬ئه‌ندامى حزبێک بۆى هه‌ی‌ه بچێت‌ه (‪)10‬‬ ‫ده‌کات ئه‌گه‌ر سه‌رنه‌که‌وتن با‬ ‫من پیێشتریش ویستم به‌شدارى ل‌ه پرۆسه‌ى گ��روپ �ه‌وه‌‪ ،‬دووم��ی��ش ل�ه‌ب�ه‌رئ�ه‌وه‌ى سیاسه‌ت‬

‫زۆر بووه‌‪ ،‬من یه‌کێکم ل‌ه سیاسه‌ت هه‌ڵدا‌و‬ ‫کردم‌ه گروپێکى ئاژه‌ڵى جه‌نگه‌ڵى»‪.‬‬ ‫ک���ڵ���ۆڵ ل����ه‌س����ه‌ر ه���اوک���اری���ی���ه‌ک���ان���ى‬ ‫حکومه‌تیش بۆیان‪ ،‬ده‌ڵێت‪ :‬ل‌ه (‪2‬ى ئابى‬ ‫‪ )2005‬مۆڵه‌تى گروپه‌که‌م وه‌رگ��رت‪ ،‬ئه‌و‬ ‫کات‌ه ئ��ی��داره‌ى سلێمانى ل�ه‌گ�ه‌ڵ ئ��ی��داره‌ى‬ ‫هه‌ولێر جیابوو‪ ،‬به‌رده‌وام له‌هاتووچۆدا بووم‬ ‫بۆ ئه‌نجومه‌نى وه‌زی��ران ‌و وه‌زاره‌ت��ى دارایى‪،‬‬ ‫به‌اڵم پێیان راده‌بواردم‪ ،‬لیژنه‌یه‌کیان دانابوو‬ ‫ل‌ه وه‌زاره‌تى دارایى ده‌یان وت (‪ )250‬دینار‬ ‫باشه‌‪ ،‬له‌م دوای‌ه ل‌ه رێگه‌ى وه‌زارتى رۆشنبیرى‬ ‫‌و الوانه‌و‌ه نوسراوێکیان بۆ کردووم‪ ،‬ل‌ه رۆژى‬ ‫(‪7‬ى حوزه‌یرانى ‪ )2010‬ب��ردم بۆ دیوانى‬ ‫ئه‌نجومه‌نى وه‌زی���ران ‌و ل‌ه کۆمپیوته‌ره‌که‌‬ ‫بۆیان تۆمارکردم‪ ،‬به‌اڵم تا ئێستا وه‌اڵمم‬ ‫نه‌دراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌سه‌ر مه‌رجه‌کانى ب��وون ب‌ه ئه‌ندامێتى‬ ‫گروپه‌که‌شیان ده‌ڵێت‪ :‬سێ مه‌رجمان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ی�ه‌ک�ه‌م درۆ ن �ه‌ک��ردن‪ ،‬چونک‌ه درۆک���ردن‬ ‫کلیلى ک��رده‌و‌ه خراپه‌کانى مرۆڤه‌‪ ،‬دووه‌م‬ ‫واڵت��پ�ه‌روه‌رى‪ ،‬وه‌ک که‌ر چۆن ل‌ه دووره‌وه‌‬ ‫دێت بۆ ماڵ خاوه‌نه‌که‌ى ده‌زه‌ڕێنێت‪ ،‬نه‌ک‬ ‫واڵت فرۆشبێت‪ ،‬بێگان‌ه بیبات بۆ راو‪ ،‬براى‬ ‫خۆى بخات‌ه دا‌و‪ ،‬سێیه‌م ره‌فتار که‌رى سه‌بر‌و‬ ‫قه‌ناعه‌تى هه‌بێت‪.‬‬ ‫له‌باره‌ى مارشى گروپه‌که‌شیانه‌و‌ه ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫«ه�ه‌س��ت��ن ل �‌ه خ��ه‌و ک�ه‌ری��ن�ه‌‪ ،‬وا وه‌ع���ده‌ى‬

‫راپه‌ڕینه‌‪ ،‬تا ئه‌ژنۆ‬ ‫ل‌ه قوڕاودا‪ ،‬توخوا ئه‌و‌ه‬ ‫که‌ى ژینه‌؟ بارى قورستان‬ ‫لێ ئه‌نێن‪ ،‬هه‌موو گیانتان‬ ‫ب���ری���ن���ه‌‪ ،‬ک�����ه‌رى پ��ی��ری��ان‬ ‫له‌بیرچوو کوا وه‌فا له‌م‬ ‫زه‌م��ی��ن�ه‌‪ ،‬خۆزگه‌‬ ‫ه����ه‌م����وو ک���ه‌س‬ ‫وه‌ک م���ن ت��ۆى‬ ‫ده‌ناسى کاکینه‌‪ ،‬ده‌‬ ‫ده‌ست که‌ن ب‌ه زه‌ڕه‌زه‌ڕ‪،‬‬ ‫زه‌ڕه‌تان الم شیرینه‌«‪.‬‬ ‫به‌رپرسى که‌رگه‌لى‬ ‫ک����وردس����ت����ان ل���ه‌س���ه‌ر‬ ‫پ����ل����ه‌ب����ه‌ن����دى ل����ه‌ن����او‬ ‫گروپه‌که‌شیاندا ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫«ج���اش���ول���ک���‌ه (ج ‪.‬‬ ‫ک) دوای������ى ده‌ب��ێ��ت �ه‌‬ ‫(ج����اش) دوای����ى ده‌ب��ێ��ت�ه‌‬ ‫(ن���ۆ پ��ڵ�ان) دوات���ر‬ ‫ده‌ب��ێ��ت�‌ه ب���را گ���ه‌وره‌‬ ‫(نێره‌که‌رى م�ه‌زن)‬ ‫به‌اڵم ل‌ه خوار ته‌مه‌ن‬ ‫(‪ )18‬س��اڵ ب‌ه ئه‌ندام‬ ‫وه‌رن���اگ���ی���رێ���ت‪ ،‬ئ���ه‌وان���ه‌ى‬ ‫له‌خوار (‪ )18‬ساڵه‌وه‌ن دۆستن‪ ،‬مانگێک‬ ‫که‌ر به‌رامبه‌ر ساڵێک مرۆڤه»‪.‬‬

‫کۆمه‌ڵگه‌ له‌ ب��وارى هزرى و ئه‌خالقى‬ ‫ب���ه‌ره‌و داڕوخ����ان ده‌ب����ات‪ ،‬ب �ه‌ه��ۆى ئ�ه‌و‬ ‫درامایانه‌وه‌ کلتورى بیانى به‌ شتێکى‬ ‫مه‌زن و پیرۆز ته‌ماشا ده‌کرێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫کلتورى کوردى وه‌ک شتێکى بچوک‬ ‫ته‌ماشا ده‌کات‪ ،‬هه‌روه‌ها هزر و هۆشى‬ ‫گه‌نجان داگیر ده‌کات‪ ،‬شه‌ڕێکى سپیه‌‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ى ئێمه‌ ب��ه‌ره‌و ئیفلیج بوون‬ ‫ده‌بات‪ ،‬بۆیه‌ ده‌بێت رووبه‌ڕووى ببینه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌شى وت‪ :‬ئه‌م هه‌ڵمه‌تى راپرسیه‌ تا‬ ‫سێ مانگى دیکه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا تێکۆشانێکى به‌رده‌وام‬ ‫ده‌ک �ه‌ی��ن ت��ا مه‌ترسى ل�ه‌س�ه‌ر کلتورى‬ ‫ک��وردى هه‌بێت‪ ،‬داواش له‌ دڵسۆزانى‬ ‫ک���ورد ده‌ک �ه‌ی��ن ب �ه‌ش��دارى راپرسیه‌که‌‬ ‫ب��ک �ه‌ن و ده‌ن��گ��ى خ��ۆی��ان ب��خ�ه‌ن�ه‌ پ��اڵ‬ ‫گۆڤارى هاوده‌م بۆ رووبه‌ڕووبونه‌وه‌ى ئه‌و‬ ‫سیاسه‌ته‌‪.‬‬


‫دیدار‬

‫ئیسماعیل گه‌اڵڵى‪ :‬ده‌سه‌اڵت ئه‌گه‌ر بیه‌وێت بودجه‌‬ ‫تێپه‌ڕێنێت باجى سیاسى گه‌ور ‌ه ده‌دات‬ ‫دیداری‬

‫هانا ئازاد‬ ‫ل �ه‌م دی���دار‌ه تایبه‌ته‌یدا له‌گه‌ڵ (چه‌تر)‬ ‫ئیسماعیل گ�ه‌اڵڵ��ى‪ ،‬ئه‌ندامى په‌رله‌مانى‬ ‫ک���وردس���ت���ان ل���‌ه ف��راک��س��ی��ۆن��ى گ����ۆڕان‬ ‫که‌موکورتیه‌کانی بودجه‌ى ساڵى (‪)2011‬‬ ‫ئاشکرا ده‌ک��ات و ده‌ڵێت‪ :‬ل‌ه خه‌رجى شه‌ش‬ ‫مانگى ساڵى (‪ )2010‬بڕى (‪ )797‬ملیار‬ ‫دینار زیاد نوسراوه‌‪ .‬ئه‌و ئه‌ندامه‌ی په‌رله‌مان‬ ‫راشیده‌گه‌یه‌نێت ئه‌وه‌ى ک‌ه ناویان ناو‌ه بودج ‌ه‬ ‫بودج‌ه نیه‌‪ ،‬به‌ڵکو کۆمه‌ڵ‌ه خشته‌یه‌ک‌ه ب‌ه هه‌ڵ ‌ه‬ ‫پڕکراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬خوێندنه‌وه‌ت بۆ پرۆژ‌ه یاسای بودجه‌ى‬ ‫ساڵى (‪ )2011‬چۆن‌ه و که‌موکوڕیه‌کانى ل ‌ه‬ ‫کوێو‌ه سه‌رچاوه‌ى گرتووه‌؟‬ ‫ به‌تێڕوانینى من ئ�ه‌وه‌ى ک‌ه ناویان ناو‌ه‬‫بودج‌ه بودج‌ه نیه‌‪ ،‬به‌ڵکو کۆمه‌ڵ‌ه خشته‌یه‌ک ‌ه‬ ‫ب‌ه هه‌ڵ‌ه پڕکراوه‌ته‌و‌ه و ده‌توانین ناوى بنێین‬ ‫کردارێکى حسابی‌ه و ئاماده‌کراوه‌‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫بودج‌ه پێش هه‌موو شتێک ده‌بێت په‌یامێکى‬ ‫ئابورى هه‌بێت‪ ،‬بودج‌ه ده‌بێت پێمان بڵێت ب ‌ه‬ ‫گوژمه‌یه‌کى پ��ار‌ه رێ��ژه‌ى گه‌شه‌ى ئابورى‬ ‫به‌ر‌ه و پێش ده‌بردرێت و رێژه‌ی بێکارى به‌و‬ ‫ج��ۆر‌ه که‌م ده‌که‌ینه‌و‌ه و رێ��ژه‌ى هه‌اڵوسانى‬

‫ب��ازاڕ به‌و شێوه‌ی‌ه چاره‌سه‌ر ده‌که‌ین‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫بودجه‌ى حکومه‌ته‌که‌ى ئێم‌ه ئه‌م په‌یامانه‌ى‬ ‫هه‌ڵنه‌گرتووه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئێو‌ه ده‌ڵێن پاره‌یه‌کى زۆر به‌هه‌ده‌ر‬ ‫دراو‌ه رێگا چاره‌تان چیه‌‪ ،‬یان کارتان چیه‌‬ ‫بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ى ئه‌و پاره‌یه‌‪ ،‬یان تێنه‌په‌راندنى‬ ‫بودج‌ه به‌و که‌موکورتیه‌وه‌؟‬ ‫ که‌موکوڕییه‌کان ل‌ه ئه‌نجامى نه‌بوونی‬‫حکومه‌تى دام �ه‌زراوه‌ی��ى و ده‌زگ��اى دیوانى‬ ‫چاودێرى دارای��ى چاالک و نه‌بوونى دادگا‬ ‫و خراپى سیسته‌مى ئیدارى سه‌ریهه‌ڵداوه‌‪ ،‬ئێم ‌ه‬ ‫پێمان باش‌ه پرۆژه‌کانى به‌رهه‌م هێنان و پرۆژه‌ى‬ ‫وه‌زاره‌ته‌کان ل‌ه بودجه‌ى (‪ )2011‬بگه‌ڕێته‌و‌ه‬ ‫ب��ۆ ح��ک��وم �ه‌ت‪ ،‬ل���ه‌و ب��ودج �ه‌ی �‌ه حکومه‌ت‬ ‫ته‌سه‌روفى ب‌ه پاره‌ى ئه‌نجومه‌نى پارێزگاکان‬ ‫کردوو‌ه له‌کاتێکدا به‌پێى ده‌ستورى عێراق ده‌بێت‬ ‫بگه‌ڕێته‌و‌ه بۆ ناوه‌ند و داهاته‌کانى هه‌رێمیش‬ ‫به‌هه‌مان شێو‌ه بگه‌ڕێته‌و‌ه بۆ ناوه‌ند‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬هه‌ڵوێستى گۆڕان تائێستا به‌نه‌رمى‬ ‫ده‌بینرێت له‌سه‌ر بودجه‌؟‬ ‫ هه‌ڵوێستى ئێم‌ه بریتی‌ه ل‌ه هه‌ڵسه‌نگاندن‬‫و دیاریکردنى که‌موکوڕییه‌کان تا ب‌ه زوترین‬ ‫کات بکه‌وێت‌ه بوارى جێبه‌جێ کردن‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئه‌گه‌ر ده‌سه‌اڵت ویستى تێیپه‌ڕێنێت‬ ‫ئێو‌ه چى ده‌که‌ن؟‬ ‫‪ -‬ئ �ه‌گ �ه‌ر ده‌س����ه‌اڵت بیه‌وێت ده‌توانێت‬

‫ب‌ه زۆری��ن�‌ه و که‌مین‌ه بودج‌ه ب �ه‌و شێوه‌ی ‌ه‬ ‫تێپه‌ڕێنێت‪ ،‬ب��ه‌اڵم به‌دڵنیاییه‌و‌ه ده‌س��ه‌اڵت‬ ‫ئه‌گه‌ر بیه‌وێت بودج‌ه تێپه‌ڕێنێت باجى سیاسى‬ ‫گه‌ور‌ه ده‌دات‪ ،‬ده‌سه‌اڵت خۆیشى له‌و راستی ‌ه‬ ‫باش تێگه‌یشتووه‌‪ ،‬بۆی‌ه زۆر کار به‌زۆرین‌ه و‬ ‫که‌مین‌ه ناکات‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬هه‌ندێک که‌س گله‌یی ئه‌وه‌تان‬ ‫لێده‌کات ک‌ه گۆڕان یان ئۆپۆزسیۆن رێگرن‬ ‫ل‌ه زوو په‌سه‌ندکردنى بودجه‌؟‬ ‫ ئه‌و‌ه قس‌ه و هاتوهاوارى راگه‌یاندنه‌کانى‬‫ده‌سه‌اڵت‌ه واده‌ڵێن‪.‬‬ ‫چ �ه‌ت��ر‪ )260( :‬م��ل��ی��ار ب��ۆ ده‌رم���اڵ���ه‌ى‬ ‫ئیستسنائى ته‌رخانکراو‌ه و موچه‌ى فه‌رمانبه‌ر‬ ‫و هێزه‌کانى ناوخۆ زیاد ده‌کرێت‪ ،‬ئێو‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌وه‌دان؟‬ ‫ ئێم‌ه داواده‌ک���ه‌ی���ن ه �ه‌م��وو م��وچ�‌ه و‬‫ده‌رماڵه‌کانى ناوخۆى هه‌رێم هاوتا بکرێت‪،‬‬ ‫چونک‌ه هه‌موومان له‌یه‌ک ب��ازاڕدا ده‌ژین‪،‬‬ ‫ئێمه‌بووین پارساڵ داوامانکرد ک‌ه موچه‌ى‬ ‫هێزه‌کانى ناوخۆ زیاد بکرێت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ده‌وترێت به‌خشین و رابواردنى فه‌رمى‬ ‫کێشه‌ی ئێوه‌یه‌؟‬ ‫ ئه‌وانه‌ى واده‌ڵێن هیچ ل‌ه بودج‌ه نه‌گه‌یشتوون‬‫ئاگادارى ته‌واوى هه‌ڵوێستى ئێم‌ه نین‪ ،‬ئه‌گینا‬ ‫راست‌ه به‌خشین و رابواردرنى فه‌رمى له‌بودجه‌دا‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم وه‌ک هه‌ر که‌م و کوڕیه‌کیتر‬

‫ئێم‌ه مامه‌ڵه‌مان له‌گه‌ڵیدا کردووه‌‪.‬‬ ‫چ �ه‌ت��ر‪ :‬داه���ات���ى ن��اوخ��ۆی��ی له‌هه‌رێمى‬ ‫کوردستان زۆر‌ه ئێو‌ه ئاشناکراون به‌و پارانه‌ى‬ ‫داهاتى ناوخۆ؟‬ ‫ داهاتى نێوخۆیی زۆر زۆر له‌وه‌زیاتره‌‬‫ک �‌ه ن��ێ��ردراوه‌ت �‌ه پ �ه‌رل �ه‌م��ان‪ ،‬ل�ه‌ب�ه‌رام��ب�ه‌ردا‬ ‫خ�ه‌رج��ی�ه‌ک��ان��ی��ش زۆر ل���ه‌و‌ه ک�ه‌م��ت��رن ک ‌ه‬ ‫له‌بودجه‌دا دیارى کراوه‌‪ ،‬ئێم‌ه داهاتى نێوخۆى‬ ‫شاره‌وانیه‌کان و هاتوچۆ و ته‌ندروستى و‬ ‫چه‌ندین که‌رتیترمان هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم ته‌نها ب ‌ه‬ ‫نوسراو هاتوو‌ه و هیچ ژماره‌یه‌ک یان بڕه‌‬ ‫پاره‌یه‌کى فیعلى تێدا نیه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬حکومه‌ت ژم��اره‌ى هه‌ڵه‌ى بۆتان‬ ‫ناردوو‌ه ل‌ه بڕگه‌کانى بودج‌ه راسته‌؟‬ ‫ حکومه‌ت ژماره‌ى هه‌ڵه‌ى ل‌ه بودجه‌دا بۆ‬‫په‌رله‌مان ناردووه‌‪ ،‬بۆ نمون‌ه ته‌نها ل‌ه بڕێکى‬ ‫بچوکى ب��ودج�ه‌ى په‌ره‌پێدانى پارێزگاکان‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/3/2 - 2011/5/23‬‬

‫(‪ )289.140‬ن��اردوو‌ه ک‌ه بڕى حه‌وت ملیار‬ ‫دینار دیارنیه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها خه‌رجى شه‌ش مانگى‬ ‫یه‌که‌مى ساڵى (‪ )2010‬بڕى (‪ )797‬ملیار‬ ‫زیاد نوسراوه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬تۆ ده‌ڵێیت‪ :‬پێدانى فۆرمى سه‌روه‌ت‬ ‫و سامانى سه‌رۆکى حکومه‌ت ب‌ه ئه‌نجومه‌نى‬ ‫دادوه‌رى سیناریۆی‌ه چۆن؟‬ ‫ به‌ڵى‪ ،‬ل‌ه کوردستان سیسته‌مى کارگێڕى‬‫و بانکى ئه‌وه‌ند‌ه الواز‌ه هه‌رخۆى سه‌رتاپا بازاڕى‬ ‫ره‌شه‌‪ ،‬بۆی‌ه پێدانى فۆرمى سه‌روه‌ت و سامانى‬ ‫سه‌رۆکى حکومه‌ت ب‌ه ئه‌نجومه‌نى دادوه‌رى‬ ‫سیناریۆیه‌کىکۆمیدیه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئه‌وه‌ى پارساڵ ئێو‌ه وتتان ئه‌مساڵ‬ ‫لیستى ده‌سه‌اڵت جێبه‌جێی ده‌کات راسته‌؟‬ ‫ ئه‌رکى ئه‌وان‌ه ده‌بێت جێبه‌جێى بکه‌ن‪.‬‬‫چه‌تر‪ :‬جاریکیتر ئه‌و پرسیاره‌ده‌که‌مه‌و‌ه‬ ‫له‌گه‌ڵ زیادکردنى چ پاره‌یه‌کى و له‌گه‌ڵ‬

‫پێدانى فۆرمى سامانى سه‌رۆکى حکومه‌ت‬ ‫ب‌ه ئه‌نجومه‌نى دادوه‌رى سیناریۆیه‌کى کۆمیدیه‌‬

‫‪5‬‬

‫که‌مکردنه‌وه‌ى چ بڕ‌ه پاره‌یه‌کى ل‌ه بودجه‌؟‬ ‫ پێمانوای‌ه خه‌رجه‌کان زیاده‌ڕۆییه‌کى‬‫زۆری�����ان ت��ێ��دا ک����راو‌ه و ل�ه‌پ��رۆژه‌ک��ان��ی��ش��دا‬ ‫دوب��اره‌ک��ردن �ه‌وه‌ی �ه‌ک��ى زۆر ه�ه‌ی�ه‌‪ ،‬جگ‌ه ل ‌ه‬ ‫خه‌ماڵندنى ناته‌ندروست و داهاته‌کان دروست‬ ‫و واقیعى نین‪ ،‬بۆی‌ه پێویستى به‌و‌ه هه‌ی‌ه بودج ‌ه‬ ‫هاوسه‌نگى تێدا په‌یڕه‌و بکرێت‪.‬‬

‫»‬

‫دوو تێڕوانین له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی سه‌رای ئازادی‬ ‫شۆڕش ئه‌مین‪ :‬چونیان بۆ الی سه‌رۆکی‬

‫عه‌لی مه‌ولود‪ :‬ئه‌وانه‌ی قس ‌ه به‌ئێم ‌ه ده‌ڵێن له‌گه‌ڵ‬ ‫د‪.‬به‌رهه‌م‌و عیماد ئه‌حمه‌د‌و مه‌ال به‌ختیار دانیشتوون‬

‫دیداری‬

‫هاوژین غه‌ریب‬

‫هه‌رێم هه‌ڵه‌یه‌کی گه‌وره‌بوو‬

‫دوای ئ �ه‌وه‌ی م��اوه‌ی دوو مانگ ئه‌نجومه‌نی س �ه‌رای ئ��ازادی‬ ‫پێشه‌نگایه‌تی خۆپیشاندانه‌کانی کرد‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه دوای کۆتایی هێنان‬ ‫ب ‌ه خۆپیشاندانه‌کان ئه‌نجومه‌نه‌که‌ش چه‌ند رایه‌کی جیاوازی تێدا‬ ‫دروست بوو به‌شێکیان ده‌ڵێن هه‌ڵوه‌شاوه‌ته‌و ‌ه و به‌شێکیتریشیان‬ ‫ده‌ڵێن ئه‌نجومه‌نێکی نوێمان دروستکردوه‌‪ ،‬له‌و باره‌یه‌و ‌ه (چه‌تر)‬ ‫هه‌ریه‌ک ‌ه ل ‌ه شۆڕش ئه‌مین‪ ،‬ک ‌ه پێیوای ‌ه ئه‌نجومه‌نه‌که‌یان کۆتایی‬ ‫پێهاتوو ‌ه و (عه‌لی مه‌ولود)‪ ،‬ک ‌ه ئه‌نجومه‌نێکی نوێیان دروستکردو ‌ه‬ ‫ل ‌ه دوو دیداری تایبه‌تدا ده‌دوێنێت‪.‬‬

‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬ل���ه‌س���ه‌ر چ ب��ن �ه‌م��ای �ه‌ک ئ �ه‌و‬ ‫ئه‌نجومه‌نه‌تانهێشته‌وه‌؟‬ ‫ ئه‌نجومه‌نی کاتی مه‌یدانی ئ��ازادی‬‫سه‌ره‌تا ک‌ه دروست بوو رای جیاوازی تیادابوو‪،‬‬ ‫هه‌ندێک ئ��اڵ��ۆزی تێدابوو ل�ه‌ک��اره‌ک��ان��دا‪،‬‬ ‫بیرۆکه‌ی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌ن له‌و‬ ‫رۆژان���ه‌ش���دا ه�ه‌ب��وو ک�‌ه زۆرت��ری��ن ج�ه‌م��اوه‌ر‬ ‫ل�ه‌س�ه‌ر ش�ه‌ق��ام ب���وو‪ ،‬ب���ه‌اڵم ئێم‌ه به‌گشتی‬ ‫ه��اوڕاب��ووی��ن ل�ه‌س�ه‌ر ئ���ه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نه‌ک ‌ه‬ ‫‌و یه‌کپارچه‌یى مه‌یدانى ئ���ازادى بپارێزین‪.‬‬ ‫دوات��ر ل‌ه دوای ئه‌و له‌شکرکێشیه‌ی کرای ‌ه‬ ‫س �ه‌ر ش��ار و ش��ارۆچ��ک�ه‌ک��ان‪ ،‬خۆپیشاندان‬ ‫به‌زۆرى چه‌ک کۆتایی پێهات‪ ،‬کاره‌کانی‬ ‫ئه‌نجومه‌نیش راوه‌ستا‪ .‬به‌ده‌ستپێشخه‌ری ئێم ‌ه‬ ‫کۆبونه‌وه‌یه‌ک کرا ل‌ه رۆژی (‪)4/26‬دا که‌‬ ‫(‪ )31‬که‌س تیایدا به‌شدار بوون‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه‬ ‫ئه‌جێندای کۆبونه‌وه‌که‌ش بۆ چاالککردنه‌وه‌ى‬ ‫ئه‌نجومه‌ن بوو‪ ،‬به‌اڵم گفتوگۆکان هاتن‌ه سه‌ر‬ ‫هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌‪ .‬دوای گفتوگۆیه‌کی زۆر‬ ‫ده‌نگدان کرا و هه‌ڵپه‌ساردن زۆرینه‌ی ده‌نگی‬ ‫هێنا‪ ،‬به‌اڵم دواتر لێدوان درا ک‌ه هه‌ڵوه‌شێندرایه‌وه‌‬ ‫نه‌ک هه‌ڵپه‌سێردراوه‌‪ ،‬ئێمه‌ش ئه‌وه‌مان پێ راست‬ ‫نه‌بوو بۆی‌ه رامانگه‌یاند ک‌ه ئه‌و ئه‌نجومه‌ن ‌ه‬ ‫هه‌ڵنه‌وه‌شێندراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪:‬هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌یده‌ستیئۆپۆزسیۆنی‬ ‫تیادابوو؟‬ ‫ پێموانیه‌‪ ،‬ره‌نگ‌ه هه‌ندێک ل‌ه الیه‌نه‌کانی‬‫ئۆپۆزسیۆن به‌الیانه‌و‌ه گرنگ نه‌بوبێت ک ‌ه‬ ‫هه‌ڵوه‌شاوه‌ته‌و‌ه یان ره‌نگ‌ه پێشیانخۆش بووبێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم وه‌کو ده‌ست هه‌بوون ل‌ه هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌یدا‬ ‫پێموانیه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬بۆچی ئۆپۆزسیۆن دژایه‌تیتان‬ ‫ده‌کات؟‬ ‫ ده‌کرێت ئه‌و پرسیار‌ه له‌خۆیان بکه‌یت‪،‬‬‫دیار‌ه ئه‌وان پێیان خۆش نی‌ه هێزێکیتر جگ‌ه ل ‌ه‬ ‫خۆیان ل‌ه مه‌یداندا بێت‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه دواى ئه‌وه‌ى‬

‫ێ له‌گ‌ه ‌ڵ‬ ‫له‌ناو په‌رله‌مان‌و ل‌ه سه‌ره‌و‌ه ل‌ه ملمالن ‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتدا تووشى عه‌جز بوون ل‌ه جێگیرکردنى‬ ‫کۆمه‌ڵێک چاکسازى ل‌ه روانگه‌ى خۆیانه‌وه‌‪،‬‬ ‫پێیان خ��ۆش ب��وو ک �‌ه خ�ه‌ڵ��ک ه��ات�‌ه سه‌ر‬ ‫شه‌قام‪ ،‬ب‌ه مه‌به‌ستى ئه‌وه‌ى وه‌کو سه‌کۆیه‌کی‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تی سودی لێببینێت بۆ سه‌پاندنى‬ ‫داخ��وازی �ه‌ک��ان��ی خ���ۆی‪ .‬هه‌ڵبه‌ت پێویست ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌ش بوترێت ک‌ه داواکاریه‌کانی ئۆپۆزسیۆن‬ ‫یه‌کسان نی‌ه ب‌ه داخوازیه‌کانی خه‌ڵک‪ ،‬راست ‌ه‬ ‫وه‌ک دوو بزوتنه‌وه‌ى دژى ده‌سه‌اڵت هاوته‌ریبن‬ ‫و پێکه‌و‌ه ده‌ڕۆن‪ ،‬ب���ه‌اڵم یه‌کسان نین ب ‌ه‬ ‫یه‌کتری‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئێو‌ه شه‌رعیه‌تتان ل‌ه کوێ هێنا؟‬ ‫ ل‌ه راستیدا ئه‌نجومه‌نی کاتی ک‌ه دروست‬‫بوو به‌ده‌نگدان دروست نه‌بوو‪ ،‬ئه‌م گروپه‌ی که‌‬ ‫ئێستا له‌م ئه‌نجومه‌نه‌شداین نه‌مانوتوو‌ه نوێنه‌ری‬ ‫هه‌ڵبژێردراوى خه‌ڵکین‪ ،‬ئێم‌ه له‌گه‌ڵ خه‌ڵکداین‬ ‫‌و خۆمان ب‌ه به‌شێکى جیانه‌کراو‌ه ل‌ه بزوتنه‌وه‌ى‬ ‫سه‌ربه‌خۆى خه‌ڵک ده‌زانین‌و بۆ به‌رژه‌وه‌ندى‬ ‫خه‌ڵک تێکۆشاوین‌و تێده‌کۆشین‪ ،‬خه‌بات‌و‬ ‫تێکۆشان پێویستى ب‌ه وه‌رگرتنى شه‌رعیه‌ت نیه‌‪،‬‬ ‫ئێم‌ه کار ده‌که‌ین بۆ ئه‌وه‌ی داخوازییه‌کانی‬ ‫خه‌ڵک ل‌ه سه‌ر زه‌وی نه‌که‌وێت‪ .‬ب‌ه بڕوای ئێمه‌‬ ‫کاتێک خه‌ڵک له‌ژێر سه‌رکوتدا ده‌خرێته‌وه‌‬ ‫ماڵ‌و هیچکام ل‌ه داواکارییه‌کانیشى جێبه‌جێ‌‬ ‫نه‌کراو‌ه ئه‌و‌ه نا به‌رپرسیارێتی‌ه تۆش بچیته‌و‌ه ماڵ‌‬ ‫‌و مه‌یدان چۆڵبکه‌یت‌و ئه‌نجومه‌ن به‌جێبێڵیت‪،‬‬ ‫ب‌ه بڕواى ئێم‌ه هێشتا داخوازییه‌کانی خه‌ڵک‬ ‫له‌شوێنی خۆیان ماون‪ ،‬بۆی‌ه ده‌بێت تێکۆشانیش‬ ‫بۆ به‌دیهێنانیان به‌رده‌وام بێت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئێو‌ه ته‌نها ناوتان گۆڕیوه‌؟‬ ‫ ئ��ێ��م�‌ه ن���اوم���ان ن���ه‌گ���ۆڕی���وه‌‪ ،‬به‌ڵکو‬‫ئه‌نجومه‌نێکی ن��وێ��م��ان دروس����ت ک���ردوه‌‪،‬‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی هه‌بوو ه�ه‌ر ش��ار و شارۆچکه‌یه‌ک‬ ‫ئه‌نجومه‌نی خ��ۆی ه �ه‌ب��وو‪ ،‬ب���ه‌اڵم ئه‌مه‌ی‬ ‫ئێم‌ه ئه‌نجومه‌نی کوردستانه‌‪ ،‬ئێم‌ه به‌شێکی‬

‫ئه‌نجومه‌نی کاتى مه‌یدانى ئازادی به‌شدارین‬ ‫له‌م ئه‌نجومه‌ن‌ه سه‌رتاسه‌رییه‌دا‪ ،‬ئێم‌ه هه‌وڵده‌ده‌ین‬ ‫داواکارییه‌کانى خه‌ڵک له‌سه‌ر زه‌وی نه‌که‌ون‌و‬ ‫ده‌سه‌اڵت جێبه‌جێیان بکات‪ ،‬ئه‌و داواکارییانه‌ى‬ ‫ل‌ه سه‌را پێشکه‌ش کراون ب‌ه به‌رنامه‌ى کارى‬ ‫خۆمانی ده‌زانین‌و ل‌ه هه‌موو کات‌و شوێنێک‬ ‫کارى بۆ ده‌که‌ین‌و ئه‌گه‌ر بۆمان بگونجێت‬ ‫خۆپیشاندانیش ده‌ست پێده‌که‌ینه‌وه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬س �ه‌ردان �ه‌ک �ه‌ی س�ه‌رۆک��ی هه‌رێم‬ ‫له‌سه‌ر چ بنه‌مایه‌ک بوو؟‬ ‫ له‌سه‌ر بنه‌ماى داوایه‌ک بوو بۆ له‌یه‌ک‬‫تێگه‌یشتن‌و خاوکردنه‌وه‌ى ئه‌و گرژییه‌ى له‌‬ ‫ئارادای‌ه‌و پێموای‌ه کاریگه‌رى ئیجابیشى داناوه‌‬ ‫بۆ خاوکردنه‌وه‌ى توند‌وتیژییه‌کانى ده‌سه‌اڵت‬ ‫به‌رامبه‌ر خه‌ڵک‌و به‌رامبه‌ر ئۆپۆزسیۆنیش‪،‬‬ ‫گومانى تێدا نی‌ه ئه‌و ده‌مارگیرى‌و گرژییه‌ى‬ ‫ک‌ه هه‌ی‌ه کۆمه‌ک به‌هیچ الیه‌ک ناکات‌و‬ ‫زه‌ره‌رمه‌ندى گه‌وره‌ش خه‌ڵک ده‌بێت‪ ،‬چونکه‌‬ ‫ل‌ه ئێستادا خه‌ڵک هێز‌و ئامرازى پێویستى نیه‌‬ ‫بۆ که‌نارخستنى ده‌سه‌اڵت‪ .‬دواتر ئه‌و‌ه یه‌که‌م‬ ‫یه‌کتربینین نه‌بووه‌‪ ،‬ل‌ه ماوه‌ی ئه‌و دوو مانگه‌‬ ‫دانیشتن له‌گه‌ڵ د‪.‬به‌رهه‌م‌و عیماد ئه‌حمه‌د‌و‬ ‫مه‌ال به‌ختیاریش کراوه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئێو‌ه کردوتانه‌؟‬ ‫ نه‌خێر ئێم‌ه ئ��اگ��ام��ان لێی ن �ه‌ب��وو‌ه ‌و‬‫ئه‌نجامه‌که‌شى ب‌ه ئه‌نجومه‌ن‌و راى گشتى‬ ‫نه‌دراوه‌‪ ،‬به‌شێک له‌و براده‌رانه‌بوون ک‌ه ئێستا‬ ‫قس‌ه ب‌ه ئێم‌ه ده‌ڵێن‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه ئێم‌ه ته‌خوینى‬ ‫ئ�ه‌وان ناکه‌ین‪ ،‬ئه‌و کار‌ه ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌شبوو‌ه‬ ‫بۆ خزمه‌تکردن ب‌ه داواکارییه‌کانى خه‌ڵک‬ ‫ک��راو‌ه ب‌ه ب��اوه‌ڕی من ل‌ه بارودۆخێکى وادا‬ ‫لێکه‌وت ‌و رووب �ه‌ڕوب��وون �ه‌وه‌ى راسته‌وخۆش‬ ‫پێویسته‌‪ ،‬ئ �ه‌وه‌ی ئێمه‌ش کردمان هه‌ر له‌و‬ ‫چوارچێوه‌یه‌دا بوو‪ ،‬به‌اڵم ل‌ه شوێنێکى ره‌سمى‬ ‫‌و ل �ه‌گ �‌ه ‌ڵ ده‌س�ه‌اڵت��ێ��ک��ى ره‌س��م��ی��دا‪ ،‬وه‌ک‬ ‫ئه‌نجومه‌نیش زۆرجار ره‌خن‌ه ده‌کراین به‌وه‌ی‬ ‫ئێو‌ه له‌بن کاریگه‌ری ئۆپۆزسیۆندان و ئه‌وان‬ ‫ئێو‌ه ده‌جوڵێنن بۆی‌ه ئاماده‌ى دانیشتن له‌گ‌ه ‌ڵ‬ ‫ده‌سه‌اڵت نین‪.‬‬

‫بۆ ال‪)19( ...‬‬

‫چه‌تر‪ :‬بۆچی ئه‌نجومه‌نی سه‌رای ئازادیتان‬ ‫هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌؟‬ ‫ سه‌ره‌تای خۆپیشاندانه‌کان توندوتیژی‬‫به‌خۆیه‌و‌ه بینی بۆی‌ه ئێم‌ه وه‌ک رێکخراوه‌کانی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی ده‌وری ئه‌وه‌مان بینی‬ ‫ک‌ه هێز‌ه چه‌کداره‌کان و خۆپیشانده‌ران تێکه‌ڵ‬ ‫به‌یه‌ک نه‌بن تا توندوتیژی لێنه‌که‌وێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ب���ه‌اڵم دوات���ر ئه‌نجومه‌نی س���ه‌رای ئ���ازادی‬ ‫کۆبونه‌وه‌ی هه‌بوو ئێمه‌ش پێمان باشبوو به‌شدار‬ ‫بین له‌گه‌ڵیاندا بۆ ئه‌وه‌ی هه‌مانگیه‌کی هه‌بێت‬ ‫تا ئه‌و خۆپیشاندان‌ه ل‌ه شێواز‌ه مه‌ده‌نیه‌که‌ی‬ ‫ن���ه‌ڕوات���‌ه ده‌ره‌وه‌‪ ،‬ب���ه‌اڵم کاتێک سه‌یری‬ ‫کۆبونه‌وه‌کانی ئ�ه‌و ئه‌نجومه‌نه‌مان ده‌ک��رد‬ ‫خه‌ڵکێکی زۆر تیایدا به‌شداریان ده‌کرد زۆر‬ ‫له‌کاتی کۆبونه‌وه‌کان ده‌ڕۆشت و ئه‌نجامیشی‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬بۆی‌ه دوات��ر کۆبونه‌وه‌کان رێکخران‪،‬‬ ‫ئه‌وکاته‌ش ئێم‌ه ده‌م��ان��وت داواکارییه‌کان‬ ‫نوێنه‌ری خۆپیشانده‌رانن نه‌ک ئه‌نجومه‌نی‬ ‫کاتی ئه‌و ئه‌نجومه‌ن‌ه ته‌نها کاری رێکخستنی‬ ‫ک��اره‌ک��ان��ی خۆپیشاندانه‌کان ب��وو ن�ه‌ده‌ک��را‬ ‫نوێنه‌ریان بین‪.‬‬ ‫چ�ه‌ت��ر‪ :‬س����ه‌ره‌ڕای داواک��اری �ه‌ک��ان‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬ ‫ده‌س���ه‌اڵت���ی س��ی��اس��ی ئ���ه‌و داواک���اری���ان���ه‌ی‬ ‫پێکنه‌هێنا‪ ،‬به‌اڵم ئه‌نجومه‌نه‌که‌تان هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌‬ ‫هۆکاری ئه‌م‌ه چیه‌؟‬ ‫ چاالکی مه‌ده‌نی ته‌نها خۆپیشاندان نیه‌‪،‬‬‫شێوازی تریشی هه‌ی‌ه ئ�ه‌و خۆپیشاندانه‌ش‬ ‫راگیراوه‌‪ ،‬هه‌رسێ سه‌رۆکایه‌تیه‌که‌ش ده‌ڵێن‬ ‫داواکارییه‌کانی خه‌ڵک هه‌مووی ره‌وای �ه‌‪،‬‬ ‫هه‌ندێکیش ل‌ه داواکاریه‌کان جێبه‌جێکران‪،‬‬ ‫ب���ه‌اڵم هه‌ندێک خ��اڵ ب���وون ب �‌ه ع��وق��د‌ه له‌‬ ‫به‌ینی ده‌س��ه‌اڵت و خۆپیشانده‌ران‪ ،‬به‌نمونه‌‬ ‫ده‌ستگیرکردنی ئ �ه‌وان �ه‌ی ت��ۆم�ه‌ت��ب��ارن به‌‬ ‫ته‌قه‌کردن ل‌ه خۆپیشانده‌ران‪ ،‬ئێستاش وه‌کو‬ ‫س �ه‌ره‌ت��ا ده‌س��ت��ک��راو‌ه ب �‌ه گرتنی هه‌ندێک‬ ‫له‌وکه‌سان‌ه پێموای‌ه سه‌ره‌تایه‌کی باشه‌‪ ،‬جگه‌‬ ‫ل �ه‌وه‌ش ئ�ه‌و داواک��اری��ان�‌ه نوێنه‌ری خه‌ڵکن‪.‬‬ ‫ده‌ک���رێ���ت ل����ه‌م����ه‌ودوا وه‌ک����و گ����روپ ئیتر‬ ‫رێکخراوه‌کان یان له‌گه‌ڵ حزب‌ه سیاسیه‌کانه‌‬ ‫بۆ جێبه‌جێکردنی خاڵ‌ه ستراتیژیه‌کان له‌گه‌ڵ‬

‫سه‌رۆکایه‌تیه‌کاندابنیشن‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬دوای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫س�ه‌رای ئ��ازادی ئه‌نجومه‌نێکیتر دروستکرا‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌الیه‌ن هه‌ندێک ل‌ه ئه‌ندامانی پێشووه‌وه‌‬ ‫دژایه‌تیه‌کی زۆری کرا ئه‌م‌ه بۆچی؟‬ ‫ خۆپیشاندان ک‌ه نه‌ما ئه‌وا ئه‌نجومه‌نی‬‫کاتیش نامێنێت‪ ،‬چونک‌ه ن���اوی کاتیه‌‪،‬‬ ‫په‌یوه‌ندی ب‌ه خۆپیشاندانه‌و‌ه هه‌ی‌ه په‌یوه‌ندی‬ ‫ب‌ه نوێنه‌رایه‌تی کردنه‌و‌ه نیه‌‪ ،‬هه‌ر که‌سێک‬ ‫ئازادیش‌ه چۆن بیرده‌کاته‌وه‌‪ ،‬ئه‌م‌ه ن‌ه له‌الیه‌ن‬ ‫خه‌ڵکه‌و‌ه ه �ه‌ڵ��ب��ژێ��ردراو‌ه ن�‌ه بڕیاریش ب��وو‌ه‬ ‫نوێنه‌رایه‌تی خه‌ڵک بکات‪ ،‬دوای ئه‌وه‌ش‬ ‫ئه‌گه‌ر خه‌ڵکێکیتر هه‌بن بیانه‌وێت شتێکیتر‬ ‫بکه‌ن وه‌کو به‌دیل ئه‌و‌ه خۆیان ئ��ازادن‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫ئه‌و که‌سان‌ه ده‌بێت ئاگایان ل�ه‌و‌ه بێت زیان‬ ‫ل‌ه مێژوو و ئاینده‌ی خۆیان ن �ه‌ده‌ن‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫ئه‌و خۆپیشانده‌ران‌ه که‌سیان هه‌ڵنه‌بژارد ب ‌ه‬ ‫نوێنه‌رایه‌تیان‪.‬‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬ب�����ه‌اڵم ئ �ه‌ن��ج��وم �ه‌ن��ی کاتیش‬ ‫هه‌ڵنه‌بژێردرابوو؟‬ ‫ ئه‌نجومه‌نی کاتی ب��ۆ رێکخستنی‬‫خۆپیشاندانه‌ک‌ه بوو‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئه‌ی ئه‌مه‌ش هه‌ر بۆ رێکخستن نیه‌؟‬ ‫ ن �ه‌خ��ێ��ر‪ ،‬خ��ۆپ��ی��ش��ان��دان ن���ه‌م���او‌ه چی‬‫رێکده‌خه‌ن‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬خۆپیشاندان سه‌رکوتکرا یان نه‌ما؟‬ ‫چونک‌ه ئه‌وان ده‌ڵێن سه‌رکوتکرا؟‬ ‫ ئ���ه‌وان ئه‌نجومه‌نیان دروس���ت ک��رد تا‬‫خۆپیشاندان بکه‌ن یان به‌ناوی خۆپیشانده‌رانه‌و‌ه‬ ‫سه‌ردانی ئه‌مالو ئه‌وال بکه‌ن‪ ،‬له‌کاتێکدا ئه‌وان‬ ‫سه‌ردانیانکرد ل‌ه زانکۆ خۆپیشاندان هه‌بوو‪،‬‬ ‫مامۆستایان مانگرتنی خۆیان راگه‌یاند ئه‌وان ‌ه‬ ‫نوێنه‌رایه‌تی خۆیان هه‌بوو‪ ،‬کێ ناڵێت دوو‬ ‫رۆژیتر خۆپیشاندان نابێت ئه‌سڵه‌ن من تیای‬ ‫به‌شداری ناکه‌م و ده‌ستی منیشی تیادا نیه‌‪،‬‬

‫بۆی‌ه ئه‌م نوێنه‌رایه‌تی‌ه تاپۆ نی‌ه له‌سه‌رمان‪.‬‬ ‫بۆی‌ه ده‌بێت بزانین هه‌ر خۆپیشاندانێک خۆی‬ ‫نوێنه‌رایه‌تی خۆی هه‌ڵده‌بژێرێت‪ ،‬بیرمان نه‌چێت‬ ‫خۆپیشاندان هه‌بوو ئه‌وکات‌ه ئه‌نجومه‌نی سه‌رای‬ ‫ئ���ازادی دروس��ت ب��وو‪ ،‬ئێم‌ه خۆپیشاندانمان‬ ‫ن �ه‌ک��ردوو‌ه تا ئ�ه‌و نوێنه‌رایه‌تی ئ�ه‌و بکات‪،‬‬ ‫خۆپیشاندان نه‌ماو‌ه که‌وات‌ه ئه‌نجومه‌نی کاتیش‬ ‫کۆتایی پێهاتووه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬تێبینیت ل‌ه سه‌ر چوونی ئه‌وان بۆالی‬ ‫بارزانی؟‬ ‫ ئه‌گه‌ر ئه‌وان به‌نوێنه‌رایه‌تی خه‌ڵک چووبن‬‫هه‌ڵه‌یان ک��ردوه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئه‌گه‌ر وه‌ک��و خۆیان‬ ‫چوبن ک‌ه ده‌یانه‌وێت دڵسۆزییه‌ک بنوێنن تا‬ ‫داواکاریه‌کانی خه‌ڵک بچێت‌ه پێشه‌و‌ه بۆالی‬ ‫دسه‌اڵت ئه‌و‌ه شتێکیتره‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش هه‌ڵه‌یه‌کی‬ ‫گه‌وره‌ی‌ه هه‌رکه‌سێک ب‌ه نوێنه‌رایه‌تی خه‌ڵک‬ ‫بڕوات قس‌ه بکات له‌گه‌ڵ هه‌رکه‌سێکدا‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئه‌وان ده‌ڵێن ئێم‌ه ل‌ه الی سه‌رۆکی‬ ‫هه‌رێم‪ ،‬چۆن ل‌ه سه‌رای ئازادی قسه‌مان کردوه‌‬ ‫ب‌ه هه‌مانشێو‌ه قسه‌مان کردوه‌؟‬ ‫ پێموای‌ه هه‌ڵه‌یه‌کی گه‌وره‌یان کردو‌ه بۆیه‌‬‫تێبینیم نی‌ه له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی چیان وتوو‌ه یان چیان‬ ‫نه‌وتووه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬خۆپیشاندانه‌کان دروست ده‌بێته‌وه‌؟‬ ‫ ناتوانم بڕیار بده‌م له‌سه‌ر ئه‌وه‌‪.‬‬‫چه‌تر‪ :‬ب‌ه باوه‌ڕی ئێو‌ه وه‌ک هه‌ڵسوڕاوێکی‬ ‫مه‌ده‌نی و خۆپیشانده‌رێکی پێشتر دروس��ت‬ ‫ده‌بێته‌وه‌؟‬ ‫ خۆپیشاندان مافێکی ره‌وای سروشتی‬‫کۆمه‌ڵگایه‌‪ ،‬دروست بونه‌وه‌شی په‌یوه‌ست‌ه به‌و‬ ‫ب��ارودۆخ�ه‌ی ل‌ه کوردستاندا هه‌یه‌‪ ،‬چونکه‌‬ ‫تا رۆژه‌کانی دواییش داواک��راو‌ه چاکسازی‬ ‫بکرێت‪ ،‬ب�‌ه ب��ێ چ��اک��س��ازی ب����اوه‌ڕم وانیه‌‬ ‫خۆپیشاندان دوبار‌ه نه‌بێته‌وه‌‪.‬‬


‫کوردستانی‬

‫ــــــه‌ڕێوه‌به‌رى که‌ناڵى ئاسمانى نه‌ورۆز (‪)TV‬‬

‫���ه‌م������اش������اوان ب�����ۆ الى خ�����ۆم�����ان راب���ک���ێ���ش���ی���ن‬ ‫ده‌یسه‌پێنین و واقیعى کۆمه‌ڵگاى ئێمه‌یه‌‪.‬‬ ‫ی��ان ده‌ب���ێ راس��ت��ى ک��ۆم�ه‌ڵ��گ��اى خۆمان‬ ‫ببینین یان ده‌بێ خۆمانى لێ گێل بکه‌ین‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر خۆت راستى کۆمه‌ڵگاکه‌ت ببینى‪،‬‬ ‫کۆمه‌ڵگاى ئێم‌ه پێویستى ب‌ه تێگه‌یاندن و‬ ‫پێگه‌یاندن ل‌ه راستییه‌کان و له‌و شتانه‌ى که‌‬ ‫ل‌ه ده‌ورووبه‌رى ئێمه‌دا ده‌خۆڵقێن له‌و پیالنانه‌ى‬ ‫ک‌ه له‌سه‌ر کورد به‌ڕێو‌ه ده‌چێت هه‌ی‌ه بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ى کورد ل‌ه به‌رامبه‌ر یه‌کتردا رانه‌وه‌ستن‬ ‫و راب���ردووى تاڵ دووب���ار‌ه نه‌که‌نه‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫راست‌ه به‌رنامه‌کانى ئێم‌ه ده‌که‌ون‌ه قۆناغى‬ ‫سیاسى‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ل‌ه راستیدا هه‌ندێک که‌س هه‌یه‌‬ ‫حه‌ز ب‌ه به‌رنامه‌ى سیاسى ناکه‌ن چۆن ده‌توانرێت‬ ‫ئه‌وان راکێشى که‌ناڵه‌که‌تان بکرێن؟‬ ‫ـ ئێم‌ه نامانه‌وێ ب‌ه شێوه‌یه‌کى ساخته‌‬ ‫ت �ه‌م��اش��اوان ب��ۆ الى خ��ۆم��ان رابکێشین‪،‬‬ ‫ده‌مانه‌وێت ل‌ه هه‌ست و ناخ و قواڵیى و‬ ‫رۆحى ته‌ماشاوان بده‌ین ده‌مانهه‌وێت کاتێک‬ ‫ته‌ماشاوانێک ک‌ه په‌تى سێدار‌ه ده‌بینێت له‌‬ ‫ته‌له‌فزیۆندا له‌گه‌ڵ ویژدانى خۆیدا قسه‌‬ ‫بکات‪ ،‬گه‌لۆ من چ به‌رپرسیاریه‌تییه‌کم‬ ‫له‌سه‌ر شان‌ه ئه‌و په‌ت‌ه بۆ کێ ئاماد‌ه کراوه‌؟‬ ‫ئه‌و په‌ت‌ه ته‌نها بۆ ئه‌و چاالک‌ه سیاسییه‌‬ ‫نیی‌ه ک‌ه ئه‌مڕۆ ل‌ه زیندان دای‌ه ئه‌و په‌ته‌‬ ‫ب��ۆ کۆمه‌ڵگاى ک���وردى ئ��ام��اده‌ک��راو‌ه و‬ ‫هه‌ڵواسراو‌ه بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌و کۆمه‌ڵگای‌ه الواز‬

‫ه‌کان توشى قۆرخکارى ده‌سه‌اڵت بوون‬ ‫کوردستان و تورکیا به‌ڕێو‌ه ده‌به‌ن‪ .‬بۆ ئه‌وه‌ى پرۆژه‌ک ‌ه‬ ‫بکه‌وێت‌ه بوارى کرداریشه‌و‌ه تیمى تایبه‌ت دروستبووه‌‬ ‫ئ�ه‌وی��ش چه‌ند به‌شێکى ج��ی��اواز له‌خۆ ده‌گ���رێ‪،‬‬ ‫به‌شێکی تایبه‌تى هه‌ی‌ه ب‌ه ناوى «له‌ناوبردن» به‌‬ ‫شێوه‌ى ئیتاڵعاتى و هێرشى عه‌سکه‌رى کار ده‌کات‪.‬‬ ‫به‌شێکى ترى پرۆژه‌ک‌ه ئه‌و هێرشه‌ی‌ه ک‌ه ل‌ه سه‌ر‬ ‫کۆمه‌ڵگا ده‌کرێت واتا «دژه‌کۆمه‌ڵگا»‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫به‌شێکیتره‌‪ ،‬هه‌روه‌ها به‌شى «راگه‌یاندن» و زیاتر‬ ‫له‌و به‌شان‌ه ک‌ه من هێنامن‌ه زمان هه‌ندێک هێزى‬ ‫تریش جێگ‌ه ده‌گ��رن و رۆڵیان هه‌یه‌‪ .‬به‌شێک له‌و‬ ‫شه‌ڕ‌ه له‌ناو ده‌زگا فه‌رمییه‌کانى کۆمارى ئیسالمى‬ ‫وه‌ک رادیۆ و ته‌له‌فزیۆن و ماڵپه‌ڕه‌کان و رۆژنامه‌‬ ‫ل‌ه چاالکیدان ته‌نانه‌ت باس ل‌ه راگه‌یاندنى به‌شێک‬ ‫ل‌ه راگه‌یاندنه‌کانى ده‌ره‌وه‌ى کۆمارى ئیسالمى ده‌که‌ن‬ ‫ته‌نانه‌ت ل‌ه چوارچێوه‌ى ئه‌و پرۆژه‌ی‌ه ک‌ه دژ ب‌ه په‌ژاکه‌‬ ‫جێگ‌ه ده‌گرن و ده‌که‌ون‌ه خزمه‌تى ئه‌و پرۆژه‌یه‌وه‌‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ده‌س�ه‌اڵت��داران��ى باشورى کوردستان له‌و‬ ‫پرۆژه‌یه‌دا به‌شدارن؟‬ ‫ کۆمارى ئیسالمى هه‌میش‌ه هه‌وڵى داو‌ه باشورى‬‫کوردستان بکات‌ه به‌شێک ل�ه‌و پالنه‌ی خ��ۆى و‬ ‫که‌ڵکى لێ وه‌رگرێت‪ ،‬له‌و دیپلۆماسیه‌ته‌ى ک‌ه له‌‬ ‫باشورى کوردستان هه‌یه‌تى ب‌ه تایبه‌ت ل‌ه له‌سێداره‌دانى‬ ‫هه‌وااڵنى ئێم‌ه و به‌شێک ل‌ه تیرۆریزه‌کردنى په‌ژاک‬ ‫ب‌ه تایبه‌ت ب‌ه ده‌ستى هه‌ندێ که‌سایه‌تى و به‌رپرسى‬ ‫حزبى ل‌ه باشورى کوردستان به‌ڕێوه‌چوو ب‌ه تایبه‌ت‬ ‫ل‌ه که‌سایه‌تى (هوشیار زێباری)دا ک‌ه ره‌وای��ى به‌‬ ‫له‌سێداره‌دانى هه‌ڤاڵ (حسێن خ���زرى)دا‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫ده‌بینین په‌یوه‌ندییه‌کى زۆر ل‌ه نێوان ئێران و تورکیا‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ل‌ه بنه‌ڕتدا ل‌ه رێگه‌ى تیمه‌کانى دژه‌په‌ژاک له‌‬ ‫ئاستێکى بااڵ به‌ڕێو‌ه ده‌چێت‪ .‬ئه‌وانه‌ى ک‌ه پیالنه‌کانى‬ ‫ئیستیخباراتى و عه‌سکه‌رى به‌ڕێو‌ه ده‌به‌ن ل‌ه الیه‌کیتر‬

‫له‌گه‌ڵ باشورى کوردستان دیدار ئه‌نجام ده‌ده‌ن و به‌‬ ‫زمانێکى به‌رپرسێکى کورد په‌ژاک ب‌ه تیرۆریست‬ ‫ده‌ناسێنن و ئه‌مه‌ش رێگ‌ه بۆ ئه‌و‌ه ده‌کاته‌و‌ه ک‌ه ره‌وایى‬ ‫ب‌ه له‌سێداره‌دانى هه‌ڤااڵن بده‌ن‪ .‬کێشه‌ک‌ه ته‌نها به‌‬ ‫رۆژهه‌اڵتى کوردستانه‌و‌ه گرێنه‌دراو‌ه و په‌یوه‌ندى به‌‬ ‫هه‌موو پارچه‌کانى ترى کوردستانه‌و‌ه هه‌یه‌‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬الیه‌ن‌ه کوردییه‌کانى رۆژهه‌الت چۆن له‌و‬ ‫پرۆژه‌یه‌دا به‌شدارن؟‬ ‫ الیه‌نى کورد ب‌ه میکانیزمى جیاواز جیاواز‬‫جێگ‌ه ده‌گرن ده‌توانین وه‌ک نمون‌ه هه‌ر ل‌ه سه‌ره‌تاى‬ ‫دروستبوونى پ �ه‌ژاک مۆرکى جیاواز جیاواز له‌‬ ‫پ�ه‌ژاک دراو‌ه وه‌ک ئ�ه‌وه‌ى پ�ه‌ژاک ره‌س�ه‌ن نییه‌‪،‬‬ ‫ناسنامه‌ى نییه‌‪ .‬ل‌ه الی �ه‌ن حزب‌ه کالسیکه‌کانى‬ ‫وه‌ک کۆمه‌ڵ‌ه و دیموکرات باسى لێکراو‌ه و ئه‌مه‌ش‬ ‫به‌شێک‌ه ل‌ه پرۆژه‌ى «دژه‌په‌ژاک»‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر بێت و شیکارى بکه‌ین به‌رفراوان‌ه ب‌ه کورتى‬ ‫ده‌توانین ئه‌و‌ه بڵێین ک‌ه ئه‌م حزب‌ه کالسیکان‌ه توشى‬ ‫قورخکارى ده‌سه‌اڵت بوون و هیچ هێزێک ده‌ره‌وه‌ى‬ ‫خۆیان په‌سه‌ند ناکه‌ن و نایانه‌وێت هیچ هێزێکی له‌ناو‬ ‫گۆڕه‌پان و مه‌یدانى سیاسیدا هه‌بێت و ئه‌گه‌ر هه‌شبێت‬ ‫ب‌ه وێنه‌ى ئه‌وان بێت‪ .‬ئه‌و‌ه پێگ‌ه خۆش ده‌کات تا‬ ‫له‌م پرۆژه‌یه‌دا جێگ‌ه بگرن و رۆڵى پرۆپاگه‌ند‌ه دژ‬ ‫ب‌ه په‌ژاکیان بینیوه‌‪ .‬تایبه‌ت ل‌ه بوارى تیرۆریزه‌کردنى‬ ‫پ�ه‌ژاک ل‌ه زۆر الیه‌نه‌و‌ه کارى له‌سه‌ر ده‌کرێت و‬ ‫ره‌وایى خه‌باتى په‌ژاک ل‌ه گشت بواره‌کاندا وه‌ک‬ ‫سیاسه‌ت و پاراستنى ره‌وا ترۆریز‌ه بکه‌ن‪ .‬هه‌ندێ هێز‬ ‫و الیه‌ن هه‌ی‌ه ل‌ه ده‌ره‌وه‌ى واڵت وه‌ک که‌س و گروپ‬ ‫یا ب‌ه شێوازى راسته‌وخۆ یا ب‌ه هۆى ئه‌و سیاسه‌ته‌ى که‌‬ ‫هه‌یان‌ه ده‌که‌ون‌ه خزمه‌ت پرۆژه‌که‌‪ .‬هه‌روه‌ها ل‌ه ده‌ره‌وه‌ى‬ ‫واڵت ئۆپۆزسیۆنى ئێرانى هه‌یه‌‪ ،‬ک‌ه ب‌ه شێوه‌یه‌کى‬

‫پان ئیرانیستى ک‌ه ته‌نها فارس بوون ب‌ه بنه‌ما ده‌گرێت‬ ‫جێگه‌یان گرتوو‌ه له‌م دوایانه‌دا ل‌ه بوارى راگه‌یاندن‬ ‫هێرشى جیاواز جیاواز بۆ س�ه‌ر پ �ه‌ژاک ده‌ک �ه‌ن‪.‬‬

‫بکرێ و بچوک بکرێته‌وه‌‪ ،‬راست‌ه زۆر‬ ‫که‌س ده‌ڵێت‪ ،‬ئێو‌ه گۆرانى که‌م داده‌نێن‪،‬‬ ‫به‌اڵم هه‌موو گۆرانییه‌ک دانانێین‪ .‬ده‌بینم‬ ‫ل‌ه کوردستاندا ل‌ه شه‌قامه‌کانى سلێمانى و‬ ‫هه‌ولێردا ب‌ه ده‌یان منداڵ‪ ،‬ژن‪ ،‬پیر و گه‌نج‪،‬‬ ‫سواڵ ده‌که‌ن‪ .‬ب‌ه ده‌یان کچ ده‌ستدرێژیان‬ ‫ده‌کرێت‌ه سه‌ر ب‌ه ده‌یان ژن رۆژان‌ه ب‌ه شێوه‌ى‬ ‫گوماناوى ده‌کوژرێن‪ .‬ل‌ه حاڵه‌تێکى وه‌هادا‬ ‫چ��ۆن بێم گۆرانییه‌ک بخه‌م‌ه س�ه‌ر که‌‬ ‫کابرایه‌ک ل‌ه ئه‌وروپا دانیشتوو‌ه و چوار‬ ‫پێنج گه‌نجى ل‌ه ده‌ورى خۆى کۆکردۆته‌وه‌‬ ‫یه‌که‌ى ره‌نگێکیان ل‌ه ده‌موچاویان داو‌ه و‬ ‫هیچ په‌یوه‌ندى ب‌ه گۆرانى و ناوه‌رۆکه‌که‌وه‌‬ ‫نیی‌ه و نازانێ گۆرانى بێژێت‪ ،‬ناتوانم ئه‌و‬ ‫کلیپ‌ه پیشان بده‌م له‌به‌ر ئه‌وه‌ى کۆمه‌ڵگاکه‌م‬ ‫ئه‌وه‌یه‌‪ ،‬جا ئه‌و ته‌ماشاوانه‌ى ک‌ه حه‌ز ناکات‬ ‫ته‌ماشاى به‌رنامه‌ى سیاسى بکات‪ ،‬له‌وانه‌یه‌‬ ‫هێشتا هۆشیار نه‌بووبێته‌و‌ه و به‌رپرسیارێتى‬ ‫سیاسى و ئه‌خالقى‪ ،‬نه‌ته‌وه‌یى و مرۆڤانه‌‬ ‫حوکم ده‌ک��ات‪ ،‬ک‌ه ئێم‌ه ل‌ه جیاتى ئه‌وه‌ى‬ ‫ک‌ه ته‌نها بیر ل‌ه ساتێکى خۆش بۆخۆمان‬ ‫بکه‌ینه‌و‌ه ده‌بێت باس له‌و سات‌ه ناخۆشانه‌‬ ‫بکه‌ین ک‌ه کۆمه‌ڵگاى ئێمه‌ى تێکه‌وتووه‌‪.‬‬ ‫بیر ل‌ه مێژووى پێنج هه‌زارساڵه‌ى ده‌ستدرێژى‬ ‫بۆ سه‌ر ژنان بکه‌ینه‌و‌ه بیر له‌و‌ه بکه‌ینه‌وه‌‬ ‫ک‌ه کۆمه‌ڵگاى ئێم‌ه ب‌ه سه‌دان ساڵ‌ه زۆڵمى‬ ‫لێده‌کرێت‪.‬‬

‫چ����ه‌ت����ر‪ :‬ب���ۆچ���ى ئ���ێ���و‌ه ک����‌ه پ��ێ��ن��اس �ه‌ى‬ ‫ته‌له‌فزیۆنه‌که‌تان نه‌ته‌وه‌یی‌ه زیاتر قورسایى‬ ‫به‌رنامه‌کانتان له‌سه‌ر رۆژهه‌اڵته‌؟‬ ‫ـ ئ �ه‌گ �ه‌ر ک�ه‌م��وک��وڕی��ی�ه‌ک هه‌بێت یا‬ ‫به‌شێک ل‌ه کوردستان زیاتر پێشده‌که‌وێت به‌‬ ‫پێى ئه‌و ئیمکانه‌ى ئێمه‌ی‌ه ناچارى به‌رنامه‌‬ ‫ل‌ه سه‌ر رۆژهه‌اڵتیه‌کان بکه‌ى‪ ،‬چونکه‌‬ ‫رۆژهه‌اڵتییه‌کان ره‌نگ‌ه ده‌رفه‌تیان زیاتر بێت‬ ‫ل‌ه ده‌ورووب �ه‌رى ئێم‌ه بتوانین ئه‌وان ببێنین‪،‬‬ ‫چونک‌ه پێمانوای‌ه کۆمه‌ڵگاى کوردستان‬ ‫ئازاد ببێت ده‌توانێت هه‌ناسه‌یه‌ک بکێشێت‬ ‫ئه‌گه‌ر ک���وردى (‪ )40‬ملیۆنى بنده‌ست‬ ‫بێت و ل‌ه دیموکراتی و سروشتییه‌کانى‬ ‫خۆى بێبه‌ش بێت‪ ،‬ئێم‌ه پێمانوای‌ه هه‌موو‬ ‫ئازادییه‌ک ل‌ه دنیادا ساخته‌یه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬که‌ناڵه‌کانى باشورى کوردستان چۆن‬ ‫ده‌بینى؟‬ ‫ـ ه�ه‌ن��دێ��ک ت�ه‌ل�ه‌ف��زی��ۆن ه���ه‌ن ب �ه‌ن��او بۆ‬ ‫کۆمه‌ڵگاى کوردین‪ ،‬به‌اڵم ل‌ه راستیدا بۆ‬ ‫تێکدانى ئه‌خالقى کۆمه‌ڵگاى کوردستان‬ ‫و بۆ تێکدانى ژیانى شیرازه‌ى کۆمه‌ڵگاى‬ ‫کوردستانه‌‪ ،‬بۆ الساییکردنه‌وه‌ى ژیانى‬ ‫نه‌ته‌و‌ه سه‌رده‌سته‌کانه‌‪ ،‬بۆ الساییکردنه‌و‌ه و‬ ‫چه‌سپاندنى ئه‌و سیستمه‌ی‌ه ک‌ه سه‌رمایه‌دارى‬ ‫ده‌یه‌وێت گه‌شه‌ى پێبدات ک‌ه مرۆڤ هیچ‬ ‫نیی‌ه ته‌نها ئامێرێک‌ه ده‌توانێت ب‌ه هه‌ندێک‬ ‫حاڵه‌تى ناشایست ژیانى خۆى به‌ڕێو‌ه ببات‪.‬‬

‫هه‌بوو شرۆڤ‌ه و شیکارى کرد‪ .‬بۆ ئه‌وه‌ى بتوانێت‬ ‫ئه‌و کێشان‌ه چاره‌سه‌ر بێت پرۆژه‌ى هه‌بوو ک‌ه الیه‌نى‬ ‫جیاواز جیاواز ل‌ه خۆ ده‌گ��رێ��ت‪ .‬توانى ئ�ه‌و هێڵه‌‬ ‫قورغکاری‌ه سیاسیه‌ى ک‌ه ل‌ه پارت‌ه رۆژهه‌اڵتییه‌کانى‬ ‫کالسیکدا ل‌ه بوارى زهنییه‌ت تێپه‌ڕێنێت‪ .‬مژارى‬ ‫ده‌سه‌اڵت و ده‌وڵه‌تى شیکار کرد‪ ،‬ل‌ه سه‌ر پارادایمێکى‬ ‫نوێ خۆى بونیاد نا و ب‌ه پراکتیکى به‌رامبه‌ر ئه‌و‬

‫به‌رده‌وامه‌‪ .‬کاتێک په‌ژاک هێلى پاراستنى ره‌واى‬ ‫پێش خست گه‌نجانى رۆژهه‌اڵت ل‌ه هه‌ر‬ ‫دوو ره‌گ �ه‌ز ئاگابوونه‌و‌ه و به‌شدارى‬ ‫ریزه‌کانى گه‌ریالش بوون و رێکخستن‬ ‫کرا‪ .‬هێڵى پاراستنى ره‌وا بنچینه‌ى‬ ‫په‌ژاک‌ه و بێ ئه‌م‌ه ناتوانرێت بوونى‬ ‫خ��ۆت بسه‌لمێنى‪ .‬پ �ه‌ژاک ه�ه‌ر له‌‬ ‫س���ه‌ره‌ت���او‌ه ب �ه‌رخ��ۆدان��ى ک����ردوو‌ه و‬ ‫پ�ه‌ژاک بۆ ئه‌و‌ه دروس��ت بوو‌ه که‌‬ ‫ئه‌و شه‌ڕ‌ه تایبه‌ت‌ه ک‌ه به‌ڕێوه‌ده‌چوو‬ ‫پۆچه‌ڵى بکاته‌و‌ه پ���ه‌ژاک ب‌ه هێز‬ ‫و ئیراده‌ى گه‌ل ب��اوه‌ڕى هه‌ی‌ه و ئه‌م‬ ‫پ��رۆژه‌ی �‌ه مه‌حکوم ب�‌ه شکست‌ه و‬ ‫گه‌لى ئێمه‌ش الیه‌نى ئه‌م شه‌ڕ‌ه با‬ ‫بناسن و به‌شدار بن ل‌ه رووب �ه‌ڕوو‬ ‫بوونه‌و‌ه و ده‌توانین هه‌نگاوێکى‬ ‫تاز‌ه بۆ ئازادى و پێشخستنى‬ ‫تێکۆشانى گه‌لى کورد‬ ‫هه‌ڵگرین‪.‬‬

‫››‬

‫پرۆژه‌ی «دژه‌پ��ژاک» مه‌حکوم به‌ شکسته‌‪،‬‬ ‫گه‌لى ئێمه‌ش با الیه‌نى ئه‌م شه‌ڕه‌ بناسن‬ ‫ئه‌وان‌ه هه‌میش‌ه ویستوویان‌ه ئه‌و کێشه‌یه‌ى ک‌ه له‌‬ ‫ناو کۆمه‌ڵگاى ئێران هه‌یه‌‪ ،‬خۆیان وه‌ک سه‌رچاوه‌ى‬ ‫چاره‌سه‌رى ببینن‪ .‬له‌به‌ر ئه‌و‌ه سیاسه‌ته‌کانى ئه‌وان‬ ‫ده‌که‌وێت‌ه خزمه‌ت کۆمارى ئیسالمییه‌وه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئایا گروپه‌کانی ناوخۆى ئێرانیش له‌‬ ‫پرۆژه‌که‌دا به‌شدارن؟‬ ‫ هه‌ندێک گروپ و رێکخستن هه‌ی‌ه ل‌ه ناو ئێران‬‫کار و خه‌بات ده‌که‌ن تایبه‌ت وه‌ک چاالکى مه‌ده‌نى‬ ‫و مافى م��رۆڤ کار ده‌ک��ه‌ن‪ ،‬به‌شێکى زۆر له‌و‬ ‫رێکخستنان‌ه ده‌بینین ک‌ه رێگا ب‌ه تێکۆشانى مه‌ده‌نى‬ ‫و دیموکراتیکیان نادرێت و ئاسته‌نگییان بۆ دروست‬ ‫ده‌کرێت ناچار زۆربه‌ى ئه‌وان‌ه یا ده‌ستبه‌سه‌رن و حوکم‬ ‫دراون هه‌ندێکیش ته‌سلیمى سیاسه‌تى کۆمارى‬ ‫ئیسالمى بوون و بوونه‌ت‌ه به‌شێک له‌و سیاسه‌تانه‌ى‬ ‫ک‌ه دژى کۆمه‌ڵگاى کوردى ده‌کرێت‪ .‬ل‌ه ناو ئه‌وانه‌دا‬ ‫هه‌ندیک که‌سایه‌تى هه‌ی‌ه ک‌ه له‌و رۆژانه‌دا ناسراون‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬هه‌وڵه‌کانى ئێو‌ه به‌رامبه‌ر ئه‌و پرۆژه‌یه‌‬ ‫چییه‌؟‬ ‫ پ �ه‌ژاک هه‌ر ل‌ه سه‌ره‌تاى دروستبوونى ئه‌و‬‫سیاسه‌ته‌ى توانده‌و‌ه ک‌ه له‌ناو کۆمه‌ڵگاى کوردى‬

‫شه‌ڕ‌ه تایبه‌ته‌ى ک‌ه به‌رامبه‌ر کۆمه‌ڵگا ده‌کرێت وه‌کو‬ ‫شه‌ڕى بێ سیاسه‌تکردن بێ ئه‌خالقکردن‪ ،‬هه‌نگاوى‬ ‫پراکتیکى نا‪ .‬هه‌روه‌ها بۆ ئه‌وه‌ى بتوانێت جارێکیتر‬ ‫هێزێکى خۆراگر ل‌ه ناو کۆمه‌ڵگا دروست بکاته‌وه‌‬ ‫بانگى له‌و ئه‌حزابان‌ه کرد ک‌ه ده‌توانن ببن‌ه پێشه‌نگ‬ ‫بۆ کۆمه‌ڵگا و ئه‌کتیڤ ببن و بۆ ئه‌مه‌ش ل‌ه دواى‬ ‫هه‌ر کۆنگره‌یه‌ک ب‌ه شێوازێک ئه‌وانه‌ى ده‌عوه‌ت‬ ‫کرد تاکو بتوانن به‌ره‌یه‌کى یه‌کگرتوو دروست‬ ‫بکه‌ن یا ب‌ه شێوازى کۆنفڕانسێکى نه‌ته‌وه‌یى‬ ‫دانیشتن و ده‌س��ت ب‌ه تێکۆشانێکى‬ ‫نوێ بکه‌ن‪.‬‬ ‫پ���ه‌ژاک ه�ه‌ن��گ��اوى پراکتیکى‬ ‫ن��ا و ت��وان��ى هێزێکى گ�ه‌ری�لای��ى‬ ‫ل‌ه چ��وارچ��ێ��وه‌ى پاراستنى ره‌وا بۆ‬ ‫رۆژهه‌اڵتى کوردستان دروست بکات‬ ‫و پێشى بخات و ل‌ه به‌رامبه‌ر سیاسه‌تى‬ ‫کوشتنى ف�ه‌ره�ه‌ن��گ��ى جیله‌کان‪،‬‬ ‫پڕوپاگه‌نده‌ى سیاسى و ئایدۆلۆژى‪ ،‬که‌‬ ‫له‌سه‌ر کۆمه‌ڵگا ده‌کرێت بوه‌ستێته‌وه‌ و‬

‫هەوڵبدەن قەندیل ببێتە چەترێك‬

‫یەكێتی شۆڕشگێرانی كوردستان بە بۆنەی (‪)20‬‬ ‫ەم��ی��ن س��اڵ��ی��ادی دام���ەزران���دی ئ��ەم پ��ارت��ە ل��ە (‪)30‬‬ ‫گواڵن‪ ،‬باس لە یەكخستی ماڵی كورد و دانوسانی بێ‌‬ ‫مەرجی حزبە كوردییەكان دەكات و دەڵێـت با رەچاوی‬ ‫بارۆدۆخی هەستیاری ئێستای ئێران بكەین‪ .‬هەروەها‬ ‫لە یەكێك لە خاڵەكاندا دەڵێـت‪“ :‬هەوڵدەدەین سەرجەم‬ ‫بنكە و بارەگاكانی یەكێتی شۆڕشگێڕانی كوردستان لە‬ ‫باشووری كوردستان نەهێڵین و لەو پێناوەشدا داواكارین‬ ‫پارتی كرێكارانی كوردستان (‪ )PKK‬و پارتی ژیانی‬ ‫ئ��ازادی كوردستان (‪ ،)PJAK‬هەوڵبدەن قەندیل ببێتە‬ ‫چەترێك بۆ هەموو كوردستانیانی شۆڕشگێڕ و كۆنگرەی‬ ‫نەتەوەیی لە دەرەوەی واڵتەوە بگەڕێتەوە قەندیل و چیا‬ ‫سەركەشەكانەی كوردستان و هەوڵبدرێت پرسی كورد‬ ‫لەتەك داگیركەراندا‪ ،‬یەكال بكرێتەوە”‪ .‬شایەنی باسە ئەم‬ ‫حزبە بە ڕێبەرایەتی شەهید سەعید یەزدانپەنا دامەزرا و‬ ‫ناوبرا پاش چوار مانگ لە دامەزراندنی حزبەكە تیرۆر‬ ‫كرا‪.‬‬

‫ت��ەرم��ی گ��ەری�لا (ری���اد ب��ەرك��ەڵ) ك��ە ل��ە ش��ەڕی‬ ‫(ق�لاب��ان)ی باكوری كوردستان گیانی لە دەس��ت دا‪،‬‬ ‫س��ەرەڕای هەموو ئاستەنگییەكانی دەوڵەتی توركیا‪،‬‬ ‫كە رێگەی نەدەدا تەرمی گەریالی هێزی پاراستنی‬ ‫گ��ەل (‪ )HPG‬بگەڕێتەوە بۆ رۆژاوای كوردستان‪،‬‬ ‫گ��ەل خ��اوەن��داری بەشكۆی ل��ە ت��ەرم��ی گریال (ری��اد‬ ‫بەركەڵ) كرد و دەوڵەتی پاشگەز ك��ردەوە‪ .‬تەرمەكە‬ ‫گەڕێندرایەوە (كۆبانێ‌) رۆژئاوای كوردستان و لە الیەن‬ ‫ه��ەزاران كەسەوە بەخاك سپێردرا‪ .‬بەرلەوەی تەرمەكە‬ ‫بگەیەندرێتەوە كوبانێ‪ ،‬هەزاران كەس چاوەڕوانی بوون‪.‬‬ ‫دواتر ئااڵیەكی پەكەكە لە تابوتی گەریالكەوە پێچرا و‬ ‫بەناو شارەكەدا گەڕێندرا‪ .‬دوای رێپێوان و مەڕاسمێكی‬ ‫شكۆمەند‪ ،‬تەرمی گەریال‪ ،‬بەدەم وتنەوەی دروشمی‪،‬‬ ‫“شەهید ن��ام��رن‪ ،‬ئ��ان ئ���ازادی‪ ،‬ئ��ان ئ���ازادی” بەخاك‬ ‫سپێردرا‪ .‬جەماوەر لە كۆبانێ ناڕەزایەتی خۆیان لەدژی‬ ‫دەوڵەتی تورك دەربڕی و ساڵویان ئاراستەی بەرخۆدانی‬ ‫گەلی (بۆتان) لە باكوری كوردستان كرد‪.‬‬

‫‪7‬‬

‫م��رۆڤ ناتوانێت ل‌ه ده‌ره‌وه‌ى ئیراده‌ى ئه‌و‬ ‫سیستم‌ه ک‌ه ب‌ه س�ه‌ری��دا چه‌سپاو‌ه هیچ‬ ‫ئیراده‌یه‌کى دیکه‌ى هه‌بێت ئه‌و ته‌له‌فزیۆنانه‌‬ ‫ک‌ه ده‌یانبینین فیلمى واڵتانى دیک‌ه باڵو‬ ‫ده‌که‌نه‌و‌ه ک‌ه ل‌ه (‪ )%100‬پێچه‌وانه‌ى راستى‬ ‫کۆمه‌ڵگاى ئێمه‌ی‌ه بۆ ره‌شکردنى خه‌بات و‬ ‫تێکۆشانى گه‌لى کورده‌‪ .‬گه‌لى ئێم‌ه له‌و‬ ‫ته‌له‌فزیۆنانه‌دا راب���ردووى خ��ۆى نابینێت‪.‬‬ ‫نه‌ته‌وه‌یه‌ک ک‌ه راب���ردووى خۆى نه‌زانێت‬ ‫داهاتووى لێڵ‌ه و ته‌له‌فزیۆنه‌کانى کوردستان‬ ‫ک‌ه بودجه‌یه‌کیان هه‌ی‌ه ک‌ه بودجه‌کانیان‬ ‫زیاتر ل‌ه (‪ )10‬جار وه‌ک ئێمه‌ى نه‌ورۆز‬ ‫(‪ )TV‬زیاتر‌ه ب‌ه پێى ئه‌و لێکۆڵینه‌وانه‌ى‬ ‫ک�‌ه ئێم‌ه ک��ردوم��ان��ه‌‪ .‬فیلمى وا پیشان‬ ‫ده‌ده‌ن کلیپى وا پێشانده‌ده‌ن گه‌نج چه‌واشه‌‬ ‫ده‌ک�ه‌ن‪ ،‬ئه‌وروپایه‌ک وه‌ک به‌هه‌شت‪ ،‬له‌‬ ‫کاتێکدا وانیی‌ه گه‌نجى ئێم‌ه شه‌وان‌ه وه‌ک‬ ‫زیندانى شه‌وان‌ه تا به‌یانى کار ده‌ک�ه‌ن به‌‬ ‫حه‌قده‌ستێکى زۆر زۆر ک �ه‌م‪ .‬ت��ووڕه‌م له‌‬ ‫ته‌له‌فزیۆن‌ه کوردییه‌کان و زۆر ره‌خنه‌م لێیان‬ ‫هه‌ی‌ه زۆر نیگه‌رانم له‌و حاڵه‌ته‌ى ک‌ه به‌سه‌ر‬ ‫کۆمه‌ڵگاى کوردستانیاندا هێناوه‌‪.‬‬

‫رێوار ئابدانان‪ ،‬ئه‌ندامى کوردیناسیۆنى (په‌ژاک)‬

‫مانشێتی رۆژنامه‌کانی کوردستان‬

‫هـــه‌واڵــی کوردستانی‬ ‫كوبانێ‌‪ ،‬مەراسمی بەشكۆ بۆ تەرمی گەریال‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‬ ‫‪2711/3/22010/11/8‬‬ ‫‌ممه‌ممه‌‪- 2011/5/23‬‬ ‫دووشه‬

‫حوكمی ئیعدامی حەبیب لەتیفی‬

‫دوای ئ��ەوەی س��زای حوكمی ئیعدامی حەبیبواڵ‬ ‫لەتیفی چاالكوانی سیاسی كورد لە مانگی دیسامبری‬ ‫راب��ردوو و لە الی��ەن كاربەدەستانی دادگ��ای كۆماری‬ ‫ئیسالمیی ئێرانەوە راگیرا‪ ،‬دووبارە سزای سێدارەی حەبیب‬ ‫لەتیفی لە الیەن دادگای كۆماری ئیسالمی پەسەند‬ ‫ی ناوبراو‬ ‫كرایەوە‪( .‬محەممەد ساڵح نیكبەخت) پارێزەر ‌‬ ‫ێ كردنی‬ ‫ێ بەج ‌‬ ‫ی ج‌‬ ‫ێ دواخستن ‌‬ ‫لەمبارەوە رادەگەیێن ‌‬ ‫سزاكە پەیوەندی بە كێشەیەكی یاساییەوە هەبووە‪ ،‬كە‬ ‫بەرەوڕووی كاربەدەستانی دادگامان كردەوە‪ ،‬بەاڵم دواتر‬ ‫سزاكە لە الیەن بەرزترین ناوەندی دادگ��ای كۆماری‬ ‫ئیسالمیی ئێرانەوە پەسەند كرایەوە و بە مەبەستی جێ‌‬ ‫ێ كردنی ئەم سزایە و دۆسیەكەی رادەستی بەشی‬ ‫بەج ‌‬ ‫ێ كردنی سزاكەكان كراوە‪ .‬لەم بارەوە كەمپینی‬ ‫ێ بەج ‌‬ ‫ج‌‬ ‫داكۆكی لە مافی بەندكراوانی سیاسی و مەدەنی كورد‬ ‫لە زمانی ئیالهە لەتیفی‪ ،‬خوشكی حەبیب لەتیفیەوە ئەو‬ ‫هەواڵەی پشتڕاست كردەوە‪ .‬شایەنی باسە لە سەرەتای‬ ‫ساڵی ‪ 2011‬زیاتر لە (‪ )2020‬كەس لە سێدارە دراون‪.‬‬

‫ئازادیا واڵت‬

‫‪Gaveke din a ber bi yekitiya neteweyî ve‬‬

‫ئۆزگور گونده‌م‬

‫سه‌ره‌تا گیانیان‪ ،‬دواتر ئێسقانیان‬

‫سیروان‬

‫هاوبیری پاره‌زگارانی پارێزگای کوردناینی عێراق‪ ،‬ئێران ل ‌ه هه‌ولێر‬

‫هاواڵتی‬

‫ب ‌ه تۆمه‌تی فێڵکردن و بردنی پار ‌ه چه‌ند به‌رپرسێکی بااڵی حکومی‬ ‫(پارتی) ده‌ستگیر ده‌کرێن‬

‫یه‌نى ئۆزگور پۆلۆتیک گالدیۆ جاره‌کی تر ل ‌ه دژی کوردان ل ‌ه ئارا دایه‌‬

‫ئاوێنه‌‬

‫یه‌کێتى و پارتى دان ب ‌ه نه‌مانى گیراوانى شه‌ڕى ناوخۆدا ده‌نێن‬ ‫په‌که‌ک ‌ه (‪ )68‬که‌سى ئێمه‌ش چاره‌نوسیان نادیار ‌ه‬

‫رۆژنامه‌‬

‫ب ‌ه دوور نازاندرێت عه‌قید ئاسۆ بۆ (‪ )20‬ساڵ زیندانی بکرێت‬

‫چاودێر‬

‫مه‌ال به‌ختیار‪ :‬ل ‌ه پێناو ته‌ندروستى هه‌ڵبژاردنێکى پێشوه‌خت رێکه‌وتن‬ ‫له‌گه‌ڵ ئۆپۆزسیۆندا شتێکى سروشتییه‌‬

‫کۆمه‌ڵ‬

‫بڕینی بودجه‌ی ئۆپۆزسیۆن پێچه‌وانه‌ی یاسا و په‌رله‌مانه‌‬

‫روبه‌ر‬

‫دکتۆر و تاقیگ ‌ه ل ‌ه بانده‌کانى فرۆشتنى گورچیله‌دا به‌شدارن‬

‫ئاسۆ‬

‫کێشه‌ی ئۆپۆزسیۆن و ده‌سه‌اڵت له‌سه‌ر پۆست و پاره‌یه‌‬

‫رووبه‌ر‬

‫په‌رله‌مانتارانى یه‌کێتى ل ‌ه هه‌وڵى ئه‌و ‌ه دان بودج ‌ه تێبپه‌ڕێنرێت‬


‫کوردستانی‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‬ ‫‪2711/3/22010/11/8‬‬ ‫‌ممه‌ممه‌‪- 2011/5/23‬‬ ‫دووشه‬

‫‪6‬‬

‫هه‌ڵبژاردنی تورکیا و‬ ‫ئه‌زمونێکی دیموکراتی له‌‬ ‫باکوری کوردستان‬ ‫دیار غه‌ریب‬ ‫رۆژی (‪)12‬ی حوزه‌یران هه‌ڵبژاردنی‬ ‫په‌رله‌مانی تورکیایه‌‪ .‬له‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا‬ ‫ل �‌ه (‪ )81‬پ��ارێ��زگ��ای ت��ورک��ی��ا (‪)550‬‬ ‫نوێنه‌ر بۆ په‌رله‌مان هه‌ڵده‌بژێردرێن‪ .‬یاسای‬ ‫هه‌ڵبژاردنی تورکیا به‌پێی لیستی داخراوه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم رێگ‌ه ب‌ه که‌سانی سه‌ربه‌خۆش ده‌درێت‬ ‫ک‌ه خۆیان کاندید بکه‌ن و سیسته‌می‬ ‫هه‌ڵبژاردن زۆرینه‌ی رێژه‌ییی‌ه و رێژ‌ه ب ‌ه‬ ‫پێی به‌ربه‌ستی (‪)%10‬ی ده‌نگی سه‌رجه‌م‬ ‫تورکیا دیاری ده‌کرێت و هه‌ر پارێزگایه‌ک‬ ‫وه‌ک��و بازنه‌یه‌کی ه�ه‌ڵ��ب��ژاردن گیراوه‌ت ‌ه‬ ‫ده‌ست‪ ،‬واتا (‪ )81‬بازنه‌ی هه‌ڵبژاردن هه‌یه‌‪.‬‬ ‫به‌و پێی‌ه ئه‌و پارته‌ی به‌شداری هه‌ڵبژاردن‬ ‫بکات پێویست‌ه له‌سه‌رانسه‌ری تورکیادا‬ ‫رێژه‌ی (‪)%10‬ی ده‌نگ زیاتر بێنێ ئه‌و‬ ‫کات‌ه ده‌چێت‌ه په‌رله‌مانه‌وه‌‪ .‬به‌پێچه‌وانه‌و‌ه‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر ئ �ه‌م رێ��ژه‌ی �‌ه که‌متر بێنێ ئ �ه‌وا‬ ‫ده‌نگه‌کانی ده‌س��وت��ێ و کورسیه‌کانی‬ ‫ده‌چێ بۆ ئه‌و پارته‌ی ک‌ه له‌و بازنه‌یه‌‌دا‬ ‫رکه‌به‌ری پارته‌که‌بووه‌‪ .‬ل‌ه ساڵی رابردوودا‬ ‫پارتی ئاشتی و دیموکراتی زۆر هه‌وڵیدا‬ ‫ک‌ه ئه‌و به‌ربه‌سته‌ی هه‌ڵبژاردن نه‌هێڵێت‬ ‫یاخود که‌می بکاته‌و‌ه بۆ رێ��ژه‌ی (‪%3‬‬ ‫یان ‪ ،)%5‬به‌اڵم پارتی (ئاکه‌په‌) ئه‌مه‌ی‬ ‫په‌سه‌ند نه‌کرد‪ ،‬چونک‌ه ئه‌وه‌ی زیاتر سوود‬ ‫له‌م به‌ربه‌ست‌ه وه‌رده‌گرێت (ئاکه‌په‌)یه‌‪.‬‬ ‫ل‌ه هه‌ڵبژاردنی (‪)2007/7/22‬دا به‌‬ ‫لیستی کاندیدی سه‌ربه‌خۆ و به‌ناوی‬ ‫(هه‌زارهیوا) به‌شداربوون‪ .‬له‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا‬ ‫جارێکی تر پارتی ئاشتی و دیموکراتی‬ ‫ب‌ه کاندیدی سه‌ربه‌خۆ به‌شداری کردوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌م جاره‌یان له‌گه‌ڵ سه‌رجه‌م رێکخستن ‌ه‬ ‫کوردییه‌کان و ژماره‌یه‌ک رێکخستنی‬ ‫چه‌پ و دیموکراتی تورکیادا ژماره‌یه‌ک‬ ‫کاندیدی سه‌ربه‌خۆیان دی��اری ک��ردو‌ه ب ‌ه‬ ‫ن��اوی (ره‌ن���ج و ئ���ازادی و دیموکراتی)‬ ‫یه‌و‌ه ملمالنێی (ئاکه‌په‌) و پارته‌کانی تر‬ ‫ده‌که‌ن‪ .‬وه‌کوو دیار‌ه ئه‌م هاوبه‌ندیی‌ه کوردی‬ ‫و دیموکراتی‌ه ده‌خوازێت زیاتر ل‌ه (‪)30‬‬ ‫په‌رله‌مانتار به‌ده‌ست بهێنێت‪ ،‬به‌اڵم ده‌وڵه‌تی‬ ‫تورکیاش ل‌ه هه‌وڵی ئه‌وه‌دای‌ه ک‌ه ڕێگ ‌ه‬ ‫ن�ه‌دات ل‌ه (‪ )20‬کورسی زیاتر بهێنێت‪.‬‬ ‫ئه‌م هه‌ڵبژاردن‌ه بۆ کورد و بۆ سیاسه‌تی‬ ‫ده‌وڵ �ه‌ت��ی تورکیا گرنگ و چ��اره‌ن��ووس‬ ‫سازه‌‪ .‬چونک‌ه بڕیار‌ه ل‌ه دوای هه‌ڵبژاردن‬ ‫ده‌ستورێکی نوێ ئاماده‌بکرێت بۆ تورکیا‪،‬‬ ‫ب�‌ه وات��ای�ه‌ک��ی ت��ر قۆناغی بونیادنانه‌و‌ه‬ ‫ده‌بێت بۆ تورکیا‪ ،‬هه‌ر بۆی‌ه پارتی ئاکه‌پ ‌ه‬ ‫نه‌یخواست به‌ربه‌ستی هه‌ڵبژاردنی که‌م‬ ‫بکاته‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها له‌م دوو مانگه‌دا به‌هه‌موو‬ ‫ره‌نگێک هێرشی س �ه‌رب��ازی و سیاسی‬ ‫به‌رفراوانی ک��ردو‌ه بۆ سه‌رگه‌لی کورد‬ ‫و ته‌ڤگه‌ری ئ��ازادی��خ��وازی کوردستان‪.‬‬ ‫ئامانجی ئاکه‌پ‌ه ئه‌وه‌ی‌ه کورد نه‌توانێت‬ ‫ب‌ه شێوه‌یه‌کی به‌رچاو به‌شداری پرۆسه‌ی‬ ‫بونیادنانه‌و‌ه ببێت و جارێکی تر راستی‬ ‫کورد وه‌کو خۆی په‌سه‌ند نه‌که‌ن‪ .‬الیه‌نی‬ ‫ک���وردی و دیموکراتخوازیش ده‌خ���وازن‬ ‫به‌شدارییه‌کی چاالک له‌م پرۆسه‌یه‌دا بکه‌ن‬ ‫و له‌م پێناوه‌دا هێزی خۆیان یه‌کخستووه‌‪.‬‬ ‫شیمان‌ه زیاتر‌ه ل‌ه هه‌ڵبژاردندا پرۆژه‌ی ئه‌م‬ ‫هاوپه‌یمانی‌ه سه‌ربکه‌وێت و ئه‌مه‌ش به‌واتای‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ه ک‌ه ئیتر ئاکه‌پ‌ه و ده‌وڵه‌تی تورکیا‬ ‫سه‌باره‌ت ب‌ه کورد و پێوان‌ه دیموکراتیه‌کان‬ ‫ناچارن گۆڕانکاری ئه‌نجام بده‌ن‪ .‬ئه‌مه‌ش‬ ‫کاریگه‌ریی راسته‌وخۆی له‌سه‌ر بارودۆخی‬ ‫کورد ل‌ه باشوری کوردستانیش ده‌کات‪.‬‬ ‫ل��ێ��ره‌دا ئه‌زمونێکی ن��وێ وه‌رده‌گ��ری��ن ل ‌ه‬ ‫باکوری کوردستان‪ ،‬ئه‌ویش ئه‌وه‌ی‌ه ک ‌ه‬ ‫سه‌ره‌ڕای هه‌موو فشاره‌کان کورد بێ چاره‌‬ ‫نه‌بوو و ل‌ه رێگای چاره‌سه‌ری ده‌گه‌ڕێت‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها ل‌ه ناوخۆدا زه‌مینه‌ی دیالۆگ‬ ‫و لێکنزیک بوونه‌وه‌یان دروستکردوو‌ه و‬ ‫کۆتاییان ب‌ه په‌رته‌وازه‌یی هێنا‪ .‬ئه‌م‌ه بوو‌ه‬ ‫ئه‌زمون بۆ کورد ل‌ه رۆژئاوای کوردستان‬ ‫و ئه‌وه‌تا نۆ پارتی ک��وردی له‌و به‌شه‌ی‬ ‫کوردستان به‌ره‌یه‌کی هاوبه‌شیان دروست‬ ‫کرد بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن سیاسه‌تێکی هاوبه‌ش‬ ‫به‌ڕێوه‌ببه‌ن‪ .‬ئێمه‌ش ل‌ه باشوری کوردستاندا‬ ‫ده‌توانین سوود له‌م ئه‌زموونان‌ه وه‌ربگرین و‬ ‫له‌چوارچێوه‌ی به‌ره‌یه‌کی دیموکراتی و‬ ‫نه‌ته‌وه‌ییدا وز‌ه و تواناکانمان یه‌کبخه‌ین‬ ‫و تێکۆشان بکه‌ین و ه�ه‌ن��گ��او ب���ه‌ره‌و‬ ‫چاره‌سه‌رکردنی دۆزی نه‌ته‌وه‌یی و پرس ‌ه‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تی و ئیداریی و ئابوورییه‌کانمان‬ ‫بنێین‪.‬‬

‫هیوا گوڵ محه‌مه‌دى‪ ،‬ئه‌ندامى ده‌سته‌ى بــــــ‬

‫ن�����ام�����ان�����ه‌وێ ب����� ‌ه ش����ێ����وه‌ی����ه‌ک����ى س����اخ����ت���� ‌ه ت����‬ ‫دیدار‬ ‫ک��وردس��ت��ان ب��خ��ات �ه‌ڕوو ل �‌ه رۆژى هه‌ی‌ه هه‌وڵێک هه‌ی‌ه ناتوانین زوو‬ ‫ئ �ه‌م��ڕۆش��دا (‪ )10‬کاتژمێر ب ‌ه وه‌ریبگرین و پێویست‌ه له‌سه‌ر ى‬ ‫شۆڕش مسته‌فا‬ ‫شێوه‌ى به‌رنامه‌ى سیاسى‪ ،‬نوچ‌ه و رابوه‌ستین لێکۆڵینه‌و‌ه بکه‌ین و‬ ‫هیوا گوڵ محه‌مه‌دى‪ ،‬ئه‌ندامى به‌رنام‌ه ب‌ه زاراو‌ه جۆربه‌جۆره‌کانى دواتر وه‌ریبگرین و یان هه‌واڵه‌کان‬ ‫ده‌سته‌ى به‌ڕێوه‌به‌رى که‌ناڵى کوردى باڵوده‌کاته‌و‌ه و هه‌وڵ ده‌ده‌ین ب‌ه هۆکارى ئه‌منییه‌تى یان دره‌نگ‬ ‫ئاسمانى ن��ه‌ورۆز (‪ )TV‬ل ‌ه هیچ زاراوه‌یه‌ک ل‌ه نه‌ورۆز (‪ )TV‬ده‌گه‌ن‌ه ئێم‌ه یان ب‌ه ته‌واوه‌تى ناگات ‌ه‬ ‫دیدارێکدا له‌گه‌ڵ (چه‌تر) باس دا پشتگوێ نه‌خرێت و خزمه‌تى ده‌ست ئێمه‌‪ ،‬کێشه‌ى مادیمان هه‌ی ‌ه‬ ‫ل ‌ه رۆڵ و هۆى دامه‌زراندن و هه‌موو زاراوه‌کان بکرێت ل‌ه نه‌ورۆز ک‌ه ناتوانین ه��ه‌واڵ و دیمه‌ن ل ‌ه‬ ‫ئاژانسه‌کان بکڕین‪.‬‬ ‫نه‌ته‌وه‌یى بوونى که‌ناڵه‌ک ‌ه (‪)TV‬دا‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬بۆچى ستافى ن���ه‌ورۆز(‪)TV‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬کێ پشتگیرى ته‌له‌فزیۆنه‌ک ‌ه‬ ‫ده‌ک����ات و س���ه‌ب���اره‌ت ب ‌ه‬ ‫ئه‌وانه‌ى ک‌ه ده‌رده‌که‌ون که‌من؟‬ ‫ک��ه‌ن��اڵ��ه‌ک��ان��ى ب��اش��ورى ده‌کات؟‬ ‫کوردستانیش ده‌ڵێت‪« :‬زۆر ـ ل�����‌ه م����ی����دی����اى ج���ی���ه���ان���ی���دا ـ خه‌باتکارانى ن���ه‌وۆز (‪ )TV‬ب ‌ه‬ ‫ره‌خنه‌م لێیان هه‌ی ‌ه و زۆر ده‌س��ت�ه‌واژه‌ی�ه‌ک هه‌ی‌ه و به‌کارى پار‌ه کار ناکه‌ن‪ ،‬سه‌رتا ئێم‌ه باسى‬ ‫نیگه‌رانم ل��ه‌و حاڵه‌ته‌ى ده‌ب �ه‌ن ده‌ڵێن‪( :‬پابلیک سرویس) کار ده‌که‌ین ک‌ه چه‌ند‌ه ئاماده‌ی ‌ه‬ ‫ک��� ‌ه ب���ه‌س���ه‌ر ک��ۆم �ه‌ڵ��گ��اى وات��ا «خزمه‌تکارى گ���ه‌ل»ه‌‪ ،‬به‌م به‌و رۆحییه‌ت‌ه نزیک بێته‌وه‌‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫شێوه‌یه‌ش گه‌ل پشتیوانى ن�ه‌ورۆز ئ �ه‌و شت‌ه دوب���ار‌ه ده‌ب��ێ��ت�ه‌وه‌‪ ،‬نمون ‌ه‬ ‫کوردستانیاندا هێناوه‌»‪.‬‬ ‫چ�ه‌ت��ر‪ :‬ن����ه‌ورۆز (‪ )TV‬ک �ه‌ى و بۆ ده‌ک��ات‪ .‬ل‌ه ب��وارى کارکردنیشه‌و‌ه من م��اوه‌ی�ه‌ک زۆر ده‌رده‌ک �ه‌وت��م‪،‬‬ ‫دام��ه‌زراو‌ه و له‌سه‌ر چ بنه‌مایه‌ک کار ئه‌وانه‌ى ک‌ه ل‌ه نه‌ورۆز (‪)TV‬ین ب ‌ه وایلێهات ه��اوک��اره‌ک��ان��ى خۆمان‬ ‫زۆرى مرۆڤێکن ک‌ه له‌سه‌ر بنه‌ماى ده‌یانگوت ته‌له‌فزیۆنه‌ک‌ه بۆت‌ه هى‬ ‫ده‌کات؟‬ ‫ـ کۆتایى ساڵى (‪ )2006‬ده‌ستمان خۆبه‌خشى کار ده‌ک �ه‌ن‪ ،‬نه‌ک ل ‌ه تۆ‪ .‬ئه‌و‌ه نه‌بوو ک‌ه من حه‌ز بکه‌م زۆر‬ ‫ده‌رکه‌وم یا ئامانج خۆنواندن بێت‪،‬‬ ‫کرد ب‌ه دامه‌زراندنى نه‌ورۆز (‪ ،)TV‬سه‌ر بنه‌ماى مادى‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬کێش‌ه و گرفته‌کانى ب �ه‌رده‌م به‌ڵکو پێویستى ته‌له‌فزیۆنه‌که‌یه‌‪،‬‬ ‫ئ �ه‌وی��ش پێویستییه‌ک ب���وو بۆ‬ ‫گه‌ل ک‌ه پشتگیرى م��ادى ده‌دات� ‌ه‬ ‫رۆژهه‌اڵتى کوردستان و ب‌ه تایبه‌ت نه‌ورۆز (‪ )TV‬چین؟‬ ‫بۆ ئێران‪ ،‬تا وه‌ک ته‌له‌فزیۆنێکى ـ کێش‌ه ل‌ه هه‌واڵدا هه‌ی‌ه ل‌ه ناوخۆى ئێم‌ه پێویست‌ه ئێمه‌ش ئه‌و ئیمکانات ‌ه‬ ‫نه‌ته‌وه‌یى بتوانێت الیه‌نى نه‌ته‌وه‌یى رۆژهه‌اڵتى کوردستان زیاتر (‪ )TV‬به‌کار بێنن و پێویستى ب‌ه خۆبه‌خشى‬ ‫پێشکه‌وتوو و دیموکراتیک ل ‌ه ئێم‌ه ل‌ه الیه‌ن کۆمارى ئیسالمى هه‌ی‌ه و زۆرى ده‌رکه‌وتن په‌یوه‌ندى‬ ‫ن��او گه‌النى ئێران و رۆژه�ه‌اڵت��ى ب �‌ه ئ��ام��ان��ج گ���ی���راوه‌‪ .‬ئاسته‌نگى ب‌ه کێشه‌ى مادییه‌و‌ه هه‌ی‌ه و ئه‌گه‌ر‬

‫توانایى م��ادى ب��اش بێت ئێمه‌ش‬ ‫ستافه‌ک‌ه زیاد ده‌که‌ین‪.‬‬ ‫چ����ه‌ت����ر‪ :‬ب���ۆچ���ى ب���ه‌رن���ام���ه‌ک���ان���ى‬ ‫ن���������ه‌ورۆز(‪ )TV‬زی���ات���ر پ �ه‌ی��وه‌س��ت��ن به‌‬ ‫سیاسه‌ته‌وه‌؟‬ ‫ـ ئێم‌ه پێمانوای‌ه کۆمه‌ڵگاى کورد‬ ‫وه‌ک ن �ه‌ت �ه‌و‌ه و وه‌ک پێکهات ‌ه‬ ‫جیاجیاکان ل �‌ه نێو کۆمه‌ڵگاى‬ ‫جیهانیدا‪ ،‬خ���اوه‌ن ناسنام‌ه نیی ‌ه‬ ‫و ناتوانین ب�ه‌رن��ام�‌ه دابنێین بۆ‬ ‫سه‌رگه‌رمکردنى خه‌ڵک‪ .‬ده‌بینم‬ ‫ل �‌ه زی��ن��دان�ه‌ک��ان��ى داگ��ی��رک �ه‌ران��دا‬ ‫‌س��ێ��داره‌‪ ،‬ئه‌شکه‌نج‌ه و ده‌ستگیر‬ ‫کردن هه‌یه‌‪ ،‬ده‌بینم ل‌ه رۆژهه‌اڵتى‬ ‫کوردستان گه‌نجانى کورد سه‌ریان‬ ‫ب �ه‌رداوه‌ت �ه‌و‌ه ناو کۆشیان موعتاد‬ ‫ده‌ک���رێ���ن‪ ،‬خ �ه‌ب��ات و ب �ه‌رخ��ۆدان��ى‬ ‫گه‌لى کورد ل‌ه قۆناغى هه‌ستیارى‬ ‫خۆیدا رووبه‌رووى هێرش و په‌المارى‬ ‫هه‌م‌ه الیه‌ن‌ه ده‌بێته‌وه‌‪ ،‬کاسبکارانى‬ ‫کورد له‌سه‌ر سنور‌ه ده‌ستکرده‌کان‬ ‫رۆژان����‌ه ده‌ک���وژرێ���ن‪ .‬ن��ات��وان��م له‌م‬ ‫دۆخه‌دا ته‌نها گۆرانى و موسیقى‬ ‫گ��وێ بگرم و خ��ۆم ک �ه‌ڕ بکه‌م‪.‬‬ ‫ئه‌ى به‌رپرسیارێتى نه‌ته‌وه‌یى چییه‌؟‬ ‫کاتێک ت �ه‌م��اش��اوان و هه‌ندێ‬ ‫که‌س ده‌ڵێت‪ :‬وشک‌ه ئه‌و‌ه ئێم‌ه نین‬

‫تووڕه‌م ل ‌ه‬ ‫ته‌له‌فزیۆن ‌ه‬ ‫کوردییه‌کان له‌و‬ ‫حاڵه‌ته‌ى ک ‌ه‬ ‫به‌سه‌ر کۆمه‌ڵگاى‬ ‫کوردستانیاندا‬ ‫هێناو ‌ه‬

‫››‬

‫ئۆجه‌الن‪ :‬گالدیۆ رێگ ‌ه نادات کێشه‌ک ‌ه چاره‌سه‌ر بێت حزب ‌ه کالسیک ‌ه‬ ‫ئاماده‌کار‬ ‫ئاژانسه‌کان‬ ‫ع���ه‌ب���دواڵ ئ���ۆج���ه‌الن له‌‬ ‫دوای��ن دی��داری خۆی له‌گه‌ڵ‬ ‫پارێزه‌رانی رایده‌گه‌یه‌نێ له‌‬ ‫دژی هه‌وڵدانه‌کانی ئاشتی تا‬ ‫ئێستا (گالدیۆ) سێ پیالنگێڕی‬ ‫هێناوه‌ت ‌ه ئ����اراو ‌ه و ئه‌و‬ ‫پیالنگێڕیان ‌ههه‌ڵده‌سه‌نگێنێ‪.‬‬

‫ئ���ۆج���ه‌الن ل �‌ه دوای����ن دی����دارى‬

‫له‌گه‌ڵ‬

‫پ��ارێ��زه‌ره‌ک��ان��ى ب��اس��ى ل���ه‌و‌ه کرد‬ ‫که‌‪ :‬شانده‌ک‌ه له‌پێناو چاره‌سه‌ریدا‬ ‫نییه‌تی باشه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم روب��ه‌ڕووی‬ ‫گه‌له‌کۆمه‌یه‌کی نوێی (گالدیۆ)‬ ‫بۆته‌وه‌‪ .‬ئه‌و وه‌فده‌ى ک‌ه دێت‌ه ئێره‌‬ ‫ب �‌ه گ�لادی��ۆو‌ه ن �ه‌ب �ه‌س��ت��راوه‌ت �ه‌وه‌‪.‬‬ ‫وه‌ف��دێ��ک��ى ب �ه‌ه��ێ��ز‌ه و ده‌ت��وان��ێ��ت‬ ‫کاریگه‌ری هه‌بێت‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئایا‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ی هێز هه‌ی‌ه قه‌ناعه‌ت به‌‬ ‫حکومه‌ت و سه‌رۆک وه‌زیر بێنن؟‬ ‫س����ه‌ره‌ڕای ه�ه‌ب��وون��ی ئه‌مریکا‪،‬‬ ‫ئایا ده‌توانن شتێک بکه‌ن‪ ،‬ئه‌وه‌‬ ‫گرنگه‌‪ .‬ل‌ه به‌رامبه‌ر‬ ‫ه����ه‌وڵ����ه‌ک����ان����ی‬ ‫چ������اره‌س������ه‌ری‪،‬‬

‫پیال نگێڕ ییه‌کى‬ ‫نوێی (گالدیۆ)‬ ‫ده‌ستی پێکردووه‌‪.‬‬ ‫ل������‌ه ئ���اک���ام���ی‬ ‫پیال نگێڕ ییه‌کی‬ ‫گ�ل�ادی���ۆی‬ ‫(ناتۆ)‬ ‫دا‪،‬‬

‫که‌سایه‌تی هه‌فته‌‬ ‫یوکسه‌ل ئاڤشار‪ :‬مه‌زنترین خه‌یاڵی‬ ‫من‪ ،‬یه‌کێتی گه‌لی کورده‌‬ ‫ی���وک���س���ه‌ل ئ��اڤ��ش��ار‪،‬‬ ‫پ��اڵ��ێ��وراوی سه‌ربه‌خۆی‬ ‫به‌ره‌ی ره‌نج‪ ،‬دیموکراسی‬ ‫و ئ��������������������ازادی‪ ،‬ل��� ‌ه‬ ‫ش��ارۆچ��ک�ه‌ی ئ �ه‌رده‌خ��ان‬ ‫ک�‌ه ل�‌ه (‪)OZDE‬ه‌و تا‬ ‫ئێستا ل‌ه ناو تێکۆشانی‬ ‫گ���ه‌ل���ی ک�������ورددا جێی‬ ‫ده‌گرێت‪ ،‬ده‌ستنیشانی ک��رد‪ ،‬ک‌ه مه‌زن‪-‬ترین خه‌یاڵی‪،‬‬ ‫دروس �ت‌ک��ردن��ی یه‌کێتی گه‌لی ک����ورده‌‪ .‬ئ��اڤ��ش��ار‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫هه‌مانکاتدا ک‌ه ژنێکی کورد‌ه و کاتێ دکتۆرێتی ده‌کرد‪،‬‬ ‫له‌به‌ر بیروڕاکانی گیرا و ک‌ه ل‌ه (‪)12‬ى ئه‌یلولدا بوو خرایه‌‬ ‫زیندانه‌وه‌‪ .‬ئاڤشار دیاری کرد ک‌ه ئامانجی ئه‌وان مه‌زن ‌ه‬ ‫و ده‌بێ تێکۆشانه‌که‌شیان ب‌ه گوێره‌ی ئامانجه‌که‌یان بێت‪.‬‬ ‫ئاڤشار باسى له‌و‌ه کرد ک‌ه گرنگی ده‌دات ب‌ه به‌ره‌ی‬ ‫ره‌ن��ج‪ ،‬دیموکراسی و ئ���ازادی و وت��ی‪“ :‬ل�ه‌ب�ه‌ر ئ�ه‌وه‌ی‬ ‫کێشه‌ی کورد له‌گه‌ڵ به‌ر‌ه چاره‌سه‌ر ده‌کرێت‪ .‬بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫مافی گه‌لی کورد ل‌ه ئاستی زمان‪ ،‬کلتور‪ ،‬ناسنام‌ه و‬ ‫هه‌موو گۆڕه‌پاندا‪ ،‬ل‌ه یاسای بنچینه‌ییدا مسۆگه‌ر بێت‪،‬‬ ‫ئه‌م به‌ره‌ی‌ه رۆڵێکی گرنگی خستۆت‌ه سه‌رشانی خۆی و‬ ‫ئامانجی ئه‌وه‌ی‌ه پرۆژه‌ی خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی دیموکراتیک‬ ‫ببێت‌ه ک��ردار‪ .‬بیر و رای کورد چه‌نده‌ش جیاوازی تێدا‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬به‌اڵم کاتێک باس هات‌ه سه‌ر ناسنامه‌‪ ،‬ده‌بێ‬ ‫تێکۆشان ل‌ه یه‌کێتی نه‌ته‌وه‌ییدا به‌رز بکرێته‌وه‌“‪.‬‬

‫فشار بۆ ده‌وڵه‌تی سوریا هێنرا و‬ ‫هه‌ڕه‌شی شه‌ڕیان لێیکرد‪.‬‬ ‫ل‌ه گه‌له‌کۆمه‌یه‌ی گالدیۆى‪،‬‬ ‫هێزه‌کانی وه‌ک یه‌کێتی ئه‌وروپا‪،‬‬ ‫ئه‌مریکا و روسیا رێککه‌وتبوون‪.‬‬ ‫ل‌ه راستیدا منیان فڕاند و بردیانم‬ ‫بۆ کینیا‪ .‬له‌گه‌ڵ هێنانی من بۆ‬ ‫ئیمراڵی‪ ،‬هه‌وڵ‌ه ئاشتیخوازییه‌کانی‬ ‫قۆناغی دووه‌هه‌مینیش به‌ده‌ستی‬ ‫گالدیۆی ناتۆ کۆتایی پێهات‪.‬‬ ‫پیالنگێڕى سێهه‌مین له‌سااڵنی‬ ‫(‪)1999‬دا پێکهات‪( ،‬ئه‌جه‌ڤید)‬ ‫وی��س��ت��ی ل �ه‌پ��ێ��ن��او چ���اره‌س���ه‌ری‬ ‫پرسه‌که‌دا هه‌ندێ هه‌نگاو بنێت‪.‬‬ ‫بڕیاریان داب��وو ئ�ه‌و وه‌ف���ده‌ى که‌‬ ‫الیه‌نی سه‌ربازیشی له‌خۆده‌گرت‪،‬‬ ‫له‌گه‌ڵ مندا کۆببنه‌وه‌‪ .‬له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و بنه‌مای‌ه ئاگربه‌ست راگه‌یه‌ندرا‬ ‫و بڕیاری کشانه‌وه‌ی هێزه‌کانی‬ ‫گ�ه‌ری�لا درا‪ .‬دی��داره‌ک��ان��ی ئێمه‌‬ ‫ل��ه‌گ��ه‌ڵ وه‌ف����ده‌ک����ه‌دا ت��ا ساڵی‬ ‫(‪ )2001‬ب�����ه‌رده‌وام ب���وو‪ .‬دوات��ر‬ ‫وه‌ک ده‌زاندرێت‪ ،‬گالدیۆی ناتۆ‬ ‫و گالدیۆی تورکیا که‌وتن‌ه خۆ‬ ‫و (ئه‌جه‌ڤید)یان له‌ناوبرد‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫بۆ ئ �ه‌وه‌ی ریزه‌کانی ته‌ڤگه‌ری‬ ‫ک��ورد پارچ‌ه بکه‌ن‪ ،‬له‌مێژ بوو‬ ‫ئاماده‌کاریان کردبوو‪ .‬ل‌ه ساڵی‬ ‫(‪)2002‬دا ئه‌و پیالنگێڕییه‌ى که‌‬

‫ل‌ه دژی رێکخستن ده‌ستی پێکرد‪.‬‬ ‫هه‌ر به‌و سیاسه‌ته‌ش‪( ،‬ئاکه‌په‌)‬ ‫هێنرای‌ه سه‌ر ده‌س �ه‌اڵت‪ .‬ئۆجه‌الن‬ ‫ه�ه‌روه‌ه��ا ل‌ه درێ���ژه‌ى دی��داره‌ک �ه‌دا‬ ‫وتى‪ :‬ک‌ه له‌گه‌ڵ هێنان‌ه سه‌رکاری‬ ‫حکومه‌تی (ئاکه‌په‌)‪ ،‬گالدیۆی‬ ‫سه‌وز ده‌ستیپێکردووه‌‪ .‬ل‌ه قۆناغی‬ ‫گالدیۆی سه‌وزدا‪ ،‬هه‌ندێ شتی‬ ‫جیاواز رووده‌ده‌ن‪ .‬هه‌م ئۆپه‌راسیۆنى‬ ‫سیاسى و هه‌میش ئۆپه‌راسیۆنى‬ ‫س����ه‌رب����ازى پ��ێ��ک��دێ��ن‪ .‬ل �ه‌ی �ه‌ک‬ ‫ک��ات��دا‪ ،‬ئ��ه‌و دوو ئۆپه‌راسیۆنه‌‬ ‫به‌ڕیو‌ه ده‌ب���ه‌ن‪ .‬ل‌ه به‌رامبه‌ر ئه‌و‬ ‫سیاسه‌تانه‌ش‪ ،‬من نه‌خشه‌رێگام‬ ‫پ��ێ��ش��خ��س��ت‪ .‬ئ �ه‌م��ری��ک��ا له‌پێناو‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆی‪ ،‬کوردان‬ ‫ده‌کات‌ه قوربانی به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانی‬ ‫خ��ۆی ل�‌ه رۆژه��ه‌اڵت��ی ن��اوی��ن و‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مای‌ه له‌گه‌ڵ تورکیا‬ ‫رێککه‌وتووه‌‪ .‬هه‌وڵ ده‌ده‌ن (به‌شار‬ ‫ئ�ه‌س�ه‌د) ل�ه‌ن��اوب�ه‌رن و دوات���ر روو‬ ‫ل‌ه ئێران ده‌ک���ه‌ن‪ .‬ل�ه‌و قۆناغه‌دا‬ ‫ک��������وردان ل����ه‌س����ه‌ر ب��ن��چ��ی��ن�ه‌ی‬ ‫«خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دیموکراتیک»‬ ‫ده‌ت��وان��ن ل�ه‌گ�ه‌ڵ س��وری��ا و ئێران‬ ‫پێکبێن پیالنێکی سه‌رتاسه‌ری‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر له‌ناوبردنی کوردان له‌‬ ‫ئارادایه‌‪ .‬بۆ ئه‌وه‌ی ل‌ه رۆژهه‌اڵتی‬ ‫ناوه‌ڕاستدا بتوانن پشتیوانی له‌‬

‫تورکیا وه‌ربگرن‪ ،‬کوردان ده‌که‌نه‌‬ ‫قوربانی‪ .‬له‌سه‌ر ئ �ه‌و م���ژاره‌ش‪،‬‬ ‫ئه‌مریکا و تورکیا رێککه‌وتوون‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌تا له‌به‌رچاو‌ه نێردراوى ئه‌مریکا‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ی فه‌رمان بدات‪ ،‬به‌دوای‬ ‫ئه‌ردۆغانه‌وه‌یه‌‪ .‬پێشتر ئه‌مریکا‬ ‫و ت��ورک��ی��ا ب �ه‌ه��ۆی ک���وردان���ه‌وه‌‬ ‫ب�ه‌ت�ه‌واوه‌ت��ی له‌سه‌ر رۆژه�ه‌اڵت��ی‬ ‫ن��اوی��ن رێ��ک��ن�ه‌ک�ه‌وت��ب��وون‪ .‬ب �ه‌اڵم‬ ‫ئێستا هیچ کێشه‌یه‌کیان له‌نێواندا‬ ‫نه‌ماوه‌‪.‬‬ ‫ئ����ۆج����ه‌الن ب��ان��گ��ی ل���‌ه رای‬ ‫گشتی کرد‪ ،‬ک‌ه به‌باشی له‌سه‌ر‬ ‫ئ���ه‌و رێ��ک �ه‌وت��ن �ه‌ی ئ�ه‌م��ری��ک��ا و‬ ‫تورکیا گفتوگۆ بکه‌ن ب‌ه باشی‬ ‫لێ تێبگه‌ن‪ .‬ئۆجه‌الن کوشتنی‬ ‫(ئۆساما ب��ن�لادن)ی ب�‌ه هه‌مان‬ ‫س��ی��اس�ه‌ت ب�ه‌س��ت�ه‌و‌ه و سه‌رنجی‬ ‫ب��ۆ س��ه‌ر هاوپه‌یمانی تورکیا‪،‬‬ ‫عه‌ره‌بستانی سعودی و پاکستان‬ ‫راک��ێ��ش��ا و وت����ی‪ :‬ل��‌ه راس��ت��ی��دا‬ ‫ئه‌وانه‌ی هه‌ر‌ه زیاتر پشتیوانیان له‌‬ ‫بنالدن ده‌کرد‪ ،‬تورکیا‪ ،‬پاکستان‬ ‫و عه‌ره‌بستانی س��ع��ودی ب��وون‪.‬‬ ‫ئه‌مریکا ئ��اگ��اداری ئ �ه‌و دۆخ�ه‌‬ ‫ب��وو‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه به‌سه‌ریاندا چوو‪.‬‬ ‫کاتیک ئ��ه‌و واڵت��ان �‌ه که‌وتنه‌‬ ‫زۆری و زه‌حمه‌تییه‌وه‌‪ ،‬بنالدنیان‬ ‫فرۆشت‪.‬‬

‫دیدارى‬

‫فه‌رشید هه‌وراز‬ ‫رێوارئابدانان‪،‬ئه‌ندامىکوردیناسیۆنى‬ ‫(په‌ژاک) ل ‌ه دیدارى رۆژنامه‌ى (چه‌تر)دا‬ ‫باس ل ‌ه چۆنێتى دروستبوونى پرۆژه‌ى‬ ‫دژه‌په‌ژاک و هه‌روه‌ها ئه‌و الیه‌نانه‌ى که‌‬ ‫به‌شدارن له‌م پرۆژه‌یه‌دا ده‌کات‪ ،‬هاوکات‬ ‫ئه‌ڵته‌رناتیڤى خۆیان به‌رامبه‌ر ئه‌و شه‌ڕه‌‬ ‫تایبه‌ت ‌ه ده‌خاته‌ڕوو‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئه‌م شه‌ڕ‌ه که‌ى ده‌ستى پێکردووه‌؟‬ ‫ شه‌ڕێکى تایبه‌ت ل‌ه هه‌مبه‌ر په‌ژاک هه‌ر له‌‬‫سه‌ره‌تاى دروستبوونى ده‌ستى پێکردو‌ه تا رۆژى ئه‌مڕۆ‬ ‫ب‌ه قۆناغى جیاواز جیاواز ئه‌و شه‌ڕ‌ه به‌ڕێوه‌چوو‌ه و‬ ‫الیه‌نى جیاوازیش ل‌ه ناو ئه‌و شه‌ڕدا جێگه‌ى خۆیان‬ ‫گرتووه‌‪ .‬ل‌ه ساڵى (‪)2007‬ه‌و‌ه ل‌ه الی�ه‌ن کۆمارى‬ ‫ئیسالمى و تورکیا ل‌ه رێگه‌ى دیپلۆماسى گه‌یشتنه‌‬ ‫دروستکردنى پرۆژه‌یه‌ک ب‌ه ناوى «دژه‌په‌ژاک»‪،‬‬ ‫ل‌ه الی�ه‌ن ئه‌وانه‌و‌ه پرۆژه‌ک‌ه ئاماد‌ه کرا و شۆراى‬ ‫ئه‌منییه‌تى کۆمارى ئیسالمى پێداچوونه‌وه‌ى بۆ‬ ‫ئه‌و پرۆژه‌ی‌ه کرد و په‌سه‌ندى کرد و که‌وت‌ه بوارى‬ ‫کردارییه‌وه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئه‌م پرۆژه‌ی‌ه ب‌ه ده‌ستى چ که‌سانێک‬ ‫ده‌که‌وێت‌ه بوارى کردارییه‌؟‬ ‫ الیه‌نى جیاواز له‌خۆ ده‌گرێت‪ ،‬سوپاى پاسدارانه‌‬‫ک‌ه چه‌ند لقى جیاوازى لێده‌بێته‌وه‌‪ ،‬وه‌کو (حفازه‌تى‬ ‫ئیتاڵعاتى سوپا و به‌سیج و سوپاى قودس) رۆڵێکى‬ ‫به‌رچاویان هه‌ی‌ه ل‌ه ناو دروستکردنى ئه‌م پرۆژه‌ی‌ه و‬ ‫کردارى کردنى‪ ،‬هه‌روه‌ها (وه‌زاره‌تى ئیتاڵعاتى ئێران و‬ ‫تیمى تایبه‌تى تورکیا)‪ ،‬ک‌ه شه‌ڕى تایبه‌ت ل‌ه باکورى‬

‫هـــه‌واڵــی کوردستانی‬ ‫ئامارى گرتن و ده‌ستبه‌سه‌ر کردنى مندااڵنى باکور‬

‫لقى (‪)IHD‬ى (ئامه‌د) راپۆرتى خۆى له‌باره‌ى‬ ‫بنپێ کردنى مافى مندااڵن ل‌ه کۆبوونه‌وه‌یه‌کى‬ ‫چاپه‌مه‌نیدا ل‌ه ساڵى (‪ )2010‬و چ��وار مانگى‬ ‫سه‌ره‌تاى (‪ )2011‬ئاشکرا کرد‪ .‬ب‌ه پێ ئه‌م راپۆرته‌‬ ‫(‪ )211‬منداڵ رووبه‌ڕووى گرتن بوونه‌ته‌و‌ه و (‪)638‬‬ ‫که‌س ده‌ستبه‌سه‌ر کراون‪ .‬ل‌ه ساڵى (‪ )2010‬مافى‬ ‫(‪ )286‬منداڵ پێشێل ک��راو‌ه و (‪ )95‬منداڵیش‬ ‫گیراون‪ .‬هه‌روه‌ها ل‌ه چوار مانگى سه‌ره‌تاى (‪)2011‬‬ ‫(‪ )352‬منداڵ مافیان پێشێل و ده‌ستبه‌سه‌ر کراون‬ ‫و (‪ )116‬منداڵیش گیراون‪ .‬له‌مباره‌یه‌و‌ه (یه‌لماز)‬ ‫ئه‌‌ندامی ئیهاده‌ر رایگه‌یاند یاساى ساڵى (‪)2008‬‬ ‫گۆڕانکارى به‌سه‌ردا هات‪ ،‬به‌اڵم هه‌مان یاسا په‌یڕه‌و‬ ‫ده‌کرێن له‌و کۆتایانه‌دا حه‌وت منداڵ ل‌ه دادگاى‬ ‫ب��ااڵى تاوانه‌کان ب‌ه به‌هانه‌ى ئ �ه‌وه‌ی بانگه‌وازیان‬ ‫بۆ «ئۆپه‌راسیۆنى رێکخستن» کردوو‌ه و له‌گه‌ڵ‬ ‫رێکخستن ده‌ستیان هه‌ی‌ه و جه‌زاى گرانیان به‌سه‌ردا‬ ‫سه‌پاوه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها رایگه‌یاند حکومه‌تى (‪ )AKP‬یاسا‬ ‫گرتنى منااڵن و جه‌زاکردنیان نه‌گۆڕیوه‌‌‪.‬‬

‫راپه‌ڕینى گه‌ل ل ‌ه سوریا و رۆژئاواى کوردستان‬

‫راپ �ه‌ڕی��ن و سه‌رهه‌ڵدانی گ �ه‌ل ل‌ه سوریا رۆژى‬ ‫هه‌ینى ل‌ه ژێ��ر ن��اوی «هه‌ینی ئ����ازادی» به‌ڕێو‌ه‬ ‫چوو‪ .‬ب‌ه ده‌ی��ان ه�ه‌زار که‌س ل‌ه شاره‌کانی سوریا و‬ ‫رۆژئاوای کوردستان ل‌ه دژی رژێمی سوریا ده‌رکه‌وتنه‌‬ ‫مه‌یدانه‌کان و داخ���وازی خۆیان بۆ ئ��ازادی هێنایه‌‬ ‫زم��ان‪ .‬ل‌ه شاره‌کانی قامیشلو‪ ،‬عامود‌ه و ده‌ربێسی ‌ه‬ ‫و ل‌ه زۆرێ��ک ل‌ه شاره‌کانی ب��اش��ووری رۆژئ���اوای‬ ‫کوردستان به‌ده‌یان ه�ه‌زار که‌س بۆ ب‌ه ده‌ستهێنانی‬ ‫ئازادی ده‌ستیان دای‌ه خۆپیشاندان‪ .‬هه‌روه‌ها ل‌ه شامی‬ ‫پایته‌خت تا حه‌له‌ب‪ ،‬ده‌رع��ا‪ ،‬حۆمس‪ ،‬حه‌ما و هه‌تا‬ ‫بانیاس؛ له‌سه‌رتاسه‌ری سوریا سه‌دان هه‌زار که‌س ل ‌ه‬ ‫دژی رژێمی به‌شار ئه‌سه‌د راپه‌ڕین‪ .‬س�ه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌‬ ‫سه‌رۆک کۆماری سوریا به‌شار ئه‌سه‌د‪ ،‬بانگه‌شه‌ی‬ ‫ئه‌وه‌ی کردبوو ک‌ه هێز‌ه حکوومه‌تیه‌کان چیتر هێرش‬ ‫ناکه‌ن‌ه سه‌ر گه‌لی سوریا‪ ،‬هێزه‌کانی ئه‌رته‌ش ڕۆژی‬ ‫خۆپیشانده‌رانیان گولله‌باران کرد و ل‌ه ئه‌نجامدا ب‌ه پێى‬ ‫ئاژانسى (‪ )55( )ANF‬که‌س کوژراون‪.‬‬

‫(‪ )HPG‬ناسنامه‌ى گه‌ریالیه‌کى ئاشکرا کرد‬

‫(‪ )HPG‬ناسنامه‌ى گه‌ریالیه‌ک ک‌ه ل‌ه ئه‌نجامى‬ ‫ئۆپه‌راسیۆنى س �ه‌رب��ازى ل�‌ه به‌دلیس ژی��ان��ى خۆى‬ ‫له‌ده‌ست دا‪ ،‬ئاشکراى کرد‪ )HPG( ،‬رایگه‌یاند ک ‌ه‬ ‫هه‌لیکۆپته‌رى تیپى کۆبڕا هه‌رێمه‌که‌ى زۆر ب‌ه گرانى‬ ‫بۆمباران کردوو‌ه و بالۆنه‌کان ده‌رمانێکى تێدا بووه‌‪.‬‬ ‫ناوه‌ندى راگه‌یاندن و چاپه‌مه‌نى (‪ )‌HPG‬رایگه‌یاند ک ‌ه‬ ‫ب‌ه درێژایى هه‌رێمى به‌دلیس ئۆپه‌راسیۆن به‌رده‌وام‌ه و‬ ‫شه‌ڕ هاتۆت‌ه ئاراو‌ه و ل‌ه ئه‌نجامدا گه‌ریالیه‌ک ژیانى‬ ‫خۆى له‌ده‌ستده‌دا و دوو سه‌ربازیش ده‌کوژرێن‪)HPG( .‬‬ ‫رایگه‌یاند رۆژى (نۆى) گواڵن جه‌رده‌وانان ده‌ستیان به‌‬ ‫ئۆپه‌راسیۆن کردوو‌ه و ل‌ه رۆژى (‪ )17‬گۆاڵن عه‌سکه‌ر‬ ‫بۆ ئه‌م هه‌رێم‌ه گواستراوه‌ته‌وه‌‪ )HPG( .‬ناسنامه‌ى‬ ‫ئه‌و گریالیه‌ى به‌م شێوه‌ی‌ه راگه‌یاند‪( :‬ردوان ئه‌کتاش) ب ‌ه‬ ‫کۆدى (ده‌مهات کۆچه‌ر) ساڵى (‪ )1983‬ل‌ه تاتوانى‬ ‫به‌دلیس له‌دایک ب��وو‌ه و ساڵى (‪ )2002‬ل‌ه ئامه‌د‬ ‫به‌شدارى ریزه‌کانى گه‌ریالی کردووه‌‪.‬‬


‫ژنان‬

‫ساڵی دووەم ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‬ ‫‪2711/3/22010/11/8‬‬ ‫‌ممه‌ممه‌‪- 2011/5/23‬‬ ‫دووشه‬

‫پەرلەمانتارانی ژن لە نێوان دەستەبەركردنی مافی ژن و‬ ‫ملمالنێ سیاسییەكان‌دا‬ ‫››‬

‫‪8‬‬

‫ئەڤین عومەر‪:‬‬

‫زیندوو‬

‫ژنانی پەرلەمانتار‬ ‫هێندەی وابەستەن‬ ‫بە الیەنە‬ ‫سیاسییەكانیان‪،‬‬ ‫ئەوەندە بایەخ بە‬ ‫رەوشی ژنان نادەن‬

‫بودجە بۆ پرسە‬ ‫جێندەریەكان دیاری نەكراوە‬ ‫‪ u‬ستارە عارف‬

‫‪u‬‬

‫بودجەی ئەمساڵی حكومەتی هەرێم (‪13‬‬ ‫ترلیۆن‌و ‪940‬ملیار) دینارە‌و لە بودجەی پار‬ ‫ساڵ زیاترە بە داهاتە ناوخۆییەكانەوە‪ ،‬سەرەڕای‬ ‫تەرخانكردنی بەشی كەرت‌و بوارە جیاجیاكان‬ ‫بە هەموو كەمو كوڕیەكانیشیانەوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هیچ بەشە بودجەیەك بۆ پرسە جێندەریەكان‬ ‫ت��ەرخ��ان ن��ەك��راوە‪ ،‬ساڵی پ��ار كە ب��ەش بۆ‬ ‫پرسی جێندەر‌و پەرەپێدانی كۆمەاڵیەتی‌و‬ ‫كلتوری‌و رۆشنبیری‌و ژنانی كەسوكاری‬ ‫ئەنفال بە تایبەتی دیاری نەكرابوو‪ ،‬تەوەرێكی‬ ‫بەرنامەكەم ژن‌و ئەفراندن لە كەناڵی كەی ئێن‬ ‫ئێن لەسەر ئەم بابەتە ئامادە‌و پێشكەش كرد‪.‬‬ ‫لەڕووی زانستییەوە چەمكی جێندەر یان‬ ‫جۆری كۆمەاڵیەتی‪ ،‬بریتییە لەو بنەمایانەی‬ ‫قسە ل��ەس��ەر هەڵگرتنی نایەكسانی‌و نا‬ ‫دادپ���ەروەری كۆمەڵگە دەك��ات كە لەنێوان‬ ‫هەردوو رەگەزدا دروستیكردوە‪ ،‬بۆیە پێویستی‬ ‫بە بودجەش هەیە‪ ،‬بەاڵم لە تەرخانكردنی‬ ‫بودجە گرنگتر دیدی حكومەتە بۆ پرسگەلی‬ ‫ژن نەك بە تەنیا مەسەلە داراییەكە‪.‬‬ ‫لە بەرنامەكەوە بەو ئەنجامە گەیشتم كە‬ ‫رێكخراوەكانی ژنانیش زۆر دەركیان بەم پرسە‬ ‫نەكردبوو‪ ،‬وەزیری رۆشنبیریش كە وتەبێژی‬ ‫حكومەتە بە بەرنامەكەمی رایگەیاند‪ ،‬ئەوان‬ ‫هەوڵیاننەداوە پرسی ژن لە پرسە گشتیەكان‬ ‫جیا بكەنەوە‪ ،‬هەر وەك ئەو بیرۆكە هەڵەیەی‬ ‫لە شۆڕشەكانی ئۆكتۆبەر‌و روسیادا دەوترا‪،‬‬ ‫خەباتی ژنان بۆ دوای خەباتی نەتەوەیی‬ ‫هەڵبگرن‌و تێكەڵكێشی مەكەن‪.‬‬ ‫وەزیر نمونەی ئەو پڕۆژانەی حكومەتی‬ ‫هێنایەوە‪ ،‬كە بە نیازن لە گوندەكاندا جێبەجێی‬ ‫بكەن‪ ،‬پێیوا بوو جێبەجێكردنی پڕۆژەیەكی‬ ‫بۆ نمونە ئاو لە هەمانكاتدا پڕۆژەیەكی‬ ‫جێندەرییە‪ ،‬چونكە ژن لە گرانیەكی ژیان‬ ‫كە ئاو هێنانە دوور دەخاتەوە‪ ،‬واتە بە قسەی‬ ‫ئ��ەوان دەرەنجام دەبێت بەشی ژنان هەر لە‬ ‫گشتیدا‌و لە پیاوی وەربگرێتەوە‪.‬‬ ‫یەكەم بودجەی ژنان لەالیەن حكومەتی‬ ‫فیدراڵی ئوسترالیاوە لە ساڵی (‪)1984‬وە‬ ‫دانراوە‪ ،‬لە ساڵی (‪)1995‬یشدا پەرلەمانتاران‌و‬ ‫رێكخراوە ناحكومیەكان‪ ،‬لەباشوری ئەفریقیا‬ ‫هەستان بەم دەستپێشخەرییەی بودجە بۆ ژنان‪،‬‬ ‫لە س��اڵ��ی(‪)1997‬دا حكومەتی باشوری‬ ‫ئەفریقیا‌و ك��ەن��ەدا‌و واڵت��ە یەكگرتوەكان‌و‬ ‫زیمباوی پشتیان بە بودجەی ژنان بەست‪،‬‬ ‫ت��ەرخ��ان��ك��ردن��ی ب��ودج��ە ب��ۆ ژن���ان ك��ە لە‬ ‫بودجەی حكومەتەوە وەردەگیرێت‪ ،‬هەوڵێكە‬ ‫بۆ ك��ارك��ردن‌و هەستكردن بە كێشەی ژن‌و‬ ‫چارەسەركردنی گرفتەكانیان‪ ،‬زۆر لە گرفتی‬ ‫كۆمەڵگەش لەم رێگەیەوە كەم دەكرێنەوە‪.‬‬ ‫هەڵبەتە تەرخانكردنی بودجە بۆ پرسی‬ ‫جێندەر لە واڵتانیش تازەیە‪ ،‬بەاڵم ناكرێت‬ ‫حكومەتی هەرێم پشتگوێی بخات‪ ،‬چونكە‬ ‫رێژەیەكی زۆر لە نەخوێندەواری‌و توندوتیژی‬ ‫هەمەجۆر‌و كۆمەڵێك تەنگەژە ه��ەن‪ ،‬كە‬ ‫تایبەتن بە ژن‌و كۆمەڵگەیان گیرۆدە كردوە‌و‬ ‫چارەسەریان دەوێت‪.‬‬ ‫لە واڵتێكی وەك سوییدا سااڵنە (‪)430‬‬ ‫ملیۆن دۆالر تەنیا بۆ نەهێشتنی توندوتیژی‬ ‫لەسەر ژنان تەرخان دەكرێت جیا لە بوارەكانی‬ ‫تر‪ ،‬تەرخانكردنی بڕێك لە بودجەدا بۆ ژنانی‬ ‫كەس‌وكاری ئەنفالكراوان زۆر پێویستە‪ ،‬كە‬ ‫تا ئێستا لە زەحمەتترین باردا دەژین‌و بژێوی‬ ‫ژیانیان بە گران بەڕێوە دەبەن‪ ،‬هەڵبەتە هەتا‬ ‫مرۆڤ نەچێتە ناو ئەم كەسانەوە‌و ئازارەكانیان‬ ‫لە نزیكەوە نەخوێنێتەوە‪ ،‬هەستیان پێ ناكات‪،‬‬ ‫لە هەڕەمی پێداویستیەكاندا ئەبراهام ماسلۆ‬ ‫باس لەوە دەكات‪ ،‬گەر پێویستییە سەرەكیەكان‬ ‫پڕ نەكرێنەوە‪ ،‬پێداویستییە دەروون��ی��ەك��ان‬ ‫شكست دێنن‌و گرفتی بۆ دروست دەكەن‪،‬‬ ‫ئەمە رێك بۆ كەسوكاری ئەنفالكراوەكان‬ ‫راستە‪ ،‬چونكە لە پێویستییە سەرەكیەكان‬ ‫بێ بەشن‪ ،‬بۆیە دووچاری چەندین گرفتی‬ ‫دەروونی هاتوون‪.‬‬ ‫پ��ەرەپ��ێ��دان��ی ك��ۆم��ەاڵی��ەت��ی ئامانجی‬ ‫لەناوبردنی نەخوێندەواری‌و بایەخدان بە بواری‬ ‫تەندروستی‌و مافی فێربون‌و رۆشنبیرییە لە‬ ‫كۆمەڵگەدا كە جێندەر هەوڵی بۆ دەدات‪،‬‬ ‫ناكرێت ئ��ەو ب���ڕەی ل��ەرێ��گ��ەی وەزارەت����ی‬ ‫ن��اوخ��ۆوە ت��ەرخ��ان دەك��رێ��ت‪ ،‬ل��ەوێ��ش��ەوە بۆ‬ ‫بەڕێوەبەرایەتیەكانی دژی توندوتیژی‬ ‫دەنێرێت‪ ،‬بەڵكو دەبێت سەربەخۆ بێت‌و بە‬ ‫یەكسانی ح��ك��وم��ەت‌و پ��ەرل��ەم��ان خۆیان‬ ‫سەرپەرشتی بكەن‪.‬‬

‫‪n‬‬

‫په‌رله‌مان له‌کاتی ده‌نگدانی یاساکاندا‬

‫ئاماده‌کار‬ ‫تارا محه‌مه‌د‬ ‫پەرلەمانتارانی ژن لە پەرلەمانی‬ ‫كوردستانتاچەندبۆدەستەبەركردنی‬ ‫مافەكانی ژن��ان كاریان ك��ردووە؟‬ ‫ئایا ملمالنێیسیاسییەكان بە چ‬ ‫ئاراستەیەكدا دەیانبات؟ بۆچی‬ ‫ئ���ەوەن���دەی خ��ەری��ك��ی ملمالنێی‬ ‫سیاسین‪ ،‬لە خەمی چارەسەركردنی‬ ‫كێشەكانی ژنان نین؟ ئەم پرسیارانە‬ ‫ئاراستەی چەند پەرلەمانتارێكی‬ ‫فراكسیۆنەكانی ن��او پەرلەمانی‬ ‫ك��وردس��ت��ان ك����راوە‪ ،‬ئ��ەوان��ی��ش‬ ‫راوس��ەرن��ج��ی خۆیان بۆ (چەتر)‬ ‫دەخەنەڕوو‪.‬‬

‫پەروین عەبدولڕەحمان پەرلەمانتاری سەر‬ ‫بە یەكێتی لە لیستی كوردستانی‪ ،‬ئاماژە بەوە‬ ‫دەكات كە «پەرلەمان لە چەند فراكسیۆنێك‬ ‫پێكهاتووە و هەر فراكسیۆنێكیش بە گوێرەی‬ ‫كورسییەكانی ژن تێیدا ب��ەش��دارە»‪ .‬ئەو‬ ‫پەرلەمانتارە رایوایە «ملمالنێی سیاسی‬ ‫لەناو پەرلەماندا زیاترە لەوەی رووب��ەڕووی‬ ‫كێشەكانی ژن ببنەوە»‪ ،‬لەگەڵ ئەوەشدا‬ ‫دەڵێت‪« :‬ئێمە لە كێشەكانی ژنان دانەبڕاوین‪،‬‬ ‫لە پەرلەماندا چەند لیژنەیەكمان هەیە‪ ،‬وەك‬ ‫لیژنەی بەرگری لە مافی ژن كە لە (‪)11‬‬ ‫ئەندام پێكهاتوون و تەنیا پیاوێكی تێدایە‬ ‫ئەوانی تر هەموویان ژنن‪ ،‬كێشەكانی ئافرەتان‬ ‫دەخەنە بەرباس و لێكۆڵینەوە‪ ،‬پاشان ئەو‬ ‫لیژنەیە تاكە دەنگی ژن نییە لە پەرلەمان‪،‬‬ ‫ئێمە ه��ەر هەموو ژن��ەك��ان ئەگەر بزانین‬ ‫كێشەیەك هەیە سەبارەت بە پرسی ژن ئەوا‬ ‫هەر هەموومان یەك دەنگ و یەك رەنگ لە‬ ‫بەرامبەر ئەو كێشەیە دەوەستین و رووبەڕووی‬ ‫دەبینەوە»‪ .‬وتیشی‪« :‬من بەشبەحاڵی خۆم‬ ‫لەناو پەرلەمان بەرگرییەكی زۆر توند لە‬ ‫ئافرەتان دەكەم و وای نابینم كە پرسی ژن‬ ‫پەراوێز خرابێ»‪.‬‬ ‫س��ەرگ��وڵ رەزا حەسەن پەرلەمانتاری‬ ‫س��ەرب��ە فراكسۆنی كۆمەڵی ئیسالمی‪،‬‬ ‫ئەندامی لیژنەی داكۆكی لە مافی ژنانە‬ ‫لە پەرلەمانی كوردستان و جەخت لەوە‬ ‫دەكاتەوە كە «یاسای توندوتیژی ناو خێزان‬ ‫لە پەرلەمان قسەی لەسەر دەك��رێ‌‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەهۆی ئەو بارودۆخەی ئەمڕۆ هەرێمی‬ ‫ێ بابەتی‬ ‫كوردستانی گرتووەتەوە‪ ،‬كۆمەڵ ‌‬ ‫سەرەكی هەن وایكردوە كێشەكانی ژنان و‬ ‫مندااڵنیش ف��ەرام��ۆش بكرێت و پەراوێز‬ ‫ێ بەپێی‬ ‫بخرێن‪ ،‬ئەو هۆكارە وایكردوە نەتوانر ‌‬ ‫پێویست كار لەسەر ئەو كێشانە بكرێت»‪،‬‬ ‫وت��ی��ش��ی‪« :‬ل���ەم روان��گ��ەی��ەوە ژن��ان��ی ناو‬ ‫پەرلەمان بە كەمتەرخەم نازانم‪ ،‬بۆ نمونە‬ ‫كاتێك لە پێكهێنانی حكومەتدا ب��اس لە‬ ‫الدانی وەزارەتی ژنان كرا‪ ،‬زۆربەی ژنانی‬ ‫پەرلەمان لەگەڵ مانەوەی ئەو وەزارەت��ەدا‬ ‫بوون‪ ،‬بە حوكمی ئەوەی گرەنتی ئەوە دەكات‬ ‫زیاتر گرنگی بە ژن بدرێت لە ناوەندەكانی‬ ‫ب��ڕی��اردان��دا‪ ،‬ه��ەروەه��ا كاتێك لە وەزارەت���ی‬ ‫رۆشنبیری باس لە مەسەلەی جێندەر كرا‪،‬‬ ‫زۆربەی ژنان لەسەر ئەوە كۆك بوون كە ئەو‬ ‫زاراوەیە لەناو ئەو یاسایە جێگیر بكرێ‌»‪.‬‬ ‫س��ەرگ��وڵ رەزا رای��وای��ە ب��اب��ەت��ی ژن��ان‬ ‫بابەتێكی دابڕاو نییە لە بابەتەكانی دیكەی‬ ‫كۆمەڵگە و هاوكات وتی‪« :‬ئێستا قەیرانێكی‬ ‫گ��ەورەی سیاسی لە هەرێمی كوردستان‬ ‫ه��ەی��ە‪ ،‬ب��ەه��ۆی ئ����ەوەوە س��ی��اس��ەت��م��ەداران‬ ‫ی���ان پ��ەرل��ەم��ان��ت��اران ی���ان س��ەرۆك��ای��ەت��ی‬ ‫پەرلەمان كەمتر بە دەن��گ ئەو كێشانەوە‬ ‫دەچ���ن‪ ،‬دەبینین سەرۆكایەتی پەرلەمان‬ ‫ئەو یاسایانەی كە خستیە بەرنامەوە ئەو‬ ‫یاسایانەن كە باگراوەندێكی سیاسی هەیە‪،‬‬ ‫بۆ نمونە یاسای ئەنجونەمەنی ئاسایش و‬ ‫دروستكردنی یەكگرتنەوەی ئاسایشەكان‪،‬‬ ‫ل��ە كاتێكدا ی��اس��ای ب��ەرەن��گ��ارب��وون��ەوەی‬

‫ت��ون��دوت��ی��ژی ن���او خ��ێ��زان س��اڵ��ێ��ك زی��ات��رە‬ ‫گفتوگۆی لەسەر دەك��رێ‌‪ ،‬بەاڵم بەهۆی‬ ‫ئەو بارودۆخە تائێستا نەخراوەتە بەرنامەوە‪،‬‬ ‫وێ��ڕای بابەتەكانی تایبەت بە مندااڵن و‬ ‫كەمئەندامان و یاسای لێبووردنی گشتی‬ ‫كە ئەمانە پەیوەندی راستەوخۆیان بە ژیانی‬ ‫تاكەكانەوە هەیە»‪ ،‬وتیشی‪« :‬سەرۆكایەتی‬ ‫پەرلەمان بڕیار دەدات كە لە دانیشتنەكانی‬ ‫پەرلەمان قسە لەسەر چ بابەتێك بكرێت و‬ ‫ێ بكرێت‪ ،‬من ئەوە بۆ كەمتەرخەمی‬ ‫تاوتو ‌‬ ‫ژنانی ناو پەرلەمان ناگەڕێنمەوە‪ ،‬چونكە‬ ‫ژن���ان ل��ە دەس��ت��ەی س��ەرۆك��ای��ەت��ی��دا نییە‪،‬‬ ‫بێگومان ئەگەر ژن لەو دەستەیەدا هەبوایە‬ ‫هەوڵی دەدا ئەولەوییەت بۆ بابەتەكانی‬ ‫تایبەت بە كێشەكانی ژنان دابنێت»‪.‬‬ ‫بەیان ئەحمەد ب��ەرواری‪ ،‬پەرلەمانتاری‬ ‫سەر بە لیستی یەكگرتوو‪ ،‬وەك بڕیاردەری‬ ‫لیژنەی ك��اروب��اری كۆمەاڵیەتی دەڵێت‪:‬‬ ‫«پێموایە زۆری ژنان لە حزبە سیاسییەكان‬ ‫ئەزمونی كورد دەوڵەمەندتر دەكات‪ ،‬ئەوەش‬ ‫بەشتێكی باشی دەزان���م‪ ،‬ئەوەندەشی من‬ ‫ئاگادار بم‪ ،‬ئێمەی ژنان لە پەرلەمان زۆر‬ ‫داك��ۆك��ی ل��ە مافەكانی ژن���ان بەگشتی‬ ‫دەك���ەی���ن‪ ،‬ه���ەروەه���ا پشتیوانی ك���ردن لە‬ ‫تایبەتمەندییەكانی ژن بە ئەركی سەرشانی‬ ‫خۆمانی دەزانین‪ ،‬من وەك خۆم هەر شتێك‬ ‫لە ب��ەرژەوەن��دی ژناندا بێت بە دە پەنجە‬ ‫مۆری دەكەم»‪ ،‬وتیشی‪« :‬زۆربەی ژنانی‬ ‫ناو پەرلەمان لە ئاستێكی باشی رۆشنبیری‬ ‫و هۆشیاریدان و ئەزمونی باشیان لە كاری‬ ‫رێكخراوەیی ی��ان سیاسی هەیە‪ ،‬ئێمەی‬ ‫ژنانی ناو پەرلەمان بەرژەوەندی گشتی و‬ ‫خاڵی هاوبەش كۆی كردوینەتەوە‪ ،‬تەنانەت‬ ‫پیاوانیش داكۆكیكەرن لە مافەكانمان»‪.‬‬ ‫ب��ەی��ان ئ��ەح��م��ەد‪ ،‬س��ەب��ارەت ب��ە یاسای‬ ‫لەشفرۆشی كە لە پەرلەمان رەتكرایەوە‬ ‫هۆكارەكەی بۆ كەمینە و زۆرینە گەڕاندەوە‬ ‫و ئ��اش��ك��رای ك��رد زۆری��ن��ەی ئەندامانی‬ ‫پەرلەمان لەگەڵ ئ��ەوەدا بوون گفتوگۆی‬ ‫لەسەر نەكرێت‪ .‬ئەوەشی خستەڕوو كە پرۆژە‬ ‫یاسای توندوتیژی ناوخێزانیش بەهۆی‬ ‫گفتوگۆی ب��ودج��ەوە دواخ����را‪ ،‬وتیشی‪:‬‬ ‫«ئەوەش رەتدەكەمەوە كە یەك دەنگی لەناو‬ ‫ژنانی پەرلەماندا نەبێت»‪.‬‬ ‫ئەڤین عومەر رەش��ی��د‪ ،‬پەرلەمانتاری‬ ‫سەربە پارتی لە لیستی كوردستانی و‬ ‫ئەندامی لیژنەی دەستپاكی(نەزاهە)‪،‬‬ ‫گلەییەكانی ژنان لە ژنانی پەرلەمانتار بە‬ ‫گلە و گازاندەیەكی رەوا دەزانێت‪ ،‬چونكە‬ ‫«لە سەرەتای ساڵەوە ئەوەندە توشی كێشەی‬ ‫سیاسی بووین لە ناو هەرێمی كوردستان‪،‬‬ ‫ئەوەندە نەمانتوانی بپڕژێینە سەر كێشە‬ ‫كۆمەاڵیەتییەكان‪ ،‬ئێمەی ئەندامانی‬ ‫پ��ەرل��ەم��ان ب��ە پ��ی��او و ژن����ەوە س��ەرق��اڵ��ی‬ ‫چارەسەركردنی ئەو قەیرانە سیاسییە بووین‪،‬‬ ‫وەك بینرا هەندێك بەناو خۆپیشاندان هەبوو‬ ‫هەندێك داواك��اری هەبوو كە پەیوەندی بە‬ ‫كارەكانی پەرلەمانەوە هەبوو‪ ،‬پەرلەمان زیاتر‬ ‫كارەكانی لەسەر ئەو یاسایانە چڕ كردبووەوە‪،‬‬ ‫بۆیە ئ��ەون��دەی خەریكی چارەسەركردنی‬ ‫كێشە سیاسییەكانین‪ ،‬ئ��ەوەن��دە خەریكی‬ ‫چارەسەركردنی كێشە كۆمەاڵیەتییەكان‬ ‫ن��ی��ن»‪ .‬ئ��ەو پ��ەرل��ەم��ان��ت��ارە نەشیشاردەوە‬ ‫كە ژنانی ن��او پەرلەمانی كوردستان لە‬ ‫چارەسەركردنی كێشەكانی ژنان یەكدەنگ‬ ‫نەبوون و وتیشی‪« :‬ژنانی پەرلەمانتاریش‬ ‫وەكو پیاوەكان دابەشی سەر فراكسیۆنەكان‬ ‫ب���وون‪ ،‬بۆیە نەبونی یەكڕیزی ل��ە نێوان‬ ‫ژنانی ناو پەرلەمان وای��ك��ردووە نەتوانین‬ ‫ل��ۆب��ێ��ك دروس����ت ب��ك��ەی��ن وێ����رای زۆری‬ ‫رێژەكەمان لە ناو پەرلەمان‪ ،‬بۆ نمونە پێش‬ ‫ماوەیەك وشەی جێندەر كە هاتە پەرلەمان‬ ‫نەمانتوانی یەكدەنگییەك دروست بكەین‪،‬‬ ‫لێرەوە دەركەوت ژنانی پەرلەمانتار هێندەی‬ ‫وابەستەن بە الیەنە سیاسییەكانیان‪ ،‬ئەوەندە‬ ‫بایەخ بە رەوش��ی ژن��ان ن���ادەن»‪ ،‬جەختی‬

‫لەوەش كردەوە كە «تاوەكو نێوانی الیەنە‬ ‫سیاسییەكانی ن��او هەرێمی كوردستان‬ ‫باش نەبێت پەرلەمانتارانیش ناتوانن ئەو‬ ‫یەكدەنگییە دروست بكەن»‪ ،‬ئەڤین عومەر‪،‬‬ ‫لە درێژەی لێدوانەكەیدا بۆ (چەتر) وتی‪:‬‬ ‫«ه��ەرچ��ەن��دە ل��ە پەرلەماندا لیژنەیەكی‬ ‫تایبەت بە ژنان و ئافرەتانمان هەیە و ئەوان‬ ‫هەوڵی ئەوە دەدەن كەوا كێشەكان بهێننە ناو‬ ‫هۆڵی پەرلەمان بۆ گفتوگۆ كردن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫وەك وتم بە هۆی ئەو هۆكارانەی باسم كرد‪،‬‬ ‫دەنگی ئ��ەوان دەنگێكی زۆر دلێر نییە و‬ ‫نەیانتوانیوە كێشەكانی ئافرەتان زەق بكەنەوە‬ ‫تاوەكو كاری لەسەر بكرێت»‪.‬‬ ‫نەسرین جەمال‪ ،‬ئەندامی پەرلەمانی‬ ‫ك��وردس��ت��ان سەربەفراكسیۆنی گ���ۆڕان‪،‬‬ ‫ل��ەم��ەڕ پرسی چ��االك��ی پەرلەمانتارانی‬ ‫ژن لە پەرلەمانی كوردستان و كێشەكانی‬ ‫بەردەمیان بۆ دەستەبەركردنی مافەكانی‬ ‫ژن���ان دەڵ��ێ��ت‪« :‬ن��ات��وان��م بڵێم ژن��ان��ی ناو‬ ‫پەرلەمان سەدلەسەد خەمی ژنانیان گرتۆتە‬ ‫ێ ژنی ئەكتیڤ هەن‬ ‫كۆڵ‪ ،‬بەاڵم كۆمەڵ ‌‬ ‫داكۆكی لە مافەكانی ژن دەكەن‪ ،‬ئێمە وەكو‬ ‫خۆمان پاشكۆی هیچ كەسێك نین و ئەوەی‬ ‫ێ ناكەین‪ ،‬ئێستاش‬ ‫پێمان بكرێت درێغی ل ‌‬ ‫ژنان هەقی خۆیانە گلەیی لە ئێمە بكەن‪،‬‬ ‫چونكە ئێمە كاتی خۆی سوێندمان خوارد‬ ‫و بە ژنانمان وت با ئێمە یەكگرتوو بین‬ ‫تاوەكو بتوانین بە هەموومان بەرگری لە‬ ‫مافە رەواكانی ژنان بكەین‪ ،‬بەاڵم بەداخەوە‬ ‫ئ��ەو پێشنیارەی ئێمە الی هەندێكیان‬ ‫قبوڵ و پەسند نییە‪ ،‬بەڵكو فەرمانی‬ ‫فراكسیۆنەكانیان واتا حزبەكانیان جێبەجێ‌‬ ‫دەكەن‪ ،‬بێ ئەوەی بیر لە ژنان و هاواڵتیانی‬ ‫ئ��ەو هەرێمە بكەنەوە‪ ،‬ئێمە لە س��ەرەت��اوە‬ ‫لەگەڵ ئافرەتانی ن��او پەرلەمان باسمان‬ ‫لەوە كردووە كە مەسەلەی داكۆكیكردن لە‬ ‫كێشەكانی ژنان مەسەلەیەكی سەرەكیمان‬ ‫بێت و كارە سیاسی و حزبییەكان كار نەكەنە‬ ‫سەر هەنگاوەكانمان‪ ،‬ب��ەاڵم ب��ەداخ��ەوە ئەو‬ ‫حاڵەتە هەیە و پابەندیشن بە حزبەكانیان‬ ‫و ئەوەندەی ئەوامری حزبەكانیان جێبەجێ‌‬ ‫دەكەن‪ ،‬ئەوەندە ناتوانن لەناو خۆماندا یەك و‬ ‫یەكگرتوو بن و بتوانن بەرگری لە خودی‬ ‫ژن بكەن»‪ .‬وتیشی‪« :‬ئێمە لیژنەی ژنانمان‬ ‫هەیە لە پەرلەمان و بەڕاستی لیژنەیەكی‬ ‫ه��ەڵ��س��ووڕاوە‪ ،‬ئ��ەگ��ەر ئێمەی ژن��ان��ی ناو‬ ‫پەرلەمان یەكگرتوو بین و كێشە سیاسییەكان‬ ‫بخەینە الوە‪ ،‬دەتوانین باشترین داكۆكیكار‬ ‫بین لە پرسەكانی تایبەت بە ژنان‪ ،‬بەوپێیەی‬ ‫وەك���و ژن رێ��ژەی��ەك��ی ب��اش��ی ئەندامانی‬ ‫پەرلەمان پێكدێنین‪ ،‬ب��ەاڵم ب��ەداخ��ەوە ئەو‬ ‫یەكڕیزی و یەكدنگییەمان نییە‪ ،‬بۆ نمونە‬ ‫م��اوەی��ەك پێش ئێستا پ���رۆژە یاسایەكمان‬ ‫سەبارەت بە بڕینەوەی موچە بۆ ئافرەتانی‬ ‫ماڵەوە لە بێوەژن و (قەیرەكچان) پێشكەشی‬ ‫پەرلەمان كرد‪ ،‬زۆرینە ژنانی ناو پەرلەمان‬ ‫پشتیوانیان لێنەكرد و دەنگیان بۆ ن��ەدا‪،‬‬ ‫ئەوەبوو بە زۆرینەی دەنگ رەتكرایەوە»‪.‬‬ ‫هاژە سلێمان‪ ،‬جێگری سەرۆكی لیژنەی‬ ‫داكۆكیكردن لە مافەكانی ژنان لەسەر لیستی‬ ‫شیوعی‪ ،‬ئاماژە بەوە دەك��ات كە لیژنەی‬ ‫بەرگری لە مافی ژن لە خولی دووەمی‬ ‫پەرلەمانەوە وەك لیژنەیەكی هەمیشەیی‬ ‫بۆ بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژ بە‬ ‫ژنان دەست بە كاربوو‪ ،‬لە خولی دووەم��دا‬ ‫پ���رۆژە یاسایەكی زۆر گرنگی پەسند‬ ‫كردوە‪ ،‬ئەویش هەمواركردنی یاسای باری‬ ‫كەسیی ژمارە (‪)188‬ی ساڵی (‪)1959‬‬ ‫چەند مادە و بڕگەیەكی تێدا هەموار كرا‬ ‫كە لە بەرژەوەندی خواستەكانی ژناندا بوو‪،‬‬ ‫وتیشی‪« :‬پرۆژەیاسای بەرەنگاربوونەوەی‬ ‫توندوتیژی ن��او خێزان لە خولی دووەم و‬ ‫سێیەمی پەرلەمان كاری لەسەر ك��راوە بە‬ ‫مەبەستی رێگریكردن لەو توندوتیژییانەی‬ ‫رووب��ەڕووی ژنان دەبێتەوە‪ ،‬هەرچەندە ئێمە‬ ‫ناتوانین بنەبڕی بكەین‪ ،‬بەڵكو كەمی‬

‫بەیان ئەحمەد‪:‬‬ ‫پرۆژە یاسای‬ ‫توندوتیژی‬ ‫ناوخێزانیش بەهۆی‬ ‫گقتوگۆی بودجەوە‬ ‫دواخرا‬

‫››‬ ‫سەرگوڵ رەزا‪:‬‬

‫ژن لە دەستەی‬ ‫سەرۆكایەتی پەرلەماندا‬ ‫بوونی نییە‪ ،‬بۆیە‬ ‫ئەولەوییەت بە‬ ‫بابەتەكانی تایبەت بە‬ ‫كێشەكانی ژنان نەدراوە‬

‫››‬ ‫هاژە سلێمان‪:‬‬ ‫بە هۆی ئەو‬ ‫ملمالنێیەی لەئارادایە‬ ‫نەك هەر پرسی ژن‪،‬‬ ‫بەڵكو زۆر بابەتی‬ ‫دیكەی تایبەت بە ژیانی‬ ‫تاك فرامۆش كراوە‬

‫››‬ ‫نه‌سرین جه‌مال‪:‬‬ ‫ژنان هەقی خۆیانە‬ ‫گلەیی لە ئێمە بکەن‪،‬‬ ‫چونکە ئێمە کاتی خۆی‬ ‫سوێندمان خوارد و بە‬ ‫ژنانمان وت با ئێمە‬ ‫یەکگرتوو بین ‪...‬‬ ‫بكەینەوە‪ ،‬ئێستاش راپ��ۆرت��ی كۆتاییمان‬ ‫داوەتە سەرۆكایەتی پەرلەمان بۆ گفتوگۆ‬ ‫كردن لەسەری»‪.‬‬ ‫هاژە سلێمان‪ ،‬لە بارەی ملمالنێی سیاسی‬ ‫لە خولی سێیەمی پەرلەماندا وتی‪« :‬بە‬ ‫هۆی ئەو ملمالنێیەی لەئارادا بووە‪ ،‬نەك‬ ‫هەر پرسی ژن‪ ،‬بەڵكو زۆر بابەتی دیكەی‬ ‫تایبەت ب��ە ژی��ان��ی ت��اك ف��رام��ۆش��ك��راوە‪،‬‬ ‫لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا ئێمە وەكو لیژنە‬ ‫كۆبوونەوەكانی خۆمان دەكەین و تاوتوێی‬ ‫ئەو پرۆژانە دەكەین كە دێنە لیژنەكەمان»‪.‬‬

‫سەبارەت بە پرۆژەیاسای لەشفرۆشیش‬ ‫كە پێشكەشی سەرۆكایەتی پەرلەمان كرا‪،‬‬ ‫وتی‪« :‬ئەو پرۆژەیاسایە لەالیەن هەردوو‬ ‫لیژنەی یاسایی و ئ��ەوق��اف رەت��ك��رای��ەوە‪،‬‬ ‫هۆكارەكەشی معارەزە نەبوو‪ ،‬بەڵكو دەنگی‬ ‫نەهێنا‪ ،‬پاساوی لیژنەی یاساییش ئەوە بوو‬ ‫كە یاسا عێراقییەكە كەموكوڕی نییە و‬ ‫تائێستاش بەكارە‪ ،‬لەم هەموار كردنە ئێمە‬ ‫بە م��اددەی��ەك س��زادان��ی لەشكڕیشمان بۆ‬ ‫زی��اد كردبوو‪ ،‬ب��ەاڵم بەداخەوە نەمانتوانی‬ ‫گفتوگۆی لەسەر بكەین»‪.‬‬


‫سکرتێرى یه‌کێتى قوتابیانى کوردستان‪:‬‬ ‫هه‌ر به‌ڵگه‌یه‌ک هه‌بێت یه‌کێتى قوتابیان هه‌وڵى داو ‌ه زانکۆ‬ ‫دابخات‪ ،‬من یه‌که‌م که‌س ده‌بم بچم ‌ه به‌رده‌م دادگا‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫راژان سه‌باح‬ ‫عیرفان عه‌زیز سکرتێرى یه‌کێتى‬ ‫قوتابیانى کوردستان‪ ،‬له‌م‬ ‫دیداره‌دا ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ده‌کات‬ ‫ئه‌گه‌ر حکومه‌تى هه‌رێم وه‌اڵمى‬ ‫داواکاریه‌کانیان نه‌ده‌نه‌وه‌‬ ‫په‌ناده‌به‌نه‌به‌ر کاردانه‌وه‌ى توند‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ش ده‌خاته‌روو ئه‌گه‌ر به‌ڵگه‌ى‬ ‫له‌سه‌ر هه‌بێت ئاماده‌یه‌ له‌سه‌ر‬ ‫داخستنى زانکۆکان بچێته‌ به‌رده‌م‬ ‫دادگا‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬ده‌گوترێت ئێوه‌ ده‌ست ده‌خه‌نه‌ناو‬ ‫کارو بارى خوێندن و زانکۆکان؟‬ ‫ کامه‌ ده‌ستخستن ده‌توانى نمونه‌یه‌کم‬‫پێم بڵێیت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬بۆنمونه‌ ته‌ماته‌ ب��اران ک��ردن و‬ ‫هێلکه‌ گرتنه‌ وه‌زاره‌ت���ى خوێندنى بااڵو‬ ‫کارى سیاسى له‌ زانکۆکان؟‬ ‫ ئ��ێ��م�ه‌ ش���ان���ازى ب����ه‌وه‌ ده‌ک���ه‌ی���ن که‌‬‫خۆپیشاندانمان کردووه‌ له‌ هه‌ولێر و ئه‌وه‌ش‬ ‫رووی���دا ب�ه‌رام��ب��ه‌‌ر ب�ه‌ وه‌زاره‌ت����ى خوێندنى‬ ‫بااڵبه‌مافى خۆمانى ده‌زانین‪ ،‬ئه‌وانه‌شى‬ ‫ده‌ڵێن به‌ ئێمه‌ ده‌ست ده‌خه‌نه‌ ناو زانکۆکان‬ ‫ئه‌وانه‌ ئه‌و به‌ ناو ئۆپۆزسیۆنانه‌ن که‌ به‌س‬ ‫قسه‌ى زل و بریقه‌دار ده‌ک���ه‌ن‪ ،‬هه‌روه‌کو‬ ‫ئ���ه‌وه‌ى م��ن ل�ه‌ پێناوى ئ���ه‌وه‌ى ده‌س���ه‌اڵت‬ ‫بگرمه‌ ده‌س��ت خه‌ڵک به‌کوشتن ب��ده‌م‪،‬‬ ‫ئێمه‌ وه‌کو یه‌کێتى قوتابیان هۆکارێک‬ ‫بووین بۆ ئه‌وه‌ى ئاستى زانست له‌ هه‌رێمى‬ ‫کوردستان به‌ره‌و پێشه‌وه‌ بڕوات به‌ڵگه‌شمان‬ ‫هه‌یه‌هه‌ر ئێمه‌ بووین توانیومانه‌ کۆنتاکت‬ ‫ل �ه‌گ �ه‌ڵ زان��ک��ۆک��ان��ى ج��ی��ه��ان ب��ک�ه‌ی��ن و‬ ‫به‌شێکى زۆرى قوتابیانش بنێرین بۆ ئه‌و‬ ‫واڵتانه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ئه‌وه‌ کردارمان بێت‬ ‫ئیتر چۆن دێین خوێندن له‌ زانکۆ په‌ک‬ ‫بخه‌ین‪.‬‬

‫چ �ه‌ت��ر‪ :‬ئ��ێ��وه‌ ل �ه‌الی �ه‌ک ره‌خ��ن �ه‌ت��ان ل ‌ه‬ ‫س��ی��اس �ه‌ت��ى ئ��ۆپ��ۆزس��ی��ۆن ه���ه‌ی���ه‌‪ ،‬ب���ه‌اڵم‬ ‫له‌الیه‌کى دیکه‌ الیه‌نه‌کانى ئۆپۆزسۆن‬ ‫به‌شدارن له‌ فیدراسیۆنى رێکخراوه‌کان و‬ ‫ده‌شڵێن هه‌موومان خزمه‌تمان کردوو ئه‌وه‌‬ ‫جۆرێک نیه‌ له‌ سیاسه‌تى پاشملێ؟‬ ‫ فیدراسیۆنى قوتابیى و خوێندکاریه‌کان‬‫ل�ه‌ ساڵى (‪ )2003‬دام����ه‌زراوه‌ و (‪)13‬‬ ‫رێکخراو له‌ خۆى ده‌گرێت‪ ،‬تا ئێستا حزبى‬ ‫ک��اک ن �ه‌وش��ی��روان هیچ رێکخراوێکى‬ ‫قوتابیانه‌ى نی ‌ه ئه‌گه‌ر هه‌شیبێت ل ‌ه شێوه‌ى‬ ‫گ��روپ�ه‌‪ ،‬ک ‌ه ناکرێت ئێمه‌ى فیدراسیۆن‬ ‫وه‌ک��و ب��ۆرد مامه‌ڵه‌یان ل�ه‌گ�ه‌ڵ بکه‌ین‪،‬‬ ‫هه‌رچى دووح��زب�ه‌ ئیسالمیه‌که‌شه‌ ئ�ه‌وان‬ ‫دوورێکخراویان هه‌یه‌ و توانیومان ‌ه پێکه‌و‌ه‬ ‫خ��زم �ه‌ت��ى ب���اش ب��ک�ه‌ی��ن ئیتر سیاسه‌تى‬ ‫پاشمله‌ى چ��ى‪« .‬ئێمه‌ ده‌ڵێین ل� ‌ه چ��وار‬ ‫چێوه‌ى رێکخراوه‌کانى مه‌ده‌نى خزمه‌تمان‬ ‫ک��ردووه‌ به‌اڵم وه‌کو سیاسه‌تى حزب ئه‌و‌ه‬ ‫شتێکى تره‌»‪.‬‬ ‫چ��ه‌ت��ر‪ :‬ب����ه‌اڵم ده‌گ��وت��رێ��ت ئ��ێ��وه‌ ئ �ه‌و‬ ‫فیدراسیۆنه‌تان ق��ۆرغ ک���ردووه‌ و تۆش‬ ‫زۆرب���ه‌ى ک��اره‌ک��ان��ى فیدراسیۆن به‌ناوى‬ ‫خۆته‌وه‌ ده‌که‌یت؟‬ ‫ ئێم ‌ه زۆربه‌ى چاالکیه‌کانمان به‌ناوى‬‫فیدراسیۆنه‌و‌ه ئه‌نجام ده‌ده‌ی��ن ئامانجمان‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی��� ‌ه ک��� ‌ه ن�����اوى ئ����ه‌م ف��ی��دراس��ی��ۆن � ‌ه‬ ‫به‌رزبکه‌ینه‌وه‌ ن �ه‌ک یه‌کێتى قوتابیان‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر به‌راستى ده‌ته‌وێت دان به‌راستیه‌کاندا‬ ‫بنێم ئه‌و‌ه ئێم ‌ه غه‌در له‌ یه‌کێتى قوتابیان‬ ‫ده‌ک �ه‌ی��ن‪ ،‬چونک ‌ه ئێستا ه�ه‌وڵ��م��ان داو‌ه‬ ‫چ��االک��ی �ه‌ک��ان��ى خ���ۆم���ان ب��خ �ه‌ی��ن �ه‌س �ه‌ر‬ ‫فیدراسیۆن و ده‌مانه‌وێت له‌ رێگاى ئه‌و‬ ‫رێکخراوانه‌ى شه‌رعیه‌تیان هه‌ی ‌ه خزمه‌ت‬ ‫بکه‌ین‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬به‌اڵم قسه‌یه‌ک هه‌یه‌ که‌ ئێوه‌‬ ‫زانکۆکانى هه‌ولێر تان په‌ک خستووه‌؟‬ ‫ ل ‌ه کاتى خۆى من وه‌اڵمى ئه‌وه‌م دایه‌وه‌‪،‬‬‫به‌اڵم ئه‌وه‌ى واده‌ڵێت ئه‌وانه‌ن ک ‌ه ده‌یانه‌وێت‬

‫ئه‌و مافه‌ى ک ‌ه ئێم ‌ه ل ‌ه ناوه‌نده‌کانى زانکۆ‬ ‫هه‌مان ‌ه بۆخۆیانى ببه‌ن که‌ ئه‌و‌ه زۆر هه‌ڵه‌یه‌‪،‬‬ ‫چونکه‌ له‌ ژیانى دیموکراتى خێرکردن نی ‌ه‬ ‫ئێمه‌ رێکخراوێکى خێر خوازیش نین خێر‬ ‫به‌الیه‌نێکى سیاسى بکه‌ین‪ ،‬ئێمه‌ده‌مانه‌وێت‬ ‫ل �ه‌ چ���وار چ��ێ��وه‌ى ب �ه‌ هێزکردنى ئاستى‬ ‫زانستى ه�ه‌م��وو شێوازێک بگرینه‌به‌ر‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم ئه‌گه‌ر الیه‌نێک بیانه‌وێت ئه‌ندام‬ ‫په‌رله‌مانه‌کانى خۆیان بهێنن ‌ه زانکۆکان‬ ‫و سیاسه‌تى خۆیان له‌ناو زانکۆکان جێ‬ ‫به‌جێ بکه‌ن ئه‌و‌ه ئێم ‌ه قبوڵمان نیه‌‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌ شه‌رعیه‌تى ئێمه‌یه‌ نه‌ک هى ئه‌وان‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬له‌ ماوه‌ى رابردوو ئه‌و هێرشه‌ى به‌‬ ‫به‌ردوو دار کرایه‌ سه‌ر وه‌زاره‌تى خوێندنى‬ ‫ب��ااڵئ��ێ��وه‌ ن �ه‌ت��ان ش����ارده‌وه‌ ک �ه‌ رێکخه‌رى‬ ‫خۆپیشاندانه‌که‌ ب���وون ب��اش�ه‌ پێش ئه‌و‬ ‫خۆپیشاندنه‌ رێ��گ��اى دیکه‌تان ل�ه‌ب�ه‌رده‌م‬ ‫نه‌بوو؟‬ ‫ کام ‌ه ئالیه‌ت ئه‌و ئالیه‌ت ‌ه ک ‌ه ئێو‌ه‬‫ده‌ڵ��ێ��ن گفتوگۆ‪ ،‬ئ��ه‌م وه‌زی����ره‌ گفتوگۆ‬ ‫له‌گه‌ڵ ئێمه‌ ناکات ئێمه‌ (‪ )19‬رێکخراو‬ ‫چووینه‌الى ده‌ڵێت ته‌نها (‪ )10‬ده‌قیق ‌ه کاتت‬ ‫هه‌یه‌‪« .‬وه‌زیرێک ک ‌ه خۆى ده‌یه‌وێت کێش ‌ه‬ ‫دروست بکات ل ‌ه زانکۆکان و حسابمان بۆ‬ ‫نه‌کات و ب��ه‌رده‌وام بێت له‌سه‌ر کێش ‌ه بۆ‬ ‫زانکۆکان ئه‌و‌ه مافى خۆمان ‌ه وه‌زاره‌ته‌که‌ى‬ ‫هێلکه‌ باران بکه‌ین»‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬به‌اڵم ئێوه‌ له‌سه‌رده‌مى کابینه‌ى‬ ‫پێنجه‌م ئه‌وه‌تان نه‌کرد؟‬ ‫ وه‌زی���رى کابینه‌ى پێنجه‌م به‌گوێى‬‫ده‌ک��ردی��ن و داواک��اری �ه‌ک��ان��ى ج��ێ به‌جێ‬ ‫ده‌کردین‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬پێت وای �ه‌ کێشه‌ى قوتابى له‌م‬ ‫کابینه‌ زیاتره‌؟‬ ‫ به‌ڵێ زیاتریش ده‌بێت ئه‌گه‌ر گوێیان‬‫لێنه‌گیرێت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئه‌گه‌ر وه‌زیرى خوێندنى بااڵ له‌‬ ‫سلێمانى بوایه‌ ئێوه‌ وه‌کو یه‌کێتى قوتابیان‬ ‫ده‌تانتوانى به‌و شێوه‌ هه‌ڵسوکه‌وتى له‌گه‌ڵ‬

‫ئاراس عوسمان‬

‫به‌اڵم جیاوازیمان له‌و بابه‌ت ‌ه نه‌کردووه‌‪ ،‬زۆر‬ ‫ل ‌ه ک��ادره‌ک��ان��ى ئێم ‌ه گله‌ییان هه‌یه‌ ک ‌ه‬ ‫ئه‌وانمان دانه‌ناوه‌ و الیه‌نه‌کانى دیکه‌مان‬ ‫داناوه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئه‌وه‌ى روویدا به‌رانبه‌ر به‌ وه‌زاره‌تى‬ ‫خوێدنى بالاڵدووباره‌ى ده‌که‌نه‌وه‌؟‬ ‫ به‌ڵێ هه‌رکاتێک حکومه‌ت وه‌اڵمى‬‫نه‌داینه‌و‌ه ته‌مات ‌ه باران و هێلکه‌یان تێده‌گرین‬ ‫خراپتریش ده‌که‌ین و‌ که‌سیش ئۆپۆزسیۆن‬ ‫نی ‌ه بێجگه‌ له‌ ئێمه‌‪ ،‬چونکه‌ ئێمه‌ پره‌نسیبى‬ ‫دیموکراتى ده‌زانین‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬له‌ دواین چاو پێکه‌وتنى وه‌زیرى‬ ‫خ��وێ��دن��ى ب��ااڵ ده‌ڵ��ێ��ت «ئ��ێ��وه‌ب�ه‌رپ��رس��ی��ارن‬ ‫له‌به‌رانبه‌ر داخستنى زانکۆکان» وه‌اڵمتان‬ ‫چیه‌؟‬ ‫ وه‌اڵمى وه‌زیر ناده‌مه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم بۆ ئه‌و‬‫که‌سانه‌ى ئه‌و وه‌اڵم�ه‌ى وه‌زیریان بینیووه‌‪،‬‬ ‫ده‌ڵ��ێ��م «هه‌ربه‌ڵگه‌یه‌کى ف�ه‌رم��ى هه‌بێت‬ ‫یه‌کێتى ق��وت��اب��ی��ان ه �ه‌وڵ��ى داوه‌ زان��ک��ۆ‬ ‫داب��خ��ات م��ن ی �ه‌ک �ه‌م ک��ه‌س ده‌ب���م بچم ‌ه‬ ‫به‌رده‌م دادگا»‪ .‬به‌اڵم شه‌رمه‌ بۆ که‌سێک‬ ‫خ��ۆى به‌پڕۆفیسۆر دابنێت به‌بێ به‌ڵگ ‌ه‬ ‫قسه‌بکات‪.‬‬

‫کاریگه‌رى روداوه‌کانى رابردوو له‌سه‌ر پرۆسه‌ى خوێندن‬ ‫ی ئه‌رک‌ه نیشتمانیه‌ک‌ه به‌المه‌و‌ه گرنگ بوو کاریگه‌رى خوێندن گرنگ نه‌بوو‬ ‫خوێندکارێک‪ :‬ئه‌وه‌ند‌ه ‌‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫شارا بابان‬ ‫هه‌ندێک ل ‌ه خوێندکاران ئاماژ ‌ه‬ ‫به‌وه‌ده‌که‌ن‪ ،‬ئه‌و روداوانه‌ى ل ‌ه‬ ‫ماوه‌ی رابردو ‌ه رویاندا کاریگه‌ریان‬ ‫له‌سه‌ر پرۆسه‌ى خوێندن نه‌بوو‬ ‫یان زۆر به‌که‌مى کاریگه‌ریان‬ ‫هه‌بووه‌‪ ،‬توێژه‌رێکى کۆمه‌اڵیه‌تیش‬ ‫جه‌ختده‌کاته‌وه‌‪ :‬ئه‌و روداوانه‌‬ ‫کاریگه‌ریان هه‌بوو به‌تایبه‌تى له‌‬ ‫قۆناغى دوانزه‌ى ئاماده‌ى که‌ بۆ‬ ‫نمره‌ى به‌رز ده‌خوێنن‪.‬‬

‫س��ۆزی��ار رزگ���ار‪ ،‬ت�ه‌م�ه‌ن (‪ )22‬س��اڵ‪،‬‬ ‫خوێندکارى زان��ک��ۆى سلێمانى‪ ،‬ئاماژه‌‬ ‫به‌وه‌ده‌کات‪ :‬زانکۆ به‌هه‌ڵوێسته‌و‌ه پێشوازى‬ ‫ل‌ه روداوه‌کانى ماوه‌ى راب��ردوو کردو‌ه بۆیه‌‬ ‫پ��ێ��ىوان��ی�‌ه ک��اری��گ �ه‌رى ل �ه‌س �ه‌ر پ��رۆس �ه‌ى‬ ‫خ��وێ��ن��دن ه�ه‌ب��ووب��ێ��ت‪ .‬ه��ه‌روه‌ه��ا س��ۆزی��ار‪،‬‬ ‫وت���ى‪« :‬ئ���ه‌وه‌ن���ده‌ى ئ�ه‌رک�‌ه نیشتمانیه‌که‌‬ ‫به‌المه‌و‌ه گرنگ بوو له‌وکاته‌دا کاریگه‌رى‬ ‫خوێندنه‌که‌م به‌الو‌ه گرنگ نه‌بو»‪ ،‬هۆکارى‬ ‫ئ �ه‌م هه‌ڵوێسته‌م ده‌گه‌ڕێنمه‌و‌ه بۆ ئ �ه‌وه‌ى‬ ‫ل �ه‌م نیشتمانه‌ی‌ه ک�ه‌رام�ه‌ت��ى ئ �ه‌م خه‌ڵکه‌‬ ‫ده‌ڕوشێنن و ل‌ه به‌رچاوى هه‌مومان خوێن‬ ‫ده‌رێ��ژرێ��ت ل�‌ه ب�ه‌رام��ب�ه‌رى چ��وار شوشه‌ى‬ ‫په‌نجه‌ره‌وه‌‪ .‬جه‌ختیکرده‌وه‌‪ :‬داخستنى زانکۆى‬ ‫سه‌اڵحه‌دین به‌بێ بونى هیچ پاساوێک‬ ‫زۆرتر کاریگه‌رى له‌سه‌ر پڕۆسه‌ى خوێندن‬ ‫کرد له‌و زانکۆیه‌‪ ،‬هیچ کاتێک روداوه‌کان‬ ‫ئه‌وه‌ند‌ه کاریگه‌ریان له‌سه‌ر زانکۆى سلێمانى‬ ‫نه‌کردووه‌‪.‬‬ ‫ئ�����ارى ن���ه‌ج���ات‪ ،‬ت����ه‌م����ه‌ن(‪)24‬س����اڵ‪،‬‬ ‫خ���وێ���ن���دک���ارى ش���ه‌ش���ه‌م���ى ئ���ام���اده‌ی���ى‪،‬‬ ‫خ��وێ��ن��دک��اران��ى پ��ۆل��ى دوان����زه‌ى ئ��ام��اده‌ی��ى‬ ‫گ�ه‌وره‌ت��ری��ن زیانیان ب �ه‌رک �ه‌وت ل‌ه م��اوه‌ى‬ ‫راگرتنى ده‌وام‪ .‬ئه‌و خوێندکار‌ه وتیشى‪:‬‬ ‫رودان���ى ئ �ه‌و روداوان����‌ه و راگ��رت��ن��ى ده‌وام‬ ‫ک��اری��گ �ه‌رى خ��ۆى ه �ه‌ب��وو به‌تایبه‌تى بۆ‬

‫قۆناغى ئێم‌ه ک‌ه کۆتا قۆناغ‌ه و ئاینده‌مان‬ ‫دیارى ده‌کات‪ .‬هه‌رچه‌ند‌ه من به‌شدارى زۆرم‬ ‫نه‌بو ل‌ه خۆپیشاندانه‌کاندا‪ ،‬به‌اڵم له‌رێگه‌ى‬ ‫راگ �ه‌ی��ان��دن �ه‌ک��ان �ه‌و‌ه ئ���اگ���ادارى ه�ه‌م��وو‬ ‫روداوه‌کان بووم‪ .‬هه‌روه‌ها ئارى‪ ،‬وتى‪ :‬توشى‬ ‫حاڵه‌تێکى نه‌فسى بووبوم ک‌ه ده‌رئه‌چوم بۆ‬ ‫قوتابخان‌ه چاوه‌ڕێى ئه‌وه‌م ده‌کرد ب‌ه بریندارى‬ ‫بگه‌ڕیمه‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش واده‌ک��ات خوێندکار‬ ‫نه‌توانێت وه‌کو پێویست بیرى الى ئه‌و ماده‌یه‌‬ ‫بێت ک‌ه ده‌یخوێنێت‪.‬‬ ‫ه���ێ���م���ن م����ح����ه‌م����ه‌د‪ ،‬ت�����ه‌م�����ه‌ن(‪)20‬‬ ‫س����اڵ‪ ،‬خ��وێ��ن��دک��ارى زان���ک���ۆ‪ ،‬تیشکى‬ ‫خسته‌سه‌رئه‌وه‌ى‪ :‬راگرتنى ده‌وام کاریگه‌رى‬ ‫ک��ردوه‌ت �‌ه س �ه‌ر پ��ڕۆس �ه‌ى خ��وێ��ن��دن‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬ ‫زۆرک���ه‌م‪ .‬وت��ى‪ :‬ل‌ه چه‌ند رۆژى راب��ردوو‬ ‫ک �‌ه ده‌وام ب��ۆ م��اوه‌ی �ه‌ک��ى ک���ه‌م راگ��ی��را‬ ‫خوێندکار زه‌ره‌رم �ه‌ن��د ب��ووه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئ�ه‌وه‌ش‬ ‫نی‌ه ک‌ه کاریگه‌رى گ �ه‌وره‌ى کردبێته‌سه‌ر‬ ‫خوێندن‪ .‬چونک‌ه دواى کۆتایى هێنانى‬ ‫خۆپیشاندانه‌کان ک‌ه بایکۆتى خوێندن کرا‬ ‫ماوه‌ى بایکۆت کردنه‌که‌ش هێند‌ه زۆرنه‌بوو‬ ‫له‌کاتێکدا حکومه‌ت زۆرب �ه‌ى رۆژه‌کانى‬ ‫کردبوو ب‌ه پشوو‪ ،‬ک‌ه سااڵنى رابردو پشوو‬ ‫نه‌بوو‪ .‬هێمن پێى وایه‌‪ :‬له‌به‌رامبه‌ر روداوى‬ ‫له‌و شێوه‌ی‌ه ده‌بێت هه‌ڵوێست هه‌بێت‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫وه‌ک خوێندکارى زانکۆ ب‌ه ئه‌رکى خۆمى‬ ‫ده‌زانم خوێندن رابگرن‬ ‫رێبه‌ند محه‌مه‌د‪ ،‬ت �ه‌م �ه‌ن(‪ )19‬س��اڵ‪،‬‬ ‫خوێندکارى په‌یمانگا ئاماژ‌ه به‌وه‌ده‌کات‪:‬‬ ‫س��وک��ای �ه‌ت��ى ب��ه‌خ��وێ��ن��دک��اران��ى زان��ک��ۆ‬ ‫گه‌وره‌ترین زیان‌ه ب‌ه خوێندکاران گه‌یشتوه‌‬ ‫ن�ه‌ک بایکۆتکردنى ده‌وام‪ .‬پێشى وای�ه‌‪:‬‬ ‫ئ����ه‌وه‌ى ل �‌ه دوم��ان��گ��ى پ��ێ��ش��ودا روی�����داوه‌‪،‬‬ ‫بایکۆتى خوێندنیشه‌و‌ه خوێندکار زه‌ره‌رمه‌ند‬ ‫ب��وو ب�ه‌ن��م��ره‌ى ی �ه‌ک �ه‌م ه �ه‌ر له‌سوکایه‌تى‬ ‫پێکردن به‌خوێندکاره‌وه‌‪ ،‬ناوبردنیان ب‌ه ئاژاوه‌‬ ‫گێڕو ت�ه‌ق�ه‌ک��ردن ب�ه‌س�ه‌ر به‌شى ناوخۆى‬ ‫کوڕانى په‌یمانگه‌ی ته‌کنیکى و ‌هێنانى‬ ‫هێزى زێره‌ڤانى‪ .‬جه‌ختیشیکرده‌وه‌‪ :‬دواى‬ ‫نه‌مانى خۆپیشاندان هێنانى ئ�ه‌و هه‌موو‬ ‫هێز‌ه زۆر‌ه به‌ڕاستى نایشارمه‌و‌ه کاریگه‌ری‬

‫‪n‬خویندکارانی زانکۆ له‌کاتی بایکۆتکردنی خوێندن‬ ‫له‌سر خۆم و خوێندنه‌که‌شم هه‌بوه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا که‌زه‌ره‌رمه‌ندبووم ده‌نگم‬ ‫ل �ه‌گ �ه‌ڵ ده‌ن��گ �‌ه ن��اڕازی �ه‌ک��ان ب���وه‌‪ .‬ئ��ازاد‬ ‫ج�ه‌الل‪ ،‬توێژه‌رى کۆمه‌اڵیه‌تى‪ ،‬هێماى بۆ‬ ‫ئه‌وه‌کرد‪ :‬خۆپیشاندان کاریگه‌رى له‌سه‌ر‬ ‫ه �ه‌م��وو ت��اک��ێ��ک��ى ه �ه‌رێ��م��ى ک��وردس��ت��ان‬ ‫هه‌بووه‌‪ .‬هێماشى بۆ ئه‌وه‌کرد‪ :‬خۆپیشاندان‬ ‫کاریگه‌رى نه‌ک ل‌ه سه‌رخوێندکار‪ ،‬به‌ڵکو‬ ‫کاریگه‌رى له‌سه‌ر ده‌رونى هه‌موو تاکێکى‬ ‫کوردى هه‌بو‌ه به‌گشتى و خوێنکارانى له‌‬ ‫قۆناغى ئاماده‌یدا زیانى زۆریان به‌رکه‌وتوه‌‪.‬‬ ‫چونک‌ه زۆربه‌ى شه‌هیدانى ئه‌و خۆپیشاندانه‌‬ ‫ل‌ه قۆناغى ئاماده‌یدا ب��وون‪ ،‬ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌‬ ‫ده‌سه‌لمێنێت خوێندکار قوربانى خۆى داوه‌‬ ‫وه‌ک جه‌ست‌ه و الیه‌نى ده‌رونیش کاریگه‌رى‬ ‫زۆری��ان له‌سه‌ر دروس��ت ده‌ک��ات‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫ئ���ازاد‪ ،‬وت��ى‪ :‬زۆرب���ه‌ى ئ �ه‌و خوێنکارانه‌ى‬ ‫ئێواران ده‌وامیان ده‌کرد له‌به‌رده‌م زانکۆکان‬

‫ده‌وه‌ستان‪ ،‬ئه‌مه‌ش کاریگه‌رى کرد‌ه سه‌ر‬ ‫هه‌موو خوێندکاره‌کانى قۆناغه‌کانى تریش‪،‬‬ ‫دواى ئ�ه‌و هه‌ڵوێسته‌ى حکومه‌ت نواندى‬ ‫به‌سه‌ربازگه‌کردنى شارى سلێمانى زۆربه‌ى‬ ‫خوێندنگه‌کان کاریگه‌ریان له‌سه‌ر دروست‬ ‫بوو قه‌له‌قى له‌سه‌ر ژیان دروست ده‌کات‪.‬‬ ‫جه‌ختیشیکرده‌وه‌‪ :‬راگه‌یاندنه‌کان له‌ڕوى‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تى و ده‌رون��ی��ه‌و‌ه کاریگه‌ریان‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و خوێنکارانه‌ى ل‌ه قۆناغى دوانزه‌‬ ‫و قۆناغى دواى دوانزه‌ن دروستکردبوون که‌‬ ‫ب‌ه شداربن ل‌ه خۆپیشاندانه‌کاندا و هه‌ندێ‬ ‫ج��ار خۆنه‌ویستان‌ه ب �‌ه ش��داری��ان ده‌ک���رد‌‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ش ده‌بێت‌ه ه��ۆى ت��رس و دڵ�ه‌ڕاوک��ێ‬ ‫و دروس��ت��ک��ردن��ى ج��ۆرێ��ک ل�‌ه ئ��اڵ��وزى و‬ ‫ک��اری��گ�ه‌رى ت�ه‌ن��ان�ه‌ت ل�ه‌ب�ه‌ده‌س��ت هێنانى‬ ‫نمره‌ش دروست ده‌کات‪.‬‬ ‫ک�ه‌م��ال ن���ورى‪ ،‬ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌رى پ����ه‌روه‌رده‌ى‬ ‫سلێمانى‪ ،‬ئاماژه‌ى بۆ ئه‌و ماوه‌یه‌کرد که‌‬

‫‪9‬‬

‫ئێم ‌ه به‌شێک نین له‌ئێوه‌‪،‬به‌اڵم‬ ‫ئێو‌ه به‌شێک له‌ئێمه‌ن‪!.‬‬

‫عیرفان عه‌زیز سکرتێرى یه‌کێتى قوتابیانى کوردستان‬

‫بکه‌ن؟‬ ‫ کێشه‌ى ئێمه‌ کێشه‌ى سیاسى نی ‌ه وه‌زیر‬‫پارتى یان یه‌کێتى یان ئیسالمى بۆ ئێم ‌ه‬ ‫جیاوازى نیه‌‪ ،‬ئێمه‌ ل ‌ه چوارچێوه‌ى یاسا‬ ‫داواى مافى زانستى بۆ قوتابى ده‌که‌ین و‬ ‫ئه‌گه‌ر بێت و مافى قوتابى پێشێل بکرێت‬ ‫ئه‌و‌ه نه‌ک له‌ پارتى و یه‌کێتى ل ‌ه هیچ‬ ‫الیه‌نێکى دیکه‌ قبوڵ ناکه‌ین و به‌مافى‬ ‫خۆمانى ده‌زانین‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬سه‌رۆکى حکومه‌ت بڕیارى داوه‌‬ ‫به‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى ئه‌و که‌سانه‌ى له‌ ماوه‌ى‬ ‫ش�ه‌ش مانگى راب���ردوو دام �ه‌زراب��وون ئه‌و‬ ‫بریاره‌ چۆن ده‌بینى له‌ کاتێکدا ئێوه‌ ده‌ڵێن‬ ‫هه‌ندێک قوتابخانه‌ بێ مامۆستایه‌؟‬ ‫ ک��ات��ێ��ک خ���ه‌ڵ���ک دام���������ه‌زراو‌ه و‬‫ب��ڕوان��ام�ه‌ی��ان هه‌ی ‌ه ئیتر ب��ۆدان�ه‌م�ه‌زرێ��ن‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌مه‌ هه‌ڵه‌یه‌کى گه‌وره‌ی ‌ه حکومه‌ت‬ ‫به‌رامبه‌ر ب ‌ه هاواڵتى خۆی ئه‌نجامى دا‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬له‌و زه‌ماالنه‌ى ئێوه‌ وه‌رتان گرتووه‌‬ ‫گومان له‌وه‌ ده‌کرێت لیست و لیست کارى‬ ‫تێدابێت و به‌رژه‌وه‌ندى حزبى تێدا بێت؟‬ ‫ ئ���ه‌و زه‌م���االن��� ‌ه م��اف��ێ��ک��ى ش �ه‌رع��ى‬‫خۆمانه‌و که‌س خێرى ب ‌ه ئێم ‌ه نه‌کردووه‌‪،‬‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/3/2 - 2011/5/23‬‬

‫کارا‬

‫‪ n‬وه‌اڵمى وه‌زیر‬ ‫ناده‌مه‌وه‬ ‫‪ n‬شه‌رم ‌ه بۆ‬ ‫که‌سێک خۆى‬ ‫به‌پڕۆفیسۆر‬ ‫دابنێت به‌بێ به‌ڵگ ‌ه‬ ‫قسه‌بکات‬ ‫‪n‬‬

‫گه‌نجان‬

‫فۆتۆ‪ /‬ئه‌حمه‌د قادر‬ ‫خوێندکاران ده‌وامیان نه‌کردو‌ه ب‌ه به‌زیانى‬ ‫ن �ه‌زان��ى ب��ۆ خ��وێ��ن��دک��اران چونک‌ه پ���ه‌روه‌د‌ه‬ ‫توانیویه‌تى قه‌ره‌بویان بۆ بکاته‌وه‌‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫که‌مال‪ ،‬وت��ى‪ :‬خوێندکاران بۆ م��اوه‌ى دوو‬ ‫رۆژ بایکۆتى خوێندنیانکرد‪ ،‬له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫ئه‌مه‌دا مامۆستایان توانیان قه‌ره‌بوى ئه‌و‬ ‫ماوه‌ی‌ه بکه‌نه‌و‌ه ک‌ه خوێندکاران نه‌هاتبونه‌‬ ‫ه��ۆڵ�ه‌ک��ان��ى خ��وێ��ن��دن �ه‌وه‌‪ ،‬ت��ا ئێستا هیچ‬ ‫خوێندکارێک نه‌هاته‌و‌ه باسى دواکه‌وتن‬ ‫ل �‌ه پ���ڕۆگ���رام ب��ک��ات �ه‌وه‌‪ .‬ج�ه‌خ��ت��ی��ک��رده‌وه‌‪:‬‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر دواک�ه‌وت��ن��ى ده‌وام���ى خوێندن‬ ‫به‌هۆى بایکۆتکردنه‌و‌ه و هێنانى پڕۆگرامى‬ ‫نوێى خوێندن‪ .‬خوێندکاران داواکاریان هه‌بوه‌‬ ‫و ئێمه‌ش داواکاریه‌کانمان به‌هه‌ند وه‌رگرت‬ ‫بۆ وه‌زاره‌ت به‌رزمانکرده‌وه‌‪ .‬ئه‌وانیش بڕیارى‬ ‫که‌مکردنه‌وه‌ی پڕۆگرامى خوێندنیان ده‌رکرد‬ ‫بۆ ئه‌مساڵ هیچ کێشه‌یه‌کیان نه‌ماوه‌‪.‬‬

‫گه‌نج داینه‌مۆى کۆمه‌ڵگه‌یه‌‪ ،‬گه‌نجان‬ ‫ن�����ه‌وه‌ى دواڕۆژى واڵت�����ن‪ ،‬ئ�����ه‌وه‌ى ئێم ‌ه‬ ‫ک��ردوم��ان�‌ه ب��ۆ گه‌نجى ئه‌مڕۆیه‌‪..‬هتد‪،‬‬ ‫ئه‌مانه‌و سه‌دان وته‌ى بریقه‌دارى ترو ئه‌وه‌ى‬ ‫دوور نی‌ه خۆشیان باوه‌ڕیان به‌وجۆر‌ه رسته‌‬ ‫ق�ه‌ڵ�ه‌و ب��ێ ک��رداران�ه‌ه�ه‌ب��ێ��ت‪ ،‬ک�‌ه له‌الیه‌ن‬ ‫هه‌ندێک به‌ناو سیاسیه‌کانى کوردستانه‌وه‌‬ ‫بێشه‌رمان‌ه وه‌ک به‌رگێک ده‌کرێته‌به‌ر‬ ‫گه‌نجه‌کانمان‪ ،‬هه‌ر ئه‌م پیاوان‌ه له‌سه‌رده‌مى‬ ‫گه‌نجێتیدا له‌شاخ و شاردا له‌و چوارچێوه‌‬ ‫شۆڕشگێڕییه‌ى کردویانه‌‪ ،‬له‌پاڵ شۆڕشدا‬ ‫ب�����ه‌رده‌وام شۆڕشێکیش ه �ه‌ب��وو‌ه ل�ه‌ک��ارو‬ ‫ک��رده‌وه‌ى پاشقوڵ گرتن له‌یه‌کترو کوشتن‬ ‫و جاسوسى کردن بۆ ئه‌و پیاوه‌ى ب‌ه نیومه‌تر‬ ‫ردێنى ناشرین و ماش و برنجیه‌و‌ه له‌کونێکى‬ ‫ده‌شته‌کانى عێراقدا ده‌ستگیرکرا مه‌به‌ستم‬ ‫(ص���ه‌دام)ى گۆڕبه‌گۆڕه‌‪ ،‬ئاخۆ بڵێى له‌م‬ ‫س �ه‌رده‌م �ه‌ى ه�ه‌م��وان به‌جۆرێک هۆشیار‬ ‫بوونه‌ته‌و‌ه چه‌ندین ساڵ هاوار بکه‌یت ناتوانى‬ ‫(ڕه‌ش به‌سپى و سپى به‌ڕه‌ش) بکه‌ى وه‌ک‬ ‫سااڵنى پێشوو‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ى ئێستا ده‌گوزه‌رێت له‌م هه‌رێمه‌ى بۆته‌‬ ‫یاریگایه‌کى بچوک و هه‌رکه‌سه‌و بۆ خۆى‬ ‫شاورى فاوڵ و په‌نارتى و گۆڵکردن لێده‌دات‪،‬‬ ‫به‌تایبه‌تى له‌نێوان ئه‌حزابى سیاسى کوردیداو‬ ‫میدیا و رێکخراو گه‌لێکى پاشکۆدا‪،‬‬ ‫به‌اڵم دڵنیابن گه‌نجانى واڵته‌که‌م هه‌رگیز‬ ‫ناکه‌ون‌ه ژێر ئه‌و بۆچون‌ه دووفاقیانه‌ى ئێوه‌ى‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندى په‌رسته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئ���ه‌گ���ه‌ر ب���اس ل���ه‌و درۆ و ت��ف�ه‌ن��گ�ه‌ى‬ ‫ب �ه‌ک��ارى دێنن ب��ۆ پ��ارێ��زگ��ارى له‌مانه‌وه‌و‬ ‫ب��ازرگ��ان��ی��ک��ردن��ی��ان ب��ک�ه‌ی��ن ب �ه‌س �ه‌ر ئ�ه‌م‬ ‫میلله‌ته‌و‌ه ئه‌نجامى ده‌ده‌ن‪ ،‬واده‌ى هه‌ڵبژاردن‬ ‫ئێم‌ه گه‌نجى واڵته‌که‌مانین و پاراستنى‬ ‫ده‌خه‌ن‌ه ئه‌ستۆمان ل���ه‌دواى خۆیان‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌خۆپیشاندانێکى ئاسایدا ک‌ه داواى ماف‬ ‫و که‌رامه‌تى تاکى کوردى ده‌کرێت‪ ،‬پێمان‬ ‫ده‌گوترێت چه‌قۆکێش و سه‌رسه‌رى و ئه‌وه‌ى‬ ‫له‌فه‌رهه‌نگ‌ه بۆگه‌نه‌که‌یاندایه‌‪ ،‬هه‌مووى‬ ‫ده‌که‌ن‌ه توره‌که‌که‌ى شانمان و هه‌ڕه‌شه‌شمان‬ ‫لێده‌که‌ن‪ .‬ده‌بێت قبوڵى وه‌ها کارێک بکرێت‪.‬‬ ‫باش‌ه لێره‌و‌ه ده‌پرسین ئه‌گه‌ر گه‌نجه‌کانمان‬ ‫ئه‌وانه‌بن ک‌ه وه‌ها پێناسه‌و شیکارییه‌کى بۆ‬ ‫ده‌ک �ه‌ن به‌عه‌قڵێکى پڕ ل‌ه ڕق و کین‌ه و‬ ‫ژه‌نگرتوویه‌وه‌‪ ،‬باش‌ه چۆن داواى متمان‌ه له‌وه‌ها‬ ‫که‌سێک ده‌کرێت بۆ پێکهێنانى پارله‌مان‬ ‫و حکومه‌ت و‪ ،...‬یاخود سه‌رۆکى هه‌رێم‬ ‫له‌کاتى گ �ه‌ڕان �ه‌وه‌ى له‌وه‌رگرتنى مه‌دالیا‬ ‫ئیتاڵیه‌که‌ى‪ ،‬له‌په‌یامه‌که‌یدا پشتگیرى ئه‌و‬ ‫گه‌نجانه‌ى کرد‪ ،‬ئه‌رێ ئه‌و که‌سانه‌ى له‌دواى‬ ‫ئ��ێ��وه‌وه‌ن له‌دانیشتن و کۆبونه‌وه‌کانتانداو‬ ‫له‌کاتى سوکایه‌تى و جنێودان به‌گه‌نجى ئه‌م‬ ‫هه‌رێمه‌‪ ،‬وه‌ک شه‌رم له‌ئێم‌ه ناکه‌ن شه‌رم‬ ‫له‌و گه‌نجان‌ه ناکه‌ن ک‌ه له‌سایه‌ى شه‌ونخونى‬ ‫ئ���ه‌وان���ه‌و‌ه خ��ۆت��ان و م��اڵ و خ��ان �ه‌واده‌ت��ان‬ ‫ده‌پارێزرێت‪ ،‬ئه‌رێ شه‌رم له‌و گه‌نجان‌ه ناکه‌ن‬ ‫باوکیان له‌شه‌ڕى ناوخۆى ئێوه‌دا و له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندى ئێوه‌دا به‌کوشت دران‪ ،‬ئه‌ى شه‌رم‬ ‫ن��اک�ه‌ن به‌کۆمه‌ڵ و چه‌ندین ئۆتۆمبێل‬ ‫ده‌یانگوازنه‌و‌ه بۆ کوێ؟ بۆ سه‌فره‌ى زانستى‬ ‫نه‌خێر! ئه‌ى بۆ ئاهه‌نگى ده‌رچونیان نه‌خێر!‬ ‫ئه‌ى بۆ خوێندن بۆ ده‌ره‌وه‌ى واڵت نه‌خێر! بۆ‬ ‫ناوچه‌ى قوله‌ره‌یسى بۆ تێهه‌ڵدان و سوکایه‌تى‬ ‫پێکردن‪.‬‬ ‫بۆی‌ه پێویست‌ه خ��ۆم��ان نه‌خه‌ڵه‌تێنین و‬ ‫ئاگاداربین ک‌ه هه‌میش‌ه حزب و سیاسیه‌کانمان‬ ‫گه‌نجه‌کانیان دابه‌شکردو‌ه به‌سه‌ر خۆیان و‬ ‫کارکردن بۆیان و ئه‌وانه‌ى دوورن له‌وانه‌وه‌‬ ‫گ�ه‌ن��ج�‌ه ح��زب��ى و گ��ۆش��ک��راوه‌ک��ان��ن بۆ‬ ‫به‌ره‌نگاربونه‌و‌ه به‌و گه‌نجان‌ه و له‌کارخستنیان‬ ‫ب�ه‌رام��ب�ه‌ر گه‌نجێک‪ ،‬ک�‌ه ب���اوه‌ڕى ن��ه‌به‌‬ ‫سیاسه‌تى ئێستا هه‌ی‌ه ک‌ه ده‌یبینێت و نه‌‬ ‫به‌ڕابردوش ک‌ه ئه‌مان‌ه خاوه‌نین‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌‬ ‫ده‌بینی گه‌نجێکى پاک ده‌کرێت‌ه وه‌سیل‌ه بۆ‬ ‫گه‌یشتن به‌ئامانج و مه‌رامه‌کانى حزب و‬ ‫ده‌کرێت‌ه خاوه‌ن بیرو ئایدیایه‌کى گۆشکراوى‬ ‫نوخبه‌یه‌کى ل‌ه الیه‌نێکى سیاسى‪ ،‬دوور‬ ‫ل‌ه فکر‌ه و بۆچونێکى نیشتمانیان‌ه و‬ ‫نه‌ته‌وه‌یانه‌‪.‬‬ ‫له‌به‌ر ئه‌و‌ه ده‌بێت ته‌ماشا بکه‌ین ئه‌وان‬ ‫چ مێژوویه‌کیان هه‌ی‌ه جیاواز له‌هه‌ندێک‬ ‫کارو خه‌باتى پێشوو‪ ،‬ک‌ه ره‌نگ‌ه له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌م جۆر‌ه سیاسه‌ت‌ه بازبازێن بکه‌ن و جۆر‌ه‬ ‫بایه‌خێک نه‌ده‌ن‌ه ئه‌و گۆڕانکارییانه‌ى‬ ‫بۆت‌ه واقیعى سه‌رده‌مى و ناوچه‌یى‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫ده‌ڵێم ئێم‌ه به‌شێک نین ل‌ه ئێوه‌ى خاوه‌ن‬ ‫مێژوویه‌کى پرسیاراوى‪ ،‬به‌اڵم ئێو‌ه به‌شێکن‬ ‫له‌ئێم‌ه هه‌ندێکجار بۆ پێداویستى کاتى و‬ ‫تا سه‌رکه‌وتنتان ب‌ه په‌یژه‌ى ماره‌که‌دا‪.‬‬ ‫‪yahoo.com@Arasosman84‬‬


‫هونه‌ر و وێژه‌‬

‫پەیكەرتاشان نیگەرانن لە دەستێوەردان لە هونەری پەیكەرتاشیدا‬ ‫هونەمەندێك “بڕیاربوو لەجێی پەیكەرەكەی مەولەوی چەندین هەنار دروستبكەین”‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫ئارام شەمێرانی‬

‫ن��اوچ��ەی ش����ارەزوو بەوپێەی‬ ‫چەندین كەساسەتی ناوداری كوردی‬ ‫تێدا هەڵكەوتوە بۆ ڕیزگرتنیان‬ ‫وبەزیندوییهێشتنەوەیانژمارەیەكی‬ ‫زۆر پەیكەری تێدا درووستكراوەو‬ ‫لەم ڕاپۆرتەی ڕۆژنامەی (چەتر)‬ ‫دا ئاستی ه��ون��ەری پەیكەرەكان‬ ‫و نیگەرانی لە دەستێوەردانەكان‬ ‫لەڕوی سیاسەت ‌و دین‌و مادە لەم‬ ‫هونەرە دەخرێتەڕوو‪ ،‬حامد ئەحمەد‬ ‫دەڵێت بڕیاربوو لەجێی پەیكەرەكەی‬ ‫مەولەوی چەندین هەنار لە شێوەی‬ ‫پەیكەردا دروست بكەین‪.‬‬ ‫“ ئێمە پەیكەرتاشمان نیەو قاڵب سازمان‬ ‫هەیە”‬ ‫مەهدی هەورامی شێوەكاری ( هاوی)‬ ‫خ��اوەن (‪ )24‬ساڵ ئەزمون پێیوایە هەموو‬ ‫پەیكەرەكانیناوهەڵەبجەودەوروبەرییهیچیان‬ ‫ناچنە خانەی هونەری پەیكەرسازییەوە و‬ ‫كاتێك لێیان دەڕوانیت هیچ هونەرێكیان تێدا‬ ‫نیە‪ ،‬ئەمەش مانای ئەوە نیە من لەوان باشتربم‪،‬‬ ‫بەڵكو كاری جوانترم بینیوە‪ ،‬ئەم شێوەكارە‬ ‫دڵگرانە بەوەی پەیكەری (مەولەوی) لە سنە‬ ‫ێ پەیكەرەكەی‬ ‫دیوەو لە هەڵەبجەش دەتوان ‌‬ ‫(مەولەوی) شاعیری كورد ناوبنێت كەسێكی‬ ‫تر‪ ،‬چونكە هیچ ناونیشانێكی لەسەر نیە‪ ،‬با‬ ‫پەیكەرە تاقانەكەی خورماڵیش بوەستێت كە‬ ‫دەڵێی منم‌و سواری ئەسپێكی منااڵنە بووم‬

‫ئەمەش نەك چاوێكی هونەری چاوی هەموو‬ ‫كەسێكی ئاسایی دەیبینێت‪( .‬هەورامی)‬ ‫ئەوەشی وت‪ ،‬ئەگەر سەیرێكی پەیكەرەكەی‬ ‫(وەلی دێوانە)ی سەیدسادقیش بكەین سەیرە‬ ‫ك��ە عەباكەی ن��اوی (ش���ەم) ی ل��ەس��ەرە‪،‬‬ ‫ئەگەر (وەلی)یە ئەم ناوە بۆچی‪ ،‬ئەمانەش‬ ‫نیشانەی ئەوەن ئەم كارانە هونەری نین‌و لەوە‬ ‫ێ بە كەسی نزیك‌و ناسراو دراب��ن كە‬ ‫دەچ � ‌‬ ‫دروست بكرێن‪ ،‬ئەم پەیكەرانەی كە هەندێك‬ ‫مادە یان قاڵبیان كردوەو ناویان ناوە پەیكەر‬ ‫ێ دەزانێت‬ ‫هونەرمەندێكی بێگانە بیانبین ‌‬ ‫كە ئێمە پەیكەرتاشمان نیەو قاڵب سازمان‬ ‫هەیە‪ ،‬ئەگەر ڕاپرسیەك بكرێت تا بزانین‬ ‫چەندێك الیەنی هونەری لەو پەیكەرانەدا‬ ‫هەیە دەبینین دەنگ ناهێنن‪ ،‬چونكە الیەنە‬ ‫دینیەكەیان لێدەربكەیت حەقە وەكو حەزرەتی‬ ‫ئیبراهیم تەورێكیان لێهەڵبگریت‌و هونەریانە‬ ‫بیانشكێنیت‌وهونەریانەشدروستیانبكەیتەوە‪.‬‬ ‫“هەقە (شاكر فتاح) پەیكەرێكی لە زیو‬ ‫بۆ دروست بكرێت”‬ ‫سەرنوسەری ڕۆژنامەی خورمالێش (‬ ‫گواڵن ئەحمەد) پێی وایە پەیكەرەكان بۆ‬ ‫كەسانێك دروست دەكرێن كە كەسی زۆر لەوان‬ ‫لە پێشتر هەیە كە پێویسە بۆی درووستكرێت‬ ‫كەچی نایكەن ب��ەڕای ئ��ەو پێوستە بۆ‬ ‫كەسێكی وەك (شاكر فتاح) پەیكەرێكی لە‬ ‫زیو بۆ دروست بكرێت‌و لە خورماڵدا دابنرێت‪،‬‬ ‫چونكە ئەو بناغەی كاری ڕۆژنامەگەری‌و‬

‫جموجوڵی چاالكی ڕۆشنبیری لە ناوچەكەدا‬ ‫دام����ەزران����د‪ ،‬ئ����ەو ن��ەب��ووای��ە ئ���ەم كەشە‬ ‫ڕۆشنبیرییەی لە ناحیەكەدا ئێستا هەیە زۆر‬ ‫الواز دەبوو‪ ،‬بۆیە هەنوكە كە پەیكەر بووەتە‬ ‫كلتور لە كوردستان دەبێت ئەو پیاوەمان بیربێت‪.‬‬ ‫“حزبیەو هونەریش بووەتە قوربانی”‬ ‫مامۆستایەكی ب��ەش��ی ش��ێ��وەك��اری لە‬ ‫پەیمانگای ه��ون��ەرە جوانەكانی هەڵەبجە‬ ‫ئاماژە ب��ەوە دەك��ات ئەم باسە ئەوەندە قسە‬ ‫هەڵدەگرێت ڕاپۆرتێك كەمە بۆی‪ ،‬چونكە‬ ‫دانانی ئەم پەیكەرانەش لە هەندێك شوێندا‬ ‫مایەی قسە لەسەر كردنە‪ ،‬مامۆستا (ئبراهیم‬ ‫زۆراب) تەنها لەسەر الیەنە هونەرێكانی‬ ‫ئەو پەیكەرانە قسە دەك��ات‌و دەڵێت‪ :‬ئەگەر‬ ‫بمانەوێت ڕەخنە لەو پەیكەرانە بگرین كە‬ ‫لە شارو شارۆچكەكاندا دروست كراوە ئەوا‬ ‫هەندێكیان دەچنە ژێر ڕەخنەوە‪ ،‬بەاڵم كاری‬ ‫باش‌و ئەكادیمیش كراوە‪ ،‬گرفتەكەش لەوەدایە‬ ‫لە هەموو كوردستاندا بەهۆی دەستێوەردانی‬ ‫حزبیەو هونەریش بووەتە قوربانی‪ ،‬چونكە‬ ‫پرۆژە دەدرێت بە كەسێكی نزیك لە بەرپرسێكی‬ ‫حزبی‌و نادرێت بە پەیكەرتاشێكی هونەری‬ ‫لێهاتوو‪ ،‬لێرەدا حساب بۆ توانای كەسەكە‬ ‫ناكرێت‪.‬‬ ‫مامۆستاكەی بەشی شێوەكاری هەندێك‬ ‫لە پەیكەرەكانی هەڵەبجە وەك (عومەری‬ ‫خاوەر‪ ،‬تۆفیقی كارەبا‪ ،‬عادیلە خانم‪ ،‬دانیال‬ ‫میتران‪ ،‬مەولەوی‪ ،‬ئەحمەد موختار جاف‪،‬‬

‫عومەری خ��اوەر بۆ ج��اری دووم لەبەردەم‬ ‫مۆنۆمێنتەكەدا) بە نمونە دێنێتەوەو دەڵێت‪:‬‬ ‫ئەو پەیكەرانە شایەنی خاوەنەكانیانن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لەڕووی هونەریەوە تەنها دوو پەیكەرەكەی‬ ‫(تۆفیقی ك��ارەب��ا) و ( ئەحمەد موختار)‬ ‫ماندووبوونی هونەری یان پێوە دیارەو ئەوانی‬ ‫تر كەمتر الیەنی هونەری تیایاندا بااڵیەو‬ ‫مایەی نیگەرانیشە كە پەیكەری عومەری‬ ‫خاوەر لە دەروازەی شاردا بڕی (‪ )90‬ملیۆن‬ ‫دیناری لەسەر حسابی (مالیكی ) بۆ دابین‬ ‫كراوەو بە مادەی برۆنز قاڵب كراوە‪ ،‬كەچی‬ ‫دەبینین كرچوكاڵە و الیەنە هونەری یەكەی‬ ‫باش نیە لەكاتێكدا ئەو پەیكەرە خەڵكی‬ ‫بیانی‌و ناوخۆییەكان دێن‌و زۆرتر دەبینرێت‪.‬‬ ‫غەمی ئەو شێوەكارە ئەوەیە كەسی زۆر كار‬ ‫جوان‌و ئەكادیمی هەیەو پێویستە پرۆژەیان‬ ‫پێبدرێت وەك (زیاالدین)ی هونەرمەندی‬ ‫ڕۆژهەاڵتی كوردستان كە كاری جوانی هەیە‬ ‫وەك پەیكەرەكەكەی (مەستورەی ئەردەاڵن)‬ ‫لە هەولێر و (شێخ مەحمود) لە سلێمانی كە‬ ‫هیچی لە كاری ئەوروپیەكان كەمتر نیە‪،‬‬ ‫بۆیە دەبێت پشت بەو قوتابیانە ببەسترێت كە‬ ‫لە ناوەندێكی ئەكادیمیەوە دەردەچوون‪.‬‬ ‫“ نابێت سیاسەت‌و دین‌و مادە دەست لە‬ ‫هونەردا وەردەن “‬ ‫لەالیەكی تریش (حامد ئەحمەد صادق)‬ ‫ئەو پەیكەرتاشەی كە پەیكەرەكانی (دایكی‬ ‫كوردان‪ -‬دانیاڵ میتران) شاری هەڵەبجەی‬

‫نوێنەر ئەحمەد‪:‬‬ ‫“لەواڵتێكداین هەموی نەوتە بۆ دەبێت هونەرەكەی ئەوەندە زەلیل بێت”‬

‫هونەرمەندێك‬ ‫گەنج كە خاوەنی‬ ‫ف��ێ��رگ��ەی��ەك��ی‬ ‫مۆسیقیە بەناوی‬ ‫فێرگەی (باران)‪،‬‬ ‫(نوێنەر ئەحمەد)‬ ‫ل���ەم دەی�����دارەی‬ ‫ڕۆژن�������ام�������ەی‬ ‫(چەتر) ڕەخنە لە‬ ‫بارودۆخیئێستای‬ ‫ه��ون��ەری ك��وردی‬ ‫دەگ����رێ����ت پێی‬ ‫وای��ە سیاسیەت‬ ‫ب����ەرپ����رس����ی‬ ‫یەكەمە‪ ،‬باسی‬ ‫لەوەشكرد كە‬ ‫هونەرمەندانی‬

‫ئێرە هەژارن بە پێچەونەی واڵتانی‬ ‫تر‪ ،‬وت��ی‪ :‬لە واڵتێكداین هەموی‬ ‫نەوتە بۆ دەبێت هونەرەكەی ئەوەندە‬ ‫زەلیل بێت و هونەرمەندەكانی‬ ‫دەستكورتبن‪.‬‬ ‫“سیستەمێك نیە حسابی بۆ هونەر كردبێت”‬ ‫نوێنەر ئەحمەد كە لە ساڵی (‪ )2000‬دەستی‬ ‫بە ك��اری هونەری ك��ردوە‪ ،‬الی ئەو مۆسیقا‬ ‫زمانێكی مرۆڤدۆستی و جوانیەكانی ژیانە‪،‬‬ ‫لەم بەشەی كوردستان بە پێچەوانەی بەشەكانی‬ ‫تر بەرەو الوازیەكی زۆر دەچێت‪ ،‬شكستێكی‬ ‫ت���ەواوی هێناوە‪ ،‬ئەمەش دەگەڕێنێتەوە بۆ‬ ‫نەبوونی یاسایەكی كۆپی ڕای��ت و نەبونی‬ ‫كەناڵی سەرەبەخۆ بۆ هونەر بۆ پێشخستنی‬ ‫هونەر‪ ،‬ئەو پێشی وایە كەناڵەكان كە دەبینن هەمو‬ ‫كورد سەرقاڵبوە بەسیاسەتەوە‪ ،‬خەڵك زەختێكی‬ ‫سیاسی لەسەرە بەشێوەیەكی توند لە حاڵەتێكی‬ ‫ناخۆشدا دەژین بۆیە ئەوانیش سەرقاڵی ئەوەن‪.‬‬ ‫ئەو هونەرمەندە ئەمەشی بەستەوە بە نەبونی‬ ‫سیستەمێك كە حسابێكی بۆ هونەر كردبێت‬ ‫لەیاساو دەستورەكەیدا‪ ،‬یان نەبونی كۆمپانیایەكی‬ ‫ئەهلی كە بەبێ جیاوازی كار بۆ هونەرمەندان‬ ‫بكات‪ ،‬جیاواز لەو كۆمپانیایانەی كە حیزبین و‬ ‫كار بۆ كۆمڵێك خەڵك دەكەن‪.‬‬ ‫ئ���ەو ه��ون��ەرم��ەن��دە پێشی وای����ە س���ەڕای‬ ‫داگیركاریش هونەر لە پارچەكانی تری كوردستان‬ ‫بۆیە پێشكەوتوترە‪ ،‬چونكە پارچەكانی تری‬ ‫كوردستان ژێر دەستەن و هێزێكی شۆڕشگێڕ‬ ‫هەیە و كەسانێكیشیان لە ئەوروپان‬ ‫ئیشی باشیان ك���ردوە ل��ەوێ‌‬

‫خوێندویانە بۆیە باشترە‪ ،‬لێرەش لە هەشتاكاندا‬ ‫هونەری ك��وردی هێزێكی زۆر باشی هەبوو‪،‬‬ ‫توانیبوی ستایاڵ و سكێاڵ دروست بكات‪ ،‬ئەگەر‬ ‫لەسەر ئەمە بەردەوام بوایە ئەوا بەرەوپێش دەچوو‪،‬‬ ‫نەك ئەوەی كە شوڕشكێڕەكانمان كوردستانیان‬ ‫ڕزگاركرد‪ ،‬چونەسەر ئەو شێوازەی بەعسەیەكان‬ ‫كە هونەرمەندە بەعسیەكان هەموشتێك بۆ‬ ‫خۆیانبوو‪ ،‬هونەرمەندەكانی تریش دەیانویست‬ ‫گۆرانی بۆ ه��ەژار و شەقام بڵێن ڕاودەن��ران و‬ ‫شەقكاری دەكران‪.‬‬ ‫“حیزبەكان هونەری ئەو واڵتە زااڵ دەكەن”‬ ‫نوێنەر لەبارەی هۆكاری ئەوەی كە خەڵك‬ ‫زیاتر ح��ەز بە گ��ۆران��ی ك��ۆن دەك��ەن و پێیان‬ ‫وای��ە گۆرانی ئێستا ك��ەم دەمێنێتەوە‪ ،‬وتی‪:‬‬ ‫پەیوەندیەكانی نێوان هونەر و سیاسەتە‪ ،‬هەڵبەتە‬ ‫سیاسەت كاریگەی چ الیەنێكی بەسەرەوە بێت‬ ‫هونەری ئەو واڵتەش كاریگەری ئەو الیەنەی‬ ‫بەسەرەوە دەبێت‪ ،‬لە واڵتێكدا دەزگایەكی تایبەتی‬ ‫تیادانەبێت و حیزب بەڕێوەیببات‪ ،‬نزیكی ئەم‬ ‫هەرێمەی ئێمە لە توركیا و ئێرانەوە‪ ،‬هەروەها‬ ‫بەهۆكاری ئەوەی سیاسەتێكی دووفاقی هەیە‬ ‫لە پەیوەندیەكانیان لەگەاڵ واڵتانی چ��واردەور‬ ‫بۆیە هونەری واڵتەكانی تر زاڵبوە بەسەریاندا‪،‬‬ ‫بۆنمونە چۆن ڕێكەوتن دەكرێت لەنێوان توركیا‬ ‫و هەرێمی كوردستاندا لەگەاڵ حیزبەكاندا‪،‬‬ ‫ئەو كات حیزبەكانیش هونەری ئەو واڵتە زااڵ‬ ‫دەكەن بەسەر هونەری خۆماندا‪ ،‬ئەوەتا دەبینی‬ ‫هونەرمەندەكانمان هەرئەوەنیە بەزمانی توركی‬ ‫گۆرانی ناڵێن‪.‬‬ ‫“پێویستە هونەرمەند سەربەخۆ بێت”‬

‫فۆتۆی هه‌ڵبژارده‌‬

‫هونه‌ری‬ ‫کوێستانی قه‌ندیل به‌شداری ل ‌ه ئاشتیدا ده‌کات‪.‬‬

‫فیلمی سینه‌مایى (کوێستانی قه‌ندیل)‬ ‫دوای وه‌رگرتنی خه‌اڵتی باشترین سیناریۆ‬ ‫ل�ه‌ فێستیڤاڵی فیلمی ئ��ۆرن��س ل�ه‌ واڵت��ی‬ ‫ئیسپانیا و به‌شداریکردن له‌ شه‌ش فێستیڤاڵی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی دیکه‌ له‌ تورکیا و هندستان و‬ ‫واڵتانی عه‌ره‌بی و ئه‌وروپی‪ ،‬به‌شداری له‌‬ ‫فێستیڤاڵی فیلم بۆ ئاشتی له‌ واڵتى ئیتاڵیا‬ ‫ده‌کات‪.‬‬ ‫ئ�ه‌م فیلمه‌ که‌ له‌ده‌رهێنانى هونه‌رمه‌ند‬ ‫(ته‌ها که‌ریمییه‌) بابه‌تی سه‌ره‌کی فیلمه‌‬ ‫به‌شداره‌کانی ئه‌و فێستیڤاڵه‌ (شه‌ڕ‪ ،‬ئاشتی‬ ‫و مافی مرۆڤه‌) له‌ چه‌ندین به‌شدا فیلمه‌‬ ‫سه‌رکه‌وتووه‌کان خه‌اڵت ده‌کات و مه‌راسیمی‬ ‫به‌خشینی خه‌اڵته‌کانیش له‌ دووی مانگی‬ ‫ج��واڵی ل�ه‌ ش��اری میدیا ل�ه‌ ئیتاڵیا و له‌‬ ‫(‪ )٢٧‬مانگی ئۆکتۆبه‌ر له‌ شاری له‌نده‌نی‬ ‫به‌ریتانیا به‌رێوه‌ ده‌چێت‪.‬‬

‫ئەو كە لە ساڵی (‪ )1981‬لە شاری هەڵبجە‬ ‫لەدایكبوە‪ ،‬پێی وای��ە ئیشكردنی سیاسەتی‬ ‫ئ��ەم واڵت��ە بۆ پەرتكردنی ن��ەك هونەرمەند‪،‬‬ ‫بەڵكو ئیشیكردوە لەسەر ئ��ەوەی كۆمەڵگە‬ ‫پەرتوباڵبكات‪ ،‬نوێنەر ئەحمەد لەوبارەوە وتی‪:‬‬ ‫ئێمەش وەك هونەرمەندان كۆكنین‪ ،‬هەروەها‬ ‫هۆكاری یەكەم سیاسەتی واڵتە و هۆكاری‬ ‫دووەم ه��ون��ەرم��ەن��د خ��ۆی��ەت��ی ك��ە ناتوانێت‬ ‫هونەرمەندێكی ت��ەواو بێت و بۆتە كۆیلەی‬ ‫سیاسەت لەبەر ماڵەكەی و ژیانەكەی یان ئیش‬ ‫و پارەكەی ناتوانێت ئەوەی كە هونەرە دەریببڕێت‪.‬‬ ‫بۆ نمونە ئەمڕۆ ڕوداوێك دەبینیت كەسیاسەت‬ ‫دروستیكردوە و دەیەوێت بەگۆرانیەك هەستی‬ ‫بەرامبەر ئەو ڕوداو دەببڕی‪ ،‬ب��ەاڵم دەبینێت‬ ‫موچەكەی دەب��ڕن‪ ،‬ئەمەش هۆكارێكە بۆئەوە‬ ‫هونەرمەندەكانی ئێمە زیاتر نەتوانن ئیش بكە‪،‬‬ ‫هەربۆیە پێویستە هونەرمەند سەربەخۆ بێت‪.‬‬ ‫“لە هونەردا دەبێت زمان و فۆڕمی تازەتر‬ ‫بهێنیتە ناوەوە”‬ ‫ب��ەڕای نوێنەر پارێزگاریكردن لە هونەری‬ ‫ڕەسەن ئەركی هەموو كەسێكە لەپێشدا ئەركی‬ ‫واڵت���ە ك��ە وەزارەت��ێ��ك��ی ڕۆشنبیری هەبێت‬ ‫و دەزگ���ای فەرهەنگی ف��راوان��ی هەبێت و‬ ‫كەسانێكی پسپۆڕی تێدابێت ئ��ەم��ەش لێرە‬ ‫خەونە‪ ،‬ئەو وتی‪ :‬نابێت پێداگیری ئەوە بكەین‬ ‫هونەری كوردی هەر لەقاڵبێكدا بهێڵینەوە و هەر‬ ‫لەشێوەی كۆندا بێت‪ ،‬ئەمڕۆ لە هونەردا دەبێت‬ ‫زمانی تازەتر و فۆڕمی تازەتر بهێنیتە ناوەوە‪،‬‬ ‫بەاڵم دەشبێت ئەوە لەیادنەكەین كەشتێك هەیەو‬ ‫بنەڕەتیە ئەویش فۆڕمی گۆرانی و مۆسیقای‬

‫مه‌م و زین هێشتا قه‌ده‌غه‌یه‌‬

‫ب��ن �ه‌م��اڵ �ه‌ی (ئ��ی��ب��راه��ی��م ئ���ه‌ک���ارێ) ک���‌ه ل ‌ه‬ ‫گرتووخانه‌ی پیتی (‪)F‬ی شارۆچکه‌ی (سینجان)‬ ‫ل‌ه ب��اک��ورى کوردستان ویستیان کتێبی م�ه‌م و‬ ‫زین بۆ رۆڵه‌که‌یان بنێرن‪ ،‬ب�ه‌اڵم به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‬ ‫گرتووخانه‌ک‌ه ب‌ه بیانوی قه‌ده‌غه‌بوونی کتێبه‌که‌‪،‬‬ ‫نه‌یهێشت بگات‌ه ئه‌کار‪.‬‬ ‫ئه‌کارێ له‌به‌ر ئه‌م‌ه سکااڵی کرد و دادگاش‬ ‫وتی سکااڵک‌ه له‌جێیدایه‌‪ ،‬به‌اڵم ل‌ه دوو دادگای‬ ‫تاوانه‌کان ل‌ه ئه‌نکه‌ر‌ه سکااڵک‌ه ڕه‌ت کرایه‌وه‌‪ .‬دوای‬ ‫ئ�ه‌وه‌ی (ئاکم بیرداڵ) په‌رله‌مانتارى (‪)BDP‬‬ ‫ب‌ه وه‌زیری دادی ڕاگه‌یاند ک‌ه ئه‌م کتێب‌ه چاپ‬ ‫کراوه‌‪ ،‬که‌چى ل‌ه گرتووخان‌ه قه‌ده‌غه‌یه‌‪ ،‬ب‌ه ئاژانسی‬ ‫‪ ANF‬راگه‌یاند ک‌ه «کتێبی مه‌م و زین له‌الیه‌ن‬ ‫وه‌زیری کلتور ل‌ه ناو په‌رله‌مانتارانى (‪)AKP‬دا‬ ‫باڵو بووه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌مان وه‌زیر کتێبیه‌که‌ی قه‌ده‌غه‌‬ ‫کرد‪ ،‬بابه‌تێکی سه‌رنجڕاکێه‌‪ ».‬هه‌روه‌ها بیرداڵ‬ ‫وتی ئه‌و وه‌زیر‌ه تا ئێستا وه‌اڵمی پرسیاره‌کانی‬ ‫له‌وباره‌یه‌و‌ه نه‌داوه‌ته‌وه‌‪.‬‬

‫‪.....‬‬

‫كوردیە‪ ،‬ڕاستە (ج��از) ئەمەریكا داهێنەری‬ ‫ب��وە‪ ،‬ب��ەاڵم دەبین (ج���از)ی ك��وردی��ش هەیە‪،‬‬ ‫(ڕۆك) ئەوروپا داهێنەری بوە‪ ،‬بەاڵم (ڕۆك)‬ ‫ی كوردیش هەیە‪ .‬ئەو هونەرمەندە كە خاوەنی‬ ‫(‪ )12‬بەرهەمی هونەریەو ئێستاش كار بۆ دوو‬ ‫بەرهەمی تر دەكات بەناوەكانی (ڕەهێڵەو) و‬ ‫(سڵێمانی) باس لەوەش دەكات كە هونەرمەندان‬ ‫دەتوانن ئەو گۆرانیە كوردیە فۆلكلۆرانە بهێنین‬ ‫و بەشێوەیەكی تازەتر بیڵێن پێویست ناكات‬ ‫هونەری واڵتێكی تر بهێنی و بیدزین‪ ،‬سیاسەتە‬ ‫وای كردوە لەمواڵتە هونەر بخاتە ژێر ڕكێڤی‬ ‫خۆی‪ ،‬سیاسیەكان چۆن بیانەوێت بەو شێوەیە‬ ‫ئاراستەی بكەن و ڕاگەیاندنەكانیش بەو شێوەیە‬ ‫گرنگی پێدەدەن‪.‬‬ ‫“ه��ەم��وو ستۆدیۆكانی ك��وردس��ت��ان بایی‬ ‫(‪ )100‬هەزار دۆالرە نیە”‬ ‫لە ب��ارەی ئ��ەوەی كە بۆچی هونەرمەندان‬ ‫ڕوودەك����ەن����ە س��ت��ۆدوێ��ك��ان��ی دەرەوە وت���ی‪:‬‬ ‫ستۆدیۆكانی ئێمە لەو ئاستەدانیە‪ ،‬ئەندازیاری‬ ‫دەنگی لە ئاستی تەواودانیە‪ ،‬ستۆدیۆكانی‬ ‫توركیا لە ڕۆژه��ەاڵت��ی ن��اوەراس��ت��دا ل��ەرووی‬ ‫تەكنیكەوە‪ ،‬سیستمی دەنگی زۆر پێشكەوتون‪،‬‬ ‫بۆنمونە (مایك) هەیە بایی (‪ )100‬هەزار‬ ‫دۆالرە‪ ،‬بەاڵم هەموو ستۆدیۆكانی كوردستان‬ ‫كۆبكەیتەوە بایی (‪ )100‬هەزار دۆالرە نیە‪،‬‬ ‫بەداخەوە لە واڵتێكداین هەموی نەوتە بۆ دەبێت‬ ‫هونەرەكەی ئەوەندە زەلیل بێت و هونەرمەندەكەی‬ ‫ئەوەندە كەمدەستبێت‪ ،‬هونەرمەندان لە دنیادا‬ ‫هەمووی لە چینی دەوڵەمەندانن‪ ،‬بەاڵم بەداخەوە‬ ‫الی ئێمە هەمووی هەژارە‪.‬‬

‫‪.......‬‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‬ ‫‪2711/3/22010/11/8‬‬ ‫‌ممه‌ممه‌‪- 2011/5/23‬‬ ‫دووشه‬

‫‪11‬‬

‫دروستكردوە سەبارەت بەو بڕە پارە خەیاڵیانەی‬ ‫بۆ پ��رۆژە هونەریەكان سەرف دەكرێت باس‬ ‫ل���ەوە دەك���ات ه��ەم��ووی ل��ەس��ەر ئەساسی‬ ‫ناسراوی‌و خزمایەتی‌و حزبایەتی یە‪ ،‬چونكە‬ ‫زۆر لەو پەیكەرانەی لە شارەكاندا دانراون‬ ‫تەندەرەكەیان دراوە بە هونەرمەندێك ‌و ئەو‬ ‫هونەرمەندەش كاری پەیكەرەكەی خستووەتە‬ ‫ب��ەردەم شاگردەكەی‌و بڕێك پ��ارەی پێداوەو‬ ‫ئەمەش كارێكی بەرهەم هێناوە كە دوورە‬ ‫لە جوانی‌و جەوهەری هەونەرەوە‪ ،‬مامۆستا‬ ‫حامد كەمامۆستای بەشی شێوەكاریشەو‬ ‫خاوەنی (‪ )7‬ساڵ ئەزمون بەشداری (‪)15‬‬ ‫پێشانگای كردووە دەڵێت‪ ،‬من باسی ئەزمونی‬ ‫كەس ناكەم‪ ،‬بەاڵم دەبێت نەهێڵرێت سیاسەت‌و‬ ‫دین‌و مادە دەستێوەردان بكەن لە هونەردا‪،‬‬ ‫بڕیار لەسەر كارەكە بدەن یان سنور دانێن بۆ‬ ‫كاری هونەری یان كارێك پێش كارێكی تر‬ ‫بخەن‪ ،‬ناوبراو بە بەڵگەوە قسەكانی دەكات‌و‬ ‫دەڵێت‪ :‬بڕیاربوو لە شوێنی پەیكەرەكەی‬ ‫ئێستای مەولەویدا چەندین هەنار لە شێوەی‬ ‫پەیكەردا دروست بكەین‌و (كوێستان ئەكرەم)‬ ‫یش دەزانێت‪ ،‬ب��ەاڵم بڕیارەكەیان گ��ۆڕی ‌و‬ ‫ئیشەكە بوو بە بازرگانی كردن‪.‬‬


‫به‌هۆى نه‌بوونى پالن و تێنه‌گه‌یشتن ل ‌ه ڕه‌وتى ڕۆشنبیرى کوردى‬

‫کابینانى حکومه‌ت ک ‌ه وه‌زاره‌تى ڕۆشنبیرى پێدا تێپه‌ڕبوو نه‌یانتوانیو ‌ه خزمه‌ت بکه‌ن‬

‫نه‌بوونى پالن و تێنه‌گه‌یشتن ل ‌ه‬ ‫ڕه‌وتىڕۆشنبیرىکوردىنه‌یانتوانیوه‌‬ ‫خزمه‌ت به‌م بوار ‌ه بکه‌ن‪.‬‬

‫ئاماده‌کار‬

‫ئاراس عوسمان‬

‫“هیچ که‌س و الیه‌نێک و کۆمپانیایه‌ک‬ ‫نی‌ه ه��اوک��ارى و ب���اوه‌ش بۆ ک��ارى هونه‌رى‬ ‫بکاته‌وه‌“‬ ‫عه‌لى که‌ریم ک‌ه ب �ه‌ش��دارى ل‌ه شانۆ و‬ ‫دراماکانى وه‌ک (به‌هارى دزرا‪ ،‬ته‌قینه‌وه‌ى‪،‬‬ ‫دیڤز دیڤز‪ ،‬مه‌مله‌که‌تى خۆر س��زاو ت��اوان‪،‬‬ ‫سرودى خۆش نودى‪ ،‬خه‌مى چۆله‌که‌کان ‪،‬‬ ‫ڕابوون‪ ،‬ژیله‌مۆ) ل‌ه باره‌ى کارى هونه‌رییه‌وه‌‬ ‫پێى وای‌ه “ ئه‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ى به‌دڵسۆزیه‌وه‌‬ ‫کارده‌که‌ن بۆ پێش خستنى دراما و شانۆ و کاره‌‬ ‫هونه‌ریه‌کانى تر ل‌ه کوردستانى باشوردا ئه‌مانه‌‬

‫نوسه‌ر و هونه‌رمه‌ند (عه‌لى که‌ریم)‬ ‫ک ‌ه خاوه‌نى ده‌یان کارى هونه‌ریه‌‬ ‫ل � ‌ه ب��واره‌ک��ان��ى ش��ان��ۆ و درام���او‬ ‫ه�ه‌روه‌ه��ا خاوه‌نى ش�ه‌ش کتێبه‌‪،‬‬ ‫ل ‌ه دیدارێکى ڕۆژنامه‌ى (چه‌تر)دا‬ ‫کورته‌یه‌ک ل ‌ه ئه‌زمون و تێڕوانینى‬ ‫ل ‌ه باره‌ى گرفته‌کانى ئه‌مرۆى نێو‬ ‫دنیاى ڕۆشنبیرى و هونه‌ر ده‌خاته‌‬ ‫ڕوو ده‌ڵێت‪ :‬هه‌موو ئه‌و کابینانه‌ى‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێم ک � ‌ه وه‌زاره‌ت���ى‬ ‫ڕۆشنبیرى پێدا تێپه‌ڕبوه‌‪ ،‬به‌هۆى‬

‫جێگه‌ى دڵخۆشین‪ ،‬ئه‌وه‌ى جێگه‌ى نیگه‌رانیه‌‬ ‫ئ�ه‌و جیاوازییه‌ی‌ه ل‌ه که‌ناڵى ک��وردس��ات و‬ ‫کوردستان تیڤى هه‌ندێک هه‌ندێک جار‪،‬‬ ‫هیچ که‌س و الیه‌ن و کۆمپانیایه‌ک نیه‌‬ ‫هاوکارى و باوه‌ش بۆ کارى هونه‌رى بکاته‌وه‌‪،‬‬ ‫بۆ به‌رهه‌م هێنانى به‌تایبه‌تى زنجیر‌ه دراماکان‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر بڕوانین‌ه واڵتانى ده‌وروبه‌رمان له‌وانه‌‬ ‫سوریا و لوبنا و تورکیا و میسر و خلیج‪،‬‬ ‫کۆمپانیاکان ک‌ه هه‌ندێکیان تایبه‌تن به‌‬ ‫به‌رهه‌مهێنانى کارى ‪ tv‬و ده‌بینى بایه‌خێکى‬ ‫گه‌ور‌ه به‌هه‌ونه‌ر دراوه‌‪ ،‬پێویست‌ه ل‌ه کوردستاندا‬ ‫ل���ه‌م ج���ۆر‌ه کۆمپانیای‌ه ه�ه‌ب��ێ��ت ل �ه‌الی �ه‌ن‬ ‫سه‌رمایه‌دار و ده‌وڵه‌مه‌نده‌کانه‌و‌ه به‌شدارى ئه‌م‬ ‫پڕۆژان‌ه بکه‌ن‪ ،‬ڕه‌نگ‌ه هونه‌ر به‌شێوه‌یه‌کى باش‬ ‫ڕوول‌ه پێشکه‌وتن و ته‌کاناکێکى گه‌ور‌ه بنێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌داخه‌و‌ه ده‌وڵه‌مه‌نده‌کانمان هه‌ر سه‌رقاڵى‬ ‫هه‌ڵپه‌ى پاره‌و قازانجیانه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌م بواره‌دا‬ ‫کاربکه‌ن پێده‌چێت به‌و شێوه‌ى ئێستا زیاتر‬ ‫سودمه‌ن ببن له‌ڕووى مادییه‌وه‌‪.‬‬ ‫“ هه‌موو کارێکى هونه‌ری وێستگه‌یه‌که‌‬ ‫“‬ ‫به‌و پێیه‌ى خاوه‌نى ئه‌زمونێکى زۆر‌ه و‬ ‫ل‌ه بواره‌که‌دا له‌ساڵى (‪ )1968‬ده‌ستى‬ ‫به‌کارى هونه‌رى ک��ردو‌ه سه‌باره‌ت به‌و‬ ‫پێشکه‌وتنه‌ى ل‌ه کارى هونه‌ریدا هه‌یه‌‬ ‫و هونه‌رمه‌ندانى ئه‌م قۆناغ‌ه تاچه‌ند‬

‫هه‌موو قسه‌ی‌ه و ئه‌گه‌ر به‌ووردى لێیان بڕوانى‬ ‫له‌چۆنێتى دامه‌زراندنى ئه‌م که‌نااڵن‌ه زیاتر‬ ‫باگراوندێکى سیاسیان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫“که‌م و کورتیه‌کان زیاتر نه‌بوونى ماده‌یه‌“‬ ‫ل‌ه باره‌ى ئه‌وه‌ى تاچه‌ند هه‌ماهه‌نگى هه‌یه‌‬ ‫ل‌ه ناو هونه‌رمه‌ندان‪ ،‬ئه‌و شانۆکارا ئاماژه‌ى‬ ‫به‌وه‌کرد” ڕۆژێک ل‌ه ڕۆژان هه‌ماهه‌نگیه‌کى‬ ‫پته‌و به‌هێز نه‌بوو‌ه ل‌ه نێوان هونه‌رمه‌ندان و هه‌ر‬ ‫واهاتوو‌ه به‌درێژاى ئه‌و ماوانه‌ى پێشوو‪ ،‬به‌اڵم که‌م‬ ‫و کورتیه‌کان زیاتر نه‌بوونى ماده‌یه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر پاره‌‬ ‫هه‌بێت ده‌رهێنه‌ر داوا له‌چه‌ند هونه‌رمه‌ندێک‬ ‫بکات بۆ کارێک‪ ،‬ئه‌و کات‌ه هه‌موو ئاماده‌ین‬ ‫ئه‌گه‌ر په‌یوه‌ندى و هه‌ماهه‌نگیه‌کى الوازیشمان‬ ‫ه�ه‌ب��ێ��ت‪ ،‬ب���ه‌اڵم ئ �ه‌گ �ه‌ر پ��اره‌ک��‌ه ن �ه‌ب��وو با‬ ‫هه‌ماهه‌نگیه‌که‌ش بته‌و بێت‪ ،‬به‌اڵم به‌چى کار‬ ‫ده‌که‌یت؟‪ ،‬ئه‌و هونه‌رمه‌ند‌ه هێماى به‌وه‌شکرد‬ ‫پێویست‌ه حکومه‌ت و وه‌زاره‌ت���ى ڕۆشنبیرى‬ ‫پالن و به‌رنامه‌یه‌کى تۆکمه‌یان هه‌بێت بۆ‬ ‫زیاتر بایه‌خدان به‌کارى هونه‌رى به‌هه‌موو‬ ‫بواره‌کانیه‌وه‌‪.‬‬

‫سودیان لێوه‌رگرتوه‌‪ ،‬ده‌دوێت و بۆچونى وایه‌“‬ ‫شتێک نی‌ه پێى بوترێت ڕابرد و ئێستا به‌ڵکو‬ ‫خه‌رمانى ئه‌زمون‪ ،‬هونه‌رمه‌ندى ڕاسته‌قین‌ه ئه‌و‬ ‫که‌سه‌ی‌ه سود له‌تواناکانى پێشو وه‌ربگرێت و‬ ‫بیان کات ب‌ه وێستگه‌یه‌ک‪ ،‬هه‌موو کارێکى‬ ‫ه��ون�ه‌ری��ش وێستگه‌یه‌که‌و گرنگ‌ه سود‬ ‫له‌ئه‌زمونى هونه‌رمه‌ندان و ک��ارى ده‌وروب �ه‌ر‬ ‫وه‌ربگریت و له‌ئێستادا بایه‌خى پێبده‌یت‪.‬‬ ‫“ک����ۆڕه‌ک و که‌ناڵى چ���وار و هه‌ولێر‬ ‫هیچیان سه‌ربه‌خۆنین “‬ ‫له‌باره‌ى حکومه‌ت و وه‌زاره‌تى ڕۆشنبیرییه‌وه‌‬ ‫بۆ هاوکارى هونه‌رمه‌ندان و کار‌ه هونه‌رییه‌کان‬ ‫ڕاى وایه‌“ هه‌موو ئه‌و کابینانه‌ى حکومه‌تى‬ ‫هه‌رێم ک‌ه وه‌زاره‌تى ڕۆشنبیرى پێدا تێپه‌ڕبوو‪،‬‬ ‫به‌هۆى نه‌بوونى پالن و تێنه‌گه‌یشتن ل‌ه ڕه‌وتى‬ ‫ڕۆشنبیرى کوردى نه‌یانتوانیو‌ه خزمه‌ت به‌م‬ ‫بوار‌ه بکه‌ن‪ ،‬بۆی‌ه به‌رده‌وام که‌مو کورتى هه‌بووه‌‬ ‫له‌کاره‌کانیاندا‪ ،‬که‌ناڵ‌ه کوردیه‌کانیش ئه‌وانه‌ى‬ ‫به‌ناوى هونه‌رییه‌و‌ه هاتوونه‌ت‌ه کایه‌و‌ه زیاتر بۆ‬ ‫خزمه‌تى حزب‌ه سیاسیه‌کانى خۆیان‪ ،‬بۆنمونه‌‬ ‫له‌و که‌نااڵن‌ه وه‌ک کۆڕه‌ک و که‌ناڵى چوار‬ ‫عه‌لى که‌ریم ل‌ه ساڵى (‪ )1952‬ل‌ه دایک‬ ‫و هه‌ولێر هیچیان سه‌ربه‌خۆنین‪ ،‬که‌ناڵى نالیاش‬ ‫پێش ئه‌وه‌ى ده‌ست به‌کاره‌کانى بکات باسیان بوه‌وه‌‪ ،‬خاوه‌نى بڕوانامه‌ى دیبلۆمه‌‪ ،‬له‌ساڵى‬ ‫له‌و‌ه ده‌کرد‪ ،‬ئه‌م که‌ناڵ‌ه نالیایه‌کى هه‌مه‌ڕه‌نگه‌ ‪ 1970‬و‌ه ده‌ستى به‌کارى نوسین ک��ردو‌ه و‬ ‫وه‌ک نالیایه‌ک ده‌ک��رێ��ت �ه‌و‌ه ب��ۆ درام���اى به‌زمانه‌کانى کوردى و عه‌ره‌بى‪ ،‬خاوه‌نى شه‌ش‬ ‫کوردى و نالیایه‌ک بۆ کلیپ‪....‬هتد‪ ،‬به‌اڵم کتێب‌هبه‌ناوه‌کانى(مه‌رگىسوشاببوارىشانۆ‪،‬‬

‫له‌بازنه‌ى‬ ‫شانۆدا وت��ارى شانۆى‪،‬‬ ‫ئ����ه‌زم����ون����ى ش���ان���ۆى‬ ‫لێکۆڵینه‌وه‌‪ ،‬له‌شانۆى‬ ‫فه‌ره‌نسیه‌و‌ه وه‌رگێڕان‪،‬‬ ‫ل �ه‌ش��ان��ۆى ئیسپانیه‌وه‌‬ ‫وه‌رگێڕان‪ ،‬نواندن له‌سینه‌ما‬ ‫وه‌رگ������ێ������ڕان) ل �ه‌س��اڵ��ى‬ ‫(‪ )1968‬ده‌ستى به‌کارى‬ ‫هونه‌رى کردو‌ه کارى هه‌یه‌‬ ‫ل‌ه بواره‌کانى شانۆ و دراما‬ ‫ویه‌که‌م کارى به‌ناى (پاره‌ى‬ ‫ده‌رمانه‌که‌)‪.‬‬

‫چاپی دووه‌می (داستانی ژیانه‌و ‌ه)ی عه‌بدوڵاڵ ئۆجه‌الن که‌وت ‌ه بازاڕ‬ ‫هونه‌رمه‌ندی هه‌فته‌‬ ‫دیدار‬

‫چێنەر یاسین‬

‫گەردەلول لە بەشی سێیەمدا باس‬ ‫لە شەڕی ناوخۆ دەكات‬

‫دەرهێنەری‬ ‫درامای گەردەلول‬ ‫باس لەكارەكانی دراماكە‬ ‫دەكات و رادەگەیەنێت‬ ‫كە بەرەو تەواو بوون‬ ‫چ��ووە و لەم بەشەدا‬ ‫ب�����اس ل����ە ش����ەڕی‬ ‫ن��اوخ��ۆش ك���راوە و‬ ‫ڕەخنە لە الیەنەكان‬ ‫گ��ی��راوە و درام��اك��ە‬ ‫باس لە هەر چوار‬ ‫پارچەی كوردستان‬ ‫دەكات‪.‬‬ ‫ل��ە ل��ێ��دوان��ێ��ك��ی ت��ای��ب��ەت��ی��دا بە‬ ‫(چ���ەت���ر) دەره���ێ���ن���ەری درام����ای‬ ‫گەردەلول بە (چەتر)ی راگەیاند‪:‬‬ ‫گ��ەردەل��ول لە ئێستادا كارەكانی‬ ‫ب��ەرەو كۆتایی دەچێت و ئێستاش‬ ‫كارەكانی لە وئەشكەوتی گاپیڵۆن‬ ‫ئ��ەن��ج��ام��دەدات‪ .‬جەلیل زەنگەنە‬

‫رایگەیاند “ئەگەر زەمەن رێگا بدات ئەمساڵ لەمانگی (‪)12‬دا كۆتایی پێدێت”‬ ‫ناوبراو هۆكاری درەنگ كەوتنی گەراندەوە بۆ ئەوەی ئەم بەشەی دراماكە لە‬ ‫(‪ )60‬زنجیرە پێكهاتووە (‪ )35‬زنجیرەی لە بەشەكانی پێشتر زیاترە و ئەم بەشە‬ ‫لە سەرتاپای كوردستان كاری كردووە و وەك بەشەكانی تر نیە تەنها شارێك‬ ‫بگرێتەوە‪.‬‬ ‫زەنگەنە ڕایگەیاند‪ :‬هەندێك لە ئەكتەرەكانی پێشتر لەمجارەدا دەور نابینن‬ ‫ئەوەشی بۆ ئەوە گەڕاندەوە كە هەندێك ئەكتەر و كەسایەتی نوێی تیادایە‪.‬‬ ‫ئەو دەرهێنەرە هۆكارەكانی شیكردەوە و ڕایگەیاند”هەندێك لە ئەكتەرەكان‬ ‫خۆم پێموتوون كارمەكەن لەم بەشەدا و هەندێكیتریان بەهۆی كاری خۆیانەوە‬ ‫نەیانتوانیوە بەشداری بكەن و هەندێكیش داوای پارەی خەیاڵیان دەكرد”‪.‬‬ ‫دەرهێنەری گەردەلول وتیشی”ئەم بەشە باس لە مێژووی رووداوەكانی سااڵنی‬ ‫(‪ )1978‬تا ناوەڕاستی ساڵی (‪ ”)1983‬جەلیل زەنگەنە ڕایگەیاند لەم بەشەی‬ ‫گەردەلوول كە بەشی سێهەمیەتی لە بەشی یەكەمدا زۆرتر گرنگی داوە بە‬ ‫رووداوەكانی سلێمانی و لە بەشی دووەمدا گرنگی بە رووداوەكانی كەركوك‬ ‫و سلێمانیداوە و بەاڵم ئەم بەشەی گەورەترە و هەر چوار پارچەی كوردستان‬ ‫دەگرێتەوە تیایدا “هەندێك باسی شەڕی ناوخۆشی تیادایە” ئەو هونەرمەندە‬ ‫وتیشی “ب��ەاڵم باسكردنی شەرشی ناوخۆ بەشێوەیەكیترە‪ ،‬چونكە نامەوێت‬ ‫ئازارەكانی كورد دووبارە بكەمەوە بۆیە بەشێوەیەكیتر باسی دەكەم” زەنگەنە‬ ‫لە قسەكانیدا بۆ (چەتر) وتیشی “ئەوانەی ئەو شەڕەیان كرد هەڵەبوون‪ ،‬لەبەر‬ ‫ئەوەی مێژویەكی ئەوەندە ناخۆشە پێم خۆش نەبوو وەك خۆی باسی بكەمەوە‬ ‫بۆیە بەشێوەیەكیتر پێیان دەڵێم ئێوە هەڵەبوون لەو شەڕانەی كردتان”‪.‬‬ ‫ئەو هونەرمەندە ڕاشیگەیاند بە هەموو هێز و توانامانەوە كار بۆئەم بەشە‬ ‫دەكەین‪ ،‬ئەوەشی خستە ڕوو “بەشی سێهەم زۆر خۆشەویستە لەالم بۆیە دەمەوێت‬ ‫بە جوانترین شێوە تەواوی بكەم و پێشكەش بكرێت”‬

‫هه‌واڵی‬ ‫فێستیڤاڵی كەلتووری لە خانەقین بەڕێوەچوو‬

‫ئنستیتیوتی كەلەپوری كوردی ناوەندی خانەقین‬ ‫لە ڕۆژانی (‪ 21‬بۆ ‪ )22‬ئەم مانگە فێستیڤاڵی‬ ‫كەلتووری لە لە ناوەندی كلتوری خانەقین بەڕێوەبرد‬ ‫چاالكیەكانی ئەم فێستیڤاڵە لە هەردوو ڕۆژەكانیدا‬ ‫بریتی بوو لە (پێشانگە‪ ،‬كۆر‪ ،‬فیلم و میوزیك)‪،‬‬ ‫چاالكی لە پێشنیوەڕۆی ڕۆژی یەكەمدا بریتی‬ ‫ب��وو لە پێشانگە كە تێیدا فۆتۆی جلوبەرگی‬ ‫ژن��ان لە خ��ۆرئ��اوای كوردستان و بەرهەمەكانی‬ ‫ئنستیتیوتی ك��ەل��ەپ��وری ك���وردی نمایشكران و‬ ‫پاش نیوەڕۆی هەمان ڕۆژیش كۆریك لە بارەی‬ ‫(ڕۆڵی كەلتور لە كۆمەڵگادا) لە الیەن مامۆستا‬ ‫مەزهەری خالقی و (شیكردنەوەی جوگرافی ــ‬ ‫مێژوویی خانەقین) لە الیەن د‪.‬خەلیل ئیسماعیل‬ ‫پێشكەشكران‪ .‬لە ڕۆژی دووهەمیشدا برتی بوون لە‬ ‫فیلم و میوزیك‪ ،‬گۆرانی و موزیكی فۆلكلۆری‬ ‫(هونەرمەند سەعدوون كاكەیی) لە سەرلەبەیانیدا‬ ‫و فیلمی درامادۆكومێنتاری (دیاری خاك) پاش‬ ‫نیوەڕۆكەی پیشاندرا‪.‬‬

‫داری گوورون نابڕێته‌وه‌‬

‫دوای دروس���ت ب��وون��ی که‌مپینێک ب��ۆ رێگرتن ل ‌ه‬ ‫بڕینه‌وه‌ی دارێک ل‌ه گوندی (کۆسه‌ی چه‌م) ب‌ه وته‌ی‬ ‫خاوه‌نی بیرۆکه‌ی که‌مپینه‌که‌‪ ،‬به‌رهه‌م “ئه‌م دار‌ه ته‌مه‌نی‬ ‫نزیکه‌ی (‪ )200‬ساڵ‌ه و به‌رزیه‌که‌ی نزیکه‌ی (‪ )20‬مه‌تر‌ه‬ ‫و تیره‌ی ئه‌ستوریه‌که‌ی (‪)160‬سم” ناوبراو رایگه‌یاند که‌‬ ‫ئه‌و دار‌ه که‌سێک به‌ناوی (گوورون) ناویه‌تی‪ .‬له‌قسه‌کانیدا‬ ‫ناوبراو رونیکرده‌و‌ه ک‌ه داره‌ک �‌ه گرنگتر‌ه ل‌ه چ��وار مه‌تر‬ ‫کۆنکرێت‪ ،‬هه‌رله‌مباره‌یه‌و‌ه به‌ڕێوبه‌ری گروپی سولیئۆن‬ ‫ئ��ازه‌ر عوسمان‪ ،‬ب‌ه (چه‌تر)ی راگه‌یاند‪ :‬ل‌ه چوارچێوه‌ی‬ ‫ئه‌وه‌ی بڕیارماندا پڕۆژه‌ی ژینگه‌یی پێشبخه‌ین هه‌ستاین ب ‌ه‬ ‫رێکخستنی که‌مپینێک و دواتر ب‌ه هاوکاری کۆمه‌ڵه‌ی‬ ‫کوردستانێکی سه‌وز و رێکخراوی ئه‌مریکی سروشتی‬ ‫عێراق‪ ،‬رێگریمانکرد ل‌ه بڕینه‌وه‌ی ئه‌م داره‌‪.‬‬ ‫هه‌ر له‌مباره‌یه‌و‌ه جێگری به‌ڕێوبه‌ری کوردستانێکی‬ ‫س�ه‌وز‪ ،‬راگه‌یاند‪ :‬ئه‌م پڕۆژه‌ی‌ه ته‌نها ئه‌م دار‌ه نی‌ه به‌ری‬ ‫ده‌که‌وێت به‌ڵکو باخێکیشی به‌رده‌که‌وێت به‌اڵم ئه‌وه‌ی ئه‌م‬ ‫گروپ‌ه زۆر قسه‌ی له‌باره‌و‌ه ده‌که‌ن ئه‌مداره‌یه‌‪ ،‬ئه‌م هه‌ڵوێست ‌ه‬ ‫خۆشحاڵمان ده‌کات ک‌ه کۆمه‌ڵگاکه‌مان به‌ره‌و هۆشیاری‬ ‫ژینگه‌یی ده‌چێت‪.‬‬


‫دۆسیه‌‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‬ ‫‪2711/3/22010/11/8‬‬ ‫‌ممه‌ممه‌‪- 2011/5/23‬‬ ‫دووشه‬

‫‪12‬‬

‫ئاماده‌کار‬ ‫هاوژین و هانا‬

‫دوای ‪ 18‬ساڵ بکوژانی ره‌ئوف ئاکره‌یی دیارنین‬ ‫وته‌ی پێویست‌‬

‫ب��ادی��ن��ان‪،‬ک��ە ب���ووەت���ە ش��وێ��ن��ی‬ ‫تیرۆری کۆمه‌ڵێک له‌ که‌سایه‌تی‬ ‫و چ��االک��ی سیاسی ناوچه‌که‌ی‬ ‫خۆی بووه‌‪ ،‬هه‌ر زه‌مه‌نه‌ و خه‌ڵکێک‬ ‫له‌و ناوچانه‌ پێگه‌یشتووه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌‬ ‫بکوژی نادیار له‌ ناوچوون‪ ،‬ره‌ئوف‬

‫کامل ئاکره‌یی که‌ چاالکێکی‬ ‫سیاسی و که‌سێتیه‌کی چه‌پی ئه‌و‬ ‫ناوچه‌یه‌ بووه‌ و خاوه‌نی پێگه‌یه‌کی‬ ‫جه‌ماوه‌ری بووه‌ له‌و ناوچه‌یه‌دا و‬ ‫ن��اک��ۆک��ی ج��دی ه �ه‌ب��ووه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫هه‌ریه‌که‌ ل�ه‌ پ��ارت��ی دیموکراتی‬ ‫کوردستان و یه‌کێتی نیشتمانی‬ ‫ک��وردس��ت��ان‪ ،‬ب��ۆی �ه‌ ل �ه‌ س �ه‌ره‌ت��ای‬ ‫ش��ه‌وێ��ک��ی ن���اوه‌ڕاس���ت���ی وه‌رزی‬

‫به‌هاردا و (‪ )18‬ساڵ پێش ئێستا‬ ‫له‌ ساڵی (‪)1993‬دا به‌ ده‌ستێکی‬ ‫نادیار تیرۆر ده‌کرێت و هه‌ندێک‬ ‫س����ه‌رچ����اوه‌ش ل���ه‌ م��اڵ��پ �ه‌ڕه‌ک��ان��دا‬ ‫ب���اس ل �ه‌ ب��وون��ی ده‌س��ت��ی پ��ارت��ی‬ ‫ده‌ک �ه‌ن و به‌شێکیتریش پێیانوایه‌‬ ‫یه‌کێتی تیرۆری ک��ردووه‌‪ ،‬الیه‌نه‌‬ ‫ن��زی��ک�ه‌ک��ان��ی پ��ارت��ی��ش پێیانوایه‌‬ ‫ت��ورک��ی��ا ت��ی��رۆری ک����ردوه‌‪ .‬ب �ه‌اڵم‬

‫وت����ه‌ی گ���رن���گ ل���ێ���ره‌دا ئ���ه‌وه‌ی���ه‌‬ ‫ل �ه‌دوای ئ�ه‌و م��اوه‌ زۆره‌ دادگ��ا و‬ ‫ل��ێ��ک��ۆڵ��ی��ن�ه‌وه‌ک��ان نه‌گه‌یشتونه‌ته‌‬ ‫ئ �ه‌ن��ج��ام��ێ��ک‪ ،‬پ��رس��ی��اری ج��دی‬ ‫لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌ ده‌بێت له‌ دوای ئه‌و‬ ‫زه‌م�ه‌ن�ه‌ زۆره‌ بکوژ دی��ار نه‌بێت‪،‬‬ ‫ئه‌ی دۆسیه‌ی ه �ه‌ردوو شه‌هیدان‬ ‫(سۆرانی مامه‌ حه‌مه‌ و سه‌رده‌شت‬ ‫عوسمان) ئه‌نجامه‌که‌ی چی بێت؟‬

‫ئ���ه‌وه‌ی ل �ه‌م دۆس��ی �ه‌ی �ه‌دا (چه‌تر)‬ ‫هه‌وڵی بۆدا پێی بگات ئه‌نجامی‬ ‫لێکۆڵینه‌وه‌کانی ت��ی��رۆر کردنی‬ ‫ب���وو‪ ،‬ب���ه‌اڵم ل �ه‌ب �ه‌ر ئ��اڵ��ۆزی ئ�ه‌م‬ ‫بابه‌ته‌ نه‌تواندرا ورده‌کارییه‌کانی‬ ‫ئ �ه‌و دۆس�ه‌ی�ه‌ی�ه‌ بخرێته‌ ڕوو‪ ،‬له‌‬ ‫هه‌ندێک شوێنیشدا زانیاریه‌کان‬ ‫ی �ه‌ک��ی��ان ن���ه‌ده‌گ���رت���ه‌وه‌ ج��ی��اوازی‬ ‫مێژوویی هه‌بوو له‌ نێوانیاندا‪.‬‬

‫ئاکره‌یی ل ‌ه چه‌ند دێرێکدا‬

‫یه‌کێتی و به‌عس به‌ناوی رێکخراوی ل �ه‌ ه�ه‌ول��ێ��ر س��از ده‌ک��رێ��ت ک �ه‌ ره‌ئ��وف ئه‌وه‌ى بگاته‌ به‌ر ده‌رگاى ماڵه‌وه‌ تیرۆر‬ ‫تێکۆشانی ره‌ن���ج���ده‌ران به‌یاننامه‌یان ئاکره‌یی یه‌کێک ل�ه‌ پێشه‌نگه‌کانی ده‌کرێت‪.‬‬ ‫دوا وت����ارى ت��ی��رۆرک��راو ب��ری��ت��ى ب��وو‬ ‫ب��ووه‌ ل�ه‌و خۆپیشاندانه‌دا دوو کچ ()‬ ‫ده‌رکرد‪.‬‬ ‫له‌ ساڵی (‪ )1987‬بووه‌ به‌ پێشمه‌رگه‌ و دوو ئاسایش گ��ی��ان ل �ه‌ده‌س��ت ده‌ده‌ن له‌وه‌ى که‌ «پارتى و یه‌کێتى ده‌یانه‌وێت‬ ‫وه‌ک که‌سێکی س �ه‌رب �ه‌خ��ۆ (ل���ه‌ ن��او و دوات��ر ن��اوب��راو به‌تاوانی رێکخستنی حزبه‌کانیتر بتوێننه‌وه‌ دوات���ر خۆیان‬ ‫خۆپیشاندانه‌که‌ بۆ ماوه‌ی چوار مانگ یه‌کترى بتوێننه‌وه‌»‪.‬‬ ‫یه‌کێتی و پارتی)دا‪.‬‬ ‫ره‌ئ����وف ک��ام��ل ئ��اک��ره‌ی��ی ل �ه‌ ساڵى ئه‌ڵمانیا‬ ‫س��ێ کتێبى ه�ه‌ی�ه‌ ب �ه‌ن��اوى (قضیه‌‬ ‫ل���ه‌ دوای ت��ێ��ک��ش��ک��ان��ی ک����ورد له‌ ده‌ستگیر ده‌کرێت‪.‬‬ ‫(‪ )1951‬له‌دایک بووه‌‬ ‫له‌ ساڵی (‪)1974‬ه‌وه‌ له‌ رێکخراوی‬ ‫له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کانی ساڵی (‪ )1992‬کردستان و اختصاص سیاسه‌ و االنفال‬ ‫(‪ )1988‬له‌ رۆژه �ه‌اڵت��ی کوردستان‪،‬‬ ‫خوێندنى س �ه‌ره‌ت��ای��ى و ن��اوه‌ن��دى له‌ یه‌کێتی قوتابیان ئه‌ندام بووه‌‬ ‫له‌ (‪ )1975‬پله‌ى ته‌نفیزى له‌ یه‌کێتى خه‌ریکی پێکهێنانی پارتێکی مارکسی دا له‌گه‌ڵ یه‌کێتیدا به‌ ی �ه‌ک لیست على حمله‌ بادینان)‪.‬‬ ‫ئاکرێ ته‌واو کردوه‌‬ ‫له‌ دوای راپه‌رین یه‌که‌م که‌س بوو‬ ‫ب �ه‌ش��داری ده‌ک���ه‌ن و یه‌کێتی به‌ڵێنی‬ ‫کوردستانی بوو‬ ‫ک��ۆل��ێ��ژى ک��ارگ��ێ��ڕى و ئ���اب���ورى له‌ قوتابیان وه‌رگرتووه‌‬ ‫له‌ ساڵی (‪ )1991‬سه‌ردانی عه‌بدواڵ پ��ێ��ده‌دات که‌ کورسیه‌کی په‌رله‌مانی له‌گه‌ڵ (‪ )12‬کادری (په‌که‌که‌) بوونه‌‬ ‫موسڵ له‌ ساڵى (‪ )1977‬ته‌واو کردوه‌‬ ‫له‌گه‌ل کۆسره‌ت ره‌سوڵ و شیخ له‌تیف‬ ‫زیندانی سیاسی‪.‬‬ ‫بداتێ‪ ،‬به‌اڵم پاشگه‌زده‌بنه‌وه‌‪.‬‬ ‫ساڵی (‪ )1968‬پله‌ى ئه‌ندامێتى ل ‌ه (کادیرێکی یه‌کێتی) بوو کۆمه‌ڵه‌ی ئۆجه‌الن ده‌کات له‌ سوریا‬ ‫ی����ه‌ک����ه‌م ت����ی����رۆری س��ی��اس��ی��ه‌ ک�ه‌‬ ‫له‌ شه‌وی (‪ )1993/5/26‬له‌ کاتژمێر‬ ‫(‪)1992/8/21‬‬ ‫رۆژی‬ ‫ل�����ه‌‬ ‫پارتى وه‌رگرتووه‌‬ ‫خوێندکارانی کوردستانیان له‌ (‪)١٩٧٦‬‬ ‫دژی ک���وش���ت���اری ت���ورک���ی���ا ل��ه‌س��ه‌ر (‪ )09.30‬کاتێک له‌ چایخانه‌یه‌ک ت���ی���رۆرک���ردن���ه‌ک���ه‌ی ده‌ن����گ����دان����ه‌وه‌ و‬ ‫ئارام‬ ‫‌هید‬ ‫ه‬ ‫ش‬ ‫‌ڵ‬ ‫ه‬ ‫‌گ‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫(‪)1973‬‬ ‫ساڵی‬ ‫دروست کرد‬ ‫له‌ ساڵی (‪ )1984‬دژی دانیشتنه‌کانی خه‌ڵکی ب��اک��وری ک��وردس��ت��ان به‌ناوی ده‌گ���ه‌ڕێ���ت���ه‌وه‌ م���اڵ���ه‌وه‌ ل���ه‌الی���ه‌ن چه‌ند ناڕه‌زایه‌تی گه‌وره‌ی لێ که‌وته‌وه‌‪.‬‬ ‫ب �ه‌وه‌ف��دی الوان���ی ک��وردس��ت��ان چونه‌ته‌‬ ‫ش��ه‌ه��ی��د ره‌ئ�������وف‪ ،‬ی���ه‌ک���ه‌م ک �ه‌س �ه‌‬ ‫(کۆمه‌ڵکوژی شرناخ)خۆپیشاندانێک که‌سێکه‌وه‌ ت�ه‌ق�ه‌ى لێده‌کرێت و پێش‬

‫کێ ره‌ئوف ئاکره‌یی تیرۆر کرد؟‬ ‫ره‌ئ��وف ئاکره‌یی‪ ،‬ئه‌و چاالک‌ه سیاسی‌ه بوو‬ ‫ک‌ه ب‌ه ه �ه‌ردوو هێزی ده‌س �ه‌اڵت��داری هه‌رێمی‬ ‫کوردستان و ده‌وڵ�ه‌ت��ی تورکیا و حکومه‌تی‬ ‫ب�ه‌ع��س ن��اک��ۆک ب���وو‪ ،‬تیرۆرکردنه‌که‌شی‬ ‫به‌هۆی زۆری رێ��ژه‌ی ئه‌وانه‌ی ناکۆک بوو‬ ‫ل‌ه گه‌ڵیاندا بکوژه‌که‌ی شارایه‌و‌ه هه‌ر که‌س‬ ‫ده‌یخات‌ه ملی ئه‌وه‌ی تریان‪ ،‬تا ل‌ه ژیاندا ده‌بێت‬ ‫ئاکره‌یی چه‌ندین جار رووبه‌ڕوی هه‌ڕه‌شه‌کردن‬ ‫بۆته‌وه‌‪ ،‬هیشام ئاکره‌یی ل‌ه وتارێکیدا ک‌ه رۆژی‬ ‫(‪ )2010/6/7‬ب�ڵاوی ک��ردوه‌ت �ه‌و‌ه ب��اس له‌وه‌‬ ‫ده‌کات ک‌ه له‌گه‌ڵ ره‌ئوف ئاکره‌یی ل‌ه هه‌مان‬ ‫رێکخراودا کاری کردو‌ه ب‌ه ناوی (رێکخراوی‬ ‫تێکۆشانی ره‌نجده‌رانی کوردستان)‪ .‬ناوبراو ده‌ڵێت‬ ‫به‌شێک له‌م زانیاریان‌ه شه‌هید ره‌ئوف خۆی بۆی‬ ‫گێڕاومه‌ته‌وه‌‪.‬‬

‫یه‌کێتی کوشتی؟‬

‫ل‌ه ساڵی (‪ )1982‬ل‌ه دوای ئەوەی کۆنفرانسی‬ ‫یه‌که‌می کۆمه‌ڵه‌ی ره‌ن��ج��ده‌ران راگه‌یه‌ندرا‪،‬‬ ‫ک‌ه رێکخراوی تێکۆشانی ره‌ن��ج��ده‌ران‪ ،‬چه‌ند‬ ‫ئه‌ندامێکی ناردو‌ه بۆ ناو یه‌کێتی و له‌وێ واته‌‬ ‫ل‌ه شاخ له‌گه‌ڵ رێکخراوی کۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌ران‬ ‫کار ده‌که‌ن‪ ،‬له‌وکاته‌دا ره‌ئوف ئاکره‌یی یه‌کێ‬ ‫له‌و به‌رپرسانه‌ی رێکخراوی تێکۆشانی ره‌نجده‌ران‬ ‫ده‌بێت ک‌ه به‌رگری ل‌ه سه‌ربه‌خۆیی سیاسی ئه‌و‬ ‫رێکخراو‌ه ده‌کات و ب‌ه هیچ شێوه‌یه‌ک رازی‬ ‫نابێت رێکخراوی تێکۆشان ببێت ب‌ه به‌شێک له‌‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌ران ک‌ه ئه‌و کات‌ه نه‌وشیروان‬ ‫مسته‌فا سه‌رکردایه‌تی ده‌کرد‪.‬‬ ‫هیشام ئاکره‌یی له‌وتاره‌که‌یدا ده‌ڵێت «له‌به‌ر‬ ‫ئ���ه‌م هه‌ڵوێسته‌ی شه‌هید ره‌ئ����وف یه‌کێتی‬ ‫نیشتمانی ک��وردس��ت��ان ب��ڕی��اری (کوشتنی)‬ ‫ده‌رکرد ب‌ه تاوانی ئه‌وه‌ی گوای‌ه (به‌شێوه‌یه‌کی‬ ‫نهێنی رێکخراوێکی ت��ری له‌ناو کۆمه‌ڵه‌دا‬ ‫دروست کردو‌ه و کۆمه‌ڵه‌ی له‌تکردوه‌)»‪ .‬ئه‌و‬ ‫نوسه‌ر‌ه ل‌ه وتاره‌که‌یدا رایده‌گه‌یه‌نێت «پیشه‌ی‬ ‫رێکخراو‌ه کوردییه‌کان‌ه ئه‌و که‌سه‌ی له‌گه‌ڵیان‬ ‫نه‌بێت ب‌ه به‌کرێگیراو و سیخوڕ ل‌ه قه‌ڵه‌م ده‌ده‌ن‪،‬‬ ‫بۆی‌ه یه‌کێتی ئه‌و کات‌ه بڕیاری کوشتنی ره‌ئوف‬

‫ه هه‌ولێر فۆتۆ‪ /‬ئه‌رشیف‬ ‫‪n‬خۆپیشاندانیک دوای تیرۆر کردنی ره‌ئوف ئاکره‌یی ل ‌‬ ‫ئاکره‌یی ده‌رک����رد»‪ .‬ه �ه‌ر له‌مه‌ڕ ئ �ه‌م م��ژاره‌‬ ‫قادر نادر‪ ،‬یه‌کێکیتر ل‌ه هاوڕێیانی تیرۆرکراو‬ ‫ده‌نوسێت ئه‌وکات‌ه «یه‌ک شه‌و لێکۆڵینه‌وه‌یان‬ ‫له‌گه‌ڵ کرد له‌سه‌ر ئاشکرابونی کە (تێکۆشانه‌)‬ ‫به‌پێی ئه‌و زانیاریانه‌ی زانیومه‌‪ ،‬جگ‌ه ل‌ه فه‌ره‌یدون‬ ‫عه‌بدولقادر و ئازاد هه‌ورامی و (جه‌بار فه‌رمان‬ ‫دڵنیا نیم) سه‌رجه‌میان ب‌ه تاڵه‌بانی و نه‌وشیروانه‌وه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ له‌سێداره‌دانی ب��وون‪ ،‬به‌اڵم راستیه‌کی‬ ‫مێژویی ناتوانین ئاماژه‌ی پێ نه‌که‌ین‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫هه‌ڕه‌شه‌ی ده‌ست له‌کار کێشانه‌وه‌ی فه‌ره‌یدون‬

‫ع �ه‌ب��دول��ق��ادر‪ ،‬ب �ه‌رپ��رس��ی رێکخستنه‌کانی‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ی ئه‌وکات نه‌بوای‌ه له‌مه‌رگ رزگاری‬ ‫ن���ه‌ده‌ب���وو»‪ .‬ق���ادر ده‌ڵ��ێ��ت ل�‌ه ساڵی (‪)1989‬‬ ‫ئاکره‌یی په‌یوه‌ندییه‌کانی له‌گه‌ڵ یه‌کێتیدا‬ ‫ئاسایی بۆ‌وه‌‪ ،‬بۆی‌ه یه‌کێتی به‌هیچ شێوه‌یه‌ک‬ ‫ده‌ستی ل‌ه تیرۆری شه‌هید ره‌ئوف نیه‌‪ ،‬به‌ڵکو له‌‬ ‫گه‌رمه‌ی شه‌ڕی ناوخۆییش ناوی بکوژه‌کانی‬ ‫ل‌ه ئێزگه‌ی ناوه‌ندی ئاشکرا کرد‪.‬‬

‫پارتی و تورکیا کوشتیان؟‬

‫ی نێوان پارتی‬ ‫ل‌ه ساڵی (‪)1992‬دا په‌یوه‌ندی ‌‬

‫کوڕه‌که‌ی‪ :‬وتیان دوژمنانی کوردستان تیرۆریان کرد‬ ‫ره‌ئوف ئاکره‌یی ک‌ه ل‌ه ساڵی (‪)1993‬‬ ‫ل��ه‌ب��ه‌رده‌م م��اڵ�ه‌ک�ه‌ی خ��ۆی��دا ت��ی��رۆر ک��را‪،‬‬ ‫ل���ەدوای خ��ۆی س��ێ منداڵی به‌جێهێشت‬ ‫ک‌ه هه‌رسێکیان کوڕن ب‌ه ناوه‌کانی (کاوه‌‪،‬‬ ‫کارزان و کۆڤان) هه‌ر سێکیان ئه‌ندازیارن‪،‬‬ ‫تا ئێستا هاوسه‌ری ئاکره‌یی ل‌ه ژیاندا ماوه‌‪.‬‬

‫له‌ لێدوانێکیدا تایبه‌ت به‌ (چه‌تر)‬ ‫کارزان ره‌ئوف ئاکره‌یی‪ ،‬رایگه‌یاند‪:‬‬ ‫باوکم له‌ ساڵی (‪ )1971‬په‌یوه‌ندی‬

‫ک��ردوه‌ به‌ رێکخراوی قوتابیانی‬ ‫پارتیه‌وه‌ و له‌گه‌ڵ دروست بوونی‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ی خوێندکارانی یه‌کێتی‬ ‫ل�ه‌ ساڵی (‪)1976‬ەوە په‌یوه‌ندی‬ ‫ک��ردوه‌ به‌وانه‌وه‌ و سه‌رپه‌رشتیاری‬ ‫رێکخستنه‌کانی یه‌کێتی ب��ووه‌‬ ‫ل���ه‌ ن���اوچ���ه‌ی ب���ادی���ن���ان‪ .‬ک����ارزان‬ ‫ره‌ئ��وف جیاواز له‌ زانیاریه‌کانیتر‬ ‫ده‌ڵ���ێ���ت‪ :‬رێ��ک��خ��راوه‌ک��ه‌ی ب��اوک��م‬

‫ک���ه‌ رێ���ک���خ���راوی (ت��ێ��ک��ۆش��ان��ی‬ ‫ره‌نجده‌ران) بوو له‌ دوای راپه‌ڕین‬ ‫راگه‌یه‌ندرا‪ .‬ناوبراو له‌ قسه‌کانیدا‬ ‫له‌مه‌ڕ بکوژی باوکی ده‌ڵێت‪ :‬تا‬ ‫ئێستا پێمان نه‌وتراوه‌ کێ بکوژی‬ ‫باوکمه‌‪ ،‬به‌اڵم کاتی خۆی پێیان‬ ‫وتین دوژمنانی کوردستان بکوژی‬ ‫ب��اوک��ت��ن‪ ،‬ب���ه‌اڵم ه��ی��چ ن��اوێ��ک��ی��ان‬ ‫نه‌داوینه‌تێ‪.‬‬

‫ئه‌و دۆسیه‌یه‌ به‌گوێره‌ی یاسا هه‌رکات پێویست‬ ‫بکات ده‌کرێته‌وه‌‬ ‫رێ��ب��از حسێن‪ ،‬ی��اس��ان��اس‪ ،‬ل���ه‌رووی‬ ‫یاساییه‌وه‌ باس له‌داخستنی دۆسیه‌ی‬ ‫تاوانبار کرد و رایگه‌یاند‪ :‬ئه‌و دۆسیانه‌‬ ‫داده‌خ���رێ���ت ب���ه‌اڵم ه��ه‌رک��ات پێویست‬ ‫ب��ک��ات ده‌ک���رێ���ت���ه‌وه‌‪ .‬ئ���ه‌و ی��اس��ان��اس�ه‌‬ ‫ئه‌رکی حکومه‌تی شیکرده‌وه‌ وتی‪:‬‬

‫ب �ه‌گ��وێ��ره‌ی ی��اس��ا ئ �ه‌رک��ی حکومه‌ت‬ ‫دی��اری ک��راوه‌‪ ،‬ل�ه‌و حاڵه‌تانه‌دا ده‌بێت‬ ‫وه‌زاره‌ت������ی پ �ه‌ی��وه‌ن��دی��دار ده‌ستنیشان‬ ‫بکرێت و سکااڵ به‌ سیفه‌تی وه‌زیفی‬ ‫تۆمار ده‌کرێت له‌سه‌ر وه‌زیره‌که‌‪.‬‬ ‫ئه‌و یاساناسه‌ ئه‌وه‌ی روونکرده‌وه‌ که‌‬

‫ده‌بێت دادگا ناوی بکوژ دیاری بکات‬ ‫له‌ حاڵه‌تێکدا نه‌بێت که‌ دادوه‌ر خۆی‬ ‫بڕیاری لێبدات بۆ ئه‌وه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌‬ ‫ت�ه‌واو ببێت چونکه‌ هه‌ندێک دۆسیه‌‬ ‫پێویسته‌ راگه‌یاندن نه‌یزانێت بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫لێکۆڵینه‌وه‌کان ته‌واو ببن‪.‬‬

‫دیموکراتی کوردستان و (په‌که‌که‌) ب �ه‌ره‌و‬ ‫ئاڵۆزی ده‌چوو‪ .‬تورکیا و ده‌زگای میت به‌هه‌موو‬ ‫شێوه‌یه‌ک مه‌رجیان ل‌ه سه‌ر باشووری کوردستان‬ ‫داده‌ن��ا‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی دژایه‌تی (په‌که‌که‌) بکه‌ن‪.‬‬ ‫هیشام ئاکره‌یی ل‌ه وتاره‌که‌یدا به‌مشێوه‌ی‌ه باسی‬ ‫ده‌کات «ره‌ئوف ئاکره‌یی و چه‌ندین که‌سی تر‬ ‫دژی ئه‌و شه‌ڕه‌ی پارتی و حکومه‌تی تورکیا‬ ‫بوون له‌گه‌ڵ (په‌که‌که‌)‪ .‬بۆ ئه‌و مه‌به‌ست‌ه ره‌ئوف‬ ‫ئاکره‌یی و موقه‌ده‌م عه‌زیز ئاکره‌یی سه‌رکێشی‬ ‫چه‌ندین خۆپیشاندانیان ک��رد ل‌ه شاره‌کانی‬

‫دهۆک و هه‌ولێر»‪.‬‬ ‫وه‌ک کاو‌ه نادری هاوڕێی ره‌ئوف ئاکره‌یی‬ ‫باسی ده‌ک���ات ل‌ه ساڵی (‪)1991‬دا‪ ،‬ره‌ئ��وف‬ ‫ئ��اک��ره‌ی��ی س���ه‌ردان���ی س �ه‌رۆک��ی (پ�ه‌ک�ه‌ک�ه‌)‬ ‫عه‌بدواڵ ئۆجه‌الن‪ ،‬ل‌ه بیقاع ده‌ک��ات‌‪ .‬ب‌ه وته‌ی‬ ‫هیشام «هه‌ر ل‌ه دوای تورەبوونی جه‌ماوه‌ر له‌‬ ‫ده‌ستوردانی تورکیا ل‌ه باشوری کوردستاندا و‬ ‫هه‌بوونی چاالکی رێکخراوه‌یی ل‌ه الیه‌ن ره‌ئوف‬ ‫ئاکره‌ییه‌وه‌‪ ،‬بڕیاری تیرۆرکردنی ره‌ئوف ئاکره‌یی‬ ‫دراوه‌»‪ .‬نوسه‌ره‌که‌ی هاوڕێی ده‌ڵێت‪ :‬چونکه‌‬

‫ره‌ئوف ئاکره‌یی رێکخراوێکی سه‌ربه‌خۆی به‌ڕێوه‌‬ ‫ده‌برد و ئاماد‌ه نه‌بوو نۆکه‌رایه‌تی بۆ هیچ کام‬ ‫ل‌ه یه‌کێتی و پارتی و داگیرکه‌رانی کوردستان‬ ‫بکات‪ ،‬بۆی‌ه یه‌کێتیش ئاماده‌نه‌بوو هه‌تا له‌کاتی‬ ‫شه‌ڕیاندا له‌گه‌ڵ پارتی سه‌ره‌داوه‌کانی ئه‌و تاوانه‌‬ ‫ئاشکرا بکات‪ .‬به‌ڵکو ئه‌وانه‌یش خۆیان له‌و تاوانه‌‬ ‫بێ ده‌نگ کردو‌ه هه‌ر وه‌ک ئه‌وه‌ی ئه‌وانیش پێیان‬ ‫خۆش بوو‌ه ره‌ئوف ئاکره‌یی لەناو بچێت‪ ،‬به‌اڵم له‌‬ ‫به‌رامبه‌ر ئه‌م قسانه‌دا قادر نادر رایده‌گه‌یه‌نێت که‌‬ ‫یه‌کێتی ل‌ه رادیۆکه‌یه‌و‌ه له‌کاتی شه‌ڕی ناوخۆدا‬ ‫بکوژه‌کانی ئاشکرا کردوه‌‪ .‬هیشام ل‌ه کۆتایی‬ ‫وتاره‌که‌یدا نوسیویه‌تی «پارتی بکه‌رانی ئه‌و‬ ‫تاوان‌ه ئاشکرا نه‌کات ئه‌وه‌نده‌یتر گومان ده‌که‌وێته‌‬ ‫سه‌ر خودی پارتی» ناوبراو ل‌ه قسه‌کانیدا ده‌ڵێت‬ ‫«پارتی ده‌بێ بزانێت بۆ ئه‌وه‌ی ببیت‌ه به‌رپرسیار له‌‬ ‫تاوانێک مه‌رج نیی‌ه به‌ڵگه‌ی مادی و ئاشکرات‬ ‫البێت‪ .‬بۆی‌ه پارتی ل�ه‌و ک��رده‌وه‌ی�‌ه به‌رپرسیاره‌‬ ‫هه‌تا ئه‌گه‌ر تورکیا یان سیخوڕانی تورکیا له‌‬ ‫ناو پارتیدا یان هه‌ر الیه‌نێکی تری سیاسی ئه‌و‬ ‫تاوانه‌ی ئه‌نجام دابێت»‪ .‬قادر نادر له‌مباره‌یه‌وه‌‬ ‫ده‌ڵێت‪« :‬به‌پێی هه‌ندێ زان��ی��اری به‌ده‌ستمان‬ ‫گه‌یشتوو‌ه میتی تورکی به‌هاوبه‌شی پاراستن‬ ‫و ل‌ه رێگای پاسه‌وانه‌کانی فازیل میرانی به‌‬ ‫(‪ )ok‬کردنی بنه‌ماڵه‌ی بارزانی ئه‌نجامیانداو‌ه و‬ ‫زیاتر ل‌ه (‪ )300‬هه‌زار دیناری سویسری ئه‌وکاته‌‬ ‫میت وه‌ک دی��اری پێشکه‌ش ب‌ه بکوژه‌کانی‬ ‫کردوه‌‪ ،‬چونک‌ه وه‌ک ئه‌ندامێکی سه‌رکردایه‌تی‬ ‫(په‌که‌که‌) الی میت ناسێنرابوو»‪.‬‬ ‫دوای ت��ی��رۆرک��ردن��ی ن���اوب���راو رێ��ک��خ��راوی‬ ‫تێکۆشانی ره‌نجده‌ران ل‌ه دهۆک ل‌ه (چل‌ه و چونه‌‬ ‫سه‌رقه‌بران) مه‌راسیمیان بۆ ئه‌نجامدا‪ .‬پارتی و‬ ‫یه‌کێتی قوتابیان وتاریان خوێنده‌و‌ه و به‌هیچ‬ ‫شێوه‌یه‌ک ئاماژه‌یان ب�ه‌و‌ه نه‌کردو‌ه ک‌ه دوای‬ ‫ساڵی (‪ )1974‬ئه‌ندامیان ب��ووه‌‪ .‬هه‌ر له‌کاتی‬ ‫تیرۆر کردنه‌که‌یدا خۆپیشاندانێک رێکخرا که‌‬ ‫تیایدا نزیکه‌ی (‪ )1500‬که‌س تیایدا به‌شداربوو‪.‬‬ ‫به‌اڵم بکوژ وه‌ک کوڕه‌که‌ی شه‌هید ده‌ڵێت تا‬ ‫ئێستا دیاری نه‌کراوه‌‪.‬‬

‫ئاکره‌یی ل ‌ه زاری هاوڕێیه‌کییه‌وه‌‬ ‫ک���او‌ه ن����ادر‪ ،‬یه‌کێک ل �‌ه ه��اوڕێ��ی��ان و‬ ‫دۆستانی ره‌ئوف ئاکره‌یی بوو‌ه و ل‌ه باره‌ی‬ ‫که‌سێتی ئاکره‌ییه‌و‌ه ب‌ه (چه‌تر)ی راگه‌یاند‪:‬‬ ‫شه‌هید ره‌ئ���وف که‌سێکى زۆر زی���ره‌ک و‬ ‫رۆشنبیر بوو‪ ،‬که‌سێک بوو جیاوازى نه‌بوو‬ ‫ل‌ه نێوان کردار و وتاریدا ئه‌مه‌یش ل‌ه واقیعى‬ ‫سیاسى باشورى کوردستان زۆر که‌م بوو‪،‬‬ ‫که‌سێکى زۆر دڵسۆز بوو‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند‌ه بنه‌ماڵه‌که‌ی ئاغا بوون‬ ‫ئ�ه‌و هاوڕێیه‌ی ئاکره‌یی رایده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫سه‌ره‌ڕایی بنه‌ماڵه‌که‌یان‪ ،‬به‌اڵم که‌سێکى زۆر‬ ‫مارکسى بوو‪ .‬کاو‌ه ده‌ڵێت‪ :‬ئه‌گه‌ر بمانویستایه‌‬ ‫توڕه‌ى بکه‌ین پێمان ده‌وت کوڕ‌ه ئاغا‪.‬‬ ‫ره‌ئ��وف ئاکره‌یی که‌سێتیه‌کی جیاوازی‬ ‫هه‌بوو‌ه ب‌ه وت �ه‌ی ک��او‌ه ن��ادر‪ :‬به‌پێچه‌وانه‌ى‬ ‫خه‌ڵکی بوو له‌کاتى توڕه‌بونیدا قسه‌ى زیاترى‬ ‫بۆ ده‌هات‪ ،‬هه‌ر چه‌ند‌ه مرۆڤ کاتێک توڕه‌‬ ‫ده‌بێت قسه‌ى بۆ نایه‌ت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و به‌پێچه‌وانه‌وه‌‬ ‫بوو‪.‬‬ ‫هاوڕێیه‌تی ب‌ه وته‌ی کاو‌ه نادر ل‌ه گه‌ڵ‬ ‫(نێچیرڤان بارزانى) هه‌بوو‌ه زۆر رێزیشی هه‌بووه‌‬ ‫له‌الی ناوبراو‪ .‬ئه‌م وتانه‌ی کاو‌ه ل‌ه کاتێکدایه‌‬ ‫ک‌ه هه‌ندێک له‌و که‌سانه‌ی هاوبیری بوون‬

‫و ئێستا ل‌ه ئه‌وروپان ده‌ڵێن ل‌ه هه‌ڵبژاردنی‬ ‫یه‌کێتی قوتابیاندا نێچیرڤان به‌ده‌نگێکی زۆر‬ ‫دوای ره‌ئ��وف ئاکره‌یی هاتوو‌ه و بۆی‌ه هه‌ر‬ ‫ئه‌وکات‌ه سوێندی لێ خ��واردوو‌ه و وتویه‌تی‬ ‫(به‌گۆڕی بارزانی ده‌یکوژم)‪.‬‬ ‫کاوە هاوڕێکەی تیرۆرکراو زیاتر له‌سه‌ر‬ ‫ژیانی ده‌دوێت و ده‌ڵێت‪ :‬ل‌ه کۆنفرانسه‌کانى‬ ‫ک��ۆم �ه‌ڵ �‌ه ده‌ورێ���ک���ى گ��رن��گ��ى ه��ه‌ب��وو‌ه له‌‬ ‫کۆنفرانسى دوو سێ ئه‌ندامى کۆنفرانس بوو‬ ‫له‌وکاته‌دا خه‌ریکى ده‌رکردنى به‌یانێک بوو‬ ‫یه‌کێتى ده‌ستگیری کرد‪ .‬ناوبراو ل‌ه قسه‌کانیدا‬ ‫ئاماژه‌ی به‌وه‌کرد ئاراسته‌یه‌ک هه‌بوو‌ه له‌نێو‬ ‫پارتى زۆر دژای�ه‌ت��ى ک���ردوو‌ه و زۆر رقیان‬ ‫لێیبووه‌‪ ،‬به‌رده‌وام کێشه‌یان بۆ دروست کردو‌ه تا‬ ‫واى لیهاتوو‌ه ته‌جمیدکراو‌ه له‌نێو پارتى‪.‬‬ ‫ره‌ئ��وف ئاکره‌یی دوای ره‌وش��ی ئاڵۆزی‬ ‫هه‌رێم ل‌ه سااڵنی هه‌شتاکاندا بوونی کێشه‌ی‬ ‫له‌گه‌ڵ پارتی و یه‌کێتیدا به‌ناچاری به‌ر‌ه و‬ ‫باشوری عێراق ده‌ڕوات و له‌وێ ده‌ست به‌‬ ‫کرێکاری ده‌کات‪ ،‬کاو‌ه نادر باس ل‌ه چونیان‬ ‫بۆ باشور ده‌کات و ده‌ڵێت ل‌ه باشوور کارمان‬ ‫ده‌کرد بارى ماددى باش نه‌بوو‪ ،‬ئه‌وکاته‌ی‬ ‫پاره‌شى هه‌بوو ده‌یبه‌خشیه‌و‌ه به‌سه‌ر براده‌رانیدا‪.‬‬

‫ئ��اک��ره‌ی��ی ل �‌ه دوای خ���ۆی ن�ه‌وه‌ک��ان��ی‬ ‫هیچیان به‌سیاسه‌ته‌و‌ه سه‌رقاڵ نین له‌مباره‌یه‌وه‌‬ ‫کاوه‌‪ ،‬ده‌ڵێت ئێستا سێ کوڕى به‌جێهێشتووه‌‬ ‫له‌دواى خۆى کوڕه‌کانیشى ئه‌ندازیارن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ناهاتونه‌ت‌ه نێو سیاسه‌ت‪.‬‬ ‫هاوڕێکه‌ی ئاکره‌یی باس ل‌ه رۆژی تیرۆر‬ ‫کردنه‌که‌ی ده‌ک��ات و ده‌ڵێت پێش ئ�ه‌وه‌ى‬ ‫تیرۆرى بکه‌ن ئۆتۆمبێلێکى سور له‌و ناوچه‌یه‌‬ ‫سوڕاوه‌ته‌و‌ه له‌کاتى هه‌ڵگرتنه‌وه‌ى ته‌رمه‌که‌شى‬ ‫نه‌یانهێشتو‌ه ک�ه‌س له‌گه‌ڵى ب���ڕوات‪ .‬کاوه‌‬ ‫پێیوای‌ه هۆکارى تیرۆرکردنه‌که‌ى بۆ ئه‌وه‌‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه ک‌ه حزبه‌کان بۆیان ده‌رکه‌وت که‌‬ ‫مامۆستا ره‌ئوف ناکڕدرێت و نابێت‌ه موڵکى‬ ‫که‌س بۆی‌ه تیرۆریانکرد‪ ،‬چونک‌ه ب �ه‌رده‌وام‬ ‫شتى نادروستیان له‌سه‌ر ره‌ئوف ئاکریى دروست‬ ‫ده‌کرد‪ .‬کاو‌ه رایده‌گه‌یه‌نێت وه‌ک وه‌فایه‌ک‬ ‫بۆ مامۆستا و ئه‌رکێکی ئه‌خالقی ئه‌و سێ‬ ‫کتێبه‌ی ئاکره‌یی نوسیویه‌تی ب‌ه زمانی‬ ‫عه‌ره‌بی «ئێستا به‌رنامه‌مان هه‌ی‌ه بیانکه‌ین‬ ‫ب‌ه کوردى» ناوبراو باس له‌و‌ه ده‌کات ک‌ه له‌‬ ‫سه‌ره‌تای راپه‌ڕین ل‌ه زه‌مه‌نی تااڵنیدا زێڕی‬ ‫خێزانه‌که‌ی بۆ په‌ره‌پێدانی رێکخراوه‌که‌ی‬ ‫فرۆشت‪.‬‬


‫به‌دواداچوون‬

‫ب ‌ه پێى ئاماره‌کانى نه‌خۆشخانه‌ى هیوا‪:‬‬

‫رێژه‌ى نه‌خۆشه‌کانى شێرپه‌نج ‌ه ل ‌ه ساڵی (‪ )2310‌( ،)2010‬که‌س بووه‌‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/3/2 - 2011/5/23‬‬

‫‪13‬‬

‫فۆتۆ‪ /‬زانکۆ‬ ‫‪n‬ئایا نه‌خۆشخانه‌ی هیوا ده‌توانێت هیوا ببه‌خشێته‌وه‌ به‌ژیانی نه‌خۆشه‌کانی؟‬ ‫شێرپه‌نجه‌یه‌ى ته‌شه‌نه‌ناکات بۆ ده‌ورووب �ه‌رى و (ئۆنکۆلۆجىهیماتۆلۆجى)‬ ‫چ��اره‌س �ه‌ره‌ک��ان��م��ان بریتی‌ه ل �ه‌چ��اره‌س �ه‌رى‬ ‫خوێن و ماسولکه‌کانى ئه‌و کوتل‌ه سه‌ره‌تانیه‌‪ ،‬واتا‬ ‫ئاماده‌کار‬ ‫شێرپه‌نجه‌ى (حه‌میده‌)ىک‌ه به‌ئاسانى چاره‌سه‌رى کیمیایى‪ ،‬ئه‌و چاره‌سه‌رى کیمیاییه‌ش جۆرى‬ ‫زانکۆ سه‌ردار‬ ‫به‌نه‌شته‌رگه‌رى ده‌کرێت و ته‌شه‌ن‌ه ناکات‪ ،‬جۆرى زۆره‌‌و به‌پێى پرۆتۆکۆڵى جیهانى کارده‌که‌ین‬ ‫دوو‌ه‌م پێى ده‌وترێت (خه‌بیس) واتا (مه‌لیکنان (به‌ریتانى و ئه‌مریکى)‪ ،‬سه‌باره‌ت به‌وه‌ى که‌‬ ‫به‌پێى دوای��ن ئامار ک ‌ه له‌به‌شى تویومه‌ن) ئه‌وه‌ی‌ه ک‌ه ته‌شه‌ن‌ه ده‌کات بۆ خوێن و ئه‌و نه‌خۆشانه‌ى رووده‌که‌ن‌ه ئه‌و نه‌خۆشخانه‌یه‌‬ ‫ئ��ام��ارى نه‌خۆشخانه‌ى (ه��ی��وا)ى ئێسقانه‌کان و ماسولکه‌کان و کۆئه‌ندامه‌کانى زیاتر چاره‌سه‌ره‌کانیان له‌کام مادان‌ه پێکدێت‬ ‫تایبه‌ت به‌نه‌خۆشیه‌کانى خوێن و وه‌ک مێشک و جگه‌ر و سپڵ‪ ،‬ئه‌م‌ه وه‌ک ئه‌و لێپرسراوه‌ى به‌شى ئۆنکۆلۆجى هیماتۆلۆجى‬ ‫شێرپه‌نجه (سه‌ڕه‌تان) ده‌ست (چه‌تر) و پێناسه‌ى شێرپه‌نجه‌‪ .‬د‪.‬نجمه‌دین ساڵح حسێن ب��اس��ى ل �ه‌وه‌ک��رد ک �‌ه زۆرب���ه‌ی���ان ب �ه‌ک��ار دێنن‬ ‫که‌وتو ‌ه ته‌نها له‌ماوه‌ى چوار مانگى پسپۆڕى نه‌خۆشیه‌کانى خوێن و شێرپه‌نج‌ه له‌ و وت��ى‪« :‬زۆرب �ه‌ی��ان به‌کار ده‌هێنرێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫سه‌ره‌تاى ساڵى (‪)2011‬دا کۆى گشتى نه‌خۆشخانه‌ى هیوا رایگه‌یاند‌‪ :‬ده‌کرێت پۆلێنى هه‌مان‌ه ل���ه‌ده‌ره‌و‌ه نرخه‌که‌ى زۆر گران‌ه وه‌ک‬ ‫ئه‌و نه‌خۆشانه‌ى له‌و نه‌خۆشخانه‌یه‌ بکه‌ین‌ه سه‌ر چه‌ند به‌شێک وه‌ک‪:‬‬ ‫و (هێرسپتین) ک‌ه نزیکه‌ى بایى (‪)2700‬‬ ‫‪ -1‬ئه‌و شێرپه‌نجه‌یه‌ى له‌خوێنه‌و‌ه رووده‌ده‌ن دۆالر‌ه (ریتۆکسیماپ‪ ،‬ئافاستین) ئه‌مان‌ه زۆر‬ ‫تۆمار کراون ژماره‌یان (‪ )705‬نه‌خۆشه‌‪،‬‬ ‫ئه‌م ‌ه له‌کاتێکدا ک ‌ه ته‌نها له‌سه‌ره‌تاى ل�ه‌گ�ه‌ڵ (لیمف‌ه گ��رێ��ک��ان)دا پێى ده‌وت��رێ��ت گرانن و زۆریش به‌کاردێن‪ .‬ئه‌مه‌ش زۆر له‌سه‌ر‬ ‫چوار مانگى ساڵى (‪)2010‬دا رێژه‌ى شێرپه‌نجه‌ى خوێن‪.‬‬ ‫حکومه‌ت ده‌که‌وێت‪ ،‬چونک‌ه نه‌خۆش لێر‌ه پاره‌ى‬ ‫‪ -2‬ئه‌و شێرپه‌نجانه‌ى له‌شان‌ه ره‌قه‌کانه‌وه‌ هیچ شتێک نادات‪ ،‬ته‌نها ئیعتیمادمان له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و نه‌خۆشان ‌ه (‪ )731‬نه‌خۆش بوه‌‬ ‫و رێ��ژه‌ى ئه‌وکه‌سانه‌ى ک ‌ه به‌هۆى دروست ده‌بن پێى ده‌وترێت (سۆڵى تیومه‌ن) که‌ ده‌رمانى کیمیایى و تاقیگه‌ی‌ه و خۆشمان به‌پێى‬ ‫نه‌خۆشییه‌کانىشێرپه‌نجه‌و ‌هوه‌فاتیان ئه‌میش دابه‌شکراون به‌م شێوه‌یه‌ى خواره‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و داواکاریه‌ى ک‌ه پزیشک ده‌ینوسێت ماده‌کان‬ ‫«شێرپه‌نجه‌ى (ن��اوپ��ۆش��ى ن����اوه‌وه‌) وه‌ک تێکه‌ڵ ده‌که‌ین‪ ،‬بۆ نمون‌ه نه‌خۆش هه‌ی‌ه سه‌ره‌تانى‬ ‫کردوه‌(مردون) تاکۆتایى مانگى چوارى‬ ‫(‪ )2011‬ژماره‌یان (‪ )43‬نه‌خۆش بووه‌‪ ،‬ک��ۆئ�ه‌ن��دام�ه‌ک��ان��ى ده‌م و لێو و ق���وڕگ و (مه‌مک)ى هه‌یه‌(سیپرێست) ئێم‌ه له‌سه‌ر ئه‌و‬ ‫له‌کاتێکدا ک��ۆى گشتى ساڵى ئه‌و سورێنچک و ریخۆڵ‌ه و گه‌د‌ه و‪...‬هتد‪ ،‬پێى پرۆتۆکۆڵ‌ه جیهانی‌ه بۆى ئاماد‌ه ده‌که‌ین»‪.‬‬ ‫ى ل ‌ه (‪)2010‬دا وه‌فاتیان ده‌وترێت (کاسلۆما) و ئه‌و شێرپه‌نجانه‌ى له‌ باسى ل‌ه خه‌ته‌رناکى ئه‌و گیراوه‌ى مادانه‌کرد‬ ‫نه‌خۆشان ‌ه ‌‬ ‫به‌سته‌ر‌ه شانه‌کان دروس��ت ده‌بن پێى ده‌وترێت ل‌ه سه‌ر ئاینده‌ى خۆیان ک‌ه له‌و بواره‌دا کارده‌ن‬ ‫کردوو ‌ه (‪ )155‬نه‌خۆش بووه‌‪.‬‬ ‫ب�������������ه‌ڕێ�������������وه‌ب�������������ه‌رى گ����ش����ت����ى (سارکۆما) ده‌شتوانین شێرپه‌نجه‌ى شانه‌کان ب�ه‌وه‌ى ک‌ه تێکه‌ڵکردنى ئه‌و ماد‌ه کیمیاییانه‌‬ ‫نه‌خۆشخانه‌که‌رایده‌گه‌یه‌نێ ‌‬ ‫ت له‌ساڵى (‪ )2007‬دابه‌ش بکه‌ین به‌م شێوه‌یه‌‪:‬‬ ‫راست‌ه بۆ نه‌خۆشه‌کان چاره‌سه‌ره‌‪ ،‬به‌اڵم بۆ ئه‌وان‬ ‫دا کاتێک هاتونه‌ت‌ه ئ �ه‌م بینایه‌و‌ه رێ��ژه‌ى‬ ‫ه �ه‌ر کۆئه‌ندامێک ش��ان�ه‌ى خ��ۆى هه‌یه‌ پێده‌چێت ل‌ه چه‌ند ساڵێکدا ببێت‌ه مایه‌ى نه‌خۆشى‬ ‫نه‌خۆشه‌کانیان ته‌نها (‪)500‬که‌س بووه‌‪ ،‬به‌اڵم بۆنمون‌ه کۆئه‌ندامى هه‌ناسه‌‪ ،‬سیه‌کان‪ ،‬بۆرى شێرپه‌نج‌ه بۆ خۆیان‪ ،‬به‌اڵم له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا‬ ‫ئێستا نزیکه‌ى (‪ )7000‬نه‌خۆشیان هه‌یه‌‪ ،‬هه‌وا‪ ،‬کۆئه‌ندامى هه‌رس‪ ،‬زمان‪ ،‬قوڕگ‪ ،‬کۆم رایگه‌یاند ک‌ه هه‌ست به‌خۆشحاڵى ده‌که‌ن و وتى‪:‬‬ ‫له‌باره‌ى هۆکارى زیادبوونى ژماره‌ى نه‌خۆشه‌کان و شێرپه‌نجه‌ى په‌نکریاس و جگه‌ر ک‌ه ئه‌مانه‌ «ئه‌و چاره‌سه‌ران‌ه بۆ نه‌خۆشه‌ک‌ه زه‌ره‌رى نیه‌‪،‬‬ ‫دک���ت���ۆر (ت���ال���ب ت��ۆف��ی��ق ق�����ادر) ئ���ام���اژه‌ى تایبه‌تن ب‌ه کۆئه‌ندامى ه �ه‌رس‪ ،‬شێرپه‌نجه‌ى چونک‌ه ئه‌و پێویستى به‌و چاره‌سه‌ره‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌ناوبانگى زیاتر و خزمه‌تگوزارى بێبه‌رامبه‌رى ئێسقانه‌کان و ماسولکه‌کان و جومگه‌کان‪ ،‬بۆ ئێم‌ه زه‌ره‌رى هه‌ی‌ه ک‌ه ره‌نگ‌ه دواى چه‌ند‬ ‫نه‌خۆشخانه‌که‌دا له‌گه‌ڵ دڵسۆزى کارمه‌ندانى شێرپه‌نجه‌ى میز و میزه‌ڕۆش هه‌ی‌ه ک‌ه گورچیله‌ ساڵێک ئێمه‌ش توشى نه‌خۆشى شێرپه‌نجه‌‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ک‌ه ل�ه‌ب�ه‌رام��ب�ه‌ر ئ �ه‌و که‌سانه‌ى و بۆرى میز و میزه‌ڵدان ل‌ه هه‌ردوو ره‌گه‌زى نێر و بکات‪ ،‬مه‌ترسى گ�ه‌ور‌ه به‌پله‌ى یه‌ک له‌سه‌ر‬ ‫رووده‌که‌ن‌ه ئه‌و نه‌خۆشخانه‌یه‌‪ ،‬ئه‌و پزیشک‌ه له‌ مێدان و کۆئه‌ندامى زاوزێى مێینه‌مان هه‌ی‌ه که‌ ئێمه‌ی‌ه ک‌ه له‌ژوورى گرتنه‌وه‌ى مادده‌ى کیمیاییدا‬ ‫درێژه‌ى قسه‌کانیدا وتى «له‌سه‌ره‌تادا کاتێک شێرپه‌نجه‌ى ملى مندااڵن و هێلکه‌دان و پێستمان کارده‌که‌ین‪ ،‬شادمانیشم ک‌ه خۆمان کردۆته‌‬ ‫که‌سێک روده‌کات‌ه ئێر‌ه و بۆى ده‌رده‌که‌وێت هه‌ی‌ه ک‌ه کۆئه‌ندامێک تایبه‌ت‌ه و ده‌مارمان قوربانى بۆ ئه‌م میلله‌ته‌»‪..‬‬ ‫پێدانى ده‌رمانى هه‌ڵ‌ه له‌الیه‌ن پزیشکه‌کانه‌وه‌‬ ‫توشى نه‌خۆشى شێرپه‌نج‌ه بوو‌ه توشى جۆرێک هه‌ی‌ه ک‌ه مێشک و دڕک‌ه په‌تک ده‌گرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ل‌ه سه‌دم‌ه ده‌بێت و ئینفیعال ده‌کات‪ ،‬به‌اڵم که‌ چا و لوت و ک‌ه ئه‌مان‌ه شێرپه‌نجه‌ى سه‌ر و مل منداڵێکى چوار ساڵ‌ه توشى شێرپه‌نجه‌ى خۆێن‬ ‫لێر‌ه ده‌مێنێته‌و‌ه ئیتر ورد‌ه ورد‌ه ئاسایى ده‌بێته‌وه‌»‪ .‬ده‌گرێته‌و‌ه و غوده‌ى ده‌ره‌قى و نیکاف‌ه ئه‌مانه‌ ده‌کات!‬ ‫شێرپه‌نج‌ه چی‌ه و چه‌ند جۆرى هه‌یه‌؟‬ ‫ش��اج��وان��ى ت�ه‌م�ه‌ن چ���وار س��اڵ ک�‌ه له‌سه‌ر‬ ‫ده‌چن‌ه پۆلێنى مل و سه‌ر‪ ،‬شێرپه‌نجه‌ى ئه‌ندامى‬ ‫نه‌خۆشى شێرپه‌نج‌ه به‌و ج��ۆر‌ه نه‌خۆشیانه‌ زاوزێى نێرین‌ه هه‌ی‌ه ک‌ه شێرپه‌نجه‌ى (پرۆستات) یه‌کێک ل‌ه قه‌ره‌وێڵه‌کانى نه‌خۆشخانه‌ى هیوادا‬ ‫ده‌وترێت ک‌ه خانه‌کان کۆنتڕۆڵى خۆیان له‌ده‌ست و شێرپه‌نجه‌ى گونه‌کان‪ ،‬شێرپه‌نجه‌ى خوێن که‌ راکشابوو ب�ه‌رده‌وام پرسیارى ئه‌وه‌ى ل‌ه دایکى‬ ‫ێ لینفاویه‌کان ک‌ه پێى ده‌وترێت (لینفۆما) ده‌ک��رد ئێم‌ه بۆ لێره‌ین‪ ،‬بۆ عیالجى کیمیایى‬ ‫ده‌ده‌ن‪ ،‬واتا له‌کاتى داب�ه‌ش بوونى خانه‌یه‌ک گر ‌‬ ‫به‌شێوه‌ى نۆرماڵ ناڕوات و ل‌ه مه‌رحه‌له‌یه‌ک ئه‌ویش دوو جۆرى هه‌یه‌‪( .‬نه‌نهۆجک‌ه لینفۆما یان وه‌رده‌گرین‪ ،‬زوو زوو ده‌ڵێت به‌خوا من چاک‬ ‫له‌مه‌رحه‌له‌کانى دروس��ت بوونى خانه‌ک‌ه که‌ هه‌وجک‌ه لینفۆما) و شێرپه‌نجه‌ى خوێن ک‌ه دوو ده‌بمه‌و‌ه و به‌س قاچم دێشێ‪..‬‬ ‫دایکى شاجوان ل‌ه گێڕانه‌وه‌یدا بۆ (چه‌تر)‬ ‫له‌کاتى دابه‌شبونیدا گۆڕانکارییه‌ک دێت جۆرى هه‌ی‌ه ک‌ه یان ل‌ه خڕۆک‌ه سپیه‌خڕه‌کاندا‬ ‫ب�ه‌س�ه‌ری��دا ئ �ه‌و گۆڕانکاریی‌ه واده‌ک����ات که‌ دروست ده‌بن ک‌ه پێى ده‌وترێت (لیننفۆکسایت) وت���ى‪« :‬م��ن��داڵ �ه‌ک �ه‌م ت�ه‌م�ه‌ن��ى (‪ )4‬س��اڵ�‌ه و‬ ‫گۆڕانکارى جینى بێت و گه‌شه‌که‌ى بوه‌ستێت‪ ،‬و یان ل‌ه خڕۆک‌ه گه‌وره‌کانى سپى خوێنه‌وه‌ شێرپه‌نجه‌ى خوێنێتى ل‌ه به‌روارى (‪)2010/12/13‬‬ ‫ێ (مایلۆید)‪ ...‬ده‌توانین لێر‌ه داخڵمان کردوه‌‪ ،‬رۆژان‌ه به‌پێى نه‌خشه‌یه‌کى‬ ‫له‌ئه‌نجامدا ده‌بێت‌ه هۆى دروسبونى کۆمه‌ڵێک دروست ده‌بن پێى ده‌وتر ‌‬ ‫خ��ان �ه‌ى ش���از(ن���اوازه‌) ئ��ه‌و ک��ۆم�ه‌ڵ�‌ه خانه‌یه‌ شێرپه‌نجه‌ى خوێن به‌شێوه‌ى کات دیارى بکه‌ین دی��ارى ک��راو ک‌ه دکتۆره‌که‌مان بۆى داناوین‬ ‫چاره‌سه‌ر وه‌رده‌گ��ری��ن»‪ ،‬سه‌باره‌ت به‌هۆکارى‬ ‫کۆده‌بێته‌و‌ه و کوتله‌یه‌کى سه‌ره‌تانى دروست ک‌ه ئه‌وانیش (کتوپڕ و درێژخایه‌ن)ن‪..‬‬ ‫هۆکاره‌کانى چاره‌سه‌ر کردن!‬ ‫ده‌کات ک‌ه پێى ده‌وترێت (شێرپه‌نجه‌)‪ ،‬شێرپه‌نجه‌‬ ‫زانینى سه‌ره‌تاى نه‌خۆشیه‌که‌ى ئه‌و منداڵ‌ه وتى‪:‬‬ ‫دوو ج��ۆرى هه‌ی‌ه له‌جۆرى (بیناین) وات��ا ئه‌و‬ ‫محه‌مه‌د حمه‌سه‌عید ل��ێ��پ��رس��راوى به‌شى «سه‌ره‌تا تایه‌کى به‌رده‌وامى هه‌بوو له‌قاچه‌کانیدا‬

‫زانیاری پزیشکی‬ ‫کلۆربوونی ددان‬ ‫د‪.‬کاوه‌ ئه‌کره‌م سه‌نگاوی‬ ‫پزیشک‌و نه‌شته‌رگه‌ری نه‌خۆشیه‌کانی د‌هم‌و ددان‬ ‫ئاماده‌کردنى‪ :‬سه‌نگه‌ر بیالل‬ ‫کلۆربوونی ددان‪ ،‬بریتی‌ه ل‌ه داخ���وران‌و داڕزان��ی به‌شه‌‬ ‫کانزایه‌که‌ی ددان به‌هۆی که‌ڵه‌که‌بوونی به‌کتریای‬ ‫زیانبه‌خش بۆ ماوه‌یه‌کی زۆر له‌سه‌ر ڕووی ددانه‌کان‌و ب ‌ه‬ ‫یارمه‌تی هه‌ندێ جۆری خواردن‪..‬‬ ‫هۆکاره‌کانی‪:‬‬ ‫هۆکاره‌کانی کلۆربوونی ددان‪:‬‬ ‫که‌ڵه‌که‌بوونی به‌کتریا له‌سه‌ر ڕووی ددانه‌کان‬ ‫‪- 1‬‬ ‫مانه‌وه‌ی خواردن له‌ناو ده‌مدا‬ ‫‪- 2‬‬ ‫کات‬ ‫‪- 3‬‬

‫ک‌ه ساردبوونه‌وه‌ى بۆ نه‌بوو‪ ،‬بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ ل �ه‌ده‌ره‌وه‌ى سلێمانیش له‌ناوچه‌کانى تر نزیکه‌ى‬ ‫س �ه‌ردان��ى پزیشکمان ک��ردو پێى راگه‌یاندین (‪ )300‬نه‌خۆش روومان تێده‌کات‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر‬ ‫ک‌ه حمه‌ى ماڵتاى هه‌ی‌ه یان‌ه گرانه‌تایه‌‪ ،‬دیاره‌ ب�ه‌راوردێ��ک بکه‌ین به‌واڵتانى ئه‌وروپى ئه‌وا‬ ‫کچه‌که‌ى من قوربانى به‌هه‌ڵ‌ه به‌کارهێنانى ده‌بینین له‌و واڵتان‌ه رێژه‌ى توشبوان زیاتر‌ه تا الى‬ ‫ده‌رمان‌ه ک‌ه له‌الیه‌ن دکتۆره‌که‌یه‌و‌ه بۆى نوسرابوو ئێمه‌‪ ،‬سه‌باره‌ت به‌وه‌ى ک‌ه چ جۆر‌ه حاڵه‌تێکیان رێژه‌ی‌ه دابه‌زیو‌ه بۆ (‪ )705‬نه‌خۆش‪ .‬له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫ئه‌ویش دکتۆر (ح‪.‬ب) ب��وو‪ ،‬ئه‌وکات (‪ )57‬زۆرن ئه‌و پسپۆڕه‌ى بوارى نه‌خۆشیه‌کانى خوێن ئه‌م ئاماره‌شدا به‌ڕێوه‌به‌رى ئه‌و نه‌خۆشخانه‌یه‌‬ ‫ده‌زریان بۆ نوسى له‌کاتێکدا ئه‌و نه‌خۆشیه‌ى نه‌بوو و شێرپه‌نج‌ه وتى‪« :‬زۆربه‌ى زۆرى شێرپه‌نجه‌ى رایگه‌یاند «دوو هۆکاریش واى کرد نه‌خۆش‬ ‫ئیتر خوێنه‌که‌ى پیس کرد‪ ،‬پاشان دکتۆره‌که‌مان (مه‌مک)‪( ،‬خوێن)‪( ،‬گر ‌‬ ‫ێ میفاویه‌کان)‪ ،‬رووبکات‌ه ئێره‌‪ ،‬یه‌که‌میان له‌گه‌ڵ کردنه‌وه‌ى‬ ‫‌پیاواندا‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ک‬ ‫‌کان)‬ ‫گۆڕى و بردمان‌ه الى کێ به‌بێ فه‌حس و زه‌رع (گه‌ده‌)‪( ،‬میزه‌ڵدان) (سیه‬ ‫نه‌خۆشخانه‌که‌ماندا کۆمه‌ڵێک پزیشکى‬ ‫‌کاندا‪،‬‬ ‫ه‬ ‫‌خۆش‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫‌نێو‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫وتى‪ :‬ئه‌م منداڵ‌ه ئه‌و نه‌خۆشیه‌ى نی‌ه ک‌ه عیالجتان زۆر زۆره‌‪ ،‬ئه‌مان‌ه زۆر باون‬ ‫پسپۆڕ ته‌خه‌روجیان کرد و دبلۆمى بااڵیان هێنا‬ ‫‌دا‬ ‫ه‬ ‫مێین‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ل‬ ‫‌مک)‬ ‫ه‬ ‫(م‬ ‫بۆى به‌کارهێناو‌ه ئه‌و زانى‪ ،‬چونک‌ه خوێنى ته‌واو ل‌ه نێوان ره‌گه‌زه‌کانیشدا‬ ‫ک‌ه ئه‌م‌ه واى کرد ئه‌م نه‌خۆشخانه‌ی‌ه گه‌وره‌‬ ‫خوێنى‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫‌م‬ ‫ه‬ ‫ک‬ ‫‌س‬ ‫ه‬ ‫ب‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ی‬ ‫دابه‌زیبوو‪ ،‬یه‌ک (سیسى) خوێنى تیا نه‌مابوو زۆر‌ه و له‌پیاوانیشدا هه‬ ‫ببێت‪ ،‬دووه‌م بوونى ده‌رمان ک‌ه هۆکارێک‌ه بۆ‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ل‬ ‫‌کان‬ ‫ه‬ ‫ریخۆڵ‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫زۆر‬ ‫منداڵدا‬ ‫ک‌ه هێنامان‌ه نه‌خۆشخانه‌‪ ،‬به‌اڵم سوپاس بۆ خودا کتوپڕ ک‌ه ل‌ه‬ ‫ئه‌وه‌ى نه‌خۆش رووبکات‌ه ئێره‌‪ ،‬ده‌رمانه‌کانى ئه‌م‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ک‬ ‫‌ى‬ ‫ه‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫�‬ ‫ب‬ ‫‌ت‬ ‫ه‬ ‫‌بار‬ ‫ه‬ ‫س‬ ‫‌»‪.‬‬ ‫ه‬ ‫زۆر‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫لێر‬ ‫سه‌رتای بوو لێره‌ش خزمه‌تگوزاى باشى بۆکرا‪ ،‬ه���ه‌ردووالدا‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ی‌ه زۆر گرانن ک‌ه هه‌یان‌ه نزیکه‌ى‬ ‫وتى‪:‬‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫دکتۆر‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫خۆى‬ ‫رۆڵى‬ ‫به‌راستى خزمه‌ت گوزارییه‌کان بێ به‌رامبه‌ره‌ ته‌مه‌نیش‬ ‫(‪ )3000-2000‬دۆالر‌ه بۆ یه‌ک نه‌خۆش‪،‬‬ ‫‌ن‬ ‫ه‬ ‫خای‬ ‫�ژ‬ ‫�‬ ‫درێ‬ ‫‌ى‬ ‫ه‬ ‫‌نج‬ ‫ه‬ ‫شێرپ‬ ‫‌خۆشى‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫ئه‌مه‌ش بۆخۆى کارئاسانیه‌‪ ،‬چونک‌ه ئه‌گه‌ر تۆ « به‌ڵێ‬ ‫دیار‌ه نه‌خۆش هه‌ی‌ه ئه‌م ده‌رمان‌ه بۆ (‪ )10‬جار‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫‌ر‬ ‫ه‬ ‫�‬ ‫س‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫‌ر‬ ‫ه‬ ‫�‬ ‫ب‬ ‫و‬ ‫ساڵى‬ ‫(‪)45‬‬ ‫ل �ه‌ده‌ره‌وه‌ى ئێر‌ه زه‌رعێکى مۆغ بکه‌یت ده‌بینى به‌س ل‌ه‬ ‫به‌کارده‌هێنێ‪ ،‬ئه‌مه‌ش لێر‌ه بێ به‌رامبه‌ر واتا‬ ‫ساڵدا‬ ‫(‪)70‬‬ ‫‌نى‬ ‫ه‬ ‫‌م‬ ‫ه‬ ‫‌ت‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫سى‬ ‫جۆرى‬ ‫‌نى‬ ‫ه‬ ‫ب‌ه (‪)100‬دۆالر ی��ان (‪ )200‬دۆالر که‌متر درێژخای‬ ‫کاتێک نه‌خۆش رووده‌ک��ات�‌ه ئێر‌ه حکومه‌ت‬ ‫‌م‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ساڵی‬ ‫(‪)25-10‬‬ ‫‌نیش‬ ‫ه‬ ‫‌م‬ ‫ه‬ ‫ت‬ ‫باشترین‬ ‫نایکه‌ن»‪ ،‬ئاماژه‌ى به‌وه‌شدا ک‌ه له‌سه‌ره‌تادا رێژه‌ى هه‌یه‌‪.‬‬ ‫(‪ )50‬وه‌ره‌ق���ه‌ى الن��ى ک �ه‌م بۆ دابین ک��ردوه‌‬ ‫‌ش‬ ‫ه‬ ‫رێژ‬ ‫زۆرترین‬ ‫و‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫رێژ‬ ‫‌مترین‬ ‫ه‬ ‫ک‬ ‫‌دا‬ ‫ه‬ ‫ڤایرۆسه‌که‌ى (‪ )90%‬بووه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌ئێستادا که‌ ته‌مه‌ن‬ ‫ئه‌م‌ه جگ‌ه ل‌ه فه‌حس و تیشک‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫‌فات‬ ‫ه‬ ‫و‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ک‬ ‫‌شى‬ ‫ه‬ ‫‌سان‬ ‫ه‬ ‫ک‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫ساڵ‬ ‫(‪)70-40‬‬ ‫چه‌ند مانگێک‌ه لێره‌ی‌ه ئه‌و رێژه‌ی‌ه دابه‌زیو‌ه بۆ‬ ‫واى کردو‌ه نه‌ک ته‌نها ل‌ه سلێمانى‪ ،‬به‌ڵکو له‌‬ ‫دیارى‬ ‫‌یان‬ ‫ه‬ ‫‌ک‬ ‫ه‬ ‫‌خۆشی‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫جۆرى‬ ‫�رن)‬ ‫�‬ ‫‌م‬ ‫ه‬ ‫‌ن(د‬ ‫ه‬ ‫�‬ ‫‌ک‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫‌ست‬ ‫(‪ ،)1%‬وتیشى‪« :‬سوپاس بۆخوا ئێستا هه‬ ‫هه‌موو ناوچه‌کانى تر خه‌ڵک رووده‌کات‌ه ئه‌م‬ ‫‌ن»‪..‬‬ ‫ه‬ ‫‌م‬ ‫ه‬ ‫ت‬ ‫‌ک‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫‌کات‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫خسبوو‬ ‫ده‌که‌ین باشترده‌بێ‪ ،‬له‌سه‌ره‌تادا له‌قاچى‬ ‫نه‌خۆشخانه‌یه‌‪ ،‬بۆ نمون‌ه نه‌خۆشى ئه‌و شارانه‌ى‬ ‫‌ڵێن؟‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫چى‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌خۆشخان‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫‌کانى‬ ‫ه‬ ‫ئامار‬ ‫نان‬ ‫‌توانێ‬ ‫ئێستا ورد‌ه ورد‌ه ده‌توانێ بڕوات و ده‬ ‫تێدای‌ه ک‌ه خۆیان نه‌خۆشخانه‌ى سه‌ره‌تانیان‬ ‫‌ى‬ ‫ه‬ ‫رێژ‬ ‫(‪)2010‬دا‬ ‫ساڵى‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ل‬ ‫گشتى‬ ‫کۆى‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ب‬ ‫‌کرد‬ ‫ه‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫باسى‬ ‫بخوات»‪ .‬ل �ه‌رووى ده‌رونیشه‌و‌ه‬ ‫هه‌ی‌ه بۆ نمون‌ه (به‌غداد) ل‌ه ساڵى (‪)1965‬‬ ‫‌ک‬ ‫ه‬ ‫‌ری‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ل‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ک‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫بوو‬ ‫‌س‬ ‫ه‬ ‫ک‬ ‫(‪)2310‬‬ ‫توشبوان‬ ‫وتى‪:‬‬ ‫و‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫‌رى‬ ‫ک‌ه بێگومان کاریگه‌رى له‌سه‬ ‫ه‌و‌ه نه‌خۆشخانه‌ى سه‌ره‌تانى تێدای‌ه که‌چى‬ ‫‌زاو‬ ‫ه‬ ‫‌ق‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫و‬ ‫‌س‬ ‫ه‬ ‫(‪)885‬ک‬ ‫(سلێمانى)‬ ‫‌کانى‬ ‫ه‬ ‫شار‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ل‬ ‫‌خۆشێک‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫‌بینێ‬ ‫«منداڵ مێشکى پاک‌ه ک‌ه ده‬ ‫نه‌خۆشه‌کانیان رووده‌ک��ه‌ن��‌ه ئ��ێ��ره‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫‌ولێر)‬ ‫ه‬ ‫(ه‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ل‬ ‫و‬ ‫(‪)749‬‬ ‫سلێمانى‬ ‫‌کانى‬ ‫ه‬ ‫ناحی‬ ‫‌ش‬ ‫ه‬ ‫ئێم‬ ‫مرد‬ ‫‌س‬ ‫ه‬ ‫‌ک‬ ‫ده‌مرێت ده‌ڵێت دایک‌ه فاڵنه‬ ‫ب �ه‌ه��ۆک��ارى خ��زم �ه‌ت و ک��ارم �ه‌ن��دى باشه‌‪،‬‬ ‫��ۆک)‬ ‫�‬ ‫(ده‬ ‫���وک)(‪)283‬و‬ ‫�‬ ‫‌رک‬ ‫ه‬ ‫���‬ ‫�‬ ‫(ک‬ ‫(‪)54‬و‬ ‫ئێستا‬ ‫تا‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫بشارین‬ ‫ناچارین ک‌ه راستى لێ‬ ‫به‌پێى ئامار ئێستا نه‌خۆشه‌کانمان له‌سه‌ره‌تاى‬ ‫‌خۆش‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫تر(‪)294‬‬ ‫پارێزگاکانى‬ ‫باقى‬ ‫و‬ ‫(‪)43‬‬ ‫و‬ ‫�ردون‬ ‫�‬ ‫م‬ ‫‌ى‬ ‫ه‬ ‫��‬ ‫�‬ ‫‌ک‬ ‫ه‬ ‫ژوور‬ ‫(‪ )12‬منداڵى هاوڕێى‬ ‫دروست بوونیه‌و‌ه خۆیداو‌ه ل‌ه نزیکه‌ى (‪)7000‬‬ ‫شاجوان‬ ‫دایکى‬ ‫‌مێنێ»‬ ‫ه‬ ‫ئه‌ویش له‌به‌ر چاویدا د‬ ‫نه‌خۆش‪ ،‬بۆنمون‌ه هه‌ولێر له‌ساڵى (‪)2003‬وه‌‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ڵ‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫‌هۆى‬ ‫ه‬ ‫ب‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫زانیویان‬ ‫ن�ه‌ی��ش��ارده‌و‌ه کاتێک‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ى تێدا دام���ه‌زراو‌ه باوه‌ڕناکه‌م ئه‌م‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫لێهاتو‬ ‫واى‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫�‬ ‫‌رزی‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫(‪)57‬‬ ‫به‌کارهێنانى ئه‌و‬ ‫ژم��اره‌ی�ه‌ى ئێمه‌ى هه‌بێ» جگ‌ه له‌نه‌خۆشى‬ ‫‌ى‬ ‫ه‬ ‫‌ک‬ ‫ه‬ ‫دکتۆر‬ ‫‌ردانى‬ ‫ه‬ ‫س‬ ‫شاجوان‬ ‫‌ى‬ ‫که‌س و کاره‌که‬ ‫شێرپه‌نج‌ه ک‌ه ل‌ه (‪)%80‬ى نه‌خۆشه‌کانى ئه‌وێ‬ ‫خۆت‬ ‫منداڵى‬ ‫‌ر‬ ‫ه‬ ‫‌گ‬ ‫ه‬ ‫«ئ‬ ‫‌ڵێن‪:‬‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫ده‌ک �ه‌ن و پێى‬ ‫پێکدێنێت ل‌ه (‪)%20‬ی��ش ئه‌وانه‌ن ک‌ه توشى‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫منداڵ‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫بۆ‬ ‫‌نوسى‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫بۆ‬ ‫‌رزیت‬ ‫ه‬ ‫بوای‌ه (‪ )57‬د‬ ‫(ساالسیما)بوون‪ ،‬دکتۆر تالیب باسى له‌وه‌کرد‬ ‫‌تى‬ ‫ه‬ ‫وتوی‬ ‫‌نها‬ ‫ه‬ ‫ت‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ک‬ ‫ه‬ ‫دکتۆر‬ ‫‌اڵمدا‬ ‫تاقانه‌یه‌»له‌وه‬ ‫ک‌ه نزیکه‌ى (‪ )750‬نه‌خۆشى ساالسیماشیان‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫منداڵ‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ک‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫‌کردۆت‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫‌م‬ ‫ه‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫«من بیرى‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬سه‌باره‌ت ب �ه‌وه‌ى ک‌ه بۆچى هه‌ندێک‬ ‫‌تى»‪..‬‬ ‫ئه‌وه‌یه‬ ‫له‌نه‌خۆشه‌کانیان ل�ه‌س�ه‌ر زه‌وى راره‌وه‌ک��ان��دا‬ ‫�ى‬ ‫�‬ ‫�ان‬ ‫�‬ ‫‌ک‬ ‫ه‬ ‫�او‬ ‫�‬ ‫ب‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫���ۆر‬ ‫�‬ ‫ج‬ ‫و‬ ‫�وون‬ ‫�‬ ‫�ب‬ ‫�‬ ‫�وش‬ ‫�‬ ‫ت‬ ‫��ارى‬ ‫�‬ ‫��ۆک‬ ‫ه�‬ ‫ده‌بینرێن ک‌ه له‌سه‌ر پارچ‌ه راخه‌رێک راکشاون‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ک‬ ‫ه‬ ‫‌خۆشی‬ ‫نه‬ ‫و ئایا ئه‌م‌ه که‌موکورتى نیه‌؟ ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌ره‌‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ک‬ ‫�د‬ ‫�‬ ‫�ان‬ ‫�‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫�‬ ‫راگ‬ ‫‌ى‬ ‫ه‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫ئ���‬ ‫‌دین‬ ‫ه‬ ‫‌جم‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫�ۆر‬ ‫�‬ ‫�ت‬ ‫�‬ ‫دک‬ ‫وت��ى‪« :‬ئ �ه‌گ �ه‌ر ئ �ه‌م نه‌خۆشخانه‌ی‌ه تایبه‌ت‬ ‫تائێستا سه‌د له‌سه‌د نازانن هۆکار چییه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫بکه‌یت به‌شارى سلێمانى تائاستێک به‌شى‬ ‫له‌هه‌مانکاتیشدا وتى ده‌کرێت ئه‌مان‌ه چه‌ند‬ ‫ده‌کات هه‌رچه‌ند بچوکه‌‪ ،‬ئێستا له‌به‌رنامه‌دایه‌‬ ‫هۆکارێکبن‪.‬‬ ‫نه‌خۆشخانه‌یه‌کى سه‌ره‌تانى گ �ه‌ور‌ه دروس��ت‬ ‫‌ى‬ ‫ه‬ ‫خان‬ ‫‌ملیۆن‬ ‫ه‬ ‫ب‬ ‫مرۆڤ‬ ‫‌شى‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫‌یى‪:‬‬ ‫ه‬ ‫‪ -1‬بۆماو‬ ‫بکه‌ین ل‌ه ته‌نیشت نه‌خۆشخانه‌ى شۆڕشه‌وه‌‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫�اوک‬ ‫�‬ ‫ن‬ ‫‌کدا‬ ‫ه‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫خان‬ ‫‌ر‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫‌ناو‬ ‫ه‬ ‫تیای‌ه ک‌ه ل‬ ‫ک�‌ه (‪ )2011/5/16-15‬نه‌خشه‌که‌یان بۆ‬ ‫‌مرۆڤدا‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫تیای‬ ‫کرۆمۆسۆمى‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ناوک‬ ‫ک‌ه ئه‌و‬ ‫هێناوین له‌گه‌ڵ کۆمپانیایه‌کى تورکی له‌سه‌ر‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ک‬ ‫جووت‬ ‫(‪)23‬‬ ‫واتا‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫کرۆمۆسۆم‬ ‫(‪)46‬‬ ‫شێوه‌ى ئه‌وروپى‪ )80( ،‬قه‌ره‌وێڵه‌یى بێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫کردنى‬ ‫دیارى‬ ‫واتا‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫جنس‬ ‫کرۆمۆسۆمى‬ ‫جوتێکیان‬ ‫ل‌ه دیزانه‌که‌دا واهاتو‌ه ک‌ه (‪ )150‬قه‌ره‌وێڵه‌ى‬ ‫(ره‌گ���ه‌ز) و (‪ )22‬کرۆمۆسۆمه‌که‌ى تریش‬ ‫زیاتره‌‪ ،‬ئێستاش ده‌ڵێم دواى دووساڵى تر بێته‌وه‌‬ ‫تایبه‌تن ب‌ه (پیتست تۆماتیک) کرۆمۆسۆم‪،‬‬ ‫الم هه‌رپێت ده‌ڵ��ێ��م ک �‌ه نه‌خۆشخانه‌که‌مان‬ ‫هه‌ر کرۆمۆسۆمێک ل‌ه دووپل پێکهاتوه‌‪ ،‬له‌هه‌ر‬ ‫بچوک‌ه چونک‌ه واى لێهاتو‌ه هه‌موو عێراق‬ ‫په‌لێکیاندا نزیکه‌ی هه‌زاره‌ها جین هه‌ی‌ه ئه‌و جینه‌‬ ‫روده‌کات‌ه ئێر‌ه به‌راستى منیش ناتوانم جێگ‌ه و‬ ‫جینێک‬ ‫هۆکارى بۆماوه‌یى هه‌ڵده‌گرێت‪ ،‬هه‌ر‬ ‫ده‌رمانى نه‌خۆشى هه‌موو عێراق دابین بکه‌م‪،‬‬ ‫‌کانى‬ ‫ه‬ ‫‌جۆر‬ ‫به‌رپرس‌ه له‌دروستکردنى جۆرێک له‬ ‫واڵتى‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ل‬ ‫و‬ ‫هیوا‬ ‫‌ى‬ ‫ه‬ ‫‌خۆشخان‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫رویانکردۆت‬ ‫پێویست ناکات نه‌خۆش ل‌ه ئه‌نبار و موسڵ‬ ‫‌کى‬ ‫ه‬ ‫‌رگۆڕانکاری‬ ‫پرۆتین بۆ له‌شى مرۆڤ‪ ،‬هه‬ ‫رابرودا‬ ‫ساڵى‬ ‫‌یلولى‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫‌مانگى‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫(ئێران)یش‬ ‫و ته‌نانه‌ت ئێرانه‌و‌ه بێت‌ه الى م��ن»‪ ،‬تاچه‌نده‌‬ ‫هۆى‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌بێت‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫جین‬ ‫ن���اواز‌ه رووب���دات له‌ناو ئ�ه‌م‬ ‫‌اڵم‬ ‫ه‬ ‫ب‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫‌خۆشخان‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫‌م‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ت‬ ‫ه‬ ‫هاتون‬ ‫‌خۆش‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫(‪)2‬‬ ‫ژینگه‌ى سلێمانى هۆکار‌ه بۆ دروس��ت بوونى‬ ‫پرۆتین‬ ‫نارێک‬ ‫‌کى‬ ‫ئه‌وه‌ى ک‌ه خانه‌ک‌ه به‌شێوه‌یه‬ ‫تاکۆتایى‬ ‫و‬ ‫(‪)2011‬دا‬ ‫‌ساڵى‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫رێژ‬ ‫‌م‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫ئه‌و جۆر‌ه نه‌خۆشیانه‌؟ له‌وه‌اڵمدا دکتۆر تالیب‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ب‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫دانراو‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ییان‬ ‫ه‬ ‫بۆماو‬ ‫دروست بکات‪ ،‬ئه‌م هۆکار‌ه‬ ‫(‪)269‬‬ ‫سلێمانى‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ل‬ ‫‌ک‬ ‫ه‬ ‫‌ری‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫بۆ‬ ‫چوار‬ ‫مانگى‬ ‫وتى‪)%10(« :‬ى ره‌نگ‌ه په‌یوه‌ندى هه‌بێت به‌وه‌ى‬ ‫‌خۆشى‬ ‫ه‬ ‫‌ن‬ ‫ه‬ ‫ب‬ ‫توشبون‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ل‬ ‫هۆکارێکى زۆر سه‌ره‌کى‬ ‫‌ولێر‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫(‪)221‬و‬ ‫سلێمانى‬ ‫‌کانى‬ ‫ه‬ ‫ناحی‬ ‫‌زاو‬ ‫ه‬ ‫ق‬ ‫و‬ ‫ک‌ه خه‌ڵکه‌که‌ى زی��اد ده‌ک��ات ب�ه‌س وان��ا که‌‬ ‫شێرپه‌نجه‌‪.‬‬ ‫و‬ ‫(‪)13‬‬ ‫دهۆک‬ ‫و‬ ‫(‪)63‬‬ ‫‌رکوک‬ ‫ه‬ ‫ک‬ ‫و‬ ‫(‪)40‬‬ ‫نه‌خۆشمان له‌سه‌ر زه‌وى هه‌بێت ئه‌وه‌یان ده‌بێت‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫‌ل‬ ‫ه‬ ‫نێرگ‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫‌ر‬ ‫ه‬ ‫�‬ ‫�گ‬ ‫�‬ ‫ج‬ ‫‌ک‬ ‫ه‬ ‫و‬ ‫‌یى‪:‬‬ ‫ه‬ ‫ژینگ‬ ‫‪-2‬‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ت‬ ‫ه‬ ‫هاتون‬ ‫‌خۆش‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫(‪)98‬‬ ‫تر‬ ‫پارێزگاکانى‬ ‫باقى‬ ‫الیه‌نى په‌یوه‌ندیدار هه‌ڵسه‌نگاندنى بۆ بکات‪،‬‬ ‫‌منیۆم)‬ ‫ه‬ ‫‌ل‬ ‫ه‬ ‫(ئ‬ ‫‌ک‬ ‫ه‬ ‫و‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫کارگ‬ ‫‌ڵى‬ ‫ه‬ ‫دوک‬ ‫‌لکحول‪،‬‬ ‫ئه‬ ‫‌نها‬ ‫ه‬ ‫ت‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫ئێرانیش‬ ‫‌واڵتى‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫و‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫‌خۆشخان‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫ب�ه‌اڵم هه‌رشتێ هه‌بێت ل �ه‌رووى ته‌ندروستیه‌وه‌‬ ‫‌ى‬ ‫ه‬ ‫���ادد‬ ‫�‬ ‫م‬ ‫�ک‬ ‫�‬ ‫�ێ‬ ‫�‬ ‫‌ڵ‬ ‫ه‬ ‫�‬ ‫�ۆم‬ ‫�‬ ‫ک‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫�‬ ‫�ان‬ ‫�‬ ‫‌م‬ ‫ه‬ ‫�‬ ‫ئ‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫��ار‬ ‫�‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫��‬ ‫�‬ ‫س‬ ‫و‬ ‫دا‬ ‫شوبات‬ ‫‌مانگى‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ک‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌بو‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫‌خۆش‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫(‪)1‬‬ ‫ئه‌رکه‌که‌ى ده‌که‌وێت‌ه سه‌ر وه‌زاره‌تى ته‌ندروستى‪،‬‬ ‫بۆ‬ ‫هۆکارن‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ک‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫تیادای‬ ‫(هایدرۆکاربۆن)یان‬ ‫‌نها‬ ‫ه‬ ‫ت‬ ‫‌راوردى‬ ‫ه‬ ‫�‬ ‫ب‬ ‫‌توانین‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫‌دا‬ ‫ه‬ ‫لێر‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌وات‬ ‫ه‬ ‫ک‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫هاتو‬ ‫به‌اڵم هۆکار بۆنمون‌ه وه‌زاره‌تى پیشه‌سازى ده‌بێت‬ ‫دروسبوونى جۆرێک له‌جۆره‌کانى شێرپه‌نجه‌‪ ،‬چ��وارى مانگى ئه‌م دوو ساڵ‌ه بکه‌ین بۆمان چاودێرى ئه‌و هه‌موو کارگان‌ه بکات و وه‌زاره‌تى‬ ‫قه‌ڵه‌ویى و زۆر خواردنى گۆشتى سور‪ ،‬وه‌رزش ده‌رده‌که‌وێت ک‌ه سلێمانى ساڵى رابردوو (‪ )297‬بازرگانى سیمینار ببه‌ستێت‪ ،‬چونک‌ه ره‌نگه‌‬ ‫نه‌کردن‪..‬هتد‪..‬‬ ‫نه‌خۆش هه‌بوه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌مساڵ (‪)269‬یه‌‪ ،‬قه‌زاو ئه‌و نه‌خۆش‌ه ل‌ه کارگه‌یه‌کدا کارى کردبێ و‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫‌ک‬ ‫ه‬ ‫و‬ ‫‌ویى‬ ‫ه‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫‌کى‬ ‫ه‬ ‫چ‬ ‫‌وتنى‬ ‫‪ -3‬به‌رکه‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫(‪)232‬بوو‬ ‫رابردوو‬ ‫ساڵى‬ ‫سلێمانى‬ ‫‌کانى‬ ‫ه‬ ‫ناحی‬ ‫دوکه‌ڵى کارگه‌ک‌ه کاریگه‌رى هه‌بێت بۆ دروست‬ ‫ناکازاکى)‬ ‫و‬ ‫(هێرۆشیما‬ ‫‌ر‬ ‫ه‬ ‫‌رامب‬ ‫چه‌که‌ى به‬ ‫رابردوو‬ ‫ساڵى‬ ‫‌وڵێر‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫(‪)221‬‬ ‫‌مساڵ‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫‌اڵم‬ ‫ه‬ ‫ب‬ ‫بونى نه‌خۆشیه‌که‌ى‪ ،‬بۆی‌ه ده‌کرێت بڵێین ئه‌م‬ ‫به‌کارهێنرا‪.‬‬ ‫‌رکوک‬ ‫ه‬ ‫ک‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫(‪)40‬‬ ‫ڵ‬ ‫‌‬ ‫‌مسا‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫‌اڵم‬ ‫ه‬ ‫ب‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫(‪)20‬بوو‬ ‫ژینگه‌یه‌ى سلێمانى هۆکارێکه‌‪ ،‬به‌اڵم ناتوانم بڵێم‬ ‫‌ى‬ ‫ه‬ ‫‌رێگ‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ک‬ ‫(کرم)‬ ‫‌کانى‬ ‫ه‬ ‫جۆر‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ل‬ ‫جۆرێک‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫(‪)63‬ی‬ ‫‌مساڵ‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫‌اڵم‬ ‫ه‬ ‫ب‬ ‫‌‪،‬‬ ‫ه‬ ‫(‪)80‬بوو‬ ‫پار‬ ‫ساڵى‬ ‫له‌سه‌دا سه‌د»‪ .‬ئاماژه‌ى به‌وه‌شدا ک‌ه وه‌زاره‌تى‬ ‫ئ��اوه‌و‌ه ده‌چێت‌ه نێو میزه‌ڵدانه‌و‌ه و ده‌یڕوشێنێت‪ ،‬دهۆک ساڵى پار(‪ )18‬بووه‌‪ ،‬ئه‌مسا ‌ڵ (‪ )13‬ته‌ندروستى بودجه‌ى کراوه‌ى بۆ دابین کردون بۆیه‌‬ ‫سه‌باره‌ت ب‌ه چاره‌سه‌رکردنه‌کانیش ئێم‌ه وه‌ک بووه‌‪ ،‬باقى پارێزگاکانى تر ساڵى پار (‪ )84‬بووه‌‪ ،‬ک‌ه نه‌خۆشێک دێت‌ه ئێر‌ه به‌هیچ شێوه‌یه‌ک پاره‌‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ى هیوا سااڵن‌ه (‪ )1000‬نه‌خۆش ئه‌مساڵ (‪)98‬ه‌‪ ،‬کۆى گشتى له‌ساڵى پاردا سه‌رف ناکات‪..‬‬ ‫رووم��ان تێده‌کات ل‌ه سلێمانى و ده‌ورووب���ه‌رى‪ )731( ،‬نه‌خۆش هه‌بووه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌مسا ‌ڵ ئه‌و‬

‫››‬

‫شاجوانى ته‌مه‌ن‬ ‫چوار ساڵ ک ‌ه‬ ‫له‌سه‌ر یه‌کێک‬ ‫له‌ قه‌ره‌وێڵه‌کانى‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ى هیوادا‬ ‫راکشابوو به‌رده‌وام‬ ‫پرسیارى ئه‌وه‌ى ل ‌ه‬ ‫دایکى ده‌کرد‬ ‫ئێمه‌ بۆ لێره‌ین‬

‫له‌م گۆشه‌یه‌دا هه‌رجار‌ه و زانیارییه‌کی پزیشکی له‌الیه‌ن پزیشکێکی پسپۆڕه‌وه ده‌خرێته‌ڕوو‌‬ ‫وات �‌ه کاتێک به‌کتریاکان له‌سه‌ر رووی ددانه‌کان‬ ‫که‌ڵک‌ه ده‌بن بۆ ماوه‌یه‌کی درێژخایه‌ن‪ ،‬هه‌ندێ جۆری ئه‌و‬ ‫خواردنانه‌ش ک‌ه مرۆڤ ده‌یانخوات‌و ل‌ه ناو ده‌مدا ده‌مێنێته‌و‌ه‬ ‫‌و ده‌ترشێ ‌و ده‌بێت‌ه خ��ۆراک بۆ چاالککردن‌و زیندوو‬ ‫هێشتنه‌وه‌ی ئه‌و جۆر‌ه به‌کتریایانه‌‪ ،‬بۆی‌ه ئه‌و به‌کتریانه‌ش‬ ‫ک‌ه نوساون ب‌ه رووی ددانه‌کانه‌و‌ه ده‌ردراوێ��ک ده‌ڕێژنن‌و‬ ‫کارده‌کات‌ه سه‌ر به‌شه‌کانزاییه‌که‌ی ددان ک‌ه پێی ده‌وترێ‬ ‫(عاج)‌و شی ده‌کاته‌وه‌‌و دایده‌ڕزێنێ‌و ده‌بێت‌ه هۆی کلۆر بوون‪.‬‬ ‫هه‌موو ددانه‌کان و هه‌موو ڕووه‌کانی ددانێک ڕێک‬ ‫وه‌کو یه‌ک کلۆر نابن ددانه‌کانی پشته‌و‌ه ل‌ه چاو ددانه‌کانی‬ ‫پێشه‌و‌ه زۆرت��ر کلۆر ده‌ب��ن‪ ،‬چونک‌ه زۆرت��ر خواردنیان تێدا‬ ‫کۆده‌بێته‌وه‌‪ .‬ڕووی هاڕه‌ری ددان و الته‌نیشتی ددانه‌کانیش‬ ‫ل‌ه چاو شوێنه‌کانی تری ددانه‌که‌و‌ه زیاتر داده‌ڕزێن و کلۆر‬ ‫ده‌بن‪.‬‬ ‫ئه‌و شوێنانه‌ی ک‌ه زۆرتر توشی کلۆری ده‌بن بریتین له‌‪:‬‬ ‫رووی هاڕه‌ر‪ :‬له‌سه‌ر ددان هه‌ندێک درزی زۆر باریک‬ ‫هه‌ی‌ه ک‌ه خواردن له‌وێدا کۆ ده‌بێته‌و‌ه و زۆر جار ب‌ه فڵچه‌یش‬

‫پ��اک نابێته‌وه‌‪ .‬ئ �ه‌و درزان����ه‌‪ ،‬شوێنێکی زۆر باش‌ه بۆ‬ ‫به‌کتریاکان ک‌ه خۆیان حه‌شار بده‌ن و گه‌ش‌ه بکه‌ن و ترشی‬ ‫دروست بکه‌ن‪ .‬ددانه‌کانی پشته‌و‌ه درزی زیاتریان هه‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫زۆر جار خه‌ڵک گله‌ییان هه‌ی‌ه ک‌ه ددانه‌کانیان ده‌شۆن و‬ ‫ئینجایش هه‌ر ددانه‌کانیان کلۆر ده‌بن‪.‬‬ ‫الته‌نیشتی ددانه‌کان‪ :‬ل‌ه به‌ر ئه‌وه‌ی ک‌ه فڵچ‌ه ناچێت‌ه ئه‌و‬ ‫شوێنانه‌و‌ه پێویست‌ه ئه‌و شوێنان‌ه ل‌ه دوای نانخواردن جوان جوان‬ ‫خاوێن بکرێنه‌و‌ه‌و ده‌زووی ددان به‌کاربهێنن‪.‬‬ ‫نیشانه‌کانی‪:‬‬ ‫‪ -1‬ئێش و ئازار ل‌ه کاتی خواردنی شتی سارد‪ ،‬گه‌رم‪،‬‬ ‫شیرین‬ ‫‪ -2‬بۆنی ناخۆشی ناو ده‌م‪.‬‬ ‫‪ -3‬ئێش و ئازار له‌و کاتانه‌ی ک‌ه ددانه‌کان ل‌ه سه‌ر‬ ‫یه‌ک داده‌نێین‪.‬‬ ‫‪ -4‬کلۆری ده‌بێت‌ه هۆی گیربوونی خوارده‌مه‌نی ل ‌ه‬ ‫شوێنی نێوان ددانه‌کان‪.‬‬ ‫‪ -5‬گۆڕانی ڕه‌نگی ددان‪ :‬ل‌ه شوێنی کلۆری دداندا‪،‬‬

‫ڕه‌نگی مینا یان عاج هه‌ڵده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪ ،‬ل‌ه سه‌ره‌تای کلۆربوونا‬ ‫ڕه‌نگی سپییه‌کی مه‌یل‌ه و ره‌نگی گه‌چ‌ه و پاشان ره‌ش یان‬ ‫قاوه‌یی ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫چاره‌سه‌ری‪:‬‬ ‫به‌رده‌وام شه‌وان پێش خه‌وتن‌و به‌یانیان ل‌ه پاش ل ‌ه‬ ‫‪- 1‬‬ ‫خه‌وهه‌ڵسان د‌هم‌و ددان ب‌ه فڵچ‌ه و مه‌عجون بشۆرێت‪.‬‬ ‫ل‌ه دوای هه‌موو ژه‌م‌ه خواردنێک یان شیرینی‬ ‫‪- 2‬‬ ‫خواردنێک یان چا خواردنه‌وه‌یه‌ک ئاو له‌ده‌م وه‌ربدرێت‪.‬‬ ‫شه‌ش مانگ جارێک سه‌ردانی دکتۆری‬ ‫‪- 3‬‬ ‫ددان بکرێ بۆ پشکنینی ددانه‌کان تاوه‌کو بزانرێ دوچاری‬ ‫کلۆر بوون هاتوون یان نا‪.‬‬ ‫سه‌ره‌تا ددان ته‌نها به‌شه‌که‌ی سه‌ره‌وه‌ی کلۆر‬ ‫‪- 4‬‬ ‫ده‌بێ‌و پێی ده‌وترێ کلۆری سه‌ره‌تایی ک‌ه ل‌ه ددانه‌کانی‬ ‫دواوه‌دا به‌گشتی ره‌ش ده‌رده‌ک �ه‌ون‪ ،‬ک‌ه ئه‌م جۆر‌ه کلۆری ‌ه‬ ‫ئازاری نیی‌ه‌و یان هه‌ندێ جار به‌گه‌رمیو ساردی ئازارێکی‬ ‫کاتی که‌م دروست ده‌کات ئه‌م جۆره‌یان ب‌ه پڕکردنه‌وه‌ی‬ ‫ئاسایی چاره‌سه‌ر ده‌کرێت‪.‬‬

‫به‌اڵم ئه‌گه‌ر چاره‌سه‌ری بۆ نه‌کرا ئه‌وا له‌گه‌ڵ تێپه‌ڕبوونی‬ ‫ک��ات ئ�ه‌م کلۆری‌ه ددان�ه‌ک��ان زیاتر هه‌ڵده‌کۆڵێ‌و ده‌بێت ‌ه‬ ‫داڕوخانی چینه‌کانی ددان‌و نزیک بوونه‌وه‌ی ل‌ه کرۆکی‬ ‫ددان‪ ،‬له‌م قۆناغه‌دا ئازارێکی بێزارکه‌ر دروستده‌بێ‌و دوایی‬ ‫ده‌گۆڕێ بۆ ئازارێکی کاتیو ب‌ه هۆی وروژاندنه‌و‌ه دروست‬ ‫ده‌بێ وه‌کو ددان به‌یه‌کدانان‌و کۆبوونه‌وه‌ی خواردان‪ ،‬پاشان‬ ‫وورد‌ه ورد‌ه ئازاره‌که‌ی ب �ه‌رده‌وام روو ل‌ه زیادبوون ده‌کات‬ ‫بێ هیچ وروژاندنێک‪ ،‬ب‌ه جۆرێک ناهێڵێت بخه‌وێ یان‬ ‫ل‌ه خه‌و ڕایده‌چه‌ڵێکنێ‪ .‬چاره‌سه‌ری ئه‌م قۆناغه‌ش به‌و‌ه‬ ‫ده‌کرێ دکتۆر ده‌ماری ددانه‌که‌ی بۆ ده‌سوتێنێ ب‌ه هۆی‬ ‫حشه‌وه‌یه‌کی کاتیه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ل�ه‌م قۆناغه‌شدا چ��اره‌س �ه‌ری بۆ نه‌کرد ئه‌وا‬ ‫کلۆریه‌ک‌ه ب‌ه ته‌واوه‌تی ده‌چێت‌ه ناو کرۆکی ددانه‌که‌و‌ه‬ ‫ده‌ماره‌کانیش توش ده‌کات‌و هه‌ندێ جار له‌ناوه‌و‌ه یان ل ‌ه‬ ‫ده‌ره‌و‌ه د‌هم‌و چاوی نه‌خۆشه‌ک‌ه ده‌ئاوسێ‪ ،‬ئه‌م قۆناغ‌ه ب ‌ه‬ ‫بڕینی ده‌ماره‌کان چاره‌سه‌ر ده‌کرێ‪.‬‬

‫ئا‪:‬سه‌نگه‌ر بیالل‬


‫سه‌رۆکى کۆمه‌ڵه‌ى کوردستانێکى سه‌وز‪:‬‬

‫کراوه‌‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‬ ‫‪2711/3/22010/11/8‬‬ ‫‌ممه‌ممه‌‪- 2011/5/23‬‬ ‫دووشه‬

‫‪14‬‬ ‫دیدار‬

‫زانکۆ سه‌ردار‬ ‫به‌پێى پێوه‌ره‌ جیهانییه‌کان‬ ‫ده‌ب��ێ��ت رێ���ژه‌ى س��ه‌وزای��ى ل ‌ه‬ ‫(‪ )%13‬ت��ا (‪ )%25‬بێت‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬ ‫مه‌ترسیه‌کانى ژینگه‌ تادێت‬ ‫زیاتر ده‌بێت! ئه‌مه‌ش به‌ هۆکارى‬ ‫ئه‌وه‌ى که‌ ژیان به‌ره‌و پێشچونى‬ ‫به‌رچاوى به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌‪،‬‬ ‫له‌هه‌مان کاتیشدا ره‌فتاره‌کانى‬ ‫مرۆڤ له‌مه‌ڕ پیسبوونى ژینگه‌‬ ‫گه‌یشتۆته‌ ئ��ه‌و ئاسته‌ى که‌‬ ‫زان��اک��ان پێشبینى ئ �ه‌وه‌ بکه‌ن‬ ‫ئه‌گه‌ر بێت و ره‌فتارى مرۆڤ تا‬ ‫(‪ )10‬ساڵى تر وه‌هابێت ئه‌وا تا‬ ‫(‪ )30‬ساڵى ئاینده‌ ژیان له‌ گۆى‬ ‫زه‌وی��دا مه‌ترسى له‌ناوچوونى‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬له‌م دیمانه‌یه‌دا (نیاز‬ ‫م��ح��ه‌م��ه‌د ف���ه‌ت���اح) س��ه‌رۆک��ى‬ ‫(کۆمه‌ڵه‌ى کوردستانێکى سه‌وز)‬ ‫تیشکى زی��ات��ر ده‌خ��ات��ه‌ سه‌ر‬ ‫په‌یوه‌ندى نێوان مرۆڤ و ژینگه‌‬ ‫و مه‌ترسیه‌کانى‪..‬‬

‫چه‌تر‪ :‬له‌ئێستادا رووب �ه‌رى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان له‌سه‌دا چه‌ندى سه‌وزاییه‌؟‬ ‫ به‌پێى سه‌رژمێرییه‌کانى ساڵى‬‫رابردوو کاتێک نه‌مامه‌کانمان چاندوه‌‬ ‫و چوونه‌ته‌ بوارى سه‌وزبونه‌وه‌ نزیکه‌ى‬ ‫له‌سه‌دا (‪ )%6-5‬بوو‪ ،‬به‌اڵم ئه‌مساڵ‌‬ ‫به‌پێى ئه‌و به‌رنامه‌یه‌ى که‌ داڕێژراوه‌ و‬ ‫ئه‌و دوو ملیۆن نه‌مامه‌ى که‌ چاندومانه‌‬ ‫و به‌پێى ئ �ه‌و پ��ارک��ان�ه‌ى ک�ه‌ دروس��ت‬ ‫ک��راون ئومێده‌وارین که‌ بیگه‌یه‌نینه‌‬ ‫نزیکه‌ى (‪ ،)%13‬ب �ه‌اڵم به‌دڵنیایه‌وه‌‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر ئ �ه‌م ب����ه‌راورده‌ بکه‌ین له‌چاو‬ ‫پێشکه‌وتنى ئه‌و ته‌کنه‌لۆژیایانه‌ى که‌‬ ‫هاتوون و یان به‌رێگه‌وه‌ن یان سه‌یاره‌ و‬ ‫کاره‌با یان ئه‌و باخچه‌ کۆنانه‌ى که‌‬

‫ژینگه‌ى هه‌رێمى کوردستان ل ‌ه ئاستێکى مه‌ترسیداردایه‌‬ ‫له‌رێگه‌ى پ��رۆژه‌ک��ان �ه‌وه‌ ل�ه‌ن��اوده‌چ�ێ‌‪،‬‬ ‫گ �ه‌ر ب���ه‌راوردى بکه‌ین به‌ ستاندارده‌‬ ‫جیهانیه‌کان بێگومان رێژه‌یه‌ک نیه‌‬ ‫که‌ دڵخۆشکه‌ر بێت‪.‬‬ ‫چ �ه‌ت��ر‪ :‬ئێستا (‪ )%13‬س �ه‌وزای��ى‬ ‫هه‌یه‌؟‬ ‫ ناتوانین بڵێین به‌ڵێ‌ تا هه‌ڵمه‌ته‌که‌‬‫ته‌واو نه‌بێ‌‪ ،‬ئێستا له‌م وه‌رزه‌دا‌ تا ئه‌م‬ ‫م��اوه‌ی��ه‌ى راب����ردوش خ�ه‌ری��ک��ى نه‌مام‬ ‫چاندن بووین ده‌بێت بگه‌ینه‌ قۆناغى‬ ‫نه‌بارینى ب��اران‪ ،‬که‌ گه‌یشتینه‌ ئه‌وه‌‬ ‫دڵ��ن��ی��ا ئ�ه‌ب��ی��ن ل����ه‌وه‌ى چ �ه‌ن��دى س �ه‌وز‬ ‫ده‌ب�ێ‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئ�ه‌وه‌ى چێنراوه‌ هه‌موى‬ ‫سه‌وزبێت ده‌توانین بڵێین گه‌یشتوینه‌ته‌‬ ‫ئه‌و رێژه‌یه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬پێت وایه‌ رێژه‌ى (‪ )%13‬به‌س‬ ‫بێت؟‬ ‫ ب��ه‌دڵ��ن��ی��ای��ه‌وه‌ ن��ه‌خ��ێ��ر‪ ،‬ئ �ه‌گ �ه‌ر‬‫ئێمه‌ ئاگامان ل�ه‌و ده‌رئه‌نجامانه‌بێت‬ ‫ک���ه‌ س���ه‌ن���ت���ه‌رى ئ �ه‌م��ری��ک��ى ل �ه‌س �ه‌ر‬ ‫ه �ه‌واى عێراق به‌گشتى که‌ هه‌رێمى‬ ‫کوردستانیش به‌شێکییه‌تى و رێ��ژه‌ى‬ ‫دووه‌م ئۆکسیدى کاربۆنى پێوانه‌ کردوه‌‬ ‫رێژه‌یه‌کى زۆر مه‌ترسیداره‌ بایى ئه‌وه‌ى‬ ‫که‌ هه‌رسێ‌ ده‌قیقه‌ مرۆڤێکى عێراقى‬ ‫گیانى له‌ده‌ست ب��دات‪ ،‬ئه‌گه‌ر بێت و‬ ‫به‌راوردێکى هه‌رێمى کوردستان و عێراق‬ ‫بکه‌یت نه‌کارگه‌یه‌کى وامان هه‌یه‌ نه‌‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌کى وام��ان هه‌یه‌ جگه‌ له‌و‬ ‫س��ه‌رچ��اوه‌ى ک��اره‌ب��ای �ه‌ى ک �ه‌ ب�ه‌ک��ارى‬ ‫ده‌هێنین له‌گه‌ڵ‌ ئه‌و ئۆتۆمبێالنه‌ى که‌‬ ‫هه‌مانه‌ له‌گه‌ڵ‌ ئ�ه‌و س�ه‌وزای��ی�ه‌ى که‌‬ ‫نیمانه‌‪ ،‬ئه‌م سێ‌ شته‌یه‌ که‌ واى کردوه‌‬ ‫هه‌رێمى ئێمه‌ به‌و شێوازه‌ مه‌ترسیدار‬ ‫بێت‪ ،‬بۆیه‌ به‌دڵنیایه‌وه‌ نه‌ک له‌ ئاستى‬ ‫پێویستدا نیه‌‪ ،‬به‌ڵکو له‌ ئاستێکدایه‌‬ ‫که‌ مه‌ترسیداره‌‪..‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬کێ‌ به‌پله‌ى یه‌که‌م به‌رپرسه‌‬ ‫له‌ پیسبونى ژینگه‌؟‬ ‫ هاواڵتى‪.‬‬‫چه‌تر‪ :‬ئایا هاواڵتیان تا ئه‌و ئاسته‌‬ ‫ناهۆشیارن؟‬ ‫ به‌دڵنیاییه‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر هۆشیاریشى‬‫ه��ه‌ب��ێ��ت ل��ه‌ئ��اس��ت��ى پ��ێ��وی��س��ت��دان��ی �ه‌‪،‬‬ ‫چ��ون��ک �ه‌ ده‌ب��ی��ن��ى خ�ه‌ڵ��ک��ان��ێ��ک ه �ه‌ن‬ ‫ب��اخ��ێ��ک��ی��ان ه �ه‌ی �ه‌ ده‌ی��ان��ه‌وێ��ت تێکى‬

‫ب��ده‌ن له‌پێناوى پرۆژه‌یه‌کى خۆیاندا‪،‬‬ ‫یان دره‌ختێک هه‌یه‌ ته‌مه‌نى (‪)200‬‬ ‫ساڵه‌ ئه‌ندازیارێک عه‌قڵى پێناشکێ‌‬ ‫ته‌نها له‌به‌ر ئ �ه‌وه‌ى رێگه‌ى به‌دیل بۆ‬ ‫ئه‌و شه‌قامه‌ چۆن بدۆزێته‌وه‌ ئاماده‌یه‌‬ ‫که‌ ئه‌و دره‌خته‌ له‌ده‌ست بدات‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ت���اک ه��ۆش��ی��ارى ه �ه‌ب��ێ��ت کاتێک‬ ‫که‌ پ�لان داده‌ڕێ��ژێ��ت بۆ هه‌موو ئه‌و‬ ‫هه‌نگاوانه‌ى که‌ هه‌یه‌تى ئه‌مه‌ خۆى له‌‬ ‫خۆیدا کاریگه‌رى ده‌بێت بۆ سه‌ر ئه‌و‬ ‫ژینگه‌یه‌ى که‌ تێیدا ده‌ژى‪ ،‬هه‌رچه‌نده‌‬ ‫ئاڵوگۆڕیش هه‌بووه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌ ئاستى‬ ‫پێویستدا نه‌بووه‌‪ ،‬چونکه‌ ده‌بینین ئه‌و‬ ‫که‌سانه‌ى نه‌مامێک له‌ به‌رده‌رگاکه‌یان‬ ‫دایه‌ یان له‌ به‌رده‌م دوکانه‌که‌یان دایه‌‬ ‫و ده‌زان��ن ئێمه‌ ناهێڵین له‌ ناوى به‌رن‬ ‫ئ�ه‌وان ش�ه‌وان ن�ه‌وت ده‌که‌نه‌ ژێ��رى بۆ‬ ‫ئ�ه‌وه‌ى که‌ به‌یانى هه‌ستان بڵێن ئه‌ها‬ ‫نه‌مامه‌که‌مان وشکبووه‌ و ده‌یبڕینه‌وه‌‪.‬‬

‫ره‌فتاره‌کانمان نه‌گۆڕین ئه‌وا تا (‪)30‬‬ ‫ساڵى تر هه‌ساره‌ى زه‌وى له‌ناو ده‌چێ‌‪،‬‬ ‫له‌به‌ر ئه‌وه‌ به‌دڵنیاییه‌وه‌ کاریگه‌ریه‌کى‬ ‫خراپمان ه �ه‌ب��ووه‌‪ ،‬ئ�ه‌م�ه‌ش په‌یوه‌ندى‬ ‫ب�������ه‌وه‌وه‌ ه���ه‌ی���ه‌ ک���ه‌ ب���ه‌رژه‌وه‌ن���دی���ی���ه‌‬ ‫تایبه‌تیه‌کان وه‌هاى کردوه‌ که‌ مرۆڤ‬ ‫بیر له‌ داهاتویان نه‌که‌نه‌وه‌‪ ،‬کاتێکیش‬ ‫که‌ بیر له‌ داهاتوو ناکاته‌وه‌ بێگومان‬ ‫ژی��ان��ى خ��ۆى ده‌ک�ه‌وێ��ت�ه‌ مه‌ترسیه‌وه‌‪،‬‬ ‫نه‌خۆشیه‌کانى وه‌ک سه‌ره‌تان و ره‌بۆ و‬ ‫هه‌ناسه‌ توندى و حه‌ساسیه‌ت و‪...‬هتد‬ ‫که‌ زیادى کردوه‌ به‌ هۆى ره‌فتاره‌کانى‬ ‫م��رۆڤ �ه‌وه‌ زی���ادى ک����ردوه‌‪ ،‬رۆڵ���ى ئه‌و‬ ‫ک��ۆم �ه‌اڵن �ه‌ى ک �ه‌ دۆس��ت��ى ژینگه‌ن‬ ‫هۆشیار کردنه‌وه‌ى سه‌رجه‌م تاکه‌کانه‌‬ ‫له‌و مه‌ترسیه‌‪ ،‬که‌ ده‌ڵێین حکومه‌تیش‬ ‫م�ه‌ب�ه‌س��ت��م��ان ل���ه‌و ده‌زگ��ای��ان �ه‌ی �ه‌ که‌‬ ‫تاکه‌کانى له‌م کۆمه‌ڵگایه‌دان‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ئه‌گه‌ر بێت و هۆشیارى ته‌واویان هه‌بێت‬

‫››‬ ‫ئه‌گه‌ر بێت و ئێم ‌ه تا (‪ )10‬ساڵى تر‬ ‫ره‌فتاره‌کانمان نه‌گۆڕین ئه‌وا تا (‪)30‬‬ ‫ساڵى تر هه‌ساره‌ى زه‌وى له‌ناو ده‌چێ‬ ‫چ�ه‌ت��ر‪ :‬پ��رۆژه‌ک��ان��ى نیشته‌جێبوون‬ ‫مه‌ترسین ل�ه‌س�ه‌ر س �ه‌وزای��ى؟ ئه‌رکى‬ ‫ئێوه‌ و حکومه‌ت له‌م دۆخه‌دا چییه‌؟‬ ‫ له‌راستیدا ئ�ه‌وه‌ى که‌ هه‌موومان‬‫پێیگه‌یشتوین ئه‌وه‌یه‌ که‌ ره‌فتاره‌کانى‬ ‫م��رۆڤ له‌ سه‌رجه‌م بواره‌کاندا و له‌‬ ‫پێناو دابینکردنى پێداویستى رۆژانه‌ى‬ ‫خۆى ئه‌وه‌مان پێده‌ڵێت که‌ مانه‌وه‌ى‬ ‫خۆى له‌سه‌ر هه‌ساره‌ى زه‌وى مه‌ترسیدار‬ ‫ب��ک��ات‪ ،‬ب�ه‌پ��ێ��ى راوب��ۆچ��ون��ى زان��ای��ان‬ ‫ئه‌گه‌ر بێت و ئێمه‌ تا (‪ )10‬ساڵى تر‬

‫به‌دڵنیاییه‌وه‌ بڕیاره‌کانیان له‌ ئاستى‬ ‫پێویستدا ده‌ب��ێ��ت‪ ،‬ئ���ه‌وه‌ى ک�ه‌ له‌سه‌ر‬ ‫ش��ان��ى حکومه‌ت پێویسته‌ جێبه‌جێ‌‬ ‫کردنى ئ�ه‌و یاسایانه‌یه‌ که‌ تایبه‌تن‬ ‫به‌ ژینگه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند ئه‌و وه‌زاره‌ت و‬ ‫الیه‌نانه‌ى که‌ په‌یوه‌ستن به‌ ژینگه‌وه‌‬ ‫نوسراوه‌کانى کۆمه‌ڵه‌ى کوردستانێکى‬ ‫سه‌وزیان به‌ هه‌ند وه‌رگرتوه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت‬ ‫ئێستا زۆر پ��رۆژه‌ى نیشته‌جێبون یان‬ ‫رێگاوبان هه‌بووه‌ که‌ راگیراون له‌به‌ر‬ ‫ئ����ه‌وه‌ى ک��اری��گ��ه‌رى ل��ه‌س��ه‌ر ژینگه‌‬

‫‪n‬‬

‫نیاز محه‌مه‌د فه‌تاح‪ /‬سه‌رۆکی کوردستانیکی سه‌وز‬

‫هه‌بوه‌ ئه‌مه‌ خ��ۆى له‌خۆیدا دڵسۆزى‬ ‫حکومه‌ت بووه‌ له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌ى که‌‬ ‫ژینگه‌ بپارێزرێ‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ده‌توانى نمونه‌یه‌کم بده‌یتێ‌؟‬ ‫ ل����ه‌ ق�������ه‌زاى (س����ه‌ی����د س�����ادق)‬‫شه‌قامێک هه‌یه‌ که‌ کاریگه‌رى هه‌یه‌‬ ‫ب��ۆس�ه‌ر ژم��اره‌ی �ه‌ک ل�ه‌ باخچه‌کان‪،‬‬ ‫ل �ه‌ ن��اوچ �ه‌ى (س��ی��ت �ه‌ک) شوێنێکى‬ ‫ن��ی��ش��ت�ه‌ج��ێ��ب��ون ه �ه‌ی �ه‌ ئ��ه‌گ��ه‌ر ب��ێ��ت و‬ ‫ئه‌نجام بدرێت هه‌رچه‌ند بۆ خزمه‌تیشه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم رێژه‌ى روبه‌ره‌ سه‌وزاییه‌کان زۆر‬ ‫ک��ه‌م ده‌ک���ات���ه‌وه‌ ک �ه‌ ک��اری��گ �ه‌رى بۆ‬ ‫س�ه‌ر کۆمه‌ڵێک نه‌مامى خۆرسک‬ ‫و باخچه‌ ده‌ب��ێ��ت‪ ،‬شه‌قامێک هه‌یه‌‬ ‫ل���ه‌ ن���اوچ���ه‌ى (ب���ه‌ک���ره‌ج���ۆ) ک���ه‌ به‌‬ ‫دروستکردنى ئه‌و شه‌قامه‌ دوو باخچه‌‬ ‫ه �ه‌ی �ه‌ ت��ی��اده‌چ��ن‪( ،‬ب��اخ��ى م��ی��ر) له‌‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ که‌ویستویانه‌ دووب��اره‌ تێکى‬ ‫بده‌نه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى که‌ شه‌قامى پیابه‌رن و‬ ‫خاوه‌نى باخه‌کان وتویانه‌ قه‌یناکه‌ ته‌نها‬ ‫له‌به‌ر ئه‌وه‌ى که‌ زه‌ویه‌کانیان شتێ‌ پاره‌‬ ‫زیاتر بکات‪ ،‬ئاگادار کراوینه‌ته‌وه‌ که‌‬ ‫له‌ نه‌خۆشخانه‌ى بوژانه‌وه‌ دوو باخچه‌‬ ‫هه‌یه‌ به‌نیازن تێکى ب��ده‌ن له‌به‌رئه‌وه‌ى‬ ‫که‌ بیناى تیادروست بکه‌ن‪.‬‬ ‫چ���ه‌ت���ر‪ :‬ت��ائ��ێ��س��ت��ا ک����ه‌س ل �ه‌س �ه‌ر‬ ‫سه‌رپێچى ژینگه‌یى سزادراوه‌؟‬ ‫‪ -‬ب�����ه‌ڵ�����ێ‌‪ ،‬ه�����ه‌رچ�����ه‌ن�����د ئ��ێ��م �ه‌‬

‫فۆتۆ‪ :‬زانکۆ‬

‫الی���ه‌ن���ێ���ک���ى ف����ه‌رم����ى ن���ی���ن‪ ،‬ب����ه‌اڵم‬ ‫به‌شێوه‌یه‌کى م�ه‌ع��ن�ه‌وى توانیومان ‌ه‬ ‫ب��ۆ نمونه‌ که‌سێک رێ��ى ده‌ک�ه‌وێ��ت�ه‌‬ ‫ف �ه‌رم��ان��گ �ه‌ی �ه‌ک ب��ۆ م��ام�ه‌ڵ�ه‌ی�ه‌ک‬ ‫ئه‌گه‌ر بێت و نوسراوى ئێمه‌ هه‌بوو بۆ‬ ‫ئه‌و الیه‌نى فه‌رمانگه‌یه‌ که‌ ئه‌و که‌سه‌‬ ‫ب �ه‌ه �ه‌ر ه��ۆی �ه‌ک سه‌رپێچى ک��ردب��وو‬ ‫وه‌ک نه‌مامێکى ش��ک��ان��دوه‌‪ ،‬ی��ان به‌‬ ‫سه‌یاره‌ له‌ نه‌مامێکى داوه‌‪ ،‬یان به‌ ئاوى‬ ‫گشتى سه‌یاره‌ى شتوه‌‪ ،‬ئه‌وا ئه‌وانیش‬ ‫ئه‌و که‌سه‌ ده‌نێرنه‌ الم��ان‪ ،‬ئێمه‌ش له‌‬ ‫سزاى ئه‌وه‌دا عه‌الگه‌ى خۆڵ‌ یان چه‌ند‬ ‫نه‌مامێکى پێده‌کڕینه‌وه‌ ی��ان ئه‌گه‌ر‬ ‫که‌سێک چه‌ند نه‌مامێکى شکاندبوو‬ ‫ئێمه‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى باخچه‌کانى لێ‬ ‫ئاگادار ده‌که‌ینه‌وه‌ و ئه‌وانیش به‌پێى‬ ‫ته‌مه‌نى نه‌مامه‌که‌ سزاى ده‌ده‌ن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ب �ه‌راود به‌ راب��ردوو دوو شت هه‌یه‌ که‌‬ ‫جیاوازى کردوه‌ ئه‌وه‌یش ئه‌وه‌یه‌ رێژه‌ى‬ ‫ئ���ه‌و ره‌ف���ت���اران���ه‌ى ک �ه‌ س���زاى ل�ه‌س�ه‌ر‬ ‫وه‌رگ��ی��راوه‌ زۆر که‌مبۆته‌وه‌‪ ،‬خاڵێکى‬ ‫تر مرۆڤه‌کان ئه‌گه‌ر سه‌یربکه‌ین جاران‬ ‫هه‌موو ح�ه‌وش�ه‌ى ماڵه‌که‌یان ده‌ک��رده‌‬ ‫چیمه‌نتۆ‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئێستا چیمه‌نتۆکه‌‬ ‫هه‌ڵده‌ده‌نه‌و ده‌یکه‌نه‌ باخچه‌ و سه‌وزایى‪،‬‬ ‫ب�ه‌ڕاس��ت��ى ئێستا خ�ه‌ڵ��ک�ه‌ک�ه‌ش خۆى‬ ‫قبوڵى ن��اک��ات که‌سێک ببینێ‌ که‌‬ ‫نه‌مامێک ده‌شکێنێت‪.‬‬

‫کابینه‌ى شه‌شه‌مى حکومه‌تى هه‌رێم‪ ،‬به‌شه‌که‌ى د‪.‬به‌رهه‌م و یه‌کێتى‬ ‫خوێندنه‌وه‌یه‌ک بۆ گرفت ‌ه سه‌ره‌کیه‌کانى کابینه‌ى شه‌شه‌م‬ ‫ئاماده‌کار‬ ‫عه‌لی فه‌تاح‬

‫ده‌توانین بڵێین پڕ قه‌یرانترین کابینه‌‬ ‫له‌ مێژووى حوکمى به‌ڕێوه‌بردنى کوردیدا‬ ‫ک��اب��ی��ن�ه‌ى ش �ه‌ش �ه‌م �ه‌ ب �ه‌ س �ه‌رۆک��ای �ه‌ت��ى‬ ‫(د‪.‬ب����ه‌ره����ه‌م س���اڵ���ح)‪ ،‬پ���ڕ ک��ێ��ش�ه‌ت��ری��ن‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت که‌ به‌ده‌ست سه‌رجه‌م پێکهاته‌‬ ‫سیاسى و کۆمه‌اڵیه‌یتیه‌کانى ناوخۆوه‌‬ ‫ش��ک��س��ت خ�����واردو و ئیفلیج ب����ووه‌ ئ �ه‌م‬ ‫ک��اب��ی��ن �ه‌ى ش��ه‌ش��ه‌م��ه‌ی��ه‌! ئ��ه‌م��ه‌ وه‌ک‬ ‫ن��اڕازی��ب��وون و خوێندنه‌وه‌ى ته‌نها من نا‬ ‫بۆ ئه‌م کابینه‌یه‌‪ ،‬به‌ڵکو وه‌ک واقیعى‬ ‫ناجۆرى سیاسى و کۆمه‌اڵیه‌تى و ئیدارى‬ ‫ک��اب��ی��ن�ه‌ک�ه‌‪ ،‬دژای �ه‌ت��ی��ک��ردن��ى ک��ادران��ى‬ ‫خ���ودى یه‌کێتى نیشتمانى و ل �ه‌س �ه‌ر و‬ ‫هه‌موویانه‌وه‌ (هێرۆ ئیبراهیم ئه‌حمه‌د)ى‬ ‫هاوسه‌رى تاڵه‌بانى و یه‌که‌م ده‌نگى ناو دوا‬ ‫کۆنگره‌ى (ى‪.‬ن‪.‬ک)‪ ،‬لێره‌وه‌ ئاشکرایه‌‬ ‫ئ �ه‌م حزبه‌ کێشه‌یه‌کى گ���ه‌وره‌ ل�ه‌ نێوان‬ ‫سه‌رکردایه‌تیه‌کانیدا هه‌یه‌‪ ،‬پاش ئه‌وه‌ى‬ ‫(د‪.‬ب �ه‌ره �ه‌م) ل�ه‌ (‪)2009/9/1‬وه‌ وه‌ک‬ ‫سه‌رۆکى کابینه‌ى شه‌شه‌مى حکومه‌تى‬ ‫هه‌رێم ده‌س��ت به‌کار ب��وو‪ ،‬هه‌ر له‌و ساته‌‬ ‫وه‌خته‌وه‌ دووچارى کێشه‌یه‌کى گه‌وره‌ بوو‬ ‫له‌ناو سه‌رکردایه‌تى حزبه‌که‌یدا‪ ،‬چونکه‌‬ ‫به‌شێکى ب�ه‌رچ��او ل�ه‌ س �ه‌رک��رده‌ و ک��ادر‬ ‫و ئه‌ندامه‌کانى (ى‪.‬ن‪.‬ک) پێیان وابوو‬ ‫که‌ (د‪.‬به‌رهه‌م) شایسته‌ى ئه‌و پۆسته‌ نیه‌‬ ‫له‌به‌ر ئه‌وه‌ى خه‌باتى شاخى نییه‌ و خه‌ڵکى‬ ‫ماندوترو موسته‌حه‌قتر له‌ (د‪.‬ب �ه‌ره �ه‌م)‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌م گرفته‌ له‌ ته‌شه‌نه‌ سه‌ندندابوو‬ ‫تا به‌ستنى دوا کۆنگره‌ى (ى‪.‬ن‪.‬ک) له‌‬ ‫ته‌الرى هونه‌ر له‌ به‌روارى (‪.)2010/6/1‬‬ ‫د‪.‬به‌رهه‌م له‌ دوا کۆنگره‌ى (ى‪.‬ن‪.‬ک)‬ ‫دا‪!.‬‬ ‫له‌ (‪)2010/6/1‬دا یه‌کێتى نیشتمانى‬ ‫کۆنگره‌ى سێیه‌مى خۆى ئه‌نجامدا‪ ،‬تیایدا‬ ‫تاڵه‌بانى و دوو جێگره‌که‌ى (ک��ۆس��ره‌ت‬ ‫ره‌س���وڵ ع�ه‌ل��ى و ب �ه‌ره �ه‌م س��اڵ��ح) به‌بێ‬ ‫هه‌ڵبژاردن و به‌ په‌چڵه‌ رێزان وه‌ک سکرتێرى‬ ‫گشتى (ى‪.‬ن‪.‬ک) و دوو جێگره‌که‌ى‬

‫دان���ران���ه‌وه‌‪ ،‬ئ�ه‌ن��دام��ێ��ک��ى س �ه‌رک��ردای �ه‌ت��ى‬ ‫یه‌کێتى تایبه‌ت به‌ دان��ان�ه‌وه‌ى د‪.‬به‌رهه‌م‬ ‫وه‌ک جێگرى تاڵه‌بانى ده‌ڵێت “مام جه‌الل‬ ‫ناچار بوو د‪.‬به‌رهه‌م نه‌خاته‌ به‌ر یانسیبى‬ ‫سندوقى ده‌نگدان و هه‌ڵبژاردن‪ ،‬چونکه‌‬ ‫مام جه‌الل د‪.‬به‌رهه‌مى کردبوو به‌ ره‌مزى‬ ‫حکومه‌ت و سه‌رۆکى کابینه‌ى شه‌شه‌م‪،‬‬ ‫له‌ هه‌مانکاتدا مه‌ترسى ئه‌وه‌ هه‌بوو که‌‬ ‫د‪.‬به‌رهه‌م له‌ کۆنگره‌دا به‌ سه‌رکردایه‌تى‬ ‫ده‌رنه‌چێته‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ نه‌ ئه‌کرا سه‌رۆکى‬ ‫ح��ک��وم �ه‌ت �ه‌ک �ه‌ى ی�ه‌ک��ێ��ت��ى ل �ه‌ن��او خ��ودى‬ ‫کۆنگره‌ى یه‌کێتیدا کادره‌کانى یه‌کێتى‬ ‫ده‌نگى پێنه‌ده‌ن‪ ،‬هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌بوو که‌‬ ‫مام جه‌الل به‌ ده‌نگدانى ئاشکرا کردیه‌وه‌‬ ‫به‌ جێگرى خ��ۆى” به‌م شێوه‌یه‌ د‪.‬به‌رهه‌م‬ ‫ب��وه‌وه‌ به‌ جێگرى تاڵه‌بانى به‌ ده‌نگدانى‬ ‫ئاشکرا ن �ه‌ک نهێنى! پ��اش ئ��ه‌وه‌ى مام‬ ‫جه‌الل د‪.‬به‌رهه‌مى پێشکه‌شى ئه‌ندامانى‬ ‫کۆنگره‌ ک��رد به‌ ده‌نگدانى ئاشکرا یان‬ ‫ب �ه‌ ب���ه‌رزک���ردن���ه‌وه‌ى ک��ارت��ى ره‌زام���ه‌ن���دى‬ ‫د‪.‬به‌رهه‌م وه‌ک جێگرى دووه‌مى تاڵه‌بانى‬ ‫دان��رای��ه‌وه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم ل �ه‌و ک��ات �ه‌دا هه‌ریه‌که‌‬ ‫له‌ (هێرۆ ئیبراهیم ئه‌حمه‌دى هاوسه‌رى‬ ‫تاڵه‌بانى و ش��ان��ازى خوشکى) ن��اڕه‌زای��ى‬ ‫خۆیانیان ن �ه‌ش��ارده‌وه‌ و ه�ه‌وڵ��ى رووب��ه‌ڕو‬ ‫بوونه‌وه‌ى بڕیاره‌که‌ى تاڵه‌بانیاندا‪ ،‬لێره‌وه‌‬ ‫یه‌که‌م زه‌نگى دژایه‌تى کردنى د‪.‬به‌رهه‌م‬ ‫و ک��اب��ی��ن �ه‌ى ش���ه‌ش���ه‌م ل���ه‌ پ��ێ��گ�ه‌ی�ه‌ک��ى‬ ‫کاریگه‌رى ناو خودى یه‌کێتییه‌وه‌ لێدرا‪،‬‬ ‫پ��اش تێپه‌ڕبوونى م��اوه‌ی �ه‌ک د‪.‬ب �ه‌ره �ه‌م‬ ‫بڕیارى گۆڕینى ژماره‌یه‌ک به‌ڕێوه‌به‌رى‬ ‫ل�ه‌ س��ن��ورى پ��ارێ��زگ��اى سلێمانى ده‌ک��رد‪،‬‬ ‫له‌هه‌مانکاتیشدا به‌بێ گ �ه‌ڕان �ه‌وه‌ى بۆ‬ ‫مه‌ڵبه‌ندى یه‌کى رێکخستنى سلێمانى‬ ‫که‌ (هێرۆ ئیبراهیم ئه‌حمه‌د) به‌رپرسێتى‬ ‫ب��ڕی��ای��دا ک�ه‌ (ب �ه‌ه��رۆز ق�ه‌ش��ان��ى) بکاته‌‬ ‫پارێزگارى سلێمانى لێره‌وه‌ پرسنه‌کردن به‌‬ ‫به‌رپرسى مه‌ڵبه‌ندى سلێمانى و ئه‌نجومه‌نى‬ ‫پارێزگاى سلێمانى کێشه‌یه‌کى دوو سه‌ره‌ى‬ ‫بۆ د‪.‬به‌رهه‌م دروست کرد‪ ،‬چونکه‌ به‌ده‌ر‬ ‫ل�ه‌ ن��اڕه‌زای��ی�ه‌ک��ان��ى ب�ه‌رپ��رس��ى مه‌ڵبه‌ندى‬ ‫سلێمانى ئه‌نجومه‌نى پارێزگا بڕیاره‌که‌یان‬ ‫به‌ ناشه‌رعى وه‌س��ف کرد و وتیان ده‌بێت‬

‫پ��ارێ��زگ��ار ل �ه‌ن��او خ���ودى ئ�ه‌ن��ج��وم�ه‌ن�ه‌وه‌‬ ‫ه�ه‌ڵ��ب��ژێ��ردرێ��ت و ت��ای��ب�ه‌ت ب �ه‌و ب��ڕی��اره‌ش‬ ‫به‌یاننامه‌یه‌کیان باڵوکرده‌وه‌‪ ،‬له‌م سه‌رو‬ ‫به‌نده‌دا (هێرۆ ئیبراهیم ئه‌حمه‌د) به‌پێى‬ ‫زانیاریه‌کان به‌ ژماره‌یه‌ک له‌ ئه‌ندامانى‬ ‫ئه‌نجومه‌نى پارێزگاى سلێمانى راگه‌یاندبوو‬ ‫که‌ پشتگیریان ده‌کات له‌ دوورخستنه‌وه‌ى‬ ‫پارێزگاره‌ نوێیه‌که‌‪ ،‬به‌و مه‌رجه‌ى رازیبن‬ ‫ب���ه‌وه‌ى ک�ه‌ (د‪.‬ش��ێ��رک��ۆ ع �ه‌ب��دواڵ) له‌ناو‬ ‫ئه‌نجومه‌نه‌وه‌ ببێته‌ پارێزگارى سلێمانى‪،‬‬ ‫ب����ه‌اڵم ئ���ه‌م ه���ه‌وڵ���ه‌ش س����ه‌رى ن �ه‌گ��رت‪،‬‬ ‫دوات��ر د‪.‬ب�ه‌ره�ه‌م به‌نوسراوێکى ره‌سمى و‬ ‫دووباره‌ به‌بێ پرسى مه‌ڵبه‌ند و گه‌ڕانه‌وه‌‬ ‫بۆ ئه‌نجومه‌نى پارێزگا دوو جێگرى بۆ‬ ‫پ��ارێ��زگ��اره‌ نوێکه‌ دی��اری��ک��رد‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئه‌م‬ ‫بڕیاره‌یانى ل�ه‌ژێ��ر ک��اری��گ�ه‌رى ن��اڕه‌زای��ى‬ ‫ت��ون��دى ئ�ه‌ن��ج��وم�ه‌ن��ى پ��ارێ��زگ��ا شکستى‬ ‫هێنا‪ ،‬پاش ئه‌م گرفتانه‌ بابه‌تى تێکدانى‬ ‫قوتابخانه‌ى فریشته‌ جارێکیتر کێشه‌ى‬ ‫نێوان د‪.‬به‌رهه‌م و هێرۆ ئیبراهیمى قوڵتر‬ ‫ک��رده‌وه‌‪ ،‬لێره‌وه‌ دژایه‌تى کردنى کابینه‌ى‬ ‫شه‌شه‌مى حکومه‌ت له‌الیه‌ن ئه‌نجومه‌نى‬ ‫پارێزگاى سلێمانى و به‌شێکى سه‌ره‌کى‬ ‫یه‌کێتییه‌وه‌ ده‌ستى پێکرد‪.‬‬ ‫پ��ارت��ى و دژایه‌تیکردنى د‪.‬ب �ه‌ره �ه‌م و‬ ‫کابینه‌ى شه‌شه‌م!‬ ‫هه‌شت رۆژ به‌سه‌ر جه‌ژنى ن���ه‌ورۆزدا‬ ‫تێپه‌ڕیوه‌و شه‌ش مانگیش به‌سه‌ر ده‌ست‬ ‫به‌کاربوونى د‪.‬ب �ه‌ره �ه‌م وه‌ک سه‌رۆکى‬ ‫کابینه‌ى شه‌شه‌م‪ ،‬به‌روارى (‪)2010/3/29‬‬ ‫و ژم��اره‌ (‪)774‬ى گ��ۆڤ��ارى گ��واڵن که‌‬ ‫زم��ان��ح��اڵ��ى (پ‪.‬د‪.‬ک)ه‌ چ��اپ��ک��راو‬ ‫ب�ڵاوک��رای�ه‌وه‌‪ ،‬ل�ه‌و ژم��اره‌ی �ه‌ى گ��واڵن��دا و‬ ‫له‌ راپۆرتێکى رۆژنامه‌وانیدا هێرشێکى‬ ‫ت��ون��د ک��رای �ه‌ س���ه‌ر ک��اب��ی��ن�ه‌ى ش �ه‌ش �ه‌م و‬ ‫خ����ودى ب���ه‌ره���ه‌م س���اڵ���ح‪ ،‬ت��ی��ای��دا ش �ه‌ش‬ ‫م��ان��گ��ى ک���ارک���ردن���ى ب���ه‌ره���ه‌م س��اڵ��ح و‬ ‫کابینه‌ى شه‌شه‌مى ره‌خنه‌ باران کردبوو‪،‬‬ ‫به‌ جۆرێک د‪.‬ب�ه‌ره�ه‌م��ى توشى شۆک‬ ‫ک��رد که‌ داواى رون��ک��ردن�ه‌وه‌ى له‌ پارتى‬ ‫دیموکراتى کوردستان ک��رد تایبه‌ت به‌‬ ‫ئاماژه‌کانى پشت ئه‌و راپۆرته‌ى گواڵن‪،‬‬ ‫پارتى ئیجرائاتى ده‌ست پێکرد و (فوئاد‬

‫سدیق) له‌ سه‌رنوسه‌رى گۆڤاره‌که‌ دوور‬ ‫خرایه‌وه‌‪ ،‬به‌ واتایه‌کیتر د‪.‬به‌رهه‌م وه‌ک‬ ‫س�ه‌رۆک��ى حکومه‌ت و وه‌ک پیاوێکى‬ ‫لیبراڵ ئه‌و راپۆرته‌ رۆژنامه‌وانیه‌ و گله‌یى‬ ‫و ره‌خنه‌کانى ناوى پێ قبوڵ نه‌کرا‪ ،‬لێره‌وه‌‬ ‫دژای�ه‌ت��ی��ک��ردن��ى کابینه‌که‌ى د‪.‬ب �ه‌ره �ه‌م‬ ‫له‌الیه‌ن پارتیه‌وه‌ ئاماژه‌ سه‌ره‌تاییه‌کانى‬ ‫ده‌رکه‌وت‪ ،‬چونکه‌ له‌و راپۆرته‌ى گواڵندا‬ ‫هاتووه‌ “ئ �ه‌م ش��ێ��وازه‌ى د‪.‬ب�ه‌ره�ه‌م پیاده‌ى‬ ‫ده‌کات بۆ پیشاندانى گوتارى حکومڕانى‬ ‫ل �ه‌ ک��وردس��ت��ان هه‌وڵێکه‌ ب��ۆ ناساندنى‬ ‫ئ���ه‌و گ���وت���اره‌ وه‌ک گ���وت���ارى سیاسى‬ ‫یه‌کێتى نیشتمانى کوردستان و کردنى‬ ‫ح��ک��وم�ه‌ت ب �ه‌ که‌ناڵێکى پ��ڕوپ��اگ�ه‌ن��ده‌‬ ‫کردن بۆ یه‌کێتى نیشتمانى‪ ،‬ئه‌مه‌ش ئه‌و‬ ‫شێوازه‌یه‌ که‌ مالیکى بۆ حزبى ده‌عواى‬ ‫عێراقى پیاده‌ى ده‌کات” له‌ شوێنێکیترى‬ ‫راپ����ۆرت����ه‌ک����ه‌دا ه����ات����ووه‌ “ب����ه‌ داخ�����ه‌وه‌‬ ‫گوتاره‌کانى د‪.‬ب �ه‌ره �ه‌م وه‌ک س�ه‌رۆک‬ ‫وه‌زی��ران��ى حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان‬ ‫له‌گه‌ڵ گ��وت��ارى ئه‌ندامێکى مه‌کته‌بى‬ ‫سیاسى یه‌کێتى جیاوازى نیه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش واته‌‬ ‫له‌برى ئه‌وه‌ى حزب بکرێته‌ میکانیزمێک‬ ‫بۆ خزمه‌تکردنى حکومه‌ت‪ ،‬حکومه‌ت‬ ‫خراوه‌ته‌ خزمه‌تى حزب و چاره‌سه‌رکردنى‬ ‫کێشه‌کانى حزب” تا ئێستا ئاسته‌نگه‌کانى‬ ‫به‌رده‌م کابینه‌ى شه‌شه‌م و خودى به‌رهه‌م‬ ‫ساڵح دوو الی�ه‌ن��ى ن��او خ��ودى ده‌س�ه‌اڵت��ن‬ ‫ئه‌وانیش (یه‌کێتى و پارتى)‪ ،‬پاش ئه‌و‬ ‫راپۆرته‌ى گواڵن گروپى گه‌نجانى ناڕازى‬ ‫هه‌ولێر له‌ رونکردنه‌وه‌یه‌کیاندا رایانگه‌یاند‬ ‫ک �ه‌ ئ��ام��اده‌ک��ارى ب��ۆ خۆپیشاندانێکى‬ ‫ب���ه‌رف���راوان ل �ه‌ ه�ه‌ول��ێ��ر ده‌ک���ه‌ن و تیایدا‬ ‫داواى الب��ردن��ى د‪.‬ب �ه‌ره �ه‌م و گ �ه‌ڕان �ه‌وه‌ى‬ ‫نێچیرڤان بارزانى ده‌که‌ن بۆ سه‌رۆکایه‌تى‬ ‫کابینه‌ى ش �ه‌ش �ه‌م‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئ �ه‌م هه‌وڵه‌یان‬ ‫له‌ ده‌ره‌نجامى روداوه‌ک��ان��ى ئه‌م دواییه‌ى‬ ‫ه �ه‌رێ��م��ى ک��وردس��ت��ان��دا ئ��اس��ت�ه‌ن��گ��ى بۆ‬ ‫دروس���ت ب��وو ئ�ه‌ن��ج��ام ن����ه‌درا‪ ،‬دی���اره‌ ئه‌و‬ ‫گروپه‌ له‌ ناوه‌نده‌ میدیاییه‌کانى ناوخۆى‬ ‫هه‌رێمى کوردستانه‌وه‌ به‌ فه‌رمى خۆیان‬ ‫و به‌یاننامه‌که‌یان راگه‌یاند‪ ،‬هه‌رچه‌نده‌‬ ‫ئ �ه‌م �ه‌ ل��ه‌و راس��ت��ی�ه‌ ک��ه‌م ن��اک��ات �ه‌وه‌ که‌‬

‫پارتى دیموکراتى کوردستان له‌ روانگه‌ى‬ ‫راپۆرته‌که‌ى گواڵن و هاندانى ئه‌م گروپه‌‬ ‫گه‌نجه‌وه‌ ئاسته‌نگ و کێشه‌ بۆ کابینه‌ى‬ ‫ش�ه‌ش�ه‌م دروس���ت ده‌ک���ات‪ ،‬س �ه‌رب��ارى ئه‌و‬ ‫ده‌نگۆ نا ره‌سمیانه‌ى که‌ گوایا نێچیرڤان‬ ‫ب��ارزان��ى ت��ا ئێستا ژورى سه‌رۆکایه‌تى‬ ‫ئه‌نجومه‌نى وه‌زیرانى راده‌ستى د‪.‬به‌رهه‌م‬ ‫ن���ه‌ک���ردووه‌‪ ،‬ل �ه‌ ه�ه‌م��ان��ک��ات��ی��ش��دا پ��ارت��ى‬ ‫ستافى سه‌رۆکایه‌تى ئه‌نجومه‌نى وه‌زیرانى‬ ‫س�ه‌رده‌م��ى کابینه‌ى پێنجه‌مى نێچیرڤان‬ ‫بارزانى وه‌ک خۆى له‌ ته‌الرى ئه‌نجومه‌نى‬ ‫وه‌زیراندا هێشته‌وه‌‪.‬‬ ‫کابینه‌ى نوێى حکومه‌ت و وه‌زیره‌کانى‬ ‫کابینه‌ى پێشتر!‬ ‫یه‌کگرتنه‌وه‌ى دوو ئ��ی��داره‌ى (س �ه‌وز و‬ ‫زه‌رد) له‌ ئه‌جێنداى کاره‌کانى کابینه‌ى‬ ‫پێنجه‌مدابوو‪ ،‬ب���ه‌اڵم کابینه‌ى پێنجه‌م‬ ‫و خ���ودى نێچیرڤان ب��ارزان��ى س �ه‌رۆک��ى‬ ‫کابینه‌که‌ نه‌یانتوانى سنوورى نێوان ئه‌م‬ ‫دیو و ئه‌و دیوى دێگه‌ڵه‌ کاڵکه‌نه‌وه‌‪ ،‬هه‌ر‬ ‫بۆیه‌ ئه‌م دۆسیه‌یه‌ و دۆسیه‌ى گرێبه‌سته‌‬ ‫نهێنی و پڕ ئاڵۆزییه‌کانى نه‌وت و گرفتى‬ ‫دارایى و بودجه‌ى هه‌رێمى کوردستان به‌‬ ‫میرات بۆ کابینه‌ى شه‌شه‌م مایه‌وه‌‪ ،‬لێره‌وه‌‬ ‫هه‌ڵه‌ گه‌وره‌که‌ ده‌ست پێده‌کات‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫خراپترین ئاستى ئ��اب��وورى و ناشه‌فافى‬ ‫ب����ه‌رده‌وام����ى دارای�����ى و ده‌ی����ان کێشه‌ى‬ ‫وه‌ک دام��ه‌زران��دن و دیارنه‌مانى پ��اره‌و‬ ‫ب �ه‌ه �ه‌ده‌ردان��ى ب��ودج�ه‌ جارێکیتر وه‌زی��رى‬ ‫دارای��ى کابینه‌ى پێنجه‌م (بایز تاڵه‌بانى)‬ ‫ده‌بێته‌وه‌ به‌ وه‌زی��رى دارای��ى له‌ کابینه‌ى‬ ‫شه‌شه‌مدا‪ ،‬پاش ئه‌و هه‌موو گرفته‌ى له‌‬ ‫گرێبه‌سته‌ نه‌وتیه‌کاندا هه‌یه‌ و تا ئێستا‬ ‫نه‌ک هاواڵتیان‪ ،‬په‌رله‌مان و زۆرێک له‌‬ ‫وه‌زیره‌کانیش زانیاریان له‌سه‌ر چۆنێتى‬ ‫ه �ه‌ن��ارده‌ک��ردن��ى ن���ه‌وت و راده‌ى داه��ات��ى‬ ‫نه‌وت نییه‌‪ ،‬جگه‌ له‌ دیارنه‌مان و قوتدانى‬ ‫پێنج ملیار دۆالرى شیرینى گرێبه‌سته‌‬ ‫نه‌وتیه‌کان و سه‌ربارى فه‌زیحه‌ گه‌وره‌که‌ى‬ ‫ن��ێ��وان وه‌زی�����رى س��ام��ان �ه‌ س��روش��ت��ی�ه‌ک��ان‬ ‫و ک��ۆم��پ��ان��ی��اى (دى ئ��ێ��ن ئ���ۆ) ئاشتى‬ ‫هه‌ورامى وه‌زی��رى سامانه‌ سروشتیه‌کانى‬ ‫کابینه‌ى پێنجه‌م له‌کابینه‌ى شه‌شه‌مدا بۆ‬

‫جارێکیتر وه‌زاره‌تى سامانه‌ سروشتیه‌کانى‬ ‫وه‌رگ�������رت�������ه‌وه‌‪ ،‬ه���ێ���زه‌ س���ه‌رب���ازی���ه‌ک���ان‬ ‫(پێشمه‌رگه‌‪ ،‬ئاسایش‪ ،‬پۆلیس) ه�ه‌ردوو‬ ‫ده‌زگ��اى (زان��ی��ارى و پاراستن) ده‌ب��وو له‌‬ ‫سه‌رده‌مى حکومڕانى نێچیرڤان بارزانى و‬ ‫کابینه‌ى پێنجه‌مدا یه‌کبگرنه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم تا‬ ‫ئێستاش یه‌کیان نه‌گرتۆته‌وه‌‪ ،‬که‌چى هه‌ر‬ ‫دوو وه‌زیر (جه‌عفه‌ر شێخ مسته‌فا و که‌ریم‬ ‫سنجارى) بوونه‌وه‌ به‌ وه‌زی��رى پێشمه‌رگه‌‬ ‫و ناوخۆ‪ ،‬که‌ ئه‌مه‌ کوشنده‌ترین هه‌ڵه‌ى‬ ‫س �ه‌رۆک��ى کابینه‌ى ش�ه‌ش�ه‌م�ه‌‪ ،‬چونکه‌‬ ‫پاش ئه‌و گرفتانه‌ى که‌ باسم کرد هیچ‬ ‫پاساو نیه‌ بۆ مانه‌وه‌ى ئه‌م چوار وه‌زیره‌ که‌‬ ‫چوار وه‌زاره‌تیان له‌به‌رده‌ستدایه‌ و بێگومان‬ ‫چ���وار س�ه‌ره‌ک��ی��ت��ری��ن پ��ای �ه‌ى حکومه‌تى‬ ‫هه‌رێم و کابینه‌ى شه‌شه‌من‪ .‬ئ�ه‌م چوار‬ ‫وه‌زی��ره‌ (ئاشتى هه‌ورامى‪ ،‬بایز تاڵه‌بانى‪،‬‬ ‫که‌ریم سنجارى‪ ،‬جه‌عفه‌ر شێخ مسته‌فا)‬ ‫زۆرت����ری����ن ک���اری���گ���ه‌رى س��ل��ب��ی��ان ه�ه‌ی�ه‌‬ ‫له‌سه‌ر یه‌کگرتنه‌وه‌ى هێزه‌ چه‌کداره‌کان‬ ‫به‌گشتى‪ ،‬له‌سه‌ر ده‌ستى ئ�ه‌م وه‌زاره‌ت��ان�ه‌‬ ‫نانبڕین و س���زاى سیاسى و کپکردنى‬ ‫ده‌نگى ئازاد له‌ به‌رزترین ئاستدایه‌‪ .‬تا ئێره‌‬ ‫س�ه‌رچ��اوه‌ى سه‌رجه‌م گرفته‌کانى ب�ه‌رده‌م‬ ‫کابینه‌ى شه‌شه‌مى حکومه‌تى هه‌رێم و‬ ‫خ��ودى د‪.‬ب �ه‌ره �ه‌م‪ ،‬یه‌کێتى نیشتمانى و‬ ‫پارتى دیموکراتن‪ ،‬ئاشکرایه‌ راگرتنى‬ ‫ده‌وام و خ��وێ��ن��دن ل �ه‌ زان��ک��ۆ و ل�ه‌الی�ه‌ن‬ ‫رێ��ک��خ��راوێ��ک��ى ح��زب��ی��ی�ه‌وه‌ چ وات��ای �ه‌ک‬ ‫ه��ه‌ڵ��ده‌گ��رێ��ت ج��گ �ه‌ ل���ه‌ ب���ێ ئ��ی��راده‌ی��ى‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێم و سه‌رۆکى کابینه‌ى‬ ‫شه‌شه‌م‪ ،‬تا ئێره‌ ئه‌و گرفتانه‌ى که‌ توشى‬ ‫کابینه‌ى شه‌شه‌م و خ��ودى به‌رهه‌م ساڵح‬ ‫بووه‌ له‌ الیه‌ن هه‌ر دوو پارتى ده‌سه‌اڵتدارى‬ ‫خاوه‌ن سه‌رجه‌م پێگه‌ دبلۆماسى و ئیدارى‬ ‫و ئه‌منى و سیاسیه‌کان به‌سه‌ بۆ ئه‌وه‌ى‬ ‫که‌ ئه‌م کابینه‌یه‌ له‌ گه‌شه‌کردن بوه‌ستێ‬ ‫ب �ه‌ قۆناغێکى م�ه‌ت��رس��ی��دارى متبووندا‬ ‫تێپه‌ڕێت‪ ،‬تائێره‌ قورسایى گرفته‌کانى‬ ‫کابینه‌ى شه‌شه‌م به‌بێ گومان (یه‌کێتى‬ ‫و پارتی)ن‪ ،‬تا ئێره‌ له‌مپه‌ر و گرفته‌کانى‬ ‫(ئۆپۆزسیۆن و شه‌قام و میدیاى ئه‌هلى)‬ ‫له‌ گۆڕێدانین‪.‬‬


‫پالنی ده‌سه‌اڵت له‌سه‌ر خوێنی کورد‬ ‫گونه‌ی ئه‌سالن‬ ‫و‪ .‬جوتکار سه‌عید‬ ‫ل�� ‌ه ن��اوه‌ڕاس��ت��ی س��اڵ��ی پ��ار‪،‬‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ که‌سێکی نزیک ل ‌ه سوپا و‬ ‫له‌باڵی نه‌ته‌وه‌په‌رستی و چاودێری‬ ‫سیاسی ل ‌ه ته‌له‌فزیۆنێکی تورکی‬ ‫رووب���ه‌ڕووی یه‌کتری بووینه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ به‌ڕێوه‌به‌رو به‌رپرسانی‬ ‫ته‌له‌فزیۆنه‌ک ‌ه ه�ه‌روه‌ه��ا له‌گ ‌هڵ‌‬ ‫ب��ه‌رپ��رس��ان��ی ده‌زگ�����ای ه���زری‬ ‫ئه‌تاتورک و لۆبیه‌که‌یان ل ‌ه ئه‌وروپا‬ ‫گفتوگۆیه‌کی توندم کرد‪.‬‬

‫ئه‌و که‌س‌ه سکااڵی کوردانی له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫ی توندوتیژی سوپای تورکیای‬ ‫سیاسه‌ت ‌‬ ‫بێ مانا ده‌بینی! بانگه‌شه‌ی ئه‌وه‌ی ده‌کرد‬ ‫گوایا سیاسه‌ته‌کانی کورد ده‌بێت‌ه هۆکاری‬ ‫زیادبوونی توندوتیژی و ئاماژه‌ی به‌وه‌شده‌دا‬ ‫ک‌ه ئه‌م‌ه وه‌کو سیاسه‌تێکی ب‌ه ئه‌نقه‌سته‌‪.‬‬ ‫به‌گوێره‌ی ئه‌و که‌س‌ه تاکو داگیرکردنی‬ ‫عێراق به‌ئامانجی فشار خستن‌ه سه‌ر کوردان‬ ‫«په‌که‌که‌» سوپا توندوتیژی به‌کارهێناوه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ل‌ه دوای ئه‌و کات‌ه جیاوازێکی جدی‬ ‫له‌ناو سوپادا هه‌بووه‌‪.‬‬ ‫ج��ارێ��ک��ی ت��ر س���ه‌ر ل��ه‌ن��وێ ه��ێ��رش و‬ ‫په‌الماره‌کان له‌هه‌رێمه‌ک‌ه رێکخستنه‌وه‌یان‬ ‫خستنه‌و‌ه ن���او سیسته‌میان ل �‌ه رێگای‬ ‫ج�ه‌م��اع�ه‌ت و ئ �ه‌ک �ه‌پ �ه‌و‌ه ب���ووه‌‪ ،‬ه �ه‌روه‌ه��ا‬ ‫ب��ڕی��اری دروس��ت��ک��ردن��ی ک����وردی وه‌ک‬ ‫خ��ۆی داوه‌‪ ،‬وت��ی ئه‌مریکاش پشتیوانی‬ ‫ئه‌و پرۆژه‌یان ده‌کات‪ .‬وه‌کو گوزاره‌ی لێ‬ ‫ده‌ک��رد توێژێک به‌ناوی «نه‌ته‌وه‌په‌رسته‌‬ ‫رادیکاڵه‌کان» رێگربوون ل‌ه به‌رده‌میان‪.‬‬ ‫خۆشی پشتیوانی ده‌سته‌ی «رادیکاڵه‌‬ ‫نه‌ته‌وه‌په‌رسته‌کان»ی ده‌ک���رد‪ ،‬ئاماژه‌ی‬ ‫ب����ه‌وه‌ش ده‌دا ک �‌ه ک����ورد‌ه «ه���اوچ���ه‌رخ ـ‬ ‫عه‌لمانیه‌کانیش»ی ل �ه‌ن��اودا به‌گشتی‬ ‫مه‌یلیان به‌ره‌و «ئیسالمی میانه‌ڕه‌وه‌»‪ ،‬بۆ‬ ‫منیش «ئه‌و رۆشنبیر‌ه کوردانه‌ی ل‌ه ژێر‬ ‫کاریگه‌ری لیبرالیزمدان» نه‌بینینی ئه‌و‬ ‫ره‌وشه‌ی ره‌خن‌ه ده‌کرد!‬ ‫ئه‌و نه‌ته‌وه‌په‌رست‌ه ده‌مارگیرانه‌‪ ،‬له‌راستیدا‬ ‫ب �‌ه ئ�ه‌ن��ق�ه‌س��ت ئ���ه‌و‌ه دی����اری ده‌ک����ه‌ن که‌‬ ‫ل�‌ه ت��ورک��ی��ادا ل�ه‌ن��او س��وپ��ادا «شه‌ڕێکی‬ ‫ناوخۆی» هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش ره‌نگدانه‌وه‌ی به‌‬ ‫شه‌ڕی «سوپا ـ ئه‌که‌په‌» نیشان ده‌ده‌ن‪،‬‬

‫‪n‬‬

‫ئه‌که‌په‌ و سوپا ل ‌ه دژی کوردان له‌ ناو پیالنگێڕییه‌کی نوێدان فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬

‫ئه‌و ئاڵۆزیه‌ی ل‌ه واڵت به‌ڕێو‌ه ده‌چێت وای‬ ‫روون ده‌کاته‌و‌ه له‌به‌ر ئه‌و پێکداهه‌ڵچونه‌ی‬ ‫ناو سوپایه‌‪.‬‬ ‫وه‌ک���وت���ر ج �ه‌م��اع �ه‌ت��ی گ��ول�ه‌ن��ی�ه‌ک��ان‬ ‫«ک��ه‌وت��ن��‌ه ن���او ه�����ه‌وای س �ه‌رک �ه‌وت��ن��ی‬ ‫پێشوه‌خت»‪ ،‬ئه‌و کوردانه‌ی هیوایان پێ‬ ‫هه‌یه‌و له‌گ‌ه ‌ڵ الیه‌نگرانی ئه‌که‌پ‌ه ده‌که‌ونه‌‬ ‫ناو تێکچوونی خه‌یاڵه‌کانیان‪ ،‬به‌باوه‌ڕیه‌کی‬ ‫بڵنده‌و‌ه گوزاره‌ی ل‌ه به‌رهه‌ڵستکاری له‌ناو‬ ‫سوپادا ده‌کردوه‌‪.‬‬ ‫داخستنی دۆس��ی �ه‌ی ئ�ه‌رگ�ه‌ن�ه‌ک��ۆن و‬ ‫سه‌ره‌ڕای راگه‌یاندنی ئاگربه‌ستیش ل‌ه الیه‌ن‬ ‫(په‌که‌که‌)و‌ه دیسان بۆسه‌نانه‌و‌ه بۆ گه‌ریال‬ ‫و په‌الماردانی بنکه‌کانیان و ئه‌و ره‌وشه‌‬ ‫دڕنده‌یه‌ی سوپای تورکیا دروستی کردوه‌‬ ‫قسه‌ی نه‌ته‌وه‌په‌رستێکی ده‌مارگیر ده‌تخاته‌‬ ‫ناو بیرکردنه‌وه‌‪.‬‬ ‫ل����ه‌الی خ��ۆی��ان��ه‌و‌ه م��ی��دی��ای تورکیا‬ ‫بانگێشه‌ی ئه‌و‌ه ده‌که‌ن ئه‌و فه‌رمانداره‌ی‬

‫هێرشی کردۆت‌ه سه‌رگه‌ریال ل‌ه دێرسیم و‬ ‫ئولوده‌ر‌ه له‌ئه‌رگه‌نه‌کۆنیه‌کانه‌‪ .‬ل‌ه مانگی‬ ‫ئه‌یلولی ساڵی رابردوو؛ کاتێک دیداره‌کانی‬ ‫ئیمراڵی به‌دۆخێکی سه‌ختدا ده‌رباز ده‌بوون‪،‬‬ ‫ل �‌ه ه �ه‌ک��اری ن��ۆ م �ه‌ده‌ن��ی ل �‌ه ئه‌نجامی‬ ‫ته‌قینه‌وه‌ی مینێکدا گیانیان له‌ده‌ستدا‪،‬‬ ‫فه‌رمانه‌که‌ی له‌الیه‌ن ژه‌نه‌ڕاڵێکی کاتی‬ ‫سه‌رب‌ه ئه‌رگه‌نه‌کۆن درابوو‪( .‬هه‌په‌گه‌) له‌‬ ‫روونکردنه‌وه‌ی خۆیدا ناوی ئه‌و ژه‌نه‌ڕاڵه‌ی‬ ‫داو‌ه و ئاشکرای کردوه‌‪.‬‬ ‫ئ �ه‌و رووداوان������ه‌ی دوای��ی��ش ب��ۆ ئ �ه‌وه‌ی‬ ‫گ��رووپ��ی الیه‌نگری ش �ه‌ڕ ل�ه‌ن��او سوپادا‬ ‫شوێنیان قایم بێت و ئه‌وه‌ش دیار ده‌بێت به‌ر‬ ‫ل‌ه هه‌ڵبژاردنه‌کان که‌وتنه‌ت‌ه جموجۆڵ‌‪ .‬له‌‬ ‫هه‌لومه‌رجێکی وادا پێده‌چێ ئه‌نجامدانی‬ ‫هه‌ڵبژاردن سه‌خت ده‌بێ‪.‬‬ ‫هه‌ڵبه‌ت‌ه یه‌کسه‌ر ئاماژه‌ی پێبده‌م‪ ،‬له‌ناو‬ ‫س��وپ��ادا «نه‌ته‌وه‌په‌رست‌ه رادیکاڵه‌کان»‬ ‫و ئ �ه‌و ت��وێ��ژه‌ی الیه‌نگری توندوتیژین‪،‬‬

‫ئه‌و کوردانه‌ی «رۆشنبیر و عه‌لمانین»‬ ‫ل �ه‌س��ای �ه‌ی تێڕوانینه‌کانی ئ��ه‌وان��‌ه ئه‌و‬ ‫ره‌وش‌ه دروست بوو‌ه به‌الی منه‌و‌ه شتێکی‬ ‫پڕوپووچه‌‪ .‬له‌تورکیادا چی به‌سه‌ر کورد‬ ‫دێت ل‌ه ئه‌نجامی داواکردنی ئازادیه‌و‌ه روو‬ ‫ده‌دات‪ .‬ئه‌و راستی‌ه به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ک‬ ‫ده‌رکه‌وتوو‌ه و ده‌زانرێت‪ .‬ل‌ه راستیدا گه‌لی‬ ‫کورد ده‌وڵه‌ت و سوپاش باش ده‌ناسێت‪.‬‬ ‫بێگومان ئه‌و هێزه‌ی کورد ک‌ه به‌رز بۆته‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌سیاسه‌تی ناوخۆی تورکیادا وه‌ک ئه‌و‬ ‫کۆمه‌ڵ‌ه و کاریگه‌ری ئه‌و توانست‌ه وه‌کو‬ ‫زۆرشتی تر هاوسه‌نگی‌ه سیاسیه‌کانیش‬ ‫به‌قوولی کاریگه‌ری لێ ده‌کات‪ .‬بێگومان‬ ‫ب��ۆئ �ه‌م �ه‌ش پ��رس��ی ک����ورد و پێشه‌نگه‌‬ ‫سیاسیه‌کانی ل�ه‌و واڵت���ه‌دا له‌تێکۆشانی‬ ‫ده‌سه‌اڵتداریه‌تیدا رۆڵێکی گرنگ ده‌گێڕن‪.‬‬ ‫ک��ورده‌ک��ان ئ �ه‌و‌ه ده‌زان��ن ل‌ه شه‌ڕ ل‌ه پێناو‬ ‫ده‌سه‌اڵتداریه‌تیدا رۆلێکی ژیانیان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫کورد نه‌بوونه‌ت‌ه ئامراز‌ه ئاینیه‌کانی ئه‌که‌په‬

‫‌و ره‌گه‌زپه‌رستایه‌تی سوپاش‪ ،‬ل‌ه به‌رامبه‌ردا‬ ‫تێکۆشانی دیموکراتیانه‌ی خۆی ل‌ه پێناو‬ ‫ئ��ازادی��دا ب����ه‌رده‌وام ک��ردو‌ه و ب‌ه ئامانجی‬ ‫چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کانیش له‌زه‌مینه‌ی‬ ‫دیموکراتیدا ئاگربه‌ست له‌دوای ئاگربه‌ستی‬ ‫راگه‌یاندوه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش دیارده‌بێت ک‌ه ده‌رفه‌تی‬ ‫داوه‌ت‌ه چاره‌سه‌ری ئاشتیانه‌‪.‬‬ ‫چی بکه‌ین وه‌کو دوێنێ ئه‌مڕۆکه‌ش نرخی‬ ‫ئه‌م‌ه نازانرێت‪ .‬ل‌ه تورکیادا رووی ده‌مم‬ ‫ده‌که‌م‌ه «ئیراد‌ه سیاسیه‌که‌ی» حکومه‌تی‬ ‫ئه‌که‌په‌‪ ،‬پێویست بوو له‌هه‌رکه‌سێک زیاتر‬ ‫ئه‌و نرخی ئه‌مه‌ی بزانیبووایه‌‪ ،‬به‌اڵم نازانێت‪.‬‬ ‫چ��اوی خۆشی ده‌گرێت له‌و ش �ه‌ڕه‌ی که‌‬ ‫خودی خۆی له‌ژێریدا ده‌مێنێته‌وه‌‪ .‬ئۆجه‌الن‬ ‫ده‌ڵێت؛ ئه‌گه‌ر شه‌ڕ ده‌ستپێبکاته‌و‌ه ئه‌که‌په‌‬ ‫سێ مانگ به‌رگ‌ه ناگرێت‪ ،‬ئه‌که‌پ‌ه ئه‌و‬ ‫ئاگادارکردنه‌وه‌ش گوێ ناگرێت‪ .‬له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ه تاوانبار‌ه له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و خوێنه‌ی‬ ‫ده‌ڕژێت و به‌داخه‌وه‌ش ک‌ه هێشتاش بڕژێت‪.‬‬ ‫ئه‌که‌پ‌ه ب‌ه هه‌زار تکا و منه‌ت له‌ڕێگای‬ ‫ئیمراڵیه‌و‌ه ئاگربه‌ستی ئه‌نجامدا‪ ،‬به‌اڵم تا‬ ‫ئێستا مانای پێ نادا و جموجۆڵه‌کانیشی‬ ‫پشتیوانی ئ�ه‌و نزیکاتیانه‌ی ده‌ک��ات‪ .‬له‌‬ ‫راستیدا تاوانی ئه‌و ئه‌وه‌ی‌ه نه‌وه‌ک حساب‬ ‫ل‌ه الینگرانی شه‌ڕ پرس ناکاته‌وه‌‪ ،‬به‌ڵکو‬ ‫له‌گه‌ڵیان له‌ناو رێکه‌وتنێکدایه‌‪.‬‬ ‫له‌به‌ر ئه‌و‌ه به‌قه‌د ئه‌وه‌ی سوپا ب‌ه تاوانبار‬ ‫و هۆکاری ئه‌و خوێنه‌ی دڕژێت ده‌زانرێت‪،‬‬ ‫ئه‌که‌په‌ش پێویست‌ه ب‌ه به‌رپرسیار بزانرێت‪.‬‬ ‫پ��ێ��وی��س��ت�‌ه ه��ی��چ ک����ه‌س گ��وم��ان��ی ل �ه‌و‬ ‫به‌رپرسیارێتیدا دروست نه‌بێت‪ .‬وه‌کوتر به‌‬ ‫خۆشی پالنی ده‌سه‌اڵت دانان له‌سه‌ر خوێنی‬ ‫کورد ل‌ه قوڕگیاندا ده‌مێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫***‬ ‫ل‌ه سه‌روبه‌ندی گیان له‌ده‌ستدانی (‪)12‬‬ ‫گ��ه‌ری�لا ل��‌ه ئ����ول����وده‌ره‌‪ ،‬زۆر ل��‌ه ک���ورده‌‬ ‫واڵت���پ���ارێ���زه‌ک���ان ک�����اردان�����ه‌وه‌ی خ��ۆی��ان‬ ‫نیشانداو دی��اروب��وو ک‌ه زه‌حمه‌تیان بینی‬ ‫و ئه‌وانیش فه‌رمانداریه‌تیان ب‌ه به‌رپرس‬ ‫ده‌زان���ن‪ .‬که‌جه‌که‌ش ل�ه‌و ب��اره‌ی �ه‌و‌ه داوای‬ ‫روون��ک��ردن�ه‌و‌ه ده‌ک���ات‪ .‬ب‌ه هه‌مان شێوه‌ش‬ ‫هیچ چاوه‌ڕێیه‌کیان ل‌ه دیداره‌کانی ئیمرالی‬ ‫نه‌ماوه‌‪ ،‬وا بیرده‌که‌نه‌و‌ه ده‌وڵه‌تی تورک به‌‬ ‫سوپاو حکومه‌تی‌ه ئۆجه‌الن و په‌که‌ک‌ه کاتیان‬ ‫پێ به‌فیڕۆ بده‌ن‪ ،‬هه‌روه‌ها ده‌ڵێن پێویسته‌‬ ‫تا ئۆپه‌راسیۆنه‌کان و ده‌ستگیرکردنه‌کان‬ ‫به‌دوایی نه‌یه‌ن دیدار ئه‌نجام نه‌درێن‪.‬‬

‫خاته‌می‪ ،‬ئامانجی هێرشی دووالیه‌نه‌‬ ‫ئه‌کبه‌ر گه‌نجی‬ ‫و‪ :‬هێدی ئه‌حمه‌د‬

‫ل ‌ه دنیای سیاسه‌تدا ده‌بی سێ بابه‌ت ل ‌ه‬ ‫یه‌کتر جیا بکرێت؛ یه‌ک‪ ،‬لۆژیکی سیاسی‬ ‫بکه‌ر‪ .‬دووه‌م‪ :‬ئه‌نجام ‌ه نه‌خوازراوه‌کانی‬ ‫ک��اردان��ه‌و ‌ه به‌کۆمه‌ڵه‌کانی بکه‌ران‪.‬‬ ‫سێهه‌م؛ نواندنی لۆژیکی بکه‌ر ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫شرۆڤه‌کاره‌وه‌‪ .‬ئه‌م بابه‌ت ‌ه سه‌باره‌ت ‌ه‬ ‫ب ‌ه لۆژیکی سیاسی محه‌مه‌د خاته‌می و‬ ‫ئه‌نجام ‌هنه‌خوازراوه‌کانی‪.‬‬

‫محه‌مه‌د خاته‌می ریفۆرمیسته‌‪ .‬ئه‌و‬ ‫ئااڵداری «ریفۆرمخوازی ل‌ه سه‌ر رێبازی‬ ‫خ��ۆم �ه‌ی��ن��ی»ه‌‪ .‬هیچ کاتێک ب���ه‌دوای‬ ‫رێکخستنی کۆمه‌اڵیه‌تی خه‌ڵکه‌و‌ه نه‌بووه‌‪.‬‬ ‫ئامانجی ل‌ه به‌شداریکردن ل‌ه هه‌ڵبژاردنه‌کاندا‪،‬‬ ‫سه‌رکه‌وتنی له‌وێ و ریفۆرمی پێکهاته‌ی‬ ‫سیاسی ل‌ه چوارچێوه‌ی یاسای بنچینه‌ییدایه‌‪.‬‬ ‫وێڕای هه‌موو ئه‌و ره‌خنان‌ه ک‌ه ل‌ه هه‌ڵبژاردنی‬ ‫هه‌نووکه‌یی هه‌یه‌‪ ،‬تا ئێستا ب‌ه ساخته‌کاری‬ ‫ناو نه‌بردووه‌‪.‬‬ ‫خاته‌می به‌شداری هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆک‬ ‫کۆماری ساڵی (‪ )1384‬هه‌تاوی بوو که‌‬ ‫ب‌ه توندی رووب �ه‌ڕووی ناڕه‌زایه‌تی مه‌هدی‬ ‫ک���ه‌ڕوب���ی و ت �ه‌ن��ان �ه‌ت ئ �ه‌ک��ب �ه‌ر هاشمی‬ ‫ره‌فسه‌نجانی ب���ۆوه‌‪ .‬ک�ه‌ڕوب��ی ب‌ه ئاشکرا‬ ‫ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌ی ب‌ه ساخت‌ه راگه‌یاند و له‌‬ ‫ناڕه‌زایه‌تیدا‪ ،‬حوکمی ئه‌ندامێتی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫دیاریکردنی به‌رژه‌وه‌ندی نیزامی گه‌ڕانده‌و‌ه بۆ‬ ‫ئایه‌تواڵ خامنه‌یی‪ .‬هاشمی ره‌فسه‌نجانیش‬ ‫کاتێ بینی ده‌نگی ناڕه‌زایه‌تی ل‌ه پێکهاته‌ی‬ ‫س��ی��اس��ی��دا ن��اب��ی��س��ت��رێ��ت‪ ،‬رای��گ �ه‌ی��ان��د که‌‬ ‫سکااڵکه‌ی ب‌ه خوا ده‌سپێرێت‪ .‬به‌اڵم خاته‌می‬ ‫و وه‌زیری واڵت (موسه‌وی الری) دروست‪-‬‬ ‫بوونی ئه‌و هه‌ڵبژادنه‌یان ئه‌رێ کرد‪.‬‬ ‫راگه‌یاندنی سه‌رکه‌وتنی ئه‌حمه‌هدی‬ ‫ن�ه‌ژاد ب‌ه زیاتر ل‌ه (‪ )24‬ملیۆن ده‌نگ له‌‬ ‫هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆک کۆماری ل‌ه (‪)22‬‬ ‫ج���ۆزه‌ردان���ی س��اڵ��ی (‪ )1388‬ه �ه‌ت��اوی‪،‬‬ ‫ناڕه‌زایه‌تی میر حسێن موسه‌وی و مه‌هدی‬ ‫ک�ه‌ڕوب��ی لێکه‌وته‌و‌ه و ئه‌نجامه‌که‌یان به‌‬

‫ده‌س��ک �ه‌وت��ی س��اخ��ت�ه‌ک��اری ده‌زان����ن نه‌ک ریفۆرمخوازه‌کانیش‪ ،‬هیچ ده‌رفه‌تی مانه‌وه‌یان‬ ‫سه‌ندۆقی ده‌نگدان‪.‬‬ ‫نیه‌‪ ،‬هه‌موو رێگاکانی به‌سه‌ریاندا داخستووه‌‬ ‫س�ه‌دان ه�ه‌زار که‌س ل‌ه (‪ )25‬خ��رداد له‌ و ن‌ه ته‌نیا ل‌ه حکومه‌ت سڕاونه‌ته‌و‌ه به‌ڵکو له‌‬ ‫تاران رژان‌ه سه‌ر شه‌قامه‌کان و بێ وتنه‌وه‌ی ده‌ره‌وه‌ی حکومه‌تیش ده‌رفه‌تی کار و خه‌باتیان‬ ‫دروشم به‌ره‌و مه‌یدانی ئازادی به‌رێی که‌وتن‪ .‬نیه‌‪.‬‬ ‫نزیکه‌ی چوار هه‌زار که‌س ده‌ستبه‌سه‌ر کران‪.‬‬ ‫خاته‌می به‌دوای ئه‌وه‌ی‌ه رێگایه‌ک بکاته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌پێی لێدوانی دژبه‌ران‪ ،‬نزیکه‌ی (‪ )70‬که‌س به‌اڵم چون؟ ئه‌و زۆر جار بۆ دیالۆگ له‌گه‌ڵ‬ ‫ل‌ه ناڕه‌زایه‌تیانه‌دا گیانیان له‌ده‌ست دا‪ ،‬هه‌موو خامنه‌یی هه‌وڵی داوه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم رێگا هێشتا‬ ‫پارت و راگه‌یاندن‌ه ریفۆرمیسته‌کان داخران‪ ،‬داخراوه‌‪ .‬زۆر جار رایگه‌یاندوو‌ه ک‌ه جواڵنه‌وه‌ی‬ ‫زیندانیانی ده‌ستبه‌سه‌رکراو زۆر جار سکااڵیان ریفورمخوازی بڕوای ب‌ه ئیسالم‪ ،‬شۆڕشی‬ ‫کرد ک‌ه ل‌ه لێپرسینه‌وه‌کاندا ئه‌شکه‌نج‌ه بوون‌ ئیسالمی‪ ،‬نیزامی ک��ۆم��اری ئیسالمی‪،‬‬ ‫و حکومه‌ت هه‌موو رێگاکانی راده‌ربڕینی له‌ یاسای بنچینه‌یی‪ ،‬خۆمه‌ینی‪ ،‬والیه‌تی‬ ‫سه‌ر ریفۆرمیسته‌کان داخست‪ ،‬به‌اڵم محه‌مه‌د فه‌قی‌ه و رێبه‌ری دینی هه‌ی‌ه و ریفۆرمخوازی‬ ‫خاته‌می هیچ کاتێک باسی ساخته‌کاری له‌م چوارچێوانه‌دا ده‌ک��ات‪ .‬ئه‌و ل‌ه ماوه‌ی‬ ‫ل‌ه هه‌ڵبژاردنه‌کانی (‪ )1388‬نه‌کرد‪ .‬بوچی؟ چه‌ند مانگی پێشوودا دوو جار هه‌لومه‌رجی‬ ‫به‌رهه‌ڵستکاران ده‌ڵێن خاته‌مه‌ی که‌سێکی به‌شداری ریفۆرمخوازانی ل‌ه هه‌ڵبژاردنه‌کاندا‬ ‫ترسنۆک‌ه و زۆر محتاگه‌‪ .‬ره‌نگ‌ه وابێت‪ ،‬به‌م جۆر‌ه راگه‌یاند؛ ‪ .1‬ئ��ازادی زیندانیانی‬ ‫به‌اڵم هه‌ڵسه‌نگاندنی هه‌ڵوێست و ستراتیژییه‌ سیاسی ‪ .2‬ئازادی خه‌باتی پارت‌ه داخراوه‌کان‪.‬‬ ‫سیاسییه‌کان ناتوانرێ پابه‌ست بکرێت به‌ ‪ .3‬شه‌فاف‪-‬کردنی یاسای هه‌ڵبژاردن‪ .‬ئه‌م‬ ‫ئه‌نگێزه‌کانه‌وه‌‪ .‬ده‌بێ لێکۆڵینه‌وه‌ی لۆژیک و مه‌رجان‌ه ن‌ه ته‌نیا ل‌ه الیه‌ن نیزامه‌و‌ه په‌سه‌ند‬ ‫ستراتیژی محه‌مه‌د خاته‌می بکرێت‪ .‬خاته‌می نه‌کرا به‌ڵکو ب‌ه توندی هێرشیان کرد‌ه سه‌ر‬ ‫هه‌میش‌ه بانگی ل‌ه خه‌ڵکی کردوو‌ه ک‌ه له‌ ک‌ه مافی نی‌ه بۆ نیزام مه‌رج دیاری بکات‪.‬‬ ‫هه‌ڵبژادنه‌کاندا به‌شدار بن و وتوویه‌تی ئه‌گه‌ر رێبه‌رایه‌تی نیزام ته‌نیا ی‌ه شتی ل‌ه محه‌مه‌د‬ ‫زۆرینه‌ی خه‌ڵک ل‌ه هه‌ڵبژاردنه‌کاندا به‌شدار خاته‌مه‌ی ده‌وێت؛ ئه‌ویش مه‌حکوم‪-‬کردنی‬ ‫بن‪ ،‬کێشه‌یه‌ک دروست نابێت‪ .‬ئێستا ئه‌و چۆن ئاشکرای بزوتنه‌وه‌ی س �ه‌وز و میر حسێن‬ ‫ده‌توانێ بڵێت ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر زۆرینه‌ی زیاتر موسه‌وی و مه‌هدی که‌ڕوبی‪-‬یه‌‪ .‬هه‌ڵبه‌ت‬ ‫ل‌ه (‪ )%80‬خه‌ڵک ل‌ه هه‌ڵبژاردنه‌کاندا به‌شدار خاته‌می هێشتا وه‌ها داواکارییه‌کی قبوڵ‬ ‫بن‪ ،‬دیسان ده‌سه‌اڵتداران بایه‌خ به‌و‌ه ناده‌ن و نه‌کردووه‌‪ .‬ئه‌و ل‌ه وتارێکیدا وتی‪« :‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ئه‌و که‌سه‌ی وا مه‌به‌ستیان‌ه ب‌ه ده‌نگێکی زۆر زڵمێک ب���ووه‌‪ ،‬هه‌موومان بین لێبورین و‬ ‫سه‌یری داهاتوو بکه‌ین و ئه‌گه‌ر زڵم ل‌ه نیزام‬ ‫له‌سه‌ره‌و‌ه سه‌رکه‌وتوو رایده‌گه‌یه‌نن؟‬ ‫ساخت‌ه راگه‌یاندنی ه�ه‌ڵ��ب��ژاردن به‌النی و رێبه‌رایه‌تی کراوه‌‪ ،‬بۆ به‌رژه‌وه‌ندی داهاتوو‪،‬‬ ‫که‌م سێ ده‌ره‌نجامی هه‌یه‌؛ ‪ .1‬بانگه‌وازی چاوپۆشی لێ بکرێت و خه‌ڵکیش له‌و زڵمه‌ی‬ ‫ب��ۆ ب �ه‌ش��داری ل �‌ه «ه �ه‌ڵ��ب��ژاردن��ی ماهیتا وا ل‌ه سه‌ر رۆڵه‌کانی کراو‌ه ده‌بوورێت‪ .‬هه‌ڵبه‌ت‬ ‫ساخته‌کارانه‌« بێ‌واتا و ره‌ت��ک��راوه‌ی�ه‌‪ .2 .‬ده‌بێ هه‌موومان تێبکۆشین بۆ ئاینده‌‪ ،‬که‌ش‬ ‫رێگای چوونه‌ناوه‌ی ریفۆرمیسته‌کان بۆ و هه‌وای ته‌ندروست‪ ،‬ئه‌من و ئازاد و دابین‪-‬‬ ‫ناو نیزام ب‌ه ته‌واوه‌تی داده‌خرێت‪ .3 .‬پرۆژه‌ی کردنی مافی خه‌ڵک هاوڕێی و ره‌خسێنه‌ر‬ ‫ریفۆرمخوازی محه‌مه‌د خاته‌میش کۆتایی بین‪».‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌م کشانه‌و‌ه وات‌ه بانگه‌شه‌ی «ن‌ه ته‌نیا‬ ‫دێت‪.‬‬ ‫خاته‌مه‌ی کاتێ ل‌ه ده‌ره‌نجامه‌کانی دوو ل‌ه خه‌ڵک و رۆڵ‌ه زیندانی و کوژراوه‌کانی‬ ‫ساڵی دوایی ده‌ڕوانێت‪ ،‬ب‌ه زیانی جواڵنه‌وه‌ی زڵم بوو‌ه به‌ڵکو ب‌ه نیزامی کۆماری ئیسالمی‬ ‫ریفۆرمخوازی و پرۆسه‌ی دیموکراتیزه‌کردنی و خامنه‌ییش زڵ��م ک���راوه‌«‪ ،‬خاته‌می کرد‬ ‫نیزام ده‌زانێت‪ .‬ئێستا ن‌ه ته‌نیا به‌رهه‌ڵستکاران‪ ،‬ب‌ه که‌سێتیه‌کی دووالی�ه‌ن�‌ه ک‌ه ل‌ه پشت و‬

‫رووه‌و‌ه بوو‌ه ئامانجی هێرشه‌کان‪ .‬خامنه‌یی‬ ‫و الیه‌نگرانی‪ ،‬خاته‌می ب�‌ه یه‌کێک له‌‬ ‫«سه‌رانی فیتنه‌« ده‌زانن و سه‌وزه‌کانیش به‌وه‌‬ ‫تاوانباری ده‌که‌ن ک‌ه «خیانه‌تی ب‌ه شه‌هیدان‪،‬‬ ‫زیندانیان‪ ،‬موسه‌وی و که‌ڕوبی کردووه‌‪».‬‬

‫‪n‬‬

‫هه‌ڵبه‌ت روون���‌ه ک�‌ه رێبه‌رایه‌تی نیزام‪،‬‬ ‫نرمبوونی ت��ازه‌ی محه‌مه‌د خاته‌می قبوڵ‬ ‫ناکات و ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بزوتنه‌وه‌ی سه‌وز و‬ ‫موسه‌وی و که‌ڕوبیش ب‌ه ئاشکرایی مه‌حکوم‬ ‫بکات‪ ،‬دیسان رێگای ناده‌ن بێت‌ه ناو نیزام‪.‬‬

‫ه که‌سێتییه‌کی دووالیه‌نه‌وه‌ بوو ‌ه ئامانجی هێرشه‌کان‪ /‬فۆتۆ‪ISNA :‬‬ ‫خاته‌می ب ‌‬

‫وه‌رگێڕان‬ ‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/3/2 - 2011/5/23‬‬

‫‪15‬‬

‫کورد له‌ میدیا‬ ‫جیهـا‌نـیـیه‌کاندا‬ ‫گه‌ل ل ‌ه (‪)12‬ی حو‌زه‌یراندا وانه‌ی‬ ‫پێویست نیشانی (‪ )AKP‬ده‌دات‬ ‫محه‌مه‌د ئه‌رداڵ‪ ،‬ئه‌ندامی پارتی ئاشتی‬ ‫و دیموکراسی (‪ )BDP‬ل‌ه وتارێکیدا باس‬ ‫ل�ه‌و‌ه ده‌ک��ات ک‌ه ئ �ه‌وان پێشتر یارمه‌تی‬ ‫(‪)AKP‬ی��ان دا و وا بیریان کردۆته‌و‌ه له‌‬ ‫ئه‌وان تێده‌گات‪ ،‬به‌اڵم سه‌رکوتی کردوون‪.‬‬ ‫ئه‌ردۆغان زۆر جار وتوویه‌تی ک‌ه کێشه‌ی‬ ‫کورد بوونی نیه‌‪ ،‬ویستی ک‌ه کێشه‌ک‌ه‬ ‫ب �ه‌و شێوه‌ی‌ه چ��اره‌س �ه‌ر ب��ک��ات‪ .‬ئ���ه‌رداڵ‬ ‫باسی ل�ه‌و‌ه کرد ک‌ه بۆ ئ �ه‌وان یه‌کێتی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی ل‌ه هه‌ڵبژاردنه‌کان گرنگتره‌‪.‬‬ ‫ئه‌مین‌ه ئایناش‪ ،‬پاڵێوراوی به‌ره‌ی ره‌نج‪،‬‬ ‫دی��م��وک��راس��ی و ئ�����ازادی ل �‌ه وه‌اڵم���ی‬ ‫پرسیاری «ئایا (‪ )AKP‬ل‌ه ماردیندا‬ ‫ده‌نگ ده‌هێنێت؟» وه‌اڵمی «نه‌خێر»ی‬ ‫وته‌وه‌‪ .‬شه‌رافه‌دین ئه‌لچیش‪ ،‬پاڵێوراوی ئه‌م‬ ‫به‌ره‌ی‌ه سه‌باره‌ت به‌م بابه‌ت‌ه وتی‪« :‬گه‌ل‬ ‫ل‌ه (‪)12‬ی حو‌زه‌یراندا وان �ه‌ی پێویست‬ ‫ده‌داته‌و‌ه به ئه‌‌وانه‌ی وا ده‌ڵێن کێش‌ه کورد‬ ‫ب��وون��ی ن��ی�ه‌»‪ .‬ئه‌لچی ل�‌ه قسه‌کانیدا‬ ‫ب��اس��ی پ�����ه‌روه‌رد‌ه ب �‌ه زم��ان��ی دای��ک��ی و‬ ‫داواکارییه‌کانی کرد بۆ ئاشتی و وتی‪:‬‬ ‫«هه‌ر که‌سێک ده‌ستی ب‌ه سه‌ر کورداندا‬ ‫به‌رز بکاته‌وه‌‪ ،‬ئه‌و ده‌ست‌ه ده‌شکێندرێت‪.‬‬ ‫ب���ا ک����ه‌س ئ���ه‌م���‌ه ل �ه‌ب��ی��ر ن���ه‌ک���ات»‪.‬‬ ‫توڕه‌یى کورده‌کان‬ ‫ماڵپه‌رى (‪)English.Aljazeera.net‬‬ ‫ل‌ه راپۆرتێکى خۆیدا باس ل‌ه ناڕه‌زاییه‌کانى‬ ‫کورده‌کانى باکورى کوردستان ده‌کات دواى‬ ‫گیان له‌ده‌ستدانى ژماره‌یه‌ک جه‌نگاوه‌رى‬ ‫کورد‪ ،‬ک‌ه ل‌ه ئه‌نجامى به‌رده‌وامى هه‌ڵمه‌ت‌ه‬ ‫سه‌ربازییه‌کانى سوپاى تورکیا گیانیان‬ ‫له‌ده‌ستداوه‌‪.‬‬ ‫ماڵپه‌ره‌ک‌ه ئاماژه‌ى بۆ ئه‌و‌ه کردووه‌‪ ،‬ک‌ه‬ ‫دواى گیان له‌ده‌ستدانى ئه‌و جه‌نگاوه‌ران‌ه‬ ‫الیه‌نگرانى پارتى کرێکارانى کوردستان‬ ‫توڕه‌تر بوون ل‌ه ده‌وڵه‌تى تورکیا و بۆ ئه‌وه‌ش‬ ‫پێکدادانى فراوان له‌نێوان کورد‌ه ناڕازییه‌کان‬ ‫و پۆلیسى حکومه‌تدا هاتۆت‌ه ئاراوه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ئاماژه‌ى بۆ ئ�ه‌و‌ه ک��ردوو‌ه ل‌ه‬ ‫ئێستادا کورده‌کان خۆیان بۆ هه‌ڵبژاردن‬ ‫ئاماد‌ه ده‌که‌ن‪ ،‬به‌اڵم له‌الیه‌کى تر هه‌ڵمه‌تى‬ ‫سه‌ربازى بۆ سه‌ر شه‌ڕوانانى کورد درێژه‌ى‬ ‫هه‌ی‌ه و ئه‌مه‌ش بۆت‌ه هۆى پێکدادان له‌نێوان‬ ‫هه‌ردووالدا‪.‬‬ ‫ئه‌م ئاڵۆزیانه‌ش دواى ئ�ه‌و‌ه دێ��ت‪ ،‬ک‌ه‬ ‫رێبه‌رى په‌که‌ک‌ه ده‌ڵێت‪ :‬تا (‪15‬ى حوزه‌یران)‬ ‫چاوه‌ڕێى حکومه‌ت ده‌که‌ین‪.‬‬ ‫کۆمه‌ڵگا ل ‌ه گه‌نده‌ڵی بێزاره‌‬ ‫ل �‌ه ه�ه‌رێ��م��ی ف��ی��دراڵ��ی ک��وردس��ت��ان‪،‬‬ ‫بارگرژی ل‌ه نێوان ئۆپۆزیسیۆن و پارته‌‬ ‫سیاسییه‌کانی تر تا دێت زیاتر ده‌بێت و‬ ‫هه‌ر یه‌که‌یان بیروڕای جیاوازیان ل‌ه سه‌ر‬ ‫بارودۆخه‌ک‌ه هه‌یه‌‪.‬‬ ‫س��ۆران ئ��اراس ع�ه‌ب��دواڵ‪ ،‬به‌رپرسێکی‬ ‫یه‌کێتی باسی له‌و‌ه کرد ک‌ه گه‌نده‌ڵی ل‌ه‬ ‫هه‌رێمی کوردستاندا بۆت‌ه مافیا و وتی‪:‬‬ ‫«ل �ه‌م هه‌رێمه‌دا گه‌نده‌ڵی هه‌ی‌ه و بۆت‌ه‬ ‫مافیا‪ ،‬زۆر رێگای چاره‌سه‌ری هه‌ن بۆ‬ ‫کێشه‌کان‪ .‬نه‌بوونی ده‌زگا و یاسا ده‌بێت‌ه‬ ‫هۆکاری ناحه‌قی‪ ،‬دزی و گه‌نده‌ڵی‪».‬‬ ‫سۆران ئاراس سه‌رنجی کێشا سه‌ر هێزی‬ ‫ئۆپۆزیسیۆن و به‌مشێوه‌ی‌ه دوا‪« :‬بۆ ئه‌و‬ ‫سه‌رکردانه‌ی ئۆپۆزیسیۆن ئه‌و کات ک‌ه‬ ‫ل‌ه سه‌ر ده‌سه‌اڵت بوون پرسیاری گه‌نده‌ڵیان‬ ‫نه‌ده‌کرد و چاره‌سه‌ریان بۆ نه‌ده‌دۆزیه‌وه‌؟»‬ ‫س���ۆران ئ���اراس ب��ۆ چ��اره‌س �ه‌ری چه‌ند‬ ‫پێشنیار ده‌ک��ات‪« :‬سێ رێگا ل‌ه ب�ه‌رده‌م‬ ‫ئ��ۆپ��ۆزی��س��ی��ۆن��دای �ه‌‪ .‬ی���ه‌ک���ه‌م‪ ،‬گفتوگۆ‬ ‫ل�ه‌گ�ه‌ڵ ده‌س���ه‌اڵت بکه‌ن و رێخۆشکه‌ر‬ ‫بن بۆ ئه‌نجامدانی ه�ه‌ڵ��ب��ژاردن‪ .‬دووه‌م‪،‬‬ ‫ب‌ه ره‌چ��اوک��ردن��ی ب �ه‌رژه‌وه‌ن��دی گشتی و‬ ‫هه‌لومه‌رجی ئێستا به‌شداری حکومه‌ت بن‪.‬‬ ‫ئۆپۆزیسیۆن وه‌ک هه‌موو هێزه‌کانی تری‬ ‫جیهان کاری خۆی بکات و به‌شدار بێت‬ ‫ل‌ه خه‌باتی سیاسیدا تا هه‌ڵبژاردن دروست‬ ‫ده‌بێت»‪.‬‬


‫دووباره‌بوونه‌وه‌ى ماندێال ل ‌ه رۆژهه‌اڵتى ناوین‬ ‫کارۆخ عوسمان‬

‫ئ�ه‌ڵ��م��ان��ی�ه‌ک��ان ده‌ڵ��ێ��ن‪( :‬ه �ه‌رچ �ه‌ن��د‌ه‬ ‫قه‌فه‌ز توندتربێت ئ��اره‌زووى ئ��ازادى زیاتر‬ ‫ده‌بێت)‪ ،‬ل‌ه ژیانى ت �ه‌واوى گیانداران ئه‌و‬ ‫وته‌ی‌ه ره‌نگى داوه‌ت��ه‌وه‌‪ ،‬میلله‌تانى جیهان‬ ‫هه‌ندێکیان ئ��ازادى و دیموکراسى زه‌وت‬ ‫ده‌ک �ه‌ن هه‌ندێکیشیان خه‌بات ده‌ک �ه‌ن ل ‌ه‬ ‫پێناو ئازادى و دیموکراسى و سه‌ربه‌خۆیى‪،‬‬ ‫ێ‬ ‫تاکو ل ‌ه جیهاندا گه‌لی ژێرده‌ست بمێن ‌‬ ‫ێ و کڵپه‌ى‬ ‫شۆڕش و به‌رخودانیش هه‌رده‌مێن ‌‬ ‫شۆڕشکردن تادێت زیاتر هه‌ڵده‌ستێ‌‪ ،‬تاکو‬ ‫ده‌شتى ئازادى گه‌الن سه‌وز نه‌بێت پاییزى‬ ‫داگیرکه‌ران هه‌ردرێژتر ده‌بێت‪ ،‬هه‌یمه‌نه‌ى‬ ‫ئیمپریالیزم هه‌رچه‌ندبێت فیداکارى بۆ‬ ‫ئازادى زیاترده‌بێت‪ ،‬ئه‌و‌ه یاساى ژیانه‌‪.‬‬ ‫کورد نمونه‌ى مه‌زڵومترین گه‌لی جیهانه‌‪،‬‬ ‫هه‌ربه‌داگیرکردنى خاک و ئاوهه‌واو کلتور‬

‫و ئه‌ده‌بیات و مێژوو وازیان لێنه‌هێناو‌ه ل ‌ه مرۆڤیش هه‌ر زلهێز‌ه براوه‌کان دایان‪ ،‬الى ئه‌نجامه‌که‌ى گ�ه‌ڕب��ون��ى داگ��ی��رک�ه‌ران�ه‌و‬ ‫نێوان زلهێز‌ه داگیرکه‌ره‌کان وه‌ک سێوێک دگیرکه‌ران ڕوون بوو ک ‌ه کورد که‌مایه‌تى هاتنه‌دى ئامانج ‌ه نه‌ته‌وه‌ییه‌کانى گه‌لی‬ ‫له‌ت له‌ت ک��راوه‌و ب ‌ه دی��ارى ب ‌ه یه‌کتریان نه‌بوو‪ ،‬خاوه‌نى زم��ان و کلتوور و مێژوو کوردستانه‌‪ ،‬چونک‌ه قه‌فه‌زى به‌ندکردنى‬ ‫به‌خشیوه‌‪ ،‬نیشتمانى ک����وردان ل � ‌ه نێوان و نیشتمانى تایبه‌ت ب ‌ه خۆیانن‪ ،‬ئه‌مانه‌ش نه‌ته‌وه‌یى کورد ل ‌ه لوتکه‌دایه‌‪.‬‬ ‫قه‌فه‌زى ره‌شپێسته‌کانى باشورى ئه‌فریقا‬ ‫هه‌ردوو ئیمپراتۆریه‌تى شیعه‌ى سه‌فه‌وى و بنه‌ماى گرنگى جیاوکى نه‌ته‌وه‌یه‌کى‬ ‫سوننه‌ى عوسمانیدا بۆ یه‌که‌مجار له‌تکراوه‌‪ ،‬سه‌ربه‌خۆن که‌چى هه‌وڵیاندا له‌ناوخۆیانیان ئه‌وه‌ند‌ه تووندبوو تاکو شیشه‌کانى پچڕان‬ ‫س��ه‌ره‌ڕاى ده‌س��ت به‌سه‌رداگرتنى کردیان ‌ه بیتوێننه‌وه‌و ئاسه‌وارى نه‌ته‌وه‌یه‌کى جیاواز و به‌ندییه‌کان گه‌وره‌ترین سه‌رکه‌وتنیان‬ ‫مۆڵگه‌ى سه‌ربازه‌کانیان تاکو خوێنى تێدا ل ‌ه چوارچێوه‌ى فه‌رمانڕه‌وایه‌تیاندا بسڕنه‌وه‌‪ ،‬به‌ده‌ست هێنا‪ ،‬ماندێالى پێشه‌واى ئازادى له‌و‬ ‫بڕێژن‪ ،‬دواى ئه‌مانیش له‌ناوه‌ڕاستى سه‌ده‌ى به‌ڕاستى ئ�ه‌و‌ه هزرێکى گه‌مژانه‌یه‌‪ ،‬ئه‌و واڵته‌دا دواى ته‌سککردنه‌وه‌ى قه‌فه‌زه‌که‌ى‬ ‫بیسته‌مدا له‌نێوان ئیمپریالیزم ‌ه براوه‌کانى سیاسه‌ت ‌ه سیاسه‌تى له‌مێژینه‌ى داگیرکه‌رانى بۆ ماوه‌ى دوو سا ‌ڵ هاته‌ده‌ره‌و‌ه و سیسته‌مى‬ ‫جه‌نگى جیهانى دووه‌م��دا دابه‌شکرا‪ ،‬ئه‌م نه‌ته‌وه‌ى کورده‌‪ ،‬که‌چى ئه‌و سیاسه‌ت‌ه توند حکومڕانى گۆڕى و ئازادى (ره‌نگ‪-‬هزر)‬ ‫ج��اره‌ی��ان ب��ۆ چ���وار پ��ارچ � ‌ه ل�ه‌ت��ک��را‪ ،‬له‌و و پیالن ‌ه نابوتان‌ه ملى کوردانى هه‌رگیز ى کرد‌ه بنه‌ماى پێکه‌وه‌ ژیان و ستراکتۆرى‬ ‫نێوه‌نده‌دا عه‌ره‌به‌کان دوو له‌تیان به‌رکه‌وت که‌چ نه‌کردووه‌‪ ،‬به‌ڵکو سوربوونى کوردانى واڵت��ى ک��رد‌ه دیموکراسیه‌تى راسته‌قین ‌ه‬ ‫ف��ارس و تورکیش هه‌ریه‌ک ‌ه و له‌تێک‪ ،‬له‌سه‌ر ئ��ازادى و مافى چاره‌نووس پته‌وتر به‌ پاڵپشتى هێزى فکر و ب��ازووى گه‌لی‬ ‫دیسان به‌شه‌که‌ى تورکه‌کان له‌وانیتر زیاتر کردووه‌‪ ،‬قوربانى ئه‌و ڕێبازه‌ش سه‌دان هه‌زار مه‌زڵوم‪ ،‬نیلسۆن ماندێالى ل ‌ه قه‌فه‌زنراوى‬ ‫بوو وه‌ک چۆن به‌ش ‌ه گه‌وره‌که‌یان له‌سه‌ده‌ى رۆڵه‌ى گه‌لی کوردن ب‌ه درێژایی میژوو‪ .‬رۆژه��ه‌اڵت��ى ن��اوی��ن ک���ورد‌ه و بیرمه‌ندى‬ ‫سیاسه‌تى له‌سێداره‌دانى چاالکوانانی سیستمى دیموکراسى و فه‌لسه‌فه‌ى ئاشتى‬ ‫شانزه‌دا ب�ه‌رک�ه‌وت‪ ،‬ئه‌و له‌تکردن ‌ه دیارى‬ ‫هاوپه‌یمانانى شه‌ڕى جیهانى دووه‌م بوو بۆ ک��ورد ب�‌ه ب �ه‌رچ��اوى میلله‌ته‌و‌ه ل� ‌ه ئێران و ئ��ازادى و پێکه‌و‌ه ژیان و مافى چاره‌ى‬ ‫ک��وردان��ى سورتر ک��ردوو‌ه له‌سه‌ر خه‌بات‪ ،‬خۆنووسین ‌ه بۆ گه‌النى ژێرده‌ست به‌گشتى‬ ‫ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند‌ه ل ‌ه جاڕى جیهانى مافى مرۆڤدا سیاسه‌تى کیمیابارانکردن ل ‌ه الیه‌ن رژێمى و نه‌ته‌و‌ه ژێرده‌سته‌کانى ده‌وڵه‌تى تورکیا‬ ‫بڕیارى مافى چاره‌ى خۆنووسین بۆ گه‌النى فاشیزمى عێراق ئه‌نجامه‌که‌ى ل‌ه هه‌رێمى به‌تایبه‌تى‪ ،‬قه‌فه‌زه‌که‌ى ماندێالى کورد‬ ‫ژێرده‌ست درا‪ ،‬به‌اڵم کورد له‌و هاوکێشه‌ باشوردا دیاره‌‪ ،‬سیاسه‌تى (په‌رتکه‌‪-‬زاڵبه‌)ى (عه‌بدواڵ ئۆجه‌الن) ل‌ه شیشى ئه‌رته‌ش و‬ ‫مرۆڤایه‌تی‌ه نه‌خرای‌ه به‌رباسى ج��ددى و تورک‪ ،‬هه‌زاران گه‌ریالى دروستکرد‪ ،‬سه‌دان بیرى ته‌سکى تورکپه‌رستی دروستکراوه‌‪،‬‬ ‫پراکتیکى‪ ،‬چونک ‌ه جاڕى جیهانى مافى چاالکوانى نه‌ته‌وه‌یى خسته‌گه‌ڕ‪ ،‬بێگومان ت��ورک ه�ه‌رل�ه‌س�ه‌رده‌م��ى ئیمپڕاتۆریه‌تى‬

‫سه‌رنجێک ل ‌ه سه‌ر ئه‌نجومه‌نه‌کانى‬ ‫خۆپیشاندان ل ‌ه سلێمانى‬

‫سۆران حسێن‬ ‫وه‌ک ده‌زان��رێ��ت ک‌ه ل��ه‌دواى ئ �ه‌وه‌ى ل ‌ه‬ ‫ح�ه‌ڤ��ده‌ى شوباتى ئه‌مساڵه‌و‌ه شه‌پۆلێکى‬ ‫ن��اڕه‌زای��ى ت���ه‌واوى کوردستانى گ��رت�ه‌و‌ه و‬ ‫سلێمانیش پشکى شێرى له‌و ناڕه‌زاییه‌تی ‌ه‬ ‫ب���ه‌رک���ه‌وت و ب���ۆ ب��اش��ت��ر ب �ه‌ڕێ��وه‌چ��ون��ى‬ ‫خۆپیشاندانه‌کان ل ‌ه سلێمانى ئه‌نجومه‌نێکى‬ ‫ک��ات��ى دام���ه‌زرێ���ن���را ک � ‌ه پێکهاتبون ل ‌ه‬ ‫چه‌ندین که‌سى رۆژن��ام�ه‌ن��وس و دکتۆر‬ ‫و چاالکى سیاسى و هتد‪ ..‬هه‌رچه‌ند‌ه‬ ‫زۆرینه‌ى ئه‌ندامانى ئه‌و ئه‌نجومه‌ن ‌ه دۆست‬ ‫و هه‌ڵسوڕاوانى بزوتنه‌وه‌ى گۆڕان بوون و‬ ‫پاش ئه‌وان یه‌کگرتوو و کۆمه‌ڵ و چه‌ند‬ ‫پارتێکى چه‌پیش جێگایان تێدا گرتبوو!‬ ‫ئه‌گه‌رچى من سه‌ره‌نجى زۆرم هه‌ی ‌ه له‌سه‌ر‬ ‫چاالکییه‌کانى ئ�ه‌و ئه‌نجومه‌ن‌ه کاتیی ‌ه‬ ‫ک ‌ه هه‌ر ل ‌ه دروستبونیه‌و‌ه تا هه‌ڵپه‌ساردنى‬ ‫زۆرت��ری��ن ناکۆکى و مونافه‌سه‌ى خودى‬ ‫ئ �ه‌ن��دام �ه‌ک��ان��ى ت��ێ��دا ب����ه‌دى ده‌ک������را‪!..‬‬ ‫له‌هه‌مانکاتیشدا خزمه‌تێکى باشیان کرد‬ ‫به‌و ره‌وشه‌ى شاره‌که‌ى تێکه‌وتبوو! ئاشکرای ‌ه‬ ‫ب ‌ه چ هێزێکى سه‌رکوتکه‌ر مه‌یدانه‌کانیان‬ ‫ب ‌ه هاواڵتیان چۆڵکرد و هێنده‌ى تر گه‌لى‬ ‫ن���اڕه‌زای���ان ل�‌ه ئ���ه‌داى ح��زب و حکومه‌ت‬ ‫ت���وڕه‌ک���رد‪ ،‬ب���ه‌اڵم ئ����ه‌وه‌ى ج��ێ��گ��اى داخ � ‌ه‬ ‫ئه‌نجومه‌نه‌ک ‌ه نه‌یتوانى درێ��ژ‌ه به‌خه‌باتى‬ ‫خ���ۆى ب���دات و ه �ه‌وڵ��ى زی��ن��دوک��ردن �ه‌وه‌ى‬ ‫چاالکییه‌کان بداته‌و‌ه ب‌ه کۆى ده‌نگیان‬ ‫ئه‌نجومه‌نیان ه �ه‌ڵ��وه‌ش��ان��ده‌وه‌! دی���ار‌ه ئه‌م‬ ‫ب��ڕی��اره‌ش چ�ه‌ن��د ئه‌ندامێکى ئه‌نجومه‌ن‬ ‫به‌باشیان نه‌زانى و ڕایانگه‌یاند ک ‌ه ئه‌وان‬ ‫ئه‌نجومه‌نێکى نوێ پێکده‌هێنن بۆ ئه‌وه‌ى‬ ‫ئه‌و ماندوبونه‌ى (‪ )63‬رۆژه‌ى هاواڵتیان‬ ‫بێ ئه‌نجام نه‌بێت و خوێنى شه‌هیده‌کانیش‬ ‫به‌فیڕۆ ن���ه‌ڕوات!‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئه‌ندامانى دژ‌ه‬ ‫ئه‌نجومه‌نى ن��وێ و ئه‌نجومه‌نى پێشوو‬ ‫ک �ه‌وت��ن �‌ه ت���ان���ه‌دان ل �ه‌ی �ه‌ک��ت��ر! ن �ه‌ی��اران��ى‬ ‫ئه‌نجومه‌نى ن��وێ ب�ه‌ه�ه‌م��وو شێوه‌یه‌ک‬ ‫دژى هه‌ر که‌سێکبون به‌ناوى ئه‌جومه‌نه‌و‌ه‬ ‫قس ‌ه بکات و ئه‌و مافه‌یان ته‌نها ب‌ه چه‌ند‬ ‫که‌سێکى که‌م ده‌دا ئه‌نجومه‌نى نوێش ک ‌ه‬ ‫له‌م رۆژانه‌دا دروستبوو‌ه و هه‌موو مافێکى‬ ‫وتن به‌خۆیان ده‌ده‌ن و پێیان وای ‌ه ئه‌نجومه‌نى‬ ‫پێشوش ئ�ه‌و مافه‌ى نی ‌ه ل��ێ��دوان قه‌ده‌غ ‌ه‬ ‫بکات بۆ هه‌رکه‌سێک جیاوازى بۆچونى‬ ‫ئ�ه‌وان��ب��ێ��ت ته‌نها م��اف��ى وت��ن ب��ۆ خۆیان‬ ‫هه‌بێت دی��ار‌ه ئ�ه‌م لێدوانانه‌ش سه‌لماندى‬ ‫ک ‌ه ئه‌نجومه‌نه‌که‌یان ل‌ه رابردودا چه‌ندین‬ ‫ناکۆکى تێدابوه‌‪...‬‬ ‫ئ�ه‌ن��ج��وم�ه‌ن��ى ن���وێ پ��ێ��ش دروس��ت��ب��ون��ى‬ ‫چه‌ند ئه‌ندامێکیان س �ه‌ردان��ى سه‌رۆکى‬ ‫هه‌رێمیان کرد و داواى خۆپیشانده‌رانیان‬ ‫راسته‌وخۆ گه‌یاند‌ه سه‌رۆکى هه‌رێم ئه‌م‬ ‫س��ه‌ردان��ه‌ش ه��ۆى س �ه‌ره‌ک��ى ده‌رک�ه‌وت��ن��ى‬ ‫ن���اک���ۆک���ی���ی���ه‌ک���ان���ب���وو! ل���ه‌ی���ه‌ک���ێ���ک‬ ‫له‌کاردانه‌وه‌کاندا ک‌ه به‌ڕێز ناسک قادر‬

‫دژى ئه‌نجومه‌ن ‌ه نوێیه‌ک‌ه ده‌یدات و ئه‌ڵێک‬ ‫{ئه‌وان ‌ه کۆمه‌نیسته‌کان و براده‌رانى پارتى‬ ‫چ��اره‌س �ه‌ر‌ه ن��ازان��م دیموکرات‌ه چ��ی �ه‌!!} و‬ ‫نوێنه‌رى خۆپیشانده‌ران نین‪ ..‬دیار‌ه به‌دیدى‬ ‫ناسک خان هه‌ر کۆڕێک به‌ڕێزیانى تێدا‬ ‫نه‌بێت ئه‌و‌ه نوێنه‌رى گه‌ل نیه‌!‪ .‬هه‌رچه‌ند‌ه‬ ‫چ �ه‌ن��دی��ن وت���ه‌ى دژب���ه‌ی���ه‌ک دراون ل�ه‌م‬ ‫ماوه‌یه‌ى ڕاب��ردودا‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ى زیاتر من‬ ‫مه‌به‌ستم ‌ه وته‌کانى ناسک خانه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫شیکردنه‌وه‌یه‌ک بۆ وته‌کانى ناسک خان‬ ‫بکرێت ئه‌و‌ه به‌دیده‌کرێت ئه‌م به‌ڕێز‌ه چه‌ند‬ ‫بێئاگای ‌ه له‌م هه‌رێم ‌ه و خۆشى به‌نوێنه‌رى‬ ‫ته‌واوى خۆپیشانده‌ران ده‌زانێت! چونک‌ه ئه‌و‬ ‫تائێستاش ناتوانێت به‌باشى ن��اوى پارت ‌ه‬ ‫سیاسییه‌کان ب��ب��ات ی��ان به‌ئه‌نقسه‌ت و‬ ‫به‌مه‌به‌ست وائه‌ڵێت! هه‌ر که‌سێک بن هه‌ر‬ ‫پارتێک بن ئه‌و رۆشنبیر‌ه ب ‌ه چ مافێک‬ ‫به‌وان ئه‌ڵێت نوێنه‌رى خه‌ڵک نین؟ ئه‌وه‌ى‬ ‫سه‌ره‌نجى منى راکێشا ناوهێنانى پارتى‬ ‫چ��اره‌س �ه‌رى دیموکراتى ک��وردس��ت��ان بوو‬ ‫به‌و شێو‌ه ناته‌ندروست ‌ه ک ‌ه له‌کاتێکیشدای ‌ه‬ ‫جگ‌ه ل � ‌ه ب �ه‌ڕێ��ز دک��ت��ۆر ف��ای �ه‌ق گوڵپی‬ ‫ئه‌ندامى پێشوى پارته‌ک‌ه که‌سى دیک ‌ه‬ ‫ل �ه‌و ئه‌نجومه‌ندا ن �ه‌ب��ووه‌‪ ..‬گوڵپى وه‌ک‬ ‫خ��ۆى رای��گ�ه‌ی��ان��دو‌ه وه‌ک ک���ردارى هیچ‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌کى ب ‌ه پارتى ناو براوه‌و‌ه نه‌ماو‌ه‬ ‫وێنه‌ى براده‌رانى گۆڕان ک‌ه پێشتر له‌گ ‌ه ‌ڵ‬ ‫(ى‪.‬ن‪.‬ک) ب��وون و ئێستا په‌یوه‌ندییان‬ ‫نه‌ماوه‌‪ !.‬من به‌داخه‌وه‌م بۆ ناسک خان ک ‌ه‬ ‫خه‌باتى که‌سێکى دڵسۆزى نه‌ته‌وه‌که‌مان‬ ‫وه‌ک د‪.‬فایه‌ق گوڵپى به‌بچوک بزانێت‪،‬‬ ‫چ��ون��ک � ‌ه ک��ات��ێ��ک دک���ت���ۆر ف���ای���ه‌ق ل ‌ه‬ ‫چیاکانى کوردستان خزمه‌تى برینداره‌کانى‬ ‫پێشمه‌رگ ‌ه و کیمیاوى ده‌ک���رد ناسک‬ ‫خان له‌کوێبوو؟ کاتێک گوڵپى زۆرینه‌ى‬ ‫ک�ه‌س��وک��ار و بنه‌ماڵکه‌ى ب � ‌ه کیمیاوى‬ ‫رژێمى به‌عس شه‌هید بوون ناسک خان و‬ ‫دکتۆر فاروق ى هاوسه‌رى ل‌ه چ واڵتێکدا‬ ‫بوون!! وه‌لێ ئێستاش پێویستمان به‌که‌سانى‬ ‫وێنه‌ى ئه‌وان‌ه ب ‌ه تایبه‌ت دوکتۆر فاروق بۆ‬ ‫خزمه‌تى گه‌ل نه‌ک خزمه‌تى رێخستنێک‬ ‫یان حزبێک‪...‬‬ ‫شتێکیتر ک�‌ه ل� ‌ه ی�ه‌ک�ه‌م ک��ۆب��ون�ه‌وه‌ى‬ ‫ئ���ه‌م ئ�ه‌ن��ج��وم�ه‌ن�‌ه ن��وێ��ی �ه‌دا ب���ه‌دى ده‌ک���را‬ ‫ئاماده‌نه‌بوونى هه‌ر سێ که‌ناڵێ (‪)knn‬‬ ‫و سپێد‌ه و په‌یام بوو ک ‌ه نوێنه‌رى گۆڕان‬ ‫و کۆمه‌ڵ و یه‌کگرتون به‌مه‌ش سه‌لمێنرا‬ ‫ئ�ه‌وان شه‌ڕى ده‌س �ه‌اڵت و کورسى ده‌که‌ن‬ ‫ن���ه‌ک خ��زم�ه‌ت��ى گ �ه‌ل �ه‌ک �ه‌م��ان‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫ئه‌وان و به‌تایبه‌ت راگه‌یاندنیان جارێ ل ‌ه‬ ‫ئه‌داى ئه‌نجومه‌نى نوێ نه‌گه‌شتون تابزانن‬ ‫خزمه‌ت ده‌کات یان نا!! پێویست ‌ه له‌مه‌به‌دوا‬ ‫ن‌ه ئه‌و ئۆپۆزسێۆن‌ه به‌ڕێزانه‌ى ناو په‌رله‌مان‬ ‫خۆیان ب ‌ه نوێنه‌رى هه‌موو گه‌ل بزان و ن ‌ه‬ ‫ده‌سه‌اڵتیش وا هه‌ست بکات مادام زۆرینه‌ن‬ ‫هه‌موو شتێک به‌مافى خۆى بزانێت‪ ،‬به‌ڵکو‬ ‫پێویست‌ه ه�ه‌م��وو پارته‌کانى کوردستان‬ ‫بێجیاوازى زۆرین‌ه و که‌مین ‌ه چیتر دژایه‌تى‬ ‫یه‌کتر نه‌که‌ن و کورسى په‌رله‌مان نه‌که‌ن ‌ه‬ ‫پێوه‌ر‪ ،‬به‌ڵکو خزمه‌تى زیاتر ب ‌ه پێوه‌ر بزانن و‬ ‫ب‌ه هه‌موانه‌و‌ه زۆرترین خزمه‌تى گه‌ل ‌ه ئازار‬ ‫چه‌شتوه‌که‌مان بکه‌ن‪.‬‬

‫ئایینى تاکو ئێستاى ده‌وڵ�ه‌ت��ى عیلمانى‬ ‫خه‌ریکى بنه‌بڕکردنى چاالکى نه‌ته‌وه‌یى‬ ‫ب���ووه‌‪ ،‬ب��ۆی� ‌ه ت��اک��و ئێستا سیسته‌میک‬ ‫به‌ناوى دیموکراسى راسته‌قینه‌ى پراکتیکى‬ ‫ل‌ه ئ��ارادا نی‌ه ل ‌ه تورکیادا‪ ،‬ل‌ه سه‌رده‌مى‬ ‫عوسمانیه‌کان بۆ م��اوه‌ی�ه‌ک کورده‌کان‬ ‫سه‌ربه‌خۆیى ناوخۆیى میرنشینه‌کانیان‬ ‫ه �ه‌ب��وو‌ه ل � ‌ه چ��وارچ��ێ��وه‌ى ئیمپراتۆریه‌تى‬ ‫عوسمانى‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ش له‌به‌رئیش پێبوونى‬ ‫تورک بوو‌ه ب ‌ه هێزى چه‌کدارى کورده‌کان‬ ‫تاکو له‌به‌رامبه‌ر هێرشى سه‌فه‌ویه‌کان‬ ‫وه‌ک به‌ربه‌ستێک به‌کاریان بهێنن‪ ،‬دواتر‬ ‫واتا دواى نه‌مانى مه‌ترسى ده‌وڵه‌تى سه‌فه‌وى‬ ‫ئه‌و نیمچ ‌ه خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریه‌شى له‌ناوبرد‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫دواى له‌ناوچوونى ئیمپراتۆریه‌ت ک��ورد‬ ‫ئومێدى ب ‌ه سیسته‌مى کۆمارى هه‌بوو‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم هه‌ر له‌گ‌ه ‌ڵ دامه‌زراندنى ده‌وڵه‌تى‬ ‫کۆمارى تورک سیاسه‌تى ریشه‌کێشکردنى‬ ‫نه‌ته‌وه‌ى جیاواز ل ‌ه تورک ده‌ستى پێکرد‬ ‫و خ��وێ��ن��دن و زم����ان ب �ه‌غ �ه‌ی��رى ت��ورک‬ ‫حه‌رام کرا‪ ،‬وه‌ک پیشه‌ى سه‌ره‌کى کورد‬ ‫چۆکى دانه‌داو له‌سه‌ر وه‌ده‌ستهێنانى ئازادى‬ ‫ن�ه‌ت�ه‌وه‌ی��ى م��ک��ورب��وو‪ ،‬ده‌وڵ �ه‌ت��ى تورکیش‬ ‫به‌هه‌موو جۆره‌کانى له‌ناوبردن به‌رده‌وامه‌‪،‬‬

‫بیروڕا‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‬ ‫‪2711/3/22010/11/8‬‬ ‫‌ممه‌ممه‌‪- 2011/5/23‬‬ ‫دووشه‬

‫‪17‬‬

‫تادێت ق�ه‌ف�ه‌زه‌ک�ه‌ى ک��ورد توندتر ده‌بێت‬ ‫له‌گه‌ڵ توندبوونى ق�ه‌ف�ه‌زه‌ک�ه‌ش خه‌بات‬ ‫و ئاماده‌یى قورربانیدان له‌پێناو ئازادیدا‬ ‫ێ و ب��اوه‌ڕب��وون له‌سه‌ر‬ ‫زی��ات��ر سه‌رده‌کێش ‌‬ ‫به‌دیهێنانى ماف ‌ه نه‌ته‌وه‌ییه‌کان پته‌وتر‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬ئۆجه‌النى رێبه‌رى شۆڕشى باکوورى‬ ‫کوردستان هاوشێوه‌ى ماندێالى ره‌شپێستى‬ ‫ب��اش��ورى ئه‌فریقا ق�ه‌ف�ه‌زه‌ک�ه‌ى به‌فشارى‬ ‫فکرى ئازادى ئۆجه‌الن و هێزى گه‌ریال و‬ ‫ێ و ده‌بێت ‌ه‬ ‫جه‌ماوه‌رى ئازادیخواز ده‌پچڕ ‌‬ ‫نمونه‌ى دیموکراسى رۆژهه‌اڵتى ناوه‌ڕاست‬ ‫به‌گشتى و ک��ورد به‌تایبه‌تى‪ ،‬ک��وردان��ى‬ ‫ژێرده‌سه‌اڵتى ده‌وڵه‌تى تورکپه‌رست پچڕانى‬ ‫قه‌فه‌زه‌که‌یان نزیکه‌‪ ،‬به‌اڵم نابێت له‌بیرمان‬ ‫بچێت ک‌ه ئه‌و پچڕان‌ه پێویستى ب‌ه خوێن‬ ‫هه‌ی ‌ه و شۆڕشى س��ورى ن �ه‌ب��ڕاوه‌ى کورد‬ ‫یه‌کالکه‌ره‌وه‌ى ئه‌و هاوکێشه‌یه‌یه‌‪.‬‬

‫نرخى بێ سه‌ر و شوێنانى شه‌ڕى ناوخۆ دیاری کرا!‬ ‫ئه‌ى کێ تاوانباره‌؟!‬ ‫ق���ادر) ب��ۆ ه �ه‌م��ان س��ای��ت وت��وی�ه‌ت��ى‪:‬‬ ‫«گیراوه‌کانى ش �ه‌ڕى ناوخۆ نه‌ماون‬ ‫ئ�ه‌م�ه‌ش یه‌کێکه‌ ل�ه‌ دی���ارده‌ ناخۆش‬ ‫و ک��وش��ن��ده‌ک��ان و ک��اره‌س��ات��ێ��ک�ه‌ که‌‬ ‫پێویسته‌ ب �ه‌ ه �ه‌م��ووم��ان �ه‌وه‌ ک��ار بۆ‬ ‫نه‌هێشتنى ئ �ه‌م ئ��اس��ه‌واره‌ بکه‌ین»!‬ ‫خێاڵن به‌ختیار‬ ‫له‌م تێکسته‌یدا جه‌نابی (حاکم قادر)‬ ‫وه‌ک ب��اس��ى ک��اره‌س��ات��ێ��ک ی��اخ��ود‬ ‫رووداوێکى سروشتى بکات‪ ،‬هه‌ر به‌و‬ ‫ئاسانیه‌ ده‌ڵێت‪ ،‬ده‌بێت ئه‌و کاره‌ساته‌‬ ‫کێشه‌ى ده‌سه‌اڵتى کوردى به‌ زه‌رد ک��وش��ن��ده‌ ب �ه‌ ه �ه‌م��ووم��ان �ه‌وه‌ ک��ار بۆ‬ ‫و سه‌وزه‌وه‌ له‌وادایه‌‪ ،‬که‌ هه‌رده‌م پێیان نه‌هێشتنى ئاسه‌وارى بکه‌ین! ده‌کرێت‬ ‫واب����ووه‌ ب���ارودۆخ���ه‌ک���ان ه�ه‌م��ی��ش�ه‌ له‌ بزانین جیا له‌ ئێوه‌ که‌ خوڵقێنه‌رى ئه‌و‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندى ئه‌واندایه‌ و خۆیان حاکم و کاره‌ساته‌ن کێ ده‌توانێت ئاسه‌وارى‬ ‫ئاقڵى ره‌هاى گه‌لن! چاره‌نووس و ژیان بسڕێته‌وه‌؟! یاخود به‌ چ قه‌ره‌بوویه‌ک‬ ‫و لێسه‌ندنه‌وه‌ى ژیان له‌ ناو کۆمه‌ڵگه‌ى ده‌ت��وان��درێ��ت ئ �ه‌و ئ��اس �ه‌واره‌ ل�ه‌ زهنى‬ ‫ک��وردی��دا ل�ه‌ ه �ه‌ر تاکێک ب��ڕی��ار به‌ گه‌لى کورد به‌ گشتى و به‌ تایبه‌ت‬ ‫ده‌ست خۆیانه‌! هه‌میشه‌ش به‌رده‌وامى خ���ان���ه‌واده‌ى ئ��ه‌و م��رۆڤ �ه‌ ب��ێ س��ه‌ر و‬ ‫ده‌ب��ێ��ت! بینیمان ه �ه‌ر له‌ سه‌رده‌مانى شوێنکراوانه‌ بسڕێته‌وه‌؟!‬ ‫ش��ۆڕش تا حوکمڕانى س �ه‌دان رۆڵه‌ى‬ ‫ه���ه‌ر ل��ه‌س��ه‌ر زارى ئ���ه‌م ب �ه‌رپ��رس �ه‌‬ ‫ئ���ه‌م گ �ه‌ل �ه‌ س��ت �ه‌م��دی��ده‌ی��ان ل �ه‌ پێناو ب���ۆ ه���ه‌م���ان س��ای��ت ئ�����ه‌وه‌ى ئ��اش��ک��را‬ ‫مانه‌وه‌ى خۆیان و به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانیان ک���ردوه‌ ک �ه‌ ل �ه‌ دواى (‪ )12‬س��اڵ و‬ ‫به‌ کوشتدا! شێوازى کوشتارییه‌کانیش ل�ه‌ ک��ۆب��وون�ه‌وه‌ی�ه‌ک ل�ه‌ س �ه‌ر ئاستى‬ ‫شکڵى جیا جیاى ه�ه‌ب��ووه‌ و له‌ هه‌ر م �ه‌ک��ت �ه‌ب��ی س��ی��اس��ی��ى ن���ێ���وان پ��ارت��ى‬ ‫ئان و ساتێک چۆنیان بۆ گونجابێت دی��م��وک��رات��ى ک��وردس��ت��ان و یه‌کێتى‬ ‫ئه‌نجامیان داوه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش بێ ئ�ه‌وه‌ى ن��ی��ش��ت��م��ان��ى ک���وردس���ت���ان وه‌ک دوو‬ ‫هیچ حیسابێک ب��ۆ ب�ه‌ه��اى م��رۆڤ بکه‌رى ئ�ه‌م ت��اوان�ه‌‪ ،‬دواج��ار بڕیاریان‬ ‫بوون! کورد بوون بکه‌ن!‬ ‫داوه‌‪« :‬ک���ات���ى ئ�����ه‌وه‌ ه���ات���ووه‌ که‌‬ ‫ل��ه‌م رۆژان����ه‌ ل �ه‌ ی�ه‌ک��ێ ل �ه‌ سایته‌ چ���اره‌ن���ووس���ى دی��ارن��ه‌م��اوان��ى ش��ه‌ڕى‬ ‫کوردییه‌کان هه‌واڵێکم به‌رچاو که‌وت‪ ،‬ن��اوخ��ۆ دی���اری ب��ک��رێ��ت‪ ،‬ئ �ه‌م �ه‌ش به‌‬ ‫به‌ مانشێتى «یه‌کێتى و پارتى دان به‌ سێ خاڵ بڕیارى بۆ درا‪ ،‬یه‌که‌میان‪:‬‬ ‫نه‌مانى گیراوه‌کانى ش�ه‌ڕى ناوخۆدا هه‌موویان به‌ شه‌هیدى میلله‌ته‌که‌مان‬ ‫ده‌نین»‪ ،‬له‌ درێژه‌ى هه‌واڵه‌که‌دا باس دابندرێن‪ ،‬دووه‌م مووچه‌ى شه‌هیدانه‌یان‬ ‫له‌وه‌ ده‌کات به‌رپرسکى بااڵى ئه‌منى ب��ه‌ پ��ل �ه‌ى گ��ون��ج��او ب��ۆ ب��ب�ه‌س��ت��رێ��ت‪،‬‬ ‫سه‌ر به‌ یه‌کێتى نیشتمانى کوردستان سێیه‌میش زه‌وى یان شوقه‌ و خانوبه‌ره‌‬ ‫و له‌ هه‌مانکاتدا کارگێڕى مه‌کته‌بی بۆ که‌سوکاریان دابین بکرێت»! ئه‌م‬ ‫سیاسیى هه‌مان حزب به‌ ناوى (حاکم‬

‫بڕیارانه‌ى ه�ه‌ردوو حزبی تۆمه‌تباربه‌‬ ‫ت��اوان��ێ��ک��ى وه‌ه���ا وه‌ک ق���ه‌ره‌ب���وو بۆ‬ ‫ک����ه‌س و ک����اری ب��ێ��س �ه‌روش��وێ��ن��ان��ى‬ ‫شه‌ڕى ناوخۆ‪ ،‬هه‌رگیز ناچێته‌ خانه‌ى‬ ‫ق �ه‌ره‌ب��ووی مه‌عنه‌وییه‌ک که‌ ببێت ‌ه‬ ‫ه��ۆى که‌مکردنه‌وه‌ و نه‌هێشتنى ئه‌و‬ ‫قه‌تماغه‌ى له‌ روویاندا پارتى و یه‌کێتى‬ ‫ب���ه‌و ک��اره‌س��ات �ه‌ دروس��ت��ی��ان ک����ردووه‌!‬ ‫ئ �ه‌وی��ش ب �ه‌و پێیه‌ى ک �ه‌ ده‌ڵ��ێ��ن وه‌ک‬ ‫ش �ه‌ه��ی��دى میلله‌ت ح��ی��س��اب بکرێن!‬ ‫چونکه‌ هه‌موو ده‌زان��ی��ن بکوژى ئه‌و‬ ‫ب��ێ سه‌روشوێنانه‌ش هه‌ندێکیان ک ‌ه‬ ‫له‌ ژیاندا نه‌ماون به‌ شه‌هید حیساب‬ ‫ک���راون ئ �ه‌م �ه‌ ل��ه‌الی��ه‌ک‪ ،‬ل�ه‌الی�ه‌ک��ى‬ ‫ت��ری��ش �ه‌وه‌ چ�ه‌ن��دی��ن ج��اش و که‌سانى‬ ‫ده‌س��ت س��وور به‌ خوێنى ئ�ه‌م میلله‌ت ‌ه‬ ‫هه‌مان پله‌ى شه‌هیدیان له‌الیه‌ن هه‌ردوو‬ ‫ح��زب��ی ده‌س���ه‌اڵت���ه‌وه‌ پ��ێ دراوه‌! ئایا‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت هه‌ست ب�ه‌وه‌ ناکات که‌ بۆ‬ ‫جارێکى تر سووکایه‌تى به‌ ک�ه‌س و‬ ‫کارى بێ سه‌روشوێنه‌کان ده‌کات؟!‬ ‫لێره‌شدا ئه‌و پرسیاره‌ بۆ جارێکى تر‬ ‫ده‌بێت رووب �ه‌ڕووى (مه‌سعود بارزانى)‬ ‫ب��ک��رێ��ت �ه‌وه‌‪ ،‬ک �ه‌ ل �ه‌ س��اڵ��ى (‪)2004‬‬ ‫ل �ه‌ پ�ه‌رل�ه‌م��ان��ى ک��وردس��ت��ان ب��ێ هیچ‬ ‫حیساب کردنێک بۆ هه‌ست و سۆزى‬ ‫که‌س و کارى قوربانیانى شه‌ڕى ناوخۆ‬ ‫وت��ى‪« :‬ئه‌گه‌ر دادگایه‌کى عادیالن ‌ه‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬ئ��ه‌وا ئێمه‌‪( ،‬وات���ه‌ تاڵه‌بانى‬ ‫و ب����ارزان����ى) ب��ێ��ت��اوان��ی��ن»! ت��اک �ه‌ى‬ ‫سه‌رکردایه‌تى کورد میلله‌ت به‌ نه‌زان‬ ‫ئ�ه‌زان��ن و ده‌ی��ان�ه‌وێ��ت بۆ هه‌میشه‌ ب ‌ه‬ ‫لێدوانه‌کانیان به‌ ئاقارێکى ناڕاستیان‬ ‫ببه‌ن و پێیانوابێت میلله‌ت نه‌فامه‌؟!‬ ‫پێچه‌وانه‌ى ئه‌و کارانه‌ى که‌ ده‌بنه‌ جێى‬ ‫ش �ه‌رم �ه‌زارى بۆیان و ئه‌وانى لێ بێ‬

‫به‌رى ده‌کرێن‪ ،‬هه‌ر ده‌سکه‌وتێک بۆ‬ ‫میلله‌ت بێته‌ دى که‌سى یه‌که‌م ک ‌ه‬ ‫ده‌بێته‌ جێى وێردى سه‌رزاریان هه‌ر دوو‬ ‫سه‌رکرده‌ن و ئه‌وه‌مان پێ ده‌فرۆشرێت‪،‬‬ ‫گوایا حیکمه‌ت و جواڵنه‌وه‌کانى ئه‌وان‬ ‫بووه‌ که‌ توانیویه‌تى هاوکێشه‌ سیاسیى‬ ‫و ئ��اب��وورى و کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کان به‌و‬ ‫ئاراسته‌ بڕۆن و ببنه‌ جێى دڵخۆشى بۆ‬ ‫گشت میلله‌تى کوردستان!‬ ‫ه���ه‌ر ل��ه‌ ه��ه‌م��ان ه���ه‌واڵ���دا ئ���ه‌وه‌ش‬ ‫ه��ات��ووه‌ ل�ه‌ ساڵى (‪ )1997‬ل�ه‌ الی�ه‌ن‬ ‫پارتیه‌وه‌ (‪ )68‬ئه‌ندامى (‪ )pkk‬بێ‬ ‫س �ه‌ر و ش��وێ��ن��ک��راون‪ ،‬ئ �ه‌ى ب��ۆ ئه‌مان‬ ‫چ وه‌اڵم��ێ��ک��ت��ان پێیه‌ و ق�ه‌ره‌ب��ووی��ی��ان‬ ‫چییه‌؟! ی��ان ب�ه‌ پشت به‌ستن ب �ه‌وه‌ى‬ ‫تا ئێستا هیچ ده‌سه‌اڵتێکى دادوه‌رى‬ ‫س�ه‌رب�ه‌خ��ۆ ل �ه‌ ک��وردس��ت��ان و عێراقدا‬ ‫بوونی نییه‌ تاکو له‌مه‌ڕ ئ�ه‌م جۆر‌ه‬ ‫ت��اوان��ان�ه‌ت��ان بدرێنه‌ دادگ���ا و تۆڵه‌ى‬ ‫خوێنى به‌ ناهه‌ق رژاوى چه‌ندین رۆڵه‌ى‬ ‫ئ �ه‌م میلله‌ته‌تان ل��ێ ب��س�ه‌ن��درێ��ت�ه‌وه‌؟!‬ ‫ک��ات��ێ��ک دادگ��ای �ه‌ک��ى س �ه‌رب �ه‌خ��ۆ ل ‌ه‬ ‫ک��وردس��ت��ان ب��وون��ى ه �ه‌ب��وو‪ ،‬ئ �ه‌و حزبه‌‬ ‫چ وه‌ک سه‌رکرده‌کانیان‪ ،‬چ وه‌ک‬ ‫ئ��ه‌و ب�ه‌رپ��رس��ان�ه‌ش��ى ک �ه‌ ل��ه‌و ک���رده‌و‌ه‬ ‫ن��ام��رۆڤ��ان��ه‌دا ب �ه‌ش��داری��ی��ان ه��ه‌ب��ووه‌‪،‬‬ ‫راپێچى به‌رده‌م یاسا نه‌کرێن!‬ ‫ک���ورد ج��وان��ى وت����ووه‌‪« :‬ش �ه‌ڕک �ه‌ر‬ ‫ئاشتیت له‌ بیر بێت»‪ ،‬به‌اڵم هه‌ردوو‬ ‫حزبی ده‌سه‌اڵتدار له‌ سه‌رده‌مانى شه‌ڕدا‬ ‫هه‌رگیز بیریان له‌م رۆژه‌ نه‌کردوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫ب���ۆی���ه‌ ل����ه‌ ئ��ێ��س��ت��ای��ا ک���ه‌وت���وون���ه‌ت��� ‌ه‬ ‫مه‌وقیفێکى شه‌رمهێنه‌ر و ناشتوانن‬ ‫به‌م کارانه‌یان په‌رده‌پۆشى بکه‌ن‪.‬‬ ‫‪Xelan_84@yahoo.com‬‬

‫تکای ‌ه سه‌رکرده‌کان کلیل ‌ه و دیمن ‌ه بخوێننه‌وه‌‬

‫هونه‌ر محه‌مه‌د‬

‫کلیل ‌ه و دیمن ‌ه بریتی‌ه ل ‌ه کۆمه‌ڵێک‬ ‫چ��ی��رۆک��ى ب�ه‌ن��رخ��ى فه‌یله‌سوفى هیندى‬ ‫(به‌یده‌با) ک‌ه بۆ پادشاى ئه‌و سه‌رده‌مه‌ى‬ ‫خۆى (پادشا ده‌بشه‌لیم) نوسیویه‌تى ک ‌ه‬ ‫کتێبه‌ک‌ه له‌سه‌ر زمانى ئ��اژه‌ڵ نوسراوه‌‪،‬‬ ‫ل �ه‌ب �ه‌ر ئ����ه‌وه‌ى ب��پ��ارێ��زرێ��ت ل � ‌ه زۆردار و‬ ‫تێنه‌گه‌یشتوان و جوانکردن و رازاندنه‌وه‌ى‬ ‫به‌وته‌ى جوان و په‌ندى به‌رز ک‌ه سودى هه‌بێ‬ ‫بۆ زانایان و ئه‌وانه‌ى ک‌ه ئه‌یخوێننه‌و‌ه و‬ ‫ئاره‌زوى ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫ته‌نانه‌ت نوسه‌ره‌که‌ى باس له‌و‌ه ده‌کات‬ ‫ک �‌ه ئ �ه‌م ب�ه‌ره�ه‌م�‌ه ب��ۆ ن �ه‌زان �ه‌ک��ان وه‌ک��و‬

‫شتێکى گاڵت‌ه ئامێز‌ه و بۆ کات به‌سه‌ر‬ ‫بردن به‌کارى دێنن‪ ،‬به‌اڵم بۆ زانا و خاوه‌ن‬ ‫عه‌قڵه‌کان کارى پێده‌که‌ن ل ‌ه ژیانیاندا و‬ ‫ده‌یکه‌ن ‌ه رێڕه‌وى ژیانیان بۆ سه‌رکه‌وتن‪.‬‬ ‫پ��وخ��ت�ه‌ى ف��ک��ره‌ک�‌ه بریتی ‌ه ل���ه‌وه‌ى ک ‌ه‬ ‫به‌یده‌باى فه‌یله‌سوف ل‌ه سه‌رده‌مێکدا ژیاو‌ه‬ ‫ک‌ه پادشاکه‌ى زۆر زاڵم و سته‌مکار بووه‌‬ ‫و گوێى ب‌ه هاواڵتیانى ن���ه‌داوه‌‪ ،‬ک ‌ه ئه‌م‬ ‫فه‌یله‌سوفه‌ش ‌پاش کۆبوونه‌وه‌ى له‌گه‌ڵ‬ ‫خوێندکاره‌کانى ب���ڕی���ارده‌دات رووب���ه‌ڕوو‬ ‫بێته‌و‌ه له‌گه‌ڵ پادشاکه‌ى به‌وه‌ى ک ‌ه ڕێگاى‬ ‫راستی پێ پیشانبدات‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ى پادشا‬ ‫واز ل ‌ه سته‌مکارى بهێنێت‪ ،‬ل ‌ه پاش ئه‌وه‌ى‬ ‫پ��ادش��ا ئ��اگ��ادارده‌ک��ات �ه‌و‌ه ل� ‌ه ناعه‌داله‌تى‬ ‫و گه‌نده‌ڵى‪ ،‬ب �ه‌اڵم پادشا ب��ڕی��ارده‌دات ب ‌ه‬ ‫به‌ندکردن و‪......‬‬ ‫هۆکارى نوسینى ئه‌م بابه‌ت ‌ه بۆ ئه‌وه‌یه‌‪،‬‬ ‫ب �ه‌ڵ��ک��و ک��ارب �ه‌ده‌س��ت��ان��ى ئ���ه‌م ه �ه‌رێ��م �ه‌ى‬ ‫خۆشمان وه‌ک��و ئ �ه‌و پادشای‌ه به‌خۆیاندا‬

‫بچنه‌و‌ه هه‌رچه‌ند‌ه له‌و س�ه‌رده‌م�ه‌دا ته‌نها‬ ‫فه‌یله‌سوفه‌که‌یان به‌ند ک��رد‪ ،‬ب �ه‌اڵم الى‬ ‫خۆمان خوێنیش رژا ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ئه‌و‬ ‫شه‌هیدان‌ه له‌پێناو ئه‌وه‌ى ک ‌ه ب ‌ه ده‌سه‌اڵت‬ ‫بڵێن خ���ۆت چ��اک��ک �ه‌‪ ،‬چ��ون��ک�‌ه ره‌وش���ى‬ ‫هه‌رێمى کوردستان ئاڵۆز‌ه و ناڕه‌زاییه‌کان‬ ‫گه‌یشتوونه‌ت‌ه بنبه‌ست‪.‬‬ ‫به‌هیواى ئ���ه‌وه‌ى پادشاکانى خۆشمان‬ ‫چاو له‌و پادشایه‌ى ناو کتێبه‌ک ‌ه بکه‌ن‪.‬‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر ن��ی�ه‌ت��ى چ��اک��ک��ردن��ى کێشه‌کان‬ ‫ه�ه‌ی�‌ه ل�ه‌ک��وردس��ت��ان��دا ده‌ب��ێ��ت ل �‌ه رێگه‌ى‬ ‫چاکسازییه‌و‌ه بێت ل‌ه عه‌قڵیه‌تى سیاسى و‬ ‫فکره‌ى سیاسى و ئه‌خالقیه‌تى سیاسى بۆی ‌ه‬ ‫ئه‌مه‌ش خ��ۆی ده‌بینێته‌و‌ه ل‌ه چاکسازى‬ ‫ب��ن�ه‌ڕه‌ت��ى له‌سیسته‌مى سیاسى هه‌رێمى‬ ‫کوردستاندا‪ ،‬چونک‌ه کاتى ئه‌و‌ه به‌سه‌رچوو‌ه‬ ‫ک ‌ه ل‌ه رێگه‌ى دروشم و چاکسازى به‌شتى‬ ‫(ج��وزئ��ی)ی �ه‌و‌ه چ��اره‌س �ه‌رى ب��ارودۆخ�ه‌ک� ‌ه‬ ‫بکه‌ن‪ ،‬چونک ‌ه وا (‪ )20‬ساڵ‌ه ده‌ب��وو ئه‌و‬

‫چاکسازیی ‌ه به‌شی ‌ه بکرای‌ه نه‌ک ئێستا‪.‬‬ ‫ئه‌م چاکسازیی‌ه بنه‌ڕه‌تیه‌ش ده‌بێت ته‌نها‬ ‫له‌ڕێگه‌ى دروستکردنه‌وه‌ى تاکى کوردییه‌و‌ه‬ ‫بێت‪ ،‬وات ‌ه تاکى کوردى بگه‌ڕێنرێته‌و‌ه بۆ‬ ‫بارى ئاسایى خۆى وه‌کو چۆن بیرمه‌ندى‬ ‫فه‌ڕه‌نسى (س��ارت �ه‌ر) پێى هه‌ستا ک ‌ه ل ‌ه‬ ‫رێگه‌ى دروستکردنى تاکى فه‌ڕه‌نسیه‌و‌ه‬ ‫ک���ارى ب��ۆ رزگ��ارک��ردن��ى واڵت ک��رد له‌‬ ‫پشێوى و گه‌نده‌ڵییه‌ی ک‌ه توشى بووبوون ب ‌ه‬ ‫شێوه‌یه‌ک فه‌ڕه‌نسى بوون بوبوو‌ه عه‌یبێکى‬ ‫گ �ه‌وره‌‪ ،‬تاکى فه‌ڕه‌نسى ب�ه‌ژن ده‌زان��را ب ‌ه‬ ‫جۆرێک ک ‌ه له‌و سه‌رده‌م ‌ه دواکه‌وتووه‌دا‬ ‫ژن هیچ مافێکى نه‌بوو و رێ��زى مرۆڤى‬ ‫لێنه‌ده‌گیرا‪.‬‬ ‫س��ارت �ه‌ر ه�ه‌م��وو ئ �ه‌م ک��اران �ه‌ى ک�‌ه بۆ‬ ‫دروس��ت��ک��ردن��ى ت��اک��ى ف �ه‌ڕه‌ن��س��ى ک��ردى‬ ‫ل �‌ه رێ��گ �ه‌ى ش��ان��ۆى س �ه‌رش �ه‌ق��ام �ه‌و‌ه پێى‬ ‫ه�ه‌ڵ��ده‌س��ت��ا‪ ،‬چونک‌ه ل �ه‌وک��ات �ه‌ش��دا وه‌ک��و‬ ‫ئێستاى کوردستان سیاسه‌ت نابوت کرابوو‪.‬‬


‫بیروڕا‬

‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‬ ‫‪2711/3/22010/11/8‬‬ ‫‌ممه‌ممه‌‪- 2011/5/23‬‬ ‫دووشه‬

‫‪16‬‬

‫عومه‌ر محه‌مه‌د یونس‬

‫ئه‌وه‌ى له‌م نوسینه‌دا ده‌مه‌وێ تیشکى‬ ‫بخه‌مه‌سه‌ر‪ ،‬گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ راب��ردوو‪ ،‬بۆ‬ ‫نزیکه‌ى (‪ )29‬ساڵ له‌مه‌وبه‌ر‪ ،‬ئه‌وکاته‌‬ ‫وات���ه‌ س��اڵ��ى (‪ )1982‬گ �ه‌رم �ه‌ى ش �ه‌ڕى‬ ‫ناوخۆى پارته‌ کوردییه‌کان بوو‪ ،‬به‌تایبه‌ت‬ ‫یه‌کێتى و هه‌موو الیه‌نه‌کانى تر‪ ،‬یه‌کێتى‬ ‫و پ��ارت��ى‪ ،‬یه‌کێتى و شیوعى‪ ،‬یه‌کێتى‬ ‫و پ��اس��ۆک‪ ،‬یه‌کێتى و حسدک‪ ،‬واته‌‬ ‫هه‌میشه‌ یه‌کێتى الیه‌نێک و پاڵه‌وانێکى‬ ‫ئه‌و ملمالنێ خوێناوییانه‌بووه‌‪ .‬هاوکات‬ ‫کوردستان به‌دۆخى هه‌ڵچوونى سیاسى و‬

‫یه‌کێتى و خۆپیشاندان‬ ‫خۆپیشانداندا تێده‌په‌ڕى‪ ،‬خۆپیشاندانه‌کان‬ ‫دژى رژێ��م��ى به‌عسى داگ��ی��رک �ه‌رب��وون‪،‬‬ ‫هێزى بزوێنه‌رى خۆپیشاندان خوێندکاران‬ ‫بوون‪ ،‬هه‌ر له‌ ئاماده‌ییه‌کان تا زانکۆ و‬ ‫په‌یمانگاکان‪ ،‬یه‌کێتى ئه‌وکاته‌ هێزێکى‬ ‫تۆکمه‌ى ئه‌م ده‌ڤ�ه‌ره‌ب��وو‪ .‬رۆڵ��ى رێکخه‌ر‬ ‫و بزوێنه‌رى خۆپیشاندانه‌کانى ده‌بینى‪،‬‬ ‫به‌شێکى دروشم و هوتافه‌کان دژى حزبى‬ ‫به‌عس ب��وو‪ ،‬به‌شێکى تریشى په‌سن و‬ ‫پیاهه‌ڵدان بوون به‌بااڵى یه‌کێتى دا‪.‬‬ ‫له‌کۆتایى ساڵى (‪ )1983‬ده‌نگۆى‬ ‫ئ��ه‌وه‌ ب�ڵاوب��ووه‌وه‌ ک�ه‌ یه‌کێتى خه‌ریکى‬ ‫گ��ف��ت��وگ��ۆی�ه‌ ل���ه‌گ���ه‌ڵ رژێ���م���ى ب �ه‌ع��س‪،‬‬ ‫دوات����ر ئ���ه‌و ده‌ن��گ��ۆی��ان �ه‌ ب��وون �ه‌ راس��ت��ى‪،‬‬ ‫ل�ه‌م��اوه‌ى ئ�ه‌و س��اڵ و نیوه‌ى گفتوگۆى‬ ‫به‌عس و یه‌کێتى‪ ،‬کوردستان بێ به‌ش‬ ‫نه‌بوو له‌مانگرتن و خۆپیشاندان‪ ،‬وه‌ک‬ ‫خۆپیشاندانى زان��ک��ۆى س �ه‌اڵح �ه‌دی��ن و‬ ‫موسڵ‪ ،‬خوێندکارانى ک��وردى ئ�ه‌و دوو‬ ‫زانکۆیه‌‪ ،‬دژى ب��وون به‌جه‌یشى شه‌عبى‬ ‫م��ان��ی��ان گ���رت‪ ،‬ب �ه‌وه��ۆی �ه‌وه‌ ه �ه‌م��ووی��ان‬ ‫ساڵێک له‌خوێندن دواک �ه‌وت��ن‪ ،‬یه‌کێتى‬ ‫ئه‌وکاته‌ به‌پێى ب�ه‌رژه‌وه‌ن��دى خۆى و هه‌ل‬ ‫و مه‌رجى گفتوگۆکه‌ هیچ پشتگیرى‬

‫خوێندکارانى نه‌کرد وات�ه‌ به‌پێچه‌وانه‌ى‬ ‫هه‌ڵوێسته‌کانى دوو ساڵ پێشتر نزیکى‬ ‫خۆپیشاندان بووه‌وه‌‪ .‬خۆپیشاندانێکى تر له‌‬ ‫به‌هارى (‪ )1984‬له‌ سلێمانى بۆ یادى‬ ‫ن �ه‌ورۆز ده‌ستى پێکرد‪ ،‬خۆپیشاندانه‌که‌‬ ‫گه‌نجان و خوێندکاران ده‌ستیان پێ کرد‪،‬‬ ‫که‌ خۆپیچشاندانه‌که‌ گه‌یشته‌ فولکه‌ى‬ ‫کاوه‌ى ئاسنگه‌ر‪ ،‬چه‌کداره‌کانى جه‌یشى‬ ‫شه‌عبى له‌ باره‌گایه‌کى نزیک گۆڕه‌پانه‌ک ‌ه‬ ‫ته‌قه‌یان له‌ خۆپێشانده‌ران کرد‪ ،‬له‌ئه‌نجامدا‬ ‫شه‌هیدێک به‌ناوى (هاوڕێ عه‌بدواڵ) و‬ ‫چه‌ندین بریندارى لێ که‌وته‌وه‌‪ ،‬ئه‌وکات ‌ه‬ ‫مه‌فره‌زه‌یه‌کى پێشمه‌رگه‌ له‌شاردا هه‌بوون‪،‬‬ ‫ئه‌و مه‌فره‌زه‌یه‌ په‌المارى باره‌گاى (جه‌یشى‬ ‫شه‌عبى) سه‌ر فولکه‌ى کاوه‌یاندا‪ ،‬حه‌وت‬ ‫(جیش شه‌عبى)یان کوشت و هه‌ڵیان دان ‌ه‬ ‫خ��واره‌وه‌‪ .‬خه‌ڵک هه‌موو به‌و هه‌ڵوێسته‌ى‬ ‫پێشمه‌رگه‌ دڵخۆش بوون‪ ،‬دواتر ده‌رکه‌وت‬ ‫ئ �ه‌و ب�ه‌ڕێ��زان�ه‌ ل���ه‌ڕووى وی��ژدان��ی��ی�ه‌وه‌ به‌و‬ ‫ئه‌رکه‌ پیرۆزه‌ هه‌ستاون‪.‬‬ ‫ئێواره‌ى هه‌مان رۆژ رادێ��وى شۆڕشى‬ ‫ع��ێ��راق ک��ه‌ زم��ان��ح��اڵ��ى ی�ه‌ک��ێ��ت��ى ب��وو‪،‬‬ ‫هه‌ڵوێستێکى نه‌گونجاوى ترى هه‌بوو‪ ،‬ئه‌و‬ ‫پێشمه‌رگه‌ دڵسۆزانه‌ى ناوبرد به‌ هێزێکى‬

‫گ��ێ��ره‌ش��ێ��وێ��ن��ى ن���او ه��ێ��زى پ��ێ��ش��م�ه‌رگ�ه‌ى‬ ‫ک���وردس���ت���ان ک���ه‌ ده‌ی����ان����ه‌وێ زه‌م��ی��ن �ه‌ى‬ ‫گفتوگۆ تێک ب��ده‌ن‪ .‬ئه‌مه‌ ب��ووه‌ مایه‌ى‬ ‫ئه‌وپه‌ڕى شۆک و نیگه‌رانى بۆ خه‌ڵکه‌که‌‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ش ته‌نیا ئ �ه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێ که‌ زۆر‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندپه‌ره‌ستانه‌ و هه‌ڵپه‌ره‌ستانه‌ نزیکى‬ ‫خۆپیشاندان ده‌بووه‌وه‌‪ ،‬خاڵێک که‌ ده‌مه‌وێ‬ ‫روون��ى بکه‌مه‌وه‌ ئ�ه‌وه‌ی�ه‌ که‌ له‌ سااڵنى‬ ‫(‪)1982‬دا که‌ گه‌رمه‌ى خۆپیشاندان بوو‬ ‫ئ��ه‌وه‌ى که‌ لێپرسراوێتى سه‌رکوتکردنى‬ ‫خۆپیشاندانه‌کانى له‌ ئه‌ستۆ بوو هێزه‌کانى‬ ‫ئه‌من ب��وون‪ ،‬که‌ زیاتر به‌ دار و کێبڵ‬ ‫له‌ خه‌ڵکیان ده‌دا‪ .‬س��ااڵن هاتن و چوون‬ ‫رژێمى به‌عس له‌ ئه‌نجامى راپه‌ڕینێکى‬ ‫جه‌ماوه‌رى کوردستانى جێهێشت‪ .‬خۆشى‬ ‫له‌ خۆمان بووینه‌ خاوه‌نى حکومه‌تێکى‬ ‫ک�����وردى و پ �ه‌رل �ه‌م��ان��ێ��ک��ى ک�����وردى و‬ ‫سه‌رۆکێکى هه‌رێمى ک��وردس��ت��ان‪ .‬پاش‬ ‫بیست ساڵ له‌ ته‌مه‌نى ئه‌م ده‌سه‌اڵتدار‌ه‬ ‫خ��ۆم��اڵ��ی��ی �ه‌‪ ،‬ل���ه‌ ئ �ه‌ن��ج��ام��ى ک �ه‌ڵ �ه‌ک � ‌ه‬ ‫بوونى کێشه‌کانى کۆمه‌ڵگا و بێکارى‬ ‫گه‌نجان و سه‌رکوتکردنى ئازادییه‌کان‪،‬‬ ‫کۆمه‌ڵگاى ئێمه‌ رێگه‌ى خۆپیشاندانى‬ ‫ئاشتى خوازانه‌ و شارستانیمان گرته‌به‌ر‪.‬‬

‫هێزه‌ ده‌سه‌اڵتداره‌کان به‌ هه‌موو ماشینى‬ ‫س �ه‌رب��ازى خ��ۆی��ان �ه‌وه‌ ب �ه‌ ه �ه‌م��وو چه‌ک‬ ‫و ج�ه‌ب�ه‌خ��ان�ه‌ى خ��ۆی��ان�ه‌وه‌ که‌وتنه‌ وێ��زى‬ ‫خۆپیشانده‌ران‪ ،‬ه�ه‌رچ�ه‌ن��ده‌ خۆپیشاندان‬ ‫ته‌نیا دوو مانگى خایاند و پارێزگاى‬ ‫سلێمانى و ده‌وروب�����ه‌ری گ��رت �ه‌وه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬ ‫به‌رامبه‌ریان توندوتیژى نوێندرا‪ ،‬ده‌سه‌اڵتى‬ ‫ک����وردى ک �ه‌ ت��ا ب��ی��ن�ه‌ق��اق��اى نیشتبوو‌ه‬ ‫زه‌لکاوى گه‌نده‌ڵى و ناعه‌داله‌تى و به‌هه‌ده‌ر‬ ‫دان��ى سامانى کوردستان هه‌رچى هێزى‬ ‫س �ه‌رب��ازى هه‌بوو ب�ه‌ک��ارى هێنا‪ ،‬ه �ه‌ر ل ‌ه‬ ‫پێشمه‌رگه‌‪ ،‬ئاسایش‪ ،‬زێره‌ڤانى‪ ،‬هێزه‌کانى‬ ‫دژه‌ ت���ی���رۆر و ده‌م���ام���ک���دار س �ه‌رق��اڵ��ى‬ ‫سه‌رکوتى خۆپیشانده‌ران بوون‪ .‬به‌داخه‌و‌ه‬ ‫هێزى چ��االک��ى م�ه‌ده‌ن��ى ک�ه‌ تایبه‌ته‌ ب ‌ه‬ ‫خۆپیشاندان حه‌ق وایه‌ بخرێنه‌ مۆزه‌خانه‌‪.‬‬ ‫رۆژى (‪ )4/17‬هێزه‌ سه‌ربازییه‌کانى‬ ‫ی�ه‌ک��ێ��ت��ى ج��ۆرێ��ک��ى ت��ای��ب �ه‌ت ل �ه‌ گ��ازى‬ ‫ف��رم��ێ��س��ک��ڕێ��ژی��ان ب��ه‌ک��اره��ێ��ن��ا دژى‬ ‫خ��ۆپ��ی��ش��ان��ده‌ران خه‌ڵکى پ�ه‌رێ��ش��ان ک��رد‪،‬‬ ‫ب �ه‌وش��ێ��وه‌ی �ه‌ش خ �ه‌ڵ��ک ب �ه‌رگ��ری��ان ک��رد‬ ‫و سه‌لماندیان ک�ه‌ س���ه‌راى ئ���ازادى ب��وو‌ه‬ ‫قیبله‌ى ئ���ازادى هه‌موو ک��وردێ��ک‪ ،‬له‌و‬ ‫سه‌رایه‌دا هه‌موو بیرو ب��اوه‌ڕه‌ جیاجیاکان‬

‫به‌شێوه‌یه‌کى ئاشتیانه‌ خۆیان نمایش ده‌کرد‬ ‫و سه‌لماندیان ک�ه‌ ئاشته‌وایى ل�ه‌ نێوان‬ ‫ئایدیا جیاوازه‌کان کارێکى شیاوه‌‪.‬‬ ‫هه‌موو رۆژێ رۆڵه‌کانى ئه‌م ش��اره‌ و‬ ‫شاره‌کانى ده‌وروبه‌ر له‌ مه‌یدانه‌کانى ئازادیدا‬ ‫(ئاگۆڕا)یه‌کیان بۆخۆیان دروستکردبوو‪.‬‬ ‫مه‌خابن ئه‌وه‌ى جێگه‌ى تێڕامانه‌ هه‌ڵوێستى‬ ‫هه‌ڵپه‌رستانه‌ و به‌رژه‌وه‌ندپه‌رستانه‌ى یه‌کێتى‬ ‫یه‌ وه‌ک پارتى له‌ جه‌ماوه‌ر دابڕاو‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫پۆشته‌ و پ����ه‌رداخ ب �ه‌ ه��ێ��زى س �ه‌رب��ازى‪.‬‬ ‫خۆپیشاندانى دوو مانگه‌ى هێزى سه‌ربازى‬ ‫چ��ووه‌ م��ێ��ژووى تێکۆشانى ئ�ه‌م گه‌له‌وه‌‪.‬‬ ‫گه‌ر نه‌وه‌ى نوێ که‌ مه‌شخه‌ڵ به‌ده‌ستانى‬ ‫خۆپیشاندانه‌کانى ئه‌مجاره‌ بوون حاڵ و‬ ‫وه‌زعى یه‌کێتى جاران ئاگادار نین‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫ئێمه‌ له‌ هه‌شتاکاندا وێنه‌ى ئه‌م گه‌نج ‌ه‬ ‫به‌ڕێزانه‌ى ئێستا هاوته‌ریبى رووداوه‌کانى‬ ‫ئێستا ژی��اوی��ن‪ ،‬ده‌ت��وان��ی��ن ئ �ه‌و گه‌نجین ‌ه‬ ‫مێژووییه‌ ب�ه‌وان پێشکه‌ش بکه‌ین‪ ،‬بڵێین‬ ‫له‌ ئاست یه‌کێتى و ئه‌قڵى سیاسى ئه‌واندا‬ ‫سه‌ره‌ڕاى جیاوازى کات‪ ،‬به‌اڵم زه‌وى خڕه‌و‬ ‫تائێستا ه�ه‌م��ان ق���ه‌وان و ب���ه‌زم دووب���ار‌ه‬ ‫ده‌که‌نه‌وه‌‪.‬‬

‫دوو سه‌رکرد ‌ه له‌سه‌ر کار البراون و پێشبینیش بۆ هی تر به‌ڕێوه‌ی ‌ه‬ ‫مه‌هدی کاوانی‬

‫شنه‌بای دیموکراتی هه‌ڵی ک���ردووه‌ و‬ ‫ره‌وڕه‌وه‌ی گۆڕانیش هاتووه‌و پاشه‌کشه‌ی‬ ‫بۆ نیه‌‪ .‬ئه‌وه‌ی له‌و شه‌ش مانگه‌ی پێشتر‪،‬‬ ‫روویدا ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنێ که‌ سیاسه‌تی ب ‌ه‬ ‫زۆر خۆسه‌پاندن‪ ،‬که‌ڵکی پێو‌ه نه‌ماوه‌‪،‬‬ ‫هۆشداریش ده‌ده‌ین که‌ هه‌وڵ و تواناکان‬ ‫بۆ گ��ۆڕان و دیموکراتی بێت‪ ،‬ل ‌ه پێناو‬ ‫سه‌پاندنی ده‌سه‌اڵت‪ ،‬نابێت توندوتیژی لێ‬ ‫بکه‌وێته‌وه‌‪ .‬پێویست ‌ه له‌ سه‌ر به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‬ ‫واڵت������ ‌ه ی���ه‌ک���گ���رت���وه‌ک���ان���ی ئ �ه‌م��ری��ک��ا‬ ‫سیاسه‌ته‌کانی ل ‌ه واڵت��ان��ی رۆژه�ه‌اڵت��ی‬ ‫ن��اوه‌ڕاس��ت و ب��اک��وری ئه‌فریقا بگۆڕێ‬ ‫تاوه‌کو دابڕانی ته‌واومان له‌گه‌ڵی روونه‌دات‬ ‫و پاشه‌ڕۆژی ئێمه‌ش پابه‌ند‌ه به‌و ناوچه‌یه‌و‌ه‬ ‫و سیاسه‌ته‌کانیشمان پاڵپشتی کردن ده‌بێ‬ ‫ل � ‌ه گ �ه‌الن��ی ن��اوچ �ه‌ک � ‌ه ب��ۆ پاراستنی‬ ‫که‌رامه‌تیان و گه‌یشتن ب ‌ه خواسته‌کانیان‬ ‫له‌ پێناو ئازادی و دیموکراتی و گۆڕان‬ ‫و توندوتیژیش ل ‌ه دژی خۆپیشانده‌ران ب ‌ه‬ ‫ته‌واوه‌تی ڕه‌تده‌که‌ینه‌وه‌ و ده‌بێ سیاسه‌تی‬ ‫ئه‌مریکاش پاڵپشتی کردنی پاراستنی‬ ‫که‌رامه‌تی ئه‌و فرۆشیار‌ه گه‌ڕۆک ‌ه بێت‬ ‫له‌ تونس ک ‌ه له‌پێناو پ��ارو‪ ،‬ژیانی خۆی‬ ‫ل�ه‌ده‌س��ت��دا ن �ه‌ک ئ �ه‌و هێزه‌ دیکتاتۆری ‌ه‬ ‫دڕنده‌ی ‌ه بێت ک ‌ه رێگای پێ گرت‪.‬‬ ‫رژێ��م �ه‌ دیموکراتیه‌کانی داه��ات��ووش‬ ‫ب����ۆ ب������ه‌رژه‌وه‌ن������دی ئ��ێ��م � ‌ه ل���� ‌ه رژێ���م��� ‌ه‬ ‫دیکتاتۆرییه‌کانی پێشتر باشتر‌ه و خه‌ڵکیش‬ ‫بۆ خۆی راپه‌ڕیو‌ه نه‌ک ئێم ‌ه هێناومانه‌ت ‌ه‬ ‫سه‌ر شه‌قام‪ .‬پێویست ‌ه سیاسه‌ته‌کانیشمان‬ ‫ب��ۆ م��ان��گ�ه‌ک��ان��ی داه���ات���وو‪ ،‬ده‌ب���ێ زۆر‬ ‫ل � ‌ه م�����ه‌واردی خ��ۆم��ان ب��ۆ چ��اک��س��ازی‬

‫رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست و باکوری ئه‌فریقا‬ ‫به‌کار بێنین‪ .‬پاڵپشتی هه‌ردوو ده‌سه‌اڵتی‬ ‫ن��وێ��ی دی��م��وک��رات��ی ل �ه‌ ت��ون��س و میسر‬ ‫ده‌که‌ین که‌ پار‌ه دزراوه‌کانیان بگێڕنه‌و‌ه و‬ ‫به‌رنامه‌جی ئابووری نوێشمان ل ‌ه به‌رده‌ست‬ ‫دایه‌ بۆ هاریکاری نه‌ختێنه‌یی بۆ ئه‌و دوو‬ ‫واڵته‌ و ئه‌وانیتر که‌ به‌ڕێوه‌‌ن و داواش ل ‌ه‬ ‫سندوقی ده‌ولی و بانکی ده‌ولی و حه‌وت‬ ‫واڵت��ی به‌هێزی ئابووری ده‌که‌ین ک ‌ه ب ‌ه‬ ‫په‌ل ‌ه واڵته‌ دیموکراتی ‌ه نوێکان ل ‌ه ناوچه‌ک ‌ه‬ ‫ببوژێنه‌وه‌ و وه‌به‌رهه‌مهێنانی تیایا ئه‌نجام‬ ‫بده‌ن‪.‬‬ ‫ل � ‌ه س���ه‌ر گ��ۆڕه‌پ��ان��ی جه‌نگیش پێش‬ ‫کوژرانی بنالدن‪ ،‬جه‌زره‌به‌ی کوشنده‌مان ل ‌ه‬ ‫هێزه‌کانی قاعید‌ه دابوو و بنالده‌نیش شه‌هید‬ ‫نیه‌‪ ،‬به‌ڵکو قاتڵێکی دڕنده‌ بوو و نامه‌ی‬ ‫رق و قینه‌ی باڵو ده‌کرده‌و‌ه و له‌ناومان بردو‬ ‫به‌ هۆیه‌وه‌ زیاتر ل ‌ه په‌لو پۆمان خستن‪ .‬ئه‌و‬ ‫کار‌ه قێزه‌وه‌نانه‌ی به‌ناوی ئازادی و ڕزگار‬ ‫بوون به‌کاریان هێنا مایه‌ پوچ بوون و هه‌ر‬ ‫هه‌مووی بارته‌قایی ئه‌و چه‌ند مانگه‌ی‬ ‫پێشتری خه‌ڵکی ڕاپه‌ڕیوی نه‌ده‌کرد ل ‌ه‬ ‫پێناو دیموکراتیه‌ت و گۆڕینی هێمنان ‌ه‬ ‫و خه‌ڵکی راپه‌ڕیویش پاڵپشتی ل ‌ه جۆر‌ه‬ ‫هێزی تیرۆری وه‌ه��ا ناکه‌ن‪ .‬کاره‌کانی‬ ‫جه‌نگیمان ل ‌ه عێراق کۆتایی هاتوو‌ه و له‌و‬ ‫نزیکان ‌ه هی ئه‌فغانیش کۆتایی پێدێنین و‬ ‫وه‌ک عێراق ئاسا کاروباری واڵتیان بۆ‬ ‫ده‌گێڕینه‌وه‌‪ .‬سوریه‌کان کارێکی ئازایانه‌یان‬ ‫کرد که‌ ل ‌ه پێناو گ��ۆڕان و چاکسازی‬ ‫و ژی��ان��ی دیموکراتی رژان��� ‌ه سه‌رشه‌قام‬ ‫و له‌ سه‌ر به‌شار ئه‌سه‌دیش پێویست ‌ه یان‬ ‫سه‌رکردایه‌تی گۆڕانکارییه‌کان ده‌کات‬ ‫بۆ چاکسازی و پرۆسیسی دیموکراتی‬ ‫و داخ���وازی خه‌ڵکی راپ �ه‌ڕی��و ی��ان ده‌بێ‬ ‫ده‌س���ه‌اڵت به‌جێ بهێڵێ و هه‌ڵسوکه‌وت ‌ه‬ ‫خ��وێ��ن��اوی �ه‌ک��ان��ی��ش��ی��ان ب���ۆ داپ��ڵ��ۆس��ی��ن��ی‬ ‫خۆپیشاندانی هێمنانه‌ی خه‌ڵک هیچی‬ ‫له‌و هه‌ڵسوکه‌وتانه‌ی پێشتری رژێمی ئێران‬ ‫که‌متر نه‌بوو‪ .‬ئێرانیش له‌ کاتێکدا هانی‬ ‫راپه‌ڕین و خۆپیشاندان بۆ هه‌ندێ واڵت‬

‫ده‌دات هی خۆشی به‌ زۆردارانه‌ داده‌پڵۆسێ‪.‬‬ ‫قه‌زافیش ک��ات‪ ،‬ل ‌ه ب�ه‌رژه‌وه‌ن��دی دانیه‌ و‬ ‫به‌جێ هێنانی یان پێبه‌جێهێشتنی ده‌سه‌اڵت‬ ‫بۆی‪ ،‬بووه‌ت ‌ه ئه‌مری واقیع و پاشه‌کشه‌ی‬ ‫بۆ نیه‌‪ .‬عه‌لی عه‌بدواڵ ساڵحیش پێویست ‌ه‬ ‫پابه‌ند بێ به‌ به‌ڵێنه‌کانی و له‌ کاتی خۆی‬ ‫ده‌س���ه‌اڵت به‌جێ بێڵێ و ب��ۆ به‌حرێنیش‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌رچ��ی ق��ب��وڵ��م��ان ن �ه‌ک��رد ئ��ێ��ران بۆ‬ ‫مه‌رامی خۆی خۆپیشانده‌ران هاندا‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫پێکه‌وه‌ دانیشتنی ده‌س�ه‌اڵت��ی به‌حرین و‬ ‫ئۆپۆزسیۆنیان ل ‌ه پێناو چاکسازی و گۆڕان‬ ‫و دیموکراتی پێمان ل ‌ه زیندانی کردنی‬ ‫خۆپیشانده‌رانیان پێ باشتره‌‪ .‬به‌رزکردنه‌وه‌ی‬ ‫داخ���وازی عه‌ره‌به‌کانیش بۆ پێکهێنانی‬ ‫ده‌وڵه‌تی فه‌له‌ستین له‌ کۆبوونه‌وه‌ی نه‌ته‌و‌ه‬ ‫یه‌کگرتوه‌کان له‌ سێپته‌مبه‌ری داهاتوو‬ ‫ب� ‌ه ب��ێ گفتوگۆکردنی پێشتر له‌گه‌ڵ‬ ‫ئیسرائیل کاره‌کانیان بێهوده‌ ده‌بێو ئێمه‌ له‌‬ ‫دژی �ه‌وه‌ ده‌وه‌ستین‪ .‬پاڵپشتی دروستبوونی‬ ‫ده‌وڵه‌تێکی بێ چه‌ک و به‌ته‌ک ده‌وڵه‌تی‬ ‫ئیسرائیل له‌ سنوری گه‌ڕانه‌وه‌ی هێزه‌کان‬ ‫پێش س��اڵ��ی (‪ )١٩٦٧‬ده‌ک �ه‌ی��ن له‌گه‌ڵ‬ ‫گۆڕینه‌وه‌ی زه‌وییه‌کان له‌گه‌ڵ یه‌کتری و‬ ‫به‌ڕێکه‌وتننامه‌ و له‌وکاتانه‌وه‌ ده‌که‌ین که‌‬ ‫کێشه‌کانیان به‌ ئاشتی له‌گه‌ڵ ئیسرائیل‬ ‫بڕاندبێته‌وه‌‪ .‬ئێستاش و له‌ روانگه‌ی ئه‌و‬ ‫گۆڕانانه‌ی به‌سه‌ر ناوچه‌که‌وه‌ دێت ده‌بێ‬ ‫ل�ه‌ ه�ه‌م��وو کاته‌کانی پێشتر ب�ه‌ گوڕتر‬ ‫روبه‌ڕوی چاره‌سه‌ری ئاشتیانه‌ی کێشه‌ی‬ ‫نێوانی عه‌ره‌ب و ئیسرائیل بینه‌وه‌ و ناشبێت‬ ‫رێ��ک�ه‌وت��ن��ی ف �ه‌ت��ح و ح �ه‌م��اس ب��ۆ دوور‬ ‫خستنه‌وه‌ی ئیسرائیل بێت و پاراستنی‬ ‫ئاسایشی ئیسرائیلیش شتێکی نه‌گۆڕه‌‬ ‫المان و حه‌ماسیش ئه‌گه‌ر بیه‌وێ بێته‌ ناو‬ ‫پڕۆسیسه‌که‌ ده‌بێ دان به‌ ئیسرائیل بێنێ و‬ ‫ده‌ستیش له‌ توندوتیژی هه‌ڵگرێ‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی س�ه‌ره‌وه‌ ناوه‌رۆکی لێدوانه‌کانی‬ ‫ئ���ێ���واره‌ی رێ��ک��ه‌وت��ی (‪)٢٠١١/٥/١٩‬‬ ‫ی ب���اراک ئ��ۆب��ام��ای س �ه‌رۆک��ی واڵت �ه‌‬ ‫یه‌کگرتوه‌کانی ئه‌مه‌ریکا بوو له‌ به‌رده‌م‬ ‫باره‌گای وه‌زاره‌ت��ی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکی و‬

‫له‌ به‌رده‌م خڕبوونه‌وه‌یه‌کی فراوانی که‌سه‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتداره‌کانی ئه‌مریکا‪.‬‬ ‫ب��ڕی��ار وای����ه‌ ئ��ۆب��ام��ا ل��ه‌ ئ �ه‌م��ری��ک��ا و‬ ‫رۆژی دواتر له‌گه‌ڵ ناته‌نیاهۆ دانیشێ و‬ ‫هه‌ردووکیان له‌وباره‌یه‌وه‌ خیتابیان ده‌بێت‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم ناته‌نیاهۆ پ��اش چه‌ند خوله‌کێک‬ ‫دوای لێدوانه‌کانی ئۆباما‪ ،‬وتی پێشوازی‬ ‫له‌ ئاخاوتنه‌کانی ئۆباما ده‌که‌ین‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫گه‌ڕانه‌وه‌ی ئیسرائیل بۆ سنوره‌کانی پێش‬ ‫‪ ١٩٦٧‬ده‌بێ له‌بیر بکرێ و هه‌ر له‌و کاتیه‌وه‌‬ ‫ب��ڕی��اری ل�ه‌ س �ه‌ر دروس��ت��ک��ردن��ی(‪)١٥٠٠‬‬ ‫خانوی نیشته‌جێبوون دا ک��ه‌(‪ )٩٠٠‬یان‬ ‫ده‌که‌وێته‌ خ��وار ق��ودس‪ .‬ئۆباما وا بڕیاره‌‬ ‫دوای ناته‌نیاهۆ له‌گه‌ڵ فه‌لستینه‌کان و‬ ‫مه‌حمود عه‌باسیش له‌وباره‌یه‌وه‌ بۆ ته‌فعیل‬ ‫کردنی وتوویژه‌کان دانیشێ‪ .‬ئ�ه‌وه‌ی که‌‬ ‫پێویسته‌ بگوتری ناته‌نیاهۆی سه‌رۆکی‬ ‫ئیسرائیل و ل�ه‌ روان��گ �ه‌ی لێدوانه‌کانی‬ ‫ئ��ێ��س��ت��ای پ���ێ ده‌چ����ێ خ��ی��ت��اب �ه‌ک �ه‌ی له‌‬ ‫ئه‌مه‌ریکا بۆ ئه‌و ئاقاره‌ کورت کاته‌وه‌ که‌‬ ‫ده‌بێ عه‌ره‌به‌کان دان به‌ ئیسرائیل و ده‌وڵه‌تی‬ ‫یه‌هودی بێنن و وازیش له‌ توندوتیژی بێنن‬ ‫و ده‌بێت ده‌سه‌اڵتی ئیسرائیلیش له‌ هۆری‬ ‫ئه‌ردن بمینێته‌وه‌ و مه‌سه‌له‌ی الجیئه‌کانی‬ ‫فه‌له‌ستینیش ده‌بێ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئیسرائیل‬ ‫چ��اره‌س�ه‌ر بکرێ و ده‌وڵ�ه‌ت��ی فه‌له‌ستینی‬ ‫پێشنیار ک��راوی��ش له‌ چ�ه‌ک دام��اڵ��درێ‪.‬‬ ‫فه‌له‌ستینیه‌کانیش پاش رێکه‌وتنه‌که‌ چیتر‬ ‫داخ���وازی زیاتر پێشکه‌ش ن�ه‌ک�ه‌ن‪ .‬ده‌بێ‬ ‫ئ�ه‌وه‌ش بزانین که‌ ده‌سه‌اڵتی فه‌له‌ستینی‬ ‫پێش ئ �ه‌و ش����ااڵوه‌ی ش��ۆڕش�ه‌ک��ان��ی��ان ئه‌و‬ ‫داوایانه‌ی ئیسرائیلیان ڕه‌تده‌کرده‌وه‌ ئه‌دی‬ ‫ئێستاکه‌ چۆنچۆنی ده‌بێت که‌ شه‌قام و‬ ‫واڵتانی ئازاد بوو له‌ پشتیانه‌وه‌بن‪.‬‬ ‫وێ��ڕای ئ �ه‌وه‌ی که‌ زۆر له‌ ڕاگه‌یاندنه‌‬ ‫ع �ه‌ره‌ب��ی �ه‌ک��ان و ش �ه‌ق��ام��ی ع���ه‌ره‌ب���ی به‌‬ ‫تایبه‌تی له‌ سه‌ر مه‌سه‌له‌ی کێشه‌ی نێوان‬ ‫عه‌ره‌ب و ئیسرائیل ڵێدوانه‌کانی ئۆبامایان‬ ‫ره‌ت�����ده‌ک�����رده‌وه‌‪ ،‬ه �ه‌ش��ب��وون ده‌ی�����ان گ��ۆت‬ ‫لێدوانه‌کانی ئۆباما ل �ه‌و ک��ات��ان�ه‌وه‌ ب��ووه‌‬ ‫که‌ شه‌قام له‌و واڵتانه‌ خۆی فه‌رزکردووه‌و‬

‫ئێمه‌ى که‌رکوکى وه‌به‌ر ترین بۆ پۆسته‌کانى شاره‌که‌مان‬ ‫ئازاد شوکر‬ ‫ده‌س��ک �ه‌وت‪ .‬وه‌رگرتنى پۆسته‌کان و‬ ‫دابه‌شکردنیان ل‌ه نێوان یه‌کێتى و پارتیدا‬ ‫کاریگه‌رى زۆر هه‌بوو ل‌ه فه‌رامۆشکردنى‬ ‫ب‌ه کوردستانى کردنى شاره‌ک‌ه و کورد‬ ‫له‌م شاره‌دا ب‌ه ته‌نها ماده‌یه‌کى ده‌ستورى‬ ‫ک‌ه ئێستا الیه‌نه‌کانى غه‌یرى ک��ورد به‌‬ ‫ماده‌یه‌کى م��ردوو له‌قه‌ڵه‌مى ئ�ه‌ده‌ن ئه‌وه‌‬ ‫بوو سه‌رانى ک��ورد پێیانوابوو ک‌ه کورد‬ ‫ئه‌توانێت ل‌ه رێگه‌ى ئه‌م م��اده‌و‌ه هه‌موو‬ ‫مافه‌کانى ک��ورد ب�ه‌ده‌س��ت بهێنیت له‌م‬ ‫شار‌ه ک‌ه الیه‌ک ب‌ه قودسى ناو ئه‌بات و‬ ‫الیکه‌ى دیکه‌ش ب‌ه دڵ‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وتا من‬

‫و ئێو‌ه و هه‌موان ب‌ه چاوی خۆمان رۆژانه‌‬ ‫ئه‌و ماده‌ی‌ه ئه‌بینن ب‌ه چ ئه‌قارێکدا تێپه‌ڕ‬ ‫ده‌بێت و ل‌ه چاوه‌ڕوانى کۆتایى ئه‌نجامى‬ ‫ئ���ه‌و م���اده‌ی���ه‌ن ک��‌ه ت��ا ئێستا (‪)%10‬‬ ‫مافه‌کانى ک��وردى ئ�ه‌م ش��اره‌ى به‌ده‌ست‬ ‫نه‌هێناوه‌‪.‬‬ ‫لێره‌دا ئه‌و‌ه گرنگ‌ه ک‌ه بڵێین ل‌ه ماوه‌ى‬ ‫ئ �ه‌م ن��ۆ س��اڵ�ه‌دا س�ه‌ران��ى ک��ورد ک�‌ه ئه‌و‬ ‫هه‌موو پۆسته‌یان به‌ده‌سته‌و‌ه بوو توانیان‬ ‫چ��ى ب��ۆ ک���وردى ئ �ه‌م ش���ار‌ه ب��ک�ه‌ن جێى‬ ‫ئاماژه‌ی‌ه ک‌ه باس له‌و‌ه بکه‌ین ک‌ه تا ئێستا‬ ‫ته‌نها پۆسته‌کان به‌ده‌ست کورده‌و‌ه بوو‌ه له‌م‬ ‫ش��ار‌ه ئه‌و پۆستانه‌ش وه‌ک تاپۆ به‌کار‬ ‫هێنراو‌ه ن �ه‌ک ب��ۆ ب���ه‌رژه‌وه‌ن���دى خه‌ڵکى‬ ‫کوردى ئه‌م شاره‌‪ ،‬چونک‌ه ئه‌گه‌ر رێژه‌ى‬ ‫دامه‌زراندن له‌م شار‌ه به‌راورد که‌ین له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌و هه‌موو پۆست‌ه ک‌ه به‌ده‌ستى کورده‌وه‌‬ ‫بوو‌ه ئه‌و‌ه ئه‌توانرێت بوترێت رێژه‌ى کورد‬ ‫زۆر ل �ه‌و‌ه که‌متر‌ه ک‌ه به‌رێژه‌ى (‪)%23‬‬

‫ل �‌ه ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌رای �ه‌ت��ى و ف�ه‌رم��ان��گ�ه‌ک��ان‬ ‫دامه‌زرابێتن له‌وانه‌ش ل‌ه کۆمپانیاى نه‌وتى‬ ‫باکور ک‌ه تا ئێستا رێ��ژه‌ى دامه‌زارندنى‬ ‫کورد نه‌گه‌یشتوت‌ه س�ه‌روى (‪ )%5‬هه‌قه‌‬ ‫کوردى که‌رکوک ئه‌و‌ه به‌ده‌سه‌اڵتدارنى‬ ‫کورد بڵێیت ک‌ه ئایا ل‌ه شارى که‌رکوک‬ ‫که‌سانى پسپۆر و شاره‌زا نی‌ه ئه‌و پۆستانه‌ى‬ ‫پى ببخشرێت؟ ئه‌گه‌ر واڵمى ئه‌م پرسێاره‌‬ ‫به‌ڵێ بێت ئه‌ى خێر‌ه ل‌ه شاره‌کانى سلێمانى‬ ‫و ه �ه‌ول��ێ��ره‌و‌ه خه‌ڵکمان ب��ۆ ئه‌نێرن ئه‌و‬ ‫پۆستان‌ه وه‌ربگرێت‪ !.‬گوناهێکى مێژویى‬ ‫ئه‌کات ده‌س �ه‌اڵت��ى ک��وردى ک‌ه ک��وردى‬ ‫ئ �ه‌م ش��ار‌ه ته‌نها ب��ۆ ملمالنێ حزبی و‬ ‫م��وزای�ه‌ده‌ى سیاسى به‌کار ئه‌هێنیت له‌و‬ ‫روانه‌گه‌ى ک‌ه ک��وردى ئه‌م ش��ار‌ه ئاستى‬ ‫تێگه‌یشتن و هۆشێارى وه‌ک پێویست نیه‌‬ ‫و ب‌ه بیروبۆچونى خۆیان ک‌ه ه�ه‌ر چى‬ ‫به‌خه‌ڵکى ئه‌م شار‌ه بڵێن ئه‌و‌ه خه‌ڵک پێیان‬ ‫ده‌ڵێیت ئه‌مره‌که‌ى گ���ه‌وره‌م‪ .‬با ک��وردى‬

‫که‌رکوک ئه‌و پرسیار‌ه ل‌ه ناخى خۆیه‌وه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ خۆیدا بدرکێنێت‪ .‬باش‌ه بۆ ئه‌م‬ ‫پۆستان‌ه ب‌ه خه‌ڵکى سلێمانى و هه‌ولێر پڕ‬ ‫بکرێنه‌وه‌؟‬ ‫ئ��ێ��س��ت��اش دواى ئ������ه‌وه‌ى ت��اڵ �ه‌ب��ان��ى‬ ‫به‌سه‌ردانێکى هات‌ه شارى که‌رکوک و له‌‬ ‫کۆبونه‌وه‌یه‌کدا له‌گه‌ڵ الیه‌نى تورکمان و‬ ‫عه‌ره‌بی شاره‌ک‌ه توانرا قه‌ناعه‌تى ئه‌وه‌ى‬ ‫پێ بکه‌ن ک‌ه پۆسته‌کان له‌شاره‌ک‌ه ب‌ه پێى‬ ‫(‪ )%32‬به‌سه‌ر هه‌موو نه‌ته‌وه‌کان دابه‌ش‬ ‫بکرێت ئه‌و‌ه بوو ره‌زامه‌ندى نواند و ئه‌و‬ ‫بڕیاره‌ى تاڵه‌بانى ل‌ه ئه‌نجومه‌نى نۆینه‌رانى‬ ‫عێراق کراو‌ه پرۆژ‌ه یاسایه‌ک و ب‌ه زۆرینه‌‬ ‫په‌سه‌ند کرا ئه‌مه‌ش زوڵمێکى تر بوو له‌‬ ‫ک��وردى ئه‌م ش��ار‌ه کرا ئیتر هه‌ر رۆژ و‬ ‫یه‌کێک هه‌ڵ‌ه ئه‌کات و ئێمه‌ى که‌رکوکى‬ ‫باجه‌که‌ى ئه‌ده‌ینه‌و‌ه بۆی‌ه ئیتر کاتى ئه‌وه‌‬ ‫هاتوو‌ه بڵێین ئێمه‌ى که‌رکوکى وه‌به‌رترین‬ ‫ل‌ه وه‌رگرتنى پۆسته‌کانى شاره‌که‌مان‪...‬‬

‫دوور ل �ه‌ ئ���ی���ڕاده‌ی ئ�ه‌م�ه‌ری��ک��ی�ه‌ک��ان تا‬ ‫ئێستا سیسته‌می سیاسی دوو واڵت��ی��ان‬ ‫گ��ۆڕی��وه‌و ک��ار ب��ۆ ه��ی تریش به‌ڕێوه‌یه‌‪،‬‬ ‫وات �ه‌ چونکی گ��ۆڕان��ک��اری�ه‌ک��ان بوونه‌ته‌‬ ‫واق��ی��ع ب��ۆی�ه‌ ب �ه‌ڕی��وه‌ب �ه‌رای �ه‌ت��ی ئه‌مریکی‬ ‫بای بای له‌ سه‌رۆکه‌کان ده‌کا ‪ .‬له‌ سه‌ر‬ ‫هاوکاریه‌مادیه‌کان و بوژانه‌وه‌ی ئه‌و واڵتانه‌‬ ‫دیسان هه‌بوون ئه‌و داوایانه‌یان ڕه‌تده‌کرده‌وه‌و‬ ‫ده‌یانگووت بۆ ب��ووژان�ه‌وه‌ی خۆمان ده‌بێ‬ ‫ڕیوشوێنی تر بگرینه‌ به‌ر ‪ ،‬هه‌ر‌وه‌ها ده‌یان‬ ‫گۆت ک��ردار مه‌رجه‌ نه‌ک قسه‌ ک��ردن ‪.‬‬ ‫هه‌شبوون ده‌یان گوت لێدوانه‌کانی ئۆباما‬ ‫بۆ به‌شار ئه‌سه‌د دوو فاقیه‌ ب��ه‌وه‌ی یان‬ ‫ئه‌وه‌تا ده‌بێ له‌ گه‌ڵمان بێت و سه‌فه‌قه‌یه‌ک‬ ‫ببه‌ستین له‌ داڕشتنی سیاسه‌ته‌کانمان له‌‬ ‫ناوچه‌که‌ یان ئه‌وه‌تا ده‌بێ ده‌سه‌اڵت به‌جێ‬ ‫بێڵی‪ .‬ب���ه‌اڵم وێ���ڕای ئ�ه‌م��ان�ه‌ ه�ه‌م��ووی��ان‬ ‫کۆبه‌ندی ڕای گشتی عه‌ره‌بی و ناوچه‌که‌‬ ‫لێدوانه‌کانی باراک ئۆبامایان به‌ پۆزه‌تیڤ‬ ‫له‌ قه‌ڵه‌م ده‌داو ئه‌و ده‌نگانه‌ که‌م نه‌بوون که‌‬ ‫ده‌ی��ان گ��ووت ده‌سه‌اڵتی سیاسی عه‌ره‌بی‬ ‫له‌ ئاستی کێشه‌کان نوستوه‌و ئۆبامای‬ ‫ئه‌مریکی هه‌ڵیان ده‌ستێنێته‌وه‌ ‪.‬‬ ‫به‌ بۆچوونی خۆم به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی واشنتۆن‬ ‫و وه‌ک ئۆباماش سه‌رنجی خۆی بۆ ڕاکێشا‬ ‫به‌وه‌ی ڕاسته‌ گۆڕانکاریه‌کان گشتگیرن‪،‬‬ ‫به‌اڵم هه‌ر واڵته‌و تایبه‌تمه‌ندی خۆی هه‌یه‌‬ ‫‪ .‬واته‌ سیاسه‌ته‌کانی ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌‬ ‫ل�ه‌ ناوچه‌که‌ زی��ات��ر ڕه‌دو که‌وتنه‌ نه‌ک‬ ‫هه‌ڵوێست وه‌رگ��رت��ن‪ ،‬له‌ مه‌سه‌له‌ی تونس‬ ‫ومیسریش هه‌ر وای��ان ک��ردو له‌ یه‌مه‌نیش‬ ‫هه‌ر واده‌ک �ه‌ن بۆ لیبیاش تا کار له‌ کار‬ ‫نه‌ترازاو ئه‌وروپا پیش ئه‌وان به‌ فراوانی له‌‬ ‫سه‌ره‌تادا هاتنه‌ ناو پڕۆسیسی له‌ناوچونی‬ ‫قه‌زافی‪ ،‬واڵته‌ یه‌کگرتوه‌کانی ئه‌مه‌ریکا‬ ‫هه‌مان ئه‌و کاردانه‌وه‌ له‌سه‌رخۆیه‌یان کرد‪،‬‬ ‫وات ‌ه ته‌ماشای بارودۆخی ئه‌و واڵته‌یان له‌‬ ‫پێشه‌وه‌ ده‌کرد تا ئه‌و کاتانه‌ی کار له‌ کار‬ ‫ده‌ترازا ئینجا ده‌هاتنه‌ پێشه‌وه‌ ‪ .‬من نکۆلی‬ ‫له‌وه‌ ناکه‌م که‌ له‌وانه‌ بێت به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‬ ‫ئه‌مریکی له‌ که‌ین و به‌ینی سه‌فه‌قه‌یه‌کی‬ ‫سیاسی ب��ن ل �ه‌ گ��ه‌ڵ ب �ه‌ش��ار ئ �ه‌س �ه‌د له‌‬ ‫بابه‌تێکی تری پێشتریشم هه‌مان سه‌رنجی‬ ‫خۆم دا به‌اڵم لێدوانه‌کانی ئۆباما زیاتر بۆ‬ ‫ئ�ه‌و ئاڕاسته‌یه‌ ده‌ڕوا که‌ هێشتا سه‌قفی‬ ‫زه‌مه‌نی بڕیاریان هاوشێوه‌ی لیبیا هه‌نده‌کی‬ ‫پێوه‌ م��اوه‌و له‌ میانه‌یدا ده‌ب��ێ چاوه‌ڕوانی‬ ‫ئه‌وه‌ بین تا هه‌لومه‌رجی واڵتانی عه‌ره‌بی و‬ ‫ئه‌وروپی وه‌ک هی لیبیا پێ بگات ئینجا‬ ‫ئێمه‌ش به‌دوایه‌وه‌ ده‌ست له‌ ئه‌ژنۆ دانانیشین‬ ‫ئه‌مڕۆ که‌ ته‌ماشای خۆپیشاندانه‌کانی‬ ‫ئ�ه‌و هه‌ینیه‌ی سوریا ده‌ک��ات که‌ وێ��ڕای‬ ‫ئه‌و کوشتاره‌ی که‌ لێی که‌وتۆته‌وه‌ به‌اڵم‬ ‫زی��ات��ر ل �ه‌ ه��ی پێشتر ب �ه‌ ت �ه‌وژم��ت��ره‌‪ ،‬وا‬ ‫خۆی نیشان ده‌دا که‌ لێدوانه‌کانی ئۆباما‬ ‫کارتێکردنی خۆی کردبێ و پێشم وایه‌‬ ‫هه‌مان لێدوانه‌کانی بۆ سوریاو ناوچه‌که‌‬ ‫ه��ۆش��داری دانیکیش بێت بۆ ده‌سه‌اڵتی‬ ‫عه‌ره‌بی که‌ کاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ کۆنکاری‬ ‫ع �ه‌ره‌ب��ی وه‌پ��ێ��ش ن �ه‌ت �ه‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان‬ ‫ک �ه‌وێ و بڕیارێکی هاوشێوه‌ی قه‌زافی‬ ‫له‌ دژی به‌شار ئه‌سه‌دو ده‌سه‌اڵتی سیاسی‬ ‫س��وری��ا ده‌رب���ک���ه‌ن ‪ .‬دی��س��ان ک �ه‌ ئۆباما‬ ‫ده‌ڵی زیاتر له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌مریکا دایه‌‬ ‫ک �ه‌ پشتگیری گ��ۆڕان��ک��اری و سیسته‌‬ ‫نوێکان بکا نه‌ک ئه‌وانه‌ی پیشتر ‪ ،‬ئه‌و‬ ‫لێدوانانه‌ له‌ الی�ه‌ک�ه‌وه‌ مانای هۆشداری‬ ‫دان��ێ��ک�ه‌ ب��ۆ سیستمه‌ سیاسیه‌کانی که‌‬

‫هێشتا شااڵوه‌که‌ به‌ توندی نه‌یگرتوونه‌ته‌وه‌‬ ‫ب �ه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر گۆڕانکاری به‌ قازانجی‬ ‫شه‌قام له‌ سیسته‌مه‌کانتان نه‌که‌ن‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫ئێمه‌ و ل���ه‌و ک��ات��ان �ه‌ی ک �ه‌ ڕووب����ه‌ڕوی‬ ‫کێشه‌ ده‌بنه‌وه‌ له‌گه‌ڵ شه‌قام پشتگیریتان‬ ‫لێ ناکه‌ین ‪ .‬من نامه‌وێ له‌ وتارێکی‬ ‫وه‌هادا درشت وورد هه‌موو دیارده‌کان شی‬ ‫که‌مه‌وه‪ ‌،‬به‌اڵم له‌گه‌ڵ زۆر له‌و راگه‌یاندنه‌‬ ‫عه‌ره‌بیانه‌ش نیم که‌ ده‌ڵێن هیچ شتێکی‬ ‫ن���وێ ل �ه‌ س��ی��اس�ه‌ت�ه‌ک��ان��ی ئ�ه‌م��ری��ک��ی له‌‬ ‫ناوچه‌که‌ به‌دی ناکرێ ته‌نیا ئه‌وه‌ نه‌بێ که‌‬ ‫ده‌یانه‌وێ ئه‌وان سوکانی ئه‌و گۆڕانکاریانه‌‬ ‫بۆ مه‌رامی خۆیان وه‌ده‌ستبگرن ‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫له‌ ڕووی هه‌قیانه‌تی ڕووداوه‌کانیش ورد‬ ‫بینه‌وه‌ هێزێکی ده‌ره‌ک��ی نیه‌ که‌ بیه‌وێ‬ ‫س��ه‌رک��ردای��ه‌ت��ی گ��ۆڕان��ک��اری �ه‌ک��ان بکا‬ ‫ی��ان خ��ۆی بکاته‌ ساحێبی ئ �ه‌و بزواندنه‌‬ ‫جه‌ماوه‌ریه‌ به‌ر فراوانه‌ که‌ لێت موهه‌قه‌ق‬ ‫بێت له‌ ئاینده‌یه‌کی تا ڕاده‌یه‌ک نزیکیش‬ ‫زۆر گ��ۆڕان��ک��اری ت��ری جیهانی له‌گه‌ڵ‬ ‫خۆی دێنێته‌ پێشه‌وه‌‪ .‬ده‌بوایه‌ به‌الی که‌م‬ ‫ڕووس���ه‌ک���ان و ب��ۆ گ��ێ��ڕان �ه‌وه‌ی عافیه‌ی‬ ‫پێشتریان ئ �ه‌م �ه‌ی��ان ک��ردب��ای��ه‪ ‌،‬ب���ه‌اڵم به‌‬ ‫پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی به‌ره‌پێشه‌وه‌ی‬ ‫ب �ه‌رن ڕێگری به‌ پ��اس��اوی نابه‌جێ بۆی‬ ‫دێننه‌وه‌ ل�ه‌ مه‌سه‌له‌ی لیبیاو س��وری��ا به‌‬ ‫ته‌واوه‌تی خۆیان ب�ه‌ده‌ر خست که‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫گۆڕانکاریه‌کان دانین‪.‬ئێرانیش خوا خوای‬ ‫ئه‌وه‌یه‌تی ئاگره‌ سووره‌ له‌ خۆم به‌دوور بێ‬ ‫له‌وانه‌یه‌ ترسی ئ �ه‌وی لێ نیشتبێ بڵێ‬ ‫دوێنێ بۆ لیبیا ب��وو ئه‌مڕۆ بۆ سوریایه‌‬ ‫ک��ی ن��اڵ��ێ س��ب�ه‌ی ب��ۆ منه‌ ‪ .‬قاعیده‌ش‬ ‫سه‌رۆکه‌که‌یان کوژرا و ته‌یاری دینیش به‌و‬ ‫گه‌رموگوڕیه‌ی پێشتر له‌ گه‌ڵیان نه‌ماون‬ ‫‪ .‬ک�ه‌واب��ێ به‌ خۆشی بێت ی��ان ناخۆشی‬ ‫هه‌رده‌بێ سوکانی بزواندنی ئه‌و وه‌رچه‌رخانه‌‬ ‫میژووییه‌ ئه‌مریکاو ئه‌وروپیه‌کان بن ‪.‬‬ ‫ب �ه‌اڵم له‌ هه‌موو حاڵه‌ته‌کان وه‌رچ�ه‌رخ��ان‬ ‫هاتووه‌و پاشه‌کشه‌ی بۆ نیه‌‪ ،‬ئه‌مریکی و‬ ‫ئه‌وروپیه‌کانیش تا سه‌ر ناتوانن به‌ مێشکی‬ ‫ک��ۆن ره‌وڕه‌وه‌ی م��ێ��ژوو ب���ه‌الی خۆیان‬ ‫وه‌رچه‌رخێننه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئۆباماش تا سه‌ر بۆی ناچێته‌ سه‌ر وه‌ک‬ ‫بڵێ من ده‌م���ه‌وێ کۆمه‌ڵه‌ سه‌رێکی له‌‬ ‫یه‌ک جیاواز له‌ ناو مه‌نجه‌ڵێکا بکوڵێنم‬ ‫واته‌ له‌ به‌ر هه‌لبژاردنی نوێی ئه‌مریکا ده‌بی‬ ‫ئیسرائیل رازی که‌م له‌ سه‌ر وه‌رچه‌رخانه‌‬ ‫میژوویه‌که‌ش بڵێ م��ادام�ه‌ک��ێ ه��ات��ووه‌و‬ ‫پاشه‌کشه‌ی نیه‌ ده‌ب��ێ به‌ مێشکی ئه‌وان‬ ‫لێدوان بده‌م بۆ ئه‌وانه‌ی که‌ هێشتا ماویشن‬ ‫به‌ شله‌و په‌یته‌ کات به‌ڕێ بکات‪.‬‬ ‫ب��ێ��ده‌ن��گ��ی ئ��ۆب��ام��اش ل���ه‌و ب �ه‌س �ه‌رب��ازی‬ ‫کردنه‌ی به‌رده‌رکی سه‌رای ئازادی سلێمانی‬ ‫و سه‌راکانی تر و داپڵۆسینی ئیڕاده‌ی‬ ‫ده‌یان هه‌زار خه‌ڵکی خۆپیشانده‌ر به‌زه‌بری‬ ‫لووله‌ی کاڵشینکۆف و ده‌بابه‌و ئالیه‌تی‬ ‫جه‌نگی تر پێم وانیه‌ له‌ به‌ر چاوی کاڵی‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت��ی ئێستای ک���وردی بێت به‌ڵکو‬ ‫ته‌نیا ده‌چێته‌ س�ه‌ر خانه‌ی مادامه‌کێنێ‬ ‫عێراق له‌ ژێر کۆنتڕۆلی ئێمه‌یه‌ با بێده‌نگی‬ ‫له‌و ئاگره‌ سوره‌ی سلێمانی بکه‌ین نه‌وه‌کا‬ ‫پڕوشکه‌کانی بپڕژێته‌ به‌شه‌کانی تری‬ ‫ع��ی��راق و ب�ه‌ دوای���ه‌وه‌ ل�ه‌ ژێ��ر کۆنتڕۆلی‬ ‫ئێمه‌ش ده‌رچێ ‪ .‬به‌اڵم له‌ هه‌مان حاڵه‌تیشدا‬ ‫نکۆلی خ��ۆی ل �ه‌ زی��ات��ر ب �ه‌ دیموکراتی‬ ‫کردنی عێراق نه‌ شارده‌وه‌و گۆتی شنه‌بای‬ ‫گ���ۆڕان ب��ۆ ت���ه‌واوی ناوچه‌که‌ به‌ڕێوه‌یه‌و‬ ‫پاشه‌کشه‌ی بۆ نیه‌ ‪.‬‬


‫پارادیگمای خوێندنه‌و ‌ه و‬ ‫واتادان ب ‌ه دیاله‌کتیکی «بوون»‬

‫تیۆری‬ ‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/3/2 - 2011/5/23‬‬

‫‪18‬‬

‫به‌شی یه‌که‌م‬

‫گۆشه‌یه‌کی تایبه‌ته‌‪ ،‬هه‌فتانه‌ ئه‌حالم مه‌نسور ده‌ینوسێت‬

‫سانسۆر‬ ‫پێناسه‌ی سانسۆر له‌ کۆمه‌ڵگای کورده‌واریدا‪:‬‬ ‫ئێمه‌ى ئافره‌تان به‌ کچ و نه‌وجه‌وان و هه‌رزه‌کار و‬ ‫ژن و گه‌نج و پیرمان سانسۆر کراوین‪ .‬مه‌مکمان‬ ‫سانسۆر کراوه‌‪ ،‬قاچمان سانسۆر کراوه‌‪ ،‬بنباڵمان‬ ‫سانسۆر کراوه‌‪ ،‬رانمان سانسۆر کراوه‌‪ ،‬ناو گه‌ڵمان‬ ‫سانسۆر کراوه‌‪ ،‬قنمان سانسۆر کراوه‌‪ ،‬خۆ من هه‌ر‬ ‫له‌ مووی و ته‌وقی سه‌رمه‌وه‌ تا بنی پێمه‌وه‌ له‌‬ ‫الی کۆمه‌ڵگا و ده‌سه‌اڵت و خێزانمدا و هه‌روه‌ها‬ ‫زانکۆدا سانسۆر کراوم‪.‬‬ ‫ده‌مێکه‌ کورد فرۆشراوه‌‪ ،‬کوردی باکوور شه‌ڕی‬ ‫خ��ۆی ده‌ک���ات‪ ،‬ه �ه‌روه‌ه��ا ک���وردی رۆژه���ه‌اڵت‪،‬‬ ‫ک��وردی رۆژئ���اوا ش �ه‌ڕه‌ک �ه‌ی گ�ه‌رم�ه‌‪ ،‬ک��وردی‬ ‫باشووریش شه‌ڕی کرد و شه‌هیدی دا و ده‌سه‌اڵت‬ ‫هار بوو خوێنی رشت و به‌ په‌ڕۆیه‌کی ره‌ش ده‌می‬ ‫هاواڵتیانی به‌ست و گرێیدا‪.‬‬ ‫واته‌ زمانمان بڕاوه‌ و له‌ بنه‌وه‌ ده‌یبڕن‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫چاومان به‌ستراوه‌ ئه‌گه‌ر کوێرمان نه‌که‌ن‪ ،‬له‌ بنه‌وه‌‬ ‫چاوه‌کانمان ده‌رده‌ک �ه‌ون‪ ،‬خۆ ده‌مێکه‌ به‌ هه‌واڵی‬ ‫درۆ گوێیه‌کانمان ک �ه‌ڕ ب��وون م��اوه‌ ته‌نها دوو‬ ‫کوونی لووتمان‪ ،‬ئاسانه‌ به‌ (جلگری کاره‌بایی)‬ ‫کونه‌ لوتیشمان بگرن‪ ،‬واته‌ زینده‌به‌چاڵ کراوین‪.‬‬ ‫ئا ئه‌مه‌یه‌ کاریگه‌ری سانسۆر‪ ،‬ئ �ه‌وه‌ی ره‌خنه‌‬ ‫ده‌گرێ‪ ،‬زمانی له‌ بنه‌وه‌ ده‌رده‌که‌ن و الڵی ده‌که‌ن‪،‬‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی به‌ قه‌ڵه‌م ده‌ن��ووس��ێ په‌نجه‌کانی ده‌ب��ڕن‪،‬‬ ‫ئ �ه‌ی ش��ۆڕش��ی فه‌یسبووک؟ ئ �ه‌ی په‌لکێش‪-‬‬ ‫کردنی نوسه‌ران بۆ دادگا؟ ئه‌ی غه‌رامه‌؟ ئه‌ی‬ ‫ره‌ش هه‌ڵگه‌ڕانی رووی سانسۆرچییه‌کان؟ ئه‌ی‬ ‫قه‌الچۆکردنی بیر و هه‌ست و نه‌ست و خه‌ون و‬ ‫دادپه‌روه‌ری و حه‌قپه‌رستی؟‬ ‫ده‌مێکه‌ کورد فرۆشراوه‌‪ ،‬به‌اڵم شه‌پۆلی هۆشی‬ ‫ک��ورد ناوه‌ستێندرێت و مه‌حاڵه‌‪ ،‬خه‌ونی کورد‬ ‫نابینرێ و له‌ نه‌ستدایه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ چ��ۆن؟! ستالین‬ ‫زۆری کرد‪ ،‬له‌ قوڕقوڕاگه‌ی نووسه‌ره‌ جوانه‌کانی‬ ‫سۆڤیه‌تى گرت‪ ،‬وه‌ک (باختین) که‌ کۆڵه‌که‌ی‬ ‫فه‌لسه‌فه‌ و ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی هاوچه‌رخه‌ ژێربه‌ژێر‬ ‫و به‌ دزییه‌وه‌ و به‌ ناوی شاگرده‌کانی چه‌ندین‬ ‫کتێبی فه‌لسه‌فی و ره‌خنه‌ و‪ ...‬ن��ووس��ی‪ ،‬که‌‬ ‫مرد شاگرده‌کانی باڵویان ک��رده‌وه‌ و (باختین)‬ ‫گه‌وره‌ترین فه‌یله‌سوفی ئه‌ده‌ب و زمان و ره‌خنه‌یه‌‪.‬‬ ‫ستالین هات‪ ،‬ستالین چوو‪ ،‬ستالین که‌وته‌ ناو‬ ‫چاڵی گوو‪ ،‬ئه‌م په‌نده‌ په‌ندێکی خانه‌قینی‪-‬یه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ‪ ...‬شای ئێران هات‪ ،‬شای ئێران چوو‪،‬‬ ‫شای ئێران که‌وته‌ ناو چاڵی گوو‪ ،‬سه‌دام حسێن‬ ‫هات‪ ،‬سه‌دام چوو‪ ،‬سه‌دام حسێن که‌وته‌ ناو چاڵی‬ ‫گ��وو‪ ،‬هه‌موو دیکتاتۆره‌کان هاتن‪ ،‬هه‌موویان‬ ‫چ���وون‪ ،‬ه �ه‌ر ه �ه‌م��ووی��ان گ���وواوی ب���وون‪ .‬ئه‌مه‌‬ ‫کۆتایی دیکتاتۆره‌کانی جیهان بوو‪...‬‬ ‫سانسۆری سه‌دام حسێن قسه‌کردن له‌ سه‌ر (ئایین‬ ‫و سیاسه‌ت و سێکس)ی قه‌ده‌غه‌ کرد‪ ،‬چی ما؟‬ ‫هیچ‪.‬‬ ‫رۆم��ان��ی ئه‌ڵوه‌نی منیان ق�ه‌ده‌غ�ه‌ ک��رد‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬ ‫ن�ه‌م��ردم و له‌ چاپم دا و بینیم‪ ...‬له‌ کاتێکدا‬ ‫سانسۆری به‌شی ک��وردی عێراقی سانسۆری‬ ‫کرد‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری ده‌زگ��ای سانسۆر که‌ عه‌ره‌ب‬ ‫ب��وو ده‌ستخه‌تی ئ�ه‌و پ��ی��اوه‌ک��ورده‌ى پیشاندام که‌‬ ‫ناوی مسته‌فا نه‌ریمان بوو‪ ،‬هه‌روه‌ها هاورێیه‌کی‬ ‫تر سانسۆری کردبوو‪ .‬ئیتر به‌ڕێوه‌به‌ری ده‌زگای‬ ‫سانسۆر وتى خه‌تای ئێمه‌ نیه‌‪.‬‬ ‫منیش زان��ی��م ک�ه‌ ئێمه‌ ئینگلیز ک��ردوون��ی به‌‬ ‫میلله‌تێکی خۆخۆر‪.‬‬ ‫خۆم سانسۆر کرام‪ ،‬سه‌رم‪ ،‬زمانم‪ ،‬چاوم‪ ،‬ده‌ستم‪،‬‬ ‫قاچم و زه‌مانێ بوو هه‌ر به‌ردباران ده‌کرام‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫خۆم هه‌ر خۆمم و هه‌ر ئازادم‪.‬‬ ‫(ئه‌ڵوه‌نی دووه‌م) ده‌نووسمه‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر قه‌ڵه‌می‬ ‫رۆژن��ام �ه‌ن��ووس��ی��م س��ان��س��ۆر ک���را خ��ۆ س���ه‌ر له‌‬ ‫به‌ڕێوه‌بردنی الپه‌ڕه‌ی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر‪ ،‬مندااڵن‪،‬‬ ‫ریپۆرتاژ و ستۆری ده‌رده‌که‌م جگه‌ له‌ هه‌ڵه‌بڕی‬ ‫که‌ (‪ )30‬ساڵ رێک له‌ به‌غداد هه‌ڵه‌بڕ بووم‪.‬‬ ‫ئه‌ڵوه‌نی دووه‌م ته‌واو ته‌واو پاکنووسی ده‌که‌مه‌وه‌‬ ‫و سێ به‌ش له‌و رۆمانه‌ له‌ رۆژنامه‌ی هاوکاری‬ ‫س��اڵ��ی (‪ )1999‬ب�ڵاوب��ۆت �ه‌وه‌‪ .‬ک �ه‌ هاتیشم بۆ‬ ‫کوردستان ئه‌ڵوه‌نی یه‌که‌م کاک عه‌لی برام له‌‬ ‫هه‌زار کوندا شاردبوویه‌وه‌‪ ،‬به‌ دوو حماڵی بازاڕی‬ ‫(شۆرجه‌) له‌ ژێر که‌ل و په‌لی دوکانه‌که‌ی ترى‬ ‫شاردبوویه‌وه‌ و بۆیان ده‌رهێنام‪ .‬دوای رووخانی‬ ‫سه‌دام سه‌ردانی به‌غدادم کرد‪ ،‬باوه‌شی پێدا کردم‬ ‫و پێکه‌نی‪ .‬مژده‌ی دامێ به‌ کوڕه‌ بچوکه‌که‌ی‬ ‫حسێنى وت‪:‬‬ ‫‪ -‬بڕۆ کتێبه‌که‌ی بۆ بهێنه‌‪.‬‬

‫***‬ ‫ده‌سه‌اڵت خۆش به‌ حاڵت‬ ‫به‌ بیرم دێ‪ ،‬ک��اک حسێن ع��ارف شیعرێکی‬ ‫(ع�ه‌ب��دواڵ په‌شێو)ى له‌ س�ه‌ر زمانی ک��وردی و‬ ‫له‌ رۆژن��ام�ه‌ی هاوکاریدا ب�ڵاو ک��ردب��ووه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫کاته‌ قوتابخانه‌کانی کوردستان گۆڕان و زمانی‬ ‫ک��وردی��ان له‌ کوردستاندا قه‌ده‌غه‌ ک��رد‪ ،‬شاعیر‬ ‫ع �ه‌ب��دواڵ په‌شێو ل�ه‌ مۆسکۆ ب��وو‪ ،‬شیعره‌که‌ی‬ ‫ل�ه‌ س �ه‌ر (بڕینی زم���ان)ی ب��ۆ ره‌وان���ه‌ ک��ردی��ن‪،‬‬ ‫قۆناغه‌که‌ی زۆر ناسک ب��وو‪« .‬گ�ه‌وادێ��ک»‬ ‫راپۆرتێکی بۆ ده‌زگای (االمن العامه‌) له‌ سه‌ر‬ ‫کاک حسێن نووسی بوو‪.‬‬ ‫(عه‌بدولکه‌ریم مه‌کی) به‌ڕێوه‌به‌ری ده‌زگ��ای‬ ‫رۆشنبیری و باڵوکردنه‌وه‌ی کوردی بوو‪ ،‬من له‌‬ ‫کتێبخانه‌ و ئه‌رشیف بووم‪( ،‬عوسمان فایه‌ق)ی‬ ‫گۆڕبه‌گۆڕ دووری خستبوومه‌وه‌‪ ،‬عه‌بدولکه‌ریم‬ ‫مه‌کى بانگى ک��ردم وت��ى‪ :‬عه‌بدواڵ په‌شێوم بۆ‬ ‫عه‌ره‌بی ته‌رجه‌مه‌ بکه‌‪ ،‬تکایه‌ به‌ ئه‌مانه‌ت‪ ،‬چونکه‌‬ ‫حه‌زناکه‌مسزاى حسێن ع��ارف ب���ده‌م‪ .‬زۆرک �ه‌س‬ ‫وه‌ریانگێڕا‪ ،‬به‌اڵم هێشتا بڕوایان پێناکه‌م‪ ...‬ئێمه‌‬ ‫هه‌ر دووکمان ئه‌دیبین‪ ،‬تو چیرۆکنووسی و من‬ ‫شاعیر‪ .‬هیچ خراپه‌کاریه‌ک له‌ به‌رامبه‌ر کاک‬ ‫حسێن ناکه‌م‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر ده‌مه‌وێ بگه‌مه‌ راستی‪.‬‬ ‫من متمانه‌م پێ نه‌کرد‪ .‬به‌ شێوه‌یه‌ک بۆم کرده‌‬ ‫عه‌ره‌بی که‌ ئه‌و شیعره‌ له‌ ره‌گ و ریشه‌وه‌ په‌یوه‌ندی‬ ‫به‌ زمانی کوردییه‌وه‌ نیه‌‪ ،‬که‌ خوێندییه‌وه‌ وتی‪:‬‬ ‫«ئه‌ی شیوعی‪ ،‬له‌ کچانی مۆسکۆ ئه‌چی!»‬ ‫چونکه‌ خۆی باڵیۆزی عێراق بوو له‌ مۆسکۆ‪،‬‬ ‫ت��ۆزێ��ک چ��اوک��راوه‌ ب��وو‪ .‬ل�ه‌ کۆتاییدا کاک‬ ‫حسێنی به‌خشی و سه‌ری بادایه‌وه‌ و جگه‌ره‌یه‌کی‬ ‫داگیرساند و منیش هاتمه‌ ده‌ره‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌ بیرم دێ قه‌ت کاک حسێنم تاوانبار نه‌کرد‬ ‫و شیعره‌که‌م وا ته‌رجمه‌ کرد‪ ،‬ئێستا و ئێستاش‬ ‫نازانم چۆن بوو که‌ له‌ ئه‌نجامدا عه‌بدولکه‌ریم‬ ‫مه‌کی وتی‪« :‬من کاک حسێن ئ��ازاد ده‌که‌م‪،‬‬ ‫وه‌اڵمی پرسیاره‌که‌ی (االمن العامه‌) ده‌ده‌م ‌ه که‌‬ ‫حسێن عارف په‌یوه‌ندی به‌ باڵوکردنه‌وه‌ی شیعری‬ ‫عه‌بدواڵ په‌شێوه‌وه‌ نیه‌ و شیعری عه‌بدواڵ په‌شێو‬ ‫په‌یوه‌ندی قه‌ده‌غه‌کردنی زمانی کوردی له‌ (شمال‬ ‫العراق)دا نیه‌‪.‬‬ ‫که‌ ژووره‌ک�ه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رم به‌جێهێشت‪ ،‬ئه‌و هه‌ر‬ ‫قسه‌ی ده‌کرد‪:‬‬ ‫ـ کاکه‌ ئاگاتان ل�ه‌ خ��ۆت��ان بێت‪ ،‬کاته‌که‌تان‬ ‫ناسکه‌‪...‬‬ ‫له‌ سه‌رده‌می به‌عسدا هه‌ر هه‌موومان له‌ ماڵی‬ ‫خۆماندا به‌ دزی��ی �ه‌وه‌ ده‌ماننووسی‪ ،‬ئه‌زموونی‬ ‫(هاوار)م کاتێ که‌ هه‌ڵه‌بڕ بووم هه‌فته‌ی به‌ پێنج‬ ‫دینار‪ ،‬به‌ دزییه‌وه‌ و له‌ ماڵه‌وه‌ نووسیم‪...‬‬ ‫د‪.‬کوردستان موکریانی هاته‌ ماڵمان‪ ،‬سه‌رکه‌وت‬ ‫و ژووره‌ک����ه‌م����ی ب��ی��ن��ی وت����ی‪ :‬ئ���ه‌ح�ل�ام ک���وا؟‬ ‫نووسینه‌کانت کوا ئه‌ڵوه‌ن؟‬ ‫ده‌رگای کانتۆره‌که‌م بۆ کرده‌وه‌‪ ،‬ئه‌ڵوه‌نی یه‌که‌م‬ ‫و دووه‌می بینی‪ .‬پێی خۆش بوو که‌ جله‌کانم له‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌ هه‌ڵواسی بوو له‌ سه‌ر بزمار و عه‌الگه‌‪.‬‬ ‫گریاین‪ ،‬ده‌ستی خسته‌ سه‌رشانم و وتی‪ :‬ئافه‌رین‪،‬‬ ‫رۆژێ دێ کورد ئازاد ده‌بێت‪ .‬منیش وتم‪ :‬دڵنیام‪.‬‬ ‫خ��ۆ ب �ه‌ ن��او ک��وردی��ش ئ���ازاد ب���وو‪ ،‬وا خه‌ریکه‌‬ ‫س��ان��س��ۆری ب�ه‌ع��س دووب����اره‌ زی��ن��دوو ده‌ب��ێ��ت�ه‌وه‌ و‬ ‫زیندانه‌کان پڕ ده‌بن له‌ په‌یامنێر و ستافی رۆژنامه‌‬ ‫ئه‌هلییه‌کان و نووسه‌ره‌ جوانه‌کان‪.‬‬ ‫ئازادی نووسینیش بای بای‪.‬‬ ‫ب���ه‌اڵم (ب��اس��ت��رن��اک)‪( ،‬دک���ت���ۆر زی��ڤ��اگ��ۆی)‬ ‫نووسی‪ ،‬له‌ روسیا هه‌ڵهات و گه‌یشته‌ پاریس و‬ ‫شاکاره‌که‌ی له‌ چاپ دا و خه‌اڵتی نۆبڵی له‌‬ ‫سه‌ر وه‌رگرت‪ ،‬ئه‌و شاکاره‌ شاکارترین رۆمانه‌ له‌‬ ‫جیهاندا‪ ،‬هیوادارم بکرێ به‌ کوردی‪.‬‬ ‫عه‌ره‌ب به‌ (ادب المنفی) ناوی ئه‌و نووسینانه‌‬ ‫ده‌نێ که‌ له‌ واڵتی خۆیاندا سانسۆر کرابن‪.‬‬ ‫سێ به‌شی ئه‌ده‌بی کوردی له‌ سه‌رده‌می به‌عسدا‬ ‫سانسۆر کرابوون‪ .‬ب�ه‌اڵم دوای راپه‌ڕین‪ ،‬ئه‌ده‌به‌‬ ‫شاردراوه‌کان له‌ دایک بوون‪.‬‬ ‫سه‌رنجێک بۆ ده‌سه‌اڵت‬ ‫م��ن پ�ه‌ک��م ن��اک��ه‌وێ‪ ،‬زم��ان��ی ئ �ه‌ڵ��وه‌ن��ی دووه‌م‬ ‫که‌لهووڕییه‌‪ ،‬زۆری نه‌ماوه‌ رۆژهه‌اڵتی کوردستان‬ ‫ئ��ازاد بێت و ده‌سه‌اڵتی ئێران بڕوخێت‪ .‬بۆیه‌ له‌‬ ‫کرماشان چاپی ده‌که‌م‪.‬‬ ‫من ئه‌حالم مه‌نسورم سی ساڵی ره‌ب �ه‌ق به‌عسم‬ ‫دیوه‌ ئه‌ڵێم به‌داخه‌وه‌‪ ،‬ده‌سه‌اڵتی کوردی السایی‬ ‫به‌عس ده‌کاته‌وه‌‪.‬‬

‫نووسینی‬ ‫ئازاد سۆران‬

‫هێندێ ل�ه‌ رۆشنبیران بانگه‌شه‌ ده‌ک���ه‌ن ک�ه‌وا‬ ‫مۆدێرنیته‌‪ ،‬شه‌ڕی نێوان دیارده‌ نوێیه‌کان له‌گه‌ڵ‬ ‫دیارده‌ و ئایدیا کۆن و نه‌ریتییه‌کانه‌‪ .‬ئه‌م عه‌قڵیه‌ته‌‬ ‫ره‌ها و زێده‌ڕه‌ووه‌‪ ،‬بۆته‌ هۆکار که‌ ئه‌وانه‌ له‌ ژێر‬ ‫ناوی رێنیسانسدا‪ ،‬ل ‌ه هه‌وڵی دانانی سنوورێک‬ ‫ریشه‌یی بن له‌ نێوان قۆناغه‌ کۆن و نوێیه‌کان‬ ‫بۆ هه‌میشه‌‪ .‬ده‌توانین بڵێین‪ :‬ئه‌مه‌ گه‌وره‌ترین‬ ‫هه‌ڵه‌یه‌ له‌ هه‌نگاوی یه‌که‌می رینێسانسدا‪ .‬هه‌ر‬ ‫له‌ سه‌ره‌تادا کێبڕکێی نێوان کۆن و نوێ بووه‪‌،‬‬ ‫عه‌قڵییه‌تی دژ و بان دیاله‌کتیک‪ .‬ئه‌م عه‌قڵییه‌ته‌‪،‬‬ ‫کاتێک مۆرکی خۆی له‌ سه‌ده‌ی (‪ )14‬و (‪)15‬‬ ‫دا‪ ،‬ب��ووه‌ ه��ۆک��اری ئ �ه‌وه‌ی هه‌موو دی���ارده‌ کۆن‬ ‫و پاشکه‌وتووه‌کان له‌ ژێ��ر ن��اوی میتافیزیک‪،‬‬ ‫م��ی��ت��ۆل��ۆژی و دی��ن وه‌ک چ�ه‌ن��د هه‌بوونێکی‬ ‫دژه‌مۆدێرن بناسرێن‪ .‬ته‌نانه‌ت پێناسه‌یه‌کی تری‬ ‫هه‌ڵه‌ سه‌باره‌ت به‌ رێنیسانس هه‌یه‌ که‌‪ :‬ده‌توانین‬ ‫وه‌ک دووه‌مین هه‌نگاوی هه‌ڵه‌ به‌ناوی بکه‌ین؛‬ ‫ئه‌وه‌ش ناسینی رێنیسانس وه‌ک سه‌رده‌مێکه‌ که‌‬ ‫هه‌ر شتێکی کۆنه‌په‌رستانه‌ هی کریستانییه‌ته‌‬ ‫و ب��ۆی�ه‌ش کلتووره‌کۆن ب �ه‌اڵم ک��ارام �ه‌ک��ان‪ ،‬به‌‬ ‫ناکریستیانی و یۆنانی ـ رۆم��ی ده‌زان���ن‪ .‬ئه‌م‬ ‫تێڕوانینه‌ ره‌هایه‌ ئۆمانیستییه‌ که‌ ده‌ڵێیت‪ :‬ته‌واوی‬

‫کردووه‌ ئامرازێک بۆ دوگماکان و چه‌قبه‌ستوویی‬ ‫و عه‌قڵ و کامه‌رانی سه‌رده‌می سه‌رمه‌ستی و‬ ‫شه‌راب یان کۆتایی پێ هێناوه‌‪ .‬که‌چی‪ ،‬یه‌کێک‬ ‫ل �ه‌ ب��ن �ه‌ڕه‌ت �ی‌ت��ری��ن ره‌گ����ه‌زه‌ پ��ت �ه‌وه‌ک��ان��ی پۆست‬ ‫م��ۆدێ��رن�ه‌ک��ان‪ ،‬گ �ه‌ڕان �ه‌وه‌ی �ه‌ ب��ۆ س �ه‌رده‌م��ی پێش‬ ‫مۆدێرنیته‌ و به‌ وات��ای تر‪ ،‬سه‌رده‌می که‌ونار و‬ ‫ساده‌بوونو خۆماڵیانه‌بوون‪ ،‬به‌اڵم شه‌یدایی ژیانی‬ ‫ئه‌و سه‌رده‌مه‌‪ ،‬زۆرتر به‌ په‌سه‌ند ده‌که‌ن تا ئه‌قڵ‬ ‫و باوه‌ڕی دوگمی چاخی فه‌لسه‌فه‌ی یۆنانی و‬ ‫مۆدێرنیزم‪ .‬ته‌نانه‌ت یه‌کێک ل�ه‌و هۆکارانه‌ی‬ ‫دروس���ت ‌ب��وون��ی دوئالیته‌کانی میتافیزیک ـ‬ ‫پۆزیتیڤیزم‪ ،‬هه‌ر ئه‌و بڕیاره‌ پته‌و و پێداگریانه‌ی‬ ‫جیهانی هزرییه‪ ‌،‬به‌اڵم پێداگرن له‌گه‌ڵ خۆیان‪.‬‬ ‫ئینجا له‌ سه‌رده‌می مۆدێرنیزمدا‪ ،‬پروتێستانیزم‬ ‫بۆ خ��ۆی‪ ،‬رێبازێک بۆ له‌ س�ه‌ر بونیادی ئه‌م‬ ‫عه‌قڵیه‌ته‌ی سه‌ده‌ی (‪ .)16‬دژایه‌تی مۆدێرنیته‌‬ ‫له‌گه‌ڵ دین و کلیسا بووه‌ گه‌وره‌ترین الرێدان له‌‬ ‫پرۆسه‌ی مۆدێرنییه‌تدا‪ .‬چونکه‌ حاشای له‌ رۆڵی‬ ‫سه‌رمایه‌ و ده‌وڵه‌ت وه‌ک هۆکاری دوو هۆکاری‬ ‫سه‌ره‌کی و چاره‌نوس‌ساز له‌ دروست‌بوونی زاوزێ‬ ‫رژێم و نیزامی هه‌موو سه‌رده‌مه‌کاندا کردووه‌‪.‬‬ ‫مه‌سه‌له‌ی زۆر گرنگ ئه‌مه‌یه‌ له‌ دیاله‌کتیکی‬ ‫جیهانی گیانله‌به‌ردا‪ ،‬یاری زمانی کۆن و نوێ‬ ‫به‌ عه‌قڵییه‌تی په‌راوێزخستنی شته‌کۆنه‌کان و‬ ‫په‌سه‌ندکردنی شته‌ نوێیه‌کان وه‌ک «هه‌بوونی‬ ‫ئاڵته‌رناتیڤی ره‌ها» عه‌قڵیه‌تێکی ده‌سه‌اڵتخوازه‌‪.‬‬

‫ته‌نانه‌ت دوو نمونه‌ی هێگل و مارکس‬ ‫ک ‌ه دوو جۆری دیاله‌کتیکی پێناسه‌کراوی‬ ‫دژب ‌ه یه‌کن‪ ،‬راده‌ستی عه‌قڵیه‌تی‬ ‫ده‌سه‌اڵتخواز بوون‬ ‫کۆنه‌په‌رستیه‌کان به‌الی مه‌سیحیه‌تدا ده‌ڕوا و پێش‬ ‫مه‌سیحی یۆنان ـ رۆم جیا ل�ه‌وه‌ن‪ ،‬دیاله‌کتیکی‬ ‫وه‌ک پرۆسه‌یه‌ک له‌ سه‌ر راسته‌هێڵ له‌ قه‌ڵه‌م‬ ‫دا‪ .‬که‌چی ج�ه‌وه�ه‌ری عه‌قڵییه‌تی ئ�ه‌م شێوازه‌‬ ‫تێڕوانینه‌ و ئه‌م لۆژیکه‌ براوردکارانه‌‪ ،‬هه‌ڵقواڵوی‬ ‫هه‌مان رامانی ئه‌فالتونی و ئه‌ره‌ستۆیه‌ که‌ تا‬ ‫رۆژگاری ئێستامان درێژه‌ی هه‌یه‌ و په‌یوه‌سته‌ به‌‬ ‫چاخی مۆدێرنیته‌وه‌‪ .‬به‌اڵم هزرێکی تر هه‌یه‌ که‌‬ ‫خاوه‌نه‌که‌ی پۆست مۆدێرنیزمه‌ و زۆرتر له‌ نیچه‌وه‌‬ ‫په‌لی هاویشتووه‌ و له‌ تێڕوانینه‌کانی ئه‌ودا زاڵتره‌‬ ‫و له‌ رووناکبیرانی تر و له‌ لوتکه‌دایه‌‪ .‬هزری‬ ‫پۆست مۆدێرنیزم واته‌ فه‌رهه‌نگی و کارامه‌کانی‬ ‫سه‌رده‌می پێش فه‌لسه‌فه‌ی یۆنان ـ رۆم به‌ڕه‌سه‌نتر‬ ‫له‌ قه‌ڵه‌م ده‌دا‪ .‬ئه‌م بیرمه‌ندانه‌‪ ،‬هزره‌کانی ئه‌فالتون‬ ‫و ئه‌ره‌ستۆ به‌ رووخێنه‌رترین هۆکاری ژیان پێناسه‌‬ ‫ده‌که‌ن‪ .‬نیچه‌‪ ،‬هزری سوقرات تا ده‌گاته‌ مۆدێرنیزم‬ ‫وه‌ک داروخێنه‌ر و غه‌مبار دزانێ و به‌ شه‌یدایی‬ ‫هێرشیان ده‌باته‌ سه‌ر‪ .‬ئه‌و ده‌ڵێت‪ :‬خوداکانی سوقرات‬ ‫خودای شه‌راب و سه‌رخۆشی‪ ،‬ژیانی مرۆڤی پێش‬ ‫یۆنان له‌ خاکی نه‌هامه‌تی ده‌گه‌وزێنێن و له‌م‬ ‫رووه‌وه‌ عه‌قڵ و باوه‌ڕی له‌ سه‌ر بونیادی یه‌که‌مین‬ ‫په‌ره‌ستیشی ئاپۆلۆن و دیونوسوس وه‌ک سه‌ره‌تای‬ ‫غه‌مباربوونی ژی��ان و جیهانی م��رۆڤ پێناسه‌‬ ‫ده‌ک��ات‪ .‬چونکه‌ به‌ وت�ه‌ی ئ�ه‌و‪ ،‬ئ�ه‌وان جیهانیان‬

‫ب� ‌ه پێی عه‌قڵیه‌تێکی ل �ه‌م چه‌شنه‌‪ ،‬دژه‌ت��ێ��ز ب ‌ه‬ ‫ته‌واوه‌تی له‌ناو ده‌چێت و سه‌نتێز ده‌ئافرێت‪ .‬ئه‌وه‌ش‬ ‫وه‌ک ڤایرۆسێک هه‌موو هزره‌کانی گرته‌وه‌‪.‬‬ ‫ته‌نانه‌ت دوو نمونه‌ی هێگل و مارکس که‌ دوو‬ ‫جۆری دیاله‌کتیکی پێناسه‌کراوی دژبه‌ یه‌کن‪،‬‬ ‫راده‌س��ت��ی ئ �ه‌م عه‌قڵیه‌ته‌ ب��وون‪ .‬ئ��ه‌وه‌ی یه‌که‌م؛‬ ‫که‌چی له‌ناوچوونی تێز ناپه‌ژرێنێ و ژیانه‌وه‌ی‬ ‫ده‌ورێکی دووب���اره‌ی له‌ ناو دژه‌تێز و سه‌نتێز به‌‬ ‫مسۆگه‌ر ده‌زان��ێ��ت‪ ،‬ب�ه‌اڵم جیاوازییه‌کانی نێوان‬ ‫شته‌کۆن و نوێیه‌کان یاخود شه‌ڕی کۆن و نوێ‪،‬‬ ‫له‌ پێناسه‌کردنی ده‌وڵه‌تدا که‌ خۆی ده‌مامکی‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌‪ ،‬توشی هه‌ڵه‌ی ره‌ها ده‌کات‪ .‬به‌م ره‌وته‌‪،‬‬ ‫دیاله‌کتیکی هیگل به‌ واتای راده‌ست‌بوونی ته‌واوه‌‬ ‫له‌ به‌رامبه‌ر ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌اڵتخوازی‪ .‬له‌ راستیدا‬ ‫ک��ۆن و ن��وێ وه‌ک دوو دوژم��ن نه‌ له‌ ته‌نیشت‬ ‫یه‌کدا به‌ڵکو رووبه‌ڕووی یه‌ک ده‌بنه‌وه‌ و بۆیه‌ش‬ ‫ئه‌مه‌ زه‌برێکی کوشنده‌ له‌ په‌یکه‌ری تێز‪ ،‬دژه‌تێز‬ ‫و سه‌نتێز ده‌دا‪ .‬له‌ خاڵی دووه‌مدا‪ :‬ملمالنێ نێوان‬ ‫کۆن و نوێ‪ ،‬له‌ چوارچێوه‌ی ره‌تکردنه‌وه‌ی کۆن‬ ‫و بااڵده‌ستی نوێدایه‌‪ .‬سه‌رکه‌وتنی دیکتاتۆری‬ ‫پرۆلتاریا له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ بورژوازیدا‬ ‫ل��ۆژی��ک��ی دیاله‌کتیکی نه‌ریتیانه‌ی مارکس‬ ‫پێک ده‌هێنێت‪ .‬ده‌توانین چه‌مکی (دیاله‌کتیکی‬ ‫ن �ه‌رێ��ن��ی) ل �ه‌ ه���زری فه‌یلسوفه‌کانی س��ه‌ده‌ی‬

‫(‪ )14‬تا (‪ )21‬ببینینه‌وه‌ و بۆیه‌ش «تیودۆر‬ ‫ئادێرنۆ» له‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ که‌ڵک وه‌رده‌گرێت‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ ل�ه‌ کاتێکدایه‌ ک�ه‌ ل�ه‌ گ���ه‌ردون دا ته‌نیا‬ ‫یه‌ک چه‌شنه‌ دیاله‌کتیک هه‌یه‌ که‌ پێکهاته‌ی‬ ‫تێز‪ ،‬دژه‌ت��ێ��ز و سه‌نتێز پێک ده‌هێنێت و بۆیه‌‬ ‫ناولێنانی وه‌ک ئه‌رێنی و نه‌رێنی له‌ حه‌وشوبه‌ره‌ی‬ ‫گ�ه‌ردون و کۆسموس کارێکی هه‌ڵه‌یه‌‪ .‬که‌چی‬ ‫دارشتنێکی وه‌ها له‌ ده‌سته‌واژه‌ ده‌ستکرده‌کان و‬ ‫یارییه‌ زمانییه‌کانی سۆسیۆلۆژیای تایبه‌ت به‌‬ ‫مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌دارییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت‪.‬‬ ‫هه‌بوونی دژبه‌ره‌کان له‌ نێو دیارده‌کاندا وه‌ک دوو‬ ‫جه‌مسه‌ری جوڵێنه‌ر واتای ئافراندنی نکۆڵیکه‌ر و‬ ‫پۆزیتیڤیته‌ی ره‌های جیا له‌ یه‌ک نییه‌‪ .‬ته‌نانه‌ت‬ ‫دیاله‌کتیکێکی گه‌ردونی نابینرێت که‌ ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫بازنه‌ی زه‌م �ه‌ن و شوێن بێت و بۆیه‌ش ناتوانین‬ ‫له‌ چوارچێوه‌ی زه‌مه‌ن و شوێنیشدا شته‌کۆنه‌کان‬ ‫ب���ه‌ ش��ێ��وازێ��ک��ی ره‌ه����ا پ��اش��ک �ه‌وت��وو ب��زان��ی��ن و‬ ‫شته‌نوێیه‌کانیش به‌ ته‌واوه‌تی پێشکه‌وتوو‪.‬‬ ‫ئێستا که‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌ی بووندا قه‌یرانێکی ئاوه‌هایی‬ ‫مانایی توشی پێناسه‌ی دیاله‌کتیک نه‌بووه‌‪ .‬له‌‬ ‫دیاله‌کتیکی بوونی بوونه‌وه‌ر و دیارده‌کاندا‪ ،‬چ له‌‬ ‫قاڵبی پارچه‌ چ گشتیدا‪ ،‬ملمالنێی نێوان پارچه‌ی‬ ‫پێشوو و پارچه‌ی نوێ‪ ،‬کۆنه‌بوون به‌دی ناکات‪.‬‬ ‫له‌ ده‌رهه‌ست (ئه‌بستراکت)ی زمانیدا ده‌توانین‬ ‫کۆن و نوێیه‌کان وه‌ک دوو تایبه‌تمه‌ندی له‌ قه‌ڵه‌م‬ ‫بده‌ین‪ ،‬به‌اڵم له‌ بنچینه‌دا له‌ مادده‌ی گه‌ردونی و‬ ‫واتای گه‌ردونیدا‪ ،‬کۆن و نوێ جێگای باس نییه‌‪،‬‬ ‫ماده‌‪ ،‬ماده‌یه‌ و وزه‌‪ ،‬وزه‌یه‌‪ .‬له‌مه‌ گرنگتر ئه‌وه‌یه‌‬ ‫که‌ عه‌قڵیه‌تی مرۆڤانه‌ له‌ سه‌ر بونیادی کارامه‌یی‬ ‫م��اده‌ و پێکهاته‌یه‌کی گونجاوه‌ ک�ه‌ لۆژیکی‬ ‫کۆن و نوێ وه‌ک دوو تایبه‌تمه‌ندی شته‌کۆن و‬ ‫نوێیه‌کان ده‌بینێت‪ .‬که‌چی ئه‌مه‌ خۆی له‌خۆیدا‬ ‫ره‌هه‌ندی میتافیزیکایی دیارده‌کان و واتاکانه‌‪.‬‬ ‫میتافیزیک ته‌نیا به‌ په‌یوه‌ندی به‌ گۆڕه‌پانی‬ ‫واتای سۆسیۆلۆژیایی مرۆڤه‌وه‌ هه‌یه‌‪ .‬له‌ مادده‌ی‬ ‫گه‌ردونی و واتای کۆسمۆسدا دابه‌شکردنی له‌‬ ‫دۆری میتافیزیایی و فیزیایی بوونی نیه‌‪ ،‬چونکه‌‬ ‫عه‌قڵی گه‌ردونی (هۆشی گه‌ردونی) سه‌ره‌ڕای‬ ‫فره‌چه‌شنی مادده‌ و وزه‌‪ ،‬دابه‌شکردنێکی وه‌های‬ ‫له‌ خۆدا نیه‌‪ .‬مێشکی مرۆڤ‪ ،‬باشترین جۆری‬ ‫ماده‌یه‌ که‌ بۆته‌ به‌شی‪ ،‬که‌چی هه‌موو ده‌سته‌واژه‌‬ ‫و وات��اک��ان چ ده‌رهه‌ستیانه‌ و چ به‌رهه‌ستیانه‌‬ ‫له‌ هه‌مان جووته‌بوونه‌ بونیادییه‌ی گ�ه‌ردون واته‌‬ ‫(مادده‌ و وزه‌) پێک دێن‪ .‬کاتێ مادده‌ و وزه‌ش‬ ‫ده‌که‌ونه‌ خزمه‌ت مێشکی مرۆڤه‌وه‌ و دزه‌ ده‌که‌نه‌‬ ‫ن��او گ��ۆڕه‌پ��ان��ی ک��ۆم�ه‌ڵ��گ��ای م��رۆڤ��ای�ه‌ت��ی��ی�ه‌وه‌‪،‬‬ ‫جمانێک (سیالیت)ی سه‌یر و بێ‌وێنه‌ به‌خۆوه‌‬ ‫ده‌بینێ‪ :‬بۆیه‌ ئه‌وا ته‌نیا مرۆڤه‌ که‌ به‌ ئاسانی‬ ‫ئه‌و دووان�ه‌ به‌ میتافیزیک ـ فیزیک؛ مادی ـ‬ ‫مه‌عنه‌وی؛ ده‌رهه‌ست و به‌رهه‌ست؛ کۆن و نوێ‬ ‫و ه���ه‌زاران دووان���ه‌ی زمانی ـ واتایی داب �ه‌ش و‬ ‫پێناسه‌ ده‌ک��ات‪ .‬ئینجا مرۆڤ چون واتا ده‌داته‌‬ ‫دیالکتیک؟ وات���ادان و مانابه‌خشی ب�ه‌ ته‌نیا‬ ‫تایبه‌ت به‌ مرۆڤه‌ و (هه‌ڵه‌ و راست)یش دوو جۆرن‬ ‫له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی‪ .‬له‌ پرۆسه‌ی دیاله‌کتیکی‬ ‫گه‌ردونیشدا راست و هه‌ڵه‌ بێ‌واتایه‌‪ ،‬به‌اڵم مرۆڤ‬ ‫له‌ واتابه‌خشینه‌کانیدا به‌ بێ‌ ئ�ه‌م دابه‌شکردنه‌‬ ‫نالواوه‌ بتوانێ بیر بکاته‌وه‌‪ .‬که‌واته‌ گرنگ ئه‌وه‌‬ ‫نیه‌ که‌ دابه‌شکردن کارێکی له‌جێیه‌ ی��ان نا؟!‬ ‫گرنگ ئ�ه‌وه‌ی�ه‌ ک�ه‌ پارادیگمای خوێندنه‌وه‌ و‬ ‫واتادان به‌ «بوون» ده‌بێ چ ناوه‌ڕکێکی هه‌بێت‪.‬‬

‫له‌ گه‌ردون‌دا ته‌نیا یه‌ک چه‌شنه‌ دیاله‌کتیک هه‌یه‌ که‌ پێکهاته‌ی تێز‪ ،‬دژه‌تێز و سه‌نتێز پێک ده‌هێنێت‬


‫پرسی چه‌تر‬ ‫پرسی چه‌تر‪ ،‬پانتاییه‌ک ‌ه (چه‌تر)‬ ‫بۆ گوزارشتکردنی رای ئێوه‌ی‬ ‫هاواڵتی ره‌خساندوو‌ه تا ئازادانه‌‬ ‫لێره‌و‌ه هه‌ر هه‌فت ‌ه و ل ‌ه سه‌ر‬ ‫پرسێکی گه‌رم بۆچوونی خۆتان‬ ‫بخه‌نه‌ڕوو‪.‬‬

‫››‬

‫‪...‬‬

‫پرسى ئه‌مجاره‌ى (چه‌تر) بۆ‬ ‫وه‌رگرتنى راى ئێوه‌ى هاواڵتیانه‌‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ (مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵ‬ ‫بودجه‌ چۆن ده‌بینى؟)‪.‬‬

‫م���وح���س���ی���ن ع�����ه‌ب�����دواڵ‪،‬‬ ‫فه‌رمانبه‌ر‪ /‬پێویست‌ه بودج‌ه بۆ‬ ‫خزمه‌تى خه‌ڵکى کوردستان‬ ‫بێت و دوور بێت ل‌ه ملمالنێى‬ ‫ح���زب���ی و س��ی��اس��ى‪ ،‬نابێت‬ ‫ئه‌و بودجه‌ی‌ه تێکه‌ڵى بارودۆخى ئێستاى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان بکرێت‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ى زۆرترین خزمه‌ت به‌‬ ‫هاواڵتیان بگه‌یه‌نێت‪.‬‬ ‫زه‌ی��ت��ۆ ک��ان�ه‌ب��ی‪ ،‬پۆلیس‪/‬‬ ‫بودج‌ه ژیانى هه‌موو هاواڵتیانى‬ ‫پێو‌ه به‌ند‌ه و خه‌ڵکێکى زۆر‬ ‫چ����اوه‌ڕوان����ى پ �ه‌س��ن��دک��ردن��ى‬ ‫ده‌کات‪ ،‬بۆی‌ه پێموای‌ه هه‌رچى‬ ‫زوو‌ه ئ��ه‌و ب��ودج �ه‌ی �‌ه په‌سه‌ند‬ ‫بکه‌ن و ئه‌و بڕیارانه‌ى دراو‌ه بۆ زیادکردنى پێشینه‌ى‬ ‫هاوسه‌رگیرى و خانوبه‌ر‌ه و زیادکردنى موچه‌‪ ،‬جیا‬ ‫بکرێته‌و‌ه و ئه‌رقه‌له‌ى بۆ دروست نه‌که‌ن‪.‬‬ ‫ج��وان قه‌راجى‪ ،‬خوێندکار‪/‬‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر ب��ودج �ه‌ ب��ۆ ه�ه‌م��وو‬ ‫خه‌ڵکى کوردستان گرنگ‬ ‫بێت‪ ،‬ئه‌وا بۆ ئێمه‌ى کچان‬ ‫گرنگه‌ زوو په‌سه‌ند بکرێ‪،‬‬ ‫چونکه‌ له‌ ئه‌ندامانى په‌رله‌مان گوێمان لێ بوو‬ ‫که‌ له‌دامه‌زراندنى فه‌رمانبه‌ران ره‌چاوى کچان‬ ‫بکرێت و به‌شى خۆیان پێ ب��درێ‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫پیشینه‌ى هاوسه‌ریش کارێکى باشه‌‪ ،‬به‌س ته‌نیا‬ ‫قسه‌ نه‌بێت‪ ،‬به‌ڵکو کارى پێ بکرێ‪.‬‬

‫سه‌یدسادق‪ :‬سێ به‌چک ‌ه پشیل ‌ه‬ ‫ده‌بن ‌ه خاوه‌نى سێ کاس‬

‫م��ح�ه‌م�ه‌د ن���ورى‪ ،‬شۆفێر‪/‬‬ ‫ب��ودج �‌ه ته‌نها ب��ۆ ب �ه‌رپ��رس و‬ ‫ده‌وڵ���ه‌م���ه‌ن���ده‌ک���ان���ه‌‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر موچ‌ه زیاد بکرێ ئه‌وا‬ ‫ئه‌وانه‌ى به‌رپرسن زیاتر قازانج‬ ‫ده‌ک �ه‌ن‪ ،‬بۆی‌ه داوا ل‌ه په‌رله‌مان ده‌ک�ه‌م بودجه‌ک ‌ه‬ ‫ب‌ه شێوه‌یه‌ک په‌سندبکات ل‌ه خزمه‌تى فه‌قیر و‬ ‫که‌مده‌رامه‌تدا بێت‪ ،‬با به‌س بێت گیرفان پڕکردنى‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌ند و به‌رپرسه‌کان‪.‬‬ ‫رێ��ب��ی��ن ک��ه‌م��ال‪ ،‬ت��وێ��ژه‌رى‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تى‪ /‬په‌سندکردنى‬ ‫بودج‌ه به‌شێوه‌یه‌کى زانستى‬ ‫کێشه‌ى زۆرب���ه‌ى خێزانه‌کان‬ ‫چاره‌سه‌ر ده‌ک��ات ک‌ه به‌هۆى‬ ‫بارى خراپى ئابوریه‌و‌ه دروست‬ ‫ب���ووه‌‪ ،‬پێویست‌ه ل�‌ه بودجه‌ک‌ه گرنگى ب�‌ه ت��ۆڕى‬ ‫چاودێرى کۆمه‌اڵیه‌تى ب��درێ و ئ��اوڕ ل‌ه خێزانى‬ ‫که‌مده‌رامه‌ت و بێ سه‌رپه‌رشت بدرێته‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫هه‌وڵبدات هه‌لى کار بۆ بێکاران بدۆزێته‌وه‌‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر بودجه‌ک‌ه به‌شێوه‌یه‌کى یه‌کسان و زانستیان ‌ه‬ ‫په‌سند بکرێ به‌شکى زۆرى کێشه‌کان چاره‌سه‌ر‬ ‫ده‌کرێت‪.‬‬ ‫شێخ محێدین‪ ،‬سیاسه‌تمه‌دار‪/‬‬ ‫پێموای‌ه ئه‌گه‌ر بودجه‌ک‌ه ب ‌ه‬ ‫ش��ێ��وه‌ی �ه‌ک��ى زان��س��ت��ى په‌سند‬ ‫ب��ک��رێ��ت‪ ،‬ک��اری��گ �ه‌رى زۆرى‬ ‫له‌سه‌ر ره‌وشى سیاسى و ئابورى و‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تى کوردستان ده‌بێت‪،‬‬ ‫چونک‌ه باشکردنى گوزه‌رانى خه‌ڵکى کوردستان‪،‬‬

‫سه‌قامگیرى به‌دواو‌ه دێت و خه‌ڵکى زیاتر ئینتیماى‬ ‫بۆ نیشتمان زیاتر ده‌بێت و ب��ڕواى ب‌ه سه‌رکرد‌ه و‬ ‫به‌رپرسه‌کان زیاتر ده‌بێت‪.‬‬ ‫مه‌حمود عه‌بدواڵ‪ ،‬باخه‌وان‪/‬‬ ‫ک���ام ب���ودج���‌ه م���ن ن���ازان���م ئ �ه‌و‬ ‫موچه‌ى وه‌رى ئه‌گرم ئه‌وه‌م نه‌بێت‬ ‫پینج سه‌رخێزان ب‌ه چى ب‌ه خێو‬ ‫ئه‌کرێت‪ .‬ل‌ه هاوینا (‪ )300‬هه‌زار‬ ‫وه‌رده‌گ���رم ل‌ه زستان ئه‌یکه‌ن به‌‬ ‫(‪ )200‬هه‌زار‪ .‬کاسب کارم نی‌ه جگ‌ه ل‌ه خۆم بودجه‌ى‬ ‫چى هه‌ر بۆخۆیان‌ه هیچ نه‌کراو‌ه بۆ فه‌قیر و هه‌ژار‪.‬‬ ‫شوان عوسمان‪ ،‬ئه‌ندازیارى‬ ‫کشتوکاڵ‪ /‬له‌ڕاستیدا تا ئه‌م‬ ‫ده‌ق �ه‌ی �ه‌ش ک‌ه ئ���ه‌وه‌ى ئه‌یبینین‬ ‫به‌شێوه‌یه‌کى شه‌فاف نی‌ه ئه‌وه‌ى‬ ‫ئۆپۆزسیۆن ده‌یه‌وێت حکومه‌ت‬ ‫ن��ای �ه‌وێ��ت زۆرب�����ه‌ى الی �ه‌ن �ه‌ک��ان‬ ‫ده‌یانه‌وێت ل‌ه ب�ه‌رژه‌وه‌ن��دى خۆیاندا بێت‪ .‬ئه‌و پارانه‌ى‬ ‫که‌ته‌رخنیان کردو‌ه بۆ پرۆژه‌کانى خۆیان ل‌ه پار زیاتره‌‬ ‫و ئه‌و پارانه‌ش ک‌ه دانراو‌ه سه‌رف نه‌کراو‌ه پاره‌یه‌کى زور‬ ‫دانراو‌ه بۆ به‌خشین ک‌ه ئه‌م‌ه هیچ زه‌رور نی‌ه بۆ به‌خشین‪.‬‬ ‫ع��ارف عه‌زیز‪ ،‬خانه‌نشین‪/‬‬ ‫پێم ناخوش‌ه ک‌ه بودج‌ه سه‌رف کراوه‌‬ ‫بۆ پرۆژه‌یه‌ک ل‌ه شارێک یاخود‬ ‫ناحیه‌یه‌ک‪ ،‬چونک‌ه ده‌بینین نه‌‬ ‫بودجه‌ک‌ه سه‌ری دیار‌ه نه‌بیناکه‌‬ ‫دی���اره‌‪ .‬بودجه‌یه‌ک ک‌ه ته‌رخان‬ ‫کرابێت و بڕیارى ل‌ه سه‌ردرابێت سه‌رف نه‌کرێت وه‌ک خۆى‬ ‫به‌الى منه‌و‌ه سه‌یر‌ه و من وه‌ک حزبه‌یه‌ک پیم باش نیه‌‬

‫هه‌مه‌ڕ ‌ه‌نگ‬ ‫ساڵی دووه‌م ژماره‌ ‪57‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/3/2 - 2011/5/23‬‬

‫‪19‬‬

‫له‌الیه‌ن حکومه‌ته‌و‌ه بودج‌ه سه‌رف بکرێت بۆ حزبه‌کان‪.‬‬ ‫ش���ی�ل�ان ع����ه‌ل����ى‪ ،‬کچى‬ ‫م���اڵ���ه‌وه‌‪ /‬ل �ه‌ڕاس��ت��ى دا ئه‌و‬ ‫بودجه‌یه‌ى ک‌ه دانراو‌ه بۆ هه‌رێمى‬ ‫کوردستان بودجه‌یه‌کى که‌م نیه‌‬ ‫و ه�ه‌ت��ا ئێستاش زۆرێ���ک له‌‬ ‫خه‌ڵک ن��ازان��ێ بودج‌ه چی‌ه و‬ ‫چۆن سه‌رف ده‌کرێت ل‌ه راستیدا کۆمه‌ڵێ که‌س سودى‬ ‫لێوه‌رگرتووه‌‪ ،‬هیچ متمانه‌م به‌م حکومه‌ت‌ه نی‌ه ک‌ه به‌و‬ ‫بودجه‌ی‌ه میله‌ت وه‌ک پێوست خزمه‌ت بکات‪.‬‬ ‫محه‌مه‌د عه‌لى‪ ،‬خوێندکار‪/‬‬ ‫بڕیاردان له‌سه‌ر بودج‌ه ل‌ه سااڵنى‬ ‫تر ت��وزێ باشتر‌ه به‌هۆى وجودى‬ ‫ئۆپۆزسیۆن‪ ،‬ب �ه‌اڵم هێشتا هه‌ر‬ ‫شه‌فافیه‌تى ل‌ه س�ه‌دا سى نی‌ه و‬ ‫پێوست‌ه رونتر و خزمه‌تى زیاترى‬ ‫پێبکرێت‪.‬‬ ‫ئا‪/‬شارا ‪ -‬ئااڵ‬

‫موباره‌ک داواى لێبوردن ل ‌ه گه‌لى میسر ده‌کات‪،‬‬ ‫داواده‌کات لێیخۆشبن‬ ‫ئاماده‌کار‬

‫ئاڤان ره‌سوڵ‬

‫ئاماده‌کار‬

‫ئارام شه‌مێرانى‬ ‫له‌ قوتابخانه‌ى (وه‌لى دێوانه‌) له‌ سه‌یدسادق‬ ‫کاتێک مامۆستایه‌کى وه‌رزش ده‌چێت ‌ه‬ ‫ژووه‌ک���ه‌ی���ه‌وه‌ ب��ۆ ئ����ه‌وه‌ى خ���ۆى ب��گ��ۆڕێ��ت‌و‬ ‫بچێته‌ یاریگاوه‌ ده‌بینێت له‌ لۆکه‌ره‌که‌یدا‬ ‫س��ێ به‌چکه‌ پشیله‌ ل�ه‌ن��او چه‌ند ش��ۆرت ‌و‬ ‫فانیله‌یه‌ک دا ده‌جوڵێنه‌وه‌ و ته‌مه‌نیان نزیکه‌ى‬ ‫ده‌ رۆژێک ده‌بێت‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌رى قوتابخانه‌که‌ به‌‬

‫نیگه‌رانییه‌وه‌ ده‌ڵێت‪« :‬ئه‌وه‌ هه‌مووى ئیهمالى‬ ‫مامۆستاى وه‌رزشه‌»‪ .‬مامۆستاى وه‌رزشیش‬ ‫ده‌ڵ��ێ��ت شوێنى ل�ه‌م�ه‌ گ�ه‌رم��ت��ر ‌و خۆشترى‬ ‫ده‌ستنه‌که‌وتووه‌ بۆیه‌ لێره‌دا به‌چکه‌ى کردووه‌‬ ‫و خه‌تاکه‌ش هى ئه‌وه‌یه‌ په‌نجه‌ره‌که‌ کراوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫کارگوزارێکى قوتابخانه‌که‌ش که‌ ته‌مه‌نى‬ ‫(‪ )50‬ساڵ ده‌بێت ده‌ڵێت ئه‌و به‌چکانه‌ فڕێ‬ ‫مه‌ده‌ن‪ ،‬چونکه‌ گوناهه‌ و دایکه‌که‌ ده‌زانێت‬ ‫جوڵه‌یان پێکراوه‌ و خۆى ده‌یانگوێزێته‌وه‌ بۆ‬ ‫جێیه‌کى تر‪.‬‬

‫عه‌لی مه‌ولود‪ :‬ئه‌وانه‌ی قسه‪...‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬به‌رهه‌می ئه‌م دانیشتن‌ه چی بوو؟‬ ‫ هه‌ندێک جموجۆڵ‌و هه‌نگاوى سه‌ره‌تایى هه‌یه‌‪،‬‬‫ب �ه‌اڵم ئێم‌ه ل‌ه شوێنێکیتره‌و‌ه ئه‌نجامه‌کان ته‌ماشا‬ ‫ده‌که‌ین ئه‌ویش ئه‌وه‌ی‌ه داخوازیه‌کانی خه‌ڵک جارێکى‬ ‫تر بووه‌یه‌و‌ه ب‌ه بابه‌ت له‌ناو راى گشتى‌و راگه‌یاندنه‌کاندا‬ ‫‌و خ��رای�ه‌و‌ه س�ه‌ر مێزى ده‌س���ه‌اڵت ‌و ئۆپۆزسیۆنیش‪،‬‬ ‫چونک‌ه ل‌ه دوای (‪)19‬ى چواره‌و‌ه خواسته‌کانى خه‌ڵک‬ ‫خرابوون‌ه په‌راوێز‌و ئه‌وه‌ی ببو‌ه بابه‌تی سه‌ره‌کی مه‌رج‌و‬ ‫خاڵه‌کانى ئۆپۆزسیۆن بوو‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬داواکاریه‌کی خۆپیشانده‌ران هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‬ ‫سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێم بوو‪ ،‬به‌اڵم ئێو‌ه چوون له‌گه‌ڵیدا‬ ‫دانیشتن‪ ،‬ئه‌و‌ه چۆنه‌؟‬ ‫ ئه‌وه‌ی ک‌ه داواکرا ب‌ه مانای (بڕۆ) نه‌بوو‪ ،‬ئه‌ویش‬‫هه‌ر ل‌ه چوارچێوه‌ی چاکسازیدابوو هه‌رچه‌ند‌ه هه‌رسێ‬ ‫سه‌رۆکایه‌تیه‌ک‌هبێتوانایىخۆیانل‌هچاره‌سه‌رىکێشه‌کان‬ ‫به‌ئاشکرا نیشاندا‌و بێده‌ربه‌ستى خۆیان به‌رامبه‌ر ژیان‌و‬ ‫داواکارى خه‌ڵک سه‌لماند‌و ده‌کرا ل‌ه دۆخێکى واشدا‬ ‫ئه‌نجومه‌نێکی نیشتمانی‌و حکومه‌تێکى کاتى بێالیه‌ن‪،‬‬ ‫له‌سه‌ر بنه‌ماى ئه‌و په‌یماننام‌ه نیشتمانی‌ه رێگایه‌ک‬ ‫بێت بۆ تێپه‌ڕاندنى قه‌یرانه‌ک‌ه‌و گرتنه‌به‌رى چاکسازى‪،‬‬ ‫ب���ه‌اڵم ئ �ه‌و نه‌خشه‌رێگای‌ه پ�ه‌ل�ه‌ی زۆرى تیادابوو‬ ‫ه�ه‌روه‌ه��ا کاته‌که‌شی گونجاو نه‌بوو‪ ،‬به‌شێوه‌یه‌کى‬ ‫نادیموکراتیانه‌ش به‌سه‌ر ئه‌نجومه‌ندا سه‌پێندرا‌و یه‌کێک‬ ‫له‌و هه‌اڵن‌ه بوو ک‌ه بزوتنه‌وه‌که‌ى به‌ره‌و بنبه‌ست برد‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ب‌ه سه‌رۆکی هه‌رێمتان وت هه‌ڵبوه‌شێره‌وه‌؟‬ ‫ ئێم‌ه ئ �ه‌و داخ��وازی �ه‌م��ان ن �ه‌ب��وو‪ ،‬زه‌مینه‌یشى‬‫نه‌ماوه‌‪ ،‬ده‌کرێت له‌ناو داخوازییه‌کانیش ده‌ریبێنین‪،‬‬ ‫به‌اڵم په‌یماننامه‌ک‌ه مه‌سه‌له‌یه‌کى گرنگه‌‪ ،‬بۆی‌ه ئێمه‌‬ ‫ێ خوێنده‌وه‌‬ ‫داواکارییه‌کانی خه‌ڵکی کوردستانمان له‌و ‌‬ ‫و داشمان پێی‪ ،‬به‌اڵم سه‌رمان سوڕما ک‌ه وتی ئه‌م‬ ‫داواکاریانه‌مپێنه‌گه‌یشتووه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬پێتوانی‌ه گاڵته‌ی ب‌ه ئێو‌ه کردوه‌؟‬ ‫ نه‌خێر‪ ،‬به‌ڵکو ئه‌م‌ه بێسه‌ره‌وبه‌ریى ده‌س �ه‌اڵت ‌و‬‫که‌مته‌رخه‌مى ئه‌و ده‌رده‌خات‪ ،‬ئه‌م داخوازیان‌ه په‌رله‌مان‬ ‫قسه‌ی له‌سه‌ر کردو‌ه و حکومه‌ت به‌فه‌رمی وه‌اڵمی‬ ‫داوه‌ته‌وه‌‪ ،‬یانى چى سه‌رۆکی هه‌رێم پێینه‌گه‌یشتووه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئه‌ی نه‌تانوت چۆن نه‌تپرسیو‌ه داخوازییه‌کانی‬ ‫خه‌ڵک چیه‌؟‬ ‫‪ -‬له‌راستیدا ئه‌م ده‌سه‌اڵت‌ه زۆر ناسیسته‌ماتیکه‌‪،‬‬

‫ده‌سه‌اڵتى راسته‌قین‌ه دابه‌شبوو‌ه به‌سه‌ر ده‌سه‌اڵتداره‌کاندا‬ ‫‌و هه‌ریه‌که‌ش له‌وان‌ه بۆخۆى حکومه‌تێکه‌‪ ،‬نه‌ک دوو‬ ‫ئیداره‌ک‌ه کاغه‌زی یه‌کتری ناخوێننه‌وه‌‪ ،‬به‌ڵکو له‌ناو‬ ‫ئیداره‌کانى خۆشیاندا کاغه‌زی یه‌کتر ناخوێننه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی خه‌ڵک و حکومه‌ت و ده‌س�ه‌اڵت��ی گیرۆده‌‬ ‫ک��ردوو‌ه ئه‌مه‌یه‌‪ ،‬بۆی‌ه ئه‌و قسه‌یه‌ى سه‌رۆکی هه‌رێم‬ ‫جێگاى سه‌رسوڕمان نیی‌ه ئه‌وه‌نده‌ى ره‌نگدانه‌وه‌ى واقیعى‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ده‌ڵێن ئه‌نجومه‌ن ده‌که‌ن‌ه حزب ئامانجێکی‬ ‫واتان هه‌یه‌؟‬ ‫ نه‌خێر ئه‌و‌ه به‌هیچ جۆرێک راست نی‌ه و چه‌واشه‌‬‫کاریه‌‪.‬‬

‫رۆژنامه‌ى (الشروق المصری ‌ه‬ ‫المستقله‌) رایگه‌یاند که‌ سه‌رۆکى‬ ‫پێشووى میسر حوسنى موبارک‬ ‫داواى لێبوردن له‌ میسرییه‌کان‬ ‫ده‌ک��ات و داوای���ان لێده‌کات که‌‬ ‫لێیخۆشبن‪ ،‬پاش سێ مانگ ل ‌ه‬ ‫البردنى له‌ سه‌رۆکایه‌تى به‌زۆرى‬ ‫گه‌لى میسر و شۆڕشى (‪)25‬ى‬ ‫کانوونى دووه‌م‪.‬‬ ‫ل���ه‌ س����ه‌رچ����اوه‌ م��ی��س��رى و ع �ه‌ره‌ب��ی��ی � ‌ه‬ ‫فه‌رمییه‌کان رۆژنامه‌که‌ له‌ راپۆرتێکدا‬ ‫ب�ڵاوی��ک��رده‌وه‌ ک �ه‌ م��وب��اره‌ک «وت��ارێ��ک‬ ‫ئ��ام��اده‌ ده‌ک���ات ک�ه‌ ب�ه‌ ش��ێ��وه‌ى ده‌ن��گ��ى ل ‌ه‬ ‫که‌ناڵه‌ میسرى و عه‌ره‌بییه‌کان پێشکه‌ش‬ ‫ده‌ک���رێ���ت و ت��ی��ای��دا م���وب���اره‌ک ب��ه‌ ن��اوى‬ ‫خ��ۆى و خێزانه‌که‌یه‌وه‌ داواى لێبوردن ل ‌ه‬ ‫خراپى مامه‌ڵه‌ى رۆڵه‌کانى نیشتمانه‌که‌ى‬ ‫ده‌کات»‪.‬‬ ‫ه �ه‌روه‌ه��ا م��وب��اره‌ک داواى ل��ێ��ب��ودرن ل ‌ه‬ ‫«ه���ه‌ر خ���راپ م��ام �ه‌ڵ �ه‌ی �ه‌ک ده‌ک����ات ل ‌ه‬ ‫ئه‌نجامى ئامۆژگارى هه‌ندێ راوێژکار یان‬ ‫زانیارى هه‌ڵه‌وه‌ که‌ بۆى به‌رزکرابێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫سه‌رۆکى پێشوو خێزانه‌که‌ى سۆزان ئێستا‬ ‫له‌ نه‌خۆشخانه‌ى شرم الشیخن پاش ئه‌وه‌ى‬ ‫ک�ه‌ کێشه‌ى نه‌خۆشى دڵ��ی��ان تووشبوو ل ‌ه‬ ‫کاتى وه‌اڵم��دان��ه‌وه‌ى ئ �ه‌و پرسیارانه‌ى ک ‌ه‬ ‫له‌سه‌ر گه‌نده‌ڵى و نا قانونى لێیانده‌کرا‪.‬‬ ‫رۆژنامه‌که‌ درێژه‌ى دایه‌ و وتى‪ :‬موباره‌ک‬ ‫ئ��ام��اده‌ی �ه‌ ک �ه‌ واز ل �ه‌ ه �ه‌م��وو م��وڵ��ک و‬

‫زه‌وییه‌کانى بهێنێت‪ ،‬بۆ زیاتر رونکردنه‌و‌ه‬ ‫وتى‪« :‬وتارى سه‌رۆک و وازهێنان له‌وه‌ى‬ ‫که‌ هه‌یه‌تى له‌ پاره‌ و سامان‪ ،‬ئامانج لێى‬ ‫پێشکه‌شکردنى داواکارییه‌که‌ به‌ ده‌سته‌ى‬ ‫بااڵى هێزى چه‌کدار تا سه‌یرى که‌یسه‌که‌ى‬ ‫بکه‌ن و له‌ خۆى و نزیکه‌کانى خۆش بن»‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌کى س�ه‌رب��ازى به‌ رۆژن��ام�ه‌ى‬ ‫شروقى وت‪« :‬چه‌ندین الیه‌نى میسرى و‬ ‫ع �ه‌ره‌ب��ى ه�ه‌وڵ��ى کۆتایی پێهێنانى ئه‌م ‌ه‬ ‫ده‌ده‌ن له‌ چوارچێوه‌ى یاسادا»‪.‬‬ ‫سۆزان موباره‌ک دوێنێ ئێواره‌ به‌ڵێنیدا‬ ‫که‌ هه‌موو ئه‌و پارانه‌ى هه‌یه‌تى له‌ بانکدا‬ ‫و ه �ه‌روه‌ه��ا ئ �ه‌و ڤ��ێ�لای�ه‌ى ک �ه‌ ه�ه‌ی�ه‌ت��ى ل ‌ه‬ ‫ناوچه‌ى میسرى تازه‌دا له‌ قاهیره‌ ته‌سلیمى‬

‫ده‌وڵه‌تى میسرى بکات‪.‬‬ ‫موباره‌ک له‌ دواى راپه‌ڕینى گه‌لى میسر‬ ‫له‌ (‪)11‬ى مانگى دوودا له‌سه‌ر حوکم البرا‪،‬‬ ‫له‌ (‪)13‬ى مانگى چ��واردا حیجز کرا بۆ‬ ‫لێکۆڵینه‌وه‌ له‌گه‌ڵیدا به‌ تۆمه‌تى گه‌نده‌ڵى‬ ‫و له‌ناوبردنى ئه‌و خۆپێشانده‌رانه‌ى که‌ داواى‬ ‫رۆشتن و وازهێنانى ئه‌ویان له‌ ده‌س �ه‌اڵت‬ ‫ده‌کرد‪.‬‬ ‫وه‌رگیراوه‌ له‌م لینکه‌ى خواره‌وه‌‪:‬‬ ‫‪http://www.emaratalyoum.‬‬ ‫‪com/2.539/2011-05-17‬‬‫‪1.393904‬‬

‫ونبوون‬ ‫سه‌نه‌وییه‌کی ئۆتۆمبیل ب ‌ه ناوی (بایز‬ ‫عه‌لی محه‌مه‌د)‪ ،‬جۆری نیسان ده‌بڵ‬ ‫مۆدێل (‪ )2008‬ره‌نگی سپی‪ ،‬ژماره‌‬ ‫(‪ )36358‬عێراق‪ -‬سلێمانی ونبووه‌‪،‬‬ ‫هه‌رکه‌س دۆزیه‌و‌ه بابیگه‌ڕێنێته‌و‌ه‬ ‫بۆ ئۆفیسى رۆژنامه‌ى (چه‌تر)‬ ‫یان په‌یوه‌ندى بکات به‌م ژمار‌ه‬ ‫ته‌له‌فۆنانه‌وه‌‪)07710299753( .‬‬ ‫(‪.)07480179510‬‬ ‫‪..........‬‬ ‫ناسنامه‌یه‌کى ژورى بازرگانى به‌ناوى‬ ‫(ئارام باقى عه‌لى) ونبووه‌‪ ،‬هه‌رکه‌س‬ ‫دۆزییه‌و‌ه با بیگه‌ڕێنێته‌و‌ه بۆ ئۆفیسى‬ ‫رۆژنامه‌ى (چه‌تر) یان په‌یوه‌ندى‬ ‫بکات به‌م ژمار‌ه ته‌له‌فۆنانه‌وه‌‪.‬‬ ‫(‪.)07701506999‬‬


‫ژماره‌ی متمان ‌ه‬ ‫خاوه‌ن ئیمتیاز‬ ‫سه‌رنوسه‌ر‬ ‫دیزاین‬ ‫باڵوکردنه‌وه‬ ‫‌راوێژکاری یاسایی‬ ‫ناونیشان‬

‫‪212‬‬ ‫که‌مال حه‌سه‌ن حه‌مه ره‌زا‬ ‫کاروان ساالر‬ ‫ته‌حسین تۆفیق‬ ‫کۆمپانیای په‌یپه‌ر‬ ‫سیروان ئه‌حمه‌د حامد‬ ‫سلێمانی گه‌ڕه‌کی عه‌لی ناجی‌‬ ‫‪07710299753 - 07480179510‬‬ ‫‪cetir2010@gmail.com‬‬ ‫‪cetir2010@yahoo.com‬‬

‫‪WWW.Chatrpress.com‬‬

‫‪Be ciyawaziyekanewe le jêr Çetir da kodebînewe‬‬

‫پەرلەمانتارانی‬ ‫ژن لە نێوان‬ ‫دەستەبەركردنی‬ ‫مافی ژن و ملمالنێ‬ ‫سیاسییەكان‬ ‫‪8‬‬

‫‪Be ciyawaziyekanewe le jêr Çetir da kodebînewe‬‬

‫‪2711/3/2‬‬

‫‪No: (57) Mo.23/5/2011-‬‬

‫ریکالم‬

‫رێکه‌وتنی دیموکراتیان ‌ه یان‬ ‫سازشی ده‌سه‌اڵتداران‬ ‫سه‌ردار ستار‬

‫ریکالم‬

‫دوای س �ه‌رک��وت��ک��ردن��ی خ��ۆپ��ی��ش��ان��دان و‬ ‫باڵوه‌پێکردنیان ب‌ه زه‌ب��ری هێز‪ ،‬ده‌مێک بوو‬ ‫ب��ارودۆخ �ه‌ک �‌ه ب�ه‌ق�ه‌ی��ران ده‌رب���ازده‌ب���وو‪ ،‬دی��ارب��وو‬ ‫هه‌موو الیه‌نه‌کانی کۆمه‌ڵگا هه‌ستیان به‌و‬ ‫قه‌یران و چه‌قبه‌ست بوون‌ه کردبوو‪ ،‬بۆی‌ه چه‌ندین‬ ‫ده‌ستپێشخه‌ری و پرۆژ‌ه ده‌رکه‌وتن‪ .‬دیار‌ه هۆکاری‬ ‫ئه‌و قه‌یرانه‌ی ل‌ه هه‌رێمدا هه‌ی‌ه به‌پله‌یه‌ک له‌‬ ‫ئه‌ستۆی ده‌سه‌اڵتدایه‌‪ ،‬به‌هه‌مانشێو‌ه و به‌پله‌ی‬ ‫دووه‌میش ل‌ه ئه‌ستۆی هێزو الیه‌ن‌ه سیاسیه‌کانی‬ ‫ت��ردا به‌گشتی و به‌تایبه‌تیش ئۆپۆزیسیۆنی‬ ‫ناو په‌رله‌مان‪ ،‬چونک‌ه ل‌ه دوو ساڵی ته‌مه‌نیدا‬ ‫نه‌یتوانیو‌ه ناڕه‌زایی و پرۆژه‌کانی بکات‌ه ماڵی‬ ‫زۆرب �ه‌ی هاواڵتیان‪ ،‬بۆی‌ه ده‌ب��ێ ب‌ه به‌رپرسیار‬ ‫ببینرێت‪.‬‬ ‫ده‌سه‌اڵتی هه‌رێم به‌هه‌موو دامووده‌زگاکانیه‌وه‌‬ ‫ت��ا رۆژی ئ �ه‌م��ڕۆ ب������ه‌رده‌وام به‌شێوه‌یه‌کی‬ ‫الیه‌نگران‌ه هه‌ڵوه‌سته‌یان ک���ردو‌ه له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫رووداوه‌کان‪ ،‬بۆیه‌ش متمانه‌ی خۆیان له‌ده‌ستداوه‌‬ ‫له‌الیه‌ن هاواڵتیان‪ ،‬هیچ هاواڵتیه‌ک باوه‌ڕی‬ ‫نیی‌ه ک‌ه دادگ��ا هیچ گه‌نده‌ڵکارێک به‌به‌بێ‬ ‫مۆڵه‌تی ده‌س���ه‌اڵت ب��دات�‌ه دادگ���ا‪ ،‬په‌رله‌مان‬ ‫هیچ بڕیارێک ده‌رک��ات بۆ ده‌ستگیرکردنی‬ ‫پیاوکوژێک‪ ،‬حکومه‌ت هیچ یه‌ک له‌وانه‌ی‬ ‫بیست ساڵ‌ه س���ه‌روه‌ت و سامانی نیشتمانی‬ ‫ته‌خشان و په‌خشان ده‌ک �ه‌ن و ژیانێکی وه‌کو‬ ‫نه‌مرودو فه‌رعه‌ونه‌کانیان بۆ خۆیان دروستکردوه‌‪،‬‬ ‫هه‌ڵوێستێکی له‌به‌رامبه‌ریان هه‌بێت‪ .‬بۆی‌ه ئه‌و‬ ‫دامووده‌زگایانه‌ی ئێستا له‌هه‌رێم کارگوزاری‬ ‫ده‌ک��ه‌ن دیارنیی‌ه چ��ۆن متمان‌ه بۆ هاواڵتیان‬ ‫ده‌گێڕنه‌وه‌‪ ،‬ئایا گۆڕانکاریه‌کی چۆن له‌ماندا‬ ‫ده‌کرێت؟‬ ‫س �ه‌رۆک��ی ه �ه‌رێ��م ب��ۆ ج���اری چه‌نده‌مینه‌‬ ‫بانگه‌وازی بۆ الیه‌نه‌کان کرد بۆ گفتوگۆ‪،‬‬ ‫ل‌ه ئێستادا هه‌موو که‌س ئه‌وه‌ی بۆ ئاشکرابووه‌‬ ‫ده‌سه‌اڵت و ئۆپۆزیسیۆنی ناو په‌رله‌مان یه‌کسانن‬ ‫ب�ه‌ی�ه‌ک‪ .‬بۆیه‌ش شه‌قامی هه‌رێم زۆرب���اوه‌ڕ‬ ‫به‌وه‌ناکات داخۆ له‌و دانیشتنانه‌ی نێوان پێنج‬ ‫الیه‌نی (ده‌سه‌اڵت) چی لێ سه‌وز ده‌بێت‪.‬‬ ‫ب��ێ��گ��وم��ان ل �‌ه س �ه‌ره �ه‌ڵ��دان��ی ه���ه‌ر کێشه‌و‬ ‫ت�ه‌گ�ه‌رێ��ک دان��وس��ت��ان و گفتوگۆ باشترین‬ ‫رێگان‪ ،‬به‌اڵم له‌وه‌ش گرنگتر چۆنیه‌تی نزیک‬ ‫بوونه‌وه‌ی‌ه ل‌ه دانیشتنه‌کان‪ ،‬سه‌ره‌تا له‌الیه‌نی‬ ‫س���ه‌رۆک���ی ه �ه‌رێ��م��ی و الی��ه‌ن��ی ده‌س��ه‌اڵت��ی‬ ‫ب��ااڵی ه �ه‌رێ��م؛ ب��ه‌الی م��ن�ه‌و‌ه نزیکبوونێکی‬ ‫کات به‌سه‌ربردن و س��اردک��ردن�ه‌وه‌ی شه‌قامی‬ ‫تێدایه‌‪ ،‬ئه‌ویش سه‌رۆکی هه‌رێم هه‌ر گروپ و‬ ‫الیه‌نێک به‌جیا ده‌بینێ‪ ،‬هه‌تا گه‌یشت‌ه ئه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌نجومه‌ن‌ه پارچه‌بوه‌که‌ی مه‌یدانی ئازادیش‬ ‫ببینێت‪ ،‬په‌یمان به‌هه‌رکه‌سێکیش ده‌دات و ده‌ڵێت؛‬ ‫هه‌موو شتێکتان راسته‌و ئێمه‌ش پالنمان هه‌یه‌‬ ‫بۆ چاره‌سه‌ری‪ ،‬به‌جه‌نابی سه‌رۆک ده‌ڵێم؛ بۆ‬ ‫هه‌موو الیه‌نه‌کان به‌یه‌که‌و‌ه نابینی و گوێ له‌‬ ‫هه‌موویان بگره‌و باهه‌مووشیان گوێ له‌تۆ بگرن‪،‬‬ ‫ل‌ه کۆتایدا پالن و پرۆژه‌یه‌ک هه‌مووتان پێکه‌وه‌‬ ‫داینێن‪ ،‬دواتر سه‌رۆکی هه‌رێم ته‌نها بانگه‌وازی‬ ‫ب��ۆ الیه‌نه‌کانی ده‌س���ه‌اڵت و ئۆپۆزیسیۆنی‬ ‫په‌رله‌مانی ده‌کات‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌و الیه‌نان‌ه توانای‬ ‫چ��اره‌س �ه‌ری کێشه‌کانیان ه�ه‌ب��ووای�ه‌‪ ،‬ئ �ه‌وا له‌‬ ‫په‌رله‌مان بوون بۆچی ل‌ه په‌رله‌مان نه‌یانتوانی‬ ‫هیچ به‌هیچ بکه‌ن‪ ...‬بۆی‌ه پێویست‌ه بانگ له‌‬ ‫ته‌واوی هێز و الیه‌نی سیاسی و رێکخراوه‌کانی‬ ‫کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی و که‌سایه‌تیه‌کانی هه‌رێم‬ ‫بکرێن و زۆر الیه‌نی تری کوردستانیش وه‌ک‬ ‫چاودێر ده‌توانن ل‌ه دانیشتنه‌کاندا ئاماده‌بن‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌رنا هه‌ر پێنج ال بابێنه‌و‌ه الی یه‌کتر چی‬ ‫ده‌که‌ن له‌ده‌ره‌وه‌ی سازشێکی کاتی‪.‬‬ ‫الیه‌نه‌کانی ئۆپۆزیسیۆن چۆن به‌شداری ئه‌و‬ ‫دانیشتنان‌ه ده‌که‌ن‪ ،‬ئایا هێشتا پێداگری له‌سه‌ر‬ ‫رووخان ده‌که‌نه‌و‌ه یان له‌سه‌ر چ خاڵێک سازش‬ ‫ده‌ک��ه‌ن‪ ،‬ئ �ه‌وه‌ی ب �ه‌الی منه‌و‌ه گرنگ‌ه ئه‌ویش‬ ‫گۆڕانکاری وه‌ک پرۆسه‌یه‌ک بگردرێته‌ده‌ست‬ ‫و ئ�ه‌وان��ی��ش خ��ۆی��ان ل �ه‌و دووب��اره‌ب��وون �ه‌وه‌ی �ه‌ی‬ ‫ده‌س��ه‌اڵت رزگاربکه‌ن ک‌ه ته‌نها الیه‌نه‌کانی‬ ‫ناو ده‌س �ه‌اڵت و ئه‌وانه‌ی خ��اوه‌ن هێزن به‌بنه‌ما‬ ‫ده‌گرن‪ .‬ل‌ه کۆتایدا ئه‌و‌ه ده‌ڵێم‪ ،‬ئایا سازشده‌که‌ن‬ ‫بۆ مه‌رامی ده‌سه‌اڵت به‌شێوه‌یه‌کی کاتی‪ ،‬یان‬ ‫ئه‌وه‌تا رێکه‌وتنی دیموکراتی و نیشتمانی ده‌که‌ن‬ ‫به‌شێوه‌یه‌کی هه‌میشه‌یی‪.‬‬


Chatr_57  

Rojnamey Chatr

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you