Issuu on Google+

‫ه‬ ‫‌هواڵی پێش چاپ‬

‫پارتی ل ‌ه سلێمانی که‌ناڵێکی ئاسمانی ده‌کاته‌وه‌‬

‫ب ‌ه جیاوازییه‌کانه‌وه‌ له‌ژێر چه‌تردا کۆده‌بینه‌وه‌‬

‫رۆژنامه‌یه‌کی گشتی هه‌فتانه‌یه‌‪ ،‬کۆمپانیای چه‌تر ده‌ریده‌کات‬

‫ژمار ‌ه ‪43‬‬

‫ساڵی یه‌که‌م‬

‫دووشه‌ممه‌ ‪2011/2/7‬‬

‫‪WWW.Chatrpress.com‬‬

‫ل‌ه چوارچێوه‌ی گۆڕانکاریه‌کانی پارتیدا‪ ،‬ل‌ه سلێمانی که‌ناڵێکی‬ ‫ئاسمانی ده‌کاته‌و‌ه و به‌رپرسێکی ئه‌و حزبه‌ش ده‌ڵێت ته‌نها فکره‌یه‌که‌‪.‬‬ ‫ی ده‌ست (چه‌تر) که‌وتوو‌ه پارتی‪ ،‬ل‌ه هه‌وڵی‬ ‫به‌گوێره‌ی هه‌ندێک زانیار ‌‬ ‫کردنه‌وه‌ی که‌ناڵێکی ئاسمانیدای‌ه ل‌ه سلێمانی ئه‌و که‌ناڵه‌ش ئاری هه‌رسین‪،‬‬ ‫به‌رپرسی راگه‌یاندنی سه‌رکردایه‌تی پارتی دیموکراتی کوردستان ل‌ه سلێمانی‬ ‫ل‌ه ئێستادا سه‌رپه‌رشتی کاره‌کانی ده‌کات‪ .‬ل‌ه په‌یوه‌ندیه‌کدا ئاری هه‌رسین‪،‬‬ ‫ب‌ه (چه‌تر)ی وت‪ :‬ئه‌و‌ه ته‌نها فکره‌یه‌ک‌ه ل‌ه چوارچێوه‌ی ئه‌و پڕۆژانه‌ی ک ‌ه‬ ‫هه‌مان‌ه بۆ سلێمانی ئێستا نه‌بووه‌ت‌ه بڕیار‪ .‬له‌باره‌ی ئه‌وه‌ی ئه‌و که‌ناڵ‌ه سیاسی ‌ه‬ ‫یان کۆمه‌اڵیه‌تی هه‌رسین وتی‪ :‬ئێستا ناتوانین بڵێین چونک‌ه ته‌نها فکره‌یه‌که‌‪.‬‬ ‫به‌گوێره‌ی ئه‌و زانیاریانه‌ی (چه‌تر) ئێستا راگه‌یاندنی پارتی ل‌ه شاره‌کان ل ‌ه‬ ‫هه‌وڵی کۆکردنه‌وه‌ی خه‌ڵکدای‌ه بۆ ئه‌و که‌ناڵه‌‪.‬‬

‫‪ 18‬رێبه‌ندان ‪2710‬‬

‫نرخ‪ 750 :‬دینار‬

‫سزاکه‌ی به‌ندکردن‌و غه‌رامه‌کردنه‌‬

‫«داگیرکردنی موڵکى گشتی ده‌ستدرێژی راست ‌ه‌وخۆیه»‌‬ ‫وای لێده‌که‌ن‬ ‫جارێکی تر‬ ‫به‌ڵێنى له‌و‬

‫شێوه‌ی ‌ه نه‌دات‬

‫راپۆرت ‪3‬‬ ‫به‌ڕاستی هه‌ینییه‌کی به‌غه‌زه‌ب‬

‫‪14‬‬

‫بوو‬

‫پیشه‌ی سه‌رۆکایه‌تی‌کردن ‪13‬‬

‫[ تایبه‌ت ب ‌ه چه‌تر ]‬ ‫حاکم رزگ��ار پێیوای ‌ه داگیرکردنی موڵکی گشتی‬ ‫«ده‌ستدرێژی راسته‌‌وخۆیه‌» یاساناسێکیش ئاماژ ‌ه بۆ‬ ‫ئه‌و ‌ه ده‌کات‪ :‬ک ‌ه ده‌توانن داوای کرێی ئه‌و ماوه‌ی ‌ه بکه‌ن‬ ‫ک ‌ه موڵکه‌که‌ی تێدا داگیر کراوه‌‪ ،‬داواک��ارى گشتیش‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت‪ :‬ل ‌ه رێگاى وه‌زاره‌تى داده‌و ‌ه به‌دواداچوون‬ ‫بۆ داگیرکردنی موڵکی گشتی ده‌که‌ن له‌الیه‌ن پارتی و‬ ‫یه‌کێتی و گۆڕانه‌وه‌‪.‬‬

‫ل �‌ه دوای به‌یاننامه‌که‌ی ب��زوت��ن �ه‌وه‌ی گ���ۆڕان و کۆنگر‌ه‬ ‫رۆژنامه‌وانیه‌که‌ی سه‌رۆکی حکومه‌ت‪ ،‬سه‌باره‌ت ب‌ه داگیرکردنی‬ ‫موڵکی گشتی و یه‌کتر تۆمه‌تبارکردن به‌وه‌ی ک‌ه هه‌ر الیه‌ک‬ ‫ل‌ه پارتی و یه‌کێتی و گۆڕان موڵکی گشتیان داگیرکردووه‌‪،‬‬ ‫هیوا فاریق‪ ،‬ئه‌ندامى ده‌سته‌ى داواک��ارى گشتى‪ ،‬له‌لێدوانێکی‬ ‫تایبه‌تدا بۆ (چه‌تر) راگه‌یاند‪ :‬ئێم‌ه وه‌ک ده‌سته‌ى داواک��ارى‬ ‫گشتى هه‌رێمى کوردستان‪ ،‬ل‌ه رێگاى وه‌زاره‌تى داد به‌دواداچونمان‬ ‫بۆ ئه‌و بابه‌ت‌ه کردووه‌‪ ،‬بۆ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ش نوسراوێکمان ئاراسته‌ى‬ ‫وه‌زاره‌تى رۆشنبیرى و الوانى هه‌رێم کردووه‌‪ ،‬تا ئامارى ته‌واوى ئه‌و‬ ‫شوێنانه‌مان بۆ ره‌وان‌ه بکه‌ن‪ ،‬تا ئێمه‌ش کارى له‌سه‌ر بکه‌ین‪.‬‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ت‌ه دادوه‌ر رزگ��ار عه‌بدواڵ حه‌سه‌ن‪ ،‬سه‌رۆکى‬

‫لیژنه‌ى دادوه‌رى له‌ده‌سته‌ى داواک��ان��ى موڵکدارى ل‌ه سلێمانى‪،‬‬ ‫ل‌ه لێدوانێکیدا بۆ (چه‌تر) باسی له‌وه‌کرد «ل �ه‌رووى یاساییه‌و‌ه‬ ‫ده‌ستدرێژى کردن‌ه سه‌ر موڵکى گشتى‪ ،‬ئه‌و موڵک‌ه نه‌قدى بێت‬ ‫یان ماڵێکى گواستراو‌ه بێت یان خانوبه‌ر‌ه کارێکى نایاسایی‌ه به‌پێی‬ ‫مادده‌کانى یاساى سزادانى کار پێکراو (‪ )457‬ک��رده‌ى ده‌ست‬ ‫به‌سه‌را گرتنى هه‌ر موڵکێکى گشتى ب‌ه که‌تن داده‌نرێت» ناوبراو‬ ‫راشیگه‌یاند بۆ ئه‌وانه‌ی موڵکی گشتی داگیر ده‌که‌ن «سزاى‬ ‫یاساى بۆ دانراو‌ه ک‌ه به‌ندکردن‌و غه‌رامه‌یه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها ده‌ست‌بردن‬ ‫بۆ ماڵى گشتى ‌و سندوقى غه‌زێن‌ه سزایه‌کى زۆر توندى هه‌ی ‌ه‬ ‫له‌رووى یاساییه‌و‌ه به‌ند ده‌کرێت بۆ زیاتر ل‌ه (‪ )15‬ساڵ هه‌ندێک‬ ‫جاریش تێ ده‌په‌ڕێت»‪ .‬ئه‌و دادوه‌ره‌‪ ،‬باسی له‌وه‌شکرد‪ :‬ئه‌و حزبه‌‬ ‫سیاسییانه‌ی یان هه‌ر وه‌زاره‌تێک ماڵى ده‌وڵه‌تیان داگیر کردبێت‬ ‫ئه‌وا‪« :‬ده‌چێت‌ه بابى ته‌عدایه‌کى راسته‌‌وخۆو‌ه‌و ده‌ستدرێژى‌کردن ‌ه‬ ‫سه‌ر موڵک‌و ماڵى گشتیی‌ه‌و ده‌بێت به‌زوترین کات ب‌ه بێ هیچ‬ ‫قه‌ید‌و شه‌رتێک چۆڵ بکرێت»‪.‬‬ ‫ه�ه‌ر له‌مباره‌یه‌و‌ه پ��ارێ��زه‌ر دالوه‌ر ح�ه‌ی��ده‌ر‪ ،‬ب‌ه (چ�ه‌ت��ر)ی وت‬ ‫«پێویست‌ه هه‌موو وه‌زاره‌ته‌کان ک‌ه موڵکه‌کانیان به‌ناوه‌وه‌ی‌ه له‌الیه‌نى‬ ‫یاساییه‌و‌ه کار بکه‌ن بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ى موڵکه‌کان ‌و داواش بکه‌ن‬ ‫کرێی ئه‌و چه‌ند ساڵه‌ى ک‌ه داگیرکراو‌ه لێیان وه‌ربگیرێت»‪.‬‬

‫[ تایبه‌ت ب ‌ه چه‌تر ]‬

‫پیالنی سێ ساڵه‌ی ئه‌مریکا بۆ‬

‫له‌ناوبردنی موباره‌ک‬

‫‪7‬‬

‫لێپرسراوى مه‌ڵبه‌ندى سێى یه‌کێتى له‌هه‌ولێر‪ ،‬هێما‬ ‫بۆ ئه‌و ‌ه ده‌کات ک ‌ه «ده‌بێت یه‌کێتى و پارتیش موڵکه‌کانى‬ ‫حکومه‌ت ته‌سلیم بکه‌نه‌وه» ئه‌وه‌ده‌ش خاته‌روو‪ ،‬یه‌کێتى‬ ‫نازانێت کاک کۆسره‌ت پۆستى جێگرى سه‌رۆکى هه‌رێم‬ ‫وه‌رده‌گرێت یان نا‪ ،‬ئاماژ ‌ه به‌وه‌شده‌کات خه‌ڵکانێک له‌ناو‬ ‫پارتى هه‌ی ‌ه ده‌یانه‌وێت سه‌رئێش ‌ه بۆ سه‌رۆکى حکومه‌ت‬ ‫دروست بکه‌ن‪.‬‬

‫ئاسۆ ئه‌ڵمانى‪ ،‬لێپرسراوى مه‌ڵبه‌ندى سێى یه‌کێتی ل‌ه هه‌ولێر‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫دیمانه‌یه‌کى تایبه‌ت ب‌ه (چه‌تر)دا‪ ،‬له‌سه‌ر باڵوکردنه‌وه‌ی به‌یاننامه‌که‌ى‬

‫ئۆجه‌الن‪ :‬ئامه‌د میسری کوردانه‌‬

‫ئاسۆ ئه‌ڵمانی‪ :‬به‌یاننامه‌که‌ى گۆڕان بۆ ئاژاوه‌گێریه‌‬

‫«ده‌بێت یه‌کێتى و پارتیش موڵکه‌کانى‬ ‫حکومه‌ت ته‌سلیم بکه‌نه‌وه‌»‬

‫ل ‌ه الپه‌ڕ‌ه (‪ )3‬زانیارى زیاتر هه‌یه‌‬

‫گۆڕان رایده‌گه‌یه‌نێت‪ :‬به‌داخه‌و‌ه ئێم‌ه ل‌ه هه‌وڵى ئه‌وه‌دابووی ‌ن ره‌وشه‌ک ‌ه‬ ‫له‌گه‌ڵ بزووتنه‌وه‌ى گۆڕان هێمن بکه‌یه‌نه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م به‌یاننام‌ه له‌ناکاو‌ه‬ ‫جێگه‌ى سه‌رسوڕمان ب��وو ک‌ه مافیان به‌خۆیانداو‌ه بڵێن حکومه‌ت و‬ ‫په‌رله‌مان هه‌ڵبوه‌شێته‌وه‌‪ .‬وتیشی‪ :‬به‌یاننامه‌که‌ى گۆڕان بۆ سیناریۆ نه‌بوو‌ه‬ ‫به‌ڵکو بۆ ئاژاوه‌گێڕی بوو‌ه «ئێم‌ه ئاگاداربووین ئه‌وان به‌رنامه‌یان هه‌بوو‌ه‬ ‫بۆ شڵه‌قاندنى گۆمه‌ک‌ه و خه‌ڵک هانبده‌ن بچن‌ه شه‌قام و خۆپیشاندان‬ ‫بکه‌ن»‪.‬‬ ‫له‌باره‌ی ئه‌وه‌ی گۆڕان ئاماده‌بوو‌ه بۆ ته‌سلیم کردنه‌وه‌ی گرده‌ک‌ه ئه‌ی‬ ‫یه‌کێتی و پارتی چی؟ ئه‌ڵمانی وتی‪« :‬ته‌نها گۆڕان و گرده‌ک‌ه بابه‌ت‬ ‫نین ئێم‌ه ل‌ه کۆبوونه‌وه‌ى نێوان مه‌کته‌بى سیاسیش باسى موڵکه‌کانى‬ ‫حکومه‌تمان کردووه‌‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ى بیگه‌ڕێنینه‌وه‌‪ ،‬ده‌بوای‌ه گۆڕان پێش ئه‌وه‌ى‬

‫[ چه‌تر ‪ -‬ئاژانسی فورات ]‬ ‫که‌وا ل‌ه مانگی ئ��اداردا رووده‌ده‌ن رووداوی یه‌کالی ک�ه‌ره‌وه‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌شی خسته‌ڕوو ک‌ه ئه‌و بانگه‌وازی بۆ شه‌ڕ ناکات و داوای ل ‌ه‬ ‫عه‌بدواڵ ئۆجه‌الن‪ ،‬له‌دیداری له‌گه‌ڵ پارێزه‌رانیدا تورکیاش کرد ک‌ه به‌رپرسیارێتی خۆی به‌جێبێنیت وتی «ئه‌گه‌ر‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت‪« :‬ئامه‌د میسری کوردانه‌» و جه‌ختیش وه‌کو میسر ل‌ه ئامه‌دیش گه‌ل چه‌ندین رۆژ کۆاڵن و گۆڕه‌پانه‌کان‬ ‫ده‌کاته‌و ‌ه گه‌لی کورد ل ‌ه باکوور ل ‌ه ڕێگه‌ی خۆپیشاندانی به‌جێنه‌هێڵن و داخوازییه‌کانی خۆیان بخه‌نه‌ڕوو‪ ،‬ئه‌وکات‌ه ئاشتی‬ ‫هاوشێوه‌ی میسره‌و ‌ه ده‌توانن مافه‌کانیان به‌ده‌ست دێته‌دی‪ ،‬ئه‌ردۆغانیش ناچار ده‌بێت داوای چاره‌سه‌رکردنی پرسی‬ ‫بهێنن‪ ،‬هه‌روه‌ها شێوازی به‌شداریکردنی کوردیش کورد بکات‪ ،‬خۆی ل‌ه ئامه‌د ده‌رفه‌تی ئ�ه‌وه‌ش هه‌ی‌ه که‌وا ب ‌ه‬ ‫ملیۆنان که‌س کۆببنه‌وه‌‪ .‬ئه‌م شێواز‌ه خۆپاراستنی ره‌وایه‌‪ .‬لێره‌دا‬ ‫له‌هه‌ڵبژاردنی داهاتوودا ده‌خات ‌ه روو‪.‬‬ ‫ل‌ه دیداری چوارشه‌مه‌ی رابردوودا عه‌بدواڵ ئۆجه‌الن‪ ،‬رێبه‌ری گه‌ل ناوروژێنم‪ ،‬من ل‌ه رێگای ئاشتیانه‌ی چاره‌سه‌ری ده‌گه‌ڕێم»‬ ‫رێبه‌ری (که‌جه‌که‌) ئاماژ‌ه بۆ ئه‌وه‌ش ده‌کات‪ :‬ئه‌و ره‌وشه‌ی ل ‌ه‬ ‫کۆماجڤاکێن کوردستان (‪ )KCK‬له‌گه‌ڵ پارێزه‌رانیدا‪ ،‬به‌بۆنه‌ی‬ ‫سیانزه‌یه‌مین س��اڵ��ڕۆژی ده‌ستگیرکردنیه‌و‌ه (‪ )1999/2/15‬میسر و تونس له‌ئارادایه‌‪ ،‬شرۆڤ‌ه و ده‌ستنیشانکردنه‌کانی ئه‌وی‬ ‫ئ �ه‌و م��ێ��ژوو‌ه گ��رێ��ده‌دات �ه‌و‌ه ب �‌ه ده‌ستگیرکردنی شێخ سه‌عید له‌سه‌ر رۆژهه‌اڵتی ناوین ک‌ه ل‌ه به‌رگرینامه‌کانیدا کردوونی‪،‬‬ ‫ل�‌ه (‪)1925/2/15‬دا و راشیده‌گه‌یه‌نێت ب�ه‌ه�ه‌م��ان ش��ێ��و‌ه ل ‌ه پشتراست کردۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت ب‌ه هه‌ڵبژاردنه‌کانی مانگی حوزه‌یران ل‌ه تورکیاش‬ ‫«(‪)1999/2/15‬دا منیان ب‌ه پیالنگێڕییه‌ک هێنای‌ه تورکیا‪.‬‬ ‫شێخ سه‌عید ل‌ه (‪)29‬ی حوزیران له‌سێدار‌ه درا‪ ،‬وه‌ک ده‌زاندرێ ئۆجه‌الن ده‌ڵێت «کورد به‌ڕێگای پاڵێوراوی سه‌ربه‌خۆ به‌شداری‬ ‫بڕیاری له‌سێداره‌دانی منیش ل‌ه (‪)29‬ی حوزیراندا درا‪)15( .‬ی هه‌ڵبژاردنه‌ک‌ه ده‌بن‪ ،‬چونک‌ه ئه‌گه‌ر ل‌ه چوارچێوه‌ی پارتییه‌کدا‬ ‫شوباتی ساڵی (‪ )1925‬ل‌ه کۆماری تورکیادا سه‌ره‌تای مێژووی به‌شداری بکه‌ن و رێژه‌ی له‌(‪)%10‬ی هه‌ڵبژاردنه‌کانیش تێپه‌رێنن‬ ‫له‌ناوبردنی کوردان‌ه و (‪ )85‬ساڵ به‌سه‌ریدا تێپه‌ڕییه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ڕێگایان پێ ده‌گرن‪ .‬گرنگ‌ه ئه‌و که‌سانه‌ی خۆیان ده‌پاڵێون‪ ،‬خاوه‌ن‬ ‫تائێستاش سیاسه‌تی له‌ناوبردن به‌شێوازی جۆراوجۆر به‌رده‌وامه‌»‪ .‬که‌سایه‌تییه‌کی زانا و شیاوبن‪ ،‬ده‌توانن ل‌ه چوارچێوه‌ی به‌ره‌یه‌کی‬ ‫ل‌ه دیداره‌که‌یدا ئۆجه‌الن ئاماژه‌شی بۆ ئه‌وه‌کرد ئه‌و رووداوانه‌ی دیموکراتی نه‌ته‌وه‌یی به‌شداری هه‌ڵبژاردنه‌ک‌ه ببن»‪.‬‬

‫سه‌رۆکى حکومه‌ت داوای بکاته‌و‌ه گرده‌ک‌ه ته‌سلیم بکاته‌و‌ه بێگومان ده‌بێت‬ ‫یه‌کێتى و پارتیش موڵکه‌کانى حکومه‌ت ته‌سلیم بکه‌نه‌وه‌»‪ .‬سه‌باره‌ت ب ‌ه‬ ‫ئه‌دای کابینه‌ی شه‌شه‌میش لێپرسراوى مه‌ڵبه‌ندى سێى یه‌کێتى رایگه‌یاند‪:‬‬ ‫«له‌خواره‌وه‌ى پارتى هه‌ندێک شتى البه‌المان بیستوو‌ه ک‌ه قس‌ه له‌سه‌ر‬ ‫سه‌رۆکى حکومه‌ت ده‌کرێت» و��یشی‪« :‬خه‌ڵکانێک له‌ناو پارتى هه‌ی ‌ه‬ ‫ده‌یانه‌وێت سه‌رئێش‌ه بۆ سه‌رۆکى حکومه‌ت دروست بکه‌ن‪ ،‬به‌اڵم ده‌کرێت‬ ‫سه‌رۆکى حکومه‌ت بۆ سه‌رۆکى هه‌رێمى به‌رز بکاته‌وه‌»‪.‬‬ ‫له‌باره‌ی دانه‌نانی جێگری سه‌رۆکی هه‌رێمیشه‌و‌ه وتی‪« :‬یه‌کێتى‬ ‫نازانێت کاک کۆسره‌ت پۆستى جێگرى سه‌رۆکى هه‌رێم ده‌کات یان نا‪،‬‬ ‫چونک‌ه پێناچێت ئه‌و پۆست‌ه بکات»‪.‬‬ ‫ده‌قی چاوپێکه‌وتنه‌ک ‌ه ل ‌ه الپه‌ڕ‌ه (‪)5‬دای ‌ه‬

‫واسته‌کردن ل ‌ه نه‌خۆشخانه‌ى شۆڕش روو له‌زیادبوونه‌‬

‫«ماوه‌ى چوار سا ‌ڵ دانراو ‌ه بۆ ئه‌نجامدانى نه‌شته‌رگه‌ریه‌که‌م»‬

‫[ چه‌تر ‪ -‬کارزان تارق ]‬ ‫بۆ ئه‌نجامدانى نه‌شته‌رگه‌رى گوێم‪ ،‬ک‌ه له‌ڕاستیدا ماوه‌یه‌کى زۆر‌ه و‬ ‫تا ئه‌وکات‌ه ئه‌گه‌رى ئه‌و‌ه هه‌ی‌ه ب‌ه هۆى ئه‌و نه‌خۆشیه‌و‌ه ژیانم له‌ده‌ست‬ ‫هاواڵتیان نیگه‌رانن ل�ه‌وم��او ‌ه درێ��ژه‌ی بۆ ن��ۆره‌ی بده‌م‪ .‬وتیشى‪ :‬تا ئێستا ل‌ه یاساى حکومه‌تى هه‌رێمدا شتێک نی ‌ه‬ ‫نه‌شته‌رگه‌ری بۆیان داده‌نرێت ئاماژ ‌ه بۆ ئه‌وه‌ش ده‌که‌ن هاوکارى و پشتگیرى نه‌خۆش‌ه هه‌ژاره‌کان بکات‪ ،‬ئیتر ئێم‌ه هانا بۆ‬ ‫که‌سی وا هه‌ی ‌ه به‌واست ‌ه نۆره‌که‌ی بۆ پێش ده‌خرێت‪ ،‬کوێ ببه‌ین بۆ چاره‌سه‌ر‪.‬‬ ‫حه‌سه‌ن ڕه‌مه‌زان‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌رى نه‌خۆشخانه‌ى گشتى شۆڕش‪ ،‬ئاماژه‌ى‬ ‫مه‌ترسی ئه‌وه‌ش هه‌ی ‌ه نه‌خۆشیه‌که‌یان له‌و ماوه‌یه‌دا‬ ‫کوشنده‌تر بێت‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌رى نه‌خۆشخانه‌که‌ش ده‌ڵێت‪ :‬بۆ ئه‌وه‌کرد‪ ،‬ئه‌و نه‌خۆشانه‌ى سه‌ردانى نه‌خۆشخانه‌که‌مان ده‌که‌ن پاش‬ ‫ئه‌وه‌ى پشکنینى ته‌واویان بۆ ده‌کرێت له‌الیه‌ن دکتۆرى پسپۆڕه‌و‌ه سه‌ره‌ى‬ ‫«په‌ستانێکى زۆرمان له‌سه‌ره‌»‪.‬‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ى شۆڕش یه‌کێک‌ه ل‌ه نه‌خۆشخان‌ه پێشکه‌وتوه‌کانى نه‌شته‌ر گه‌ریان بۆ داده‌نرێت‪ .‬وتى‪ :‬نه‌خۆشخانه‌که‌مان په‌ستانێکى زۆرى‬ ‫شارى سلێمانى و سه‌ر به‌ده‌زگاى ته‌ندروستى پێشمه‌رگه‌یه‌‪ ،‬هاواڵتی له‌سه‌ره‌‪ ،‬چونک‌ه هه‌موو چین و توێژه‌کانى کۆمه‌ڵگا ڕوى تێده‌که‌ن و‬ ‫(ع) یه‌کێک‌ه ل‌ه نه‌خۆشه‌کانى نه‌خۆشخانه‌ى شۆڕش‪ ،‬ئاماژه‌ى بۆ سودى لێوه‌ر ده‌گرن به‌تایبه‌تى که‌سوکارى شه‌هید و ئه‌نفال کراوه‌کان‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌کرد‪ :‬پێویست‌ه ئه‌و نه‌خۆشانه‌ى ڕوو له‌و نه‌خۆشخانه‌ی‌ه ده‌که‌ن وتیشی‪ :‬ئه‌گه‌ر نه‌خۆشێک بێت و پێویستى ب‌ه نه‌شته‌رگه‌رى خێرا بێت‬ ‫به‌زویى نه‌شته‌رگه‌ریان بۆ بکرێت‪ ،‬به‌اڵم ل‌ه نه‌خۆشخانه‌ى شۆڕش ئه‌وا بۆى ئه‌نجام ده‌درێت‪ .‬ئه‌وه‌شی خسته‌ڕوو ک‌ه «کێشه‌ى که‌مى‬ ‫جیاوازى له‌نێوان نه‌خۆشه‌کاندا ده‌کرێت‪ .‬وتى‪ :‬ئه‌گه‌ر نه‌خۆشێک پزیشکمان هه‌ی‌ه ئه‌گه‌ر پزیشکى زیاترمان بۆ بێت ئه‌وا ئه‌و زه‌خته‌ش‬ ‫پاره‌ى هه‌بێت ئه‌وا ڕاسته‌وخۆ نه‌شته‌رگه‌رى بۆ ده‌کرێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و نامێنێت و ئه‌و نۆره‌یه‌ی داشده‌نرێت که‌م ده‌بێته‌وه‌‪ .‬له‌باره‌ی دیارده‌ی‬ ‫نه‌خۆشانه‌ى ک‌ه ل‌ه ڕوى مادییه‌و‌ه الوازن بۆ ماوه‌یه‌کى زۆر دواده‌خرێن‪ .‬واسته‌شه‌و‌ه وتی‪« :‬ره‌چ��اوى که‌سوکارى شه‌هید و ئه‌نفال‌کراوه‌کان‬ ‫هه‌روه‌ها وتى‪ :‬من یه‌کێکم له‌و نه‌خۆشانه‌ی ماوه‌ى چوار ساڵ دانراو‌ه ده‌که‌ین و پێشیان ده‌خه‌ین‪ ،‬چونک‌ه نه‌خۆشخانه‌ک‌ه هى ئه‌وانه‌»‪.‬‬

‫(‪ )٢٠١١/٥/١‬ب ‌ه رۆژی راپرسی بۆ دیارکردنی چاره‌نووسی کورد داده‌نرێت‬ ‫[ چه‌تر]‬ ‫که‌مپینی راپرسی بۆ دیارکردنی چاره‌نووسی خه‌ڵکی‬ ‫کوردستان‪ ،‬رۆژی (‪ )٢٠١١\٥\١‬به‌ رۆژی راپرسی بۆ‬ ‫دیارکردنی چاره‌نووسی گه‌لی کورد دیاری ده‌کات‬ ‫و داواش له‌ هاواڵتیانی کوردستان ده‌کات پشگیری‬ ‫که‌مپینه‌که‌یان بکه‌ن‪.‬‬

‫له‌ بانگه‌وازییه‌کیاندا که‌ وێنه‌یه‌کی بۆ (چه‌تر) نێردراو‌ه‬ ‫که‌مپینی راپرسی بۆ دیارکردنی چاره‌نووسی خه‌ڵکی کوردستان‪،‬‬

‫که‌ چه‌ند ڕۆژێک به‌ر له‌ ئێستا له‌الیه‌ن چه‌ند چاالکوانێکی‬ ‫مه‌ده‌نی و رۆژنامه‌وانه‌وه‌ راگه‌یه‌ندرا داوا له‌سه‌رجه‌م هاواڵتیانی‬ ‫کوردستان ده‌ک��ات‌ پشگیری که‌مپینه‌که‌یان بکه‌ن و ده‌ڵێن‬ ‫«راپرسی ئامرازی دیموکراسی راسته‌وخۆیه‌ و ئه‌وپه‌ڕی رێز‬ ‫نواندنه‌ بۆ بیروبۆچوونی یه‌ک به‌ یه‌کی تاکی کۆمه‌ڵگه‌‪.‬‬ ‫نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان له‌پێناو سه‌قامگیرکردنی پێگه‌ی ئاشتی‬ ‫و ته‌بایی له‌نێو گه‌الن له‌ (ماده‌ی ‪ ،٥٥‬به‌شی ‪٩‬و بڕگه‌ی‪٢‬ی‬ ‫ماده‌ی‪ )١‬و له‌ جاڕنامه‌ی جیهانی مافی مرۆڤ (ماده‌ی ‪،١٥‬‬ ‫بڕگه‌ی‪ )٢‬دووپاتی مافی چاره‌نووسی گه‌الن ده‌کاته‌وه‌‪ ،‬هاوکات‬

‫تێکڕای ئازادیخوازان و ھێز و بیره‌ پێشکه‌وتووخوازه‌کانی جیهان‬ ‫ئه‌م مافه‌ به‌ ره‌وا ده‌زانن و پشتیوانی لێده‌که‌ن»‪.‬‬ ‫ل�ه‌ درێ���ژه‌ی بانگه‌وازیه‌که‌یاندا که‌مپینی ن��اوب��راو جه‌خت‬ ‫ده‌ک�ه‌ن�ه‌وه‌ که‌ «خه‌ڵکی کوردستان ل�ه‌و مافه‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‪،‬‬ ‫یاسایی و مرۆییه‌ بێبه‌شکراوه‌‪ ،‬ئه‌و بێبه‌شکردنه‌ شێوه‌یه‌کی‬ ‫روون و ئاشکرایه‌ بۆ هۆش و هزر و ده‌سه‌اڵتی ره‌گه‌زپه‌رستی‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪ .‬ئێمه‌ له‌ به‌رامبه‌ریاندا خۆمان به‌ پابه‌ندی جاڕنامه‌ی‬ ‫جیهانی مافی م��رۆڤ ده‌زانین و به‌گوێره‌ی نێوه‌رۆکه‌که‌ی‬ ‫وتاری خۆمان راده‌گه‌یه‌نین» هه‌روه‌ها ده‌ڵێن‪ :‬ئێمه‌ ده‌مانه‌وێ ب ‌ه‬

‫شێوه‌یه‌کی ئاشتیانه‌ و مه‌ده‌نیانه‌ مافه‌کانی گه‌له‌که‌مان به‌ده‌ست‬ ‫بهێنین‪ .‬له‌کۆتایی بانگه‌وازیه‌که‌دا که‌مپینه‌که‌ رایده‌گه‌یه‌نێت‪:‬‬ ‫«پاش راوێژکردن‪ ،‬رۆژی (‪)٢٠١١\٥\١‬مان به‌ رۆژی راپرسی‬ ‫بۆ دیارکردنی چاره‌نووسمان دیارکرد و له‌ ئێستاوه‌ ده‌ستبه‌کارین‬ ‫بۆ په‌یویه‌ندیکردن له‌گه‌ل داموده‌زگا نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کان» داواش‬ ‫له‌ هاواڵتیان ده‌که‌ن که‌ به‌واژۆکانیان پشگیری خۆیان بۆ ئه‌و‬ ‫که‌مپینه‌ ده‌رببڕن‪.‬‬


‫هەواڵ‬

‫له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ناوچه‌ک ‌ه مه‌ترسی تیرۆری له‌سه‌ره‌‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2710/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫ب ‌ه بێ فشاری به‌غداد سریه‌یه‌کی پۆلیس له قه‌ره‌ته‌پ ‌ه ده‌گوێزرێته‌وه‌‬

‫‪2‬‬

‫[ کفری ‪ -‬ئیحسان مه‌ال فوئاد ]‬ ‫بێ ئه‌وه‌ى به‌غداد هیچ فشارێکی بخات ‌ه سه‌ر‪ ،‬حکومه‌تی‬ ‫هه‌رێم سریه‌یه‌کی پۆلیس له‌ناوچه‌ی قه‌ره‌ته‌پ ‌ه ده‌خات ‌ه‬ ‫سه‌ر پۆلیسی نه‌وت و ده‌یگوێزێته‌و ‌ه بۆ ناوچه‌یه‌کی دوور‪،‬‬ ‫له‌کاتێکدا ئه‌و ناوچه‌ی ‌ه مه‌ترسی تیرۆری له‌سه‌ره‌‪ ،‬به‌رپرسی‬ ‫سریه‌که‌ش رایده‌گه‌یه‌نێت‪« :‬ئێم ‌ه ب ‌ه فه‌رمان کار ده‌که‌ین و‬ ‫له‌سه‌ره‌و ‌ه فه‌رمانمان پێکراو چۆڵمان کرد»‪.‬‬

‫پۆلیسێکی ئه‌و سریه‌ی‌ه داواى کرد ناوی باڵونه‌کرێته‌و‌ه بۆ (چه‌تر)‬ ‫روونی کرده‌و‌ه ک‌ه ئه‌و سریه‌ی‌ه پێش نزیکه‌ى سێ مانگ له‌نزیک ئیمام‬ ‫برایم سه‌مین بوو‌ه ک‌ه له‌گونده‌کانی (قه‌ره‌یاتاخ و ته‌پ‌ه عه‌لی و ته‌پ‌ه قه‌وی‬ ‫و خ��دران) و چه‌ند گوندێکی تر پێکدێت له‌سنورى ناحیه‌ی قه‌ره‌ته‌په‌و‬ ‫هه‌موویان کوردن‪ ،‬بۆی‌ه ئه‌و سریه‌ی‌ه زۆر پێویست بوو له‌و شوێن‌ه بمێنێته‌وه‌‪،‬‬ ‫چونک‌ه ناوچه‌یه‌کی کوردیی‌ه و ده‌که‌وێت‌ه سه‌نته‌رى ناوچ‌ه جێناکۆکه‌کان‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌بێ ئ�ه‌وه‌ى حکومه‌تی به‌غداد هیچ فشارێکیان له‌سه‌ر دروست‬ ‫بکات حکومه‌تی هه‌رێم سریه‌که‌ی گواسته‌و‌ه بۆ سه‌ر پۆلیسی نه‌وت و له‌و‬

‫ناوچه‌ی‌ه دووریانخسته‌وه‌‪ ،‬که‌چی ده‌یان هێز و فه‌وج و لیواو سری‌ه له‌کفری‬ ‫کۆکراونه‌ته‌و‌ه ک‌ه هیچ پێویست نین‪.‬‬ ‫به‌رپرسی سریه‌ک‌ه محه‌مه‌د ئێرانی له ‌لێدوانێکدا بۆ (چه‌تر) وتى‬ ‫«سریه‌که‌مان پێشووتر سه‌ر ب‌ه پۆلیسی به‌رگری و فریاکه‌تن بوو‌ه و نزیکه‌ى‬ ‫سێ مانگ ده‌بێت گواستراوینه‌ته‌و‌ه بۆ سه‌ر پۆلیسی نه‌وت و ب‌ه فه‌رمانی‬ ‫به‌رپرسه‌که‌مان کاک سه‌الم له‌و ناوچه‌ی‌ه سریه‌که‌مان گواسته‌و‌ه بۆ سه‌ر‬ ‫بیر‌ه نه‌وته‌کان له‌ناوچه‌ى غه‌ڕره‌»‪.‬‬ ‫ئه‌و به‌رپرس‌ه وتیشی راست‌ه پێویست‌ه له‌و ناوچه‌ی‌ه بمێنینه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫سریه‌که‌ى ئێم‌ه له‌سه‌ر به‌رگری و فریاکه‌وتن نه‌ماو خستیانین‌ه سه‌ر پۆلیسی‬ ‫نه‌وت و ئیتر ئه‌و شوێن‌ه په‌یوه‌ندی ب‌ه ئێمه‌و‌ه نه‌ما‪ ،‬به‌اڵم ئێم‌ه ب‌ه فه‌رمان‬ ‫کار ده‌که‌ین و له‌سه‌ره‌و‌ه فه‌رمانمان پێکراو چۆڵمان کرد‪ ،‬ئێستا ئه‌و شوێن ‌ه‬ ‫په‌یوه‌ندی ب‌ه به‌رگری و فریاکه‌وتنه‌و‌ه هه‌ی‌ه نه‌ک ئێمه‌‪.‬‬ ‫الى خۆیه‌و‌ه سه‌الم ره‌سول به‌ڕێوه‌به‌ری پۆلیسی به‌رگری و فریاکه‌وتنی‬ ‫گه‌رمیان له‌لێدوانێکدا بۆ (چه‌تر) روونیکرده‌و‌ه ک‌ه ئه‌وکات ئه‌و سرییه‌مان‬ ‫خرای‌ه سه‌ر پۆلیسی گاز و نه‌وت‪ ،‬چونک‌ه ئه‌و هێز‌ه له‌و شوێن‌ه ک‌ه شوێنێکی‬ ‫چه‌پ‌ه هیچ رۆڵێکی نه‌بوو‪.‬‬ ‫ئه‌و به‌رپرسه‌ى پۆلیسی به‌رگری و فریاکه‌وتن وتیشی «کاتی خۆی ئه‌و‬ ‫هێزه‌مان بۆ پاراستنی ئیمامه‌ک‌ه دانا ک‌ه تیرۆریستان نه‌یته‌قێننه‌و‌ه ک‌ه دوو‬ ‫جار ته‌قێندراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئه‌و قسه‌ی‌ه راست نیی‌ه ک‌ه ئه‌و گوندان‌ه کورد بن‪ ،‬به‌ڵکو‬ ‫ئه‌و شوێن‌ه نزیکی قه‌ره‌ته‌په‌یه‌و هه‌مووی عه‌ره‌به‌»‪.‬‬

‫خه‌ڵکی تری بۆ ده‌هێنن‬

‫فۆتۆ‪ :‬ئیحسان‬

‫به‌غداد گوشاری نه‌کردو‌ه به‌اڵم ده‌گوێزرێنه‌و‌ه‬

‫دوای شه‌ش رۆژ ل ‌ه ده‌ستگیرکردنیان‬

‫کۆمپانیاى نه‌وتى باکوورخه‌ڵکى پارتی‪ ،‬چاالک ‌ه مه‌ده‌نییه‌کان ئازاد ده‌کات‬ ‫که‌رکوک دانامه‌زرێنێت‬ ‫[ هه‌ولێر ‪ -‬ره‌هێل مامه‌ش ]‬

‫[ که‌رکوک ـ زانیارداقوقى ]‬ ‫وه‌زاره‌ت��ى نه‌وتى عێراق ده‌ستى کردو ‌ه‬ ‫به‌دامه‌زراندنى کارمه‌ندو فه‌رمانبه‌رل ‌ه‬ ‫کۆمپانیاى نه‌وتى باکوور له‌ که‌رکوکک ‌ه‬ ‫خه‌ڵکى شاره‌که‌نین‪ ،‬ئه‌ندامێکى ئه‌نجومه‌نى‬ ‫شاره‌که‌ش هه‌واڵه‌که‌ پشتڕاستده‌کاته‌وه‌ و‬ ‫که‌به‌ڵگه‌ىفه‌رمىهه‌یه‌‪،‬ل ‌ه‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫باره‌ى ئه‌و که‌سانه ‌که ‌خه‌ڵکى شاره‌که‌نین‪.‬‬

‫وه‌زاره‌ت���ى نه‌وتى عێراقى له‌ساڵى پ��اره‌وه‌ ه�ه‌زار‬ ‫که‌سى بۆکۆمپانیاى ن�ه‌وت��ى ب��اک��وردام �ه‌زران��دو‌ه‬ ‫به‌بێ ئاگادارى ئه‌نجومه‌نى پارێزگاى که‌رکوک‪،‬‬ ‫مه‌ڵپه‌ڕى ئاکانیوز له‌(‪)11‬ی ئابى ساڵى رابردو��دا‬ ‫له‌ زارى ئه‌حمه‌د عه‌سکه‌رى‪ ،‬ئه‌ندامى ئه‌نجومه‌نى‬ ‫پ��ارێ��زگ��اى ک �ه‌رک��وک رای��گ�ه‌ی��ان��د ک �ه‌ وه‌زاره‌ت���ى‬ ‫ن�ه‌وت��ى ع��ێ��راق به‌بێ ئ��اگ��ادارى ئ��ی��داره‌ى شاره‌ک ‌ه‬ ‫ه �ه‌زارک��ارم �ه‌ن��دى ب��ۆ کۆمپانیاى ن�ه‌وت��ى باکوور‬ ‫دام �ه‌زران��دوه‌ که‌ خه‌ڵکى ش��ارى که‌رکوک نین‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها رادی��ۆى نه‌وا له‌ (‪ )2011\1\18‬له‌زارى‬ ‫عه‌بدول ره‌حمان مسته‌فا‪ ،‬پارێزگارى که‌رکوک‬ ‫ب�ڵاوى ک��ردۆت �ه‌وه‌ ک�ه‌ ل�ه‌ک�ه‌رک��وک دام �ه‌زران��دن‬ ‫به‌ردوامه‌‪ ،‬به‌تایبه‌ت له‌کۆمپانیاى نه‌وتى باکوور‪،‬‬ ‫به‌اڵم ده‌بێت دام�ه‌زران��دن بۆخه‌ڵکى شاره‌که‌ بێت‪،‬‬ ‫ع���ه‌ب���دول ره‌ح���م���ان‪ ،‬رون���ى ک���ردۆت���ه‌وه‌ ک��ه ‌نابێت‬ ‫دامه‌زراندن له‌الیه‌ن وه‌زاره‌ت �ه‌وه‌ بێت‪ ،‬به‌ڵکو ده‌بێت‬ ‫ره‌زامه‌ندى ئێمه‌ى له‌سه‌ربێت‪.‬‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌م پرسه‌ش فواد کوێخا حوسێن‪ ،‬ئه‌ندامى‬

‫ئ�ه‌ن��ج��وم�ه‌ن��ى پ��ارێ��زگ��اى ک��ه‌رک��وک‪ ،‬ب�ه‌(چ�ه‌ت��ر)‬ ‫ى راگ�ه‌ی��ان��د‪ :‬کۆمپانیاى نه‌وتى باکور خه‌ڵکى‬ ‫دی��ک �ه‌ى دام���ه‌زران���دووه‌ ب�ه‌ب��ێ پ��رس و راى ئێمه‌‪،‬‬ ‫وتى‪ :‬وه‌زاره‌تى نه‌وت ده‌ستى کردوه‌ به‌گواستنه‌وه‌ى‬ ‫ک��ارم�ه‌ن��دى وه‌زاره‌ت �ه‌ک��ان��ى ت��ر بۆسه‌رکۆمپانیاى‬ ‫ناوبراو‪ ،‬که‌ خه‌ڵکى شاره‌که‌ نین و ئه‌م هه‌نگاوان ‌ه‬ ‫ب �ه‌ب��ێ ئ���اگ���ادارى ئێمه‌ ب����ووه‌‪ .‬ن���اوب���راو ئ��ام��اژه‌ى‬ ‫به‌وه‌شکرد‪ :‬ئه‌وان وه‌ک کورد‪ ،‬عه‌ره‌ب‪ ،‬تورکمان‪،‬‬ ‫کلدۆ ئاشور له ‌ئه‌نجومه‌نى پارێزگا ئه‌و هه‌نگاو‌ه‬ ‫ره‌تده‌که‌نه‌وه‌‪ .‬ئه‌ندامه‌که‌ى ئه‌نجومه‌نى پارێزگا‪،‬‬ ‫ئ���ه‌وه‌ى پ��ش��ت��ڕاس��ت��ک��رده‌وه‌ وت��ى «‌ب�ه‌ڵ��گ�ه‌ى فه‌رمى‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬له‌باره‌ى ئه‌وکه‌سانه‌ که ‌خه‌ڵکى شاره‌که‌ نین‬ ‫و له‌کۆمپانیاى ناوبراو دامه‌زراون‪ ،‬وه‌زاره‌تى نه‌وتى‬ ‫عێراق نوسراوێکى ئاراسته‌ى کۆمپانیاى نه‌وتى‬ ‫ب��اش��وورک��ردوه‌ و ئ��ام��اژه‌ى ب��ه‌‌وه‌ش��ک��ردوه‌ ک�ه‌ رازى‬ ‫نابێت به‌هیچ جۆرێک پرس و ڕا به ‌ئه‌نجومه‌نى‬ ‫پارێزگا بکرێت‪ ،‬ته‌نها پرس و راوێ��ژ به ‌وه‌زاره‌ت‬ ‫بکرێت»‪ .‬ئه‌وه‌شى وت‪ :‬کۆمپانیاى نه‌وتى باکوور‬ ‫سه‌ر به ‌وه‌زاره‌تى نه‌وتى عێراقى فیدراڵیه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫ده‌بێته‌ پێشێلکردنى ده‌ستور‪.‬‬ ‫عه‌بدول ره‌حمان مسته‌فا‪ ،‬پارێزگارى که‌رکوک‪،‬‬ ‫ئ��ه‌وه‌ ره‌ت��ده‌ک��ات �ه‌وه‌ که‌کۆمپانیاى ن�ه‌وت��ى باکور‬ ‫خه‌ڵکى شاره‌کانیتره‌وه ‌هێنا بێت بۆ دامه‌زراندن‪.‬‬ ‫پارێزگارىکه‌رکوک‪ ،‬وتیشى‪ :‬من ئه‌و به‌ڵگه ‌و‬ ‫ناوانه‌م ده‌وێت‪ ،‬که ‌باسى ده‌که‌ن کۆمپانیاى نه‌وتى‬ ‫باکوور خه‌ڵکى ترى دامه‌زراندبێت‪ .‬هیچ وه‌اڵمێک‬ ‫له‌وباره‌یه‌وه‌ ناده‌م تاناوه‌کان نه‌بینم‪.‬‬

‫له‌ژێر گوشارى رێپێوانى جه‌ماوه‌رى‪،‬‬ ‫ه���ه‌ر س���ێ چ���االک���وان���ه‌ک���ه‌ى ل �ه‌س �ه‌ر‬ ‫خۆپیشاندان دژ به‌ئێران ده‌ستگیرکرابوون‬ ‫له‌الیه‌ن ده‌زگاکانى ئاسایشی پارتییه‌و ‌ه‬ ‫دوێنێ ئازاد کران‪.‬‬

‫م��ام ه���ه‌ژار‪ ،‬یه‌کێک ل�‌ه زیندانیه‌کان بۆ‬ ‫(چه‌تر) وت��ى‪ :‬دواى ئ �ه‌وه‌ى ل‌ه (‪)2011/1/30‬‬ ‫به‌تۆمه‌تى ئه‌نجامدانى ک��ارى توندوتیژى دژ ب ‌ه‬ ‫کونسوڵخانه‌ى کۆمارى ئیسالمى ئێران ل‌ه هه‌ولێر‬

‫زۆربه‌ی خانووه‌کانى هه‌ڵه‌بج ‌ه تاپۆیان نیه‌‬

‫شاره‌وانى هه‌ڵه‌بجه‌‪ :‬له‌م هه‌فته‌یه‌دا بڕیارێک‬ ‫ده‌رده‌چێت بۆ تاپۆکردنیان‬ ‫[ چه‌تر ـ ئاسۆ محه‌ممه‌د ]‬ ‫س���ه‌رۆک���ى ش����اره‌وان����ى ه�ه‌ڵ�ه‌ب��ج� ‌ه‬ ‫ڕای��ده‌گ��ه‌ی��ه‌ن��ێ��ت ب �ه‌ش��ێ��ک��ى زۆر ل ‌ه‬ ‫خانووه‌کانى هه‌ڵه‌بج ‌ه تاپۆیان نی ‌ه‬ ‫ئه‌مه‌ش کێشه‌ى بۆ دانیشتوانى شاره‌ک ‌ه‬ ‫دروس��ت��ک��ردووه‌‪ ،‬سه‌رۆکى حکومه‌تیش‬

‫له‌شه‌و و ڕۆژێکدا (‪ )3-2‬کاتژمێر کاره‌با ده‌درێت‬

‫ل ‌ه خورماتوو کاره‌بای گه‌ڕه‌ک ‌ه کوردییه‌کان که‌م ده‌کرێته‌وه‌‬ ‫[ دوزخورماتوو ـ عومه‌ر ئاواره‌ ]‬ ‫ماوه‌ى دوو مانگه‌ له‌ شارى خورماتوو‪،‬‬ ‫به‌ تایبه‌ت له‌ گه‌ڕه‌که‌ کوردییه‌کان کێشه‌ی‬ ‫کاره‌بایان هه‌یه‌ و له‌شه‌و و ڕۆژێکدا (‪-2‬‬ ‫‪ )3‬کاتژمێر کاره‌با ده‌درێت به‌و گه‌ڕه‌کان ‌ه‬ ‫و هاواڵتیانى ئه‌و شاره‌ش نیگه‌رانى خۆیان‬ ‫ده‌رده‌بڕن له‌و حاڵه‌ته‌‪.‬‬

‫هاواڵتیانى ش��اری خورماتوو له‌که‌مبوونه‌وه‌ی‬ ‫ک��اره‌ب��اک�ه‌ی��ان نیگه‌رانى خ��ۆی��ان ده‌رده‌ب����ڕن و داوا‬ ‫له‌الیه‌نى په‌یوه‌ندیدار ده‌ک�ه‌ن‪ ،‬به‌ تایبه‌ت قایمقامى‬ ‫شار ئه‌م کێشه‌یه‌یان بۆ چاره‌سه‌ر بکات و ئه‌و به‌ش ‌ه‬ ‫کاره‌بایه‌ى که‌ ته‌رخان کراوه‌ بۆ گه‌ڕه‌که‌ کوردییه‌کان‬ ‫وه‌کو خۆى بدرێت و که‌م نه‌کرێته‌وه‌‪ .‬له‌مباره‌یه‌و‌ه‬ ‫شه‌الل عه‌بدول بابانى قایمقامى شارى خورماتوو ل ‌ه‬ ‫لێدوانێکدا بۆ (چه‌تر) وتى‪ :‬بۆ ماوه‌ى دوو مانگ‬ ‫زیاتره‌ له‌ شارى خورماتوو کاره‌با باش نییه‌ و خراپه‌‪،‬‬ ‫ل �ه‌م الی�ه‌ن�ه‌ش�ه‌وه‌ ه���ه‌ردوو پ��ارێ��زگ��اى ک �ه‌رک��وک و‬ ‫تکریت غه‌درمان لێده‌که‌ن و هاوکاریمان ناکه‌ن‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫تایبه‌ت له‌ ڕووى پێدانى کاره‌باوه‌‪ ،‬که‌ به‌شى کاره‌باى‬ ‫خورماتوو له‌سه‌ر ویستگه‌ى تازه‌ خورماتووه‌ و رۆژان ‌ه‬ ‫له‌ جیاتى (‪ )20‬مێگا بڕى (‪ )12‬مێگامان پێده‌ده‌ن‬ ‫و (‪ )8‬مێگا ده‌ب���ڕن‪ ،‬ب��ۆ ئ �ه‌و مه‌به‌سته‌ش ڕۆژى‬

‫ده‌ستگیرکرایان‪ ،‬شه‌وی (‪ )2-6/5‬کاتژمێر یه‌کی‬ ‫شه‌و ئازادکراین‪ .‬وتیشی‪ :‬ئه‌و بڕیار‌ه به‌شێوه‌یه‌کى‬ ‫یاسایی نه‌بوو وه‌ک چۆن گرتنه‌که‌شمان یاسایی‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬به‌ڵکو له‌ژێر گوشارى هه‌ڤااڵنمان بوو‪،‬‬ ‫چونک‌ه ئه‌و هه‌ڤااڵن‌ه ئاگادارییه‌کیان باڵوکردبۆوه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ئ��ازاد نه‌کرێین‪ ،‬ن �ه‌وه‌ک رێپێوان به‌ڵکو‬ ‫س �ه‌ره �ه‌ڵ��دان ل �ه‌س �ه‌رت��اس �ه‌رى ک��وردس��ت��ان ئه‌نجام‬ ‫ده‌ده‌ن‪ ،‬وات‌ه ئێم‌ه ئازاد نه‌ده‌کراین ئه‌گه‌ر گوشارى‬ ‫جه‌ماوه‌رى نه‌بووایه‌‪.‬‬ ‫مام هه‌ژار وتیشى‪ :‬ده‌ستگیرکردنى ئێم‌ه له‌سه‌ر‬ ‫خۆپشاندان نه‌بوو‪ ،‬به‌ڵکو ده‌ستگیرکردنه‌که‌مان‬

‫ب��ڕی��اری��داوه‌‌ ب��ڕی��ارێ��ک��ى ت��ای��ب �ه‌ت ب ‌ه له‌سه‌ردانه‌که‌یدا بۆ هه‌ڵه‌بج ‌ه له‌ (‪ )12/16‬بڕیاریدا‬ ‫ش��اره‌ک�ه‌م��ان ده‌رب��ک��ات بۆ تاپۆکردنى ک ‌ه بڕیارێکى تایبه‌ت ده‌ربکات بۆ تاپۆکردنى‬ ‫سه‌رجه‌م خانو و که‌الوه‌کانى هه‌ڵه‌بجه‌‪ .‬خانوو که‌الوه‌کانى هه‌ڵه‌بجه‌‪ ،‬ه�ه‌روه‌ه��ا لیژنه‌ى‬ ‫خ���در ک��ری��م‪ ،‬س���ه‌رۆک���ى ش���اره‌وان���ى ه�ه‌ڵ�ه‌ب��ج�ه‌ى تایبه‌تى ب��ۆ پێکهێناو‌ه به‌سه‌رپه‌رشتى دکتۆر‬ ‫شه‌هید ل ‌ه لێدوانێکیدا بۆ (چه‌تر) ڕایگه‌یاند‪ :‬پشتیوان لێپرسراوى یاسایى ئه‌نجومه‌نى وه‌زی��ران‬ ‫له ‌ماوه‌ى ڕابردوودا وه‌ک سه‌رۆکایه‌تى شاره‌وانى له‌گه‌ڵ‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى گشتى شاره‌وانیه‌کانى‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه یاداشتێکمان ئاراسته‌ى جه‌نابى سه‌رۆکى سلێمانى و تاپۆى سلێمانى‪ ،‬ئه‌و لیژنه‌یه‌ داواى‬ ‫حکومه‌ت سه‌رۆکایه‌تى په‌رله‌مان کردووه‌ سه‌باره‌ت ه�ه‌ن��دێ شتیان لێکردین ل �ه‌وان �ه‌ ئاماده‌کردنى‬ ‫به‌ خانوو که‌الوه‌کانى هه‌ڵه‌بجه‌ که‌ به‌شێکى زۆرى ن �ه‌خ��ش �ه‌ى ش���ار ه���ه‌روه‌ه���ا س��ه‌رژم��ێ��رى ک��ردن��ى‬ ‫تاپۆیان نیه‌ ئه‌مه‌ش کێشه‌ى زۆرى بۆ هاواڵتیانى خێزانه‌کانى هه‌ڵه‌بجه‌ ئێمه‌ ئێستا ئه‌و کارانه‌مان‬ ‫شاره‌که‌مان دروستکردووه‌‪ ،‬ک ‌ه سودمه‌ند نابن ل ‌ه ئه‌نجامداوه‌‪ .‬بۆی ‌ه چاوه‌ڕێ ده‌که‌ین له‌م هه‌فته‌یه‌دا‬ ‫پێشینه‌ى خانووبه‌ره‌‪.‬‬ ‫ئه‌و بڕیار‌ه تایبه‌ت ‌ه ده‌ربچێت بۆ تاپۆکردنى سه‌رجه‌م‬ ‫ن����اوب����راو وت���ی���ش���ى‪ :‬س����ه‌رۆک����ى ح��ک��وم �ه‌ت خانوه‌کانى هه‌ڵه‌بجه‌‪.‬‬

‫هێشتا ل ‌ه بازاڕه‌کاندا‬ ‫خۆراکی به‌سه‌رچوو ده‌گیرێت‬

‫[ سلێمانی ـ دانیار سه‌نگه‌ر ]‬

‫« ده‌مانه‌وێت جیاوازی نه‌مێنێت»‬

‫درێژ‌ه پێده‌رى ئه‌و لێداوان‌ه بوو ک‌ه هۆشیار زێبارى‬ ‫له‌باره‌ى کوردانى رۆژه�ه‌اڵت�ه‌و‌ه داب��ووی‪ .‬ناوبراو‬ ‫ئاماژه‌ی به‌وه‌کرد ‌ ل‌ه زینداندا هێرشی کراوه‌ت ‌ه‬ ‫سه‌ر و دواتر به‌رپرسانی زیندانه‌ک‌ه پێیان وتوو‌ه ئه‌و‬ ‫هێرش‌ه شه‌خسی بووه‌‪.‬‬ ‫جێی باس‌ه ل‌ه (‪ )1/29‬دژى ل‌ه سێداره‌دانى‬ ‫ک���وردان���ى رۆژه�����ه‌اڵت رێ��پ��ێ��وان��ێ��ک ب��ۆ ب���ه‌رده‌م‬ ‫کونسوڵگه‌رى ئێران ل‌ه هه‌ولێر به‌رێوه‌چوو‪ ،‬به‌هۆیه‌و‌ه‬ ‫شه‌وى (‪ )1-31/30‬مام هه‌ژار ده‌سگیر ده‌کرێت و‬ ‫دواتریش (دکتۆر ناجی هاجی و عه‌لی مه‌حمود)‬ ‫ده‌ستگیرکران‪.‬‬

‫فۆتۆ ‪ :‬چه‌تر‬

‫(‪ )2011/1/9‬به‌ ی��اوه‌رى ئه‌ندامێکى ئه‌نجومه‌نى له‌ وێستگه‌ى ناوبراوه‌وه‌ (شداون) نه‌کرێت‪ ،‬به‌اڵم تا‬ ‫شاره‌وانى خورماتوو و به‌ڕێوه‌به‌رى کاره‌باى خورماتوو ئێستا ئه‌و به‌ڵێنه‌ نه‌چووه‌ته‌ قۆناغى جێبه‌جێکردنه‌وه‌‪.‬‬ ‫س �ه‌رچ��اوه‌ی �ه‌ک��ی��ش ل��ه‌ ک���اره‌ب���اى خ���ورم���ات���ووه‌و‌ه‬ ‫سه‌ردانى وه‌کیلى وه‌زیرى کاره‌باى حکومه‌تى عێراقى‬ ‫(ره‌ع��د ئه‌لحارسى)مان کرد و له‌گه‌ڵیدا تاوتوێی ڕاگه‌یاند‪ :‬به‌ هۆى به‌ کارهێنانى ئامێرى سپلیت‬ ‫مه‌سه‌له‌ى کاره‌باى خورماتوومان کرد‪ ،‬له‌ به‌رامبه‌ردا و هیته‌ره‌وه‌ که‌ (‪)%80‬ی مااڵن به‌ کارى ده‌هێنن‬ ‫ن��اوب��راو به‌ڵێنى چ��اره‌س �ه‌رک��ردن��ى ئ �ه‌و کێشه‌یه‌یدا کاره‌با خ��راپ ده‌بێت و فیده‌ره‌کانى دابه‌شکردنى‬ ‫و بڕیاریشیدا به‌شى کاره‌باى خورماتوو له‌ (‪ )12‬ش��اره‌ک�ه‌ ته‌حه‌مولى ئ �ه‌و هه‌موو ئامێره‌ ناکات و‬ ‫مێگاوه‌ بکرێت به‌ (‪ )20‬مێگا و چیتر ئه‌و به‌شه‌ش ده‌بڕدرێت‪.‬‬

‫ته‌نیا له ‌سلێمانی له‌ م��اوه‌ی مانگی‬ ‫راب��ردوودا زیاتر له ‌یه‌ک ته‌ن خۆراکی‬ ‫به‌سه‌رچوو ده‌سوتێ��رێت‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌رێتی‬ ‫چ���اودێ���ری ب���ازرگ���ان���ی سلێمانیش‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت‪ ،‬لیژنه‌کانی چاودێری‬ ‫زی��ادک��ردووه‌ و سزادانی فرۆشیاران‌ و‬ ‫بازرگانانی سه‌رپێچیکاریش ده‌دات‪.‬‬

‫ره‌ئ���وف ع �ه‌ل��ی‪ ،‬ل��ێ��پ��رس��راوی ب�ه‌ش��ی ئ��ام��اری‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رێتی چاودێری بازرگانی سلێمانی ئاماژ‌ه‬ ‫به‌وه‌ده‌دات‪ ،‬له‌ماوه‌ی رابردوودا ده‌ستیشیان به‌سه‌ر‬ ‫چه‌ندین که‌لوپه‌لی ساخته‌دا گرتووه‌ و به‌سه‌دان‬ ‫کیلۆ خ��ۆراک��ی به‌سه‌رچووشیان ل �ه‌ن��اوب��ردووه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها لیژنه‌کانیان سه‌ردانی ده‌یان (نانه‌واخانه‌‪،‬‬ ‫ف��ڕن��ی س��ه‌م��وون‪ ،‬ت��رش��ی��ات ف���رۆش‪ ،‬بریکاری‬ ‫ئ��ارد‪ ،‬دوکانی س �ه‌وزه ‌و میوه‌‪ ،‬گۆشت فرۆش‪،‬‬ ‫سۆپه‌رمارکێت‌ و مینی مارکێت‪ ،‬چێشتخانه‌‪،‬‬

‫دوکانی فرۆشتنی په‌له‌وه‌ر‪ ،‬سارده‌مه‌نی‌‌و شه‌ربه‌ت‬ ‫ف��رۆش‪ ،‬سه‌رتاشخانه‌‪ ،‬گ���ه‌راج‪ ،‬دوک��ان��ی مه‌ی‬ ‫فرۆش‪ ،‬گۆڕینه‌وه‌ی دراو‌ و کۆمپانیا و میوانخانه‌‬ ‫و‪ )...‬چه‌ندین جێگای دیکه‌یان کردووه‌‪.‬‬ ‫ڕوون��ی��ش��ی��ک��رده‌وه‌‪ ،‬ل�ه‌ک��ۆی ئ �ه‌و س�ه‌ردان��ان�ه‌ی‬ ‫ک �ه‌ لیژنه‌کانیان ل �ه‌ (‪ -1‬ت��ا ‪)2011-1-31‬‬ ‫ئه‌نجامیانداوه‌ (‪ )46‬سه‌رپێچیان تۆمارکردووه‌‬ ‫و ب��ڕی (‪ )1315000‬دینار س��زای بازرگانان‬ ‫‌و فرۆشیارانی سه‌رپێچیکارانیانداوه‌‪ .‬به‌وته‌ی‬ ‫ئ�ه‌و لێپرسراوه‌ی به‌شی ئ��ام��اری به‌ڕێوه‌به‌رێتی‬ ‫چاودێری بازرگانی سلێمانی‪ ،‬بڕی (‪ )897‬کیلۆ‬ ‫خ��ۆراک��ی ب�ه‌س�ه‌رچ��وو ل�ه‌گ�ه‌ڵ (‪ )78‬به‌رمیلی‬ ‫به‌تاڵ ڕۆنی ئۆتۆمبێل ده‌ستیان به‌سه‌رداگیراوه‌‪،‬‬ ‫ئاشکراشیکرد‪ ،‬له ‌مانگی ڕاب��ردوودا به‌ته‌نیا له‬ ‫‌س��ن��وری ئ �ه‌وان��دا زی��ات��ر ل�ه‌ی�ه‌ک ت��ۆن خۆراکی‬ ‫به‌سه‌رچوویان سووتاندووه‌‪.‬‬


‫ده‌نگۆی سزادانی مه‌ال به‌ختیار له‌سه‌ر به‌ڵێنه‌کانی باڵو ده‌بێته‌وه‌‬

‫مافناسێک‪ :‬وای لێده‌که‌ن جارێکیتر به‌ڵێنى له‌وشێوه‌ی ‌ه نه‌دات‬ ‫[ ئا‪ /‬په‌یمان ئه‌مین ]‬ ‫له‌سه‌ر به‌ڵێنه‌کانی بۆ چاره‌سه‌ر کردنی‬ ‫کاره‌با ئه‌ندامی مه‌کته‌بی سیاسی یه‌کێتی‬ ‫نیشتیمانی ک��وردس��ت��ان (مه‌البه‌ختیار)‬ ‫ده‌نگۆی سزادانی له‌الیه‌ن ئه‌و حزبه‌وه‌ باڵو‬ ‫ده‌بێته‌وه‌ و وته‌بێژی یه‌کێتیش ئه‌و قسان ‌ه‬ ‫ره‌تده‌کاته‌وه‌‪ ،‬رۆژنامه‌نوسانیش پێیانوای ‌ه‬ ‫ل�ه‌ رووی ئه‌خالقی سیاسیه‌وه‌ له‌سه‌ر‬ ‫ناوبراو ده‌که‌وێت‪.‬‬

‫له‌دوای ئه‌وه‌ی کاره‌بای هه‌رێمی کوردستان خراپ‬ ‫بوو ناڕه‌زایی له‌ شه‌قامدا په‌ره‌ی سه‌ند و وته‌یه‌کی‬

‫ئه‌ندامی مه‌کته‌بی سیاسی یه‌کێتی نیشتیمانی‬ ‫کوردستان (مه‌ال به‌ختیار) به‌ ڤیدیۆ باڵوکرایه‌و‌ه‬ ‫که‌ تیایدا به‌ڵێن ده‌دات له‌ ساڵی (‪)2008‬دا کێشه‌ی‬ ‫کاره‌با نه‌مێنێت و ئه‌گه‌ر ئه‌و کێشه‌یه‌ به‌رده‌وامی کرد‬ ‫ئه‌وا سه‌رۆکی حکومه‌ت و جێگره‌که‌ی ده‌ستله‌کار‬ ‫ده‌کێشنه‌وه‌‪ .‬بۆیه‌ ده‌ن��گ��ۆی ئ �ه‌وه‌ ب�ڵاوب��ووی�ه‌وه‌ ک ‌ه‬ ‫ن��اوب��راو له‌الیه‌ن یه‌کێتیه‌وه‌ س��زا ده‌درێ��ت‪ .‬هاوکات‬ ‫راگه‌یاندنه‌کانی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕانیش ئه‌م گرت ‌ه‬ ‫ڤیدۆییه‌یان له‌ که‌ناڵی (‪)KNN‬ی کۆمپانیای وش ‌ه‬ ‫لێدایه‌وه‌‪ ،‬ئه‌ندامێکى مه‌کته‌بی سیاسی حزبه‌که‌ش‬ ‫له‌ باره‌ی سزادانی (مه‌ال به‌ختیار)ه‌وه‌ ده‌ڵێت «شتى‬ ‫وامان نه‌بیستووه‌«‪.‬‬ ‫س �ه‌ب��اره‌ت ب �ه‌س��زادان��ى ن��اوب��راو‪ ،‬ئ���ازاد جوندیانى‬ ‫ئ��ه‌ن��دام��ى م �ه‌ک��ت �ه‌ب��ی س��ی��اس��ی یه‌کێتى‬ ‫نیشتمانى کوردستان و وته‌بێژی ئه‌و‬ ‫حزبه‌ له‌لێدوانێکى تایبه‌تدا بۆ‬ ‫(چ �ه‌ت��ر) وت��ى «تائێستا شتى‬ ‫وام����ان ن�ه‌ب��ی��س��ت��وه‌ ک��ه‌ م �ه‌ال‬ ‫به‌ختیار له‌الیه‌ن مه‌کته‌بی‬ ‫سیاسیه‌وه‌ سزا بدرێت»‪.‬‬ ‫ه �ه‌روه‌ه��ا وت��ى «م�ه‌ال‬ ‫ب �ه‌خ��ت��ی��ار ئ���ه‌و ق��س �ه‌ی �ه‌ى‬ ‫ل���ه‌ک���ات���ێ���ک���دا ک������ردو‌ه‬ ‫ک����ه‌ ره‌وش��������ى ک����اره‌ب����ا‬ ‫له‌هه‌رێمى کوردستاندا‬ ‫زۆر خ������راپ ب������ووه‌ و‬ ‫س �ه‌ع��ات �ه‌ک��ان��ى پ��ێ��دان��ى‬ ‫ک���اره‌ب���ا ب �ه‌ه��اواڵت��ی��ان‬ ‫زۆرک���ه‌م���ب���ووه‌‪ ،‬ب���ه‌اڵم‬ ‫ل���ه‌ئ���ێ���س���ت���ادا ره‌وش�����ی‬ ‫ک�������اره‌ب�������ا ب�����اش�����ه‌ و‬ ‫س�ه‌ع��ات�ه‌ک��ان��ى پێدانى‬ ‫ک����اره‌ب����اش ل��ه‌وک��ات�� ‌ه‬ ‫زیاتره‌ و به‌رهه‌مهێنانى‬ ‫وزه‌ى کاره‌با له‌چاو ئه‌و‬ ‫سه‌رده‌مه‌دا دووقات زیادی‬ ‫کردوه‌»‪.‬‬ ‫ج��ون��دی��ان��ى‪ ،‬دروس��ت��ک��ردن��ى‬ ‫ئ �ه‌وه �ه‌اڵی �ه‌ى ل �ه‌س �ه‌ر ره‌وش���ى‬ ‫ک����اره‌ب����ا ل���ه‌چ���ه‌ن���د رۆژى‬ ‫راب�������ردوودا ب�ه‌س��روش��ت��ى‬

‫زانى‌و وتى «له‌وماوه‌یه‌دا که‌موکورتى زۆر هه‌بوو‬ ‫ل �ه‌ب��وارى ک��اره‌ب��ادا ک�ه‌ ب��زووت��ن�ه‌وه‌ى گ��ۆڕان ک��ردى‬ ‫به‌هه‌ڵاڵ سروشتى ئۆپۆزسیۆنیش هه‌روایه‌ و ده‌بێت‬ ‫وابکات»‪.‬‬

‫››‬

‫ئه‌ندامێکی مه‌کته‌بی‬ ‫سیاسی یه‌کێتی‪:‬‬ ‫لێدانه‌وه‌ى ئه‌و گرت ‌ه‬ ‫ڤیدیۆیی ‌ه شکاندنى‬ ‫که‌سێتى مه‌ال به‌ختیار‌و‬ ‫ناشیرینکردنى حکومه‌ته‌‬ ‫ئ���ه‌و ئ��ه‌ن��دام��ه‌ى م �ه‌ک��ت �ه‌ب��ی س��ی��اس��ی یه‌کێتى‬ ‫ئه‌وه‌شى وت «لێدانه‌وه‌ى ئه‌و گرته‌ ڤیدیۆییه‌ى مه‌ال‬ ‫به‌ختیار له‌الیه‌ن که‌ناڵه‌که‌ى بزووتنه‌وه‌ى گۆڕانه‌و‌ه‬ ‫ب��ۆ شکاندنى که‌سێتى ن��اوب��راو و ناشیرینکردنى‬ ‫حکومه‌ته‌«‪ .‬جه‌ختیشیکرده‌وه‌ «ئامانجى بزووتنه‌وه‌ى‬ ‫گۆڕان له‌لێدانى ئه‌وگرته‌ ڤیدیۆییه‌ بۆ ده‌ربازبونیه‌تى‬

‫››‬

‫چاودێرێکی سیاسی‪:‬‬ ‫مێژوى ئێم ‌ه له‌ساڵى‬ ‫(‪)1991‬ه‌و ‌ه مێژوى‬ ‫پیاهه‌ڵدان ‌ه نه‌ک لێپرسینه‌وه‌‬

‫له‌و ئه‌زمه‌یه‌ى به‌هۆى ده‌رکردنى به‌یاننامه‌که‌یانه‌و‌ه‬ ‫تێى که‌وتوون»‪.‬‬ ‫له‌باره‌ى باڵوبونه‌وه‌ى ده‌نگۆى سزادانى به‌رپرسی‬ ‫ده‌سته‌ى کارگێڕى مه‌کته‌بی سیاسی یه‌کێتی‪ ،‬له‌تیف‬ ‫فاتیح فه‌ره‌ج‪ ،‬چاودێرى سیاسی و رۆژنامه‌نوس‪ ،‬به‌‬

‫(چه‌تر)ى راگه‌یاند «له‌وبڕوایه‌دانیم یه‌کێتى سزاى‬ ‫مه‌ال به‌ختیار بدات چونکه‌ سزا هه‌ڵناگرێت‪ ،‬هه‌موو‬ ‫هێزێک ک�ه‌ ب��ی�ه‌وێ بێته‌ س �ه‌ر حوکم به‌رنامه‌ و‬ ‫پالنى خۆى راده‌گه‌یه‌نێت‌و دوایش جێبه‌جێى ناکات‬ ‫و که‌سیش پێى ناڵێ بڕۆ ماڵه‌وه‌«‪.‬‬ ‫له‌باره‌ی لێدانه‌وه‌ی له‌ که‌ناڵی (‪ )KNN‬له‌تیف‪،‬‬ ‫وتی «بۆ هه‌موو هێزێک ره‌وایه‌ له‌ کاتى پرۆسه‌ى‬ ‫هه‌ڵبژاردن ی��ان توشبونى قه‌یرانێکدا ئیستیغاللی‬ ‫قسه‌کانى ب�ه‌رام��ب�ه‌ره‌ک�ه‌ى بکات ‌و ب��ۆ مه‌به‌ستى‬ ‫تایبه‌تى خۆى نیشانى هاواڵتیانى بدات‪ ،‬میدیاکانى‬ ‫ب��زووت��ن �ه‌وه‌ى گ���ۆڕان ن�ه‌ه��ات��وون سوکایه‌تى به‌مه‌ال‬ ‫به‌ختیار بکه‌ن به‌ڵکو شتێک ده‌گ��ێ��ڕن�ه‌وه‌ ک�ه‌ ل ‌ه‬ ‫سه‌رده‌مێکدا وتویه‌تى»‪.‬‬ ‫له‌تیف فه‌ره‌ج‪ ،‬له‌باره‌ى هۆکارى سزانه‌دانى مه‌ال‬ ‫به‌ختیاره‌وه‌ وتى «ئێمه‌ له‌ساڵى (‪ )1991‬ه‌وه‌ که‌سمان‬ ‫سزانه‌داوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى مێژووى ئێمه‌ مێژووى پیاهه‌ڵدان ‌ه‬ ‫نه‌ک لێپرسینه‌وه‌‪ ،‬خه‌تاى زۆر گه‌وره‌ له‌ بیر ده‌که‌ین‪،‬‬ ‫(‪ )20‬ساڵه‌ هیچ سیاسیه‌ک لێپرسینه‌وه‌ى له‌گه‌ڵدا‬ ‫نه‌کراوه‌«‪ .‬ناوبراو به‌مشێوه‌یه‌ درێژه‌ى دایه‌ قسه‌کانی‬ ‫«ده‌بوو مه‌ال به‌ختیار به‌یانێکى باڵوبکردایه‌ته‌وه‌ و‬ ‫بیوتایه‌ ئاوام وتووه‌ و داواکارم ئه‌م حکومه‌ته‌ ده‌ست‬ ‫له‌ کاربکێشێته‌وه‌ چونکه‌ له‌حزبێکدایه‌ که‌ حکومه‌ت‬ ‫هی ئه‌وه‌«‪.‬‬ ‫هاوکات شوان محه‌مه‌د‪ ،‬سه‌رنوسه‌رى رۆژنامه‌ى‬ ‫ئاوێنه‌ به‌ (چه‌تر)ى راگه‌یاند «پێموایه‌ ئه‌و قسانه‌ى‬ ‫م��ه‌ال به‌ختیار واق��ع��ى ن��ی��ن‪ ،‬چ��اک��ک��ردن��ى ک��اره‌ب��ا‬ ‫پێویستى به‌پالنى ستراتیژى هه‌یه‌ بۆ چاره‌سه‌رکردنى‬ ‫‌و ئ �ه‌و به‌ڵێنانه‌شی ب�ه‌ه��اواڵت��ی��ان دراون ب��ۆ دواو‌ه‬ ‫چونه‌ته‌وه‌«‪ .‬ه�ه‌روه‌ه��ا وت��ى‪« :‬پێشبینى ناکه‌م ن ‌ه‬ ‫مه‌ال به‌ختیار و نه‌هیچ به‌رپرسێکى حکومیش له‌سه‌ر‬ ‫کێشه‌ى کاره‌با لێپرسینه‌وه‌ى له‌گه‌ڵ بکرێت‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫ئه‌م واڵته‌ چاودێر و لێپرسینه‌وه‌ى تیانیه‌»‪.‬‬ ‫ل����ه‌ڕووى ی��اس��ای��ی��ش�ه‌وه‌ م��اف��ن��اس پ��ێ��ش �ه‌وا زان���ا‪،‬‬ ‫رایگه‌یاند «له‌به‌رئه‌وه‌ى مه‌ال به‌ختیار نه‌ ئه‌وکات‬ ‫‌و نه‌ئێستاش له‌ حکومه‌تدانیه‌ بۆیه‌ هیچی له‌سه‌ر‬ ‫ناکه‌وێت ته‌نها وه‌کو ئه‌خالقیاتێکى سیاسی له‌سه‌رى‬ ‫ده‌ک�ه‌وێ��ت»‪ .‬سه‌باره‌ت به‌سزادانى ن��اوب��راو‪ ،‬زان��ا ب ‌ه‬ ‫(چ �ه‌ت��ر)ى راگ �ه‌ی��ان��د‪« :‬پێموایه‌ ئ�ه‌گ�ه‌ر یه‌کێتى‬ ‫لێپرسینه‌وه‌شى له‌گه‌ڵ نه‌که‌ن واى لێده‌که‌ن جارێکیتر‬ ‫به‌ڵێنى له‌وشێوه‌یه‌ به‌خه‌ڵک نه‌دات»‪.‬‬

‫موڵک ‌ه گشتیه‌کان ماڵی هاواڵتیان ‌ه نه‌ک حکومه‌ت‬

‫ده‌سته‌ی داواکاری گشتی شوێن داواکه‌ی گۆڕان ده‌که‌وێت‬ ‫[ ئا‪ /‬کوردۆ فه‌ره‌ج و ته‌ها ]‬ ‫ده‌سته‌ی داواک��اری گشتی رایده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫که‌ ده‌ستیان ک��ردووه‌ به‌ به‌دواداچوون بۆ‬ ‫گێڕانه‌وه‌ی موڵکی گشتی و یاساناسانیش‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نن که‌ وه‌زاره‌ت��ه‌ک��ان ده‌توانن‬ ‫داوای کرێی ئه‌و ماوه‌یه‌ بکه‌ن که‌ تێیدابوون‬ ‫پێشیانوایه‌ ده‌س��ت �ه‌ی داواک����اری گشتی‬ ‫سه‌ربه‌خۆنین‪.‬‬

‫ل �ه‌دوای به‌یاننامه‌که‌ی بزوتنه‌وه‌ی گ��ۆڕان ک ‌ه‬ ‫یه‌کێک له‌و خااڵنه‌ی دیاریی کردبوو‪ ،‬گێڕانه‌وه‌ی‬ ‫و موڵک و ماڵی داگ��ی��رک��راوی خه‌ڵک ب��وو ل ‌ه‬ ‫الیه‌ن حزبه‌کانه‌وه‌‪ ،‬دوای ئه‌وه‌ش سه‌رۆکی حکومه‌ت‬ ‫له‌ کۆنگره‌یه‌کی رۆژنامه‌وانیدا له‌ شاری سلێمانی‬ ‫رای��گ�ه‌ی��ان��د ک�ه‌ ب��زوت��ن �ه‌وه‌ی گ��ۆڕان��ی��ش زی��ات��ر ل ‌ه‬ ‫س�ه‌د دۆن��م زه‌وی��ان له‌ راقیترین شوێنی سلێمانیدا‬ ‫داگیرکردووه‌ با ئه‌وان له‌خۆیانه‌وه‌ ده‌ست پێبکه‌ن و‬ ‫بیگێڕنه‌وه‌‪ .‬له‌ دوای ئه‌و لێدوانه‌ وته‌بێژی گۆڕان‪،‬‬ ‫محه‌مه‌د تۆفیق ره‌حیم‪ ،‬له‌ راگه‌یاندنه‌کانه‌وه‌ وتی‬ ‫«ئێمه‌ ئاماده‌ین گرده‌که‌ بده‌ینه‌وه‌»‪.‬‬ ‫سه‌ره‌ڕای ئه‌و به‌ڵگانه‌ی که‌ راگه‌یه‌ندراوه‌ له‌سه‌ر‬ ‫داگ��ی��رک��ردن��ی م��وڵ��ک و م��اڵ��ی خ�ه‌ڵ��ک ل�ه‌الی�ه‌ن‬ ‫حزبه‌کانه‌وه‌ تا ئێستا ده‌سته‌ی داواک���اری گشتی‬ ‫بێده‌نگه‌ و هیچ داوای �ه‌ک��ی ل �ه‌و ب��اره‌ی �ه‌وه‌ تۆمار‬ ‫ن���ه‌ک���ردووه‌‪ .‬ل �ه‌م��ب��اره‌ی �ه‌وه‌ دادوه‌ر رزگ���ار ع�ه‌ب��دواڵ‬ ‫ح �ه‌س �ه‌ن‪ ،‬س �ه‌رۆک��ى ل��ی��ژن�ه‌ى دادوه‌رى ل�ه‌ده‌س��ت�ه‌ى‬ ‫داواکانى موڵکدارى له‌ سلێمانى‪ ،‬له‌ لێدوانێکیدا بۆ‬ ‫(چه‌تر) باسی له‌وه‌کرد له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی رقم له‌هیچ‬ ‫حیزب ‌و الیه‌نێک نییه‌ به‌اڵم «ل �ه‌رووى یاساییه‌و‌ه‬ ‫ده‌ستدرێژى کردنه‌ سه‌ر موڵکى گشتى‪ ،‬ئه‌و موڵک ‌ه‬ ‫نه‌قدى بێت یان ماڵێکى گواستراوه‌ بێت یان خانوبه‌ر‌ه‬ ‫کارێکى نایاساییه‌ به‌پێی مادده‌کانى یاساى سزادانى‬ ‫کار پێکراو (‪ )457‬ک��رده‌ى ده‌ست به‌سه‌را گرتنى‬ ‫هه‌ر موڵکێکى گشتى به‌ که‌تن داده‌نرێت» ناوبراو‬ ‫رای��گ�ه‌ی��ان��د ب��ۆ ئ �ه‌وان �ه‌ی موڵکی گشتی داگیر‬ ‫ده‌که‌ن «سزاى یاساى بۆ دان��راوه‌ که‌ به‌ند کردن ‌و‬ ‫غه‌رامه‌یه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها ده‌ست بردن بۆ ماڵى گشتى ‌و‬ ‫سندوقى غه‌زێنه‌ سزایه‌کى زۆر توندى هه‌یه‌ له‌رووى‬

‫رزگ��ار عه‌بدواڵ‪ ،‬باس‬ ‫یاساییه‌وه‌ به‌ند ده‌کرێت بۆ زیاتر‬ ‫له‌وه‌ش ده‌کات سه‌رجه‌م‬ ‫له‌ (‪ )15‬ساڵ هه‌ندێک جاریش‬ ‫«داواکارى گشتی‬ ‫ده‌زگ��اک��ان ک�ه‌وت��ووه‌ت� ‌ه‬ ‫تێ ده‌په‌رێت»‪.‬‬ ‫خ���زم���ه‌ت���ی ح����زب����ه‌وه‌ و‬ ‫�ۆ‬ ‫�‬ ‫�اس‬ ‫�‬ ‫ئ‬ ‫‌‬ ‫ه‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫��‬ ‫�‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫��ار‬ ‫�‬ ‫��ب‬ ‫ه����ه‌ر ل���ه‌م�‬ ‫‌ژی‪،‬‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫‌دا‬ ‫ه‬ ‫واڵت‬ ‫‌م‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫پێشیوایه‌ «داواک����ارى‬ ‫ئه‌ڵمانی‪ ،‬ئه‌ندامی مه‌کته‌بی‬ ‫س��ی��اس��ی یه‌کێتی نیشتیمانی ناتوانێت داوا له‌سه‌ر هیچ‬ ‫گ��ش��ت��ى ده‌زگ���ای���ه‌ک��� ‌ه‬ ‫ده‌بێت چاودێرى گشتى‬ ‫ک��وردس��ت��ان‪ ،‬ل�ه‌ دی��دارێ��ک��ی ئه‬ ‫�اس‌م حزبێک تۆمار بکات»‬ ‫بکات کاتێک بردنى‬ ‫ژم����اره‌ی����ه‌ی (چ����ه‌ت����ر)دا ب�‬ ‫پ������اره‌ى زۆر زه‌ب�����ه‌الح‬ ‫ل���ه‌وه‌ ده‌ک����ات ل �ه‌ ک��ۆب��ون �ه‌وه‌ی‬ ‫لێکوڵینه‌وه‌ى له‌گه‌ڵدا‬ ‫ن����ێ����وان م���ه‌ک���ت���ه‌ب���ی س��ی��اس��ی‬ ‫ن��اک��رێ��ت‪ ،‬پێموایه‌ ئه‌و‬ ‫یه‌کێتی و پ��ارت��ی ب��اس��ی ئ�ه‌م‬ ‫داواک������ارى گشتییه‌ى‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫بابه‌ته‌ ک���راوه‌ وت��ی « ئێمه‌ ل‬ ‫«گه‌ر گه‌نجێک‬ ‫ک �ه‌ ل �ه‌ه �ه‌رێ��م��دا هه‌ی ‌ه‬ ‫ک��ۆب��وون �ه‌وه‌ى ن��ێ��وان مه‌کته‬ ‫‌بى بچێت سکااڵ دژى ئه‌و ‌ه‬ ‫ل���ه‌و ئ��اس��ت �ه‌دا ن��ی��ی�ه‌‌و‬ ‫س��ی��اس��ی ب��اس��ى م��وڵ��ک �ه‌ک��ان��ى‬ ‫ل���ه‌و ئ��اس��ت�ه‌ش��دا نابێت‬ ‫حکومه‌تمان ک��ردووه‌‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ى تۆمار بکات ک ‌ه موڵکى‬ ‫ل��ه‌م��اوه‌ی��ه‌ک��ى ن��زی��ک‬ ‫بیگه‌ڕێنینه‌وه‌«هه‌ر له‌و دیداره‌دا‬ ‫بۆ‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫‌ڕێت‬ ‫ه‬ ‫بگ‬ ‫گشتى‬ ‫له‌کوردستاندا»‪.‬‬ ‫ن��اوب��راو ده‌ڵ��ێ��ت»ده‌ب��وای�ه‌ گ��ۆڕان‬ ‫ناوبراو زیاتر قسه‌ی‬ ‫پێش ئه‌وه‌ى سه‌رۆکى حکومه‌ت میلله‌ت وه‌ک ئه‌و گه‌نج ‌ه‬ ‫کرد و وتی «داواکارى‬ ‫داوای بکاته‌وه‌ گرده‌که‌ راده‌ست‬ ‫ب���ک���ات���ه‌وه‌ ب���ه‌ ت �ه‌ئ��ک��ی��د ده‌ب��ێ��ت وای ‌‬ ‫ه له‌گۆڕه‌پانى ته‌حریردا گشتى سه‌ر به‌یه‌کێک‬ ‫ل �ه‌ ح��ی��زب�ه‌ک��ان�ه‌‪ ،‬هیچ‬ ‫یه‌کێتى و پارتیش موڵکه‌کانى خۆى ده‌کات ‌ه قوربانى»‬ ‫ک���������ات ک���ه‌س���ێ���ک���ى‬ ‫حکومه‌ت ته‌سلیم بکه‌نه‌وه‌»‪.‬‬ ‫سه‌ربه‌خۆ ناکه‌نه‌ وه‌زیر‬ ‫حاکم رزگار له‌قسه‌کانیدا بۆ‬ ‫(چه‌تر) باسی له‌وه‌شکرد «ئ�ه‌و موڵکانه‌ى پارت ‌ه تا ئێستاش که‌سێک نییه‌ به‌رگرى له‌ گه‌ل بکات ‌و‬ ‫سیاسییه‌کان به‌کاریان هێناوه‌ گ�ه‌ر به‌ ئابوونه‌ى ئه‌وه‌شى قسه‌ بکات تۆمه‌تى گه‌وره‌ى ده‌خه‌نه‌ پاڵ»‬ ‫ئه‌ندامانى ئه‌و پارته‌ سیاسییه‌ کڕابێت یان به‌کرێ ناوبراو له‌ قسه‌کانیدا هێما بۆ ئه‌وه‌ش ده‌کات «گه‌ر‬ ‫گیرابێت کارێکى ئاساییه‌‪ ،‬یان به‌هه‌ر یارمه‌تییه‌کى گه‌نجێک بچێت سکااڵ دژى ئ �ه‌وه‌ تۆمار بکات‬ ‫نه‌قدى بۆ ئه‌و پارته‌ کڕابێت یان به‌کارهاتبێت یان که‌ موڵکى گشتى بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ میلله‌ت وه‌ک‬ ‫به‌شێوه‌ى تۆمار کردنى ب�ه‌ن��اوى پ��ارت�ه‌ک�ه‌وه‌ وه‌ک ئه‌و گه‌نجه‌ وایه‌ له‌گۆڕه‌پانى ته‌حریردا خۆى ده‌کات ‌ه‬ ‫که‌سایه‌تییه‌کى مه‌عنه‌وى حه‌قى خۆیه‌تى که‌ موڵکى قوربانى»‪ .‬ناوبراو رایده‌گه‌یه‌نێت دادگ��اى به‌رائى‬ ‫تایبه‌تى به‌ناوه‌وه‌ هه‌بێت‪ ،‬به‌اڵم گه‌ر ئه‌و موڵکانه‌ى ع��ێ��راق ناتوانێت ب �ه‌ش��دارى ب��ک��ات چونکه‌ ئ �ه‌وه‌ى‬ ‫ب�ه‌ده‌س��ت پارته‌ سیاییه‌کانه‌وه‌یه‌ ‌و مقه‌ر ‌و بنکه‌‌و ل�ه‌دادگ��اى عێراق دژى هه‌رێم ده‌رده‌چ��ێ��ت جێبه‌جێ‬ ‫باره‌گاى ئه‌و حزبه‌ سیاسییانه‌ ماڵى ده‌وڵه‌ت بوبێت» ناکرێت‪ ،‬ئه‌وه‌ى له‌هه‌رێم ده‌رده‌چێت عێراق جێبه‌جێی‬ ‫یان هه‌ر وه‌زاره‌تێک ئه‌وا «ده‌چێته‌ بابى ته‌عدایه‌کى ناکات‪.‬‬ ‫بۆ وه‌رگرتنی زانیاری و هه‌وڵه‌کانی حکومه‌ت‬ ‫راسته‌‌وخۆوه‌ ‌و ده‌ستدرێژى کردنه‌ س�ه‌ر موڵک ‌و‬ ‫ماڵى گشتییه‌‌و ده‌بێت به‌زوترین کات به‌بێ هیچ ل �ه‌م��ب��اره‌ی �ه‌وه‌ (چ �ه‌ت��ر) ویستی وت���ه‌ی حکومه‌ت‬ ‫قه‌ید‌و شه‌رتێک چۆڵ بکرێت»‪ .‬ئه‌و دادوه‌ره‌ پێیوای ‌ه وه‌ربگرێت‪ ،‬ب �ه‌اڵم په‌یوه‌ندیه‌کان له‌گه‌ڵ وته‌بێژی‬ ‫ئه‌وه‌ موڵکی حکومه‌ت نیه‌ و موڵکی هاواڵتیانه‌‪ ،‬حکومه‌ت دروست نه‌بوو‪ .‬سه‌باره‌ت به‌ یه‌کالکردنه‌وه‌ى‬

‫››‬ ‫››‬

‫ئه‌و موڵکه‌ گشتیانه‌ى ئێستا له‌الیه‌ن هێز و الیه‌ن ‌ه‬ ‫سیاسیه‌کان به‌کارده‌هێندرێت و رۆڵ��ى داواک���ارى‬ ‫گشتى‪ ،‬هیوا فاریق‪ ،‬ئه‌ندامى ده‌سته‌ى داواک��ارى‬ ‫گشتى‪ ،‬له‌ لێدوانێکیدا به‌ (چه‌تر)ی راگه‌یاند‪ :‬ئێم ‌ه‬ ‫وه‌ک ده‌سته‌ى داواکارى گشتى هه‌رێمى کوردستان‪،‬‬ ‫له‌ رێگاى وه‌زاره‌تى داد به‌دواداچونمان بۆ ئه‌و بابه‌ته‌‬ ‫کردووه‌‪ ،‬بۆ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ش نوسراوێکمان ئاراسته‌ى‬ ‫وه‌زاره‌ت���ى رۆشنبیرى و الوان��ى هه‌رێم ک���ردووه‌‪ ،‬تا‬ ‫ئامارى ته‌واوى ئه‌و شوێنانه‌مان بۆ ره‌وانه‌ بکه‌ن‪ ،‬تا‬ ‫ئێمه‌ش کارى له‌سه‌ر بکه‌ین‪.‬‬ ‫ه�ه‌ر له‌مباره‌یه‌وه‌ پ��ارێ��زه‌ر دالوه‌ر ح �ه‌ی��ده‌ر‪ ،‬وتى‬ ‫«پێویسته‌ هه‌موو وه‌زاره‌ت �ه‌ک��ان که‌ موڵکه‌کانیان‬ ‫ب���ه‌ن���اوه‌وه‌ی���ه‌ ل �ه‌الی �ه‌ن��ى ی��اس��ای��ی �ه‌وه‌ ک���ار ب��ک �ه‌ن بۆ‬ ‫گ �ه‌ڕان �ه‌وه‌ى موڵکه‌کان‌و داواش بکه‌ن کرێی ئه‌و‬ ‫چه‌ند ساڵه‌ى که‌ داگیرکراوه‌ لێیان وه‌ربگیرێت»‬ ‫ناوبراو له‌ ب��اره‌ی رۆڵ��ی داواک���اری گشتیه‌وه‌ وتى‬ ‫«چونکه‌ داواک���ارى گشتی ل �ه‌م واڵت���ه‌دا ده‌ژی‪،‬‬ ‫ناتوانێت داوا له‌سه‌ر هیچ حزبێک تۆمار بکات‪،‬‬ ‫له‌به‌ر ئه‌وه‌ هه‌ر وا ده‌مێنێته‌وه‌‪ ،‬تا ئه‌م دوو حزبه‌ بااڵ‬ ‫ده‌س��ت بێت‪ ،‬ده‌سه‌اڵتى داواک���ارى گشتى ‌و دادگا‬ ‫سه‌ربه‌خۆ نییه‌ ‌و حزب به‌ئاسانى ده‌توانێت ئه‌وبه‌ر‬ ‫به‌ستانه‌ ببرێت که‌ دێته‌ به‌رده‌میان‪ ،‬جگه‌ ل�ه‌وه‌ى‬ ‫ئه‌و ده‌سته‌اڵتدارانه‌ ئنتیماى حزبییان هه‌یه‌‪ ،‬ناتوانن‬ ‫بێده‌نگ نه‌بن‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌ردوو حزب یه‌کێتى‬ ‫‌و پارتیش به‌رێکه‌وتن ده‌سته‌اڵتى داواکارى گشتى ‌و‬ ‫ئه‌نجومه‌نى دادوه‌رى داده‌نێن»‪ .‬له‌باره‌ی چاره‌سه‌ری‬ ‫بۆخه‌ڵک دالوه‌ر‪ ،‬وتی «ئ�ه‌و الیه‌نه‌ دوو ره‌گ�ه‌زى‬ ‫تێدایه‌‪ ،‬یه‌که‌م ده‌بێت له‌رێگاى یاساوه‌ سکااڵ تۆمار‬ ‫بکرێت دژى ئه‌و که‌سانه‌ى موڵکى حکومه‌تیان داگیر‬ ‫ک��ردووه‌ ‌و له‌داهاتوودا ئه‌و که‌سانه‌ حکوم ده‌درێ��ن‬ ‫یان یاسا به‌ندییان ده‌کات‪ ،‬ئه‌مه‌ش به‌پێی سزادانى‬ ‫عێراقى مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا ده‌کرێت‪ ،‬دووه‌م له‌رێگاى‬ ‫مه‌ده‌نییه‌وه‌ ده‌توانیت سکااڵیه‌ک تۆمار بکرێت دژى‬ ‫ئه‌و که‌سانه‌ى موڵکییان داگیرکردووه‌‪ ،‬جا موڵکه‌ک ‌ه‬ ‫باره‌گاى حزبى تیدا بێت یان داگیرکرابێت ‌و بڕیارى‬ ‫ده‌رکردنیان بدرێت له‌و شوێنه‌دا‪ ،‬له‌رێگاى دادگاى‬ ‫به‌رائییه‌وه‌ داوا بکرێت کرێی ئه‌و چه‌ند ساڵه‌یان لێ‬ ‫وه‌ربگیرێت که‌ داگیریان کردووه‌»‪.‬‬

‫راپۆرت‬ ‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2710/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫‪3‬‬

‫باهۆزى گۆڕان و‬ ‫کۆتایى سته‌مکارى‬ ‫پێشڕه‌و حه‌مید‬ ‫ب����اه����ۆزى گ����ۆران‬ ‫ل�������ه‌ئ�������اک�������ام�������ى‬ ‫س����ت����ه‌م����ک����اری����دا‬ ‫ناوچه‌کانى رۆژهه‌اڵتى ناوینى گرتوو‌ه و‬ ‫تانه‌گات‌ه ئامانجه‌کانى خۆى مه‌حاڵ‌ه هیچ‬ ‫هێزێک بتوانیت رایبگریت‪ ،‬چونک‌ه ئه‌وه‌ى‬ ‫له‌تونس رویدا سه‌رئه‌نجامى نغرۆبونى ئه‌و‬ ‫واڵته‌بوو له‌فه‌سادى به‌هه‌موو ماناکانه‌یه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئ �ه‌وه‌ى ئێستا ل‌ه میسر ب �ه‌رده‌وام��ى هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ئه‌نجامگیرى ئه‌و داگیرکردن‌ه ئابوریى و‬ ‫رۆشنبیرى و کولتوری و رامیارانه‌ی‌ه که‌‬ ‫پارته‌که‌ى م��وب��اره‌ک و بنه‌ماڵه‌که‌ى ل ‌ه‬ ‫میسردا سه‌رپه‌رشتى ده‌که‌ن‪ ،‬ئه‌وه‌ى ل‌ه دژى‬ ‫ئ�ه‌و زۆڵ��م و سته‌مه‌ى ئ�ه‌و رژێم‌ه ده‌نگى‬ ‫هه‌ڵبری و بریاریداو‌ه تاکۆتاى هاتنى به‌رده‌وام‬ ‫بێت ئه‌و گه‌نج و هاواڵتیانه‌ن هه‌موشتیکیان‬ ‫ل‌ه ده‌ستداو‌ه له‌ژێر سایه‌ى ئه‌و ده‌سااڵته‌دا ک ‌ه‬ ‫زۆریک ب‌ه پیالنى رۆژئاواى ناوزه‌ند ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫ب�����ه‌ده‌ر ل���ه‌ه���ه‌م���وو ئ����ه‌و گ��ۆران��ک��اری � ‌ه‬ ‫خ��ێ��رای��ان �ه‌ى ل �‌ه ن��اوچ��ه‌ک��ه‌دا روده‌ده‌ن و‬ ‫ل �ه‌ه �ه‌رێ��م��ى ک��وردس��ت��ان��ی��ش زۆرک����ه‌س‬ ‫ئ��اره‌زوى دووباره‌کردنه‌وه‌ى ده‌که‌ن جۆریک‬ ‫له‌تایبه‌تمه‌ندێتى له‌خۆیدا کۆکردوه‌ته‌وه‌؟‬ ‫چ��ون��ک�‌ه ئ �ه‌گ �ه‌ر ل �‌ه (ت��ون��س و میسر)‬ ‫ناڕه‌زایه‌تى و شۆرش سه‌رئه‌نجامى گه‌نده‌ڵى و‬ ‫پاوانکردنى بازاڕ و هه‌موو کایه‌جیاجیاکانى‬ ‫کۆمه‌ڵگا بووبێت ل �ه‌الی �ه‌ن ی �ه‌ک پ��ارت‬ ‫و بنه‌ماڵه‌و‌ه ئ�ه‌وا له‌کوردستانیش هه‌مان‬ ‫سیناریۆ بونێکى گه‌وره‌یان هه‌ی‌ه و زۆریک‬ ‫ل‌ه هاواڵتیان و الیه‌ن‌ه نه‌یاره‌کانى حکومه‌ت‬ ‫به‌مانا ته‌ندروسته‌که‌ى تامه‌زۆرى ئه‌و باهۆز‌ه‬ ‫ده‌ک��ه‌ن ک‌ه ئێستا ب��ووه‌ت�‌ه دۆزه‌خ��ێ��ک بۆ‬ ‫سته‌مکاران و ئاسۆیه‌ک بۆئازادیخوازان‪.‬‬ ‫گه‌لى ک��ورد له‌باشورى کوردستان دژ‬ ‫به‌سته‌مى به‌عسیه‌کان و حوکمى ئاگر و‬ ‫ئاسنى عه‌رب‌ه شۆڤینیه‌کان به‌رل‌ه هه‌رگه‌لێکى‬ ‫ترى رۆژهه‌اڵتی ناوین کۆ ده‌نگان‌ه شۆرشى‬ ‫به‌رپاکرد و سته‌مکارى له‌گۆڕنا‪ ،‬هه‌ربۆی ‌ه‬ ‫هه‌رجواڵندنه‌وه‌یه‌ک ل‌ه رۆژهه‌اڵتى ناوین‬ ‫و هه‌رشوێنێکى ت��رى ئ�ه‌م جیهان‌ه ئه‌نجام‬ ‫بدرێت دژ به‌سته‌مکارى پێشوازى لێده‌کات‬ ‫و پشتگیرى ده‌ک��ات‪ ،‬به‌اڵم ل�ه‌دواى (‪)19‬‬ ‫ساڵ ل‌ه ڕزگاربون له‌حوکمى یه‌ک پارت‬ ‫و داگیرکه‌رانى به‌عس‪ ،‬جارێکیتر به‌هۆى‬ ‫حوکمى نادروستى یه‌کێتى و پارتى توشى‬ ‫سته‌مکاریه‌کیتر کرایه‌و‌ه و هه‌موو ساتیک‬ ‫به‌شێکى زۆرى ئ �ه‌و میلله‌ت‌ه به‌تایبه‌تى‬ ‫ئه‌و هاواڵتیانه‌ى هه‌رێم ک‌ه سودمه‌ند نین‬ ‫له‌مانه‌وه‌ى ئ�ه‌م ڕه‌وش��‌ه پرل‌ه ناعه‌داله‌تی ‌ه‬ ‫خۆزگه‌یه‌کى په‌نخوارد و له‌گه‌رویاندا هاوار‬ ‫بۆ گۆڕانکاریه‌ک ده‌کات ک‌ه بۆ هه‌میش ‌ه‬ ‫ده‌ستى سته‌مکارى ل‌ه یه‌خه‌ى بکاته‌و‌ه و‬ ‫مافى هاواڵتیبون بۆ هه‌موو تاکه‌کان به‌بێ‬ ‫جیاوازى یه‌کسان بکات‪.‬‬ ‫(‪ )19‬ساڵى ت �ه‌واوه‌‪ ،‬میلله‌ت ه��اوار بۆ‬ ‫سه‌ربه‌ستى ده‌ک���ات‪ )19( ،‬ساڵ‌ه ه��اوار‬ ‫ده‌کات به‌س‌ه گه‌نده‌ڵى و ناعه‌داله‌تى‪ ،‬به‌س ‌ه‬ ‫یه‌کترسڕینه‌و‌ه و دیکتاتۆریه‌تى‪ ،‬که‌چى‬ ‫هیشتا گوێکانى ده‌سه‌اڵت هیچ نابیستێت‬ ‫جگ‌ه له‌و ده‌نگان‌ه نه‌بێت بونه‌ت‌ه مارش و‬ ‫له‌زانکۆکانى حزبدا ئ��اوازی��ان ب��ۆدان��راوه‌‪.‬‬ ‫کوردستان ل‌ه سایه‌ى خ��راپ به‌رێوه‌بردن‬ ‫و پاوانکردنى ب���ازاڕدا‪ ،‬پربوو‌ه ل‌ه کائینى‬ ‫بچوک و گه‌نده‌ڵ‪ ،‬پربو‌ه ل‌ه سه‌رمایه‌دارى‬ ‫دڕو و برسى‪ ،‬پڕبو‌ه ل‌ه فه‌سادى ئه‌قڵ و‬ ‫ئه‌قڵه‌فاسده‌کان‪ ،‬ک��ورد تا دێ��ت له‌به‌رده‌م‬ ‫نه‌یاره‌کانیدا بچوک ده‌بیته‌و‌ه و گیانى‬ ‫شۆڕشگێڕى و به‌رخودان الى گه‌نجان به‌ره‌و‬ ‫خاوبونه‌وه‌یه‌کى ب �ه‌رده‌وام پێ هه‌ڵده‌گرێت‪.‬‬ ‫گۆرانگارى له‌هه‌رێمى کوردستان حه‌تمی‌ه و‬ ‫ئه‌مڕۆ بێت یان سبه‌ى ده‌بێت ده‌سه‌اڵتدارانى‬ ‫کوردستان ل �ه‌و‌ه تیبگه‌ن سه‌برى میلله‌ت‬ ‫ماناى رازی بونى میلله‌ت نی‌ه ب‌ه ده‌سه‌اڵتى‬ ‫سته‌مکارى‪ ،‬به‌ڵکو ماناى به‌خشینى کاتیکى‬ ‫زیاتر‌ه بۆ خۆچاککردن و پاککردنه‌وه‌ى ئه‌و‬ ‫ئه‌قاڵنه‌ى نێو کای‌ه جیاجیاکانى خۆى ل ‌ه‬ ‫خه‌ونى پیس و شه‌یتانى‪ ،‬میلله‌ت هه‌میش ‌ه‬ ‫کاتى زیاترى له‌سه‌ر حسابى ناخۆشیه‌کانى‬ ‫خۆى به‌خشیوه‌ت‌ه ده‌س��ه‌اڵت و چاوه‌ڕوانى‬ ‫ئ���ه‌وه‌ى لێده‌کات ک�‌ه ب�‌ه چاویلکه‌یه‌کى‬ ‫لێڵه‌و‌ه ل‌ه گۆرانکاریه‌کانى چوارده‌ورى خۆى‬ ‫نه‌ڕوانێت و ببینێت سه‌رده‌مه‌ى سته‌مکارى‬ ‫چه‌ند بخایه‌نێت ئاکامه‌که‌ى له‌به‌رژه‌وه‌ندى‬ ‫ئه‌واندا نابێت‪.‬‬


‫کوردستانی و‬ ‫هەرێمی‬ ‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫‪2010/11/8‬‬ ‫‌ممه‌ممه‌‬ ‫دووشه‬ ‫‪2710/11/18‬‬ ‫‪- 2011/2/7‬‬ ‫دووشه‬

‫‪4‬‬

‫[ ئا‪ /‬کارزان تاریق ]‬

‫ئه‌و شه‌پۆلى خۆپیشاندانانه‌ى زۆرێک‬ ‫ل � ‌ه واڵت��ان��ى ع��ه‌ره‌ب��ى گ��رت��ووه‌ت��ه‌و ‌ه بۆ‬ ‫هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى رژێم ‌ه سیاسیه‌کانیان‬ ‫تا سه‌رۆک ‌ه دیکتاتۆره‌کانیان واڵت جێبهێڵن‬ ‫کاریگه‌ى خۆى ل ‌ه سه‌ر واڵتانى ده‌ورب �ه‌ر‬ ‫کردوو ‌ه و چاودێرانى سیاسیش پێیانوایه‌‬ ‫ئه‌و شه‌پۆل ‌ه ده‌گات ‌ه واڵتانى سوریا‪ ،‬تورکیا‬ ‫و ئێرانیش‪.‬‬

‫کامه‌ران ب���ه‌روارى‪ ،‬ئه‌ندامى کۆنگره‌ى نه‌ته‌وه‌یى‬ ‫کوردستان‪ ،‬ئاماژه‌ى بۆ ئه‌وه‌کرد‪ ،‬کاریگه‌رى شه‌پۆلى‬ ‫خۆپیشاندان ل‌ه تورکیا هه‌ندێک ج��ی��اواز‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫واڵت‌ه عه‌ره‌بیه‌کان‪ .‬جه‌ختیکرده‌وه‌‪ :‬ئه‌گه‌ر ئه‌و شه‌پۆل ‌ه‬ ‫خۆپشاندانان‌ه بگاوازرێته‌و‌ه بۆ سوریا‪ ،‬ئه‌و‌ه به‌دڵنیایه‌و‌ه‬

‫(‪ )5000‬چه‌کدارى حزبواڵ هێنراونه‌ته‌ سوریاوه‌‬ ‫بۆ روبه‌ڕوبوونه‌وه‌ى خۆپیشانده‌ران‬

‫کارتێکه‌ریه‌کى گ �ه‌وره‌ى له‌سه‌ر باکورى کوردستان‬ ‫هه‌ی‌ه و باکورى کوردستان به‌شێو‌ه و به‌رنامه‌یه‌کى‬ ‫ئاقاڵن‌ه شۆڕشى تێدا به‌ڕێو‌ه ده‌برێت‪ .‬به‌روارى‪ ،‬ئاماژه‌ى‬ ‫بۆ ئه‌وه‌شکرد ئه‌گه‌ر گه‌لى تورکى هانده‌ربن و راپه‌ڕن‬ ‫ئه‌و‌ه کاریگه‌رى زیاترى ده‌بێت الى کورده‌کان و ده‌کرێت‬ ‫ل‌ه ئاینده‌یه‌کى نزیکدا هه‌ستن ب‌ه خۆپیشاندان‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ئه‌ندامه‌که‌ى کۆنگره‌ى نه‌ته‌وه‌یى کوردستان‬ ‫ل‌ه درێژه‌ى لێدوانه‌که‌یدا ئه‌وه‌شى وت‪« :‬پێویست‌ه کورد‬ ‫ل‌ه هه‌رچوار پارچه‌ى کوردستان ئاماده‌کارى بۆ ئه‌م‬ ‫پێشهات‌ه بکات و ئه‌و ده‌ستکه‌وتانه‌ى هه‌یان‌ه له‌ده‌ستى‬ ‫نه‌ده‌ن‪ .‬پێشیوای‌ه ک‌ه ل‌ه تورکیا دره‌نگتر ئه‌م بارودۆخ ‌ه‬ ‫رووده‌دات‪ ،‬جه‌ختیکرده‌وه‌‪ :‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى بارودۆخى تورکیا‬ ‫ئێستا زۆر ئاڵۆزه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر ئۆپۆزیسیۆنى تورکیا‬ ‫هێز بدات‌ه جه‌ماوه‌ر خۆپیشاندان ده‌ست پێده‌کات و ئه‌و‬ ‫ڕژێم‌ه ده‌گۆڕێت و شێوازێکى دیموکراسى ده‌گرێت ‌ه‬ ‫ئه‌ستۆى خۆى‪.‬‬ ‫بێژه‌ن ق��وب��ادى‪ ،‬ئه‌ندامى راگه‌یاندنى کۆمه‌ڵه‌ى‬ ‫زه‌حمه‌تکێشانى کوردستانى ئێران‪ ،‬باسى ئه‌و‌ه ده‌کات‬ ‫ئه‌و شه‌پۆل‌ه ناڕه‌زایانه‌ى واڵت‌ه عه‌ره‌بیه‌کانى گرتۆ‌ته‌و‌ه‬

‫بێگومان ئێرانیش له‌و شه‌پۆل‌ه ناڕه‌زاییان‌ه بێبه‌ش نابێت‪،‬‬ ‫وت��ى‪« :‬پێویست‌ه ئێم‌ه چ���اوه‌ڕوان بین‪ ،‬بزانین الیه‌ن ‌ه‬ ‫سیکۆالریزم و دیموکراتخوازه‌کان له‌و واڵتانه‌دا ده‌توانن‬ ‫پێشڕه‌وى ئه‌و بزوتنه‌وان‌ه بگرن‌ه ئه‌ستۆى خۆیان؟ ئه‌و‬ ‫دووبه‌ره‌یه‌ى ئێران‪ ،‬الیه‌نى بزوتنه‌وه‌ى سه‌وز و محافیزه‌کار‪،‬‬ ‫ل‌ه ئێراندا هه‌رکام ده‌یانه‌وێ ئه‌و ناڕه‌زایه‌تى و بزوتنه‌و‌ه‬ ‫جه‌ماوه‌ریه‌ى ل‌ه واڵتانى عه‌ره‌بدا هه‌ی‌ه به‌ره‌و الى خۆیان‬ ‫رایبکێشن»‪ .‬ئاماژه‌ى به‌وه‌شکرد ک‌ه ئه‌وه‌تا ل‌ه نوێژى‬ ‫هه‌ینى دا‪ ،‬کابراى پێش نوێش ده‌ڵێ ئه‌و کاریگه‌ریان‌ه ل ‌ه‬ ‫سودى ئێراندایه‌‪ ،‬الیه‌نى به‌رامبه‌ریش ده‌ڵێن فیرعه‌ونه‌کان‬ ‫ناتوانن تاسه‌ر بیبه‌ن‪ .‬ناوبراو هێماى بۆ ئه‌وه‌شکرد‪ :‬ئه‌و‬ ‫کێشه‌ی‌ه به‌ره‌و الیه‌ن‌ه ئاینیه‌کان بشکێته‌و‌ه به‌قازانجى‬ ‫کۆمارى ئیسالمیه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر الیه‌ن‌ه سیکۆالریزم و‬ ‫دیموکراته‌کان‪ ،‬بتوانن رێبه‌رایه‌تى ئه‌و بزوتنه‌وان‌ه بگرن ‌ه‬ ‫ئه‌ستۆ‪ ،‬به‌دڵنیایه‌و‌ه ب‌ه زه‌ره‌رى کۆمارى ئیسالمی‌ه و‬ ‫کۆمارى ئیسالمى به‌رته‌سکتر ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ه �ه‌روه‌ه��ا محه‌مه‌د ح�ه‌م��ۆ‪ ،‬که‌سایه‌تى سیاسى‬ ‫رۆژئ���اواى کوردستان‪ ،‬قس‌ه ل�ه‌و‌ه ده‌ک��ات ک‌ه ئێستا‬ ‫ێ ده‌چێت‪ ،‬وتى‪:‬‬ ‫شتێک دیار نی‌ه بارودۆخه‌ک‌ه به‌ره‌وکو ‌‬

‫«کوردان زۆر توڕه‌ن له‌و رژێمه‌ى له‌‬ ‫سوریادا هه‌یه‌‪ ،‬که‌سایه‌تى گرنگ‬ ‫و ک��اری��گ�ه‌ری��ش نی‌ه ب��ڕی��ار ب��ده‌ن‪.‬‬ ‫هه‌موو ئه‌و که‌سایه‌تی‌ه سیاسیانه‌ى‬ ‫سوریا ل‌ه ده‌ره‌وه‌ى واڵتن‪ ،‬ئه‌وانه‌شى‬ ‫ل‌ه ده‌ره‌وه‌ن ده‌ڵێن با وه‌ک تونس و‬ ‫میسر‪ ،‬ب‌ه خۆپیشاندان ئه‌و رژێم ‌ه‬ ‫ب��ڕوخ��ێ��ن��ن‪ .‬ه���ه‌روه‌ه���ا که‌سایه‌تی ‌ه‬ ‫سیاسیه‌که‌ى رۆژئ���اواى کوردستان‬ ‫ئاماژه‌ى به‌وه‌شکرد ک‌ه ئه‌م رژێم ‌ه‬ ‫زۆر حسابى بۆ خۆى کردو‌ه و وتى‪:‬‬ ‫ئه‌وه‌تا ئێستا (‪ )5000‬چه‌کدارى‬ ‫حزبواڵ هێنراونه‌ت‌ه ناو سوریاو‌ه بۆ‬ ‫رووب���ه‌ڕوب���ون���ه‌وه‌ى خۆپیشانده‌ران‪.‬‬ ‫جه‌ختیشى له‌و‌ه ک��رده‌وه‌‪ :‬ئه‌م رژێم ‌ه‬ ‫ژیانى بۆ نه‌ماوه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئیسرائیل‬ ‫ح�ه‌زن��اک��ات ئ �ه‌م رژێ��م�‌ه بڕۆخێت‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ئیسرائیل ده‌ستبه‌ردارى بێت‪،‬‬ ‫ئه‌و کات‌ه ژیانى یه‌ک هه‌فت‌ه ده‌بێت‪.‬‬

‫سه‌رۆکى پارتى یه‌کێتى دیموکراتى‪‌:‬‬

‫چوارچێوه‌ی گشتی دۆزی کورد ل ‌ه به‌شه‌کانی کوردستان پێکه‌و ‌ه گرێدراوه‬

‫[ دیدارى‪ /‬ئاسۆ و فه‌یسه‌ڵ ]‬

‫به‌شى دووه‌م و کۆتایى‬ ‫ساڵح موسلم‪ ،‬سه‌رۆکى پارتى یه‌کێتى‬ ‫دیموکراتى‪ ،‬له‌م به‌شه‌ى چاوپێکه‌وتنه‌که‌یدا‬ ‫ئاماژ ‌ه بۆ په‌یوه‌ندیه‌کانى پارت ‌ه کوردیان ‌ه‬ ‫ده‌کات ک ‌ه له‌گه‌ڵ واڵتانى ده‌ره‌وه‌دا هه‌یان‬ ‫بوو ‌ه و ئاماژه‌ش ده‌کات سوریا ددان به‌‬ ‫بوونی کورد و ماف ‌ه ره‌واکانیدا نانێت و‬ ‫سیاسه‌تی تواندنه‌و ‌ه و به‌عه‌ره‌بکردن و‬ ‫هه‌ژاریکردن و نه‌زانیی ل ‌ه دژی کورد په‌یڕه‌و‬ ‫ده‌کات‪ ،‬ئاشکراشى ده‌کات ک ‌ه ئه‌وان ب ‌ه پشت‬ ‫به‌ستن ب ‌ه ئایدۆلۆژیاى عه‌بدواڵ ئۆجه‌الن‬ ‫سیاسه‌ت ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ /‬ل ‌ه رۆژئ��اوای کوردستان حزب ‌ه‬ ‫کوردییه‌کان زۆرن‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئ�ه‌و حزبانه‌‬ ‫ناتوانن بیروڕای شه‌قامی کوردی ده‌رببڕن‪،‬‬ ‫ئه‌و ‌ه به‌و واتای ‌ه نایه‌ت ک ‌ه ده‌ستی ده‌ره‌کی‬ ‫ل ‌ه پشتی ئه‌م حزب و ڕێکخراوانه‌و ‌ه هه‌یه‌؟‬

‫ ئه‌گه‌ر ب‌ه وردی سه‌یری مێژووی بزووتنه‌وه‌ی‬‫سیاسی کورد‪ ،‬ل‌ه کاتی دامه‌زراندنی یه‌که‌م پارتی‬ ‫سیاسی ل‌ه رۆژئاوای کوردستان ل‌ه ساڵی (‪،)1957‬‬ ‫ده‌بینین بوونی ده‌ستی ده‌ره‌کی له‌و دامه‌زراندنه‌دا هه‌یه‌‪،‬‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وپه‌ڕی رێزمان بۆ ئه‌و که‌سانه‌ی دڵسۆز‬ ‫و نیشتمانپه‌روه‌ر ک‌ه به‌شداریان تێدا کرد‪ .‬له‌وکات ‌ه‬ ‫رۆژهه‌اڵتی ناوین ل‌ه بارودۆخی ملمالنێدا بوو ل‌ه نێوان‬ ‫هاوپه‌یمانی ئه‌تڵه‌سی (ناتۆ) ک‌ه تورکیا نوێنه‌رایه‌تی‬

‫ده‌ک���رد و ره‌وت���ی نه‌ته‌وه‌په‌رستی‬ ‫عه‌ره‌بی ب‌ه سه‌رکردایه‌تی جه‌مال‬ ‫عه‌بدولناسر و بوونی ده‌ستڕۆیی‬ ‫ل‌ه سوریا ل‌ه (‪)1956‬ه‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ک���ردن���ه‌وه‌ی ئ��ێ��زگ �ه‌ی ک���وردی‬ ‫ل���‌ه ق��اه��ی��ر‌ه و چ��اوپ��ێ��ک �ه‌وت��ن��ی‬ ‫عه‌بدولناسر ب‌ه سه‌رکرده‌ی کورد‬ ‫مه‌ال مسته‌فا بارزانی ل‌ه که‌ناڵی‬ ‫س��وی��س ل �‌ه س��اڵ��ی (‪)1958‬دا‪.‬‬ ‫دامه‌زراندنی حزبیکی کوردی له‌و‬ ‫که‌شوهه‌وایه‌دا ده‌ستێکی ده‌ره‌کی‬ ‫تێدا بووه‌‪ ،‬ب‌ه مه‌به‌ستی وروژاندنی‬ ‫ک��ورد ل‌ه باکوری کوردستان له‌‬ ‫ب �ه‌رام��ب �ه‌ر ه�ه‌س��ت��ی��اری ده‌وڵ �ه‌ت��ی‬ ‫تورک له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا‪ .‬سه‌ره‌ڕای‬ ‫ئ�ه‌و‌ه و بوونی چه‌ند هۆکارێکی‬ ‫ناوخۆیی و ش��اره‌زای��ی و لێزانیی ساڵح موسلم محەمەد‪ ،‬سەرۆكی (‪)PYD‬‬ ‫نیشتمانپه‌روه‌ری کوردستان بۆ رێکه‌وتن له‌سه‌ر (حه‌اڵل‬ ‫تایبه‌تی به‌عسی سووری ل‌ه بواری‬ ‫جیاکاری و پارچ‌ه پارچه‌کردن و دروستکردنی و ح���ه‌رام)ی دۆزی ک���وردی‪ ،‬ئه‌ویش گه‌وره‌ترین‬ ‫دووبه‌ره‌کی له‌ناو حزبه‌کان‪ ،‬هه‌موو بوونه‌ت‌ه هۆی خزمه‌ت‌ه پێشکه‌شی گه‌له‌که‌مان ده‌که‌ین‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ /‬ده‌وڵه‌تی سوریا ره‌گه‌زنامه‌ی‬ ‫دروستبوونی په‌رش و باڵبوون له‌ناو حزب‌ه کوردیه‌کان‪.‬‬ ‫ئ �ه‌و ژان و ئێش و سته‌مه‌ی چه‌شتوومانه‌‪ ،‬ب ‌ه س���ووری ن��ادات��ه‌ک��وردان‪ ،‬راگواستنیش‬ ‫هۆی دووبه‌ره‌کی و قبوڵنه‌کردنی به‌رامبه‌ر ل‌ه ناو درێ��ژه‌ى هه‌یه‌‪ ،‬رێگ ‌ه به‌خه‌باتى سیاسى‬ ‫خۆمان‪ .‬ئه‌گه‌ر وان�ه‌ی�ه‌ک فێر ببووینای‌ه ل‌ه هه‌ر ئێوه‌ش نادات و خه‌باتى چه‌کداریش ناکرێت‬ ‫پیالنێک ک‌ه تووشی بووین‪ ،‬ئه‌وا ئێستا ده‌بووین ‌ه دژى ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌‪ ،‬رێگه‌یه‌کى ترتان هه‌ی ‌ه‬ ‫مامۆستا ل‌ه ناسینه‌و‌ه و رووبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی پیالن و بۆ شێوازێکى ترى خه‌بات؟‬ ‫ خه‌بات و تیکۆشانی چه‌کداریمان نییه‌‪ ،‬ده‌وڵه‌ت‬‫کۆنسێپته‌کان‪ ،‬ده‌ب��ێ هه‌موومان ه �ه‌وڵ بده‌ین بۆ‬ ‫به‌ستنی کۆنگر‌ه ی��ان کۆنفرانسێکی نیشتمانی رێگ‌ه ب‌ه کاری سیاسیش نادات‪ ،‬هه‌موو ده‌سه‌اڵت ‌ه‬ ‫گشتگیر‪ ،‬هه‌موو پارت و ریکخراو و که‌سایه‌تیه‌کانی ئیستبدادیه‌کان رێگ‌ه ب‌ه کاری سیاسی بۆ گه‌له‌کانیان‬

‫نه‌ده‌دا و هه‌موو جۆره‌کانی سته‌م‬ ‫و زۆرداری و سه‌رکوتکردنیان‬ ‫بینیوه‌‪ ،‬چه‌ندین گه‌لیش رێگه‌ی‬ ‫رزگ���ارب���وون و ئ����ازادی خۆیان‬ ‫دۆزی������و‌ه ب���‌ه خۆڕیکخستنی‬ ‫ن��ه��ێ��ن��ی و ب����ه‌رگ����ری‪ .‬گ�ه‌ل��ی‬ ‫ک��ورد ل‌ه رۆژئ���اوای کوردستان‬ ‫رێگای خۆڕێکخستن و بزوتنه‌و‌ه‬ ‫و تێکۆشانی ج �ه‌م��اوه‌ری و ل ‌ه‬ ‫ک��ات��ی پێویست پ�ه‌ی��ڕه‌وک��ردن��ی‬ ‫م��اف��ی پ��اراس��ت��ن��ی ره‌وا به‌کار‬ ‫ده‌هێنێت‪ .‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌عس ل ‌ه‬ ‫سوریا ده‌سه‌اڵتداره‌‪ ،‬ره‌گه‌زنامه‌ی‬ ‫سووری نادرێته‌و‌ه به‌و کوردانه‌ی‬ ‫ک���‌ه ل���‌ه س���ه‌رژم���ێ���ری س��اڵ��ی‬ ‫(‪)1962‬ی��ان لێ سێنراوه‌‪ .‬راسته‌‬ ‫به‌عس ل�‌ه کاتی ئه‌نجامدانی‬ ‫ئه‌و سه‌رژمێری‌ه ل‌ه ده‌سه‌اڵتدا نه‌بوو‪ ،‬به‌اڵم زهنیه‌تی‬ ‫به‌عس ل‌ه مێشکی ئه‌وانه‌ی نه‌خشه‌یان بۆ داڕشت‬ ‫و جێبه‌جێیان کردبوو‪ ،‬بۆ نمون‌ه موالزمی ناوداری‬ ‫هه‌واڵگری «محه‌مه‌د ته‌له‌ب هیالل» خ��اوه‌ن ئه‌و‬ ‫پرۆتۆکۆالنه‌ی دژ‌ه کورد به‌عسی بوو‪ .‬ب‌ه هاتنی‬ ‫به‌عسیش بۆ ده‌س �ه‌اڵت ئه‌و ک��رده‌و‌ه زاڵمانه‌ی ک ‌ه‬ ‫دژی کورد به‌رده‌وامبوون‪ ،‬چاکردنه‌وه‌ی کشتوکاڵی‬ ‫(االصالح الزراعی) بۆ ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت ده‌ستی به‌سه‌ر‬ ‫زه‌ویه‌کانی ک��وردا بگرێت و بیانکه‌ن ب‌ه کێڵگه‌ی‬ ‫ده‌وڵه‌ت یان دابه‌شیان بکه‌ن‌ه سه‌ر ئه‌و عه‌ره‌ب‌ه هاوردانه‌ی‬ ‫ک‌ه بۆ ناوچه‌کانی کوردیان هێناوه‌‪ .‬ب‌ه مه‌به‌ستی‬ ‫دانانی پشتێنی عه‌ره‌بی ل‌ه ساڵی (‪ .)1974‬هه‌روه‌ها‬

‫کورد‌ه به‌عه‌ره‌ب کراوه‌کان وه‌ک کوردانی پارێزگای‬ ‫ئه‌دلب (ک‌ه ئیبراهیم هه‌نانو یه‌کێک له‌وانه‌) و حه‌ما‬ ‫و حه‌مس و که‌ناری سوریا و شام (دیمه‌شق)‪ .‬هه‌ر‬ ‫بۆی‌ه ده‌وڵه‌تی سوریا ددان ب‌ه بوونی کورد و مافه‌‬ ‫ره‌واکانیدا ل‌ه سوریا و رۆژئاوای کوردستاندا نانێت‪،‬‬ ‫سیاسه‌تی تواندنه‌و‌ه و به‌عه‌ربکردن و هه‌ژاریکردن‬ ‫و نه‌زانیی ل‌ه دژی ک��ورد په‌یڕه‌و ده‌ک��ات‪ ،‬هه‌موو‬ ‫جۆره‌کانی سه‌رکوتکردن و گرتن و ده‌ستگیرکردن‬ ‫و ئه‌شکه‌نجه‌کردن بۆ ئه‌و که‌سانه‌ی ک‌ه تاوانبارن‬ ‫ب‌ه کێشه‌ی گشتیه‌کان‪ ،‬ته‌نانه‌ت کوشتنی ژێر‬ ‫ئه‌شکه‌نجه‌‪.‬‬

‫چ�ه‌ت��ر‪ /‬ئێو ‌ه وه‌ک ده‌رده‌ک���ه‌وێ���ت ل ‌ه‬ ‫سیاسه‌تتاندا پشت ب ‌ه ئایدیۆلۆژیاى عه‌بداڵ‬ ‫ئۆجه‌الن ده‌به‌ستن و بۆچى؟‬

‫ ئیم‌ه ئایدۆلۆژیا و هزر و فه‌لسه‌فه‌ی رێبه‌ر‬‫ئاپۆ په‌یڕه‌و ده‌که‌ین‪ ،‬بێگومان ب‌ه گوێره‌شی سیاسه‌ت‬ ‫ده‌که‌ین‪ ،‬باوه‌ڕمان وای‌ه که‌وا سیسته‌می کۆنفیدراڵی‬ ‫دیموکراتى ئه‌ڵته‌رناتیڤی سیسته‌می ده‌وڵه‌ته‌‪ ،‬باوه‌ڕ ب ‌ه‬ ‫هێز و تواناکانی گه‌له‌که‌مان ده‌که‌ین و هه‌وڵ ده‌ده‌ین‬ ‫رێکیبخه‌ین و به‌کاری بهێنین بۆ خزمه‌تکردنی گه‌لی‬ ‫کورد‪ ،‬پێمانوای‌ه هه‌ر شۆڕشێک ده‌بێ ب‌ه شۆڕشی‬ ‫زهنی ده‌س��ت پێبکات‪ .‬هه‌روه‌ها هه‌ر به‌شێک ل ‌ه‬ ‫کوردستان تایبه‌تمه‌ندێتی خۆی هه‌ی‌ه ک‌ه ئه‌ویش ب ‌ه‬ ‫خۆی ده‌وڵه‌مه‌ندییه‌که‌‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ش چاره‌سه‌رکردنی‬ ‫دۆزی کورد ل‌ه هه‌ر به‌شێکی کوردستان تا راده‌یه‌ک‬ ‫جیاواز‌ه ل‌ه به‌شه‌کانی تری‪ ،‬به‌اڵم ل‌ه چوارچێوه‌ی‬ ‫گشتی دۆزی کورد ل‌ه به‌شه‌کانی کوردستان پێکه‌و‌ه‬ ‫گرێدراوه‌‪ ،‬ده‌بێ ب‌ه پێی ستراتیژیه‌تێکی دیاریکراو‬ ‫بێت و مه‌رجه‌عێکی کوردی ده‌ستنیشانی بکات‪.‬‬

‫هـــــه‌واڵی کوردستانی‬ ‫سزاى سێداره‌‬

‫«ک��ۆم��ی��ت �ه‌ی خ��وێ��ن��دک��اری پ��ش��ت��ی��وان��ی ل ‌ه‬ ‫گیراوانی سیاسی» رایده‌گه‌یه‌نن نۆ رۆژ‌ه لوقمان‬ ‫مورادی‪ ،‬گیراوی سیاسی کورد له‌الیه‌ن هێزه‌کانی‬ ‫تایبه‌ت ب‌ه جێبه‌جێکردنی سزاکان سه‌ر ب‌ه ده‌زگای‬ ‫داد ل �‌ه گ��رت��ووخ��ان�ه‌ی (ره‌ج��ای��ی ش���ه‌ه���ره‌)ه‌و‌ه بۆ‬ ‫شوێنێکی نادیار گوازراوه‌ته‌وه‌‪ .‬لوقمان مورادی و‬ ‫زانیاری مورادی ب‌ه تۆمه‌تی دژایه‌تیکردنى خودا‬ ‫و ئه‌ندامێتی پارتیه‌کی کوردی رووبه‌ڕووی سزای‬ ‫له‌سێداره‌دان بوونه‌ته‌وه‌؛ مه‌ترسی له‌سێداره‌دانیشیان ل ‌ه‬ ‫ئارادایه‌‪ .‬ئه‌و گیراو‌ه کوردان‌ه پێشتر رایانگه‌یاندووه‌‬ ‫ک‌ه سه‌رجه‌م ئه‌و دانپێدانانه‌‪ ،‬ل‌ه ژێر ئه‌شکه‌نج‌ه و‬ ‫گوشاری هێزه‌کانی کۆمارى ئیسالمى ئێراندا بووه‌‬ ‫و ته‌نانه‌ت هه‌ڕه‌شه‌ی ده‌ستدرێژی جنسیان لێکراوه‌‪.‬‬ ‫زانیار م��ورادی و لوقمان م��ورادی ل‌ه الیه‌ن لقی‬ ‫(‪)15‬ی دادگای شۆڕشی تاران ل‌ه دادگاییه‌کی‬ ‫(‪ )20‬خوله‌کیدا س��زای له‌سێداره‌دانیان به‌سه‌ردا‬ ‫سه‌پێندراوه‌‪.‬‬

‫کوشتنى کۆڵبه‌ر‬

‫بۆ تۆڵه‌کردنه‌و‌ه پاسداریان کوشت‬

‫ک��وش��ت��ن��ی ک���ۆڵ���ب���ه‌ران���ی ک�����ورد‪ ،‬ل���ه‌ س �ه‌ر‬ ‫سنووره‌کان به‌رده‌وامه‌ و بۆته‌ دیارده‌یه‌کی رۆژان ‌ه‬ ‫له‌الیه‌ن چه‌کدارانی ده‌وڵه‌تی ئێران و تورکیاوه‌‪.‬‬ ‫ماڵپه‌ری «موکریان نیوز» باڵویکرده‌وه‌ هه‌فته‌ى‬ ‫راب��ردوو‪ ،‬که‌سێک به‌ ناوی جه‌عفه‌ر شه‌ریفی‪،‬‬ ‫خه‌ڵکی گوندی « قه‌مته‌ره‌«ی سه‌ر به‌ شاری‬ ‫پیرانشار‪ ،‬به‌ به‌هانه‌ی ئ �ه‌وه‌ی که‌ که‌لوپه‌لی‬ ‫قاچاغی پێبووه‌‌‪ ،‬له‌ نزیک گوندی ده‌رماناوێی‬ ‫سه‌ر به‌شاری س�ه‌رده‌ش��ت‪ ،‬له‌الیه‌ن چه‌کدارانی‬ ‫کۆمارى ئیسالمى ئێرانه‌وه‌ دراوه‌ته‌ به‌ر ده‌ستڕێژی‬ ‫گولله‌ و له‌ ئه‌نجامدا ژیانی له‌ ده‌ستداوه‌‪ .‬ته‌نها‬ ‫له‌ ماوه‌ی دوو هه‌فته‌ی راب��ردوودا سێ گه‌نجى‬ ‫کورد له‌سه‌ر سنوور له‌الیه‌ن چه‌کدارانی ئێرانه‌و‌ه‬ ‫کوژراون‪.‬‬ ‫سااڵنه‌ له‌ ئێران و تورکیا کۆڵبه‌رانى کورد‬ ‫له‌ سه‌ر سنوره‌کان بۆ بژێوى ژیانیان کۆڵبه‌رى‬ ‫ده‌که‌ن که‌ ده‌یان که‌سیان لێده‌کوژرێت‪.‬‬

‫دوای جێبه‌جێکردنی س���زای ل�ه‌س��ێ��داره‌دان��ی‬ ‫حسێن خ��زرى‪ ،‬ئه‌ندامی پارتی ژیانی ئ��ازادی‬ ‫کوردستان (پ��ژاک) ل ‌ه الیه‌ن ده‌وڵه‌تی ئێرانه‌وه‌‪،‬‬ ‫گه‌ریالکانی رۆژهه‌اڵتی کوردستان دوو پاسداریان‬ ‫کوشت و سیانیشان بریندرا ک��رد‪ .‬بڕیارگه‌ی‬ ‫هێزه‌کانی رۆژهه‌اڵتی کوردستان‪ ،‬لێدوانێک له‌‬ ‫راگه‌یاندنه‌کاندا باڵوکردوه‌ته‌و‌ه ک ‌ه گه‌ریالکانی‬ ‫ئ���ه‌وان دوای ل �ه‌س��ێ��داره‌دان��ی حسێن خ���زری‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫ن��اوه‌ن��دی ش��اری ورم��ێ رۆژه �ه‌اڵت��ى کوردستان‬ ‫چاالکییه‌کی واڵمدانه‌وه‌یان ئه‌نجام داوه‌‪ .‬به‌پێی‬ ‫لێدوانه‌که‌‪ ،‬له‌م چاالکیه‌دا ‌هێرش کراوه‌ت ‌ه ‌سه‌ر‬ ‫ئۆتۆمبێلێکی ه��ێ��زه‌ک��ان��ی س��وپ��ای پ��اس��داران��ى‬ ‫کۆمارى ئیسالمى ئێران و ل ‌ه ئه‌نجامدا دوو پاسدار‬ ‫ک��وژراون و سێى دیکه‌ش بریندار بوون‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫ب��ڕی��ارگ�ه‌ی هێزه‌کانی رۆژه �ه‌اڵت��ی کوردستان‬ ‫ئه‌وه‌شى راده‌گه‌یه‌نێت ک ‌ه گه‌ریالکانی ئ ‌هو‌ان بێ‬ ‫هیچ زه‌ره‌ر و زیانێک‪ ،‬گه‌ڕاونه‌ته‌و‌ه شوێنی خۆیان‪.‬‬

‫ێ ده‌ئافرێنێ‌ ‬ ‫ژن ژیانێکى نو ‌‬

‫ئاژانسى ف��ورات‪ :‬ژنان ل‌ه باکوورى کوردستان‬ ‫خۆیان بۆ سێیه‌مین کۆنفرانسى ژنان ئاماده‌ده‌که‌ن‬ ‫و کاندیدى خۆیان هه‌ڵبژارد‪ .‬دوێنێ له‌شارى ئامه‌د‬ ‫کۆنفرانسى هه‌رێمى کرا بۆ خۆ کاندیدکردنى ژنان‬ ‫بۆ سێیه‌مین کۆنفرانسى ژنان ک‌ه بریار‌ه به‌هارى‬ ‫داهاتو ل‌ه شارى هه‌ولێر ببه‌سترێت‪.‬کۆنفرانسه‌ک ‌ه‬ ‫ێ ده‌ئافرێنێ‌»‬ ‫ل‌ه ژێر دروشمى «ژن ژیانێکى نو ‌‬ ‫به‌ڕێوه‌چوو‪ .‬گوڵتان کشناک‪ ،‬هاوسه‌رۆکى پارتى‬ ‫ئاشتى و دیموکراتى‪ ،‬به‌شدار بوو وتى‪« :‬ل‌ه هه‌ر‬ ‫گۆڕه‌پانێکى ژیاندا ژیانى ژن ته‌نگکراوه‌��ه‌وه»‪.‬‬ ‫ه���ه‌وه‌ه���ا ک��ش��ن��اک ج�ه‌خ��ت��ى ل���ه‌وه‌ش���ک���رده‌و‌ه ک ‌ه‬ ‫پ����ڕۆژه‌ى خ��ۆب �ه‌رێ��وه‌ب �ه‌رن��ى دی��م��وک��رات��ى ب��ۆ ژن��ان‬ ‫گه‌لێک گرینگه‌‪ .‬کشه‌ناک‪ ،‬ئه‌وه‌شى وت‪ :‬ک ‌ه‬ ‫کاتى ئه‌وه‌هاتوو‌ه هه‌موو ژنان جێگه‌ى خۆیان له‌و‬ ‫کۆنفرانسه‌دا بگرن‪ .‬ل‌ه کۆنفرانس‌ه هه‌رێمییه‌که‌دا‬ ‫چه‌ندین سه‌رۆک شاره‌وانى ژن و که‌سایه‌تى نێو‬ ‫ده‌وڵتى تێدا به‌شداربوون‪.‬‬

‫(‪ )748‬گیراو لە زینداندا مردوون‬

‫ئاژانسی دیجلە‪ :‬رۆژی شەممەی راب��ردوو(‪)2/5‬‬ ‫سەکۆی ئازادی بۆ زیندانیە نەخۆشەکان لە ئەدەنەی‬ ‫باکوری کوردستان ئاماژەیان کرد بە هەلومەرجی‬ ‫گیراوانی نەخۆش و رای گەیاند کە لە لە (‪ )10‬ساڵی‬ ‫راب��ردوودا (‪ )748‬گیراوی گرتووخانەکان کوژراون‪.‬‬ ‫سەکۆی «ئ��ازادی بۆ زیندانیە نەخۆشەکان» بۆ‬ ‫ئاماژەکردن بە رەوشی گیراوانی حوکمدراوی نەخۆش‪،‬‬ ‫لە پارکی ئینونۆی ئەدەنە لە لێدوانەکەدا نووسراوی‬ ‫«با گیراوانی نەخۆش ئ��ازاد بکرێن‪ ،‬ئەشکەنجە و‬ ‫زەخ��ت نەمێنێت» ب��ەرز کرانەوە و هەروەها وێنە و‬ ‫ناوی گیراوەکان بەرز کرایەوە‪ .‬محەمەد بلدرچن‪،‬‬ ‫ئەندامی سەکۆی»ئازادی بۆ زیندانیە نەخۆشەکان»‬ ‫رایگەیاند‪ :‬دەوڵ��ەت گیراوانی نەخۆش دەکوژێت و‬ ‫لە (‪ )10‬ساڵی راب���ردوودا لەبەر زەخ��ت و گوشار و‬ ‫ئەشکەنجە (‪ )748‬گیراوی بەندیخانەکان کوژراون‬ ‫‪.‬لە چوار مانگی رابردوو دا (‪ )89‬کەسی دیکەش‬ ‫کوژراون‪.‬‬


‫ئاسۆ ئه‌ڵمانی‪ :‬پێم وانیه‌ جاریکى تر گۆڕان بیر‬ ‫له‌ کارى له‌مشێوه‌یه‌ بکه‌نه‌وه‌‬ ‫[ دیدارى‪ /‬هانا ئازاد ]‬ ‫ئاسۆ ئه‌ڵمانى‪ ،‬لێپرسراوى مه‌ڵبه‌ندى‬ ‫سێى یه‌کێتی له‌ هه‌ولێر‪ ،‬ل ‌ه دیمانه‌یه‌کى‬ ‫تایبه‌ت ب ‌ه (چ �ه‌ت��ر) ئ �ه‌وه‌ده‌خ��ات �ه‌روو‪،‬‬ ‫یه‌کێتى نازانێت کاک کۆسره‌ت پۆستى‬ ‫جێگرى سه‌رۆکى هه‌رێم وه‌رده‌گرێت یان‬ ‫نا‪ ،‬ئاماژ ‌ه به‌وه‌ش ده‌کات پارتی ل ‌ه سه‌ر‬ ‫پۆستی سه‌رۆکی حکومه‌ت کێشه‌ی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬بۆچوونت له‌ سه‌ر به‌یاننامه‌که‌ى‬ ‫گ���ۆران چییه‌‪ ،‬ک� ‌ه ب�ڵاوی��ان ک���رده‌وه‌ بۆ‬ ‫هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى په‌رله‌مان و حکومه‌ت؟‬

‫ـ په‌رۆشى خه‌ڵکى کوردستان بۆ ئه‌م ده‌ستکه‌وتان ‌ه‬ ‫واده‌ک����ات ئ��ه‌م ئ��اراس��ت�� ‌هی��ه‌ درێ��ژ‌هن��ه‌ک��ێ��ش��ێ��ت‪ ،‬ئه‌و‬ ‫ئ��ه‌زم��ون��ه‌ى ئ��ه‌م��ڕۆ هاتۆت ‌ه ک��ای��ه‌و‌ه تێکنادرێت‪،‬‬ ‫بۆیه‌ به‌یاننامه‌که‌ى گ��ۆڕان له‌ قازانجى خۆیان‬ ‫و خه‌ڵکى ک��وردس��ت��ان نیه‌ جگه‌ ل��ه‌ وه‌ش هیچ‬ ‫الیه‌نێکى ترى کوردستان له‌گه‌ڵ ئه‌م به‌یاننامه‌ی ‌ه‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬ئه‌م ده‌سکه‌وته‌ى به‌دى هاتوو‌ه ره‌نگ ‌ه به‌دڵى‬ ‫تۆ نه‌بێت به‌اڵم به‌دڵى من ‌ه و به‌ماندوبوون هاتووه‌‪،‬‬ ‫که‌موکوڕیش هه‌ی ‌ه ده‌کرێت به‌ هێمنى چاره‌سه‌ر‬ ‫بکرێت‪ ،‬له‌ دون��ی��ادا نی ‌ه ئۆپۆزسیۆن به‌رنام ‌ه بۆ‬ ‫حکومه‌ت دابنێت‪ ،‬گۆڕان ده‌ڵێت ئ��ازادى نی ‌ه ئه‌ى‬ ‫چۆن (‪ )25‬کورسیان به‌ده‌ست هێناوه‌‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬چاوه‌ڕوان ده‌که‌ن گۆڕان کارێکى‬ ‫ترى له‌م شێوه‌ی ‌ه دوبار ‌ه بکاته‌وه‌؟‬

‫ـ به‌داخه‌و‌ه ئێم ‌ه له‌ هه‌وڵى ئه‌وه‌دابووین که‌ ره‌وشه‌ک ‌ه‬ ‫ـ جارێکى تر ده‌یڵێمه‌و‌ه ئه‌مه‌ کارێکى باش نه‌بوو‬ ‫له‌گه‌ڵ بزووتنه‌وه‌ى گۆڕان هێمن بکه‌یه‌نه‌وه‌‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫چه‌ند جارێکیش دانیشتمان له‌گه‌ڵ کردوون‪ ،‬به‌اڵم ته‌نانه‌ت هه‌ندێک ل ‌ه ه��ه‌واداران��ى گۆڕانیش ئه‌م‬ ‫ئه‌م به‌یاننامه‌ ل ‌ه ناکاو‌ه جێگه‌ى سه‌رسوڕمان بوو کاره‌یان پێباش نه‌بووه‌‪ ،‬بۆی ‌ه پێموانی ‌ه جارێکیتر بیر‬ ‫که‌ مافیان به‌خۆیانداوه‌ بڵێن حکومه‌ت و په‌رله‌مان ل ‌ه کارى له‌ مشێوه‌یه‌ بکه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫چ �ه‌ت��ر‪ :‬س �ه‌رۆک��ى حکومه‌ت داوای��ک��رد‬ ‫هه‌ڵبوه‌شێته‌و‌ه که‌ هه‌موومان ده‌زان��ی��ن ل ‌ه رێگه‌ى‬ ‫سندوقه‌کانى د‌هن��گ��دان��ه‌و‌ه ه�� ‌هڵ��ب��ژێ��ردراون‪ ،‬بۆی ‌ه گرده‌ک ‌ه وه‌ربگێرێته‌وه‌ و گۆڕانیش ئاماده‌یى‬ ‫ئه‌مه‌ شێواندنى که‌شى هه‌رێمى کوردستانه‌‪ ،‬ئێم ‌ه نیشاندا ئه‌ى یه‌کێتى و پارتى ئاماده‌ن‬ ‫ده‌زانین که‌موکوڕى هه‌یه‌ به‌اڵم ده‌کرێت له‌ رێگه‌ى موڵکه‌کانیان بده‌نه‌و ‌ه به‌حکومه‌ت؟‬ ‫ـ ته‌نها گ��ۆڕان و گرده‌ک ‌ه بابه‌ت نین ئێم ‌ه ل ‌ه‬ ‫گفتوگۆو‌ه چاره‌سه‌ر بکرێت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬سه‌رۆکى ب��زووت��ن�ه‌وه‌ى گ��ۆڕان ک��ۆب��وون��ه‌وه‌ى ن��ێ��وان م��ه‌ک��ت��ه‌ب��ى سیاسیش باسى‬ ‫ئه‌مه‌ى به‌سیناریۆ ناوبرد بۆچوونى تۆ ل ‌ه م��وڵ��ک�� ‌هک��ان��ى ح��ک��وم��ه‌ت��م��ان ک�����ردووه‌‪ ،‬ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ى‬ ‫بیگه‌ڕێنینه‌وه‌‪ ،‬ده‌بوای ‌ه گۆڕان پێش ئه‌وه‌ى سه‌رۆکى‬ ‫مباره‌یه‌وه‌؟‬ ‫ـ به‌یاننامه‌که‌ى گۆڕان بۆ سیناریۆ نیه‌ به‌ڵکو بۆ حکومه‌ت داوای بکاته‌وه‌ گرده‌که‌ ته‌سلیم بکاته‌و‌ه‬ ‫ئاژاوه‌گێریه‌‪ ،‬ک ‌ه ئێمه‌ ئاگاداربووین ئه‌وان به‌رنامه‌یان بێگومان ده‌بێت یه‌کێتى و پارتیش موڵکه‌کانى‬ ‫هه‌بووه‌ بۆ شڵه‌قاندنى گۆمه‌که‌ و خه‌ڵک هانبده‌ن حکومه‌ت ته‌سلیم بکه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬هه‌ڵسه‌نگاندنت بۆ کابینه‌ى‬ ‫بچنه‌ شه‌قام و خۆپیشاندان بکه‌ن‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬پێتان باش نه‌بوو جیا ل ‌ه پارتى‬ ‫ئێو ‌ه به‌یاننامه‌یه‌کى تر ده‌ربکه‌ن؟‬

‫ـ به‌یاننامه‌که‌ى گۆڕان ته‌نها بۆ یه‌کێتى نی ‌ه و بۆ‬ ‫هه‌موو الیه‌نه‌کانه‌‪ ،‬بۆی ‌ه ل ‌ه ده‌رکردنى به‌یاننامه‌که‌دا‬ ‫هاوبه‌ش بووین‪.‬‬

‫چ�ه‌ت��ر‪ :‬دانیشتنتان ل�ه‌گ�ه‌ڵ مه‌سعود‬ ‫بارزانى ماناى ئه‌وه‌نی ‌ه یه‌کێتى له‌ ژێر‬ ‫چه‌ترى پارتیدایه‌ بۆچى مام جه‌الل تائێستا‬ ‫قسه‌ى ل ‌ه مباره‌یه‌و ‌ه نه‌کردووه‌؟‬

‫شه‌شه‌م چۆنه‌ ک ‌ه د‪.‬به‌رهه‌م سه‌رۆکایه‌تى‬ ‫ده‌کات‪ ،‬گۆڕان پێیانوایه‌ سه‌رکه‌وتوونییه‌؟‪.‬‬

‫ـ گ���ۆڕان ب��ڕی��اری��داو‌ه ب�� ‌هه�� ‌هم��وو شتێک بڵێت‬ ‫(خ��راپ��ه‌) ل��ه‌گ��ه‌ڵ ئ���ه‌وه‌ى حکومه‌ت کۆمه‌ڵێک‬ ‫هه‌نگاوى باشى ن��او‌ه ک�� ‌ه ل�� ‌ه هیچ کابینه‌یه‌ک‬ ‫ئ��ه‌م ک��اران�� ‌ه ن��ه‌ک��راوه‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم گ��ۆڕان پشگیرى ل ‌ه‬ ‫پرۆژه‌کانى حکومه‌ت نه‌کردوو‌ه ب ‌ه زه‌ڕه‌بین ده‌گه‌ڕێت‬ ‫که‌موکورتى بدۆزێته‌وه‌ ئێم ‌ه ل ‌ه کۆبوونه‌وه‌کانى‬ ‫مه‌کته‌بى سیاسى هه‌ڵسه‌نگاندنمان بۆ کردوو‌ه و ب ‌ه‬ ‫باش ده‌رچ��وو‌ه و ده‌کرێت باشتر بکرێت و بکرێت‬ ‫به‌حکومه‌تى خه‌ڵک‪.‬‬

‫ـ جیا ل ‌ه کۆبوونه‌وه‌مان له‌گه‌ڵ پارتى ئێمه‌ بڕیارى‬ ‫خۆمان ل ‌ه مه‌کته‌بى سیاسى دابوو‪ ،‬بۆیه‌ دانیشتنمان‬ ‫چه‌تر‪ :‬فشارى زۆر له‌ سه‌ر سه‌رۆکى‬ ‫له‌گه‌ڵ مه‌سعود بارزانى و‌هک��و سه‌رۆکى هه‌رێم ‌ه‬ ‫نه‌ک سه‌رۆکى پارتى‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ش جیاوازى ل ‌ه حکومه‌ت هه‌یه‌ له‌ ناوخۆى یه‌کێتى و ل ‌ه‬ ‫نێوان مام جه‌الل و مه‌کته‌بى سیاسى نیه‌‪ ،‬چونک ‌ه ده‌ره‌وه‌ى یه‌کێتیش هه‌ستتان به‌مه‌کردووه‌؟‬ ‫ـ ل ‌ه خ��واره‌وه‌ى پارتى هه‌ندێک شتى البه‌المان‬ ‫مام جه‌الل سه‌رۆک کۆمارى عێراقه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬پێتانوایه‌ ئاراسته‌ى ئه‌م بارودۆخ ‌ه بیستوو‌ه ک��ه‌ قس ‌ه ل�� ‌ه س��ه‌ر س��ه‌رۆک��ى حکومه‌ت‬ ‫ده‌کرێت‪ ،‬به‌اڵم ئێمه‌ پشتیوانى له‌ د‪.‬به‌رهه‌م ده‌که‌ین‬ ‫تاکه‌ى به‌رده‌وام ده‌بێت؟‬

‫[ دیداری‪ /‬حامید شارباژێڕی ]‬ ‫ئ���ارام شێخ م��ح�ه‌م�ه‌د‪ ،‬ه�ه‌ڵ��س��وڕاوى‬ ‫بزوتنه‌وه‌ى گۆڕان‪ ،‬له‌م دیدار ‌ه تایبه‌ته‌ی‬ ‫چه‌تردا باس ل ‌ه ره‌وشی هه‌رێمی کوردستان‬ ‫و پاڵنه‌ره‌کانی به‌یاننامه‌که‌یان و پیالنی‬ ‫داهاتویان ده‌کات‪.‬‬

‫و پێمان سه‌رکه‌وتووه‌‪ ،‬گوێناده‌ین ‌ه ئه‌و قسانه‌ى ل ‌ه‬ ‫سه‌ر سه‌رۆکى حکومه‌ت ده‌کرێت‪.‬‬

‫چ �ه‌ت��ر‪ :‬به‌رپرسێکى یه‌کێتى ده‌ڵێت‬ ‫ئاراسته‌یه‌ک هه‌یه‌ ل ‌ه ناوپارتى دژایه‌تى‬ ‫د‪.‬به‌رهه‌م ده‌کات؟‬

‫ـ هه‌ستمان ک��ردووه‌ خه‌ڵکانێک ل ‌ه ن��او پارتى‬ ‫هه‌ی ‌ه ده‌یانه‌وێت سه‌رئێشه‌ بۆ سه‌رۆکى حکومه‌ت‬ ‫دروست بکه‌ن‪ ،‬به‌اڵم ده‌کرێت سه‌رۆکى حکومه‌ت‬ ‫بۆ سه‌رۆکى هه‌رێمى به‌رز بکاته‌وه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬له‌ رووى حوکمى بنه‌ماڵ ‌ه و‬ ‫گه‌نده‌ڵى هه‌رێم ل ‌ه تونس ده‌چێت؟‬

‫ـ من وتم که‌موکوڕى هه‌ی ‌ه و ره‌نگه‌ هه‌موو ئه‌و‬ ‫کارانه‌ی ک��راو‌ه ل ‌ه ئاست پێویستیه‌کانى خه‌ڵک‬ ‫نه‌بێت‪ ،‬ب��ه‌اڵم جیاوازیمان له‌گه‌ڵ تونس و میسر‬ ‫زۆر‌ه و ناکرێت کۆپى بکرێت‪ ،‬ئه‌مجار‌ه هه‌ڵبژاردن‬ ‫ک��را بائۆپۆزسیۆن بیباته‌وه‌‪ ،‬ئێم ‌ه به‌هه‌ڵبژاردن‬ ‫کارده‌که‌ین‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬بێبه‌شکردنى گۆڕان له‌ به‌غدا و‬ ‫ئیمزاکردنى یاساى خۆپیشاندان دوو کارى‬ ‫ئه‌م دوای��ه‌ى سه‌رۆکى هه‌رێم بوو ئه‌م ‌ه‬ ‫دژایه‌تى کردنى گۆڕان نیه‌؟‪.‬‬

‫ـ پێویست ‌ه بێبه‌شکردنى گ��ۆڕان ل ‌ه به‌غداد ل ‌ه‬ ‫سه‌رۆکایه‌تى هه‌رێم بپرسن‪ ،‬به‌اڵم یاساى رێکخستنى‬ ‫خۆپیشاندان ل ‌ه په‌رله‌مانى کوردستان به‌زۆرینه‌ى‬ ‫ده‌نگ په‌سه‌ندکراوه‌ بۆی ‌ه سه‌رۆکى هه‌رێم ئیمزاى‬ ‫کرد‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬شاره‌زایت ل ‌ه سیسته‌مى کارکردنى‬ ‫کورد هه‌ی ‌ه له‌ که‌رکوک‪ ،‬ئێستا ئیداره‌ى‬ ‫کورد ل ‌ه که‌رکوک چۆن ده‌بینى؟‬

‫ـ پ��ێ��م��وای�� ‌ه ئ����ی����داره‌ى ک����ورد ل���ه‌ ک��ه‌رک��وک‬ ‫که‌موکوڕى زۆره‌ و نه‌یانتوانیوه‌ وه‌ک پێویست‬ ‫کاربکه‌ن و هه‌ندێک کێش ‌ه له‌ نێو خۆیاندا هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ئه‌داى ئیداره‌که‌یان گونجاونیه‌‪.‬‬

‫پرۆفایل‪:‬‬

‫چ�ه‌ت��ر‪ :‬یه‌کێتى پۆست ‌ه به‌تاڵه‌کانى‬ ‫پ��ڕده‌ک��ات �ه‌و ‌ه ئ �ه‌ى کورسیه‌که‌ى (سامى‬ ‫شۆڕش) بۆ سه‌عدى پیره‌یه‌؟‬

‫ـ پۆستى وه‌زیرى شه‌هیدانى هه‌رێم سێ کاندیدی‬ ‫هه‌ی ‌ه ک ‌ه سه‌رۆکى حکومه‌ت که‌سێک هه‌ڵده‌بژێرێت‬ ‫و ئه‌وه‌مافى یه‌کێتیه‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم کورسى په‌رله‌مانى‬ ‫عێراق دواى کۆچى دواى (سامى شۆڕش) راستى‬ ‫ئاگادارى نیم بۆ کاک سه‌عدی ‌ه یان که‌سێکى تر‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬پۆستى جێگرى سه‌رۆکى هه‌رێم‬ ‫مافى یه‌کێتی ‌ه و که‌سیش ئ �ه‌و پۆست ‌ه‬ ‫به‌ڕێوه‌نابات بۆچى؟‬

‫‪5‬‬

‫یه‌کێتى له‌ هه‌ولێر خاوه‌ن ماڵ ‌ه و میوان نیه‌‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫هه‌ولێر هێالنه‌ى یه‌کێتى ب��وو‌ه ل ‌ه س��ه‌ره‌ت��او‌ه ره‌نگ ‌ه‬ ‫به‌جێمان هێشتبێت رۆژێک ل ‌ه رۆژان‪ ،‬به‌اڵم یه‌کێتى‬ ‫خۆى به‌میوان نازانێت هه‌ندێک بارودۆخى سیاسى‬ ‫وایکردووه‌ یه‌کێتى واده‌ربکه‌وێت‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬ده‌وترێت یه‌کێتى‬ ‫ک���ۆس���ره‌ت ره‌س�����وڵ بۆ‬ ‫ئه‌وپۆست ‌ه سه‌رده‌خات؟‬

‫ـ ی��ه‌ک��ێ��ت��ى ن��ازان��ێ��ت ک��اک‬ ‫ک����ۆس����ره‌ت پ���ۆس���ت���ى ج��ێ��گ��رى‬ ‫س��ه‌رۆک��ى ه��ه‌رێ��م د‌هک����ات ی��ان‬ ‫نا‪ ،‬چونک ‌ه پێناچێت ئه‌و پۆست ‌ه‬ ‫ب��ک��ات ل��ه‌گ��ه‌ڵ ئ���ه‌وه‌ى تائێستا‬ ‫قسه‌ى له‌ سه‌ر نه‌کراوه‌‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬ب �ه‌رده‌وام پرسیارى‬ ‫ئ���ه‌وه‌ت ل��ێ��ده‌ک��رێ��ت یه‌کێتى‬ ‫له‌ هه‌ولێر میوانه‌ یان‬ ‫خاوه‌ن ماڵ؟‬

‫ـ‬

‫ئاسۆ مامه‌ند ناسراو ب ‌ه‬ ‫ئاسۆ ئه‌ڵمانى لێپرسراوى‬ ‫مه‌ڵبه‌ندى سێى یه‌کێتى‬ ‫نیشتیمانی کوردستان ‌ه‬ ‫ل ‌ه هه‌ولێر‪ ،‬ئێستا‬ ‫ئه‌ندامى مه‌کته‌بى‬ ‫سیاسى یه‌کێتیه‌‬

‫ده‌سه‌اڵت به‌و زمان ‌ه زبر ‌ه و شپرزه‌ییه‌ى‬ ‫نواندى به‌رپرس ‌ه له‌و گێژاوه‬ ‫ـ ده‌کرێت ئه‌م پرسیار‌ه ب‌ه دووبه‌ش وه‌اڵم بده‌ینه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌شى یه‌که‌م په‌یوه‌ندى به‌و‌ه هه‌ی‌ه ک‌ه ئێم‌ه باسمان‬ ‫ک��ردووه‌‪ ،‬کوردستان ل‌ه ئه‌زمه‌یه‌کى قوڵى سیاسى و‬ ‫کارگێڕى و ئابورى دای‌ه و ئاستى خزمه‌تگوزاریه‌کان‬ ‫زۆر نزم‌ه و تا ئێستا حکومه‌تێکى یه‌کگرتووى خاوه‌ن‬ ‫ئیراده‌ى سه‌ربه‌خۆ ل‌ه کوردستاندا بوونى نیی‌ه و سه‌روه‌ت‬ ‫و سامانى ئه‌م واڵت‌ه به‌شێوه‌یه‌کى باش و دادپه‌روه‌ران ‌ه‬ ‫دابه‌ش ناکرێت و جیاوازییه‌کى زۆر ل‌ه نێوان ئاسته‌کانى‬ ‫سه‌ره‌و‌ه و خواره‌وه‌ى کۆم‌ه ‌ڵ هه‌ی‌ه و ده‌سه‌اڵتى دادوه‌رى‬ ‫ل‌ه کوردستان ل‌ه ئاستى پێویستدا نه‌بوو‌ه و په‌رله‌مان‬ ‫وه‌ک ده‌زگایه‌کى گرنگى چاودێرى ل‌ه واڵت��دا به‌‬ ‫کرده‌وه‌یى ل‌ه بوارى چاودێرى کاره‌کانى گه‌یشتوو‌ه ب ‌ه‬ ‫بن‌به‌ست و تا ئێستا ب‌ه ئاشکرا ل‌ه الیه‌ن‬ ‫حکومه‌ته‌و‌ه حسابى بۆ ناکرێت و‬ ‫ره‌وایه‌تی خراوه‌ت‌ه ژێر پرسیاره‌و‌ه‬ ‫و هه‌موو ئه‌مانه‌ش په‌یوه‌ندى‬ ‫به‌وه‌و‌ه هه‌ی‌ه تا ئێستا ده‌سه‌اڵتى‬ ‫ح��زب��‌ه ده‌س���ه‌اڵت���داره‌ک���ان ب ‌ه‬ ‫تایبه‌تى یه‌کێتى و پارتى‬ ‫سه‌نته‌رى به‌ڕێوه‌بردن‌ه له‌م‬ ‫هه‌رێمه‌دا و حکومه‌ت‬ ‫حکومه‌تى حزب‌ه ب ‌ه‬ ‫ئاشکرا و به‌بێ‬ ‫پ��ێ��چ و پ��‌هن��ا‬ ‫چ����ه‌ن����د‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2710/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫ـ م��اوه‌ی��ه‌ک�� ‌ه ئ��ێ��م�� ‌ه س��ه‌رق��اڵ��ی ک��اری��ت��ری��ن و‬ ‫کۆنگره‌مان به‌ستووه‌‪ ،‬پێش ئه‌و به‌یاننامه‌یه‌ى‬ ‫گ������ۆڕان ک���ۆب���ون���ه‌وه‌ی���ه‌ک���م���ان ک����رد ب ‌ه‬ ‫ئ��ام��اده‌ب��وون��ى ک��اک مه‌سعود ب��اس ل ‌ه‬ ‫وه‌ک����راوه‌ ک�� ‌ه لیژنه‌ پێکبهێنرێت بۆ‬ ‫چاره‌سه‌رکردنى که‌موکورتیه‌کان و‬ ‫ره‌نگ ‌ه ئه‌و پۆسته‌ش یه‌کێک بێت‬ ‫ل ‌ه کارى ئه‌و لیژنه‌یه‌ی پێکدێت‪.‬‬

‫ئارام شێخ محه‌مه‌د‪‌:‬‬

‫چه‌تر‪ :‬ل ‌ه دوای به‌یانه‌که‌ی ئێو ‌ه گێژاوێک‬ ‫ل ‌ه هه‌رێمی کوردستاندا دروست بوو‪ ،‬ئێو ‌ه‬ ‫هۆکار بوون بۆ ئه‌وه‌؟‬

‫دیدار‬

‫به‌رپرس‌ه حکومیه‌کان س����ه‌ره‌ڕاى ئ���ه‌وه‌ى ب��‌هک��ردار‬ ‫سه‌لماندویان‌ه و نه‌یانشاردۆته‌و‌ه ک‌ه هه‌رچى سه‌ر‬ ‫به‌ئه‌وان نه‌بێت ده‌ریده‌که‌ن‪ ،‬نایه‌ڵن بێجگ‌ه ل‌ه خۆیان و‬ ‫ئه‌وه‌ى ک‌ه به‌ڕاى ئه‌وان هاوپه‌یمانیان‌ه که‌سى ترى تێدا‬ ‫بێت‪ ،‬په‌رله‌مان هه‌رچى پڕۆژه‌یه‌ک له‌گ‌ه ‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندى‬ ‫گشتى بگونجێت و له‌گ‌ه ‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندى و ستراتیژیه‌تى‬ ‫ئه‌و دوو حزب‌ه نه‌بێت نایخه‌ن‌ه گفتوگۆو‌ه و پڕۆژه‌ى‬ ‫حزبه‌کانى ترى ئۆپۆزسیۆنیش واى لێکراو‌ه نه‌ک‬ ‫هه‌ر پڕۆژه‌کانى بزوتنه‌وه‌ى گۆڕان و ل‌ه مه‌ش زیاتر‬ ‫پڕۆژه‌ى مه‌ترسیداریان به‌ڕێکردو‌ه و هى تریش هه‌بووه‌‬ ‫ل‌ه ڕێدا وه‌ک یاساى خۆپیشاندان و ده‌زگاى ئاسایش‬ ‫و ئه‌نجومه‌نى ئاسایش و کۆمیسیۆن و ‪ ...‬هه‌موو‬ ‫ئه‌مان‌ه و کۆمه‌ڵێک کێشه‌ى تریش ک‌ه هه‌مووى‬ ‫وتراو‌ه ئه‌گه‌ر ده‌سه‌اڵت گوێیه‌کى هه‌بێت بۆ بیستن‬ ‫ده‌الله‌تى ئه‌وه‌ی‌ه له‌م هه‌رێمه‌دا قه‌یرانێکى قو ‌ڵ هه‌یه‌‪.‬‬ ‫به‌شى دووه‌مى پرسیاره‌که‌ت ئه‌وه‌ی‌ه گرژى و ئاڵۆزى‬ ‫مه‌به‌ستان ئه‌وه‌بێ ک‌ه ده‌سه‌اڵت به‌خه‌ڵکى ده‌ڵێت و ئه‌م‬ ‫شێوازه‌ش تاز‌ه نی‌ه ل‌ه قسه‌کردنى د‌هس��ه‌اڵت چونک ‌ه‬ ‫هه‌میش‌ه ئه‌م ده‌سه‌اڵت‌ه هه‌رچى که‌س و الیه‌نێک‬ ‫به‌دڵى ئه‌و قسه‌ى نه‌کردبێت و ته‌نانه‌ت پێش گۆڕانیش‬ ‫هه‌رواى پێناسه‌کردوو‌ه و که‌س بڕیشى لێ نه‌کردوو‌ه‬ ‫یان با بڵێین ده‌ستى ل‌ه که‌س نه‌پاراستو‌ه ئێم‌ه پێمان وای ‌ه‬ ‫ده‌سه‌اڵت به‌و زمان‌ه زبر‌ه و شپرزه‌ییه‌ى نواندى به‌رپرس ‌ه‬ ‫له‌و گێژاو‌ه و حکومه‌ت و چه‌ک و پار‌ه الى ئه‌وان ‌ه‬ ‫نه‌ک ئێمه‌‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬بۆچی یه‌کێتی و پارتی ئه‌وه‌ند ‌ه‬ ‫حه‌ساسیه‌تیان هه‌بوو؟‬

‫ـ وه‌ک باسم کرد ئه‌و‌ه په‌یوه‌ندى ب‌ه قه‌یرانى هه‌رێمه‌و‌ه‬ ‫هه‌ی‌ه و خۆیان ب��ه‌رده‌وام به‌شێکى زۆر ل‌ه قسه‌کانى‬

‫ئێم‌ه ده‌سه‌لمێنن و هه‌ندێک ل‌ه سه‌رکرده‌ى الیه‌ن ‌ه‬ ‫سیاسیه‌کانى تریش هه‌رهه‌مان شتیان سه‌لماندو‌ه ک‌ه ئێم ‌ه‬ ‫ده‌یڵێین و هاوڕان ک‌ه ل‌ه کوردستان گه‌نده‌ڵى و قه‌یران‬ ‫هه‌ی‌ه و حزب و حکومه‌ت جیا نه‌کراونه‌ته‌و‌ه و ئه‌مه‌ش‬ ‫ئاسایی‌ه ل‌ه دیموکراسیدا بوترێت ئه‌گه‌ر که‌سێک ل ‌ه‬ ‫دیموکراسى شاره‌زابێت و هه‌رچى په‌یوه‌ندى به‌یه‌کێتى‬ ‫و پارتیه‌و‌ه هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌م جۆر‌ه وه‌اڵمان‌ه بۆ ئه‌وان نوێ‬ ‫نیی‌ه ک‌ه ئاوا مامه‌ڵ‌ه له‌گ‌ه ‌ڵ ڕاى جیاوازدا بکه‌ن و‬ ‫ئه‌وه‌ش سه‌لماندى ک‌ه ئاستى ڕۆشنبیرى سیاسى ئه‌وان‬ ‫دیموکراتیان‌ه نیی‌ه و حه‌وسه‌ڵه‌ى ئه‌وان هه‌موو جارێک‬ ‫ل‌ه کاتى جیاوازى قوڵدا ده‌رده‌که‌وێت و خۆشیان له‌گ‌ه ‌ڵ‬ ‫یه‌کترى بۆ سااڵنێکى دورودرێژ هه‌روابون و له‌گ‌هڵ‌‬ ‫الیه‌نه‌کانى تریشدا هه‌روابون و هه‌رگیز جیاوازى به‌و‬ ‫فۆرمه‌ى ک‌ه خۆى هه‌بێت نه‌ک ئه‌وه‌ى ئه‌وان پێناسه‌ى‬ ‫بۆ د‌هک��ه‌ن قبوڵیان نه‌کردووه‌‪ ،‬چونک‌ه جیاوازى ک ‌ه‬ ‫به‌ئاره‌زوى ئ��ه‌وان بێت پێى ناوترێت جیاوازى و هیچ‬ ‫حیکمه‌تێکى تیدانیی‌ه و بۆی‌ه ئه‌و‌ه الى من حه‌ساسیه‌ت‬ ‫نیی‌ه و ده‌الله‌ت‌ه بۆ تێگه‌یشتنى نادیموکراتیانه‌ى ئه‌وان‬ ‫بۆ جیاوازى و ده‌ڵێن (کورد بدوێن‌ه شه‌رحى حاڵى خۆى‬ ‫ده‌کات) ئه‌وانیش کردیان‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬هه‌ڵوێستی ئێو ‌ه ل ‌ه دوای به‌یانه‌ک ‌ه‬ ‫چیه‌؟ ل ‌ه سه‌ر قسه‌کانتان سورن؟‬

‫ـ به‌ڵێ تا ڕودانى چاکسازی بنه‌ڕه‌تى سورین ل‌ه سه‌ر‬ ‫داواکارییه‌کانى خۆمان و هیوادارین و هیواداریش بوین‬ ‫ئه‌م داواکاریانه‌ى گۆڕان ببێت‌ه بنه‌ماى هیوایه‌کى نوێ‬ ‫بۆ ئه‌م هه‌رێم‌ه و ده‌سه‌اڵت هه‌ست ب‌ه به‌رپرسیارێتى‬ ‫بکات وه‌ک باسمان کردو‌ه و بانگه‌وازه‌که‌ى ئێم‌ه بۆ‬ ‫هه‌موو الیه‌ک‌ه ئه‌گه‌ر به‌وردى سه‌یرى به‌یاننامه‌که‌تان‬ ‫کردبێت‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬یه‌کێتی و پارتی باس ل ‌ه و ‌ه ده‌که‌ن‬ ‫ک ‌ه ئێو ‌ه په‌شیمانن ئه‌و ‌ه تا چه‌ند ‌ه راسته‌؟‬

‫ـ ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستت ل‌ه په‌شیمانى ئه‌و‌ه بێت ئێم‌ه زمانى‬ ‫زبر و موهاته‌رات و شه‌ڕمان نییه‌‪ ،‬نه‌خێر په‌شیمان نین‬ ‫و هیچ ده‌الله‌تێکیش بۆ ئه‌م‌ه ل‌ه ئارادا نیی‌ه و شێوازى‬ ‫گفتوگۆى ئێم‌ه و ئه‌وان باشترین ده‌لیل‌ه بۆ ئه‌م حاڵه‌ته‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئ��ه‌وان پێیان وای‌ه ک‌ه جنێویاندا و تۆ وه‌اڵمت‬ ‫نه‌دانه‌و‌ه ئیتر په‌شیمانیت پێو‌ه دیار‌ه و ئه‌مه‌ش وا نییه‌‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬بۆ جێبه‌جێ‌کردنی ئه‌و حه‌وت‬ ‫خاڵه‌ی وتوتان ‌ه زه‌مه‌نێک هه‌ی ‌ه به‌دیاری‬ ‫کراوی بۆ جێبه‌جێ‌کردنی؟‬

‫ـ نه‌خێر هیچ زه‌مه‌نێک نییه‌‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬ئه‌گه‌ر جێبه‌جێ نه‌کرا هه‌ڵوێستان‬ ‫چی ده‌بێت؟‬

‫ـ ئه‌وکات‌ه قسه‌ى خۆمان ده‌بێت و وه‌ک ده‌ڵێن بۆ‬ ‫هه‌ر ڕوداوێک قسه‌یه‌ک ده‌بێت‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬جۆرێک ل ‌ه په‌شیمانی ب ‌ه ئێوه‌و ‌ه‬ ‫دیاره‌‪ ،‬ئه‌مریکیه‌کان چ رۆڵێکیان هه‌بوو ل ‌ه‬ ‫مه‌دا؟‬

‫ـ وا بزانم وه‌اڵم��ى په‌شیمانیه‌که‌م دایته‌و‌ه و ئه‌م‬ ‫مه‌سه‌له‌یه‌ش هیچ په‌یوه‌ندییه‌کى ب‌ه ئه‌مریکیه‌کانه‌و‌ه‬ ‫نییه‌‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬باس ل ‌ه دانیشتنی سه‌رۆکانی‬ ‫یه‌کێتی و پارتی و گ��ۆڕان ده‌ک��رێ��ت بۆ‬ ‫چ��اره‌س�ه‌ر کردنی ئ�ه‌و بارگرژیان ‌ه ئایا‬ ‫دانیشتوون یان نا؟‬

‫ـ ئه‌وه‌نده‌ى من ئاگادارم دانیشتن ئه‌نجام نه‌دراو‌ه تا‬ ‫ئێستا‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬بڕیارتانداو ‌ه په‌رله‌مانتاره‌کانتان‬ ‫بکێشنه‌و ‌ه ل ‌ه په‌ڕله‌مانی کوردستان؟‬

‫ـ ئێم‌ه باسمان ل‌ه هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى هه‌موو په‌رله‌مان‬ ‫ک���ردوو‌ه و ن��ه‌ک ته‌نها په‌رله‌مانتارانى خۆمان و‬ ‫ئه‌مه‌شمان بۆ مه‌به‌ستى دامه‌زراندنه‌وه‌ى په‌رله‌مانێکى‬ ‫به‌هێز و توند و تۆڵ‌ه ل‌ه ده‌ره‌وه‌ى ده‌سه‌اڵتى حزب و‬ ‫ئه‌ندامه‌کانى په‌رله‌مان به‌شێکى زۆریان عاده‌ته‌ن سه‌ر‬ ‫ب‌ه حزبه‌کانن و ئه‌م‌ه ئاساییه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ى ئاسایی نیی ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ه سه‌رجه‌م ده‌زگاک‌ه ل‌ه الیه‌ن حزبێک یان دوو‬ ‫حزبه‌و‌ه ئاراست‌ه بکرێت و ئه‌مه‌ش مه‌ترسیه‌که‌ی‌ه و بۆی ‌ه‬ ‫ئێم‌ه داواى هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى هه‌موو په‌رله‌مانمان کردوو‌ه‬ ‫نه‌ک کوتله‌یه‌ک‪.‬‬


‫به‌دواداچوون‬ ‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2710/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫‪6‬‬

‫دابه‌شکردنی زه‌وی ل ‌ه کفری حکومه‌ت ناشرین ده‌کات‬

‫مامۆستایه‌ک‪:‬‬

‫ده‌یان خوێندکارم زه‌وى وه‌رگرتوو ‌ه و خۆم و باوکیشم وه‌رماننه‌گرتووه‌‬

‫[ ئا‪ /‬ئیحسان مه‌ال فوئاد ]‬ ‫ل ‌ه چه‌ند هه‌فته‌ى پێشوودا ب ‌ه فه‌رمانێکی‬ ‫س��اڵ��ی (‪ )2006‬ب � ‌ه ش��ێ��وه‌ی تیروپشک‬ ‫نزیکه‌ى (‪ )800‬پارچ ‌ه زه‌وی ل ‌ه ق�ه‌زاى‬ ‫کفری دابه‌شکراو ‌ه و بۆ (‪ )14‬ئه‌ندازیاریش‬ ‫ب ‌ه بێ تیروپشک‪ ،‬هاواڵتیانیش گله‌یی‬ ‫ئه‌و ‌ه ده‌ک �ه‌ن ک ‌ه نایه‌کسانیه‌کى زۆر له‌‬ ‫دابه‌شکردنیدا ک��راو ‌ه و ره‌چ��اوی خاڵ و‬ ‫موسته‌حه‌قیی نه‌کراوه‌‪ ،‬مامۆستایه‌کیش‬ ‫ده‌ڵێت خوێندکاره‌کانم زه‌ویان وه‌رگرتووه‌‬ ‫و منیش بێبه‌شکراوم‪.‬‬

‫ب‌ه پێی ئه‌و زانیارییانه‌ى ل‌ه سه‌رچاوه‌یه‌ک له‌‬ ‫شاره‌وانی کفری ده‌ست (چه‌تر) که‌وتوو‌ه سه‌رۆکی‬ ‫شاره‌وانی و ئه‌ندازیاره‌کان سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ى رۆشتوون‬ ‫ب‌ه جیاوازی نوسراوی تایبه‌تیان بۆ زه‌وییه‌کانی‬ ‫خ��ۆی��ان هێناوه‌‪ ،‬له‌وه‌رگرتنیشیدا ن��اداپ�ه‌روه‌ری��ی��ان‬ ‫ک����ردووه‌‪ ،‬چونک‌ه (‪ )800‬زه‌وی ب�‌ه تیروپشک‬ ‫دراو‌ه ب‌ه هاواڵتیانی ئاسایی و بۆ خۆشیان ب‌ه بێ‬ ‫تیروپشک ده‌ستنیشانیان کردووه‌‪.‬‬ ‫مامۆستا قادر قه‌ره‌داغی وه‌ک هاواڵتییه‌کی شارۆچکه‌ی کفری فۆتۆ‪ :‬ئیحسان‬ ‫کفری ئه‌و کار ب‌ه ناڕه‌وا ده‌زانێت‪ ،‬ده‌ڵێت «ئه‌گه‌ر‬ ‫ئه‌ندازیاره‌کان جیاواز ل‌ه خه‌ڵک زه‌وییان وه‌رگرتبێت ده‌ستنیشان کردوو‌ه ل‌ه ئه‌ندازیار و پارێزه‌ر هه‌ڵده‌ستن ئه‌و مامۆستای‌ه وتی «ل‌ه دابه‌شکردنی زه‌وییه‌کانی‬ ‫مامۆستا ق��ادر ئاماژه‌ى به‌وه‌کرد ک‌ه چه‌ندین‬ ‫کارێکی ناڕه‌وایه‌‪ ،‬که‌سێک پۆسته‌که‌ى بۆ مه‌رامی ب‌ه دابه‌شکردنی زه‌وییه‌کان به‌سه‌ر ئه‌و که‌سانه‌ى ئه‌مساڵ نایه‌کسانیه‌کى زۆر ده‌ب��ی��ن��م‪ ،‬چونکه‌ یاداشتی به‌رزکردووه‌ته‌و‌ه و داویه‌تی ده‌ستی دکتۆر‬ ‫خۆی به‌کار هێنابێت پێموای‌ه هیچ ده‌قێکی یاسایی ناویان هاتووه‌ته‌و‌ه ب‌ه شێوه‌ى تیروپشک‪ ،‬به‌اڵم بۆ من (‪ )13‬س��اڵ خزه‌مه‌تم هه‌ی‌ه و تائێستا زه‌وی��م به‌رهه‌م و عیماد ئه‌حمه‌د هه‌ر گوێی لێ نه‌گیرا‬ ‫ئه‌ندازیاره‌کان به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی شاره‌وانییه‌کان وه‌رنه‌گرتووه‌‪ ،‬هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ى بڕیاره‌ک‌ه ده‌ڵێت ئه‌وه‌ى و سوودی نه‌بوو‪ ،‬که‌س نازانێت شێوازی بڕیار و‬ ‫نی‌ه ره‌وایی به‌و کار‌ه بدات»‪.‬‬ ‫سه‌رۆکی شاره‌وانی کفری ئه‌ندازیار نه‌وزاد ره‌شید ب‌ه نوسراوی فه‌رمی هه‌ر له‌و شوێنه‌ى خه‌ڵک زه‌وی فه‌رمانی (‪)2006/6/8‬ی هه‌بێت وه‌ریده‌گرێت و دابه‌شکردنه‌ک‌ه چۆن‌ه و به‌شێکی زۆری مامۆستا‬ ‫ک‌ه یه‌کێک‌ه له‌و ئه‌ندازیارانه‌ى زه‌وییان وه‌رگرتوو‌ه و پ��ێ��دراو‌ه پارچه‌یه‌کی بۆ ه�ه‌ر هه‌موومان پێکه‌وه‌ بڕیاره‌که‌ى من هی مانگی (‪ ،)2006/8‬که‌چی و سه‌دان که‌سی موسته‌حه‌ق وه‌رینه‌گرتووه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و تۆمه‌ته‌ى ره‌تکرده‌و‌ه ک‌ه خۆیان ده‌ستنیشانیان ده‌ستنیشانکردوو‌ه و ل‌ه نێو ئه‌و (‪ )14‬زه‌وییه‌دا بۆ ده‌ی��ان خوێندکارى خۆم زه‌وى وه‌رگرتووه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫هاواڵتی كەریم سەعید كە ماوەی (‪ )16‬ساڵ‬ ‫ک��ردب��ێ��ت و رای��گ �ه‌ی��ان��د «ئ��ێ��م �‌ه ل��ی��ژن�ه‌ی�ه‌ک��م��ان ئه‌ندازیاره‌کان تیروپشک کراوه‌»‪.‬‬ ‫ناعه‌داله‌تی و بێبه‌رنامه‌یی ئه‌م سیستم و حکومه‌ته‌ خزمەتی پاسەوانی هەیە لەیەكێك لە خوێندنگاكانی‬ ‫سه‌باره‌ت ب‌ه چۆنێتی دابه‌شکردنی ئه‌و زه‌وییانه‌ ده‌رده‌خات»‪.‬‬ ‫كفریدا‪ ،‬زۆر بەتووڕەیەوە باسی لەوەدەكرد نایەكسانی‬

‫هەبووە لەدابەشكردنی زەویدا‪ ،‬وتی «نمونەی كەسی‬ ‫نزیكی ئەندام پەرلەمانم لەالیە كە ماوەی حەوت‬ ‫ساڵ خزمەتی هەیە زەوی پێدراوە‪ ،‬منیش (‪)16‬‬ ‫ساڵ خزمەتم هەیە و تائێستاش زەویم وەرنەگرتووە‪،‬‬ ‫كەچی نەقایمقام و نەشارەوانیش ناتوانن هیچ‬ ‫ڕونكردنەوەیەك لەو بارەیەوە بدەن»‪.‬‬ ‫سه‌رۆکی شاره‌وانی کفری‪ ،‬وتیشی «له‌سه‌ره‌وه‌‬ ‫فه‌رمانم بۆ هاتوو‌ه و جێبه‌جێم ک��ردوو‌ه و ته‌نها‬ ‫له‌سه‌رم‌ه جێبه‌جێی بکه‌م»‪ ،‬به‌اڵم مامۆستا قادر‬ ‫وتیشى «س�ه‌رۆک��ی ش��اره‌وان��ی ده‌ڵێت من ته‌نها‬ ‫فه‌رمانم پێکراو‌ه و جێبه‌جێی ده‌ک �ه‌م‪ ،‬خۆ باوکم‬ ‫فه‌رمانبه‌ری نه‌خۆشخان‌ه بوو‌ه و فه‌رمانی (‪)2002‬‬ ‫ی هه‌ی‌ه که‌چی پێیان وت��وو‌ه ب‌ه ف��ۆرم دابه‌شی‬ ‫ده‌که‌ین و تۆ ل‌ه قۆناغی دووه‌م وه‌ریده‌گریت‪ ،‬که‌چی‬ ‫خه‌ڵکی خ��اوه‌ن واسیت‌ه و ناموسته‌حه‌ق خراوه‌ته‌‬ ‫پێشه‌وه‌‪ ،‬شاره‌وانی کفریش هیچ رۆڵێکی نه‌بووه‌‪،‬‬ ‫چونک‌ه چه‌ندین که‌س وه‌ریگرتوو‌ه ن‌ه خێزانی هه‌یه‌‬ ‫و ن‌ه مافیشی هه‌ی‌ه زه‌وى وه‌ربگرێت»‪.‬‬ ‫قایمقامی کفری شێرکۆ حسێن‪ ،‬ل‌ه لێدوانێکدا‬ ‫بۆ (چه‌تر) ڕایگه‌یاند «ل‌ه ساڵى (‪ )2006‬زه‌وی‬ ‫دابه‌شکردن ب‌ه پێی خاڵ و سیستمی کۆتا و له‌‬ ‫چوارچێوه‌ی فه‌رمانگه‌که‌ی خۆیدا بوو‪ ،‬بۆی‌ه هه‌ر‬ ‫فه‌رمانگه‌یه‌ک به‌شی خۆی هه‌بوو‌ه و ناوى چه‌ند‬ ‫که‌سێکی ب�ه‌رزک��ردووه‌ت�ه‌وه‌‪ ،‬بۆ نموون‌ه کتێبخانه‌‬ ‫دوو فه‌رمانبه‌رى هه‌بوو‌ه هه‌ردووکیان وه‌ریانگرتووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم پ �ه‌روه‌رد‌ه (‪ )3000‬مامۆستای هه‌ی‌ه ره‌نگه‌‬ ‫به‌شێکیشی وه‌ری بگرێت و کۆمه‌ڵێکی بێبه‌ش‬ ‫ببن»‪.‬‬ ‫شێرکۆ حسێن راشیگه‌یاند ک‌ه ئ�ه‌وه‌ى ل‌ه دواى‬ ‫ئه‌و به‌رواره‌و‌ه ناوی هه‌ی‌ه ب‌ه پێی خاڵ وه‌ریده‌گرێت‬ ‫و پێشیوای‌ه هیچ که‌سێک بێبه‌ش نابێت‪« ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌مکاته‌دا ره‌نگ‌ه وه‌رینه‌گرن»‪.‬‬

‫هاواڵتیانى بازیان داوا ده‌که‌ن ده‌زگا حکومیه‌کان ل ‌ه ناحیه‌که‌یاندا بکرێته‌و ‌ه‬

‫ده‌زگ��اک��ان��ى سلێمانی و ئ����ه‌وه‌ش ک��ێ��ش�ه‌ى بۆ‬ ‫[ ئا‪ /‬سه‌ردار ئه‌حمه‌د ]‬ ‫دروستکردون‪ ،‬سامان که‌ ماوه‌کى که‌مه‌ ژیانى‬ ‫ن�ه‌ب��وون��ى دام���وده‌زگ���اى حکومى له‌ هاوسه‌رى پێکهێناوه‌ باسى له‌وه‌کرد بۆ پێکهێناى‬ ‫ن��اوچ�ه‌ک�ه‌ی��ان��دا هاواڵتیانى بازیانى پڕۆسه‌ى هاوسه‌ر گیریه‌که‌ى و رایکردنى کاره‌کانى‬ ‫نیگه‌ران کردووه‌ و پێیانوایه‌ ناحیه‌که‌یان دادگ��ا‪ ،‬چه‌ندینجار س�ه‌ردان��ى سلێمانى ک��ردووه‌‪،‬‬ ‫له‌ الی�ه‌ن ده‌س�ه‌اڵت�ه‌وه‌ فه‌رامۆشکراوه‌‪ ،‬وت��ى‪« :‬به‌ناچارى له‌ بازیانه‌وه‌ رۆژان��ه‌ ده‌چ��ووم‬ ‫به‌ڕێوبه‌رى ناحیه‌که‌ش ده‌ڵێت «ئێمه‌ بۆ سلێمانى بۆ به‌ئه‌نجام گه‌یاندنى کاره‌کانم له‌‬ ‫داوام��ان��ک��ردوه‌ که‌ ئ�ه‌و ده‌زگایانه‌ى که‌ دادگادا تاوه‌کو ئیشه‌کانم ته‌واو کرد مه‌سره‌فێکى‬ ‫بۆجێبه‌جێکردنى کارى هاواڵتیان گرنگن زۆرم کرد به‌هۆى کرێى هاتووچۆ و خواردنه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ئه‌و هاواڵتی ‌ه به‌ پێویستى ده‌زانێت داموده‌زگاکانى‬ ‫بهێنرێنه‌ ناحیه‌که‌مانه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌ هۆى‬ ‫ئه‌وه‌ى ناحیه‌که‌مان نه‌بۆته‌ قه‌زا‪ ،‬ئه‌وا ئه‌و حکومه‌ت ل�ه‌ س��ن��ورى ناحیه‌ى ب��ازی��ان��دا هه‌بێت‬ ‫ب��ۆ ک��ار ئاسانى ئیشوکارى ه��اواڵت��ی��ان‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫ده‌زگایانه‌ش ناهێنرێنه‌ ناوچه‌که‌مان»‪.‬‬ ‫سامان مه‌حمود‪ ،‬ته‌مه‌ن (‪ )23‬ساڵ ده‌رب��اره‌ى «هه‌رچه‌نده‌ ژماره‌ى دانیشتوانى ئه‌م ناوچه‌یه‌ زۆره‌‪،‬‬ ‫ن �ه‌ب��وون��ى دام���وده‌زگ���اک���ان ل���ه‌ ن��اح��ی�ه‌ک�ه‌ی��ان��دا به‌اڵم ده‌زگاکانى داد و په‌روه‌رده‌ و چه‌ندان ده‌زگاى‬ ‫به‌نیگه‌رانیه‌وه‌ باسى ل�ه‌وه‌ک��رد ئ �ه‌وان پێویستیان ترى گرنک له‌م ناوچه‌یه‌دا نین‪ ،‬ئ �ه‌وه‌ش بووه‌ته‌‬ ‫به‌ داموده‌زگاکانى حکومه‌ته‌ له‌ ناوچه‌که‌یاندا‪ ،‬کێشه‌ بۆمان‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌و ده‌زگایانه‌ لێره‌ بکرێنه‌وه‌‬ ‫چونکه‌ ب��ۆ ڕای��ک��ردن��ى ک��ارێ��ک ده‌ب��ێ��ت بچن ‌ه ئه‌وا کارئاسانی زیاتریش بۆ ده‌زگاکانى ناوشارى‬

‫سلێمانى ده‌که‌ن‪ ،‬چونکه‌ ئه‌و گوشاره‌ زۆره‌ له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و ده‌زگایانه‌ش که‌مده‌بێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫ئ�ه‌رده‌اڵن فاتیح‪ ،‬ڕۆژنامه‌نوس که‌ دانیشتووى‬ ‫ناحیه‌ى بازیانه‌ و به‌ توڕه‌ییه‌وه‌ باسى له‌وه‌کرد‬ ‫که‌ ناحیه‌که‌یان فه‌رامۆشکراوه‌‪ ،‬وتى «خه‌ڵکى‬ ‫بازیان له‌ زۆر ڕووه‌ فه‌رامۆشکراوه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى‬ ‫ژماره‌یه‌کى زۆر خه‌ڵک له‌م ناحیه‌یه‌دا ده‌ژى و‬ ‫چه‌ندان شارۆچکه‌ى وه‌ک گۆپاڵه‌ و به‌رده‌قاره‌مان‬ ‫و بازیان و ئه‌ڵاڵى و ته‌یناڵ و نزیکه‌ى (‪)57‬‬ ‫گوندیشى له‌سه‌ره‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم تائێستا نه‌توانراوه‌ ئه‌و‬ ‫داموده‌زگا گرنگانه‌ بهێنرێته‌ ناحیه‌که‌مان»‪.‬‬ ‫ئ�ه‌و رۆژنامه‌نوسه‌ى ناحیه‌ى بازیان هۆکارى‬ ‫نه‌بوونى ده‌زگاکان ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ که‌مته‌رخه‌مى‬ ‫ده‌س����ه‌اڵت ل �ه‌ ن��اوچ �ه‌ک �ه‌ی��ان��دا‪ ،‬ده‌ڵ��ێ��ت «ئ���ه‌وه‌ش‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ که‌مته‌رخه‌مى ده‌سه‌اڵت و گرنگى‬ ‫نه‌دان به‌م ناوچه‌یه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها ناحیه‌که‌مان تائێستا‬ ‫نه‌بووه‌ به‌قه‌زا که‌ ئ�ه‌وه‌ مافێکى ڕه‌واى خه‌ڵکى‬

‫بازیانه‌‪ ،‬چونکه‌ چه‌ند ناحیه‌کى دیکه‌ ک��راون‬ ‫به‌ قه‌زا ژم��اره‌ى دانیشتوانه‌که‌یان له‌دانیشتوانى‬ ‫ناحیه‌ى بازیان که‌متر بووه‌»‪.‬‬ ‫جه‌میله‌ ع��ه‌ب��دواڵ م��ام��ۆس��ت��اى خوێندنگاى‬ ‫ئه‌ڵاڵقولى پێیوایه‌ دانانى داموده‌زگاى حکومى له‌‬ ‫ناوچه‌که‌یاندا ده‌بێته‌ هۆیه‌ک بۆ که‌مکردنه‌وه‌ى‬ ‫ب��ێ��ک��ارى‪ ،‬ده‌ڵ���ێ���ت « ئ���ه‌گ���ه‌ر ئ���ه‌و ده‌زگ��ای��ان��ه‌‬ ‫بهێننه‌ ناوچه‌که‌مانه‌وه‌ ئ �ه‌وا هه‌لى دام �ه‌زران��دن‬ ‫ب��ۆ ژم��اره‌ی�ه‌ک��ى زۆرى بێکارانى ناوچه‌که‌مان‬ ‫ده‌ڕه‌خ��س��ێ��ت‪ ،‬چونکه‌ زۆرب���ه‌ى گه‌نجه‌کانى ئه‌م‬ ‫ناحیه‌یه‌ خوێندنیان ته‌واو کردووه‌ و ئێستا بێکارن و‬ ‫داواى دامه‌زراندن ده‌که‌ن»‪.‬‬ ‫ئه‌و مامۆستایه‌ پێیوایه‌ بوونى ئه‌و ده‌زگایانه‌‬ ‫پێویسته‌ له‌ ناحیه‌که‌یاندا و باس له‌وه‌ ده‌کات که‌‬ ‫هه‌ر ئیشێکى په‌روه‌رده‌ یان دادگا یان ره‌گه‌زنامه‌‬ ‫که‌ هه‌بێت ده‌بێت بڕۆن بۆ شارى سلێمانى‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫«ئ�ه‌وه‌ش کێشه‌ى بۆ دروستکردوین‪ ،‬چونکه‌ بۆ‬

‫ه �ه‌ر ئیشێک ده‌ب��ێ��ت بچینه‌ ش��ارى سلێمانى و‬ ‫ئه‌وه‌ش کاتێکى زۆر و مه‌سره‌فێکى زۆرى ده‌وێت‪،‬‬ ‫ب��ۆی�ه‌ داواک���اری���ن دام���وده‌زگ���ا حکومیه‌کان له‌‬ ‫ناحیه‌که‌ماندا بکرێنه‌وه‌»‪.‬‬ ‫زان���ا ب �ه‌ه��ادی��ن‪ ،‬ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌رى ن��اح��ی�ه‌ى ب��ازی��ان‬ ‫هۆکارى نه‌بوونى ئه‌و ده‌زگایانه‌ له‌ ناحیه‌که‌یاندا‬ ‫ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى که‌ تائێستا بازیان ناحیه‌‬ ‫و نه‌بوه‌ته‌ ق �ه‌زا‪ ،‬وتیشى «ئێمه‌ داوام���ان ک��ردوه‌‬ ‫که‌ ئه‌و ده‌زگایانه‌ى که‌ بۆ جێبه‌جێکردنى کارى‬ ‫هاواڵتیان گرنگن بهێرێنه‌ ناحیه‌که‌مانه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ب�ه‌ ه��ۆى ئ���ه‌وه‌ى ناحیه‌که‌مان ن�ه‌ک��راوه‌ت�ه‌ ق �ه‌زا‪،‬‬ ‫ئ �ه‌وا ئ�ه‌و ده‌زگایانه‌ش ناهێنرێنه‌ ناوچه‌که‌مان‪،‬‬ ‫ئێمه‌ داواک��اری��م��ان ب �ه‌رزک��ردۆت �ه‌وه‌ ک�ه‌ پێویسته‌‬ ‫ب��ازی��ان بکرێت ب�ه‌ ق��ه‌زا و خه‌ڵکیش پشتگیرى‬ ‫داواکاریه‌که‌مانیان ک��ردوه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم تائێستا داوا‬ ‫کارییه‌کانمان جێبه‌جێ نه‌کراون»‪.‬‬

‫دوکانداران داواى قه‌ربوو ده‌که‌نه‌وه‌‬

‫ى ده‌که‌ین‬ ‫شاره‌وانى سه‌ید سادق‪ :‬لیژنه‌مان پێکهێناو ‌ه و گفتوگۆ ‌‬

‫[ ئا‪ /‬ئارام شه‌مێرانی ]‬

‫پ���اش ئ����ه‌وه‌ی ه��ه‌ف��ت��ه‌ی راب����ردوو‬ ‫ل �ه‌ س �ه‌ی��دس��ادق ژم���اره‌ی���ه‌ک دووک���ان‬ ‫که‌لوپه‌له‌کانیان ئاو ده‌یبات ده‌ڕوخێت‪،‬‬ ‫دوکانداره‌کان داواى قه‌ربوو ده‌که‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫قایمقامیش ده‌ڵێت قه‌ره‌بوو ده‌کرێنه‌وه‌‪،‬‬ ‫سه‌رۆکى شاره‌وانیش ڕایده‌گه‌یه‌نێت «ئه‌و‬ ‫دوکانانه‌ به‌ زیاده‌ڕۆیى دروست کراون و‬ ‫قه‌ره‌بوو ناکرێنه‌وه‌»‪.‬‬

‫عومه‌ر عه‌لى سۆفى یه‌کێکه‌ له‌ دوکانداره‌کان‬ ‫به‌نیگه‌رانیه‌وه‌ باسى ئه‌و ڕووداوه‌ى کرد که‌ نۆ‬ ‫دووکانى له‌شه‌وێکدا به‌هۆى بارانه‌وه‌ ئاوبردوویه‌تى‬ ‫و پێشتریش (‪ )24‬دوک��ان��ی��ان پ��ێ��ڕوخ��ان��دووه‌ و‬ ‫دینارێکیش قه‌ره‌بوویان نه‌کردۆته‌وه‌‪ ،‬به‌تووره‌ییه‌وه‌‬ ‫وتى «قه‌ره‌بوو کردنه‌وه‌ بۆ واڵتێکه‌ که‌یاساى تێدا‬ ‫بێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر زه‌ره‌رێکى زۆریشت لێبکه‌وێت که‌‬ ‫یاسا و حکومه‌ت له‌شارێکدا نه‌بوو‪ ،‬که‌ڵکى چیه‌‬ ‫و له‌ کێى وه‌رده‌گریته‌وه‌‪ ،‬به‌نیازم سکااڵ له‌دژى‬ ‫ئه‌ندازیارانى ئه‌و پڕۆژه‌یه‌ تۆمار بکه‌م‪ ،‬چونکه‌‬ ‫به‌ئه‌نقه‌ست شۆفڵیانداوه‌ له‌بنى دوکانه‌کان بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ى الفاو بیڕوخێنێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر یاسایش نه‌یکرد‬ ‫ئه‌وکاته‌ خۆم‌و خۆیان چیمان پێکرا ده‌یکه‌ین»‪.‬‬ ‫ئ���ام���اژه‌ى ب�����ه‌وه‌دا زۆرب�����ه‌ى ئ���ه‌و ک �ه‌س��ان �ه‌ى‌‬ ‫دوکانه‌کانیان لێوه‌رگرتووه‌ که‌سانى که‌مده‌رامه‌تن‬ ‫و زۆربه‌ى که‌لوپه‌له‌کانیان به‌قه‌رز هێناوه‌ و زۆربه‌ى‬

‫دوک��ان��داره‌ک��ان کرێچین و هیچ سه‌رچاوه‌یه‌کى‬ ‫ب��ژێ��وی ت��ری��ان ن��ی�ه‌‪ ،‬ده‌ڵ��ێ��ت «ب �ه‌ه��ۆى الف���اوه‌وه‌‬ ‫دوکانه‌کانیان ئاوبردى و زیانى گه‌وره‌یان لێکه‌وت‪،‬‬ ‫ئ��اگ��ادارم که‌چوونه‌ته‌ الى پۆلیس‌ و دادگ��ا و‬ ‫بڕیاریانداوه‌ قه‌ره‌بوو بکرێنه‌وه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم سه‌رۆکى‬ ‫شاره‌وانى بڕیاریداوه‌ که‌ هیچیان بۆ نه‌کات»‪.‬‬ ‫ده‌رباره‌ى ئه‌وه‌ى که‌ ئه‌و دوکانانه‌ زیاده‌ڕۆیى نین‬ ‫و له‌سه‌ر زه‌وى شاره‌وانى دروست نه‌کراون‪ ،‬ناوبراو‬ ‫باسى له‌وه‌کرد له‌دواى ڕاپه‌ڕینه‌وه‌ ئه‌و دوکانانه‌یان‬ ‫ک��ردۆت�ه‌وه‌‪ ،‬وتى «وه‌ره‌ق���ه‌ى ته‌ملیکمان هه‌یه ‌و‬ ‫ماوه‌ى (‪ )17‬ساڵیشه‌ باج‌ به‌حکومه‌ت ده‌ده‌ین‪ ،‬ئه‌و‬ ‫پرۆژه‌ى چه‌مى چه‌قانیش که‌ دروستکرا چه‌ندین‬ ‫دوک��ان و ماڵى ب�ه‌ر نه‌که‌وتووه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئێستاش‬ ‫ده‌ڵێن ئه‌و دوکانانه‌ ته‌جاوزن»‪.‬‬ ‫ج �ه‌ب��ار ق���ادر یه‌کێکه‌ ل��ه‌و کرێچیانه‌ى که‌‬ ‫دوکانه‌که‌ى ئاو بردوویه‌تى به‌خه‌مباریه‌وه‌ باسى‬ ‫ل���ه‌وه‌ده‌ک���رد م���اوه‌ى (‪ )10‬س��اڵ �ه‌ دوو دوک��ان��ى‬ ‫ب �ه‌ک��رێ گ��رت��ووه‌‪ ،‬وت��ى «ب���اى (‪ )3500‬دۆالر‬ ‫زه‌ره‌رم لێکه‌وتووه‌و هه‌رچى تۆپه‌ قوماشه‌کانمه‌ ئاو‬ ‫بردى‪ ،‬بۆیه‌ داوا له‌الیه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌کان ده‌که‌م‬ ‫قه‌ره‌بوومان بۆ بکه‌نه‌وه‌‪ ،‬سه‌ردانى به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى‬ ‫پۆلیس‌ و قایمقاممان کرد ئه‌وانیش به‌ده‌ممانه‌وه‌‬ ‫هاتن‪ ،‬ب �ه‌اڵم سه‌رۆکى ش��اره‌وان��ى قه‌ره‌بومان بۆ‬ ‫ناکاته‌وه‌»‪.‬‬ ‫ن��اوب��راو ه��ۆک��ارى ڕووخ��ان��دن��ى دوکانه‌کانیان‬ ‫ده‌گه‌ڕێنیته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى‌ کۆمپانیایه‌ک خۆڵێکى‬

‫زۆرى کردۆته‌ ناو چه‌مه‌که‌وه‌و الینه‌بردووه‌‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫«ئه‌و به‌ربه‌سته‌ وایکرد ئاراسته‌ى ئاوه‌که‌ بگۆڕێت‬ ‫و ئه‌مه‌ى لێکه‌وته‌وه‌ و زۆربه‌ى دووکانه‌کان که‌پڕ‬ ‫بوون له‌که‌لوپه‌ل ئاوبردى»‪.‬‬ ‫ئه‌رکان حسن قایمقامى قه‌زاى سه‌یدسادق باسى‬ ‫له‌وه‌کرد ‌ مێژووى ئه‌و دوکان ‌و خانوانه‌ى نزیکى‬ ‫ئه‌و چه‌مه‌ن بۆ سااڵنى حه‌فتاکان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪،‬‬ ‫وتى «ئه‌وکه‌سانه‌ نه‌هاتوون په‌یوه‌ندى به‌شاره‌وانیه‌وه‌‬ ‫بکه‌ن ‌و له‌گه‌ڵیاندا ڕێک بکه‌ون‪ ،‬بۆیه‌ ناتوانم‬ ‫بڵێم ب���ه‌زی���اده‌ڕه‌وى دروس��ت��ک��راون ی��ان یاسایین‪،‬‬ ‫دروستکردنى پ��رۆژه‌ى چه‌مه‌که‌ش چه‌ند دوکان‬ ‫پێویست بوو ڕووخاندمان و قه‌ره‌بووه‌کانیش نێردران‬ ‫بۆ وه‌زاره‌ت���ى ش��اره‌وان��ى و ڕه‌زامه‌ندیشیان له‌سه‌ر‬ ‫وه‌رگیراو‪ ،‬بۆیه‌ هه‌موویان قه‌ره‌بوو ده‌کرێنه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ناوبراو ئاماژه‌ى به‌وه‌دا نیوه‌ى زه‌وى سه‌یدسادق‬ ‫تاپۆى نیه ‌‌و هه‌ندێک له‌و دوک��ان��داران�ه‌ش باج‌‬ ‫ده‌ده‌ن به‌حکومه‌ت که‌به‌ر ئه‌و چه‌مه‌ که‌وتوون‪،‬‬ ‫وتیشى‪ :‬قه‌ره‌بووى که‌لوپه‌له‌کانیان بۆ ده‌کرێته‌وه‬ ‫‌و لیژنه‌یه‌ک پشکنینمان ن����اردووه‌ ت��ا بزانین‬ ‫شارۆچکه‌ی سه‌ید سادق فۆتۆ‪ :‬ئارام شه‌مێرانی‬ ‫ڕێنماییه‌کانى وه‌زاره‌ت چیمان پێده‌ڵێن»‪.‬‬ ‫جه‌مال ئه‌حمه‌د سه‌رۆکى شاره‌وانى سه‌یدسادق که‌ ڕوخاندوویه‌تى هیچ تاپۆیه‌ک‌و به‌ڵگه‌یه‌کیان قه‌ره‌بووه‌وه‌ ده‌بوو ڕۆژى پێشتر خاوه‌نى دوکانه‌کان‬ ‫بیانزانیایه‌ ئ��اوێ��ک��ى زۆر ه��ات��ووه ‌و ک��اره‌س��ات‬ ‫باسى له‌وه‌کرد ئه‌و دوکانانه‌ له‌سه‌ر زه‌وى زیاده‌ڕه‌وى نیه‌و زه‌وى شاره‌وانین»‪.‬‬ ‫شاره‌وانى دروستکراون و قه‌ره‌بوو ناکرێنه‌وه‌‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫ده‌رب��اره‌ى قه‌ره‌بووکردنه‌وه‌ى زیانلێکه‌وتوان‪ ،‬ناو دروستده‌کات ‌و فریاى خۆیان بکه‌وتنایه‌‪ ،‬پێشتر‬ ‫ڕوخێنرا‬ ‫«بۆ پرۆژه‌ى چه‌مه‌که‌ ئه‌وه‌ى که‌به‌رکه‌وت‬ ‫براو ئاماژه‌ى بۆ ئه‌وه‌کرد‌ لیژنه‌یه‌کى قه‌ره‌بوو له‌ شه‌ش دوکانیان چۆڵیان کردووه‌‪ ،‬ته‌نها یه‌کێکیان‬ ‫و ئه‌و دوکانانه‌شى که‌ مایه‌وه‌ خه‌ڵک سه‌یرى دادگاو شاره‌وانى ‌و قایمقام ‌و پۆلیس پێکهێنراوه‌ نه‌بێت بۆ لیژنه‌یه‌کمان پێکهێناوه‌»‪.‬‬ ‫ده‌کردن لێى ده‌ترسان که‌ ده‌ڕوخێت‪ ،‬ئه‌م الفاوه‌ش و گفتوگۆیان له‌باره‌وه‌ده‌که‌ین‪ ،‬وتیشى «له‌باره‌ی‬


‫کراوه‌‬

‫ده‌بێت په‌رله‌مان متمان ‌ه ل ‌ه حکومه‌ت بسێنێته‌وه‌‌‬

‫«بڕیار نی ‌ه گۆڕان خۆى به‌یاننامه‌یه‌ک ده‌ربکات و‬ ‫ئێمه‌ش بۆى ئیمزا بکه‌ین»‬ ‫ده‌ت��وان��رێ��ت بوترێت یه‌کگرتوو ل�ه‌ ئۆپۆزسیۆن‬ ‫ن�ه‌م��اوه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم یه‌کگرتوو ئێستا ئۆپۆزسیۆنه‌‬ ‫و به‌کرداریش وای �ه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم شێوه‌ و میکانیزم و‬ ‫ئامڕازی خۆى باوه‌ڕى پێیه‌تى‪.‬‬

‫[ دیداری‪ /‬کارزان تاریق ]‬ ‫له‌دیدارێکى (چه‌تر)دا ناسک تۆفیق‪،‬‬ ‫ئه‌ندام په‌رله‌مانى کوردستان له‌سه‌ر‬ ‫لیستى یه‌کگرتوو‪ ،‬باس له‌ به‌یاننامه‌که‌ى‬ ‫گۆڕان ده‌کات رایده‌گه‌یه‌نێت پێویست بوو‬ ‫گۆران ئه‌وان ئاگادار بکاته‌وه‌‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئێوه‌ وه‌ک یه‌کگرتوو تاچه‌ند‬ ‫له‌گه‌ڵ ده‌رک��ردن��ى ئ�ه‌و به‌یاننامه‌یه‌ى‬ ‫گۆڕاندان؟‬

‫ل�ه‌م به‌یاننامه‌یه‌دا ده‌ب��وو بزوتنه‌وه‌ى گ��ۆڕان‬‫ڕه‌چ����اوى ئ���ه‌وه‌ى ب��ک��ردای �ه‌‪ ،‬ک �ه‌ م���ادام ق���ه‌راره‌‬ ‫ئۆپۆزسیۆن بێت‪ ،‬باوه‌ڕى به‌وه‌یه‌ که‌ ڕاى که‌مینه‌‬ ‫وه‌رگرێت‪ ،‬ئێمه‌ که‌ وه‌ک ئۆپۆزسیۆن گیرمان‬ ‫به‌ده‌ست ده‌سه‌اڵتى زۆرینه‌وه‌ خ��واردووه‌‪ ،‬ده‌بووایه‌‬ ‫خ���ۆى ئ���ه‌و ئ �ه‌زم��ون �ه‌ى دووب�����اره‌ ن �ه‌ک��ردای �ه‌ت �ه‌وه‌‬ ‫له‌ناو کوتله‌ى ئۆپۆزسیۆندا به‌بێ ئ �ه‌وه‌ى هیچ‬ ‫گفتوگۆیه‌ک ل �ه‌گ �ه‌ڵ دوو ک��وت��ل�ه‌ک�ه‌ى ترى‬ ‫ئۆپۆزسیۆندا بکات‪ ،‬نه‌ده‌بوو بچێت هه‌ڵوێستێکى‬ ‫ئ���اوا بنوێنێت‪ ،‬ده‌ب���وو ه�ه‌س��ت��ی��ارى هه‌ڵوێستیى‬ ‫ئێستاى ئۆپۆزسیۆن بونایه‌ ئێمه‌ پێویستمان به‌وه‌یه‌‬ ‫ئ��ۆپ��ۆزس��ی��ۆن به‌هێز بکه‌ین ل�ه‌ن��او پ�ه‌رل�ه‌م��ان��دا‪،‬‬ ‫چ��ون��ک �ه‌ ئ��ه‌م��ه‌ ی���ه‌ک���ه‌م خ��ول��ى ئ��ۆپ��ۆزس��ی��ۆن �ه‌‬ ‫له‌ناو په‌رله‌ماندا و ساڵێک و ش�ه‌ش مانگمان‬ ‫ت���ه‌واوک���ردووه‌‪ ،‬ه �ه‌روه‌ه��ا ه�ه‌م��وو هه‌ڵوێسته‌کان‬ ‫به‌ره‌و به‌هێزکردنى ئۆپۆزسیۆن بووایه‌ نه‌ک به‌ره‌و‬ ‫الوازکردنى‪ ،‬چونکه‌ ئێمه‌ (‪ )35‬کورسیمان هه‌یه‬ ‫‌و هێشتا ناتوانین له‌زۆربه‌ى پڕۆژه‌کاندا ده‌نگێک‬ ‫مسۆگه‌ر بکه‌ین بۆ خۆمان که‌ بتوانین هه‌ندێک‬ ‫یاسا تێپه‌ڕێنین چ ج��اى ئێستا ئۆپۆزسیۆنیش‬ ‫الواز بکه‌ین بۆیه‌ ده‌کرا ئارامیان بکردایه‌ تا ئه‌م‬ ‫چوار ساڵه‌مان ته‌واو ده‌کرد‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬ئێوه‌ له‌گه‌ڵ خودى ئۆپۆزسیۆن‬ ‫نه‌بوون یان له‌گه‌ڵ به‌یاننامه‌که‌؟‬

‫چه‌تر‪ :‬ئێوه‌ وه‌ک یه‌کگرتوو تاچه‌ند‬ ‫له‌گه‌ڵ هه‌ڵوێستى گۆڕانداندان؟ئه‌گه‌ر‬ ‫دژین بۆ؟‬

‫ناسک تۆفیق‪ ،‬په‌رله‌مانتاری یه‌کگرتوو‬ ‫شتێکى تازه‌ى تێدانیه‌‪ ،‬به‌اڵم ئێمه‌ ئۆپۆزسیۆنین‪،‬‬ ‫بیرو بۆچونى خ��ۆم له‌سه‌ر به‌یاننامه‌که‌ ته‌نها‬ ‫کۆتاخاڵیه‌تى‪ ،‬چونکه‌ شته‌که‌ زۆر کتوپڕبوو‬ ‫هه‌تا داواى هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ى حکومه‌ت و په‌رله‌مان‬ ‫ده‌ک��را‪ ،‬ڕاسته‌ ئێمه‌ له‌ په‌رله‌ماندا به‌پێویستمان‬ ‫زانیوه‌ هه‌ندێک له‌وه‌زیره‌کان بانگهێشتى په‌رله‌مان‬ ‫بکرێت‪ ،‬به‌اڵم وه‌ک پێویست به‌ده‌ممانه‌وه‌ نه‌هاتون‬ ‫له‌به‌ر ئ�ه‌وه‌ى ده‌نگى زۆرینه‌مان نه‌هێناوه‌ یاخود‬ ‫نه‌کراوه‌ته‌ نوسراوێکى فه‌رمى ئه‌مانه‌ هه‌مووى‬ ‫پ��اس��اون‪ ،‬ب �ه‌اڵم ه�ه‌ڵ��وه‌ش��ان�ه‌وه‌ى پ�ه‌رل�ه‌م��ان ئه‌مه‌‬ ‫شتێکى نایاساییه‌‪.‬‬

‫چ �ه‌ت��ر‪ :‬پێشتر ئ��ه‌وه‌ ب�ڵاو ک��رای �ه‌و ‌ه‬ ‫ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و به‌یاننامه‌دا نین‪ ،‬چونکه‌ هیچ‬‫‌یه‌کگرتوو له‌ناو کوتله‌ى ئۆپۆزسیۆندا‬

‫ دژى گۆڕان نین‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و خاڵه‌ى ‌ ده‌ڵێت‬‫با په‌رله‌مان هه‌ڵبوه‌شێنرێته‌وه‌ ته‌واو نیه‌‪ ،‬چونکه‌‬ ‫خۆمان له‌ناو په‌رله‌مانداین و په‌رله‌مان سندوقى‬ ‫ده‌نگدان یه‌کالیی کردۆته‌وه‌ که‌ هه‌ڵبوه‌شێنرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ڕاس��ت��ه‌ ه��ه‌م��وو ب��ن �ه‌م��اک��ان��ى دی��م��وک��راس��ی �ه‌ت‬ ‫ل�ه‌ک��وردس��ت��ان��دا پ �ه‌ی��ڕه‌و ن �ه‌ک��راوه‌ و ک��وردس��ت��ان‬ ‫هێشتا زۆرى ماوه‌ بۆ دیموکراسه‌تێکى ڕاستى‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئینکارى ناکرێت ئێمه‌ به‌سندوقى ده‌نگدان‬ ‫چوینه‌ته‌ په‌رله‌مان و ده‌بێت په‌رله‌مان متمانه‌‬ ‫له‌حکومه‌ت بسه‌نێته‌وه‌ نه‌ک هه‌ڵبوه‌شێنرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و خاڵه‌دا نین‪ ،‬به‌اڵم خاڵه‌کانیتر له‌‬ ‫سه‌ره‌تاى ده‌سبه‌کاربونمان له‌په‌رله‌مانه‌وه‌ تائێستا‬ ‫جه‌ختیان له‌سه‌ر ده‌که‌ینه‌وه‌ و خه‌باتى بۆ ده‌که‌ین‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم ته‌نها ئه‌و دێ��ڕه‌ى تازه‌یه‌ ده‌ڵێت په‌رله‌مان‬ ‫و حکومه‌ت هه‌ڵبوه‌شێنرێته‌وه‌ ئه‌مه‌ش جێگه‌ى‬ ‫سه‌رسوڕمانى هه‌موومانه‌‪ ،‬چونکه‌ ڕه‌ئى که‌سى‬ ‫نه‌ماوه‌؟‬ ‫ئ���ه‌وه‌ ڕه‌ئ���ى خ��ۆی�ه‌ت��ى ئ���ه‌وه‌ ئینفراد ده‌ک��ات وه‌رنه‌گرتوه‌ «خۆى ئۆپۆزسیۆنه‌ ڕه‌ئیان وه‌رناگرێت‬‫له‌گۆره‌پانه‌‌دا چۆن نه‌ماوین له‌ناو ئۆپۆزسۆێندا‪ ،‬و پرسیان پێناکات و دوای��ش ده‌ڵێت یه‌کگرتو‬ ‫ئۆپۆزۆسێۆن به‌ماناى ئه‌و حیزبه‌ى که‌ناچێته‌ ناو چوه‌ته‌ پاڵ ده‌سه‌اڵته‌وه‌» خۆى بڕیار ده‌رده‌کات‬ ‫حکومه‌ت بڕیار ده‌دا که‌ ئه‌م خوله‌ى په‌رله‌مان ده‌یه‌وێ یه‌کگرتوو دواى بکه‌وێت‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬له‌قسه‌کانتدا وادی��اره‌ له‌به‌ر‬ ‫ل��ه‌ن��او ح��ک��وم �ه‌ت��دا ن �ه‌ب��ێ��ت ه��ی��چ وه‌زاره‌ت���ێ���ک‬ ‫وه‌رنه‌گرێت به‌ڵکو وه‌ک ئۆپۆزسیۆن ل �ه‌ده‌ره‌وه‌ى ئ �ه‌وه‌ی �ه‌ که‌ ڕات��ان وه‌رن �ه‌گ��ی��راوه‌ دژى‬ ‫ح��ک��وم �ه‌ت ده‌م��ێ��ن��ێ��ت و چ���اودێ���رى ح��ک��وم�ه‌ت به‌یاننامه‌که‌ن‪ ،‬یان چى؟‬ ‫ ئێمه‌ له‌گه‌ڵ به‌یاننامه‌که‌دا نین له‌به‌ر ئه‌وه‌نیه‌‬‫وئه‌کتیڤکردنى په‌رله‌مان ده‌کات‪ ،‬هه‌ر کاتێک‬ ‫یه‌کگرتوو ڕایگه‌یاند ئێمه‌ له‌ئۆپۆزۆسیۆن نین و ڕائى ئێمه‌ى تیدانیه‌ ئه‌گه‌ر به‌یاننامه‌که‌یان شتى‬ ‫له‌ ئۆپۆزسیۆنبوونى خۆمان ده‌وه‌ستین و ده‌چین تازه‌ى تێدابوایه‌ ئێمه‌ ده‌مانوت له‌ گه‌ڵیداین‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌گه‌ڵ ه�ه‌ردوو حیزبى ده‌سه‌اڵتدا قسه‌ ده‌که‌ین شته‌کان تازه‌نین ته‌نها یه‌ک دێڕى نه‌بێت ئه‌ویش‬ ‫ب��ۆئ �ه‌وه‌ى وه‌زاره‌ت وه‌رب��گ��ری��ن‪ ،‬ئ���ه‌وه‌ ئ �ه‌و کاته‌ یاسایى نیه‌‪.‬‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2710/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫‪7‬‬

‫چه‌تر‪ :‬خه‌ڵک باس له‌وه‌ده‌که‌ن یه‌کگرتو‬ ‫خۆى نازانێت له‌گه‌ڵ ئۆپۆزسیۆنن یان‬ ‫هه‌ڵوێستان چۆنه‌‬ ‫حکومه‌ت‪ ،‬ئ��ێ��وه‌‬ ‫له‌وباره‌یه‌وه‌؟‬

‫ئ����ه‌وان ئ����ازادن ه�ه‌رش��ت��ێ��ک ده‌ڵ��ێ��ن ئێمه‌ش‬‫هه‌ڵوێستى خۆمان هه‌یه‌ و ئه‌و حزبانه‌ى ناچنه‌‬ ‫ناو حکومه‌ت له‌ده‌ره‌وه‌ى حکومه‌ت ده‌مێننه‌وه‌‪ .‬ئه‌م‬ ‫یه‌کگرتووه‌ له‌م خوله‌دا نه‌چووه‌ته‌ ناو حکومه‌ت‬ ‫به‌ به‌ڵگه‌ى ئه‌وه‌ى له‌ هه‌رێمى کوردستان پۆستى‬ ‫وه‌زیرى وه‌رنه‌گرتوه‌‪ ،‬له‌ده‌ره‌وه‌ى حکومه‌ت ماوه‌ته‌وه‌‬ ‫و چاودێرى حکومه‌ت ده‌ک��ات‪ ،‬به‌اڵم بڕیار نیه‌‬ ‫ئێمه‌ وه‌ک��و گ��ۆڕان ئیش بکه‌ین‪ ،‬بڕیاریش نیه‌‬ ‫گ��ۆڕان ته‌نها خۆى به‌یاننامه‌یه‌ک ده‌ربکات و‬ ‫ئێمه‌ش ب��ۆى ئیمزا بکه‌ین‪ ،‬ئه‌گه‌ر وابێت ئه‌وا‬ ‫ڕۆڵى ئێمه‌ چى ده‌بێت له‌ ئۆپۆزسیۆندا‪.‬‬

‫پرۆفایل‪:‬‬ ‫ناسک تۆفیق عه‌بدولکه‌ریم‬ ‫بۆ ماوه‌ى (‪ )17‬ساڵ کارى‬ ‫کردووه‌ له‌ ڕێکخراوه‌کانى‬ ‫کۆمه‌ڵگاى مه‌ده‌نى و ئێستاش‬ ‫ئه‌ندامى مه‌کته‌بى خوشکانى‬ ‫یه‌کگرتووه‌‪ .‬له‌ په‌رله‌مانى‬ ‫کوردستان‬ ‫بڕیارده‌رى لیژنه‌ى پیشه‌سازى‬ ‫و وزه‌ و سامانه‌ سروشتیه‌کان‬ ‫و ئه‌ندامى لیژنه‌ى داکۆکی له‌‬ ‫مافى ژنانه‌‬

‫ئه‌مریکا سێ ساڵه‌ پالنى له‌ناوبردنى موباره‌کى داڕشتووه‌‬

‫قوربانی چه‌ند بده‌ن گۆڕه‌پانی ته‌حریر ب ‌ه رۆشتنی موباره‌ک چۆڵ ده‌که‌ن‬ ‫[ ئا‪ /‬رێبوار عه‌زیز ]‬ ‫ل ‌ه میسر تا دێ��ت فشار ‌ه لۆکاڵی و‬ ‫نێوده‌وڵه‌تیه‌کانى سه‌ر حوسنى موباره‌ک‬ ‫ل��ه‌زی��ادب��وون��دای�� ‌ه و خ��ۆپ��ی��ش��ان��ده‌ران‬ ‫بڕیاریانداو ‌ه گۆڕه‌پانى ته‌حریر له‌گه‌ڵ‬ ‫ده‌س���ت ل�ه‌ک��ارک��ێ��ش��ان�ه‌وه‌ى س���ه‌رۆک‌و‬ ‫جێهێشتنى واڵت��دا چۆڵ بکه‌ن‪ ،‬سه‌رۆک‬ ‫وه‌زیرانى واڵتیش داواى لێبوردن ده‌کات‬ ‫‌و وه‌زیرى به‌رگریش ده‌چێت ‌ه نێو ئاپۆڕای‬ ‫خۆپیشانده‌رانه‌وه‌‪.‬‬

‫خۆپیشاندان‌ه به‌رده‌وامه‌کانى گۆڕه‌پانى ته‌حریری‬ ‫ن��اوه‌ڕاس��ت��ى ش���ارى ق��اه��ی��ره‌ی پایته‌ختى میسر‬ ‫‌وه و‬ ‫ئه‌گه‌رچى له‌دوو هه‌فته‌ى ته‌مه‌نى نزیک ده‌بێته ‌‌‬ ‫سه‌ربارى پێکدادان‪ ،‬گیان له‌ده‌ستدا‌ن و قوربانیدانى‬ ‫چه‌ندین هاواڵتی میسرى‪ ،‬تا ساتى ئاماده‌کردنى‬ ‫ئه‌م راپۆرته‌‪ ،‬رووداوه‌کان گه‌شه‌ی ئه‌وتۆی له‌باره‌ى‬ ‫جێبه‌جێکردنى داواکاری خۆپیشانده‌رانه‌وه‌‪ ،‬به‌خۆیه‌وه‌‬ ‫نه‌بینیووه‌‪ ،‬سه‌رۆکیش به‌نیاز نیی‌ه واڵت جێبهێڵێت‪.‬‬ ‫چاودێرانى ره‌وش�ه‌ک� ‌‌�ه واى لێکده‌نه‌وه‌‪ ،‬حوسنى‬ ‫شه‌قی پۆلیس کۆڵ به‌خه‌ڵکی میسر نادات فۆتۆ‪AP :‬‬ ‫موباره‌کى سه‌رۆکى میسر ک‌ه له‌ساڵى (‪)1981‬‬ ‫ه‌و‌ه له‌سه‌ر ته‌ختى ده‌سه‌اڵت‌ه پێی ئاسایی نیی‌ه له‌و‬ ‫‌وه و گۆره‌پانه‌که‌ م��وب��اره‌ک��ی س �ه‌رۆک��ى میسر دارش���ت���ووه‌‌و ئێستا‬ ‫پ��ێ��ک��دادان��ى ن��ێ��وان الی �ه‌ن��گ��ران��ى س����ه‌رۆک‌و داواى لێکردن «بگه‌ڕین‌ه ماڵه ‌‌‬ ‫س‬ ‫‌‬ ‫ماو‌ه که‌مه‌دا واڵته‌که‌ى جێ بهێڵێت‪ ،‬بۆی‌ه «تر‬ ‫پشتگیرى له‌داواکاریه‌که‌ى خه‌ڵک ده‌کات‪.‬‬ ‫خۆپیشانده‌ران ل��ه‌رۆژى چ��وار شه‌ممه‌ى هه‌فته‌ى به‌جێ بهێڵن»‪.‬‬ ‫ناچار‬ ‫و فشار‌ه ناوخۆیی و نێو ده‌وڵه‌تیه‌کان‪ ،‬ئ‌هو‌یان‬ ‫به‌پێ ئه‌و زانیاریانه‌ى ده‌ست رۆژنامه‌ک‌ه که‌تووه‌‪،‬‬ ‫ئاژانسی هه‌واڵی رۆیته‌رز ئه‌وه‌ى زانیو‌ه که‌به‌شی‬ ‫راب������ردوودا‪ ،‬وه‌ک ئ���ه‌وه‌ى ئ��اژان��س��ی رۆی��ت �ه‌رزی‬ ‫بدات»‪.‬‬ ‫کردوو‌ه بێت‌ه قسه‌‌و نیاز پاکى خۆی نیشان‬ ‫ئه‌مریکى ئاشکراى ده‌کات ک‌ه به‌هۆیه‌و‌ه (‪ ) 10‬ب��اک��ورى گ��ۆڕه‌پ��ان�ه‌ک�‌ه ل �ه‌الی �ه‌ن س��وپ��اى میسره‌وه‌ والیه‌ت‌ه یه‌کگرتووه‌کانى ئه‌مریکا ل�ه‌و ماوه‌یه‌دا‬ ‫م��وب��اره‌ک ل�ه‌ی�ه‌ک�ه‌م چاوپێکه‌وتنیدا له‌گه‌ڵ کوژراو (‪ )1500‬برینداری لێکه‌وتوه‌ته‌وه‌‪ ،‬سه‌ربارى له‌ترسی دووب��ار‌ه بوونه‌وه‌ى ئه‌گه‌رى پێکدادانه‌کان به‌شێکى پالنه‌که‌ى بۆ پارت‌ه ئۆپۆزسیۆنه‌کانی‬ ‫����ڕاوه و ه����ه‌روه‌ک ب��ه‌س��ه‌دان ه��اواڵت��ى له‌ژێر میسر روون��ک��ردووه‌ت �ه‌و‌ه ت��اوه‌ک��و «ئ���ه‌وان به‌نهێنى‬ ‫که‌ناڵى (‪)ABC‬ی ئه‌مریکى‪ ،‬ب�ه‌وت�ه‌ى خۆی ئه‌وه‌ى چاودێرانى سیاسی به‌کارتێکی موباره‌ک داب� ‌‌‬ ‫هاوکارى ئه‌مریکا بکه‌ن له‌روخاندنى رژێمه‌که‌دا»‪.‬‬ ‫ئاماده‌ی‌ه بڕوات‪ ،‬به‌اڵم ل‌ه ترسی دروستبوونى پشێوى دای ده‌نێن له‌به‌رامبه‌ر هاواڵتیاندا بۆ چوڵکردنى چادره‌کاندا رۆژ ده‌که‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫ل�ه‌الی�ه‌ک��ى ت���ره‌و‌ه ب �ه‌ده‌ی��ان واڵت ‌و به‌رپرسانى‬ ‫ئه‌وانه‌ى له‌نێو خۆپیشاندانه‌که‌دان بریتین له‌پارته‌‬ ‫‌و نا ئارامى‌و پاشاگه‌ردانى پاشگه‌ز بووه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئه‌و گۆڕه‌پانه‌که‌‪ ،‬رووداوه‌ک���‌ه گه‌رمترین ک��اردن�ه‌وه‌ى‬ ‫ت و واڵتانى رۆژئاوایی‬ ‫‌بووه و س �ه‌رۆک وه‌زیرانى میسرى ناچار کرد ئۆپۆزسیۆنه‌کانى نموونه‌ى بزوتنه‌وه‌ى شه‌شى نیسانى ده‌وڵه‌تانى رۆژهه‌اڵتى ناوه‌ڕاس ‌‬ ‫نیاز پاکى خۆی پیشان ده‌دات‪ ،‬ده‌ڵێت «(‪ )62‬ساڵ‌ هه ‌‌‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌م خاک‌ه خزمه‌تم هه‌یه‌‪ ،‬ده‌مه‌وێت ماندووبونم داواى لێبوردن بکات‪ ،‬هه‌روه‌ک وه‌زیرى به‌رگریشی الوان‪ ،‬هاوپه‌یمانى کۆمه‌ڵه‌ى نیشتیمانى (گۆڕان)‪ ،‬داوا له‌حوسنى موباره‌ک ده‌ک�ه‌ن داواکاریه‌کانى‬ ‫ت و ملکه‌چى‬ ‫ب �ه‌ره‌ى ئیخوان موسلمین‪ ،‬حیزبی وه‌ف��د و حیزبی هاواڵتیانى میسرى جێبه‌جێ بکا ‌‬ ‫لێر‌ه بحه‌سێته‌وه‌‪ ،‬له‌به‌ر پاشاگه‌ردانیش نه‌بێت‪ ،‬ئاماده‌م په‌لکێشى گۆڕه‌پانه‌ک‌ه کرد‪.‬‬ ‫بڕۆم»‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌د شه‌فیقی‪ ،‬س���ه‌رۆک وه‌زی��ران��ى میسر ئه‌لغه‌د‪ ،‬سه‌ربارى سه‌دان هه‌زار هاواڵتى سه‌ربه‌خۆ‌و داخوازیه‌کانى خه‌ڵک بێت‌و وه‌ها گۆڕانێک قبوڵ‬ ‫بکات‪.‬‬ ‫رۆژن����ام����ه‌ى ن��ی��وی��ۆرک ت��ای��م��زى ئ�ه‌م��ری��ک��ى نیگه‌رانى خۆی ده‌رب��ڕی له‌به‌رانبه‌ر رووداوه‌کانى چینى گه‌نج‌و رۆشنبیر‪.‬‬ ‫له‌ناو ئه‌وانه‌دا هه‌ریه‌ک‌ه له‌ره‌جه‌ب ته‌یب ئاردۆغانى‬ ‫دواى ت��ێ��پ �ه‌ڕب��وون��ى رۆژى ه�ه‌ی��ن��ى ت��وڕه‌ی��ی‪،‬‬ ‫له‌سه‌روتارى ژماره‌ى رۆژى هه‌ینى (‪ )2011/2/4‬هه‌فته‌ى رابردووى گۆڕه‌پانى ته‌حریر و له‌کۆنگره‌یه‌کى‬ ‫دا ده‌نوسێت «موباره‌ک ده‌زانێت خه‌ڵک گله‌یی رۆژنامه‌وانیدا داواى لێبوردنی له‌میسریه‌کان کرد رۆژى هه‌ینى هه‌فته‌ى راب��ردوو ب �ه‌رۆژى ده‌رک��ردن س���ه‌رۆک وه‌زی��ران��ى ت��ورک��ی��ا‪ ،‬ب���اراک ئۆباماى‬ ‫هه‌یه ‌و شه‌رعیه‌تى نه‌ماوه‌‪ ،‬به‌اڵم ده‌یه‌وێت له‌سه‌ر و ه��ه‌روه‌ک به‌ڵێنیدا ب�ه‌دواداچ��وون��ى پێویست بۆ الى میسریه‌کان ناسرابوو تێیدا خۆپیشانده‌رانى س �ه‌رۆک��ى والی �ه‌ت �‌ه یه‌کگرتووه‌کانى ئه‌مریکا‪،‬‬ ‫زۆرینه‌ی گه‌له‌که‌ى له‌پۆسته‌که‌یدا بمێنێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫گۆڕه‌پانه‌ک‌ه ئه‌و گۆرانی‌ه کۆنه‌ى میسریان ده‌وته‌وه‌ نیکۆال س��ارک��ۆزى س �ه‌رۆک��ى ف�ه‌رن��س��ا‪ ،‬ئه‌نجێال‬ ‫رووداوه‌ک‌ه بکات‌و تاوانباران به‌سزا بگه‌یه‌نێت‪.‬‬ ‫�ت‬ ‫�‬ ‫�ێ‬ ‫�‬ ‫ل �ه‌ب �ه‌رام��ب �ه‌ر ئ��ه‌م��ه‌دا رۆژن��ام��ه‌ک��‌ه ده‌ن��وس‬ ‫مێرکلى راوێژکارى حکومه‌تى ئه‌ڵمانیا‪ ،‬به‌رپرسانى‬ ‫دواب����ه‌داوى ئ���ه‌وه‌ش‪ ،‬محه‌مه‌د حسێن ته‌نتاوى‪ ،‬که‌ده‌ڵێت‪« :‬میسر ئه‌مڕۆ له‌جه‌ژندایه‌«‪.‬‬ ‫‌و‬ ‫�اژاوه‬ ‫«مانه‌وه‌ى حوسنى موباره‌ک بۆ خۆی ئ�‬ ‫له‌نوێترین هه‌واڵدا رۆژنامه‌ى ده‌یلى ته‌له‌گرافى حکومه‌تى ت���اران‪ ،‬دیڤید کامیرۆنى س �ه‌رۆک‬ ‫وه‌زیرى به‌رگرى میسر سه‌ردانى گۆڕه‌پانه‌که‌ى کرد‬ ‫‌کان‬ ‫ه‬ ‫ئیخوان‬ ‫پشێوی دروست ده‌کات‪ ،‬نه‌بادا ئه‌وه‌ى‬ ‫و به‌خۆپیشانده‌رانى ڕاگه‌یاند که‌حوسنى موباره‌ک به‌ریتانى ئه‌وه‌ى باڵوکرده‌وته‌و‌ه ئه‌مریکا سێ ساڵه‌ وه‌زی��ران��ى به‌ریتانیا پشتوانى هاواڵتیان ده‌ک �‌ه‌ن و‬ ‫بێن‌ه س �ه‌ر ش��ان��ۆی ده‌س���ه‌اڵت ‌و پشێوى دروس��ت ئاماده‌ی‌ه داواکاریه‌کانیان جێبه‌جێ بکات بۆیه‌ به‌نهێنى پالنى بۆ رووخاندنى رژێمه‌که‌ى حوسنى داواده‌که‌ن موباره‌ک واز له‌پۆسته‌که‌ى بهێنێت‪.‬‬ ‫بکه‌ن»‪.‬‬

‫به‌پێ زانیاری نێو ئاژانسه‌کانى هه‌واڵ‪ ،‬موباره‌ک‬ ‫خ��ۆی ب��ۆ پۆستى س�ه‌رۆک��ای�ه‌ت��ى میسر کاندید‬ ‫ناکاته‌و‌ه که‌بڕیار‌ه له‌مانگى ئه‌یلولى ئه‌مساڵدا‬ ‫ئه‌نجام بدرێت‪ ،‬هه‌روه‌ک به‌ڵێنیداو‌ه گۆڕانکارى له‌و‬ ‫ماددانه‌ى ده‌ستوردا بکات که‌تایبه‌تن به‌هه‌ڵبژاردنى‬ ‫سه‌رۆکایه‌تى‌و ئه‌و ماوه‌یه‌ى دیارى کراو‌ه بۆ خودى‬ ‫س �ه‌رۆک کۆمار‪ ،‬ه��ه‌روه‌ک به‌ڵێنى ئه‌وه‌شیداوه‌‬ ‫چاکسازى له‌زۆر بواردا بکات‌و به‌ره‌نگارى گه‌نده‌ڵی‬ ‫ببێته‌وه‌‪.‬‬ ‫دواب����ه‌داوى ئ �ه‌م وت��ان �ه‌ى م��وب��اره‌ک‪ ،‬محه‌مه‌د‬ ‫به‌رادعى سه‌رۆکى کۆمه‌ڵه‌ى نیشتیمانى (گۆڕان)‬ ‫که‌به‌رده‌وام به‌که‌سی ئۆپۆزسیۆن ناسراوه‌‌و مانگى‬ ‫شوباتى ساڵى رابردوو گه‌ڕایه‌و‌ه میسر‪ ،‬ئه‌م قسانه‌ی‬ ‫سه‌رۆک به‌به‌شێک له ‌هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنى هاواڵتیانى‬ ‫ت و رای ده‌گ�ه‌ی�ه‌ن��ێ��ت «ت��ا ئه‌و‬ ‫میسرى ده‌زان��ێ�� ‌‬ ‫له‌ده‌سه‌اڵتدا بێت گه‌لى میسر ل‌ه نائارمیدا ده‌ژی»‪،‬‬ ‫بۆی‌ه ده‌ڵێت‪« :‬سه‌ربارى ده‌ست له‌کارکێشانه‌وه‌ى‪،‬‬ ‫پێویست‌ه واڵتیش به‌جێ بهێڵێت»‪.‬‬ ‫ب��ه ‌پشت ‌به‌ستنی ئ��ام��ار‌ه ده‌س�ت‌ک�ه‌وت��ووه‌ک��ان‪،‬‬ ‫ل �‌ه ب����ه‌روارى (‪)2011/1/25‬ه‌و‌ه ک��ه ‌هاوکاتى‬ ‫ده‌ستپێکردنى شه‌پۆڵ‌ه ب �ه‌راف��راوان �‌ه ناڕه‌زایه‌تیه‌‬ ‫گشتیه‌که‌ى هاواڵتیانى میسر‌ه تا ئ �ه‌و کاته‌ی‬ ‫که ‌راپۆرته‌که‌ى تێدا ئاماد‌ه ک��راوه‌‪ ،‬ل‌ه ئه‌نجامى‬ ‫پێکدادانه‌کان‌و ناره‌زایه‌تیه‌کان ژماره‌یه‌کی زۆری‬ ‫قوربانى‌و برینداری لێکه‌وتۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫ج��ارێ��ك��ی ت��ر دوێ��ن��ێ ل��ە گ��ۆڕەپ��ان��ی تەحریر‬ ‫خ��ۆپ��ی��ش��ان��دان��ێ��ك��ی دوو م��ل��ی��ۆن��ی ب��ە ب��ەش��داری‬ ‫مەسیحییەكانی ئەو واڵتە كرا‪ .‬ئەخوان المسلمونیش‬ ‫داوای ك��ۆب��وون��ەوەی��ان لەگەڵ جێگری سەرۆكدا‬ ‫كرد و كۆمەڵێك مەرجیان هەیە‪ .‬هەروەها حوسنی‬ ‫م��وب��ارەك سەرۆكی حزبی نیشتمانی دیموكراتی‬ ‫كۆمەڵێك لە كەسایەتییە گەورەكانی حزبەكەی بە‬ ‫هۆی گەندەڵییەوە دوور خستەوە كە یەكێكیان جەمال‬ ‫موبارەكی كوڕی بوو‪.‬‬ ‫دواج���ار‪ ،‬پشێویه‌کان ئ�ه‌گ�ه‌ر به‌شێکیان هێزى‬ ‫ده‌ره‌ک���ى له‌پشتیه‌و‌ه بێت‪ ،‬به‌شه‌که‌ى ت��ری خودى‬ ‫مانه‌وه‌ى حوسنى موباره‌ک‌ه که‌ماوه‌ى سی ساڵه‌‬ ‫له‌شانۆى ده‌سه‌اڵتتدا یارى به‌میسریه‌کان ده‌کات‬ ‫‌و سه‌رۆکایه‌تى مسۆگه‌ر ک��ردووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌شی باجى‬ ‫هه‌ردوو فاکتۆره‌ک‌ه ده‌داته‌و‌ه خودی ئه‌و هاواڵتیانه‌‬ ‫ک‌ه به‌نوێنه‌رایه‌تى گه‌لى میسرى له‌ژێر چادره‌کاندان‌و‬ ‫له‌ژێر ره‌حمه‌تى سوپادا رۆژ ده‌که‌نه‌وه‌‪.‬‬


‫ژنان‬ ‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫‪8‬‬

‫ڤیان‌و ئه‌له‌فته‌ریا دوو‬ ‫نه‌ته‌و‌ه‌و یه‌ک هێڵى‬ ‫ئازادی ژنان‌‬

‫له‌ دواى به‌کارهێنانى وشه‌ى (جێنده‌ر)‬ ‫له‌ پرۆژه‌ یاسایه‌کى وه‌زاره‌تى وه‌رزش‬ ‫‌و الوانى حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان‪،‬‬ ‫قسه‌ و باسێکى زۆر له‌ م�ه‌ڕ چه‌مکى‬ ‫وشه‌ی (جێنده‌ر) کرا به‌ الیه‌نه‌ باش ‌و‬ ‫خراپیه‌کانیه‌وه‌‪ ،‬هه‌م له‌ الیه‌ن حزبه‌ ئیسالمی ‌ه‬ ‫سیاسیه‌کان‪ ،‬ه �ه‌م له‌ الی��ه‌ن چاالکوانان‌و‬ ‫رێکخراوه‌کانى ژن��ان تایبه‌ت تر ئه‌وانه‌ى‬ ‫هه‌ڵگرى فکرى فێمنیستین‪ ،‬هه‌میش له‌ الیه‌ن‬ ‫مامۆستایانى ئاینى‌و مینبه‌رى مزگه‌وته‌کان‪.‬‬ ‫له‌م نێوه‌نده‌دا لێک تێنه‌گه‌یشتن‌و هێرشکردن ‌ه‬ ‫س �ه‌ر یه‌کتر دروس���ت ب��وو ک�ه‌ ت��ا ئێستاش‬ ‫ده‌رئه‌نجامێکى ڕوون ل��ه‌و مه‌سه‌له‌یه‌دا‬ ‫ده‌رنه‌که‌وت‪ ،‬سه‌رۆکى هه‌رێمیش پرۆژه‌که‌ى‬ ‫گه‌ڕانده‌وه‌ بۆ په‌رله‌مان بۆ گفتوگۆکردن‪.‬‬

‫بۆ ئ�ه‌و مه‌به‌سته‌ ‌و له‌ ژێ��ر دروشمى (گۆڕانکارى‬ ‫له‌ شێوازه‌ کۆمه‌اڵیه‌تى ‌و کلتوریه‌کانى رۆڵى پیاو و‬ ‫ژن هۆکاره‌ بۆ بنه‌بڕکردنى جیاکارى نه‌ریته‌ باوه‌کان)‪.‬‬ ‫خ��ان �ه‌ى زان��س��ت��ى م��ه‌ده‌ن��ى ب �ه‌ ه���اوک���ارى رێ��ک��خ��راوى‬ ‫(‪)NPA‬ى ن �ه‌روی��ج��ى گفتۆیه‌کى ک����راوه‌ى له‌سه‌ر‬ ‫مه‌فهومى (جێنده‌ر ) ڕۆژى (‪ ) 2011/2/3‬له‌ هۆڵى‬ ‫(ئوتێل مه‌م‌و زین) له‌ سلێمانى بۆ هه‌ریه‌ک له‌ (ئاشتى‬ ‫عه‌زیز) ئه‌ندامى لیژنه‌ى ژنان له‌ په‌رله‌مانى کوردستان‪،‬‬ ‫(د‪.‬قومریه‌ به‌رزنجى) له‌ کۆمه‌ڵى ئیسالمى‪( ،‬م‪.‬عه‌تا‬ ‫پێنجوێنى) نوێنه‌رى زانایانى ئاینى‪( ،‬م‪.‬عومه‌ر فارس)‬ ‫نوێنه‌رى وه‌زاره‌تى ئه‌وقاف‪( ،‬کنێر عه‌بدواڵ) چاالکوانى‬ ‫ژنان‌و نوێنه‌رى یه‌کێتى ژنانى کوردستان سازدا‪.‬‬ ‫ه �ه‌ری �ه‌ک ل�ه‌م��ان�ه‌ ب �ه‌ پێى بیر و بۆچونه‌کانیان‬

‫ژنان و پیاوانی ئاینی کۆده‌کاته‌وه‌‬

‫چه‌مکى وشه‌ى جێنده‌ریان لێکدایه‌وه‌‪ ،‬د‪.‬قومرى پێیوابوو‬ ‫به‌کارهێنانى ئه‌و وشه‌یه‌ له‌و یاسایه‌دا رێگه‌خۆشکه‌ر‬ ‫ده‌بێت که‌ له‌ یاساکانى تردا ببێته‌ به‌هانه‌یه‌ک ‌و بۆ‬ ‫مه‌به‌ستى تر به‌کاربهێنرێت‪.‬‬

‫کنێر عه‌بدواڵش باسى له‌وه‌کرد‪ ،‬ئه‌گه‌ر به‌ فره‌دیده‌و‌ه‬ ‫باس له‌ چه‌مکى وشه‌ى (جێنده‌ر) بکه‌ین ناتوانین کورتى‬ ‫بکه‌ینه‌وه‌ له‌ ته‌نها واتایه‌کدا‪ ،‬یه‌کسانى ڕه‌ه��اى پیاو‬ ‫ژن به‌و واتایه‌ نایه‌ت ته‌نازول له‌ مه‌سه‌له‌ بایه‌لۆجیه‌کان‬ ‫بکات‪ ،‬له‌وکاته‌دا نابێت ئاین تێکه‌ڵکێش بکرێت ب ‌ه‬ ‫م �ه‌س �ه‌ل �ه‌ى ک��ۆی��ل�ه‌ک��ردن��ى ژن���ان���ه‌وه‌‪ ،‬ب��ۆی�ه‌ زۆر کات‬ ‫مه‌سه‌له‌ى باسکردنى ژنان بۆته‌ هێڵى سور الى ئه‌وان‪.‬‬

‫ئ��اش��ت��ى ع �ه‌زی��زی��ش ب��ۆ م�ه‌ف��ه��وم��ى وش���ه‌ى جێنده‌ر‬ ‫وتى‪:‬جێنده‌ر به‌واتاى جۆرى کۆمه‌اڵیه‌تى دێته‌ کایه‌و‌ه‬ ‫ته‌نها مه‌سه‌له‌ى بایه‌لۆجى نه‌بێت‪ ،‬زۆربه‌شمان له‌گه‌ڵ‬ ‫ئ �ه‌وه‌دا نین شێواندن هه‌بێت‪ ،‬به‌رگریشمان ل�ه‌و بابه‌ت ‌ه‬ ‫ک��ردووه‌‪ ،‬چونکه‌ به‌ مه‌فهومێکى دواکه‌وتوو نه‌هاتوو‌ه‬ ‫له‌و یاسایه‌دا‪ ،‬تا ئێستاش یاسایه‌کى سه‌ربه‌خۆ له‌ سه‌ر‬ ‫جێنده‌ر نه‌بووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ى وه‌زاره‌تى وه‌رزش ‌و الوانیش ته‌نها‬ ‫له‌ رسته‌یه‌کدا باس کراوه‌ ئه‌ویش ده‌ڵێت‪( :‬باڵوکردنه‌وه‌ى‬ ‫هۆشیارى جێنده‌ر له‌ نێوان هه‌ردوو ڕه‌گه‌زدا) که‌ ئه‌مه‌ش‬ ‫به‌ ب��ڕواى ئێمه‌ الیه‌نێکى پۆزه‌تیڤه‌ نه‌ک نێگه‌تیڤ‪.‬‬ ‫مامۆستا عه‌تا پێنجوێنیش لێکدانه‌وه‌ى بۆ مه‌فهومى‬ ‫جێنده‌ر ئه‌وه‌ بوو که‌ به‌ (‪ )12‬واتا دێت هه‌ندێک له‌و‬

‫واتایانه‌ باشن ‌و هه‌ندێکیشیان خراپن‪ ،‬پێشیوابوو ئه‌و‬ ‫وشه‌یه‌ نه‌ له‌ عه‌ره‌بى نه‌ له‌ فارسى نه‌ له‌ تورکییه‌و‌ه‬ ‫وه‌رنه‌گیراوه‌‪ ،‬به‌ڵکو له‌ ئینگلیزیه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫وه‌رگێڕدرێته‌ سه‌ر زمانى عه‌ره‌بى به‌ واتاى سێکس دێت‪،‬‬ ‫بۆیه‌ وه‌ک زان��ای�ه‌ک��ى ئاینى ه �ه‌ر یاسایه‌ک وش�ه‌ى‬ ‫جێنده‌رى تێدا بێت له‌گه‌ڵیدا نین‪ ،‬زه‌مان چیه‌ دواتر بۆ‬ ‫ئاراسته‌یه‌کى سێکسى به‌کار نه‌هێنرێت‪.‬‬

‫مامۆستا عومه‌ر فارسیش له‌ وه‌زاره‌تى ئه‌وقاف وتى‪:‬‬ ‫هیچ کات له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ نه‌بووین مینبه‌رى مزگه‌وته‌کان‬ ‫بۆ ئاراسته‌ى خراپ به‌کاربهێنرێت‪ ،‬ده‌شبوو کاتێ ئه‌و‬ ‫یاسایه‌ چووه‌ په‌رله‌مان واتاى به‌کارهێنانى ئه‌و وشه‌ی ‌ه‬ ‫له‌و بڕگه‌یه‌دا رونبکرایه‌ته‌وه‌ تا ئه‌و هه‌رایه‌ى نه‌نایه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫ن��اش��ب��ێ��ت رێ��ک��خ��راوه‌ک��ان��ى ژن���ان ل �ه‌ ه���ه‌ر شوێنێک‬ ‫مامۆستایه‌کى ئاینى قسه‌یه‌کى کرد و له‌گه‌ڵ بیر و‬ ‫بۆچوونى ئه‌وان نه‌هاته‌وه‌ ده‌ست بکه‌ن به‌ هێرش کردن‪.‬‬ ‫دواى لێکدانه‌وه‌کانى ئه‌وان گفتوگۆیه‌کى زۆر له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و چه‌مکه‌ له‌ الیه‌ن ئاماده‌بووانه‌وه‌ کرا زۆربه‌ى پێیوابوو‬ ‫به‌کارهێنانى ئه‌و وشه‌یه‌ ئه‌وه‌نده‌ ترسناک نیه‌ که‌ به‌و‬ ‫شێوازه‌ هه‌راى نایه‌وه‌‪.‬‬

‫دواى ئه‌وه‌ هه‌ریه‌ک له‌ (د‪.‬عالیه‌ فه‌ره‌ج) که‌ دکتۆراى‬ ‫له‌ بوارى جێنده‌ر هه‌یه‌ له‌ رووى زانستى کۆمه‌اڵیه‌تیه‌و‌ه‬ ‫لێکدانه‌وه‌یه‌کى زانستیانه‌ و تێروته‌سه‌لى له‌سه‌ر چه‌مکى‬ ‫وش �ه‌ى جێنده‌ر ک��رد‪ ،‬وت��ى‪ :‬مه‌فهومى جێنده‌ر زۆره‌ ‌و‬

‫دواتریش مامۆستا سه‌رنج‪ ،‬له‌ رووى سۆسۆلۆژیه‌و‌ه‬ ‫چه‌ند سه‌رنجێکى داو باسى له‌وه‌کرد که‌ (‪ )4‬قوتابخان ‌ه‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬باس له‌ جێنده‌ر ده‌کات هه‌ر که‌سێک بیروبۆچونى‬ ‫خۆى ده‌زانێت له‌گه‌ڵ کام قوتابخانه‌دا دێته‌وه‌‪ ،‬پێشى‬ ‫واب��وو ئ�ه‌و وشه‌یه‌ لێره‌ به‌ مێینه‌ ک��راوه‌ که‌ خ��ۆى ل ‌ه‬ ‫بنه‌ڕه‌تدا بۆ هه‌ردوو ره‌گه‌زه‌‪.‬‬

‫ئامانجى ئه‌م سیمیناره‌ش کۆکردنه‌وه‌ى بیروبۆچون ‌ه‬ ‫جیاوازه‌کان ب��وو له‌ س�ه‌ر مه‌فهومى وش �ه‌ى (جێنده‌ر)��� ‫شیکرنه‌وه‌ى له‌ ڕووى ئاینى‌و زانستى‌و بیر و بۆچوونى‬ ‫ژنانه‌وه‌‪.‬‬

‫دیارده‌ى قه‌یره‌کچى ل ‌ه که‌رکوک روو ل ‌ه زیادبوونه‬ ‫[ ئا‪ /‬زانیار داقوقى ]‬ ‫زۆر ک���ات ک��ۆم �ه‌ڵ��گ��اى ئێمه‌ ل��ه‌ رووى‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تیه‌وه‌ بۆته‌ هۆکارى دروست بوونى‬ ‫زۆرکێشه‌‪ ،‬یه‌کێکیش له‌و کێشانه‌ دیارده‌ى‬ ‫قه‌یره‌کچیه‌‪ ،‬جا به‌ هه‌ر هۆکارێک بێت ئایا‬ ‫دایک و باوک تاوانباره‌ یان کچه‌که‌ خۆى یان‬ ‫کۆمه‌ڵگا یان بارودۆخى سیاسى ناوچه‌که‌‪،‬‬ ‫چونکه‌ زۆرب��ه‌ى ئه‌وانه‌ى ده‌بنه‌ قه‌یره‌کچ‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌کى دارایى ئازادیان نیه‌ که‌ دواتر‬ ‫بتوانن بژین ‌و منه‌تیان به‌ که‌س نه‌بێت‬

‫ناسک‪ ،‬ته‌مه‌نى له‌ (‪ )35‬ساڵیک تێده‌په‌رێت‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫ناچارى ‌و به‌ زۆره‌ملێ ده‌درێته‌ که‌سێکى پیر و ژن‬ ‫م��ردوو‪ ،‬ژیانى هاوسه‌ریشى ژیانێکى پر له‌ ئاڵۆزى‬ ‫و کێشه‌ و گرفته‌‪ ،‬بۆیه‌ په‌ناده‌باته‌ به‌ر کۆتایى پێ‬ ‫هێنانى ژیانى‪ ،‬خه‌ڵکانى کۆمه‌ڵگاش له‌ جیاتى ئه‌وه‌ى‬ ‫خه‌مى گرانى ژیانه‌که‌ى بخۆن‪ ،‬بگره‌ مردنه‌که‌شى ب ‌ه‬ ‫سوکایه‌تى ناوده‌به‌ن‪.‬‬

‫سه‌یوان که‌ریم ده‌روێش کوڕێکى ته‌مه‌ن (‪ )30‬ساڵ‬ ‫دانشتوى داقوق وتى‪ :‬ئێمه‌ ناوچه‌یه‌کى عه‌شایه‌رین تا‬ ‫ئێستا عادات و ته‌قالیدى کۆنى رزیو له‌ ناوچه‌که‌ى‬ ‫ئێمه‌ م���اوه‌‪ ،‬ک �ه‌ رازى نه‌بین کچه‌کانمان بدرێت ‌ه‬ ‫که‌سێکى دیکه‌ گه‌ر له‌و عه‌شره‌ته‌ نه‌بێت‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه‬ ‫کوڕ و کچ هاوعه‌شقى یه‌کترن‪ ،‬به‌اڵم هاوعه‌شره‌ت‬ ‫نین رێگه‌یان پێنادرێت‪ .‬سه‌یوان وتیشى‪ :‬کۆمه‌ڵگاى‬ ‫ئیمه‌ ب��ۆ ک���وڕان رێ��گ��ادراوه‌ ک�ه‌ ب�ه‌ ئ���اره‌زوى خۆى‬ ‫داواى ه �ه‌ر کچێک بکات ی��ان عاشقى که‌سێک‬ ‫بێت‪ ،‬به‌اڵم گونجاو نیه‌ کچ به‌ ئ��اره‌زوى خۆى داوا‬ ‫بکات به‌ شێوه‌یه‌کى ئاشکرا کوڕێکى به‌دڵ بێت ئه‌م ‌ه‬ ‫هێڵێکى س��وره‌‪ .‬سه‌یوان باسى ل �ه‌وه‌ش کرد که‌ زۆر‬ ‫له‌ قه‌یره‌کچان به‌هۆى رێگرى ئ�ه‌وه‌ى کچى مام بۆ‬ ‫کوڕه‌مام نه‌بووه‌ رێگا به‌و کچه‌ نه‌دراوه‌ دواتر شوو‬ ‫بکات‪.‬‬

‫(ش‪.‬ئ‪.‬ک) کچیکى ته‌مه‌ن (‪ )28‬ساڵه‌‪ ،‬باس‬ ‫له‌ خۆشه‌ویستی نێوان خ��ۆى ‌و کوڕێک ده‌ک��ات ‌و‬ ‫ده‌ڵێت (یان مه‌رگ هه‌ڵده‌بژێرم یان خۆشه‌ویسته‌که‌م‬ ‫هه‌ڵده‌بژێرم)‪( .‬ش) وتیشى‪ :‬زۆرجار ئه‌و کوڕه‌ هاتۆته‌‬ ‫داواى‪ ،‬ب �ه‌اڵم ب��اوک��م ب�ه‌ ب��ێ هیچ بیانوێک ماڵى‬ ‫کوڕه‌که‌ى به‌دڵ نییه‌ و چه‌ندین جاریش که‌سایه‌تى‬ ‫ب��ه‌ ن��اوب��ان��گ��ى ن��اوچ��ه‌ک��ه‌ى ره‌ت���ک���ردۆت���ه‌و‌ه‬ ‫ه��ی��چ ئ��اس��ان��ک��اری��ی�ه‌ک ن��ی�ه‌ دڵ��ى‬ ‫پێخۆشبکه‌م‪( .‬ش) باسى ئه‌وه‌ى‬ ‫ده‌ک�����رد دواى (‪ )5‬س��اڵ��ى‬ ‫دیکه‌ ته‌مه‌نى تێده‌په‌ڕێت‬ ‫ه���ی���چ گ���ه‌ن���ج���ێ���ک ب��ۆ‬ ‫پێکهینانى ه��اوس��ه‌رى‬ ‫روون��اک��ات �ه‌ م��اڵ �ه‌ک �ه‌ى‪.‬‬ ‫ل�����ه‌وه‌ش زی���ات���ر ت��وان��اى‬ ‫چ��اوه‌ڕوان��ى نیه‌ ل�ه‌ ژێر‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت��ى ب��اوک��ى ئ��ازاد‬ ‫بێت و کوشتن به‌ چاره‌سه‌ر‬ ‫داده‌ن��ێ��ت ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ى کۆتایى‬ ‫به‌زیندانه‌که‌ى باوکى بێنێت‪.‬‬

‫(د‪.‬ئ) له‌ داقوق وتى‪ :‬خۆشکێکم‬ ‫هه‌یه‌ ته‌مه‌نى (‪ )50‬س��اڵ ده‌بێت‪.‬‬

‫ب �ه‌وت �ه‌ى خ��ۆى ده‌ی���ان ج��ار داواک����ارى خۆشکه‌که‌ى‬ ‫ه��ات��ووه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم ب��اوک��ى ئ��ام��اده‌ ن�ه‌ب��ووه‌ رازى بێت ب ‌ه‬ ‫هاوسه‌رگیرییه‌که‌ى‪.‬‬

‫ل �ه‌وب��اره‌ی��ه‌‌وه‌ پ��ارێ��زه‌ر ئه‌مجه‌د به‌هجه‌ت دانیشتوى‬ ‫داقوق ده‌ڵێت‪ :‬هۆى مانه‌وه‌ى قه‌یره‌کچ له‌ کۆمه‌ڵگاى‬ ‫ئێمه‌ په‌یوه‌ندى به‌و کلتوره‌ کۆنه‌وه‌یه‌ که‌ تا ئێستاش‬ ‫له‌ ناوچه‌ عه‌شایه‌ره‌کان ماوه‌‪ ،‬یان زۆرجار کوڕێک‬

‫››‬

‫به‌پێى یاساى‬ ‫بارى که‌سێتى ک ‌ه ل ‌ه‬ ‫مادده‌ى (‪ )9‬هاتووه‌‪،‬‬ ‫بۆ هیچ که‌سێک نی ‌ه‬ ‫رێگرى ل ‌ه به‌رده‌م‬ ‫به‌شونه‌دانى کچ‬ ‫دروست بکات‬ ‫حه‌ز له‌ کچێک ده‌کات هه‌ڕه‌شه‌ى ئه‌وه‌ ده‌کات ک ‌ه‬ ‫هه‌تا هه‌تایى نابێت ئه‌و کچه‌ شوو بکات‪ ،‬یان زۆر‬ ‫له‌ ب��اوک ‌و وارس��ى کچان به‌ هۆى خزمه‌تکردنیان‬ ‫کچه‌کانیان به‌ شوو ناده‌ن ‌و ده‌مێنێته‌وه‌‪ .‬ئه‌و پارێزه‌ر‌ه‬ ‫وتیشى‪ :‬به‌پێى یاساى بارى که‌سێتى که‌ له‌ مادده‌ى‬ ‫(‪)9‬دا ه��ات��ووه‌‪ ،‬بۆهیچ که‌سێک نیه‌ رێ��گ��رى ل ‌ه‬ ‫به‌رده‌م به‌شوونه‌دانى کچ دروست بکات‪ .‬له‌ برگه‌ى‬ ‫دوات��رى ئه‌و مادده‌یه‌ ده‌ڵێت‪ :‬هه‌ر که‌سێک یا خود‬ ‫هه‌ر وارسێکى ئه‌و کچه‌ رێگر بێت له‌ به‌شوونه‌دانى‬ ‫کچه‌که‌ى‪ ،‬دواى ئه‌وه‌ کچه‌که‌ له‌ دادگا سکااڵ ل ‌ه‬ ‫دژی پێنه‌دانى تۆمار بکات‪ ،‬ئ �ه‌وا دادگ��ا به‌ پێى‬ ‫مادده‌ى (‪ )9‬یاساى بارى که‌سێتى ماوه‌ى (‪ )3‬ساڵ‬ ‫ئه‌و که‌سه‌ زیندانى ده‌کرێت به‌ بێ دادگایى کردن‪،‬‬ ‫کچ بۆى هه‌یه‌ له‌ (‪ )15‬ساڵ به‌شوو بدرێت و دواى‬

‫(‪ )18‬س��اڵ ده‌ت��وان��ێ��ت سکااڵ ل�ه‌ دژی رێگره‌که‌ى‬ ‫تۆمار بکات‪ ،‬یاخود که‌سوکارى کچه‌که‌ به‌ ناوى‬ ‫ئه‌و کچه‌وه‌ سکااڵ دژ به‌ رێگرتنى تۆمار بکات‪.‬‬

‫د‪.‬ئ �ه‌م��ی��رخ��وداک �ه‌ره‌م م��ام��وس��ت��اى ک��ۆم�ه‌ڵ��ن��اس ل ‌ه‬ ‫زان��ک��ۆى سلێمانى‪ ،‬دی���ارده‌ى قه‌یره‌کچى گ �ه‌ڕان��ده‌و‌ه‬ ‫بۆچه‌ند هۆکارێک‪ ،‬له‌وانه‌ بیروبۆچونى کۆمه‌ڵگاى‬ ‫دواک �ه‌وت��وو ی��ان هۆکاریکى دیکه‌ى گ �ه‌ڕان��ده‌وه‌ بۆ‬ ‫کچان خ��ۆی��ان ک�ه‌ به‌شیک ب��وون ل�ه‌ م��ان�ه‌وه‌ی��ان ل ‌ه‬ ‫ماڵه‌وه‌ که‌ به‌شوو ن��ه‌دراون‪ ،‬خ��وداک�ه‌ره‌م وتیشى‪ :‬ل ‌ه‬ ‫کۆمه‌ڵگاى ئیمه‌ باوک و دایک بوونه‌ته‌ رێگر تا‬ ‫ئ �ه‌وه‌ى کچه‌که‌یان ش��وو نه‌کات ‌و بمێنێته‌وه‌‪ ،‬خێڵ‬ ‫و عه‌شره‌ت ی��ان دی��ارى کردنى ماره‌یى ‌و شیربایى‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش بۆته‌ هۆى قه‌یره‌بوونى کچان‪ ،‬یان زۆرج��ار‬ ‫له‌ خۆبایى کاریگه‌رى له‌سه‌ر نه‌گونجانى دوو که‌س‬ ‫دروستکردوه‌‪ ،‬د‪.‬ئه‌میر رونیکردوه‌ که‌ دیارده‌ى مانه‌وه‌ى‬ ‫کچان جیاوازه‌ له‌ سه‌رده‌مێکه‌وه‌ بۆ سه‌رده‌مێکى دیکه‌‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش زیاتر له‌ گونده‌کاندا بووه‌‪ ،‬خوداکه‌ره‌م وتیشى‪:‬‬ ‫که‌سانێک هه‌ن مامۆستا و رۆشنبیر و فه‌رمانبه‌رن تا‬ ‫ئێستا شوویان نه‌کردوه‌ به‌ نیازى ته‌واوکردنى خوێندنن‪،‬‬ ‫یان زۆرجار پاره‌ و ماڵ هۆکارى قه‌یره‌کچى بوون‪.‬‬

‫پسپۆرانى ب��وارى سۆسۆلۆجیاش باس ل�ه‌وه‌ ده‌که‌ن‬ ‫که‌ ته‌مه‌نى گه‌نج به‌ تایبه‌تى کوڕ له‌ (‪ 23‬بۆ ‪)27‬‬ ‫ساڵ باشترین کاته‌ بۆ پرۆسه‌ى هاوسه‌ریگری‪ ،‬بۆ‬ ‫کچانیش ته‌مه‌نى (‪ 20‬بۆ ‪ )24‬ساڵ‪.‬‬

‫له‌ الیه‌کى دیکه‌وه‌ (پ‪.‬ک) ته‌مه‌ن (‪ )40‬ساڵ‬ ‫ده‌ڵێت‪ :‬تا ئێستا که‌س رێگرم نه‌بووه‌ شوو بکه‌م‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫قسمه‌ت نه‌هاتۆته‌ پێشم شوو بکه‌م‪ ،‬ماوه‌ى (‪ )20‬ساڵ ‌ه‬ ‫چاوه‌ڕوانى که‌سێک ده‌که‌م به‌ دڵى خۆم‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و‬ ‫که‌سه‌ نه‌بووه‌‪ ،‬هه‌رچه‌نده‌ زۆر داواک��ارم هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هیچیان به‌ دڵى خۆم نین‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها کچێکى ته‌مه‌ن (‪ )45‬ساڵ که‌ نه‌یویست‬ ‫ناوى ئاشکرا بکات وتى‪ :‬له‌ سه‌رده‌مى منداڵیم دایکم‬ ‫و باوکم دامیان به‌ که‌سێک به‌رامبه‌ر به‌ ژنى براکه‌م‬ ‫واتا ژن به‌ ژن‪ ،‬به‌اڵم دوایى که‌ گه‌وره‌ بوین که‌سمان‬ ‫یه‌کترمان به‌دڵ نه‌بوو‪ ،‬منیش تا ئێستا ماومه‌ته‌وه‌ و‬ ‫شووم نه‌کردووه‌‪.‬‬

‫جیهاد دڵپاک‪:‬‬ ‫سیناریستێکی باشمان نیه‌ خه‌می گه‌نجان و ژنان بخاته‌ به‌رباس‬ ‫[ دیدارى‪ /‬گۆڤار عوسمان ]‬ ‫هونه‌رمه‌ند جیهاد دڵپاک که‌ نزیکه‌ى‬ ‫چ��ل ساڵه‌ ل �ه‌ ب���وارى درام���ا و شانۆدا‬ ‫خزمه‌ت ده‌ک��ات له‌ دیدارێکى رۆژنامه‌ى‬ ‫(چه‌تر)دا باس له‌و ئاسته‌نگ و گرفتان ‌ه‬ ‫ده‌کات له‌ ئێستادا توشى شانۆ و دراما‬ ‫هاتووه‌‪ ،‬دڵپاک پێیوایه‌ هونه‌رمه‌ندى‬ ‫ج��اران خاوه‌نى په‌یام بوو بۆ خه‌ڵکى‪،‬‬ ‫بۆچونیشى وای��ه‌ «ئ��ه‌و هونه‌رمه‌نده‌ى‬ ‫ده‌یه‌وێت سوارچاکێکى باش بێت‪ ،‬گرنگ ‌ه‬ ‫خۆى پڕ چه‌ک بکات له‌ فه‌لسه‌فه‌‪ ،‬فکر‪،‬‬ ‫ئه‌ده‌ب و کلتور»‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬سه‌ره‌تاى ک��اره‌ هونه‌ریه‌کانت‬ ‫چۆن ده‌ستى پێکرد‪ ،‬ئه‌و کاره‌ هونه‌ریه‌ى‬ ‫تائێستا به‌زیندویى مابێته‌وه‌ له‌الت چى‬ ‫بووه‌؟‬

‫ـ یه‌که‌م ک��ارم به‌ناوى (ژی��ان کچه‌ الڵه‌که‌)‬ ‫له‌ ساڵى (‪)1971‬دا بوو له‌ هه‌ولێر و که‌رکوک‬ ‫ن��م��ای��ش��ک��را و ی �ه‌ک �ه‌م ک���ارى درام���ای���ى ب �ه‌ن��اوى‬ ‫(به‌هارى دزراو)ه‌‪ .‬دیاره‌ هه‌ر به‌رهه‌مه‌ و له‌کات‬ ‫و شوێنى خۆیدا تام و چێژى جیاواز و تایبه‌تى و‬ ‫به‌هاى فکرى و هونه‌رى هه‌یه‌‪ ،‬ره‌نگه‌ هونه‌رمه‌ند‬ ‫هه‌موو کاره‌کانى الپه‌سه‌ند بێت‪ ،‬ب�ه‌اڵم بۆ خۆم‬ ‫دوو کاره‌کته‌رم په‌سه‌ند بووه‌‪ ،‬کاره‌کته‌رى (بارام‬ ‫له‌ ک �ه‌ژاوه‌ى م�ه‌رگ�ه‌وه‌) که‌ ده‌رهێنانى (جه‌لیل‬ ‫زه‌نگه‌نه‌) ب��وو‪ ،‬له‌گه‌ڵ که‌سێتى (مامه‌ ڕیشه‌)‬ ‫ک�ه‌ خه‌ڵکێکى زۆر ئ �ه‌م که‌سێتییه‌ى بینی بوو‬ ‫یاخود بیست بووى بۆ منیش قورس بوو‪ ،‬ئه‌م دوو‬

‫ک��اره‌ک��ت�ه‌ره‌م پێ ج��وان ب��ووه‌‪ ،‬له‌ ک��ارى شانۆشدا‬ ‫کارێک که‌ قه‌د بیرم ناچێته‌وه‌ (پردى ئارتا) و‬ ‫که‌سێتى سه‌رۆکى شاره‌وانى له‌ (مانگى ئاوابوو)‬ ‫دا بوو‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬بۆچى کارى هونه‌رى سه‌رده‌مانى‬ ‫پێشوو به‌ گرنگ ن��او ده‌ب��رێ��ن‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌وه‌ى له‌ ئێستادا پێداویستیه‌کان زیاتر‬ ‫و پێشکه‌وتوو ت��ره‌‪ ،‬چ بۆشاییه‌ک له‌م‬ ‫قۆناغه‌دا بۆته‌ هۆکارى که‌م و کورتیه‌؟‬

‫ـ ئه‌و ناونانه‌ به‌ڕاست نازانم له‌به‌ر ئه‌وه‌ى هه‌موو‬ ‫س �ه‌رده‌م��ێ��ک ب�ه‌ره�ه‌م��ى ج��وان��ى ت��ێ��داب��ووه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم‬ ‫به‌گشتى وه‌ریبگرین بۆچى له‌ پێش راپه‌ڕینه‌و‌ه‬ ‫به‌رهه‌مه‌کان بینه‌رێکى باشیان هه‌بوو‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى‬ ‫هونه‌رمه‌ندى جاران بابه‌تێکى هه‌بوو ده‌یزانى چى‬ ‫ده‌ک��ات‪ ،‬خاوه‌نى په‌یام بوو بۆ خه‌ڵکى‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ل �ه‌ ن����اوه‌ڕۆک تێده‌گه‌یشت و ب �ه‌الی �ه‌وه‌ گرنگ‬ ‫ب��وو کاربکات‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئێستا ئ �ه‌وه‌ن��ده‌ى خه‌ریکى‬ ‫خ��ۆده‌رخ��س��ت��ن�ه‌‪ ،‬خ�ه‌ری��ک��ى ک���ارى گ��رن��گ ن��ی�ه‌ و‬ ‫نه‌یتوانیوه‌ ل�ه‌گ�ه‌ڵ بینه‌ردا زمانێکى هاوبه‌شى‬ ‫هه‌بێت‪ .‬ئێستا هونه‌رمه‌نده‌ گه‌نجه‌کان هێنده‌ بیریان‬ ‫الى ده‌رکه‌وتنیانه‌‪ ،‬بیریان الى په‌یامه‌ هونه‌ریه‌ک ‌ه‬ ‫نیه‌‪ ،‬هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ زۆرکات ته‌ماشاى هه‌ندێک‬ ‫ک��ارى هونه‌رى ده‌ک�ه‌م دوات��ر ده‌ڵێم چى باسکرد؟‬ ‫باشه‌ من هونه‌رمه‌ندێکم تێنه‌گه‌م‪ ،‬ئیتر خه‌ڵک ‌ه‬ ‫ئاساییه‌که‌ چۆن تێده‌گات‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬چاره‌سه‌رکردنى ئه‌و کارانه‌ى‬ ‫هونه‌رمه‌نده‌ گه‌نجه‌کانى ئه‌مڕۆ ده‌ستیان‬ ‫داوه‌ت���ێ به‌جۆرێک نه‌توانن په‌یامێکى‬ ‫ڕونیان هه‌بێت بۆ بینه‌ر چۆن ده‌بێت؟‬

‫ـ گ �ه‌ن��ج و پ��ی��ر ن��اخ��وێ��ن��م�ه‌وه‌ و پێویسته‌ ئ�ه‌و‬

‫[ ئا‪ /‬ئاشنا عه‌بدواڵ ]‬ ‫ژن���ه‌ ه��ون �ه‌رم �ه‌ن��د ن��ی��ان ع �ه‌ب��دواڵ‬ ‫ده‌رباره‌ى سیدیه‌ نوێیه‌که‌ى ده‌دوێت و‬ ‫ئ �ه‌وه‌ش ده‌خاته‌ڕوو که‌ کۆپى کردنى‬ ‫به‌رهه‌مى هونه‌رمه‌ندان بۆته‌ هۆى‬ ‫دواکه‌وتنى سیدیه‌که‌ى و هه‌ر ئه‌وه‌ش‬ ‫نیانى نیگه‌ران کردوه‌‪.‬‬

‫سى دیه‌ نوێیه‌که‌ى نیان وه‌ک خۆى باسى‬ ‫ده‌کات به‌ناوى (بیرت ده‌که‌م)ه‌ و ئێستا ته‌واو‬ ‫بووه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌هۆى ئه‌وه‌ى کۆمپانیاکان ئاماد‌ه‬ ‫نین سیدیه‌که‌ى بکڕن‪ ،‬نه‌که‌وتۆته‌ بازاڕه‌وه‌‪،‬‬ ‫ن��ی��ان ع �ه‌ب��دواڵ وت��ى «ده‌ب����وو سیدیه‌که‌م‬ ‫بکه‌وتایه‌ته‌ بازاڕه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم چه‌ند جارێک‬ ‫ل���ه‌گ���ه‌ڵ ک��ۆم��پ��ان��ی��اک��ان��دا گ��ف��ت��وگ��ۆم‬ ‫ک�����ردووه‌‪ ،‬ئ��ام��اده‌ن��ی��ن ب��ی��ک��ڕن‪ ،‬ته‌نها‬ ‫کۆمپانیاى (ڤین) ئاماده‌ى نیشانداو‌ه‬ ‫که‌ ئه‌لبومه‌که‌م بۆ باڵوبکاته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم لێم ناکڕن‪ .‬بۆیه‌ منیش حه‌ز‬ ‫ده‌که‌م سیدییه‌که‌م لێ بکڕن و‬ ‫چاوه‌ڕێی قازانجیش ناکه‌م‪.‬‬ ‫ده‌مه‌وێت به‌و پاره‌یه‌ کارى‬ ‫باشتر بکه‌م»‪.‬‬ ‫ن����������اوب����������راو ب��� ‌ه‬ ‫ن����ی����گ����ه‌ران����ی����ه‌و‌ه‬ ‫ب���اس���ى ل���ه‌وه‌ک���رد‬ ‫ت����اوه‌ک����و ئ��ێ��س��ت��ا‬ ‫ل����ه‌گ����ه‌ڵ ه��ی��چ‬ ‫کۆ مپا نیا یه‌کد ا‬ ‫ع�����������ه‌ق�����������دى‬

‫‪9‬‬

‫هونه‌رمه‌نده‌ى ده‌یه‌وێت سوارچاکێکى باش بێت‪،‬‬ ‫گرنگه‌ خۆى پڕ چه‌ک بکات له‌ فه‌لسه‌فه‌‪ ،‬فکر‪،‬‬ ‫ئه‌ده‌ب و کلتور‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌مانه‌ تێنه‌گه‌یت ناتوانى‬ ‫هونه‌رێکى باش نمایش بکه‌یت‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬پێتوانیه‌ رۆڵى ژن تا ئه‌مڕۆش‬ ‫ل �ه‌ن��او ک���اره‌ ه��ون �ه‌ری �ه‌ک��ان��دا الوازه‌ و‬ ‫ن �ه‌ت��وان��راوه‌ ب�ه‌ شێوه‌یه‌کى چ��االک ل ‌ه‬ ‫بواره‌که‌دا ده‌رکه‌وێت؟‬

‫پرۆفایل‬ ‫جیهاد زۆراب ئه‌حمه‌د‪ ،‬ناسراو به‌ (جیهاد‬ ‫دڵ��پ��اک) س��اڵ��ى (‪ )1948‬ل �ه‌ ش���ارى ک�ه‌رک��وک‬ ‫له‌دایکبووه‌‪ ،‬سه‌رجه‌م قۆناغه‌کانى خوێندنى‬ ‫ل �ه‌ ک �ه‌رک��وک ت���ه‌واوک���ردوه‌‪ ،‬درچ���ووى خانه‌ى‬ ‫مامۆستایانه‌‪ ،‬سه‌ره‌تاى کارکردنى له‌ بوارى‬ ‫هونه‌ر ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵى (‪ )1971‬یه‌که‌م‬ ‫ک��ارى به‌ناوى (ژی��ان کچه‌ الڵه‌که‌) وه‌ک‬ ‫ک��ارى شانۆ و ک��ارى درامایى ساڵى‬ ‫(‪ )1972‬ب��وو ب �ه‌ن��اوى ب�ه‌ه��ارى‬ ‫دزراو‪.‬‬

‫ـ ئه‌گه‌ر به‌ وردى ته‌ماشا بکه‌ین له‌ جیهاندا‬ ‫ژن کێشه‌ى هه‌یه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم بۆچونم وای �ه‌ تائێستا‬ ‫خوێندنه‌وه‌یه‌کى ب��اش ن�ه‌ک��راوه‌ بۆ واقیعى ئێم ‌ه‬ ‫ل���ه‌ب���اره‌ى گ��رف��ت��ى ژن���ان���ه‌وه‌ ده‌پ��رس��م ئ��اخ��ۆ ئێم ‌ه‬ ‫سیناریستێکى باشمان هه‌یه‌ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌ک‬ ‫بۆ ئه‌م الیه‌نه‌ بکات‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ پێموایه‌ کێشه‌ى‬ ‫زۆرترمان هه‌یه‌ له‌وانه‌ى کێشه‌ى گه‌نجان‪ ،‬به‌وه‌ى‬ ‫وه‌ک جاران نه‌ماوه‌ خۆى له‌گه‌ڵ دراوسێ و‬ ‫ده‌وروبه‌ر به‌راورد بکات‪ ،‬به‌ڵکو خۆى له‌گه‌ڵ‬ ‫رۆژئاواییه‌ک به‌راورد ده‌کات‪ ،‬بۆیه‌ ده‌ڵێم‬ ‫سیناریستێکى باشمان نیه‌ خه‌مى گه‌نجان‬ ‫و ژن���ان ل �ه‌ رێ��گ �ه‌ى ه���ون���ه‌ره‌وه‌ بخات ‌ه‬ ‫به‌رباس‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬سه‌باره‌ت به‌ دراماى‬ ‫گ���ه‌رده‌ل���ول ئ��ای��ا ل��ه‌ به‌شى‬ ‫سێهه‌مى گ�ه‌رده‌ل��ول تۆ یان‬ ‫ه���اوس���ه‌ره‌ک���ه‌ت (رون����اک)‬ ‫ب��ه‌ش��داری��ت��ان ه �ه‌ی �ه‌ ی��ان‬ ‫به‌شداریت کردوه‌؟‬

‫ـ ب�������ه‌ڵ�������ێ خ�������ۆش�������م و‬ ‫ه��اوس�ه‌ره‌ک�ه‌ش��م ب�ه‌ش��داری��ن و‬ ‫به‌هه‌مان رۆڵى پێشوو‪.‬‬

‫پێویسته‌ غه‌رامه‌ بکرێن‬ ‫نیان عه‌بدواڵ‪ :‬تۆمارگه‌کان له‌سه‌ر‬ ‫خوێنى ئێمه‌ى هونه‌رمه‌ند ده‌ژین‬ ‫ن �ه‌ک��ردووه‌‪ ،‬ده‌ڵێت «کۆمپانیاکان ب��اس له‌و‌ه‬ ‫ده‌که‌ن که‌ سیدى زۆریان کڕیوه‌ و ژماره‌یه‌کى‬ ‫زۆر که‌م له‌و سیدیانه‌یان فرۆشتووه‌‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫کێشه‌ى کۆپى کردنیان هه‌یه‌‪ ،‬ئێستا سیدی ‌ه‬ ‫ئۆرجیناڵه‌کان ن��اف��رۆش��رێ��ن و تۆمارگاکان‬ ‫سیدیه‌کان کۆپى ده‌ک���ه‌ن و ده‌ی��ف��رۆش��ن�ه‌وه‌ و‬ ‫هاواڵتیانیش ئه‌و سیدیانه‌ به‌نرخێکى که‌متر ل ‌ه‬ ‫نوسخه‌ ئه‌سڵه‌که‌ى ده‌کڕن»‪.‬‬ ‫ئه‌و ژنه‌ هونه‌رمه‌نده‌ به‌ نیگه‌رانیه‌وه‌ باسى‬ ‫ل���ه‌وه‌ک���رد ک��ه‌ ب��ه‌ه��ۆى کۆپى‬ ‫کردنه‌وه‌ هه‌قى هونه‌رمه‌ند‬ ‫زۆر ده‌خ�����ورێ�����ت‪،‬‬ ‫زۆرب�����������������������ه‌ى‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫ره‌خنه‌گری نیویۆرک‪:‬‬

‫فیلمی پشیل ‌ه ئێرانییه‌کان به‌رهه‌مێکی‬ ‫هونه‌ریی زیندووه‌‬

‫[ و‪ :‬ل ‌ه فارسیه‌و‌ه‌‪ /‬مه‌نسور جیهانى ]‬

‫ره‌خنه‌گری سینه‌مایی (س��ان��دی مه‌دێلبێرگر)‪،‬‬ ‫فیلمی که‌س ئاگاى له‌پشیل ‌ه ئێرانییه‌کان نیی ‌ه ک ‌ه‬ ‫ل ‌ه ده‌رهێنانى (به‌همه‌ن قوبادی)ی ‌ه ب ‌ه روانینێک و‬ ‫کۆمپانیاکانیش باسیان له‌وه‌کردووه‌ که‌ ئاماد‌ه وێنه‌یه‌کی تایبه‌ت ل ‌ه گه‌نج و الو ‌ه ناڕازییه‌کانی‬ ‫نین سى دى بکڕن و ته‌نها باڵوى ده‌که‌نه‌وه‌‪ ،‬ئێران ل ‌ه راپۆرت ‌ه هه‌واڵییه‌کان نیشان ده‌دات‪ ،‬پێیوای ‌ه‬ ‫چونکه‌ زه‌ره‌ر ده‌که‌ن «ئه‌گه‌ر وا بڕوات ئه‌وا به‌رهه‌مێکی هونه‌ریی زیندوو ‌ه ‪.‬‬

‫له‌سه‌ر ئه‌رکى خۆم باڵوى ده‌که‌مه‌وه‌»‪.‬‬ ‫نیان عه‌بدواڵ گله‌یى زۆر له‌ تۆمارگاکان‬ ‫هه‌یه‌ که‌ سیدى کۆپى کراو له‌جیاتى سیدى‬ ‫ئ��ۆرج��ی��ن��اڵ ب �ه‌ ه��اواڵت��ی��ان ده‌ف��رۆش��ن‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫«تۆمارگه‌کان له‌سه‌ر خوێنى ئێمه‌ى هونه‌مه‌ند‬ ‫ده‌ژین‪ ،‬مه‌سره‌فێکى زۆر ده‌کرێت تا سیدییه‌ک‬ ‫ب �ه‌ره �ه‌م دێ��ت‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئ���ه‌وان کۆپی ده‌ک���ه‌ن و‬ ‫ده‌یفرۆشنه‌وه‌‪ ،‬پێویسته‌ حکومه‌ت و وه‌زاره‌ت��ى‬ ‫رۆشنبیریش وه‌ک یارمه‌تی مادیمان ن��اده‌ن‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ هاوکاریمان بکه‌ن تا ماوه‌یه‌ک ک ‌ه‬ ‫سیدییه‌ک باڵوده‌کرێته‌وه‌ نه‌هێڵن تۆمارگاکان‬ ‫کۆپى بکه‌ن و غه‌رامه‌شیان بکه‌ن»‪.‬‬ ‫نیان زۆر له‌م سیدیه‌ نوێیه‌ى رازییه‌‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫سیدییه‌که‌ به‌ناوی «بیرت ئه‌که‌م» له‌ (‪)9‬‬ ‫تراک پێکهاتوه‌ و حه‌وت گۆرانیان به‌ شێوه‌زارى‬ ‫سۆرانی و دوو گۆرانیشى به‌ شێوه‌زارى بادینى‬ ‫وت���ووه‌‪ ،‬کلیپیشى ب��ۆ دوو گ��ۆران��ی ک��ردووه‌‪،‬‬ ‫ن��اوب��راو ده‌ڵێت «چ��وار گ��ۆران��ی سیدییه‌که‌م‬ ‫ل�ه‌ س��ت��ۆدی��ۆی ده‌ن��گ و ره‌ن��گ ل�ه‌ ده��ۆک‬ ‫ت��ۆم��ار ک��راوه‌ و پێنج گۆرانیشى ل�ه‌ هه‌ولێر‬ ‫بووه‌‪ ،‬که‌ گۆرانییه‌کانم کلیپ کرد زۆربه‌ى‬ ‫هونه‌رمه‌ندان ده‌ستخۆشیان لێکردم و پێیانوتم‬ ‫ئاستت گ��ۆڕاوه‌‪ ،‬ماوه‌یه‌کی زۆره‌ خه‌ریکی‬ ‫خوێندنم له‌ موسیقا به‌ شێوه‌ی ئاکادیمی‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ک��اره‌ک��ان��ی ئ�ه‌م��ج��اره‌م باشتره‌ ل ‌ه‬ ‫کاره‌کانی پێشووتر»‪.‬‬

‫هونه‌رمه‌ند نیان عه‌بدواڵ‬

‫ره‌خ��ن��ه‌گ��ری س��ی��ن�ه‌م��ا س��ان��دی م�ه‌دێ��ل��ب��ێ��رگ��ر ‪Sandy‬‬ ‫‪ Madelberger‬ل‌ه ماڵپه‌ڕی سینه‌مایی (نیویۆرک فیلم)‬ ‫سه‌باره‌ت ب‌ه فیلمی سینه‌مایی (که‌س ل‌ه پشیل‌ه ئێرانییه‌کان خه‌به‌ری‬ ‫نیییه‌) ک‌ه ل‌ه ده‌رهێنانی سینه‌ماکاری ناسراو و ب‌ه ئه‌زموونی‬ ‫کورد (به‌همه‌ن قوبادی)ی‌ه نووسیوێتى له‌م وه‌رز‌ه خه‌اڵته‌دا‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫جێیه‌ک ک‌ه بواری فیلمسازی رایده‌گه‌یه‌نێت خه‌اڵته‌کانی ب ‌ه‬ ‫خاوه‌ن پاره‌ترین و ناودارترین نازپه‌روه‌رده‌کان پێشکه‌ش ده‌کات ئایا‬ ‫ناتوانرێت خه‌اڵتێکی که‌مبایی بۆ ده‌رهێنه‌رێک ب‌ه ئازایه‌تییه‌کی‬ ‫ل‌ه وه‌سف نه‌هاتوو له‌به‌ر چاو بگیرێت‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ی من بۆ به‌همه‌ن قوبادی ده‌رهێنه‌ری کوردی ئێرانی‬ ‫ک‌ه له‌به‌ر سه‌ختگیرییه‌کانی حکومه‌ت له‌سه‌ر ده‌رهێنه‌ر‌ه ب‌ه ناو‬ ‫(بێ مۆڵه‌ته‌کان) ناچار بوو زێده‌که‌ی خۆی به‌جێ بهێڵێت‪.‬‬ ‫نمونه‌یه‌کی دیکه‌ی به‌رنامه‌کانی سه‌رکوتى ده‌وڵه‌تی ئێران‌ه ب ‌ه‬ ‫ده‌رکردنی راگه‌یه‌ندراوێک بۆ چه‌ند ده‌رهێنه‌ر ک‌ه ب‌ه کاره‌کانیان‬ ‫ل‌ه فێستیڤاڵ‌ه نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کانی فیلم ناسراون‪ ،‬رایگه‌یاند ئه‌گه‌ر بێت‬ ‫و به‌ر ل‌ه ره‌زامه‌ندی پێشووی الیه‌نی حکومه‌ت کارێکی دیک ‌ه‬ ‫پێشکه‌ش بکه‌ن‪ ،‬سزا ده‌درێن‪.‬‬ ‫ئه‌م سزای‌ه به‌همه‌ن قوبادیش ده‌گرێته‌و‌ه ک‌ه ب‌ه فیلمی (که‌س‬ ‫ل‌ه پشیل‌ه ئێرانییه‌کان خه‌به‌ری نییه‌) ب‌ه روانینێکی درام��ا ـ‬ ‫دیکۆمێنتی باسی گروپه‌کانی موزیکی راکی ژێر زه‌مینی ل ‌ه‬ ‫تاران و کاشان ده‌کات‪ ،‬خه‌اڵتی لێژنه‌ی ناوبژیوانی فێستیڤاڵی‬ ‫(کانی) به‌ده‌ستهێنا‪.‬‬ ‫«ئێم‌ه ل‌ه دژی هونه‌رمه‌ندانێک ک‌ه ل‌ه به‌رهه‌مهێنانی فیلم‬ ‫گه‌لی بێ مۆڵه‌ت هاوکاری ده‌که‌ن‪ ،‬هه‌نگاو ده‌نێین» ئه‌و بابه‌ت ‌ه‬ ‫عه‌لی ره‌زا سه‌جاد پوور سه‌رۆکی ئیداره‌ی فیلمی وه‌زاره‌ت��ی‬ ‫فه‌رهه‌نگ ل‌ه وتووێژێک له‌گه‌ڵ رۆژنامه‌ی ئینگلیزی زمانی‬ ‫«تهران تایمز» رایگه‌یاند‪ .‬به‌رپرسانی په‌یوه‌ندیدار ده‌توانن هه‌موو‬ ‫ئه‌و فیلمانه‌ی ک‌ه ل‌ه ئێران دروست ده‌کرێن به‌ر ل‌ه ده‌رکردنی‬ ‫م��ۆڵ�ه‌ت ب��ۆ په‌خش کردنیان دووب����ار‌ه ببیننه‌وه‌‪ .‬ج��اری وای� ‌ه‬ ‫ده‌رهێنه‌ره‌کان بۆ وه‌رگرتنی مۆڵه‌تی په‌خشکردن ناچارن چه‌ندین‬ ‫دیمه‌ن له‌فیلمه‌ک‌ه ال ببه‌ن‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند ژماره‌یه‌ک ل‌ه ده‌رهێنه‌ره‌کان سه‌رنجیان به‌م پرۆسه‌ی ‌ه‬ ‫نه‌ده‌دا‪ ،‬به‌اڵم سه‌ختگیرییه‌کانی ده‌وڵه‌تی نوێ نمایش کردنی فیلم‬ ‫ب‌ه بێ ده‌ستێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت‪ ،‬تا راده‌یه‌ک نه‌گونجاو کردووه‌‪.‬‬ ‫حوکمی ئه‌م دوایی‌ه سه‌باره‌ت ب‌ه به‌همه‌ن قوبادی ک‌ه ب‌ه فیلمی‬ ‫(ساتێک بۆ مه‌ستی ئه‌سپه‌کان) ل‌ه ساڵی (‪ )2000‬ب‌ه بردنه‌وه‌ی‬ ‫خه‌اڵتی کامێرای زێڕینی (ک��ان) ل‌ه ئاستی نێونه‌ته‌وه‌ییدا‬

‫ده‌رکه‌وت‪ ،‬په‌خشکردنی فیلمه‌کانی ل‌ه زێده‌که‌ی خۆی ب‌ه کرده‌و‌ه‬ ‫نه‌گونجاو کراو‌ه و ئه‌وی ناچار کردوو‌ه ل‌ه ئه‌وروپا بمێنێته‌وه‌‪ .‬دوور‬ ‫نیی‌ه ئه‌گه‌ر بێت و هه‌وڵی گه‌ڕانه‌وه‌ی دووب��ار‌ه بۆ ئێران بدات‪،‬‬ ‫ده‌ستبه‌سه‌ر بکرێت‪.‬‬ ‫فیلمی (که‌س ل‌ه پشیل‌ه ئێرانییه‌کان خه‌به‌ری نییه‌) ک‌ه ب ‌ه‬ ‫شێوه‌یه‌ی پارتیزانى ب‌ه به‌شداریی گروپێکی به‌رباڵو ل‌ه هونه‌رمه‌ندان‬ ‫و موزیسیان‌ه نا پسپۆره‌کان و هێمایه‌کی دژ‌ه ده‌وڵه‌تی هات‌ه به‌رهه‌م‪،‬‬ ‫ده‌توانێت ببێت‌ه هۆکاری ده‌ستبه‌سه‌رکردنی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌‪.‬‬ ‫ب�‌ه وردب���وون���ه‌و‌ه ل�ه‌س�ه‌ر ئ �ه‌و الوان���ه‌ی تینووی گه‌یشتن ب ‌ه‬ ‫ئازادییه‌کانی تاکه‌که‌سی و هونه‌ری رۆژئ��اوای��ی��ن‪ ،‬روانینی‬ ‫تایبه‌تی قوبادی ب‌ه نه‌وه‌ی نائارامی گه‌نجانی ئێرانی‪ ،‬ل‌ه به‌رامبه‌ر‬ ‫سه‌رکوت‌ه توندوتیژییه‌کانی رژێم ل‌ه هه‌ڵبژاردنه‌کانی ساڵى رابردوو‬ ‫ب‌ه دواوه‌‪ ،‬هه‌ڵفرین ده‌که‌وێت‪.‬‬ ‫ئ�ه‌و فیلم‌ه خه‌اڵتی لیژنه‌ی ناوبژیوانی به‌شی رێزگرتنی‬ ‫رێکخراوی نه‌ته‌و‌ه یه‌کگرتووه‌کانی ل‌ه فیستیڤاڵی فیلمی کان‬ ‫به‌ده‌ستهێنا و ب �ه‌رده‌وام له‌سه‌ر هێڵی فیستیڤاڵ‌ه نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کان‬ ‫ده‌چه‌رخێت و به‌م دواییانه‌ش چه‌ندین خه‌اڵتی ل‌ه فیستیڤاڵه‌کانی‬ ‫فیلمی (سائوپولۆ و تالین) به‌ده‌ستهێنا‪ .‬ئه‌م فیلم‌ه کۆتایی ئه‌مساڵ‬ ‫ل‌ه الیه‌ن کۆمپانیای (ئای ئێف سی) ل‌ه واڵتی ئه‌مه‌ریکا په‌خش‬ ‫کرایه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و روانین‌ه تایبه‌ته‌ى‪ ،‬ک‌ه دیمه‌نێکی تایبه‌ت ل‌ه گه‌نج و الو‌ه‬ ‫ناڕازییه‌کانی ئێرانی ل‌ه راپۆرت‌ه هه‌واڵییه‌کان نیشان ده‌دات‪ ،‬ئه‌م‬ ‫فیلم‌ه به‌رهه‌مێکی هونه‌ریی زیندوو‌ه و چاوپۆشی لێناکرێت‪.‬‬ ‫له‌م وه‌رز‌ه له‌بن نه‌هاتووه‌ی به‌خشینی خه‌اڵته‌کان‪ ،‬یه‌کێک ل ‌ه‬ ‫رێکخراوه‌کانی به‌خشێنه‌ری خه‌اڵته‌کان‪ ،‬ناتوانێت رێگایه‌ک‬ ‫ببینێته‌و‌ه ک‌ه شیکردنه‌وه‌یه‌ک له‌سه‌ر ئ�ه‌م سه‌رکوت‌ه ناحه‌ز‌ه‬ ‫هونه‌ریی و سیاسیی‌ه بدات ل‌ه به‌همه‌ن قوبادی ب‌ه هۆی کار‌ه ته‌واو‬ ‫و بێ عه‌یب‌ه هونه‌رییه‌که‌ی و ئازایه‌تی تاکه‌که‌سی ل‌ه نیشاندان و‬ ‫ب‌ه دیکۆمێنت کردنی ده‌نگی نه‌وه‌ی خۆی رێز بگرێت‪.‬‬

‫گرته‌یه‌ک له‌ فیلمه‌که‌ی به‌همه‌ن قوبادی‬

‫گه‌الوێژ‬ ‫له‌گه‌ڵ سه‌لمێنه‌رى ئه‌و‬ ‫شارباژێری راستییه‌ى ک‌ه سه‌رچاوه‌ى‬ ‫ه���ه‌م���وو چ���ه‌وس���ان���ه‌و‌ه‌و‬ ‫ده‌س��ت�ه‌اڵت��داری�ه‌ت��ی�ه‌ک��ان�‌ه ل�‌ه ک��ۆی��ل�ه‌ک��ردن‌و‬ ‫سه‌رکوتکردنى ژنانه‌و‌ه ده‌ستى پێکردووه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫هه‌ر شۆڕش‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ک ل‌ه ئاستێکى قوڵدا‬ ‫ب‌ه هه‌ستیارى ئه‌م خاڵه‌و‌ه هه‌نگاویان نابێت ئه‌و‬ ‫بزوتنه‌وه‌ی‌ه توانیویه‌تى خۆى ل‌ه شکست رزگار‬ ‫بکات‪ .‬بزوتنه‌وه‌ى ئازادیخوازى گه‌لى کورد‬ ‫ب‌ه پێشه‌نگایه‌تى ڕێبه‌رى گه‌لى کورد به‌ڕێز‬ ‫عه‌بدوڵاڵ ئۆجه‌الن وه‌ک تاک‌ه شۆڕشێکى‬ ‫مۆدێرن توانیویه‌تى نرخاندنى زانستى‌و بابه‌تیان ‌ه‬ ‫بۆ کێشه‌کانى کۆمه‌ڵگا بکات‪ .‬به‌ڕێزی زۆر‬ ‫رادیکااڵن‌ه سیسته‌مى پیاوساالرى ره‌خنه‌کردوو‌ه‬ ‫‌و کاریگه‌ریی‌ه نێگه‌تیڤه‌کانى له‌سه‌ر تاکى‬ ‫ژن ‌و پیا‌و ل‌ه ب��وارى زهنی ‌و جه‌سته‌یی ‌و‬ ‫سایکۆلۆژی‌و رۆحیدا ب‌ه شێوه‌یه‌کى زانستیان ‌ه‬ ‫شرۆڤه‌کردووه‌‪ ،‬ل‌ه پێناوى ئاواکردنى که‌سایه‌تى‬ ‫ژن‌و پیاوى ئ��ازاددا هه‌موو تواناکارییه‌کانى‬ ‫خ��ۆى ت�ه‌ڤ��گ�ه‌ر ک�����ردووه‌‪ .‬ل �‌ه ئه‌نجامدا ب ‌ه‬ ‫پێشه‌نگایه‌تى ژن��ى ئ��ازادی��خ��واز گه‌وره‌ترین‬ ‫شۆڕشى دیموکراتى مۆدێرنى به‌رپاکردووه‌‪،‬‬ ‫جیاواز ل‌ه ژنى کورد به‌ده‌یان ژنى ل‌ه نه‌ته‌وه‌کانى‬ ‫وه‌ک عه‌ره‌ب‪ ،‬تورک‪ ،‬فارس‪ ،‬ئه‌ڵمان‪ ،‬یۆنان‪،‬‬ ‫رووس ‌و هۆڵه‌ندى و‪...‬ه��ت��د ب‌ه شێوه‌یه‌کى‬ ‫چاالک جێى خۆیان ل‌ه ناو تێکۆشاندا گرتووه‌‪.‬‬ ‫ل���‌ه ب���ه‌رام���ب���ه‌ر ئ���ه‌م���ان���ه‌دا سیسته‌مى‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارێتى و عه‌قڵییه‌تى پیاوساالرى و رق‌و‬ ‫قینى ده‌وڵه‌تانى داگیرکه‌ر ل‌ه کوردستاندا و‬ ‫بێ ئیراده‌یی هێزى نۆکه‌ر هاتن‌ه الى یه‌کتری‬ ‫‌و ب‌ه گه‌له‌کۆمه‌یه‌کى نێوده‌وڵه‌تى ب‌ه ئامانجى‬ ‫سه‌رکوتکردنى ب��زوت��ن�ه‌وه‌ى گه‌لى ک��ورد ‌و‬ ‫بزوتنه‌وه‌ى ئازادیخوازى ژنان رێبه‌ر ئۆجه‌النیان‬ ‫ب‌ه دیل گرت‪ .‬کچان‌و ژنانى شۆڕشگێڕیش‬ ‫ب‌ه هه‌ستکردنیان ب‌ه مه‌ترسیه‌کانى پیالنگێڕى‬ ‫بۆ س �ه‌ر تێکۆشانى ئ��ازادی��خ��وازان�ه‌ى ژن��ان‪،‬‬ ‫وه‌ک په‌رژینێکى ئاگرین گه‌وره‌ترین چاالکى‬ ‫گیانبازیان ئه‌نجامدا‪ .‬ڤیان جافیش یه‌کێک‌ه له‌و‬ ‫کچ‌ه شۆڕشگێڕانه‌ى باشورى کوردستان ک ‌ه‬ ‫ل‌ه دوای د‌ه ساڵ تێکۆشانى بێ وچانى زۆر‬ ‫فیداکاران‌ه ل‌ه ژیاندا ل‌ه خزمه‌تى ئازادى ژن‌و‬ ‫ته‌واوى گه‌لى کورددا پێشه‌نگایه‌تیه‌کى بڵندی‬ ‫کرد‪ .‬ل‌ه دواى ده‌ربازبوونى هه‌شت ساڵ به‌سه‌ر‬ ‫تێپه‌ڕبوونى گه‌له‌کۆمه‌ى نێوده‌وڵه‌تیدا ک‌ه کار‬ ‫بۆ سڕکردن‌و بێ ئیراده‌کردنى گه‌لى کورد‬ ‫‌و چه‌واشه‌کردنى هێڵى ئ��ازادى ژن��ان ده‌ک��را‪،‬‬ ‫(ڤیان جاف) ل‌ه پێناوى ب‌ه ئاگاهێنانه‌وه‌ى هه‌موو‬ ‫هه‌ست‌و ویژدان‌ه نوستوه‌کان بۆ به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ى‬ ‫گه‌له‌کۆمه‌ی نێوده‌وڵه‌تی‌و بۆ به‌ده‌نگهاتنه‌وه‌ى‬ ‫هه‌موو ئێش ‌و ئازاره‌کانى ژن��ان گه‌وره‌ترین‬ ‫ده‌نگى ناڕه‌زایی بڵند کرد ‌و چاالکییه‌کى‬ ‫گیانبازى ئه‌نجامدا‌و به‌هێزترین مانیفه‌ستۆى‬ ‫ژیانێکى ئ����ازادى پێشکه‌شى ژن���ان ک��رد‪،‬‬ ‫په‌یامى فه‌لسه‌فه‌ى ژیانێکى ئازاد‌و مردنێکى‬ ‫شه‌ره‌فمه‌ندان‌ه ڕاده‌گه‌یه‌نێت‌و ل‌ه مردن ژیانێکى‬ ‫بێ مردن ده‌خوڵقێنێت‪.‬‬ ‫ئه‌م ده‌نگ‌ه بێ ئه‌وه‌ی سنوربناسێ گه‌یشت ‌ه‬ ‫یۆنان و ژنانی ئه‌وێشی هه‌ژاند‪ .‬یه‌کێکیش‬ ‫ل�ه‌وان�‌ه ژن �‌ه شۆڕشگێڕ ‌و ئینته‌رناسیۆناڵ‬ ‫(ئه‌له‌فته‌ریا) بوو ک‌ه ب‌ه ره‌گ �ه‌ز یۆنانیی‌ه ‌و‬ ‫خوێندکارى زانکۆ ب��وو‪ ،‬له‌گه‌ڵ لێگه‌ڕینى‬ ‫ب �ه‌دوای ئ��ازادی��دا‌و له‌ناخه‌و‌ه هه‌ستکردنى ب ‌ه‬ ‫نرخه‌کانی ده‌ڵێت «من قوتابى شه‌هید ڤیانم»‬ ‫‌و بێ ئه‌وه‌ى سنورى نه‌ته‌وه‌‪ ،‬چین‪ ،‬ده‌وڵه‌ت‪ ،‬ئاین‬ ‫‌و ته‌مه‌ن بناسێت ل‌ه گه‌وره‌ترین باخچه‌ى ئه‌سینا‬ ‫ب‌ه چاالکییه‌کى گیانبازى ئاگر ل‌ه ده‌مامکى‬ ‫دوو رووییانه‌ى دیموکراتی لیبراڵی ئه‌و واڵته‌‬ ‫به‌رده‌دات‪.‬‬ ‫به‌ڵێ ڤیان‌و ئه‌له‌فته‌ریا دوو نه‌ته‌وه‌ی جیاواز‬ ‫خ��اوه‌ن یه‌ک هه‌ڵوێستن ل‌ه پاراستنى هێڵى‬ ‫راسته‌قینه‌ى ئ��ازادى ژناندا‪ .‬کێ هه‌ی‌ه ئه‌م‬ ‫راستیان‌ه نه‌بینێت؟ بۆچى ئه‌م هێڵ‌ه ئه‌مڕۆ ل ‌ه‬ ‫که‌سایه‌تى ڕێبه‌ر ئۆجه‌الندا ل‌ه الیه‌ن پالنگێڕانه‌و‌ه‬ ‫ده‌که‌وێت‌ه ژێر لێپرسینه‌وه‌؟ چونک‌ه سیسته‌مى‬ ‫سه‌رمایه‌دارى مۆدێرنیت‌ه و هه‌موو ده‌سه‌اڵتداران‬ ‫ل‌ه سه‌رکه‌وتنى ئه‌م هێڵه‌دا مردنى خۆیان ده‌بینن‬ ‫‌و ئیتر ناتوانن وه‌ک پێنج هه‌زار ساڵى ڕابردوو‬ ‫ژن ب‌ه ئاره‌زوى خۆیان بکه‌ن‌ه کۆیله‌‪ ،‬موڵک‪،‬‬ ‫کااڵ‌و ل‌ه بازاری پیاوساالریدا به‌کاری بهێنێت‪.‬‬ ‫تێکۆشانى ئازادیخوازانه‌ى ژنان ب‌ه پێشه‌نگایه‌تى‬ ‫ژنى ک��ورد ت �ه‌واوى به‌هانه‌کانى کۆیالیه‌تى‬ ‫پوچه‌ڵکرده‌وه‌‪ ،‬پێویست‌ه ئێمه‌ش خاوه‌نداری له‌م‬ ‫نرخان‌ه بکه‌ین‪.‬‬

‫[ ئا‪ /‬مه‌ستوره‌ مه‌حمود ]‬

‫ی جیاواز بۆ (جێنده‌ر)‬ ‫خوێندنه‌و ‌ه ‌‬

‫چه‌ند واتا و قۆناغێکى یه‌ک له‌دواى‬ ‫یه‌کى هه‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌ پێیوابوو ئه‌وه‌ ئه‌قڵ‌و‬ ‫بیرکردنه‌وه‌ى تاکه‌کانه‌ ئه‌توانێت الیه‌ن ‌ه‬ ‫باشه‌کانى ئه‌و چه‌مکه‌ به‌کاربهێنێت‪،‬‬ ‫پ��ێ��ش��ی��واب��وو ئ���ه‌و چ �ه‌م��ک �ه‌ ل���ه‌ رووى‬ ‫زانستیه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ ترسناک نیه‌‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫کۆمه‌ڵێک قۆناغى هه‌یه‌ که‌ ئێمه‌ ن ‌ه‬ ‫کلتورمان نه‌ ئاینمان نه‌ الیه‌نى سیاسیمان رێگه‌ خۆش‬ ‫ناکات بۆ چه‌مکى کۆتایى خ��راپ ‌و ئه‌وسه‌ره‌که‌ى‬ ‫ج��ێ��ن��ده‌ر‪ ،‬ب��ۆی�ه‌ ش �ه‌ڕک��ردن ل �ه‌س �ه‌ر چ�ه‌م��ک هه‌ڵه‌یه‌‪،‬‬ ‫چونکه‌ ئێمه‌ زۆربه‌مان له‌ ژیانى رۆژانه‌ماندا به‌ کردار‬ ‫کارمان له‌سه‌ر جێنده‌ر ک��ردووه‌ ته‌نها ناومان لێنه‌ناوه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ پێشنیارى کرد هه‌موو ئه‌و چه‌مکانه‌ى دێنه‌ ناو‬ ‫کۆمه‌ڵگاکه‌مانه‌وه‌ پێویستى به‌و شه‌ڕه‌ نیه‌‪ .‬پێویست ‌ه‬ ‫ئه‌وانه‌ى هه‌م خۆیان ده‌که‌نه‌ خاوه‌ن ئه‌و چه‌مکه‌ و پێیان‬ ‫باشه‌ هه‌م ئه‌وانه‌شى ره‌تیده‌که‌نه‌وه‌ ‌و پییان خراپه‌ سه‌ره‌تا‬ ‫دراسه‌ى وردى له‌سه‌ر بکه‌ن دواتر ئه‌و گفتوگۆیه‌ى ک ‌ه‬ ‫پێویستیش ناکات بیکه‌ن‪.‬‬

‫ئه‌ده‌ب و هونه‌ر‬


‫ژنان‬ ‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫‪8‬‬

‫ڤیان‌و ئه‌له‌فته‌ریا دوو‬ ‫نه‌ته‌و‌ه‌و یه‌ک هێڵى‬ ‫ئازادی ژنان‌‬

‫له‌ دواى به‌کارهێنانى وشه‌ى (جێنده‌ر)‬ ‫له‌ پرۆژه‌ یاسایه‌کى وه‌زاره‌تى وه‌رزش‬ ‫‌و الوانى حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان‪،‬‬ ‫قسه‌ و باسێکى زۆر له‌ م�ه‌ڕ چه‌مکى‬ ‫وشه‌ی (جێنده‌ر) کرا به‌ الیه‌نه‌ باش ‌و‬ ‫خراپیه‌کانیه‌وه‌‪ ،‬هه‌م له‌ الیه‌ن حزبه‌ ئیسالمی ‌ه‬ ‫سیاسیه‌کان‪ ،‬ه �ه‌م له‌ الی��ه‌ن چاالکوانان‌و‬ ‫رێکخراوه‌کانى ژن��ان تایبه‌ت تر ئه‌وانه‌ى‬ ‫هه‌ڵگرى فکرى فێمنیستین‪ ،‬هه‌میش له‌ الیه‌ن‬ ‫مامۆستایانى ئاینى‌و مینبه‌رى مزگه‌وته‌کان‪.‬‬ ‫له‌م نێوه‌نده‌دا لێک تێنه‌گه‌یشتن‌و هێرشکردن ‌ه‬ ‫س �ه‌ر یه‌کتر دروس���ت ب��وو ک�ه‌ ت��ا ئێستاش‬ ‫ده‌رئه‌نجامێکى ڕوون ل��ه‌و مه‌سه‌له‌یه‌دا‬ ‫ده‌رنه‌که‌وت‪ ،‬سه‌رۆکى هه‌رێمیش پرۆژه‌که‌ى‬ ‫گه‌ڕانده‌وه‌ بۆ په‌رله‌مان بۆ گفتوگۆکردن‪.‬‬

‫بۆ ئ�ه‌و مه‌به‌سته‌ ‌و له‌ ژێ��ر دروشمى (گۆڕانکارى‬ ‫له‌ شێوازه‌ کۆمه‌اڵیه‌تى ‌و کلتوریه‌کانى رۆڵى پیاو و‬ ‫ژن هۆکاره‌ بۆ بنه‌بڕکردنى جیاکارى نه‌ریته‌ باوه‌کان)‪.‬‬ ‫خ��ان �ه‌ى زان��س��ت��ى م��ه‌ده‌ن��ى ب �ه‌ ه���اوک���ارى رێ��ک��خ��راوى‬ ‫(‪)NPA‬ى ن �ه‌روی��ج��ى گفتۆیه‌کى ک����راوه‌ى له‌سه‌ر‬ ‫مه‌فهومى (جێنده‌ر ) ڕۆژى (‪ ) 2011/2/3‬له‌ هۆڵى‬ ‫(ئوتێل مه‌م‌و زین) له‌ سلێمانى بۆ هه‌ریه‌ک له‌ (ئاشتى‬ ‫عه‌زیز) ئه‌ندامى لیژنه‌ى ژنان له‌ په‌رله‌مانى کوردستان‪،‬‬ ‫(د‪.‬قومریه‌ به‌رزنجى) له‌ کۆمه‌ڵى ئیسالمى‪( ،‬م‪.‬عه‌تا‬ ‫پێنجوێنى) نوێنه‌رى زانایانى ئاینى‪( ،‬م‪.‬عومه‌ر فارس)‬ ‫نوێنه‌رى وه‌زاره‌تى ئه‌وقاف‪( ،‬کنێر عه‌بدواڵ) چاالکوانى‬ ‫ژنان‌و نوێنه‌رى یه‌کێتى ژنانى کوردستان سازدا‪.‬‬ ‫ه �ه‌ری �ه‌ک ل�ه‌م��ان�ه‌ ب �ه‌ پێى بیر و بۆچونه‌کانیان‬

‫ژنان و پیاوانی ئاینی کۆده‌کاته‌وه‌‬

‫چه‌مکى وشه‌ى جێنده‌ریان لێکدایه‌وه‌‪ ،‬د‪.‬قومرى پێیوابوو‬ ‫به‌کارهێنانى ئه‌و وشه‌یه‌ له‌و یاسایه‌دا رێگه‌خۆشکه‌ر‬ ‫ده‌بێت که‌ له‌ یاساکانى تردا ببێته‌ به‌هانه‌یه‌ک ‌و بۆ‬ ‫مه‌به‌ستى تر به‌کاربهێنرێت‪.‬‬

‫کنێر عه‌بدواڵش باسى له‌وه‌کرد‪ ،‬ئه‌گه‌ر به‌ فره‌دیده‌و‌ه‬ ‫باس له‌ چه‌مکى وشه‌ى (جێنده‌ر) بکه‌ین ناتوانین کورتى‬ ‫بکه‌ینه‌وه‌ له‌ ته‌نها واتایه‌کدا‪ ،‬یه‌کسانى ڕه‌ه��اى پیاو‬ ‫ژن به‌و واتایه‌ نایه‌ت ته‌نازول له‌ مه‌سه‌له‌ بایه‌لۆجیه‌کان‬ ‫بکات‪ ،‬له‌وکاته‌دا نابێت ئاین تێکه‌ڵکێش بکرێت ب ‌ه‬ ‫م �ه‌س �ه‌ل �ه‌ى ک��ۆی��ل�ه‌ک��ردن��ى ژن���ان���ه‌وه‌‪ ،‬ب��ۆی�ه‌ زۆر کات‬ ‫مه‌سه‌له‌ى باسکردنى ژنان بۆته‌ هێڵى سور الى ئه‌وان‪.‬‬

‫ئ��اش��ت��ى ع �ه‌زی��زی��ش ب��ۆ م�ه‌ف��ه��وم��ى وش���ه‌ى جێنده‌ر‬ ‫وتى‪:‬جێنده‌ر به‌واتاى جۆرى کۆمه‌اڵیه‌تى دێته‌ کایه‌و‌ه‬ ‫ته‌نها مه‌سه‌له‌ى بایه‌لۆجى نه‌بێت‪ ،‬زۆربه‌شمان له‌گه‌ڵ‬ ‫ئ �ه‌وه‌دا نین شێواندن هه‌بێت‪ ،‬به‌رگریشمان ل�ه‌و بابه‌ت ‌ه‬ ‫ک��ردووه‌‪ ،‬چونکه‌ به‌ مه‌فهومێکى دواکه‌وتوو نه‌هاتوو‌ه‬ ‫له‌و یاسایه‌دا‪ ،‬تا ئێستاش یاسایه‌کى سه‌ربه‌خۆ له‌ سه‌ر‬ ‫جێنده‌ر نه‌بووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ى وه‌زاره‌تى وه‌رزش ‌و الوانیش ته‌نها‬ ‫له‌ رسته‌یه‌کدا باس کراوه‌ ئه‌ویش ده‌ڵێت‪( :‬باڵوکردنه‌وه‌ى‬ ‫هۆشیارى جێنده‌ر له‌ نێوان هه‌ردوو ڕه‌گه‌زدا) که‌ ئه‌مه‌ش‬ ‫به‌ ب��ڕواى ئێمه‌ الیه‌نێکى پۆزه‌تیڤه‌ نه‌ک نێگه‌تیڤ‪.‬‬ ‫مامۆستا عه‌تا پێنجوێنیش لێکدانه‌وه‌ى بۆ مه‌فهومى‬ ‫جێنده‌ر ئه‌وه‌ بوو که‌ به‌ (‪ )12‬واتا دێت هه‌ندێک له‌و‬

‫واتایانه‌ باشن ‌و هه‌ندێکیشیان خراپن‪ ،‬پێشیوابوو ئه‌و‬ ‫وشه‌یه‌ نه‌ له‌ عه‌ره‌بى نه‌ له‌ فارسى نه‌ له‌ تورکییه‌و‌ه‬ ‫وه‌رنه‌گیراوه‌‪ ،‬به‌ڵکو له‌ ئینگلیزیه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫وه‌رگێڕدرێته‌ سه‌ر زمانى عه‌ره‌بى به‌ واتاى سێکس دێت‪،‬‬ ‫بۆیه‌ وه‌ک زان��ای�ه‌ک��ى ئاینى ه �ه‌ر یاسایه‌ک وش�ه‌ى‬ ‫جێنده‌رى تێدا بێت له‌گه‌ڵیدا نین‪ ،‬زه‌مان چیه‌ دواتر بۆ‬ ‫ئاراسته‌یه‌کى سێکسى به‌کار نه‌هێنرێت‪.‬‬

‫مامۆستا عومه‌ر فارسیش له‌ وه‌زاره‌تى ئه‌وقاف وتى‪:‬‬ ‫هیچ کات له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ نه‌بووین مینبه‌رى مزگه‌وته‌کان‬ ‫بۆ ئاراسته‌ى خراپ به‌کاربهێنرێت‪ ،‬ده‌شبوو کاتێ ئه‌و‬ ‫یاسایه‌ چووه‌ په‌رله‌مان واتاى به‌کارهێنانى ئه‌و وشه‌ی ‌ه‬ ‫له‌و بڕگه‌یه‌دا رونبکرایه‌ته‌وه‌ تا ئه‌و هه‌رایه‌ى نه‌نایه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫ن��اش��ب��ێ��ت رێ��ک��خ��راوه‌ک��ان��ى ژن���ان ل �ه‌ ه���ه‌ر شوێنێک‬ ‫مامۆستایه‌کى ئاینى قسه‌یه‌کى کرد و له‌گه‌ڵ بیر و‬ ‫بۆچوونى ئه‌وان نه‌هاته‌وه‌ ده‌ست بکه‌ن به‌ هێرش کردن‪.‬‬ ‫دواى لێکدانه‌وه‌کانى ئه‌وان گفتوگۆیه‌کى زۆر له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و چه‌مکه‌ له‌ الیه‌ن ئاماده‌بووانه‌وه‌ کرا زۆربه‌ى پێیوابوو‬ ‫به‌کارهێنانى ئه‌و وشه‌یه‌ ئه‌وه‌نده‌ ترسناک نیه‌ که‌ به‌و‬ ‫شێوازه‌ هه‌راى نایه‌وه‌‪.‬‬

‫دواى ئه‌وه‌ هه‌ریه‌ک له‌ (د‪.‬عالیه‌ فه‌ره‌ج) که‌ دکتۆراى‬ ‫له‌ بوارى جێنده‌ر هه‌یه‌ له‌ رووى زانستى کۆمه‌اڵیه‌تیه‌و‌ه‬ ‫لێکدانه‌وه‌یه‌کى زانستیانه‌ و تێروته‌سه‌لى له‌سه‌ر چه‌مکى‬ ‫وش �ه‌ى جێنده‌ر ک��رد‪ ،‬وت��ى‪ :‬مه‌فهومى جێنده‌ر زۆره‌ ‌و‬

‫دواتریش مامۆستا سه‌رنج‪ ،‬له‌ رووى سۆسۆلۆژیه‌و‌ه‬ ‫چه‌ند سه‌رنجێکى داو باسى له‌وه‌کرد که‌ (‪ )4‬قوتابخان ‌ه‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬باس له‌ جێنده‌ر ده‌کات هه‌ر که‌سێک بیروبۆچونى‬ ‫خۆى ده‌زانێت له‌گه‌ڵ کام قوتابخانه‌دا دێته‌وه‌‪ ،‬پێشى‬ ‫واب��وو ئ�ه‌و وشه‌یه‌ لێره‌ به‌ مێینه‌ ک��راوه‌ که‌ خ��ۆى ل ‌ه‬ ‫بنه‌ڕه‌تدا بۆ هه‌ردوو ره‌گه‌زه‌‪.‬‬

‫ئامانجى ئه‌م سیمیناره‌ش کۆکردنه‌وه‌ى بیروبۆچون ‌ه‬ ‫جیاوازه‌کان ب��وو له‌ س�ه‌ر مه‌فهومى وش �ه‌ى (جێنده‌ر)‬ ‫شیکرنه‌وه‌ى له‌ ڕووى ئاینى‌و زانستى‌و بیر و بۆچوونى‬ ‫ژنانه‌وه‌‪.‬‬

‫دیارده‌ى قه‌یره‌کچى ل ‌ه که‌رکوک روو ل ‌ه زیادبوونه‬ ‫[ ئا‪ /‬زانیار داقوقى ]‬ ‫زۆر ک���ات ک��ۆم �ه‌ڵ��گ��اى ئێمه‌ ل��ه‌ رووى‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تیه‌وه‌ بۆته‌ هۆکارى دروست بوونى‬ ‫زۆرکێشه‌‪ ،‬یه‌کێکیش له‌و کێشانه‌ دیارده‌ى‬ ‫قه‌یره‌کچیه‌‪ ،‬جا به‌ هه‌ر هۆکارێک بێت ئایا‬ ‫دایک و باوک تاوانباره‌ یان کچه‌که‌ خۆى یان‬ ‫کۆمه‌ڵگا یان بارودۆخى سیاسى ناوچه‌که‌‪،‬‬ ‫چونکه‌ زۆرب��ه‌ى ئه‌وانه‌ى ده‌بنه‌ قه‌یره‌کچ‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌کى دارایى ئازادیان نیه‌ که‌ دواتر‬ ‫بتوانن بژین ‌و منه‌تیان به‌ که‌س نه‌بێت‬

‫ناسک‪ ،‬ته‌مه‌نى له‌ (‪ )35‬ساڵیک تێده‌په‌رێت‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫ناچارى ‌و به‌ زۆره‌ملێ ده‌درێته‌ که‌سێکى پیر و ژن‬ ‫م��ردوو‪ ،‬ژیانى هاوسه‌ریشى ژیانێکى پر له‌ ئاڵۆزى‬ ‫و کێشه‌ و گرفته‌‪ ،‬بۆیه‌ په‌ناده‌باته‌ به‌ر کۆتایى پێ‬ ‫هێنانى ژیانى‪ ،‬خه‌ڵکانى کۆمه‌ڵگاش له‌ جیاتى ئه‌وه‌ى‬ ‫خه‌مى گرانى ژیانه‌که‌ى بخۆن‪ ،‬بگره‌ مردنه‌که‌شى ب ‌ه‬ ‫سوکایه‌تى ناوده‌به‌ن‪.‬‬

‫سه‌یوان که‌ریم ده‌روێش کوڕێکى ته‌مه‌ن (‪ )30‬ساڵ‬ ‫دانشتوى داقوق وتى‪ :‬ئێمه‌ ناوچه‌یه‌کى عه‌شایه‌رین تا‬ ‫ئێستا عادات و ته‌قالیدى کۆنى رزیو له‌ ناوچه‌که‌ى‬ ‫ئێمه‌ م���اوه‌‪ ،‬ک �ه‌ رازى نه‌بین کچه‌کانمان بدرێت ‌ه‬ ‫که‌سێکى دیکه‌ گه‌ر له‌و عه‌شره‌ته‌ نه‌بێت‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه‬ ‫کوڕ و کچ هاوعه‌شقى یه‌کترن‪ ،‬به‌اڵم هاوعه‌شره‌ت‬ ‫نین رێگه‌یان پێنادرێت‪ .‬سه‌یوان وتیشى‪ :‬کۆمه‌ڵگاى‬ ‫ئیمه‌ ب��ۆ ک���وڕان رێ��گ��ادراوه‌ ک�ه‌ ب�ه‌ ئ���اره‌زوى خۆى‬ ‫داواى ه �ه‌ر کچێک بکات ی��ان عاشقى که‌سێک‬ ‫بێت‪ ،‬به‌اڵم گونجاو نیه‌ کچ به‌ ئ��اره‌زوى خۆى داوا‬ ‫بکات به‌ شێوه‌یه‌کى ئاشکرا کوڕێکى به‌دڵ بێت ئه‌م ‌ه‬ ‫هێڵێکى س��وره‌‪ .‬سه‌یوان باسى ل �ه‌وه‌ش کرد که‌ زۆر‬ ‫له‌ قه‌یره‌کچان به‌هۆى رێگرى ئ�ه‌وه‌ى کچى مام بۆ‬ ‫کوڕه‌مام نه‌بووه‌ رێگا به‌و کچه‌ نه‌دراوه‌ دواتر شوو‬ ‫بکات‪.‬‬

‫(ش‪.‬ئ‪.‬ک) کچیکى ته‌مه‌ن (‪ )28‬ساڵه‌‪ ،‬باس‬ ‫له‌ خۆشه‌ویستی نێوان خ��ۆى ‌و کوڕێک ده‌ک��ات ‌و‬ ‫ده‌ڵێت (یان مه‌رگ هه‌ڵده‌بژێرم یان خۆشه‌ویسته‌که‌م‬ ‫هه‌ڵده‌بژێرم)‪( .‬ش) وتیشى‪ :‬زۆرجار ئه‌و کوڕه‌ هاتۆته‌‬ ‫داواى‪ ،‬ب �ه‌اڵم ب��اوک��م ب�ه‌ ب��ێ هیچ بیانوێک ماڵى‬ ‫کوڕه‌که‌ى به‌دڵ نییه‌ و چه‌ندین جاریش که‌سایه‌تى‬ ‫ب��ه‌ ن��اوب��ان��گ��ى ن��اوچ��ه‌ک��ه‌ى ره‌ت���ک���ردۆت���ه‌و‌ه‬ ‫ه��ی��چ ئ��اس��ان��ک��اری��ی�ه‌ک ن��ی�ه‌ دڵ��ى‬ ‫پێخۆشبکه‌م‪( .‬ش) باسى ئه‌وه‌ى‬ ‫ده‌ک�����رد دواى (‪ )5‬س��اڵ��ى‬ ‫دیکه‌ ته‌مه‌نى تێده‌په‌ڕێت‬ ‫ه���ی���چ گ���ه‌ن���ج���ێ���ک ب��ۆ‬ ‫پێکهینانى ه��اوس��ه‌رى‬ ‫روون��اک��ات �ه‌ م��اڵ �ه‌ک �ه‌ى‪.‬‬ ‫ل�����ه‌وه‌ش زی���ات���ر ت��وان��اى‬ ‫چ��اوه‌ڕوان��ى نیه‌ ل�ه‌ ژێر‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت��ى ب��اوک��ى ئ��ازاد‬ ‫بێت و کوشتن به‌ چاره‌سه‌ر‬ ‫داده‌ن��ێ��ت ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ى کۆتایى‬ ‫به‌زیندانه‌که‌ى باوکى بێنێت‪.‬‬

‫(د‪.‬ئ) له‌ داقوق وتى‪ :‬خۆشکێکم‬ ‫هه‌یه‌ ته‌مه‌نى (‪ )50‬س��اڵ ده‌بێت‪.‬‬

‫ب �ه‌وت �ه‌ى خ��ۆى ده‌ی���ان ج��ار داواک����ارى خۆشکه‌که‌ى‬ ‫ه��ات��ووه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم ب��اوک��ى ئ��ام��اده‌ ن�ه‌ب��ووه‌ رازى بێت ب ‌ه‬ ‫هاوسه‌رگیرییه‌که‌ى‪.‬‬

‫ل �ه‌وب��اره‌ی��ه‌‌وه‌ پ��ارێ��زه‌ر ئه‌مجه‌د به‌هجه‌ت دانیشتوى‬ ‫داقوق ده‌ڵێت‪ :‬هۆى مانه‌وه‌ى قه‌یره‌کچ له‌ کۆمه‌ڵگاى‬ ‫ئێمه‌ په‌یوه‌ندى به‌و کلتوره‌ کۆنه‌وه‌یه‌ که‌ تا ئێستاش‬ ‫له‌ ناوچه‌ عه‌شایه‌ره‌کان ماوه‌‪ ،‬یان زۆرجار کوڕێک‬

‫››‬

‫به‌پێى یاساى‬ ‫بارى که‌سێتى ک ‌ه ل ‌ه‬ ‫مادده‌ى (‪ )9‬هاتووه‌‪،‬‬ ‫بۆ هیچ که‌سێک نی ‌ه‬ ‫رێگرى ل ‌ه به‌رده‌م‬ ‫به‌شونه‌دانى کچ‬ ‫دروست بکات‬ ‫حه‌ز له‌ کچێک ده‌کات هه‌ڕه‌شه‌ى ئه‌وه‌ ده‌کات ک ‌ه‬ ‫هه‌تا هه‌تایى نابێت ئه‌و کچه‌ شوو بکات‪ ،‬یان زۆر‬ ‫له‌ ب��اوک ‌و وارس��ى کچان به‌ هۆى خزمه‌تکردنیان‬ ‫کچه‌کانیان به‌ شوو ناده‌ن ‌و ده‌مێنێته‌وه‌‪ .‬ئه‌و پارێزه‌ر‌ه‬ ‫وتیشى‪ :‬به‌پێى یاساى بارى که‌سێتى که‌ له‌ مادده‌ى‬ ‫(‪)9‬دا ه��ات��ووه‌‪ ،‬بۆهیچ که‌سێک نیه‌ رێ��گ��رى ل ‌ه‬ ‫به‌رده‌م به‌شوونه‌دانى کچ دروست بکات‪ .‬له‌ برگه‌ى‬ ‫دوات��رى ئه‌و مادده‌یه‌ ده‌ڵێت‪ :‬هه‌ر که‌سێک یا خود‬ ‫هه‌ر وارسێکى ئه‌و کچه‌ رێگر بێت له‌ به‌شوونه‌دانى‬ ‫کچه‌که‌ى‪ ،‬دواى ئه‌وه‌ کچه‌که‌ له‌ دادگا سکااڵ ل ‌ه‬ ‫دژی پێنه‌دانى تۆمار بکات‪ ،‬ئ �ه‌وا دادگ��ا به‌ پێى‬ ‫مادده‌ى (‪ )9‬یاساى بارى که‌سێتى ماوه‌ى (‪ )3‬ساڵ‬ ‫ئه‌و که‌سه‌ زیندانى ده‌کرێت به‌ بێ دادگایى کردن‪،‬‬ ‫کچ بۆى هه‌یه‌ له‌ (‪ )15‬ساڵ به‌شوو بدرێت و دواى‬

‫(‪ )18‬س��اڵ ده‌ت��وان��ێ��ت سکااڵ ل�ه‌ دژی رێگره‌که‌ى‬ ‫تۆمار بکات‪ ،‬یاخود که‌سوکارى کچه‌که‌ به‌ ناوى‬ ‫ئه‌و کچه‌وه‌ سکااڵ دژ به‌ رێگرتنى تۆمار بکات‪.‬‬

‫د‪.‬ئ �ه‌م��ی��رخ��وداک �ه‌ره‌م م��ام��وس��ت��اى ک��ۆم�ه‌ڵ��ن��اس ل ‌ه‬ ‫زان��ک��ۆى سلێمانى‪ ،‬دی���ارده‌ى قه‌یره‌کچى گ �ه‌ڕان��ده‌و‌ه‬ ‫بۆچه‌ند هۆکارێک‪ ،‬له‌وانه‌ بیروبۆچونى کۆمه‌ڵگاى‬ ‫دواک �ه‌وت��وو ی��ان هۆکاریکى دیکه‌ى گ �ه‌ڕان��ده‌وه‌ بۆ‬ ‫کچان خ��ۆی��ان ک�ه‌ به‌شیک ب��وون ل�ه‌ م��ان�ه‌وه‌ی��ان ل ‌ه‬ ‫ماڵه‌وه‌ که‌ به‌شوو ن��ه‌دراون‪ ،‬خ��وداک�ه‌ره‌م وتیشى‪ :‬ل ‌ه‬ ‫کۆمه‌ڵگاى ئیمه‌ باوک و دایک بوونه‌ته‌ رێگر تا‬ ‫ئ �ه‌وه‌ى کچه‌که‌یان ش��وو نه‌کات ‌و بمێنێته‌وه‌‪ ،‬خێڵ‬ ‫و عه‌شره‌ت ی��ان دی��ارى کردنى ماره‌یى ‌و شیربایى‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش بۆته‌ هۆى قه‌یره‌بوونى کچان‪ ،‬یان زۆرج��ار‬ ‫له‌ خۆبایى کاریگه‌رى له‌سه‌ر نه‌گونجانى دوو که‌س‬ ‫دروستکردوه‌‪ ،‬د‪.‬ئه‌میر رونیکردوه‌ که‌ دیارده‌ى مانه‌وه‌ى‬ ‫کچان جیاوازه‌ له‌ سه‌رده‌مێکه‌وه‌ بۆ سه‌رده‌مێکى دیکه‌‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش زیاتر له‌ گونده‌کاندا بووه‌‪ ،‬خوداکه‌ره‌م وتیشى‪:‬‬ ‫که‌سانێک هه‌ن مامۆستا و رۆشنبیر و فه‌رمانبه‌رن تا‬ ‫ئێستا شوویان نه‌کردوه‌ به‌ نیازى ته‌واوکردنى خوێندنن‪،‬‬ ‫یان زۆرجار پاره‌ و ماڵ هۆکارى قه‌یره‌کچى بوون‪.‬‬

‫پسپۆرانى ب��وارى سۆسۆلۆجیاش باس ل�ه‌وه‌ ده‌که‌ن‬ ‫که‌ ته‌مه‌نى گه‌نج به‌ تایبه‌تى کوڕ له‌ (‪ 23‬بۆ ‪)27‬‬ ‫ساڵ باشترین کاته‌ بۆ پرۆسه‌ى هاوسه‌ریگری‪ ،‬بۆ‬ ‫کچانیش ته‌مه‌نى (‪ 20‬بۆ ‪ )24‬ساڵ‪.‬‬

‫له‌ الیه‌کى دیکه‌وه‌ (پ‪.‬ک) ته‌مه‌ن (‪ )40‬ساڵ‬ ‫ده‌ڵێت‪ :‬تا ئێستا که‌س رێگرم نه‌بووه‌ شوو بکه‌م‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫قسمه‌ت نه‌هاتۆته‌ پێشم شوو بکه‌م‪ ،‬ماوه‌ى (‪ )20‬ساڵ ‌ه‬ ‫چاوه‌ڕوانى که‌سێک ده‌که‌م به‌ دڵى خۆم‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و‬ ‫که‌سه‌ نه‌بووه‌‪ ،‬هه‌رچه‌نده‌ زۆر داواک��ارم هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هیچیان به‌ دڵى خۆم نین‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها کچێکى ته‌مه‌ن (‪ )45‬ساڵ که‌ نه‌یویست‬ ‫ناوى ئاشکرا بکات وتى‪ :‬له‌ سه‌رده‌مى منداڵیم دایکم‬ ‫و باوکم دامیان به‌ که‌سێک به‌رامبه‌ر به‌ ژنى براکه‌م‬ ‫واتا ژن به‌ ژن‪ ،‬به‌اڵم دوایى که‌ گه‌وره‌ بوین که‌سمان‬ ‫یه‌کترمان به‌دڵ نه‌بوو‪ ،‬منیش تا ئێستا ماومه‌ته‌وه‌ و‬ ‫شووم نه‌کردووه‌‪.‬‬

‫جیهاد دڵپاک‪:‬‬ ‫سیناریستێکی باشمان نیه‌ خه‌می گه‌نجان و ژنان بخاته‌ به‌رباس‬ ‫[ دیدارى‪ /‬گۆڤار عوسمان ]‬ ‫هونه‌رمه‌ند جیهاد دڵپاک که‌ نزیکه‌ى‬ ‫چ��ل ساڵه‌ ل �ه‌ ب���وارى درام���ا و شانۆدا‬ ‫خزمه‌ت ده‌ک��ات له‌ دیدارێکى رۆژنامه‌ى‬ ‫(چه‌تر)دا باس له‌و ئاسته‌نگ و گرفتان ‌ه‬ ‫ده‌کات له‌ ئێستادا توشى شانۆ و دراما‬ ‫هاتووه‌‪ ،‬دڵپاک پێیوایه‌ هونه‌رمه‌ندى‬ ‫ج��اران خاوه‌نى په‌یام بوو بۆ خه‌ڵکى‪،‬‬ ‫بۆچونیشى وای��ه‌ «ئ��ه‌و هونه‌رمه‌نده‌ى‬ ‫ده‌یه‌وێت سوارچاکێکى باش بێت‪ ،‬گرنگ ‌ه‬ ‫خۆى پڕ چه‌ک بکات له‌ فه‌لسه‌فه‌‪ ،‬فکر‪،‬‬ ‫ئه‌ده‌ب و کلتور»‪.‬‬ ‫چه‌تر‪ :‬سه‌ره‌تاى ک��اره‌ هونه‌ریه‌کانت‬ ‫چۆن ده‌ستى پێکرد‪ ،‬ئه‌و کاره‌ هونه‌ریه‌ى‬ ‫تائێستا به‌زیندویى مابێته‌وه‌ له‌الت چى‬ ‫بووه‌؟‬

‫ـ یه‌که‌م ک��ارم به‌ناوى (ژی��ان کچه‌ الڵه‌که‌)‬ ‫له‌ ساڵى (‪)1971‬دا بوو له‌ هه‌ولێر و که‌رکوک‬ ‫ن��م��ای��ش��ک��را و ی �ه‌ک �ه‌م ک���ارى درام���ای���ى ب �ه‌ن��اوى‬ ‫(به‌هارى دزراو)ه‌‪ .‬دیاره‌ هه‌ر به‌رهه‌مه‌ و له‌کات‬ ‫و شوێنى خۆیدا تام و چێژى جیاواز و تایبه‌تى و‬ ‫به‌هاى فکرى و هونه‌رى هه‌یه‌‪ ،‬ره‌نگه‌ هونه‌رمه‌ند‬ ‫هه‌موو کاره‌کانى الپه‌سه‌ند بێت‪ ،‬ب�ه‌اڵم بۆ خۆم‬ ‫دوو کاره‌کته‌رم په‌سه‌ند بووه‌‪ ،‬کاره‌کته‌رى (بارام‬ ‫له‌ ک �ه‌ژاوه‌ى م�ه‌رگ�ه‌وه‌) که‌ ده‌رهێنانى (جه‌لیل‬ ‫زه‌نگه‌نه‌) ب��وو‪ ،‬له‌گه‌ڵ که‌سێتى (مامه‌ ڕیشه‌)‬ ‫ک�ه‌ خه‌ڵکێکى زۆر ئ �ه‌م که‌سێتییه‌ى بینی بوو‬ ‫یاخود بیست بووى بۆ منیش قورس بوو‪ ،‬ئه‌م دوو‬

‫ک��اره‌ک��ت�ه‌ره‌م پێ ج��وان ب��ووه‌‪ ،‬له‌ ک��ارى شانۆشدا‬ ‫کارێک که‌ قه‌د بیرم ناچێته‌وه‌ (پردى ئارتا) و‬ ‫که‌سێتى سه‌رۆکى شاره‌وانى له‌ (مانگى ئاوابوو)‬ ‫دا بوو‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬بۆچى کارى هونه‌رى سه‌رده‌مانى‬ ‫پێشوو به‌ گرنگ ن��او ده‌ب��رێ��ن‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌وه‌ى له‌ ئێستادا پێداویستیه‌کان زیاتر‬ ‫و پێشکه‌وتوو ت��ره‌‪ ،‬چ بۆشاییه‌ک له‌م‬ ‫قۆناغه‌دا بۆته‌ هۆکارى که‌م و کورتیه‌؟‬

‫ـ ئه‌و ناونانه‌ به‌ڕاست نازانم له‌به‌ر ئه‌وه‌ى هه‌موو‬ ‫س �ه‌رده‌م��ێ��ک ب�ه‌ره�ه‌م��ى ج��وان��ى ت��ێ��داب��ووه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم‬ ‫به‌گشتى وه‌ریبگرین بۆچى له‌ پێش راپه‌ڕینه‌و‌ه‬ ‫به‌رهه‌مه‌کان بینه‌رێکى باشیان هه‌بوو‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى‬ ‫هونه‌رمه‌ندى جاران بابه‌تێکى هه‌بوو ده‌یزانى چى‬ ‫ده‌ک��ات‪ ،‬خاوه‌نى په‌یام بوو بۆ خه‌ڵکى‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ل �ه‌ ن����اوه‌ڕۆک تێده‌گه‌یشت و ب �ه‌الی �ه‌وه‌ گرنگ‬ ‫ب��وو کاربکات‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئێستا ئ �ه‌وه‌ن��ده‌ى خه‌ریکى‬ ‫خ��ۆده‌رخ��س��ت��ن�ه‌‪ ،‬خ�ه‌ری��ک��ى ک���ارى گ��رن��گ ن��ی�ه‌ و‬ ‫نه‌یتوانیوه‌ ل�ه‌گ�ه‌ڵ بینه‌ردا زمانێکى هاوبه‌شى‬ ‫هه‌بێت‪ .‬ئێستا هونه‌رمه‌نده‌ گه‌نجه‌کان هێنده‌ بیریان‬ ‫الى ده‌رکه‌وتنیانه‌‪ ،‬بیریان الى په‌یامه‌ هونه‌ریه‌ک ‌ه‬ ‫نیه‌‪ ،‬هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ زۆرکات ته‌ماشاى هه‌ندێک‬ ‫ک��ارى هونه‌رى ده‌ک�ه‌م دوات��ر ده‌ڵێم چى باسکرد؟‬ ‫باشه‌ من هونه‌رمه‌ندێکم تێنه‌گه‌م‪ ،‬ئیتر خه‌ڵک ‌ه‬ ‫ئاساییه‌که‌ چۆن تێده‌گات‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬چاره‌سه‌رکردنى ئه‌و کارانه‌ى‬ ‫هونه‌رمه‌نده‌ گه‌نجه‌کانى ئه‌مڕۆ ده‌ستیان‬ ‫داوه‌ت���ێ به‌جۆرێک نه‌توانن په‌یامێکى‬ ‫ڕونیان هه‌بێت بۆ بینه‌ر چۆن ده‌بێت؟‬

‫ـ گ �ه‌ن��ج و پ��ی��ر ن��اخ��وێ��ن��م�ه‌وه‌ و پێویسته‌ ئ�ه‌و‬

‫[ ئا‪ /‬ئاشنا عه‌بدواڵ ]‬ ‫ژن���ه‌ ه��ون �ه‌رم �ه‌ن��د ن��ی��ان ع �ه‌ب��دواڵ‬ ‫ده‌رباره‌ى سیدیه‌ نوێیه‌که‌ى ده‌دوێت و‬ ‫ئ �ه‌وه‌ش ده‌خاته‌ڕوو که‌ کۆپى کردنى‬ ‫به‌رهه‌مى هونه‌رمه‌ندان بۆته‌ هۆى‬ ‫دواکه‌وتنى سیدیه‌که‌ى و هه‌ر ئه‌وه‌ش‬ ‫نیانى نیگه‌ران کردوه‌‪.‬‬

‫سى دیه‌ نوێیه‌که‌ى نیان وه‌ک خۆى باسى‬ ‫ده‌کات به‌ناوى (بیرت ده‌که‌م)ه‌ و ئێستا ته‌واو‬ ‫بووه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌هۆى ئه‌وه‌ى کۆمپانیاکان ئاماد‌ه‬ ‫نین سیدیه‌که‌ى بکڕن‪ ،‬نه‌که‌وتۆته‌ بازاڕه‌وه‌‪،‬‬ ‫ن��ی��ان ع �ه‌ب��دواڵ وت��ى «ده‌ب����وو سیدیه‌که‌م‬ ‫بکه‌وتایه‌ته‌ بازاڕه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم چه‌ند جارێک‬ ‫ل���ه‌گ���ه‌ڵ ک��ۆم��پ��ان��ی��اک��ان��دا گ��ف��ت��وگ��ۆم‬ ‫ک�����ردووه‌‪ ،‬ئ��ام��اده‌ن��ی��ن ب��ی��ک��ڕن‪ ،‬ته‌نها‬ ‫کۆمپانیاى (ڤین) ئاماده‌ى نیشانداو‌ه‬ ‫که‌ ئه‌لبومه‌که‌م بۆ باڵوبکاته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم لێم ناکڕن‪ .‬بۆیه‌ منیش حه‌ز‬ ‫ده‌که‌م سیدییه‌که‌م لێ بکڕن و‬ ‫چاوه‌ڕێی قازانجیش ناکه‌م‪.‬‬ ‫ده‌مه‌وێت به‌و پاره‌یه‌ کارى‬ ‫باشتر بکه‌م»‪.‬‬ ‫ن����������اوب����������راو ب��� ‌ه‬ ‫ن����ی����گ����ه‌ران����ی����ه‌و‌ه‬ ‫ب���اس���ى ل���ه‌وه‌ک���رد‬ ‫ت����اوه‌ک����و ئ��ێ��س��ت��ا‬ ‫ل����ه‌گ����ه‌ڵ ه��ی��چ‬ ‫کۆ مپا نیا یه‌کد ا‬ ‫ع�����������ه‌ق�����������دى‬

‫‪9‬‬

‫هونه‌رمه‌نده‌ى ده‌یه‌وێت سوارچاکێکى باش بێت‪،‬‬ ‫گرنگه‌ خۆى پڕ چه‌ک بکات له‌ فه‌لسه‌فه‌‪ ،‬فکر‪،‬‬ ‫ئه‌ده‌ب و کلتور‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌مانه‌ تێنه‌گه‌یت ناتوانى‬ ‫هونه‌رێکى باش نمایش بکه‌یت‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬پێتوانیه‌ رۆڵى ژن تا ئه‌مڕۆش‬ ‫ل �ه‌ن��او ک���اره‌ ه��ون �ه‌ری �ه‌ک��ان��دا الوازه‌ و‬ ‫ن �ه‌ت��وان��راوه‌ ب�ه‌ شێوه‌یه‌کى چ��االک ل ‌ه‬ ‫بواره‌که‌دا ده‌رکه‌وێت؟‬

‫پرۆفایل‬ ‫جیهاد زۆراب ئه‌حمه‌د‪ ،‬ناسراو به‌ (جیهاد‬ ‫دڵ��پ��اک) س��اڵ��ى (‪ )1948‬ل �ه‌ ش���ارى ک�ه‌رک��وک‬ ‫له‌دایکبووه‌‪ ،‬سه‌رجه‌م قۆناغه‌کانى خوێندنى‬ ‫ل �ه‌ ک �ه‌رک��وک ت���ه‌واوک���ردوه‌‪ ،‬درچ���ووى خانه‌ى‬ ‫مامۆستایانه‌‪ ،‬سه‌ره‌تاى کارکردنى له‌ بوارى‬ ‫هونه‌ر ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵى (‪ )1971‬یه‌که‌م‬ ‫ک��ارى به‌ناوى (ژی��ان کچه‌ الڵه‌که‌) وه‌ک‬ ‫ک��ارى شانۆ و ک��ارى درامایى ساڵى‬ ‫(‪ )1972‬ب��وو ب �ه‌ن��اوى ب�ه‌ه��ارى‬ ‫دزراو‪.‬‬

‫ـ ئه‌گه‌ر به‌ وردى ته‌ماشا بکه‌ین له‌ جیهاندا‬ ‫ژن کێشه‌ى هه‌یه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم بۆچونم وای �ه‌ تائێستا‬ ‫خوێندنه‌وه‌یه‌کى ب��اش ن�ه‌ک��راوه‌ بۆ واقیعى ئێم ‌ه‬ ‫ل���ه‌ب���اره‌ى گ��رف��ت��ى ژن���ان���ه‌وه‌ ده‌پ��رس��م ئ��اخ��ۆ ئێم ‌ه‬ ‫سیناریستێکى باشمان هه‌یه‌ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌ک‬ ‫بۆ ئه‌م الیه‌نه‌ بکات‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ پێموایه‌ کێشه‌ى‬ ‫زۆرترمان هه‌یه‌ له‌وانه‌ى کێشه‌ى گه‌نجان‪ ،‬به‌وه‌ى‬ ‫وه‌ک جاران نه‌ماوه‌ خۆى له‌گه‌ڵ دراوسێ و‬ ‫ده‌وروبه‌ر به‌راورد بکات‪ ،‬به‌ڵکو خۆى له‌گه‌ڵ‬ ‫رۆژئاواییه‌ک به‌راورد ده‌کات‪ ،‬بۆیه‌ ده‌ڵێم‬ ‫سیناریستێکى باشمان نیه‌ خه‌مى گه‌نجان‬ ‫و ژن���ان ل �ه‌ رێ��گ �ه‌ى ه���ون���ه‌ره‌وه‌ بخات ‌ه‬ ‫به‌رباس‪.‬‬

‫چه‌تر‪ :‬سه‌باره‌ت به‌ دراماى‬ ‫گ���ه‌رده‌ل���ول ئ��ای��ا ل��ه‌ به‌شى‬ ‫سێهه‌مى گ�ه‌رده‌ل��ول تۆ یان‬ ‫ه���اوس���ه‌ره‌ک���ه‌ت (رون����اک)‬ ‫ب��ه‌ش��داری��ت��ان ه �ه‌ی �ه‌ ی��ان‬ ‫به‌شداریت کردوه‌؟‬

‫ـ ب�������ه‌ڵ�������ێ خ�������ۆش�������م و‬ ‫ه��اوس�ه‌ره‌ک�ه‌ش��م ب�ه‌ش��داری��ن و‬ ‫به‌هه‌مان رۆڵى پێشوو‪.‬‬

‫پێویسته‌ غه‌رامه‌ بکرێن‬ ‫نیان عه‌بدواڵ‪ :‬تۆمارگه‌کان له‌سه‌ر‬ ‫خوێنى ئێمه‌ى هونه‌رمه‌ند ده‌ژین‬ ‫ن �ه‌ک��ردووه‌‪ ،‬ده‌ڵێت «کۆمپانیاکان ب��اس له‌و‌ه‬ ‫ده‌که‌ن که‌ سیدى زۆریان کڕیوه‌ و ژماره‌یه‌کى‬ ‫زۆر که‌م له‌و سیدیانه‌یان فرۆشتووه‌‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫کێشه‌ى کۆپى کردنیان هه‌یه‌‪ ،‬ئێستا سیدی ‌ه‬ ‫ئۆرجیناڵه‌کان ن��اف��رۆش��رێ��ن و تۆمارگاکان‬ ‫سیدیه‌کان کۆپى ده‌ک���ه‌ن و ده‌ی��ف��رۆش��ن�ه‌وه‌ و‬ ‫هاواڵتیانیش ئه‌و سیدیانه‌ به‌نرخێکى که‌متر ل ‌ه‬ ‫نوسخه‌ ئه‌سڵه‌که‌ى ده‌کڕن»‪.‬‬ ‫ئه‌و ژنه‌ هونه‌رمه‌نده‌ به‌ نیگه‌رانیه‌وه‌ باسى‬ ‫ل���ه‌وه‌ک���رد ک��ه‌ ب��ه‌ه��ۆى کۆپى‬ ‫کردنه‌وه‌ هه‌قى هونه‌رمه‌ند‬ ‫زۆر ده‌خ�����ورێ�����ت‪،‬‬ ‫زۆرب�����������������������ه‌ى‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2711/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫ره‌خنه‌گری نیویۆرک‪:‬‬

‫فیلمی پشیل ‌ه ئێرانییه‌کان به‌رهه‌مێکی‬ ‫هونه‌ریی زیندووه‌‬

‫[ و‪ :‬ل ‌ه فارسیه‌و‌ه‌‪ /‬مه‌نسور جیهانى ]‬

‫ره‌خنه‌گری سینه‌مایی (س��ان��دی مه‌دێلبێرگر)‪،‬‬ ‫فیلمی که‌س ئاگاى له‌پشیل ‌ه ئێرانییه‌کان نیی ‌ه ک ‌ه‬ ‫ل ‌ه ده‌رهێنانى (به‌همه‌ن قوبادی)ی ‌ه ب ‌ه روانینێک و‬ ‫کۆمپانیاکانیش باسیان له‌وه‌کردووه‌ که‌ ئاماد‌ه وێنه‌یه‌کی تایبه‌ت ل ‌ه گه‌نج و الو ‌ه ناڕازییه‌کانی‬ ‫نین سى دى بکڕن و ته‌نها باڵوى ده‌که‌نه‌وه‌‪ ،‬ئێران ل ‌ه راپۆرت ‌ه هه‌واڵییه‌کان نیشان ده‌دات‪ ،‬پێیوای ‌ه‬ ‫چونکه‌ زه‌ره‌ر ده‌که‌ن «ئه‌گه‌ر وا بڕوات ئه‌وا به‌رهه‌مێکی هونه‌ریی زیندوو ‌ه ‪.‬‬

‫له‌سه‌ر ئه‌رکى خۆم باڵوى ده‌که‌مه‌وه‌»‪.‬‬ ‫نیان عه‌بدواڵ گله‌یى زۆر له‌ تۆمارگاکان‬ ‫هه‌یه‌ که‌ سیدى کۆپى کراو له‌جیاتى سیدى‬ ‫ئ��ۆرج��ی��ن��اڵ ب �ه‌ ه��اواڵت��ی��ان ده‌ف��رۆش��ن‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫«تۆمارگه‌کان له‌سه‌ر خوێنى ئێمه‌ى هونه‌مه‌ند‬ ‫ده‌ژین‪ ،‬مه‌سره‌فێکى زۆر ده‌کرێت تا سیدییه‌ک‬ ‫ب �ه‌ره �ه‌م دێ��ت‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئ���ه‌وان کۆپی ده‌ک���ه‌ن و‬ ‫ده‌یفرۆشنه‌وه‌‪ ،‬پێویسته‌ حکومه‌ت و وه‌زاره‌ت��ى‬ ‫رۆشنبیریش وه‌ک یارمه‌تی مادیمان ن��اده‌ن‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ هاوکاریمان بکه‌ن تا ماوه‌یه‌ک ک ‌ه‬ ‫سیدییه‌ک باڵوده‌کرێته‌وه‌ نه‌هێڵن تۆمارگاکان‬ ‫کۆپى بکه‌ن و غه‌رامه‌شیان بکه‌ن»‪.‬‬ ‫نیان زۆر له‌م سیدیه‌ نوێیه‌ى رازییه‌‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫سیدییه‌که‌ به‌ناوی «بیرت ئه‌که‌م» له‌ (‪)9‬‬ ‫تراک پێکهاتوه‌ و حه‌وت گۆرانیان به‌ شێوه‌زارى‬ ‫سۆرانی و دوو گۆرانیشى به‌ شێوه‌زارى بادینى‬ ‫وت���ووه‌‪ ،‬کلیپیشى ب��ۆ دوو گ��ۆران��ی ک��ردووه‌‪،‬‬ ‫ن��اوب��راو ده‌ڵێت «چ��وار گ��ۆران��ی سیدییه‌که‌م‬ ‫ل�ه‌ س��ت��ۆدی��ۆی ده‌ن��گ و ره‌ن��گ ل�ه‌ ده��ۆک‬ ‫ت��ۆم��ار ک��راوه‌ و پێنج گۆرانیشى ل�ه‌ هه‌ولێر‬ ‫بووه‌‪ ،‬که‌ گۆرانییه‌کانم کلیپ کرد زۆربه‌ى‬ ‫هونه‌رمه‌ندان ده‌ستخۆشیان لێکردم و پێیانوتم‬ ‫ئاستت گ��ۆڕاوه‌‪ ،‬ماوه‌یه‌کی زۆره‌ خه‌ریکی‬ ‫خوێندنم له‌ موسیقا به‌ شێوه‌ی ئاکادیمی‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ک��اره‌ک��ان��ی ئ�ه‌م��ج��اره‌م باشتره‌ ل ‌ه‬ ‫کاره‌کانی پێشووتر»‪.‬‬

‫هونه‌رمه‌ند نیان عه‌بدواڵ‬

‫ره‌خ��ن��ه‌گ��ری س��ی��ن�ه‌م��ا س��ان��دی م�ه‌دێ��ل��ب��ێ��رگ��ر ‪Sandy‬‬ ‫‪ Madelberger‬ل‌ه ماڵپه‌ڕی سینه‌مایی (نیویۆرک فیلم)‬ ‫سه‌باره‌ت ب‌ه فیلمی سینه‌مایی (که‌س ل‌ه پشیل‌ه ئێرانییه‌کان خه‌به‌ری‬ ‫نیییه‌) ک‌ه ل‌ه ده‌رهێنانی سینه‌ماکاری ناسراو و ب‌ه ئه‌زموونی‬ ‫کورد (به‌همه‌ن قوبادی)ی‌ه نووسیوێتى له‌م وه‌رز‌ه خه‌اڵته‌دا‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫جێیه‌ک ک‌ه بواری فیلمسازی رایده‌گه‌یه‌نێت خه‌اڵته‌کانی ب ‌ه‬ ‫خاوه‌ن پاره‌ترین و ناودارترین نازپه‌روه‌رده‌کان پێشکه‌ش ده‌کات ئایا‬ ‫ناتوانرێت خه‌اڵتێکی که‌مبایی بۆ ده‌رهێنه‌رێک ب‌ه ئازایه‌تییه‌کی‬ ‫ل‌ه وه‌سف نه‌هاتوو له‌به‌ر چاو بگیرێت‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ی من بۆ به‌همه‌ن قوبادی ده‌رهێنه‌ری کوردی ئێرانی‬ ‫ک‌ه له‌به‌ر سه‌ختگیرییه‌کانی حکومه‌ت له‌سه‌ر ده‌رهێنه‌ر‌ه ب‌ه ناو‬ ‫(بێ مۆڵه‌ته‌کان) ناچار بوو زێده‌که‌ی خۆی به‌جێ بهێڵێت‪.‬‬ ‫نمونه‌یه‌کی دیکه‌ی به‌رنامه‌کانی سه‌رکوتى ده‌وڵه‌تی ئێران‌ه ب ‌ه‬ ‫ده‌رکردنی راگه‌یه‌ندراوێک بۆ چه‌ند ده‌رهێنه‌ر ک‌ه ب‌ه کاره‌کانیان‬ ‫ل‌ه فێستیڤاڵ‌ه نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کانی فیلم ناسراون‪ ،‬رایگه‌یاند ئه‌گه‌ر بێت‬ ‫و به‌ر ل‌ه ره‌زامه‌ندی پێشووی الیه‌نی حکومه‌ت کارێکی دیک ‌ه‬ ‫پێشکه‌ش بکه‌ن‪ ،‬سزا ده‌درێن‪.‬‬ ‫ئه‌م سزای‌ه به‌همه‌ن قوبادیش ده‌گرێته‌و‌ه ک‌ه ب‌ه فیلمی (که‌س‬ ‫ل‌ه پشیل‌ه ئێرانییه‌کان خه‌به‌ری نییه‌) ب‌ه روانینێکی درام��ا ـ‬ ‫دیکۆمێنتی باسی گروپه‌کانی موزیکی راکی ژێر زه‌مینی ل ‌ه‬ ‫تاران و کاشان ده‌کات‪ ،‬خه‌اڵتی لێژنه‌ی ناوبژیوانی فێستیڤاڵی‬ ‫(کانی) به‌ده‌ستهێنا‪.‬‬ ‫«ئێم‌ه ل‌ه دژی هونه‌رمه‌ندانێک ک‌ه ل‌ه به‌رهه‌مهێنانی فیلم‬ ‫گه‌لی بێ مۆڵه‌ت هاوکاری ده‌که‌ن‪ ،‬هه‌نگاو ده‌نێین» ئه‌و بابه‌ت ‌ه‬ ‫عه‌لی ره‌زا سه‌جاد پوور سه‌رۆکی ئیداره‌ی فیلمی وه‌زاره‌ت��ی‬ ‫فه‌رهه‌نگ ل‌ه وتووێژێک له‌گه‌ڵ رۆژنامه‌ی ئینگلیزی زمانی‬ ‫«تهران تایمز» رایگه‌یاند‪ .‬به‌رپرسانی په‌یوه‌ندیدار ده‌توانن هه‌موو‬ ‫ئه‌و فیلمانه‌ی ک‌ه ل‌ه ئێران دروست ده‌کرێن به‌ر ل‌ه ده‌رکردنی‬ ‫م��ۆڵ�ه‌ت ب��ۆ په‌خش کردنیان دووب����ار‌ه ببیننه‌وه‌‪ .‬ج��اری وای� ‌ه‬ ‫ده‌رهێنه‌ره‌کان بۆ وه‌رگرتنی مۆڵه‌تی په‌خشکردن ناچارن چه‌ندین‬ ‫دیمه‌ن له‌فیلمه‌ک‌ه ال ببه‌ن‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند ژماره‌یه‌ک ل‌ه ده‌رهێنه‌ره‌کان سه‌رنجیان به‌م پرۆسه‌ی ‌ه‬ ‫نه‌ده‌دا‪ ،‬به‌اڵم سه‌ختگیرییه‌کانی ده‌وڵه‌تی نوێ نمایش کردنی فیلم‬ ‫ب‌ه بێ ده‌ستێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت‪ ،‬تا راده‌یه‌ک نه‌گونجاو کردووه‌‪.‬‬ ‫حوکمی ئه‌م دوایی‌ه سه‌باره‌ت ب‌ه به‌همه‌ن قوبادی ک‌ه ب‌ه فیلمی‬ ‫(ساتێک بۆ مه‌ستی ئه‌سپه‌کان) ل‌ه ساڵی (‪ )2000‬ب‌ه بردنه‌وه‌ی‬ ‫خه‌اڵتی کامێرای زێڕینی (ک��ان) ل‌ه ئاستی نێونه‌ته‌وه‌ییدا‬

‫ده‌رکه‌وت‪ ،‬په‌خشکردنی فیلمه‌کانی ل‌ه زێده‌که‌ی خۆی ب‌ه کرده‌و‌ه‬ ‫نه‌گونجاو کراو‌ه و ئه‌وی ناچار کردوو‌ه ل‌ه ئه‌وروپا بمێنێته‌وه‌‪ .‬دوور‬ ‫نیی‌ه ئه‌گه‌ر بێت و هه‌وڵی گه‌ڕانه‌وه‌ی دووب��ار‌ه بۆ ئێران بدات‪،‬‬ ‫ده‌ستبه‌سه‌ر بکرێت‪.‬‬ ‫فیلمی (که‌س ل‌ه پشیل‌ه ئێرانییه‌کان خه‌به‌ری نییه‌) ک‌ه ب ‌ه‬ ‫شێوه‌یه‌ی پارتیزانى ب‌ه به‌شداریی گروپێکی به‌رباڵو ل‌ه هونه‌رمه‌ندان‬ ‫و موزیسیان‌ه نا پسپۆره‌کان و هێمایه‌کی دژ‌ه ده‌وڵه‌تی هات‌ه به‌رهه‌م‪،‬‬ ‫ده‌توانێت ببێت‌ه هۆکاری ده‌ستبه‌سه‌رکردنی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌‪.‬‬ ‫ب�‌ه وردب���وون���ه‌و‌ه ل�ه‌س�ه‌ر ئ �ه‌و الوان���ه‌ی تینووی گه‌یشتن ب ‌ه‬ ‫ئازادییه‌کانی تاکه‌که‌سی و هونه‌ری رۆژئ��اوای��ی��ن‪ ،‬روانینی‬ ‫تایبه‌تی قوبادی ب‌ه نه‌وه‌ی نائارامی گه‌نجانی ئێرانی‪ ،‬ل‌ه به‌رامبه‌ر‬ ‫سه‌رکوت‌ه توندوتیژییه‌کانی رژێم ل‌ه هه‌ڵبژاردنه‌کانی ساڵى رابردوو‬ ‫ب‌ه دواوه‌‪ ،‬هه‌ڵفرین ده‌که‌وێت‪.‬‬ ‫ئ�ه‌و فیلم‌ه خه‌اڵتی لیژنه‌ی ناوبژیوانی به‌شی رێزگرتنی‬ ‫رێکخراوی نه‌ته‌و‌ه یه‌کگرتووه‌کانی ل‌ه فیستیڤاڵی فیلمی کان‬ ‫به‌ده‌ستهێنا و ب �ه‌رده‌وام له‌سه‌ر هێڵی فیستیڤاڵ‌ه نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کان‬ ‫ده‌چه‌رخێت و به‌م دواییانه‌ش چه‌ندین خه‌اڵتی ل‌ه فیستیڤاڵه‌کانی‬ ‫فیلمی (سائوپولۆ و تالین) به‌ده‌ستهێنا‪ .‬ئه‌م فیلم‌ه کۆتایی ئه‌مساڵ‬ ‫ل‌ه الیه‌ن کۆمپانیای (ئای ئێف سی) ل‌ه واڵتی ئه‌مه‌ریکا په‌خش‬ ‫کرایه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و روانین‌ه تایبه‌ته‌ى‪ ،‬ک‌ه دیمه‌نێکی تایبه‌ت ل‌ه گه‌نج و الو‌ه‬ ‫ناڕازییه‌کانی ئێرانی ل‌ه راپۆرت‌ه هه‌واڵییه‌کان نیشان ده‌دات‪ ،‬ئه‌م‬ ‫فیلم‌ه به‌رهه‌مێکی هونه‌ریی زیندوو‌ه و چاوپۆشی لێناکرێت‪.‬‬ ‫له‌م وه‌رز‌ه له‌بن نه‌هاتووه‌ی به‌خشینی خه‌اڵته‌کان‪ ،‬یه‌کێک ل ‌ه‬ ‫رێکخراوه‌کانی به‌خشێنه‌ری خه‌اڵته‌کان‪ ،‬ناتوانێت رێگایه‌ک‬ ‫ببینێته‌و‌ه ک‌ه شیکردنه‌وه‌یه‌ک له‌سه‌ر ئ�ه‌م سه‌رکوت‌ه ناحه‌ز‌ه‬ ‫هونه‌ریی و سیاسیی‌ه بدات ل‌ه به‌همه‌ن قوبادی ب‌ه هۆی کار‌ه ته‌واو‬ ‫و بێ عه‌یب‌ه هونه‌رییه‌که‌ی و ئازایه‌تی تاکه‌که‌سی ل‌ه نیشاندان و‬ ‫ب‌ه دیکۆمێنت کردنی ده‌نگی نه‌وه‌ی خۆی رێز بگرێت‪.‬‬

‫گرته‌یه‌ک له‌ فیلمه‌که‌ی به‌همه‌ن قوبادی‬

‫گه‌الوێژ‬ ‫له‌گه‌ڵ سه‌لمێنه‌رى ئه‌و‬ ‫شارباژێری راستییه‌ى ک‌ه سه‌رچاوه‌ى‬ ‫ه���ه‌م���وو چ���ه‌وس���ان���ه‌و‌ه‌و‬ ‫ده‌س��ت�ه‌اڵت��داری�ه‌ت��ی�ه‌ک��ان�‌ه ل�‌ه ک��ۆی��ل�ه‌ک��ردن‌و‬ ‫سه‌رکوتکردنى ژنانه‌و‌ه ده‌ستى پێکردووه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫هه‌ر شۆڕش‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ک ل‌ه ئاستێکى قوڵدا‬ ‫ب‌ه هه‌ستیارى ئه‌م خاڵه‌و‌ه هه‌نگاویان نابێت ئه‌و‬ ‫بزوتنه‌وه‌ی‌ه توانیویه‌تى خۆى ل‌ه شکست رزگار‬ ‫بکات‪ .‬بزوتنه‌وه‌ى ئازادیخوازى گه‌لى کورد‬ ‫ب‌ه پێشه‌نگایه‌تى ڕێبه‌رى گه‌لى کورد به‌ڕێز‬ ‫عه‌بدوڵاڵ ئۆجه‌الن وه‌ک تاک‌ه شۆڕشێکى‬ ‫مۆدێرن توانیویه‌تى نرخاندنى زانستى‌و بابه‌تیان ‌ه‬ ‫بۆ کێشه‌کانى کۆمه‌ڵگا بکات‪ .‬به‌ڕێزی زۆر‬ ‫رادیکااڵن‌ه سیسته‌مى پیاوساالرى ره‌خنه‌کردوو‌ه‬ ‫‌و کاریگه‌ریی‌ه نێگه‌تیڤه‌کانى له‌سه‌ر تاکى‬ ‫ژن ‌و پیا‌و ل‌ه ب��وارى زهنی ‌و جه‌سته‌یی ‌و‬ ‫سایکۆلۆژی‌و رۆحیدا ب‌ه شێوه‌یه‌کى زانستیان ‌ه‬ ‫شرۆڤه‌کردووه‌‪ ،‬ل‌ه پێناوى ئاواکردنى که‌سایه‌تى‬ ‫ژن‌و پیاوى ئ��ازاددا هه‌موو تواناکارییه‌کانى‬ ‫خ��ۆى ت�ه‌ڤ��گ�ه‌ر ک�����ردووه‌‪ .‬ل �‌ه ئه‌نجامدا ب ‌ه‬ ‫پێشه‌نگایه‌تى ژن��ى ئ��ازادی��خ��واز گه‌وره‌ترین‬ ‫شۆڕشى دیموکراتى مۆدێرنى به‌رپاکردووه‌‪،‬‬ ‫جیاواز ل‌ه ژنى کورد به‌ده‌یان ژنى ل‌ه نه‌ته‌وه‌کانى‬ ‫وه‌ک عه‌ره‌ب‪ ،‬تورک‪ ،‬فارس‪ ،‬ئه‌ڵمان‪ ،‬یۆنان‪،‬‬ ‫رووس ‌و هۆڵه‌ندى و‪...‬ه��ت��د ب‌ه شێوه‌یه‌کى‬ ‫چاالک جێى خۆیان ل‌ه ناو تێکۆشاندا گرتووه‌‪.‬‬ ‫ل���‌ه ب���ه‌رام���ب���ه‌ر ئ���ه‌م���ان���ه‌دا سیسته‌مى‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارێتى و عه‌قڵییه‌تى پیاوساالرى و رق‌و‬ ‫قینى ده‌وڵه‌تانى داگیرکه‌ر ل‌ه کوردستاندا و‬ ‫بێ ئیراده‌یی هێزى نۆکه‌ر هاتن‌ه الى یه‌کتری‬ ‫‌و ب‌ه گه‌له‌کۆمه‌یه‌کى نێوده‌وڵه‌تى ب‌ه ئامانجى‬ ‫سه‌رکوتکردنى ب��زوت��ن�ه‌وه‌ى گه‌لى ک��ورد ‌و‬ ‫بزوتنه‌وه‌ى ئازادیخوازى ژنان رێبه‌ر ئۆجه‌النیان‬ ‫ب‌ه دیل گرت‪ .‬کچان‌و ژنانى شۆڕشگێڕیش‬ ‫ب‌ه هه‌ستکردنیان ب‌ه مه‌ترسیه‌کانى پیالنگێڕى‬ ‫بۆ س �ه‌ر تێکۆشانى ئ��ازادی��خ��وازان�ه‌ى ژن��ان‪،‬‬ ‫وه‌ک په‌رژینێکى ئاگرین گه‌وره‌ترین چاالکى‬ ‫گیانبازیان ئه‌نجامدا‪ .‬ڤیان جافیش یه‌کێک‌ه له‌و‬ ‫کچ‌ه شۆڕشگێڕانه‌ى باشورى کوردستان ک ‌ه‬ ‫ل‌ه دوای د‌ه ساڵ تێکۆشانى بێ وچانى زۆر‬ ‫فیداکاران‌ه ل‌ه ژیاندا ل‌ه خزمه‌تى ئازادى ژن‌و‬ ‫ته‌واوى گه‌لى کورددا پێشه‌نگایه‌تیه‌کى بڵندی‬ ‫کرد‪ .‬ل‌ه دواى ده‌ربازبوونى هه‌شت ساڵ به‌سه‌ر‬ ‫تێپه‌ڕبوونى گه‌له‌کۆمه‌ى نێوده‌وڵه‌تیدا ک‌ه کار‬ ‫بۆ سڕکردن‌و بێ ئیراده‌کردنى گه‌لى کورد‬ ‫‌و چه‌واشه‌کردنى هێڵى ئ��ازادى ژن��ان ده‌ک��را‪،‬‬ ‫(ڤیان جاف) ل‌ه پێناوى ب‌ه ئاگاهێنانه‌وه‌ى هه‌موو‬ ‫هه‌ست‌و ویژدان‌ه نوستوه‌کان بۆ به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ى‬ ‫گه‌له‌کۆمه‌ی نێوده‌وڵه‌تی‌و بۆ به‌ده‌نگهاتنه‌وه‌ى‬ ‫هه‌موو ئێش ‌و ئازاره‌کانى ژن��ان گه‌وره‌ترین‬ ‫ده‌نگى ناڕه‌زایی بڵند کرد ‌و چاالکییه‌کى‬ ‫گیانبازى ئه‌نجامدا‌و به‌هێزترین مانیفه‌ستۆى‬ ‫ژیانێکى ئ����ازادى پێشکه‌شى ژن���ان ک��رد‪،‬‬ ‫په‌یامى فه‌لسه‌فه‌ى ژیانێکى ئازاد‌و مردنێکى‬ ‫شه‌ره‌فمه‌ندان‌ه ڕاده‌گه‌یه‌نێت‌و ل‌ه مردن ژیانێکى‬ ‫بێ مردن ده‌خوڵقێنێت‪.‬‬ ‫ئه‌م ده‌نگ‌ه بێ ئه‌وه‌ی سنوربناسێ گه‌یشت ‌ه‬ ‫یۆنان و ژنانی ئه‌وێشی هه‌ژاند‪ .‬یه‌کێکیش‬ ‫ل�ه‌وان�‌ه ژن �‌ه شۆڕشگێڕ ‌و ئینته‌رناسیۆناڵ‬ ‫(ئه‌له‌فته‌ریا) بوو ک‌ه ب‌ه ره‌گ �ه‌ز یۆنانیی‌ه ‌و‬ ‫خوێندکارى زانکۆ ب��وو‪ ،‬له‌گه‌ڵ لێگه‌ڕینى‬ ‫ب �ه‌دوای ئ��ازادی��دا‌و له‌ناخه‌و‌ه هه‌ستکردنى ب ‌ه‬ ‫نرخه‌کانی ده‌ڵێت «من قوتابى شه‌هید ڤیانم»‬ ‫‌و بێ ئه‌وه‌ى سنورى نه‌ته‌وه‌‪ ،‬چین‪ ،‬ده‌وڵه‌ت‪ ،‬ئاین‬ ‫‌و ته‌مه‌ن بناسێت ل‌ه گه‌وره‌ترین باخچه‌ى ئه‌سینا‬ ‫ب‌ه چاالکییه‌کى گیانبازى ئاگر ل‌ه ده‌مامکى‬ ‫دوو رووییانه‌ى دیموکراتی لیبراڵی ئه‌و واڵته‌‬ ‫به‌رده‌دات‪.‬‬ ‫به‌ڵێ ڤیان‌و ئه‌له‌فته‌ریا دوو نه‌ته‌وه‌ی جیاواز‬ ‫خ��اوه‌ن یه‌ک هه‌ڵوێستن ل‌ه پاراستنى هێڵى‬ ‫راسته‌قینه‌ى ئ��ازادى ژناندا‪ .‬کێ هه‌ی‌ه ئه‌م‬ ‫راستیان‌ه نه‌بینێت؟ بۆچى ئه‌م هێڵ‌ه ئه‌مڕۆ ل ‌ه‬ ‫که‌سایه‌تى ڕێبه‌ر ئۆجه‌الندا ل‌ه الیه‌ن پالنگێڕانه‌و‌ه‬ ‫ده‌که‌وێت‌ه ژێر لێپرسینه‌وه‌؟ چونک‌ه سیسته‌مى‬ ‫سه‌رمایه‌دارى مۆدێرنیت‌ه و هه‌موو ده‌سه‌اڵتداران‬ ‫ل‌ه سه‌رکه‌وتنى ئه‌م هێڵه‌دا مردنى خۆیان ده‌بینن‬ ‫‌و ئیتر ناتوانن وه‌ک پێنج هه‌زار ساڵى ڕابردوو‬ ‫ژن ب‌ه ئاره‌زوى خۆیان بکه‌ن‌ه کۆیله‌‪ ،‬موڵک‪،‬‬ ‫کااڵ‌و ل‌ه بازاری پیاوساالریدا به‌کاری بهێنێت‪.‬‬ ‫تێکۆشانى ئازادیخوازانه‌ى ژنان ب‌ه پێشه‌نگایه‌تى‬ ‫ژنى ک��ورد ت �ه‌واوى به‌هانه‌کانى کۆیالیه‌تى‬ ‫پوچه‌ڵکرده‌وه‌‪ ،‬پێویست‌ه ئێمه‌ش خاوه‌نداری له‌م‬ ‫نرخان‌ه بکه‌ین‪.‬‬

‫[ ئا‪ /‬مه‌ستوره‌ مه‌حمود ]‬

‫ی جیاواز بۆ (جێنده‌ر)‬ ‫خوێندنه‌و ‌ه ‌‬

‫چه‌ند واتا و قۆناغێکى یه‌ک له‌دواى‬ ‫یه‌کى هه‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌ پێیوابوو ئه‌وه‌ ئه‌قڵ‌و‬ ‫بیرکردنه‌وه‌ى تاکه‌کانه‌ ئه‌توانێت الیه‌ن ‌ه‬ ‫باشه‌کانى ئه‌و چه‌مکه‌ به‌کاربهێنێت‪،‬‬ ‫پ��ێ��ش��ی��واب��وو ئ���ه‌و چ �ه‌م��ک �ه‌ ل���ه‌ رووى‬ ‫زانستیه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ ترسناک نیه‌‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫کۆمه‌ڵێک قۆناغى هه‌یه‌ که‌ ئێمه‌ ن ‌ه‬ ‫کلتورمان نه‌ ئاینمان نه‌ الیه‌نى سیاسیمان رێگه‌ خۆش‬ ‫ناکات بۆ چه‌مکى کۆتایى خ��راپ ‌و ئه‌وسه‌ره‌که‌ى‬ ‫ج��ێ��ن��ده‌ر‪ ،‬ب��ۆی�ه‌ ش �ه‌ڕک��ردن ل �ه‌س �ه‌ر چ�ه‌م��ک هه‌ڵه‌یه‌‪،‬‬ ‫چونکه‌ ئێمه‌ زۆربه‌مان له‌ ژیانى رۆژانه‌ماندا به‌ کردار‬ ‫کارمان له‌سه‌ر جێنده‌ر ک��ردووه‌ ته‌نها ناومان لێنه‌ناوه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ پێشنیارى کرد هه‌موو ئه‌و چه‌مکانه‌ى دێنه‌ ناو‬ ‫کۆمه‌ڵگاکه‌مانه‌وه‌ پێویستى به‌و شه‌ڕه‌ نیه‌‪ .‬پێویست ‌ه‬ ‫ئه‌وانه‌ى هه‌م خۆیان ده‌که‌نه‌ خاوه‌ن ئه‌و چه‌مکه‌ و پێیان‬ ‫باشه‌ هه‌م ئه‌وانه‌شى ره‌تیده‌که‌نه‌وه‌ ‌و پییان خراپه‌ سه‌ره‌تا‬ ‫دراسه‌ى وردى له‌سه‌ر بکه‌ن دواتر ئه‌و گفتوگۆیه‌ى ک ‌ه‬ ‫پێویستیش ناکات بیکه‌ن‪.‬‬

‫ئه‌ده‌ب و هونه‌ر‬


‫کۆماری ئیسالمی‬ ‫ترس و تۆقاندن‬ ‫زاڵ ده‌کات‬

‫وه‌رگێڕان‬ ‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2710/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫‪10‬‬

‫کورد له‌میدیا‬ ‫جیهانییه‌کاندا‬ ‫بەغداد رێكەوتنی نەوت لەگەڵ‬ ‫كوردستاندا پەسەند كرد‬

‫نوری مالكی‪ ،‬سەرۆك وەزیرانی‬ ‫عێراق رایگەیاند كە رێز دەگرێت بۆ‬ ‫ئەو رێكەوتنەی وا حكومەتی ناوەندی‬ ‫عێراق لەگەڵ هەرێمی كوردستان‬ ‫كردوویەتی لە سەر دابەشكردنی نەوت‪.‬‬ ‫نوری مالـكی كە بۆ ئاژانسی‬ ‫‪ AFP‬قسەی كرد وتی «وەزیری‬ ‫نەوت ئەم رێكەوتنەی قبوڵ كردووە‬ ‫چۆن تكنیكی دەرخستنی نەوت‬ ‫لە كوردستان و بەسرەدا جیاوازە‪ .‬لە‬ ‫كوردستاندا هەوڵدانێكی زیاتر پێویستە‪،‬‬ ‫لە حاڵێكدا لە بەسرەدا بە سەد نزیكترە‪.‬‬ ‫ئەم هەوڵدانە لە كوردستاندا سەختە‬ ‫بەاڵم لە باشووری عێراقدا ئاساییە‪».‬‬ ‫ئەو‬ ‫كوردستانیش‬ ‫هەرێمی‬ ‫رێكەوتنانەی واژۆ كردووە كە لە سەر‬ ‫بنەمای دابەشكردنی نەوتێكە كە‬ ‫كۆمپانیا بیانییەكان بە سەرچاوەكەیەوە‬ ‫خەریك دەبن‪ .‬ئەمە لە حالێكدایە‬ ‫كە حكومەتی بەغداد تا ئەمڕۆ‬ ‫ئەم رێكەوتنانەی رەت كردبوو‪.‬‬

‫داواكارییەكانی هەرێمی كوردستان‬ ‫بۆ ریفورم بەرز دەبێتەوە‬ ‫شەپۆلی سەرهەڵدانەكانی باكووری‬ ‫ئەفریقا‪ ،‬یەك یەك رژیمە ئۆتۆریتەر‬ ‫و دیكتاتۆرەكانی هەژاند‪ .‬دوای‬ ‫ئەلجەزایر‪ ،‬تونس‪ ،‬میسر‪ ،‬یەمەن و‬ ‫ئەردەن‪ ،‬داواكارییەكاری ریفۆرمی‬ ‫دیموكراتیك لە هەرێمی فیدراڵی‬ ‫كوردستانیش بەرز بووەوە‪ .‬لە كاتێكدا‬ ‫بانگەشەی ئەوە دەكرێت ئەمریكا بۆ‬ ‫هێوركردنەوەی ئاگری دوای دەركردنی‬ ‫بەیاننامەكەی بزووتنەوەی گۆڕان‬ ‫خەریكی ناوبژیوانییە‪ ،‬راگەینرا‬ ‫یەكێتی و پارتی و گۆڕان ئامادەكاری‬ ‫ێ الیەنە دەكەن‪.‬‬ ‫كۆبوونەوەیەكی س ‌‬ ‫سەرهەڵدانەكانی تونس كە كۆتایی‬ ‫بە فەرمانڕەوایی (‪ )23‬ساڵەی زین‬ ‫العابدین هێنا و بەتایبەت شەپۆلی‬ ‫سەرهەڵدانەكانی واڵتە عەرەبییەكان‪،‬‬ ‫باشووری كوردستانیشی گرتەوە‪ .‬واتە‬ ‫كاریگەری لە سەر هەرێمی فیدراڵی‬ ‫كوردستانیش كرد كە هەر دوو حزبە‬ ‫گەورەكەی باشووری كوردستان‬ ‫بە دەیان ساڵە تێدا هێزی حاكمن‪.‬‬

‫«یا هەنگاوی بۆ دەنرێت یان‬ ‫گێژاو دێتە ئاراوە»‬

‫لەو كۆبوونەوەیەکدا كە سه‌باره‌ت بە‬ ‫یاسای بنچینەیی له‌ ئه‌ستانبول بەڕێوە‬ ‫چوو‪ ،‬كێشەی كورد بووە سەرەكیترین‬ ‫بابەتی‪ .‬له‌ کۆبوونه‌وه‌که‌دا (چەنگیز‬ ‫چاندار) وتی «دەبێ لە یاسای بنەڕەتی‬ ‫نوێدا كوردەكان خۆیان تێدا ببیننەوە»‪.‬‬ ‫(گولتەن كشاناك)یش وتی «ئەم كێشە‬ ‫ئیتر لەو ئاستەدا نیە كە بەم شێوە‬ ‫بەردەوام بكات‪ .‬یان دەبێ هەنگاوی‬ ‫بۆ بنرێت یان ئەوەی كە بەرەو گێژاو‬ ‫و جیابوونەوە دەڕوات‪ ».‬كۆبوونەوەكە‬ ‫لەگەڵ دروشمی «هەر كەس بۆ ئەوەی‬ ‫یاسای بنچینەیی بێتە هی هەموومان‪،‬‬ ‫بێنه‌ الی یەكتر» كە ژمارەیەكی زۆری‬ ‫رۆشنبیر‪ ،‬سیاسەتمەدار‪ ،‬رێكخراوەكانی‬ ‫كۆمەڵگای مەدەنی و نوێنەرانی‬ ‫بزووتنەوەی بەرهەڵتسكارەكان وتیانەوە‬ ‫كۆتایی بە كاری خۆی هێنا‪ .‬ئەم‬ ‫كۆبوونەوە لە ژێر ناوی «گفتوگۆی‬ ‫بەرۆژ سەبارەت بە یاسای بنەڕەتی‬ ‫نوێ» بە بەڕێوەبەرایەتی (تورگوت‬ ‫تارهانلی)‪ ،‬پرۆفسۆر و دكتۆری‬ ‫زانكۆی مافناسی‪ ،‬دەستی پێكرد‪.‬‬

‫و‪ :‬له‌ فارسییه‌وه‌‪ /‬هێمن عه‌لی‬

‫ئیخوان موسلمین و نه‌وال سه‌عداوی‬ ‫ن‪ .‬ئۆڕا ‌ڵ چالشالر‬ ‫و‪ .‬جوتکار سه‌عید‬

‫میسر له‌تاقیکردنه‌وه‌ی دیموکراسیدایه‌‪،‬‬ ‫تاقیکردنه‌وه‌ێک تا ئه‌و ئاسته‌ی کاریگه‌ری گرنگی‬ ‫له‌سه‌ر چاره‌نووسی هه‌موو جیهانی ئیسالم‬ ‫ده‌بێت‪.‬‬

‫د‪.‬نوال سه‌عداوی‪ ،‬یه‌کێکه‌ له ‌رۆشنبیره‌ ناسراو و‬ ‫گرنگه‌کانی دونیای میسری‪ .‬به‌تایبه‌تیش ده‌رکه‌وتنی‬ ‫ل ‌ه دژی خه‌ته‌نه‌کردنی کچان له‌به‌ر ئه‌وه‌ش تووشی‬ ‫سه‌رئێشه‌ بۆته‌وه‌‪ .‬هه‌روه‌ها له‌به‌ر ئه‌و نووسینانه‌ی‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ بابه‌ته‌ ئایینیه‌کان نووسیویه‌تی ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫کاربه‌ده‌ست ‌ه کۆنه‌پارێزه‌کانی ده‌وڵه‌ته‌و‌ه رووب�ه‌ڕووی‬ ‫هێڕشه‌کانیان بۆته‌وه‌‪ ،‬گیراوه‌ و به‌ بیانوی دژایه‌تی‬ ‫شه‌ریعه‌ت و به‌زۆر جیاکردنه‌وه‌ی ژنان له‌خێزانه‌کانیان‬ ‫سه‌ره‌نجی راکێشایه‌ سه‌رخۆی‪.‬‬ ‫پێنج سا ‌ڵ پێش ئێستا به‌ بۆنه‌ی «کۆنفرانسی‬ ‫رۆژهه‌اڵت»ه‌وه‌‪ ،‬وه‌ک گرووپێک سه‌ردانی میسرمان‬ ‫کرد و چاومان که‌وت به‌ هه‌موو ئه‌و ره‌وت ‌ه سیاسی و‬ ‫نوێنه‌رانی کۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی که‌ دیارن‪ .‬له‌گه‌ ‌ڵ نه‌وال‬ ‫سه‌عداوی ژووانێکی تایبه‌تمان له‌گه‌ڵ‌ «ئیپه‌ک»‬ ‫لێ وه‌رگرت‪ .‬له‌ناو قه‌ره‌باڵغی ده‌واسه‌داو ل ‌ه ته‌الرێکی‬ ‫که‌م خزمه‌تدا که‌ ده‌یڕوانیه‌ سه‌ر روباری نیل له‌گه‌ ‌ڵ‬ ‫هاوسه‌ره‌که‌ی پرۆفیسۆر شه‌ریف حه‌تات پێشوازیان‬ ‫لێکردین‪.‬‬ ‫ش���ه‌ری���ف ح �ه‌ت��ات��ی ه����اوس����ه‌ری‪ ،‬ج��ی��اب��وون �ه‌وه‌ی‬ ‫به‌زۆره‌ملێ ل ‌ه سه‌عداوی ره‌ت کرده‌وه‌‪ .‬له‌ میسر دوو‬ ‫یاسا له‌ناو یه‌ک به‌کار ده‌هێنرێن‪ .‬یاسای س��زادان‬

‫جار هه‌ستمان به‌هێزترین کاریگه‌ریه‌کانی ئیخوان‬ ‫موسلیمین ک��رد‪ .‬ل�ه‌گ�ه‌ ‌ڵ نوێنه‌رانی ئ �ه‌و ره‌وت��ان� ‌ه‬ ‫گفتوگۆمان کرد‪ .‬ب ‌ه ��ه‌رۆشه‌و‌ه چاودێری رێڕه‌وی‬ ‫(‪ )AKP‬و تورکیایان ده‌ک��رد بۆ چوونه‌ یه‌کێتی‬ ‫ئه‌وروپا‪ .‬له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ ‌ڵ سیسته‌می فره‌حزبیدان‪،‬‬ ‫باس ل ‌ه کاردانه‌وه‌کانی شیعه‌کان ده‌کرێت‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫ده‌وترێت میسریش ئاره‌زووی دیموکراتیزه‌کردنی هه‌یه‌‪.‬‬

‫عه‌لمانیه‌ و یاسای ئه‌حواڵی شه‌خسی شه‌ریعه‌تیه‌‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر پیاوێک یان ژنێک ل ‌ه به‌رامبه‌ر یاساکانی‬ ‫شه‌ریعه‌ت ده‌رک �ه‌وێ��ت ی��ان تاوانێک ئه‌نجام بدات‬ ‫دادگ��ای شه‌ریعه‌ت ده‌توانێت ئه‌و که‌س ‌ه سزا بدات‪،‬‬ ‫فشاری لێکراوه‌ که‌ ل ‌ه هاوسه‌ره‌که‌ی جیا بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌ گوێره‌ی سیسته‌م قه‌ده‌غه‌یه‌ کافرێک له‌گه‌ ‌ڵ‬ ‫ب��اوه‌ڕم�ه‌ن��دێ��ک��دا وه‌ک ه��اوس �ه‌ر بمێنێته‌وه‌‪ .‬ن �ه‌وال‬ ‫سه‌عداوی و هاوسه‌ره‌که‌ی‪ ،‬له‌ناو تابلۆی سیاسی‬ ‫چیان ده‌وێت؟‬ ‫میسریدا رۆشنبیری گرنگن و رێگا نادرێت تا وه‌ک‬ ‫دیار‌ه که‌ دیکتاتۆریه‌تی میسری ک ‌ه به‌ پشتیوانی‬ ‫که‌سایه‌تی به‌رچاو ده‌رکه‌ون‪.‬‬ ‫رۆژئاوا له‌سه‌ر پێیه‌ کۆتایی پێدێت‪ .‬باش ‌ه له‌مه‌ودوا‬ ‫چی ده‌بێت؟ نیگه‌رانی هه‌یه‌ رژێمێکی تۆتالیتار‬ ‫له‌دژی توندوتیژیه‌کان‬ ‫له‌و گه‌شته‌مان بۆ میسر بینیمان به‌کاریگه‌رترین وه‌ک ئێران بێت ‌ه ئاراوه‌‪ .‬ئه‌مڕۆ ل ‌ه جیهانێکدا ده‌ژین‬ ‫هێز له‌ ن��او کۆمه‌ڵگادا له‌ الیه‌نی ژیانی ئیخوان که‌ ده‌گۆڕدرێت‪ .‬میسریه‌کان رژاونه‌ت ‌ه کۆاڵنه‌کان‬ ‫موسلمینن‪ .‬به‌اڵم ل ‌ه الیه‌نی یاسایی له‌گۆڕه‌پاندا نین‌‪ ،‬و داوای سیسته‌مێکی دیموکراتی ده‌که‌ن‪ ،‬ده‌بینین‬ ‫له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پارتیه‌کانیان قه‌ده‌غه‌ن‪ .‬رێکخستنه‌کانیان پرسیاری ئه‌و‌ه ده‌که‌ن «چیمان ل ‌ه واڵته‌ ئه‌ورپیه‌کان‬ ‫ئاسته‌نگ ده‌کرێت‪ .‬سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش به‌ڕێوه‌به‌رانی ک���ه‌م���ت���ره‌»‪ .‬ه �ه‌ڵ��ب �ه‌ت �ه‌‪ ،‬ه���ه‌ر ک��ات��ێ��ک بیستنی‬ ‫ده‌زگ��ا ه�ه‌ره‌ گه‌وره‌کانی وه‌ک��و ژووری پارێزه‌رانی خۆشیه‌کانی دیموکراسی نابێت ‌ه ئ�ه‌وه‌ی بگه‌یت ب ‌ه‬ ‫میسری‪ ،‬سه‌ندیکای پزیشکانی میسری ل ‌ه ئیخوان دیموکراسی‪.‬‬ ‫ته‌نها میسریه‌کان نایانه‌وێت نمونه‌ی تورکیا‬ ‫موسلمینن‪ .‬ل�ه‌ن��او سه‌ندیکای رۆژن��ام�ه‌ن��ووس��ان��دا‬ ‫له‌هه‌ر بیروڕایه‌کدا رۆژنامه‌نووس به‌شدار ده‌که‌ن‪ ،‬ب ‌ه وه‌ربگرن‪ ،‬به‌ڵکو هه‌موو جیهانی ئیسالم ک ‌ه ب ‌ه ده‌ستی‬ ‫رێکه‌وتنێکی هاوبه‌ش به‌ڕێو‌ه ده‌بردرێت‪ .‬ل ‌ه میسر ب ‌ه دیکتاتۆریه‌ته‌و‌ه ده‌ناڵێنن ئه‌وه‌ ب ‌ه بنه‌ما وه‌رده‌گ��رن‪.‬‬ ‫شێوه‌یه‌کی فراوان په‌رله‌مانێکی کارتۆنی هه‌یه‌‪ .‬ئه‌و گرنگه‌ ل� ‌ه تونس رێ��ب�ه‌ری ئیسالمیه‌کان غه‌نوش‬ ‫پارتیه‌ی حوسنی موباره‌ک دایمه‌زراندو‌ه هیچ کات بۆ گۆڕانی واڵته‌که‌ی مۆدێلی (‪ )AKP‬پیشان‬ ‫زۆرینه‌ی ده‌نگه‌کانی له‌ده‌ست ناچێت‪ .‬ئه‌وانه‌ش ب ‌ه ده‌دات‪.‬‬ ‫دیموکراسیه‌تی میسری له‌ تاقیکردنه‌وه‌دایه‌‪ ،‬تا‬ ‫شێوازی رێگری قه‌ده‌غه‌کاری جۆراوجۆر پێکیدێنێت‪.‬‬ ‫میسر ل ‌ه ناو ژیانێکی سیاسی ره‌نگاوره‌نگدا ره‌وتی ئه‌و ئاسته‌ی ک ‌ه کاریگه‌ری ل ‌ه سه‌ر چاره‌نووسی‬ ‫ج��ی��اواز داده‌م���ه‌زرێ���ن���ن؛ ع �ه‌ره‌ب �ه‌ کریستیانه‌کان‪ ،‬هه‌موو جیهانی ئیسالمی ده‌کات و تاقیکردنه‌وه‌یه‌کی‬ ‫رۆشنبیره‌ لیبراڵه‌کان و ئه‌و ناسریه‌ نه‌ته‌وه‌په‌رستانه‌ی گرنگه‌‪.‬‬ ‫ه�ه‌ڵ��ب�ه‌ت�ه‌‪ ،‬ن���ه‌وال س �ه‌ع��داوی و ش �ه‌ری��ف حه‌تات‬ ‫پشت به‌مۆدێرنیزم ده‌به‌ستێت‪ .‬هه‌موو ئه‌و ره‌وتانه‌‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫ژێر گوشاری به‌رده‌وامی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی موباره‌کدان‪ ،‬ل�ه‌و پێشکه‌وتنانه‌دا چ��ۆن شرۆڤ ‌ه ده‌کرێن پێویست ‌ه‬ ‫چاودێری بکه‌ین‪.‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌وان هه‌وڵی له‌سه‌رپێ‌وه‌ستان ده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫له‌ ناو هه‌موو ئه‌و چاوپێکه‌وتنانه‌ماندا‪ ،‬چه‌ندین‬

‫وانەی تونسی لە «ڕاپەڕینی جەماوەری»‬

‫ئامۆژگاریەكە بۆ ئەو سیستەمانەی كە ئامۆژگاری وەرناگرن‬ ‫د‪.‬عوسمان زەیانی*‬ ‫و‪ :‬له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌‌‪/‬‬ ‫فەیسەل غازی‬ ‫بكاتە ڕۆژ”‪.‬‬

‫“گ�����ەل ئ���ەگ���ەر لە‬ ‫ڕۆژێكدا ژیانی بوێت‪،‬‬ ‫ئ���ەوا دەت���وان���ێ ك��ۆت‬ ‫وبەندی بشكێنێت و شەوەكەی‬

‫ئەمانە چ��ەن��د دێڕیكن ل��ە ه��ۆن��راوەی شاعیر و‬ ‫هۆنیاری بەناوبانگی تونس ئەبو قاسم شابی (أبو القاسم‬ ‫الشابی)‪ ،‬هۆنینەوە و مەبەستە شیعرییەكەی ئەم دێڕانە‬ ‫ئاماژە بۆ مەحاڵی پێكەوەژیان لە نێوان زیندوویی بە‬ ‫واتا میتافیزیكی و بیۆلۆژیەكەی و‪ ،‬پێداویستیەكانی‬ ‫لە ئازادی و ئازادیخوازی مرۆڤایەتی و ڕزگاربوون لە‬ ‫الیەكەوە و‪ ،‬لە الیەكی دیكەوە كۆت و زنجیر كە گوزارە‬ ‫لە و چەوسانەوە و بەكۆیلەكردن و زۆرداری و ریسوا و‬ ‫بچووكبینین دەكات‪ ،‬كە هاودژە لەگەڵ پێداویستیەكانی‬ ‫ژیان و زیندوویی تاك و كۆمەڵ‪ .‬دەتوانین ئەم دێڕانە‬ ‫بەیاد بێنین بۆ بەرجەستەكردنی لە واقیعی تونسی‪،‬‬ ‫گەلی تونس ژیان و ئازادیی ویست بێ ئەوەی ببێتە‬ ‫ملكەچ و سەرشۆڕی زۆرداری دەسەاڵت‪ ،‬كە دیاردەی‬ ‫“عابدینی” بەرجەستەی كردووە‪ ،‬لە تونس تا كاتێكی‬ ‫نزیك ه��ەم��وو شتێك زەوت��ك��راوە‪ ،‬ئ���ازادی‪ ،‬مافەكان‪،‬‬ ‫ئیرادەی جەماوەری‪ ،‬ئازادی هەڵبژاردن‪ ،‬بەشداریكردنی‬ ‫سیاسی‪ ،‬ئۆپۆزیسیۆنی سیاسی‪ ،‬ئازادی ڕادەربڕین‪،‬‬ ‫هاواڵتی تونسی ماوەیەكی درێ��ژ لە ژێر دەسەاڵتی‬ ‫دیكتاتۆر و زۆردارێ��ك دەژی��ا‪ ،‬لە بوون و مرۆڤایەتی‬ ‫خۆی بێبەش بوو و تووشی هەموو جۆرەكانی جەور‬ ‫و ستەم بۆتەوە‪ ،‬لە الی��ەن دەس��ەاڵت و كاربەدەستانی‬ ‫و ئ��ەوان��ە نزیكیانن‪ ،‬ئەنجامی ئ���ەوە هەڵگیرسانی‬ ‫راپەڕین و یاخیبوونی گەل و‪ ،‬ب��ووە هۆی یەكڕیزی‬ ‫و بەرزبوونەوەی دەنگی جەماوەر لە پێناو وێنەكێشانی‬ ‫داستانێكی مێژووییە كە كەس ناتوانێت لە بیری بكات‪.‬‬ ‫ئ���ەو داس��ت��ان��ە ه���ەم���وو ه��اوس��ەن��گ��ی��ە ت���ی���ۆری و‬ ‫لێكدراوەكانی وەریگێڕا بۆ سروشتی گۆڕانكاری‪،‬‬ ‫بۆیە پرادیگمای گۆڕانكاری شۆڕشگێڕی لە جیاتی‬ ‫گۆڕانكاری بچوك بچووك دام��ەزراوە‪ ،‬گەلیش خۆی‬ ‫خ��اوەن هێز و تواناكانە و‪ ،‬س��ەرچ��اوەی گۆڕانكاریە‬ ‫و بنەماكانی هەموو ئەو تیۆرییانەی تێكشكاند كە‬

‫گەالنی عەرەبی بە سروشتی سەرشۆڕی و ملكەچی‬ ‫ت��ۆم��ەت��ب��ار دەك����ات‪ ،‬ئ��ەو گ��ەالن��ەش دەرف����ەت دەدات���ە‬ ‫دەس��ەاڵت��داران بۆ دەستدرێژی و دزی��ن و تااڵنكردنی‬ ‫س��ام��ان بەهاكانیان‪ ،‬ئ��ەو گ��ەالن��ە ه��ەر ب��ۆ كۆیلەیی‬ ‫خولقێنران‪.‬‬ ‫گەلی تونس هەڵسا بە فێركردنی وانەی رزگاری‬ ‫بۆ ئەوانەی پێویستیان پێیە‪ ،‬بۆ گەالنی ئازادیخواز كە‬ ‫دەیانەوێ لە زوڵم و ستەم و دیكتاتۆری و زۆرداری‬ ‫بە هەموو جۆرەكانیەوە خۆیان رزگار بكەن‪ ،‬سەرلەنوی‬ ‫دیرۆكەكەی نووسیوویەتەوە و سەلماندی كە سیستەمە‬ ‫دیكتاتۆر و ستەمكارەكان درێژ ناژین‪ ،‬بەمەرجی بوونی‬ ‫ئیرادەیەكی جەماوەری لە گۆڕانكاری و شكاندنی‬ ‫هەموو كۆت و بەندەكان‪ ،‬پەندوەرگرتن لە وەدا نییە كە‬ ‫گەلەكەمان ئازادبوو‪ ،‬بەڵكو چاكەكەی لە رەنگدانەوە‬ ‫و ئەنجامەكانی سەر سیستەم و رژێمەكانی تری واڵتە‬ ‫عەرەبیەكاندایە‪ ،‬كە بوونەتە سەنگی مەحەكی ترس و‬ ‫گومانی تووشبوونی هەمان چارەنووس‪ .‬ئەمە كۆتایی‬ ‫ه��ەم��وو دیكتاتۆرێكی كەللە رەق���ە‪ ،‬شتی گرنگ‬ ‫كە ئ��اوە وەستاوەكەی جواڵند و شڵەقاندووە‪ ،‬لە سەر‬ ‫ئاستی كۆمەاڵیەتی و سیاسیی لە جیهانی عەرەبی‪،‬‬ ‫دابڕانێكی دروس��ت ك��رد لە نێوان شتە ئاساییەكەی‬ ‫سیاسەتی ع��ەرەب��ی‪ ،‬كە فەرمانڕەوایەكی دیكتاتۆر‬ ‫ستەم و زوڵمی گەلەكەی دەكات‪ ،‬بەاڵم لە م سەردەمەدا‬ ‫كە جیهان بووەتە گوندێكی بچووك هەموو شتێك دەبێ‪،‬‬ ‫كەلتووەرەكان بە بێ سنوور موتوربە دەكرێن‪ ،‬هۆشیاری‬ ‫سیاسیشی دروس��ت دەب��ێ��ت‪ ،‬ویستوخواست و داخ��واز‬ ‫وهیوا و ئاواتەكانی گەالن یەكدەگرن‪ ،‬ئەزموونەكانیش‬ ‫دەگوێزێتەوە‪ ،‬دەبنە هۆی گەشەكردنی هەستپێكردنی‬ ‫میللەتان ك��ەوا س��ەردەم��ی فەرمانڕەوایی و حوكمی‬ ‫پێشوو بە بێ گەڕانەوە چوون و تەواوبوون‪ ،‬تەنها لە‬ ‫زبڵدانی مێژوودا یادیان دەكرێتەوە‪.‬‬ ‫ڕاپ��ەڕی��ن��ی گ��ەل��ی ت��ون��س س��ەل��م��ان��دی ك���ەوا ئ��ەو‬ ‫سیستەمانەی كە لە وپەڕی هێز و ستەم و دیكتاتۆری‬ ‫ل��ە ب�����ەردەم گ��ەالن��ی��ان��دا زۆر ن��زی��ك��ن ل��ە رووخ�����ان و‬ ‫بنكەوتندایە‪ ،‬وەك گەاڵی دارەت��وو‪ ،‬بە هۆی الوازی‬ ‫و كزوخاوبوونی رێبازی دامودەزگاكانیان‪ ،‬سەیربكە‬ ‫رژێمی تونس چۆن بە شێوەیەكی دراماتیكیانە رووخا‪،‬‬

‫كە جارجار داوای بەزەیی دەك��ات بە هۆی سروشتی‬ ‫مرۆڤایەتی كە بە كەنەفتی و ریسوایی قەبووڵ ناكات‪،‬‬ ‫جاروباریش داوای نەفرەت دەك��ات بەهۆی هەستانی‬ ‫بە زەب��وون��ك��ردن و چاوشۆڕكردنی گەلەكەی‪ .‬ئەمە‬ ‫كۆتایی بێنامووسانە كە دەچێت بۆ غوربەت و دووری‬ ‫نیشتمانەكەی دەژیت و كەلوپەلەكانی هەڵدەگرێت بۆ‬ ‫نادیاری‪ ،‬وەكو ئ��ەوەی بە بەرهەڵستیاران و نەیارانی‬ ‫دەك��رد و‪ ،‬خێو و دێوەزمە و خ��ەوی ناخۆش كابووس‬ ‫دەبینێت بەهۆی لە دەستدانی دەسەاڵت و ئەو بێزاری‬ ‫دەروونی و شپرزەبوونی درێژخایەنەی دروستی دەكات‪،‬‬ ‫رەنگە ببێتە هۆی پەلەكردن لە مەرگ و فەوتانیدا‪،‬‬ ‫ئەمە باجی دەسەاڵتدارە دیكتاتۆریەكانە‪.‬‬ ‫كاریگەری وانەی راپەڕینە جەماوەریەكەی تونس‬ ‫تەنها لە سەر ئاستی ناوخۆی توانس نەبوو‪ ،‬بەڵكو‬ ‫گەیشتە دەوروبەری عەرەبیش‪ ،‬دیاریشی كرد كە وێڕای‬ ‫ستەم و دیكتاتۆریەت‪ ،‬بەاڵم گۆڕانكاری لە توانادایە‪،‬‬ ‫بە مەرجی بوونی ئیرادەیەكی جەماوەری‪ ،‬شتی جوان‬ ‫لە م داستانە خۆكردەییەدا كە وەاڵمدانەوەی بانگەوازی‬ ‫ویژدان بوو‪ ،‬چین و توێژە جیاجیاكانی كۆمەڵگا و ڕەوت‬ ‫و ئایدیۆلۆژیا جیاوازەكانی سیاسەتی كۆكردۆتەوە بۆ‬ ‫بەدیهێنانی ئامانجێك‪ ،‬هیچ نییە تەنها گۆڕانكاری‬ ‫و رووخانی رژێمی دەسەاڵتدار‪ /‬گەندەڵ‪ ،‬لە ئەنجامدا‬ ‫دەبێ خەڵكی تونس سەربەرز بن بە سەركەوتنەكەیان و‬ ‫دەبێ دەستكەوتەكانی بپارێزن‪ .‬هەروەها دەبێ رێگای‬ ‫ئاواكردنی دیموكراتیەتی راست و دروست بگرنە بەر‬ ‫بەبێ گرەوكردن لە سەر هەڵبژاردەی شەكر كە خێرا‬ ‫لە قاڵبەكانی دەسەاڵت دەتوێتەوە‪ ،‬گەل دروستكەری‬ ‫فەرمانڕەوا و هەڵبژاردەیە و‪ ،‬دەبێ بە بەرپرسیارێتی‬ ‫خۆی هەڵسێ و بگرێتە ئەستۆ بۆ بردنەوەی گرەوە‬ ‫كۆمەاڵیەتیەكان‪.‬‬ ‫لەسەر ئاستی عەرەبی دەبێ ڕژێم و سیستەمەكانی‬ ‫عەرەبی پەندوەرگربن‪ ،‬گۆڕانكاری راستی لە ناو رژیم‬ ‫و رێ��ب��ازی ستەمكار و دیكتاتۆری خۆیان بكەن و‬ ‫بەرەو كرانەوەیەكی دیموكراتی پێبكەون و بەرژەوەندی‬ ‫هاواڵتی بخەنە پێش هەموو شتێك‪.‬‬ ‫*ئەكادیمسیەنێكی مەغربی‬

‫نوێنه‌ری ب��ااڵی‬ ‫مافی مرۆڤ رێکخراوی یونسکۆ له‌‬ ‫زیادبوونی ژماره‌ی له‌سێداره‌دانه‌کانی هه‌فته‌کانی پێشوو‬ ‫ل‌ه ئێراندا نیگه‌رانی خۆی ده‌ربڕی‪ .‬رۆژی چوارشه‌ممه‌‬ ‫به‌رواری دووی شوبات‪ ،‬ده‌قی به‌یاننامه‌ی (ناوی پیالی)‪،‬‬ ‫نوێنه‌ری بااڵی مافی مرۆڤی رێکخراوی یونسکۆ که‌وته‌‬ ‫به‌رده‌ستی راگه‌یاندنه‌کان ک‌ه له‌وێدا سه‌باره‌ت ب‌ه زیادبوونی‬ ‫به‌رچاوی ژم��اره‌ی له‌سێداره‌دان ل‌ه ئێراندا ل‌ه سه‌ره‌تای‬ ‫ئه‌مساڵی زایینییه‌وه‌‪ ،‬نیگه‌رانی خۆی ده‌رده‌بڕێت‪.‬‬ ‫له‌م به‌یاننامه‌دا هاتوو‌ه ب‌ه پێی راپۆرت‌ه باڵوکراوه‌کان له‌‬ ‫راگه‌یاندنی گشتی ئێران‪ ،‬ته‌نیا ل‌ه مانگی کانوونی دووه‌م‬ ‫ئه‌مساڵدا به‌النی که‌م (‪ )66‬که‌س ل‌ه ئێراندا ل‌ه سێداره‌‬ ‫دراون‪ .‬هه‌ر چه‌ند ژماره‌یه‌ک ل‌ه سه‌رچاوه‌کان‪ ،‬ژماره‌ی‬ ‫له‌سێداره‌دانه‌کانی ئه‌م دوایی‌ه زیاتر له‌م‌ه ده‌زانن‪.‬‬ ‫ب‌ه پێی به‌یاننام‌ه کۆمیساریای بااڵی مافی مرۆڤ‪،‬‬ ‫خانمی پیالی وتوویه‌تی‪« :‬ئێم‌ه زۆر جار داوامان ل‌ه ئێران‬ ‫کردوو‌ه تا له‌سێداره‌دان راوه‌ستێنێ و من له‌وه‌یک‌ه ب‌ه ره‌واڵه‌ت‬ ‫به‌رپرسانی ئێرانی‪ ،‬له‌جیاتی ره‌چاوکردنی ئه‌م داواکارییه‌‪،‬‬ ‫روویان کردوو‌ه ب‌ه له‌سێداره‌دانی زیاتر به‌راستیش به‌داخم‪».‬‬ ‫ئ �ه‌م نوێنه‌ر‌ه جه‌ختی ک���ردوو‌ه ک�‌ه «به‌رهه‌ڵستکاری‬ ‫سیاسی‪ ،‬تاوان نیه» و وتوویه‌تی ک‌ه ئێران ل‌ه واژۆکه‌رانی‬ ‫په‌یماننامه‌ی نێوده‌وڵه‌تی مافی مه‌ده‌نی و سیاسیی‌ه که‌‬ ‫ب‌ه مه‌به‌ستی گه‌ره‌نتیکردنی ئازادی راده‌ربڕین و ئازادی‬ ‫کۆمه‌ڵه‌کان ل‌ه واڵتانی ئه‌ندام ئه‌رێ کراوه‌‪.‬‬ ‫خانمی پیالی ک‌ه سه‌رۆکایه‌تی ده‌زگ��ای سه‌ره‌کی‬ ‫رێکخراوی یونسکۆ ل‌ه به‌رگری ل‌ه مافی مرۆڤی ل‌ه سه‌ر‬ ‫شانه‌‪ ،‬وتوویه‌تی‪« :‬هه‌وڵدان بۆ زیندانیکردنی مرۆڤه‌کان‬ ‫ب‌ه هۆکاری په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ گروپ‌ه به‌رهه‌ڵستکاره‌کانی‬ ‫حکومه‌ت‪ ،‬قه‌ت قبوڵ ناکرێت چ بگات‌ه له‌سێداره‌دان‬ ‫ب‌ه هۆکاری خاوه‌نداربوونی تێڕوانینێکی یان هۆگری‬ ‫سیاسی‪».‬‬ ‫ئه‌م به‌رپرسه‌ی سازمانی یونسکو هه‌روه‌ها دوو جۆره‌‬ ‫جێبه‌جێکردنی حوکمی له‌سێداره‌دانی ل‌ه شوێنی گشتیدا‬ ‫شه‌رمه‌زار کردوو‌ه و به‌بیری هێناوه‌ته‌و‌ه ک‌ه ده‌زگای دادی‬ ‫کۆماری ئیسالمی ل‌ه به‌خشنامه‌ی ساڵی (‪)2008‬دا‪ ،‬ئه‌م‬ ‫شێو‌ه جێبه‌جێکردنه‌ی سزای له‌سێداره‌دانی رێ لێگرتووه‌‪.‬‬ ‫خانمی پیالی ئاماژ‌ه ب‌ه تێڕوانینی سکرتێری گشتی‬ ‫رێکخراوی یونسکۆی له‌م ب��اره‌و‌ه کرد ک‌ه وتوویه‌تی‪:‬‬ ‫«له‌سێداره‌دان ل‌ه شوێنی گشتی په‌ر‌ه ب‌ه ناوه‌ڕۆکی زاڵمانه‌‪،‬‬ ‫نامرۆیی و سوکایه‌تیئامێزی ئه‌م جۆر‌ه سزادان‌ه ده‌دات و‬ ‫ته‌نیا ده‌توانێت کاریگه‌رییه‌کی پێچه‌وانه‌ی پره‌نسیبه‌‬ ‫ئینسانییه‌کان دابنێت ل‌ه سه‌ر قوربانی ئه‌م چه‌شن‌ه سزادانه‌‬ ‫و کاریگه‌ری توندوتێژیزا ل‌ه سه‌ر سه‌یرچییه‌کان‪».‬‬ ‫داواکاری به‌تاڵ‌کردنی سزای له‌سێداره‌دان‬ ‫ناوی پیالی هه‌روه‌ها وتوویه‌تی ک‌ه ژماره‌یه‌ک زۆر‬ ‫ل‌ه ئ�ه‌و که‌سانه‌ی ک‌ه ل‌ه کۆماری ئیسالمی ئێراندا‬ ‫س��زای له‌سێداره‌دانیان ب‌ه س �ه‌ردا سه‌پێنراو‌ه و چاوه‌ڕێی‬ ‫جێبه‌جێکردنی سزاکه‌ن‪ ،‬به‌تایبه‌ت زیندانیانی سیاسی‪،‬‬ ‫مه‌حکومانی دۆسیه‌کانی قاچاغی ماد‌ه هۆشبه‌ره‌کان و‬ ‫تاوانکارانی نه‌وجه‌وان‪ ،‬ترسناکه‌‪ .‬ئه‌م به‌رپرسه‌ی رێکخراوی‬ ‫مافی مرۆڤ وتوویه‌تی ک‌ه واڵتانی جۆراوجۆری جیهان‪،‬‬ ‫ب‌ه گشتی به‌ره‌و به‌تاڵ‌کردنی سزای له‌سێداره‌دان ل‌ه رێگای‬ ‫گۆڕینی یاسای که‌یفه‌ری و یا پرۆسه‌کانی دادپه‌روه‌ری‬ ‫ده‌ڕۆن و داوا ل‌ه ئێران ک��راو‌ه تا جێبه‌جێکردنی سزای‬ ‫له‌سێداره‌دان رابگرێت و هه‌وڵدانی پێویست بۆ به‌تاڵ‌کردنی‬ ‫ئه‌م سزای‌ه بکات‪.‬‬ ‫خانم پیالی روو ب‌ه ده‌وڵه‌تی ئێران وتوویه‌تی‪« :‬النی‬ ‫که‌م‪ ،‬ل‌ه حکومه‌تی ئێران داواکارم رێسا نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کان‬ ‫ل‌ه گه‌ره‌نتی پرۆس‌ه دادپرسییه‌کانی چاودێری پارێزگاری‬ ‫مافی مه‌حکومان ب‌ه سزای له‌سێداره‌دان بکات و به‌ره‌و‬ ‫سنوردارکردنی به‌کارهێنانی ئه‌م جۆر‌ه سزای‌ه و دابه‌زاندنی‬ ‫ژماره‌ی ئه‌و تاوانانه‌ی ک‌ه بۆ ئه‌وان‌ه سزای له‌سێداره‌دان‬ ‫دیاری کراو‌ه هه‌نگاو بنێت»‪.‬‬ ‫به‌یاننامه‌ی نوێنه‌ری مافی مرۆڤی رێکخراوی یونسکۆ‬ ‫هه‌روه‌ها ده‌ڵێت ک‌ه کۆمیته‌ی چاودێری ل‌ه سه‌ر پابه‌ندی‬ ‫ب‌ه په‌یماننامه‌ی ناونه‌ته‌وه‌یی مافی مه‌ده‌نی و سیاسی‬ ‫ب �ه‌رده‌وام بۆچوونی ئه‌م‌ه بوو‌ه ک‌ه سزای له‌سێداره‌دان به‌‬ ‫واتای بێبه‌شکردنی خۆسه‌رانه‌ی تاک‌ه ل‌ه حه‌قی ژیان و‬ ‫ل‌ه ئاکامدا‪ ،‬ب‌ه پێچه‌وانه‌ی خاڵه‌کانی ئه‌م په‌یماننامه‌یه‌‬ ‫ئینجا له‌م بواره‌وه‌‪ ،‬رێساگه‌لێکی زۆر سه‌ختگیران‌ه جێبه‌جێ‬ ‫کرابێت‪.‬‬ ‫ئه‌م رێسایان‌ه بریتین ل‌ه سزای له‌سێداره‌دان ته‌نیا سه‌باره‌ت‬ ‫ب‌ه بکه‌رانی ب‌ه هه‌ندترین تاوانه‌کان ده‌ربکرێت‪ ،‬ده‌رکردنی‬ ‫ئه‌م سزای‌ه سه‌پێنراو نه‌بێت و ته‌نیا دوای تێپه‌ڕاندنی ته‌واو و‬ ‫ده‌قیقی قۆناغ‌ه دادوه‌رییه‌کانی ل‌ه دادگاییکردنه‌و‌ه بگر‌ه تا‬ ‫پێداچوونه‌وه‌‪ ،‬به‌کار بهێنرێت‪.‬‬ ‫ل‌ه هه‌مان کاتدا‪ ،‬کۆمیته‌ی چاودێری ل‌ه سه‌ر پابه‌ندی‬ ‫ب‌ه په‌یماننامه‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی مافی مه‌ده‌نی و سیاسی‪،‬‬ ‫پشتگیری ده‌کات ل‌ه به‌تاڵ‌کردنی سزای له‌سێداره‌دان به‌‬ ‫هه‌ر شێو‌ه و جۆرێک ک‌ه بێت‪.‬‬ ‫به‌یاننامه‌ی نوێنه‌ری بااڵی مافی مرۆڤی رێکخراوی‬ ‫یۆنسکو ل‌ه دۆخێکدا باڵو ده‌بێته‌و‌ه ک‌ه ل‌ه هه‌فته‌کانی‬ ‫دواییدا‪ ،‬به‌رپرسانی ده‌زگای دادی ئێران روویان کردۆته‌‬ ‫جێبه‌جێکردنی په‌یتا په‌یتای س��زای ل�ه‌س��ێ��داره‌دان‪ .‬له‌م‬ ‫دواییان‌ه که‌مپینی نێونه‌ته‌وه‌یی مافی مرۆڤ رایگه‌یاند‬ ‫ک‌ه ته‌نیا ل‌ه قۆناغی ی�ه‌ک مانگی دوای��ی��دا‪)97( ،‬‬ ‫حوکمی له‌سێداره‌دان ل‌ه شوێنی جۆراوجۆردا جێبه‌جێ بووه‌‪.‬‬ ‫هۆکاری هه‌وڵدانی ده‌زگای دادی ئێران بۆ زیادکردنی‬ ‫ژم��اره‌ی له‌سێداره‌دانه‌کان ل‌ه هه‌فته‌کانی دواییدا دیار‬ ‫نی‌ه ب��ه‌اڵم به‌رهه‌ڵستکارانی حکومه‌ت وت��ووی��ان�‌ه که‌‬ ‫داموده‌زگاکانی ئاسایشی کۆماری ئیسالمی ب‌ه رێگه‌ی‬ ‫ئه‌م هه‌وڵدانه‌و‌ه به‌دوای حاکم‌کردنی ترس و تۆقاندن‌ه له‌‬ ‫واڵتدا‪.‬‬ ‫به‌رپرسان دادپرسی کۆماری ئیسالمی سه‌باره‌ت به‌م‬ ‫تۆمه‌ت‌ه کاردانه‌وه‌یه‌کیان نیشان نه‌داو‌ه به‌اڵم راگه‌یاندنه‌کانی‬ ‫الیه‌نگری حکومه‌ت‪ ،‬ره‌خنه‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی ل‌ه ده‌رکردن و‬ ‫جێبه‌جێکردنی سزای له‌سێداره‌دانیان مه‌حکوم کردووه‌‪.‬‬


‫تیۆری‬

‫شه‌ڕی تایبه‌ت‬

‫شه‌ڕێکی دژی کۆمه‌ڵگایه‬ ‫ن‪ /‬هێدی ئه‌حمه‌د‬ ‫به‌شی سێیه‌م و کۆتایی‬ ‫هه‌روه‌ها ک‌ه ده‌زانرێت ئه‌مڕۆ ئه‌مریکا ل‌ه دژی ئێران‪،‬‬ ‫هه‌وڵی دامه‌زراندنی که‌ناڵ‌ه ته‌له‌فزیۆنی جۆراوجۆری‬ ‫کردووه‌‪ .‬ئه‌و شێو‌ه ژیان و کلتووره‌ی وا له‌م که‌نااڵنه‌‬ ‫نیشان ده‌درێت‪ ،‬بچوکترین په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ کلتووری‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌ند و ره‌سه‌نی ئێرانی نیی‌ه و هه‌موو هه‌وڵدانه‌کان‬ ‫ل‌ه پێناو راکێشانی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگا ب‌ه تایبه‌ت‬ ‫گه‌نجان‌ه بۆ شێوه‌ی ژیانی بورژوایی و رۆژئاوایی‪.‬‬ ‫ئیتر به‌رنامه‌ی ئه‌م ته‌له‌فزیۆنانه‌ش بۆ پێ‌په‌سه‌ندکردن‬ ‫و ره‌وای‌هت‌به‌خشی ب‌ه ئامانج و به‌رنامه‌کانی ئه‌مریکا‬ ‫دێن‌ه سه‌ر شاشه‌‪ .‬ئه‌م بابه‌ته‌‪ ،‬مه‌ترسیدارترین شێوه‌ی‬ ‫شه‌ڕی تایبه‌ته‌‪ .‬چۆن سه‌رکه‌وتن ل‌ه کایه‌ی کلتووری‬ ‫و ئایدیولۆژیکی به‌واتای سه‌رکه‌وتن ل‌ه شه‌ڕدا دێت؛‬ ‫ده‌توانرێت ب‌ه رێگه‌ی توندوتیژییه‌وه‌‪ ،‬یه‌کرۆژ‌ه ل‌ه سه‌ر‬ ‫کورسی ده‌سه‌اڵت دانیشت به‌اڵم ئه‌گه‌ر له‌و بوارانه‌دا‬ ‫سه‌رکه‌وتن به‌ده‌ست نه‌یه‌ت‪ ،‬ئه‌م کورسیی‌ه زۆر له‌ده‌ست‬ ‫ده‌چێت‪.‬‬ ‫ئ�������ه‌م�������ڕۆ ل�����ه‌گ�����ه‌ڵ‬ ‫به‌کارهێنانی رێبازه‌کانی‬ ‫شه‌ڕی تایبه‌ت‪ ،‬ریفورمی‬ ‫ره‌واڵ�ه‌ت��ی��ش ده‌ک��رێ��ت که‌‬ ‫دی��س��ان ب���ه‌رده‌وام���ی ئه‌م‬ ‫ش �ه‌ڕه‌ی �ه‌‪ .‬ب�‌ه واته‌یه‌کی‬ ‫ت��ر‪ ،‬ب �‌ه رێ��گ �ه‌ی ری��ف��ورم‬ ‫رووپ����ۆش����ان����ه‌‪ ،‬ش����ه‌ڕی‬ ‫تایبه‌ت ب‌ه کرده‌و‌ه ده‌بێت‪.‬‬ ‫ب��ۆی �‌ه ن��اب��ێ ئ���ه‌م ش���ه‌ڕه‌‬ ‫ته‌نیا له‌گه‌ڵ توندوتیژی‬ ‫و ک���وده‌ت���ا و ی���ا ب����واره‌‬ ‫س���ه‌رک���وت���ک���ه‌ره‌ک���ان���ی‬ ‫هه‌ڵسه‌نگێنین؛ یه‌کێک‬ ‫ل‌ه ژێر ناوی “دیکتاتۆری‬ ‫پرۆلتاریا” هه‌ڵده‌ستێته‌وه‌‬ ‫ب �‌ه ب �ه‌رگ��ری ل �‌ه چینی‬ ‫کرێکار و ئه‌وی دیک‌ه له‌‬ ‫رێگه‌ی ریفورمی ساخته‌‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ب‌ه وردی‪ ،‬قواڵیی‬ ‫ئه‌مان‌ه سه‌یر بکه‌ین هه‌ر‬ ‫دووشی ل‌ه ریزی رێبازه‌کانی شه‌ڕی تایبه‌تدان‪ .‬وه‌ک‬ ‫نمونه‌‪ :‬ل‌ه الیه‌که‌و‌ه (سوارتۆ)‪ ،‬سه‌رۆک کۆماری‬ ‫پێشووی ئه‌ندۆنزیا ک‌ه سی ساڵ سه‌رۆکی ده‌وڵه‌تی ئه‌م‬ ‫واڵت‌ه بوو‪ ،‬ل‌ه رێگه‌ی کوده‌تا دژی (سوکارنۆ) هاته‌‬ ‫سه‌ر ده‌سه‌اڵت‪ .‬ئه‌م پایه‌به‌رزه‌ی ئه‌ندۆنزیا‪ ،‬گه‌وره‌ترین‬ ‫کۆمکوژی کمۆنیسته‌کانی ل‌ه دونیادا ئه‌نجامدا‪ .‬له‌‬ ‫یه‌ک شه‌ودا نزیکه‌ی یه‌ک ملیۆن ئه‌ندامی حزبی‬ ‫کمۆنیستی قه‌تل کرد‪ .‬هه‌روه‌ها ل‌ه ساڵی (‪)1954‬‬ ‫دا (پینوشه‌) ل‌ه واڵتی شیلی ب‌ه رێگه‌ی ئه‌نجامدانی‬ ‫کوده‌تایه‌ک‪( ،‬سالورا)ی ک‌ه باوه‌ڕی ب‌ه تیکۆشانی‬ ‫سوسیالیستی و ئاشتیخوازان‌ه بوو له‌ناو برد و (‪)16‬‬ ‫ساڵ ل‌ه سه‌ر ئه‌و واڵ��‌ه فه‌رمانڕه‌وایی کرد‪ .‬ل‌ه تورکیا‪،‬‬ ‫پاکستان و واڵتانی تریش کوده‌تای نیزامی ئه‌نجام‬ ‫دراون ک‌ه ئه‌مان‌ه ل‌ه ریزی رێبازه‌کانی شه‌ڕی تایبه‌تن‬ ‫و ئامانجی سه‌قامگیریان هه‌بووه‌‪.‬‬ ‫ل‌ه الیه‌کی تر‪ ،‬ل‌ه زۆرێک ل‌ه واڵتاندا‪ ،‬پارته‌کان‬ ‫و هێزه‌مان ب‌ه ن��اوی چینی کرێکار و چه‌وساو‌ه و‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌نجامدانی ریفۆرمێکی ره‌واڵه‌تی دێن‌ه ده‌ست‬ ‫به‌کار ده‌ب��ن‪ .‬وه‌ک نمونه‌؛ ل‌ه زۆرێ��ک ل‌ه واڵتی‬ ‫ئه‌مریکای التیندا‪ ،‬تیکۆشانی گه‌ریالیی هه‌ی‌ه به‌اڵم‬ ‫ل‌ه ئه‌رژه‌نتیندا‪ ،‬ئه‌م تێکۆشان‌ه زۆر الوازه‌‪ ،‬ل‌ه حاڵێکدا‬ ‫هه‌لی دروستکردنی هێزێکی گه‌وره‌ی گه‌ریالیی هه‌یه‌‬ ‫به‌اڵم ده‌س�ه‌اڵت��داران له‌گه‌ڵ به‌ڕێوه‌بردنی سیاسه‌تی‬ ‫تایبه‌ت ل‌ه سه‌ر چینی زه‌حمه‌تکێش‪ ،‬رێگری له‌م کاره‌‬ ‫ده‌که‌ن‪ .‬ل‌ه راستیدا‪ ،‬ئه‌و شه‌ڕی تایبه‌ت‌ه بێ ئه‌وه‌ی‬ ‫کات ل‌ه ئه‌رژه‌نتین بگرێت‪ ،‬نمونه‌که‌ی هۆشدارده‌ری‬ ‫دروست کرد تا واڵتانی تری ئه‌مریکای التین‪ ،‬له‌‬ ‫هر جۆر‌ه گه‌شه‌کردنی بیروباوه‌ڕی نه‌ته‌وه‌په‌ره‌ستانه‌‪،‬‬ ‫سه‌ربه‌خۆخوازی یاخود حاکمییه‌تی شه‌رافه‌تمه‌ندانه‌‬ ‫ده‌ست هه‌ڵبگرن‪ .‬ئه‌مه‌ش ل‌ه ریزی رێبازه‌کانی شه‌ڕی‬ ‫تایبه‌ته‌‪ .‬چ��ۆن کۆمه‌ڵگا ه��ان ده‌دات بۆ ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫تێکۆشان ل‌ه دژی ده‌سه‌اڵتخوازی و داگیرکاری‪.‬‬ ‫ب�ه‌م ج��ۆره‌‪ ،‬ده‌س��ه‌اڵت��داران ل‌ه الی �ه‌ک �ه‌وه‌‪ ،‬کۆمه‌ڵگا‬ ‫ل‌ه رێگه‌ی سه‌رکوت و زه‌خ��ت�ه‌و‌ه تووشی ته‌نگانه‌‬ ‫ده‌که‌ن و بێ‌کاریگه‌ری ده‌که‌ن و ل‌ه الیه‌کی تره‌وه‌‪،‬‬ ‫ب‌ه نه‌رمکردنی شه‌ڕی چینایه‌تی و نزیکبوونه‌وه‌ی‬ ‫ریفۆرمیستانه‌‪ ،‬ل‌ه تێکۆشانی دووری ده‌که‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫بابه‌تێکی تر ک‌ه ده‌بێ بخرێت‌ه به‌ر باس ئه‌مه‌ی‌ه که‌‬ ‫کاپیتالیزم و ئیمپریالیزم ل‌ه تێکۆشانی خۆیاندا له‌‬ ‫دژی کۆمه‌ڵگا و سروشتدا هیچ کاتێک نه‌وه‌ستاون‬ ‫و ب‌ه رێگه‌ی دامه‌زراندنی داموده‌زگای تایبه‌تی خاون‬ ‫زانست و تکنیک‪ ،‬ل‌ه پێناو که‌ڵک وه‌رگرتن له‌‬ ‫ته‌واوی هێما و ماده‌کانی سروشت و ده‌سته‌مۆکردنی‬

‫ته‌واوی چین و توێژه‌کانی کۆمه‌ڵگا بۆ به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫خۆیان ده‌جوڵێنه‌وه‌‪ .‬ب‌ه واته‌یه‌کی تر‪ ،‬داموده‌زگاگه‌لێک‬ ‫وه‌ک (تینگ تانگ) ل‌ه رێگه‌ی ناسینی زیاتری‬ ‫ده‌روون���ی ت��اک و کۆمه‌ڵگا‪ ،‬ب‌ه دوای ه��ان��دان و‬ ‫به‌ڕێوه‌بردنی ئاسانتریه‌تی‪ .‬هه‌ر ل‌ه سه‌ر بنه‌مای ئه‌م‬ ‫کار و خه‌باتانه‌ی‌ه ک‌ه سیاسه‌تی نوێش دیاری ده‌کرێت‪.‬‬ ‫وات‌ه تا دواڕاد‌ه ب‌ه شێوه‌یه‌کی ئاگایان‌ه شه‌ڕی تایبه‌ت‬ ‫جێبه‌جێ ده‌کرێت‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ل‌ه ژێر ناوی “بۆ پرینگاندنه‌وه‌ی خه‌ڵکی‬ ‫ل‌ه شه‌یتانییه‌ت‪ ،‬یا ده‌بێ ب‌ه کارگه‌لێکی بێهود‌ه و‬ ‫بێ‌که‌ڵکه‌و‌ه خ�ه‌ری��ک ب��ن ی��ان فکریان کۆنترۆل‬ ‫بکرێت” پ �ه‌روه‌رد‌ه و راگه‌یاندن به‌کار ده‌هێنن‪ .‬واته‌‬ ‫ه�ه‌ر ئ�ه‌و ج��ۆر‌ه وا زانایانی پێشه‌نگی لیبه‌راڵ له‌‬ ‫سه‌رده‌مانێک راستگۆیانه‌تر ده‌یانوت‪ ،‬ده‌توانرێت له‌‬ ‫“پرۆپاگه‌نده‌“ یاخود “ریکالم” که‌ڵک وره‌گیرێت‪.‬‬ ‫له‌م باره‌یه‌وه‌‪ ،‬ئه‌مریکا پێشه‌نگی پیشه‌یه‌کی گه‌وره‌‬ ‫بووه‌؛ پیشه‌ی په‌یوه‌ندیی‌ه گشتییه‌کان‪ .‬ره‌نگ‌ه چه‌ندین‬ ‫میلیارد دۆالر ل‌ه ساڵدا خه‌رجی کۆنترۆلی “رای‬ ‫گشتی” و ئه‌و جۆر‌ه وا رۆخساره‌کانی پێشه‌نگی ئه‌م‬ ‫کار‌ه باسیان کردوو‌ه خه‌رجی “ئه‌ندازیاری ڕه‌زایه‌ت”‬

‫››‬

‫‌ «بۆ‬ ‫پرینگاندنه‌وه‌ی‬ ‫خه‌ڵکی ل ‌ه‬ ‫شه‌یتانییه‌ت‪ ،‬یا ده‌بێ‬ ‫ب ‌ه کارگه‌لێکی بێهود ‌ه‬ ‫و بێ‌که‌ڵکه‌و ‌ه خه‌ریک‬ ‫بن یان فکریان‬ ‫کۆنترۆل بکرێت»‬ ‫ده‌که‌ن‪ .‬ئامانجی ئه‌م پێش‌ه ئه‌وه‌ی‌ه ک‌ه بیانیی‌ه نه‌زان‬ ‫و تێهه‌ڵقۆرتێنه‌ر وات�‌ه خه‌ڵک بکات‌ه کۆیله‌یه‌کی‬ ‫مه‌سه‌ره‌فکه‌ر‪ ،‬گوێ‌رایه‌لی به‌رهه‌مهێنان‪ ،‬خزمه‌تکاری‬ ‫باوه‌ڕمه‌ند و وه‌فاداری ده‌سه‌اڵتی ده‌وڵه‌تی ک‌ه سه‌باره‌ت‬ ‫ب‌ه شێوه‌ی کار و رووک��ردی ئه‌و ده‌سه‌اڵت‌ه بێ‌ئاگا‬ ‫ده‌مێننه‌وه‌؛ ئ�ه‌و ک��رده‌وه‌ی�‌ه ک‌ه ل‌ه کۆمه‌ڵگایه‌کی‬ ‫دیموکراتیکدا په‌یوه‌ندی به‌وانه‌و‌ه نیه‌! ئه‌وان ئه‌گه‌ر‬ ‫ب��ڕی��ار‌ه ب�‌ه باشی خزمه‌تی ده‌س���ه‌اڵت بکه‌ن ده‌ب��ێ‬ ‫وه‌ک “پیاوانی به‌رپرس” یا ئه‌و ج��ۆر‌ه وا ده‌وترێت‬ ‫“چینی سیاسی” وات‌ه ئه‌و که‌سانه‌ی وا ل‌ه داموده‌زگا‬ ‫ئابووری‪ ،‬سیاسی و ئایدیولۆژیکیدا مافی بڕیاردانیان‬ ‫هه‌ی‌ه و تا راده‌یه‌ک ل‌ه راستییه‌کانی جیهان ئاگادار‬ ‫بن به‌اڵم ئاراسته‌کردنی بیر و باوه‌ڕی گونجاو به‌وانه‌‬ ‫زۆر گرنگتر‌ه تا ب�ه‌و خه‌ڵکه‌ی ک‌ه ده‌ب��ێ بخرێنه‌‬ ‫په‌راوێزه‌وه‌‪.‬‬ ‫پێویستی پێداچوونه‌و‌ه و هه‌ڵسه‌نگاندنی به‌رده‌وامی‬ ‫شه‌ڕی تایبه‌ت‬ ‫‪1‬ـ کاتێک باسی شه‌ڕی غه‌یر‌ه نیزامی ده‌که‌ین‪،‬‬ ‫ێ دیسیپلین و یاسایه‌‪ .‬چۆن‬ ‫مه‌به‌ست ش��ه‌ڕی ب� ‌‬ ‫چوارچێوه‌ی شه‌ڕ ب‌ه رێگه‌ی یاساو‌ه ده‌ستنیشان کراوه‌‪،‬‬ ‫ئه‌م شه‌ڕه‌ش زیاتر ل‌ه الیه‌ن گه‌ریالو‌ه ئه‌نجام ده‌درێت‪.‬‬ ‫ب‌ه واته‌یه‌کی تر‪ ،‬شه‌ڕی پارتیزانی‪ ،‬شه‌رێکی دوور‌ه له‌‬ ‫چوارچێو‌ه و یاساکانی خۆی دیاری ده‌کات‪ .‬که‌واته‌‬ ‫پێناسه‌ی شه‌ڕی غه‌یر‌ه نیزامی بۆ شه‌ڕی گه‌ریالییش‬ ‫ده‌بێت‪ .‬به‌اڵم خاڵی نیزامی ئه‌مه‌ی‌ه ک‌ه له‌گه‌ڵ شه‌ڕی‬ ‫غه‌یر‌ه نیزامی ده‌وڵه‌ته‌کان جیاوازه‌‪ .‬چۆنک‌ه ل‌ه دۆخی‬ ‫دیتنی ناکارامه‌بوونی سوپای به‌رێکخسته‌کراو له‌‬ ‫به‌رامبه‌ر گه‌ریالوه‌‪ ،‬شه‌ڕی تایبه‌ت ل‌ه رێگه‌ی شه‌ڕی‬ ‫گه‌ریالییه‌و‌ه ئه‌نجام ده‌ده‌ن‪ .‬وات‌ه هێزی خۆیان له‌گه‌ڵ‬

‫ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌ی وا گه‌ریال تێدا ده‌ژی پ �ه‌روه‌رده‌‬ ‫ده‌که‌ن و له‌گه‌ڵ به‌کارهێنانی رێبازه‌کانی گه‌ریال‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫دژی گه‌ریال شه‌ڕ ده‌که‌ن‪ .‬به‌و که‌سانه‌ش ک‌ه ده‌بنه‌‬ ‫ئامێری ئه‌م شه‌ڕ‌ه پێیان ده‌وترێت کۆنته‌را گه‌ریال‪.‬‬ ‫واڵتانی ئه‌ندامی ناتۆ ک‌ه دوای شه‌ڕی جیهانی‬ ‫دووه‌م�ه‌و‌ه دام�ه‌زرا‪ ،‬ل‌ه دژی واڵتانی سوسیالیستی‪،‬‬ ‫تیکۆشانی چینایه‌تی و هێز‌ه سه‌ربه‌خۆییخوازه‌کان‪،‬‬ ‫رێکخستنی نهێنییان دروست کرد ک‌ه پێیان ده‌وترێت‬ ‫(ناتۆو‌ه شاراوه‌کان)‪ .‬ل‌ه راستیدا‪ ،‬ئه‌م رێکخستنان‌ه که‌‬ ‫له‌گه‌ڵ تێڕوانینێکی ده‌وڵه‌تگه‌را و نه‌ته‌وه‌په‌ره‌ستانه‌‬ ‫ده‌جوڵێنه‌و‌ه بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی‬ ‫ک‌ه ل‌ه سه‌ر کاپیتالیزم‌ه و بۆ له‌ناوبردنی تێکۆشانه‌‬ ‫شۆڕشگێڕییه‌کان ک���ار و خ �ه‌ب��ات ده‌ک����ه‌ن‪ .‬له‌م‬ ‫پێناوه‌شدا وته‌ی ئایدیولۆژیک به‌کار ده‌هێنن و ناوی‬ ‫واڵتپارێزیش ل‌ه سه‌ر خۆ داده‌نێن؛ هه‌روه‌ها دز‌ه ده‌که‌نه‌‬ ‫ناو برۆکراسی ده‌وڵه‌ت‪ ،‬داموده‌زگا مه‌ده‌نییه‌کان و پارته‌‬ ‫هه‌رێمییه‌کان‪ .‬رێکخستنی نهێنی “ئه‌رگه‌نه‌کۆن” له‌‬ ‫ناو ده‌وڵه‌تی تورکیادا ل‌ه ریزی ئه‌م رێکخستنانه‌ی‬ ‫ناتۆیه‌‪.‬‬ ‫ئه‌م رێکخستنان‌ه ل‌ه رێگه‌ی رێکخستنی خۆیان له‌‬ ‫هه‌موو شوێنێکی واڵت‬ ‫ب‌ه شێو‌ه یه‌که‌ی تایبه‌تی‬ ‫ن��ه��ێ��ن��ی و ئ��اش��ک��را‪،‬‬ ‫ه �ه‌ر ک �ه‌س و هێزێک‬ ‫ک �‌ه وه‌ک دوژم��ن��ی��ان‬ ‫رابگه‌ینن‪ ،‬ه �ه‌ر کات‬ ‫ئ��ام��اده‌ی هێرشکردنه‌‬ ‫سه‌ر ئه‌وانن‪ .‬ل‌ه راستیدا‬ ‫وه‌ک رێ��ک��خ��س��ت��ن��ی‬ ‫ئ����ای����دی����ول����ۆژی����ک و‬ ‫نیزامی‪ ،‬ل‌ه سه‌ر بنه‌مای‬ ‫بیرێکی ه��اوب��ه‌ش بۆ‬ ‫هه‌موو کۆمه‌ڵگا خۆیان‬ ‫به‌رێکخستن ده‌ک���ه‌ن‪.‬‬ ‫زۆرێ���ک مامۆستای‬ ‫زان�����ک�����ۆ‪ ،‬ن����ووس����ه‌ر‪،‬‬ ‫م���وخ���ت���ار گ������ه‌ڕه‌ک‪،‬‬ ‫مامۆستای قوتابخانه‌‪،‬‬ ‫دکتۆر‪ ،‬پارێز‌ه و‪ ...‬به‌‬ ‫شێوه‌یه‌کی تایبه‌ت له‌‬ ‫الی �ه‌ن ده‌وڵ �ه‌ت �ه‌و‌ه رێک‬ ‫ده‌خرێن و ئاشکرا خه‌ریکی کار و خه‌باتن‪.‬‬ ‫‪2‬ـ کاتێکیش باسی جواڵنه‌وه‌ی سه‌قامگیری ده‌که‌ین‪،‬‬ ‫ده‌بێ وه‌ک به‌شێک ل‌ه شه‌ڕی تایبه‌ت هه‌ڵیسه‌نگێنین‬ ‫ک‌ه به‌دوای دابینکردنی رووپۆشێکی ره‌وای‌ه بۆ خۆی‪.‬‬ ‫چۆنک‌ه ده‌س��ه‌اڵت��داران و داگ��ی��رک�ه‌ران ل‌ه رێگه‌ی‬ ‫کوده‌تاو‌ه ده‌یانه‌وێ ل‌ه کۆمه‌ڵگادا سه‌قامگیری حاکم‬ ‫بکه‌ن؛ ئه‌مه‌ش تا فاشیزم و دیکتاتۆری ده‌ڕوات‪.‬‬ ‫بۆیه‌‪ ،‬پێش لێدانی گورزه‌که‌‪ ،‬هه‌وڵی ره‌وانیشاندانی‬ ‫ئه‌و‌ه بۆ کۆمه‌ڵگا ده‌که‌ن‪ .‬چۆنک‌ه ل‌ه ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م‬ ‫دۆخه‌‪ ،‬که‌شی کۆمه‌ڵگا تێک ده‌چێت و کائیوس‬ ‫دێت‌ه ئ���اراوه‌‪ .‬ل‌ه س�ه‌ر ئ�ه‌م بنه‌ما‪ ،‬ره‌نگ‌ه ل‌ه کاتی‬ ‫به‌کارهێنانی تاکتیکی کۆنترا گه‌ریال و جواڵنه‌وه‌ی‬ ‫سه‌قامگیری‪ ،‬شه‌ڕی ده‌روونی به‌کار بهێنرێت‪ .‬واته‌‬ ‫ئه‌گه‌ری ئه‌و‌ه هه‌ی‌ه هه‌ر سێ پایه‌ی شه‌ڕی تایبه‌ت‬ ‫پێکه‌و‌ه به‌کار بهێنرێن‪ .‬ل‌ه راستیدا‪ ،‬ده‌توانین بڵین هه‌ر‬ ‫سێ پایه‌‪ ،‬ره‌خسێنه‌ر و ته‌واوکه‌ری یه‌کترن‪.‬‬ ‫‪3‬ـ شه‌ڕی ده‌روونی له‌گه‌ڵ دوورخستنه‌وه‌ی زانست‬ ‫و مه‌عریفه‌ی گرسه‌ی خه‌ڵک‪ ،‬هه‌وڵی هاندانی‬ ‫فکری و تێکۆشانی کۆمه‌ڵگا ده‌دات‪ .‬له‌م شه‌ڕه‌دا‪،‬‬ ‫ئامانج زۆر به‌رفراوان‌ه و ته‌نیا ب‌ه یه‌ک ئامانجه‌وه‌‬ ‫سنووردار نامێنێته‌وه‌‪ .‬ته‌نانه‌ت ل‌ه دژی تاک‪ ،‬توێژه‌‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تییه‌کان‪ ،‬کۆمه‌ڵ‌ه کلتووری‪ ،‬ئایینی‪،‬‬ ‫باوه‌ڕی و نه‌ته‌وه‌یی خه‌ریکی کار و خه‌بات ده‌بێت‪.‬‬ ‫شه‌ڕی ده‌روونی له‌گه‌ڵ دروستکردنی شک و گۆمان‬ ‫ل‌ه مێشک و شکاندنی باوه‌ڕی ل‌ه تاکه‌کاندا‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫دڵخوشکردن و مه‌عنه‌ویاتداینی بێ‌بنه‌ما ب‌ه الیه‌نگرانی‬ ‫رژێم‪ ،‬هه‌میش‌ه ل‌ه دۆخی هێرشێکی چڕ و پڕ‌ه که‌‬ ‫ب‌ه تێپه‌ڕبوونی کات‪ ،‬وه‌ک ئایدیولۆژییه‌ک خۆی‬ ‫سه‌قامگیر ده‌کات‪ .‬له‌به‌ر ئه‌م هۆکاره‌ی‌ه ک‌ه زۆرێک‬ ‫ل‌ه بیر و باوه‌ڕی جیاواز له‌گه‌ڵ راستی ئایدیولۆژی‬ ‫ف �ه‌رم��ی ده‌ب��ن �‌ه ی���ه‌ک‪ .‬چۆنک‌ه ره‌وان {ده‌روون}‬ ‫ره‌فتارسازه‌‪ ،‬وات‌ه هۆکاری دروستبوونی ره‌فتاره‌‪ .���له‌‬ ‫کۆمه‌ڵگایه‌کدا ک‌ه ناسه‌قامگیری هه‌بێت‪ ،‬شه‌ڕی‬ ‫ده‌روونیش ده‌گات‌ه ئامانجه‌کانی خ��ۆی‪ .‬ئه‌م شه‌ڕه‌‬ ‫ده‌بێ وه‌ک ئاکامی شه‌ڕی نیزامی‪ ،‬رێکخستنی و‬ ‫ئایدیولۆژیکی بژمێردرێت ک‌ه دوژمن له‌م گۆڕه‌پانه‌دا‬ ‫ئه‌نجامی ده‌دات‪ .‬هه‌روه‌ها شه‌ڕی ده‌روونی‪ ،‬رووی له‌‬ ‫توێژ‌ه بێ‌الیه‌نه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگاشه‌‪ .‬چۆنک‌ه ئه‌م‬ ‫توێژان‌ه زۆر کات دیاریکه‌ری چاره‌نووسی شه‌ڕن‪.‬‬ ‫ب‌ه گشتی‪ ،‬ل‌ه شه‌ڕی ده‌روونیدا هه‌م ئاماده‌کاری هێزه‌‬ ‫شه‌ڕکه‌ره‌کان هه‌ی‌ه هه‌م ئاماده‌کردنی کۆمه‌ڵگا بۆ‬ ‫ئه‌م شه‌ڕ‌ه و به‌رفراوانکردنی هه‌له‌کانی شه‌ڕ؛ هه‌روه‌ها‬ ‫ل‌ه پێناو ئاماده‌کردنی هێزی شه‌ڕ‪ ،‬هه‌ستی بااڵده‌ست و‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2710/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫‪11‬‬

‫گۆشه‌یه‌کی تایبه‌ته‌و‌ هه‌فتانه‌ ئه‌حالم مه‌نسور ده‌ینوسێت‬

‫شۆڕشی گەنجان بە ئەمریكای وت‪ :‬نا‬ ‫سێ گۆشەی {میسرـ سعودیە ـ ئێران} لە رۆژهەاڵتی‬ ‫ناوەڕاستدا گۆڕانكاری بەسەردا هات‪ .‬ئەم واڵتانە‬ ‫هەر جارە و یەكێكیان سەركردایەتی ناوچەكە دەكات‬ ‫و لە هەموو گۆڕانكارییەك و ستراتیژییەتێكدا‬ ‫دەستێكی بااڵی دەبێت‪ .‬لە دوای وتەكەی (عەلی‬ ‫خامەنەیی) بە زمانی عەرەبی‪ ،‬گەلی میسر یەخەیان‬ ‫دڕی و هەر هەموویان رێك وتیان‪ :‬شۆڕشی میسر لە‬ ‫شۆڕشی ئێران ناچێت‪.‬‬ ‫كەچی خامەنەیی هەر دووبارەی دەكردەوە و دەیوت‪:‬‬ ‫«شۆڕشی تونس و میسر ب��ەردەوام��ی شۆڕشی‬ ‫ئیسالمی ئێرانە»‪.‬‬ ‫قسەیەكی سەیر بوو‪ .‬دی��ارە بەریتانیا ژێر بە ژێر‬ ‫سەركردایەتی ئەم دوو شۆڕشەی كردووە وەك چۆن‬ ‫حكومەتی (شا)ی سەرەوژێر كرد‪.‬‬ ‫شۆڕشی میسر تایبەتمەندی خۆی هەبوو‪ ،‬راستە‬ ‫گەنجان و شۆڕشگێران داوای كۆچكردن و البردنی‬ ‫حوسنی موبارەكیان دەكرد‪ ،‬بەاڵم لە شۆڕشەكەیان جیا‬ ‫بوون‪ ،‬هاواڵتی میسری بۆ تەلەفزیۆنی (العربیە)‬ ‫دەی���وت‪« :‬داوا لە خامەنەیی دەكەین بزانێت كە‬ ‫شۆڕشی ئێمە قەت لە شۆڕشی ئێران ناچێت»‪.‬‬ ‫زۆر كەس دەزان��ن كە سوپای میسری سوپایەكی‬ ‫نیزامییە و حوسنی م���وب���ارەك س��ەرك��ردەی��ەك��ی‬ ‫عەسكەرییە‪ .‬ه��ەروەه��ا ب��ە زم��ان��ی ع��ەرەب��ی بە‬ ‫(ئەفسەری محترف) ناو دەبرێت‪ ،‬واتە ساڵو لە ئااڵ‬ ‫و لە خاكی نیشتمان و سنوورەكەی دەكات و سەری‬ ‫بۆ دادەنوێنێت؛ لە واڵتەكەی خۆیدا دەمرێت و بە‬ ‫ئااڵی واڵتەكەی تەرمەكەی دەپێچنەوە و لە سەر‬ ‫ئاوازی مۆسیقای عەسكەری دەیبەن بۆ گۆڕستان و‬ ‫دەینێژن‪ .‬ئەگەر هەڵهات وەك زین ئەلعابدین بن عەلی‬ ‫بە خائن حیساب دەكرێت‪ .‬ئەمە بە پێی دەستوری‬ ‫عەسكەرییە‪.‬‬ ‫(محترف) ناكاتە پسپۆر‪ ،‬لەبەر ئەوەی كورد سوپای‬ ‫نەبووە‪ .‬لەوانەیە تەنها ئەو كوردانە كە سەرباز و‬ ‫ئەفسەر بوون لە سوپای عێراق بزانن‪ ،‬بەاڵم هەیە‬ ‫هێشتا هەر نەزانن مانای سەربازی (محترف) یان‬ ‫ئەفسەری (محترف) چییە‪.‬‬ ‫حوسنی موبارەك رای نەكرد‪ ،‬هەڵنەهات‪ ،‬گوێم لێ‬ ‫بوو وتی‪« :‬لە میسر دەمرم‪ ،‬چونكە من میسریم و‬ ‫میسرم خۆش دەوێت»‪.‬‬ ‫بەریتانییەكان هەروەها قوتابخانە سەربازییەكانی‬ ‫جیهان لە واتای سەربازی (محترف) تێدەگەن‪.‬‬ ‫سەركردەی عەسكەری چی بفەرموێ‪ ،‬سەرباز و‬ ‫ئەفسەری (محترف) دەبێ ساڵوی عەسكەری بۆ‬ ‫بكەن و پێی بڵێن‪« :‬بەڵی گەورەم»‪ ،‬واتە بڕیارەكەی‬ ‫جێبەجێ دەكرێت و نابێ قسەكەی رەت بكاتەوە‪ .‬ئااڵ‬ ‫سیمبولە‪ ،‬خاكی نیشتمان سیمبولە‪ ،‬سەركردە سیمبولە‬ ‫و‪ ،...‬بەاڵم سەدام حسێن سۆپای عێراقی نیزامی‬ ‫تێكدا‪ ،‬هەر لە خۆیەوە دەیان ئەستێرە و داڵی لە سەر‬ ‫شانەكانی ریز ك��رد‪ .‬هەروەها بە ئ���ارەزووی خۆی‬ ‫هەزارن ئەستێرە و داڵی دابەش كردە سەر ئەم و ئەو‪.‬‬ ‫وەك عەلی كیمیاوی كە هیچی نەدەزانی و كردی‬ ‫بە وەزی��ری بەرگری‪ .‬تەنانەت لە پێشوازییكردنی‬ ‫سەرۆكی حكومەتەكان نەیدەزانی لە سەر ریتمی‬ ‫عەسكەری بڕوات‪ .‬لەم دواییەدا (نایب عەریف)ێك‬ ‫فێری كرد‪ .‬شا (الحسێن) پەروەردەی بەریتانیا بوو‪ .‬لە‬ ‫دڵیدا پێی پێدەكەنی‪ .‬هەروەها (سانتێرز) زانكۆیەكی‬ ‫عەسكەری بەریتانییە‪ ،‬هەموو دەرچووانی كۆڵیژی‬ ‫حاکمبوون له‌و مرۆڤه‌دا دروست ده‌کات‪ .‬په‌ره‌سه‌ندنی‬ ‫نه‌ته‌وه‌په‌ره‌ستی ل‌ه کۆمه‌ڵگا‪ ،‬ل‌ه سه‌ر ئه‌م بنه‌ما بوو‌ه‬ ‫و مێژووش له‌گه‌ڵ ئه‌م‌ه ده‌خوێنێته‌وه‌؛ هه‌موو پاڵه‌وانی‬ ‫و وه‌رچه‌رخان‌ه گه‌وره‌کان ب‌ه هی خۆی ده‌زانێت و له‌‬ ‫سه‌ر ئه‌م بنه‌ما‪ ،‬هه‌لومه‌رجی ژیان ده‌ره‌خسێنن‪ .‬به‌م‬ ‫جۆره‌‪ ،‬راستی کۆمه‌ڵگایه‌ک دێت‌ه ئاراو‌ه ک‌ه هر جۆر‬ ‫بیانه‌وێ‪ ،‬ده‌یخه‌ن‌ه جوڵه‌وه‌؛ ده‌وڵه‌تداران ل‌ه ژێر ناوی‬ ‫به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆریزم و ئانارشیزم‪ ،‬گرسه‌ی‬ ‫خه‌ڵک هان ده‌ده‌ن بۆ پشتیوانیکردن ل‌ه جێبه‌جێکه‌رانی‬ ‫ش��ه‌ڕی تایبه‌ت‪ .‬ل�‌ه راس��ت��ی��دا‪ ،‬ه �ه‌م ت��اک و هه‌م‬ ‫کۆمه‌ڵگاش له‌گه‌ڵ جێبه‌جێکردنی شه‌ڕی تایبه‌ت‬ ‫ده‌گونجێنن‪ .‬چۆنک‌ه ئه‌گه‌ر کۆمه‌ڵگایه‌ک بۆ ئه‌م‬ ‫کار‌ه ئاماد‌ه نه‌بێت‪ ،‬شه‌ڕی تایبه‌ت به‌ڕێو‌ه ناچێت‪.‬‬ ‫خاڵێکی تری گرنگ‪ ،‬توێژینه‌وه‌ی ئامانجی شه‌ڕی‬ ‫ده‌روونی ل‌ه دونیای کاپیتالیزم‌ه ل‌ه پێناو راکێشانی‬ ‫تاک بۆ هه‌ڵبژاردنی ژیانی بورژوایی‪ .‬ل‌ه راستیدا‪،‬‬ ‫هه‌ڵبژاردنێکی تر جگ‌ه له‌و ژیان‌ه بۆ تاک ناهێڵنه‌وه‌؛‬ ‫راکێشانی تاک و کۆمه‌ڵگا به‌ره‌و ئه‌م ژیانه‌ش به‌‬ ‫واتای سه‌رکه‌وتنی شه‌ڕی تایبه‌ت دێت‪ .‬وات‌ه مرۆڤ‬ ‫به‌ره‌و مه‌یمونبوون هان ده‌دات‪ .‬بۆیه‌‪ ،‬شه‌رافه‌تمه‌ندانه‌ترین‬ ‫شه‌ڕ‪ ،‬شه‌ڕی به‌رگری مرۆڤ ل‌ه به‌رامبه‌ر حه‌یوانبوونه‌‬ ‫ل‌ه ناو کاپیتالیزمدا‪ .‬چۆنک‌ه ئه‌م سیسته‌مه‌‪ ،‬مرۆڤ‬ ‫ل‌ه مرۆڤبوونی خۆی ده‌ردێنێت‪ .‬له‌م رووه‌وه‌‪ ،‬ناتوانرێت‬ ‫شه‌ڕی تایبه‌ت ته‌نیا وه‌ک ستراتیژی هه‌ڵسه‌نگێنرێت‬

‫عەسكەری عێراق خواخوایان بوو لەو زانكۆیە كە‬ ‫فێری زانستی عەسكەریان دەكات خوێندكار بن‪.‬‬ ‫(ئەفسەری محترف) ئەگەر سیاسەتمەدار بێت واتە‬ ‫پسپۆر بێت‪ ،‬لە ستراتیژییەت نابێت ئەفسەری واڵتێكی‬ ‫تر نەخشەكەی ببینێت‪ ،‬ئەگەر بینی بە خائن حیساب‬ ‫دەكرێت‪ .‬بەڕای من نووسەری (محترف)یش هەیە كە‬ ‫دەبێ تا رۆژی مردنی سەروقەڵەم بۆ خاك و ئااڵی‬ ‫نیشتمانەكەی و گەلەكەی دانوێنێت‪.‬‬ ‫كاتژمێر چواری بەرەبەیانە‪ ،‬كە ئەم ستوونە دەنووسم‪،‬‬ ‫دوو ئەرشیفی نوێ لەبەر دەستمدایە‪ .‬لەم دوو شۆڕشە‬ ‫شەونخونیم كردووە‪ ،‬نەك وەك سیاسەتمەدارێك‪ ،‬بەڵكو‬ ‫وەك رۆژنامەنووسێك‪ ،‬راستە رۆژنامەنووسێكی‬ ‫جیهانی نیم‪ ،‬چونكە كوردم لەگەڵ ئەوەشدا خۆم لە‬ ‫رۆژنامەنووسانی جیهان بە كەمتر نازانم‪ .‬هەروەها‬ ‫هەر وەك چۆن لە عەسكەریدا ئاكار هەیە؛ دەبێ‬ ‫رۆژنامەنووسیش یان ئەدیب و هونەرمەند و زانا‬ ‫ئاكاری پیشەكەی هەبێ‪ ،‬هەر وەك دەزانن هەر پیشە‬ ‫و پسپۆرییەك ئاكاری تایبەت بە خۆیەوە هەیە‪ .‬هەر‬ ‫وەك سوپای میسری كە سوپایەكی بێ‌الیەن بوو‬ ‫بەرامبەر بە شۆڕشگێڕان توندوتیژی بەكار نەهێنا‪،‬‬ ‫بەڵكو گەلی میسریش سوپای خۆی خۆش دەوێت‬ ‫و دەیپەرستێ‪ ،‬نەك هەر ئەمە‪ ،‬بەڵكو تا گۆرانیبێژی‬ ‫میسری (شادیە) كە چەندین ساڵە دانیشتووە و رووی‬ ‫كردۆتە خوا‪ ،‬بە تەلەفۆن پەیوەندی بە تەلەفزیۆنی‬ ‫میسرییەوە كرد بۆ ئەوەی گەلەكەی دوور بكەنەوە لە‬ ‫توندوتیژی و شۆڕشگێڕان هێمن بكاتەوە‪.‬‬ ‫ب��گ��رە ئ��ەك��ت��ەری ش��ان��ۆی��ی ب��ەن��اوب��ان��گ (سهیر‬ ‫المرشدی) لە خۆپیشاندانەكە لە گۆڕەپانی (التحریر)‬ ‫ه����اواری دەك����رد‪« :‬ش��ۆڕش��ی گەنجانی میسر‬ ‫شۆڕشێكی پیرۆزە‪ ،‬سەربە هیچ الیەك نیە‪ ،‬بێ‌الیەنە‪،‬‬ ‫سەربەخۆیە‪ ،‬شۆڕشێكی میسرییە و‪.»...‬‬ ‫شارستانییەتی میسری شارستانییەتێكی رێزدارە‬ ‫هەر وەك گەلەكەی‪ ،‬ئەم نووسینەشم لە گیرفانم‬ ‫دەرنەكردووە‪ .‬چونكە لە شاری خانەقیندا چوار سینەما‬ ‫هەبوو‪ ،‬دایكم هەموو هەینییەك دەیبردم بۆ سینەما‪،‬‬ ‫نەك لە شەستەكاندا‪ ،‬بەڵكو لە پەنجاكاندا‪ .‬هەروەها‬ ‫تەلەفزیۆنیش لە شەستەكاندا هات بۆ خانەقین‪ .‬ئاگام‬ ‫لە (جمال عبدالناصر) و سااڵنی حوكمكردنی میسر‬ ‫هەیە‪ ،‬دەڵێم جەمال عەبدولناسر بۆ؟‬ ‫جەمالعەبدولناسر یەكەم سەركردەیە كە خودموختاری‬ ‫دا بە كورد‪.‬‬ ‫لە پێش بەیانی (‪ )11‬ئ��اداری ساڵی (‪)1970‬دا‬ ‫جەمال عەبدولناسر ئامۆژگاری (ئەحمەد حەسەن‬ ‫ئەلبەكر) و سەدام حسێنی كرد و پێی وتن «مافی‬ ‫خۆیانە شۆڕش بكەن‪ ،‬بزانن چیان دەوێ‪ ،‬بیاندەنێ‪.‬‬ ‫ئەوان میللەتن»‪.‬‬ ‫ئەحمەد حەسەن ئەلبەكر و سەدام حسێن رێكەوتن و‬ ‫گفتوگۆ كرا لەگەڵ سەركردەكانی كورد و بەیانی‬ ‫(‪ )11‬ئادار بە هەموو جیهان راگەیەنرا‪.‬‬ ‫وەك وتم تەنانەت لە سەر پاكەتی جگەرە هەواڵی‬ ‫شۆڕشی میسرم نووسیوە ن��ەك تەنها ك��اغ��ەز‪...‬‬ ‫(عومەر سلێمان) جێگری سەرۆكی میسر دەڵێ‪:‬‬ ‫«شۆڕشی گەنجان‪ ،‬شوعلەیەك بوو بزووتنەوەی‬ ‫چاكسازی داگیرساند»‪.‬‬ ‫هیوادارم عومەر سلێمان تا سەر جێی متمانەی‬ ‫گەلی میسر بێ و گەلی میسریش ئازاد و سەربەرز‬ ‫و خۆیان بن‪.‬‬ ‫به‌ڵکو وه‌ک شه‌ڕێک دژی ت��اک‪ ،‬کۆمه‌ڵگا و‬ ‫گشتیبوونی له‌به‌ر چاو بگیرێت‪ .‬زۆرترین کارێگه‌ری‬ ‫له‌م کاره‌دا‪ ،‬شه‌ڕی ده‌روونی ده‌یکات‪ .‬به‌و شێو‌ه که‌‬ ‫تاک هه‌ر کارێک ک‌ه ده‌یکات ده‌که‌وێت‌ه خزمه‌تی‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندی کاپیتالیزمه‌وه‌‪.‬‬ ‫کاپیتالیزم ه�ه‌م��وو ئه‌مان‌ه ب�‌ه ن���اوی ئ����ازادی و‬ ‫دیموکراسییه‌و‌ه ئه‌نجام ده‌دات‪ ،‬پرسیاری گرنگ‬ ‫ئه‌مه‌ی‌ه ک‌ه ئایا ئ��ازادی‪ ،‬ئه‌نجامدانی هه‌ر شتێکه‌‬ ‫ک‌ه مرۆڤ بیری لێ ده‌کاته‌و‌ه وات‌ه لیبرالیزم‌ه یاخود‬ ‫جواڵنه‌وه‌ی‌ه ل‌ه سه‌ر بنه‌مای به‌رپرسیارێتی و ئاگایی؟‬ ‫ئایا ئازادی سنووردارکردنی ئازادی ئه‌وی تر‌ه یاخود‬ ‫له‌گه‌ڵ ئازادکردنی خۆت رێگ‌ه ل‌ه به‌رده‌م ئازادکردنی‬ ‫ئه‌وی تر ده‌که‌یته‌وه‌؟‬ ‫سه‌باره‌ت ب‌ه شه‌ڕی ده‌روونی‪ ،‬ده‌بێ ئه‌مه‌ش ده‌ستنیشان‬ ‫ب��ک��رێ��ت ک �‌ه ش���ه‌ڕی جیهانی س��ێ��ی�ه‌م ک �‌ه وه‌ک‬ ‫شه‌ڕی سارد ناوی لێ ده‌کرێت ل‌ه رێگه‌ی شه‌ڕی‬ ‫ده‌روونییه‌و‌ه کرا‪ .‬له‌و شه‌ڕه‌دا‪ ،‬ئه‌مریکا‪ ،‬شه‌وره‌وی له‌‬ ‫رێگه‌ی شه‌ڕی تایبه‌ته‌و‌ه و ب‌ه واته‌یه‌کی تر شه‌ڕی‬ ‫ده‌روونی شکست دا؛ له‌م رێگادا‪ ،‬له‌گه‌ڵ راکێشانی‬ ‫بۆ رک��به‌ری چه‌کسازی و ده‌سه‌اڵتخوازی‪ ،‬یه‌کێتی‬ ‫شه‌وره‌وی کرد‌ه وێنه‌ی خۆیه‌وه‌؛ ل‌ه راستیدا تێکۆشانی‬ ‫سوسیالیستی ل‌ه شه‌وره‌ویدا وه‌ک مینیاتۆرێک له‌‬ ‫ده‌وڵه‌ت ده‌رچوو‪.‬‬


‫شۆڕش گه‌نج دروستى کرد و‬

‫گه‌جنان‬ ‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2710/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫‪12‬‬

‫عیشق و شۆڕش‬ ‫ێ بێت‪ ،‬شۆڕش‬ ‫عیشق ل‌ه کو ‌‬ ‫ئاسۆ جه‌وهه‌ر‬ ‫ێ هه‌یه‌‪ .‬بۆی‌ه فه‌لسه‌فه‌ى‬ ‫له‌و ‌‬ ‫عیشق و ئازادى رێنمایمانده‌کات‬ ‫گه‌نجبوون ئه‌و بوونه‌وه‌ر‌ه شۆڕشگێڕه‌یه‌؛ ته‌نها سه‌ر‬ ‫که‌وتن ده‌ناسێت! گه‌نجانى تونس‪ ،‬بوون‌ه ده‌ستپێک‬ ‫و پڕیشکه‌که‌ى میسریشى گرته‌وه‌‪ ،‬واڵتانى عه‌ره‌بى‬ ‫وروژاون‪ ،‬مه‌غریب‪ ،‬یه‌مه‌ن‪ ،‬ئه‌رده‌ن و سوریا د‌هه‌سه‌اڵته‌‬ ‫دڕندانه‌کانیان ل‌ه ناکۆکى و ترسدا به‌ڕێوه‌ده‌چن و‬ ‫گه‌نجه‌کانیشیان ته‌قینه‌وه‌یه‌ک ل‌ه ناو‌ه به‌ڕێوه‌یان‬ ‫ده‌ب����ات ب���ه‌ر‌ه و ئ�����ازادى‪ .‬پڕیشکه‌ک‌ه واڵت��ان��ى‬ ‫رۆژهه‌اڵتى ناوه‌ڕاستى گرتوه‌ته‌و‌ه ده‌شپه‌ڕێته‌و‌ه بۆ‬ ‫ئێران و تورکیا و پاکستان؛ رۆژهه‌اڵتى ناوه‌ڕاست‬ ‫ده‌یه‌وێت گه‌نج بێته‌و‌ه و گه‌نجان چیتر نایانه‌وێت‪،‬‬ ‫ده‌سه‌اڵت‌ه ناو خۆیی‌ه خوێن مژه‌کان‪ ،‬ئه‌مریکا‪،‬‬ ‫ئه‌ورپا و هتد‪ ...‬خه‌یاڵه‌کانیان بکوژن‪.‬‬ ‫چێ گیڤارا‪ ،‬سه‌ره‌تا ب‌ه واڵتانى ئه‌مریکاى‬ ‫التیندا بۆ ئاماده‌کارى شۆڕش ده‌ستى ب‌ه گه‌ڕان‬ ‫کرد و به‌پێى چۆنێتى و چه‌ندێتى گه‌له‌که‌ى و‬ ‫شوێنکاته‌کان پێوانه‌ى خ��ۆى ک��رد‪ .‬ئ �ه‌و زانین‬ ‫و تێڕوانیى خ��ۆى ب �ه‌ر‌ه و ئ �ه‌و‌ه ئاراسته‌کرد ک ‌ه‬ ‫شۆڕش ته‌نها ره‌هایان‌ه ده‌گات‌ه سه‌رکه‌وتن؛ توانى‬ ‫تێشیدا سه‌ر بکه‌وێت؛ سه‌رکه‌وتنێک گه‌له‌که‌ى‬ ‫و مرۆڤایه‌تى هێشتاش ئومێدى تێدا ده‌چننه‌وه‌‪.‬‬ ‫گ��ان��دى‪ ،‬ل‌ه ب�ه‌ه��ارى ته‌منیدا‪ ،‬هیندستان ب�ه‌ره‌و‬ ‫ێ ئه‌و هیندیان‌ه په‌روه‌رد‌ه‬ ‫ئه‌فریقا جێده‌هێڵیت و له‌و ‌‬ ‫ده‌ک��ات ک‌ه برابوون بۆ ئ �ه‌وێ‌‪ ،‬ب‌ه رێکخسته‌یان‬ ‫ده‌ک��ات و ل‌ه رێکخراوێکدا کۆیان ده‌ک��ات�ه‌و‌ه و‬ ‫ده‌شیان کات ب‌ه خاوه‌ن رۆژنامه‌یه‌ک‪.‬ئیدى گاندى‬ ‫گه‌نج ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه بۆ هیندستان‪ ،‬کام هیندستان؟!‬ ‫ئه‌و واڵته‌ى ک‌ه پتر ل‌ه چه‌ندین سه‌ده‌ی‌ه گه‌ورترین‬ ‫ئیمپراتۆرى سه‌ربازى و سیاسى به‌ریتانیاى ئه‌و کاته‌ى‬ ‫سه‌ده‌ى بیست داگیرى کردووه‌‪ ،‬بۆ ئازادى گه‌النى‬ ‫هیندستان شۆڕشێک بێته‌قاندنى گولله‌یه‌ک‬ ‫هه‌ڵده‌گیرسێنێت‪ .،‬ئه‌و تێده‌گات ناتوندوتیژى و‬ ‫ئارامى ئاینده‌ى مرۆڤایه‌تییه‌‪ ،‬جه‌خت ده‌کاته‌و‌ه ک ‌ه‬ ‫هه‌روه‌ک چۆن ئاو کۆده‌کرێته‌و‌ه و ل‌ه به‌نداوێکدا‬ ‫که‌ناڵیز‌ه ده‌کرێن بۆ وزه‌ى کاره‌با‪ ،‬ئه‌وهاش تێده‌گات‬ ‫گه‌ر مرۆڤ توڕ‌ه بوون و رقى بخواته‌وه‌‪ ،‬ده‌توانێت‬ ‫ل‌ه ناوه‌و‌ه به‌رهه‌مێکى دى هه‌بێت ک‌ه ناتوندوتیژى‬ ‫و ئارامگرتن‌ه به‌ره‌و سه‌رکه‌وتن‪ .‬گاندى‪ ،‬گه‌نجانى‬ ‫واڵت �ه‌ک �ه‌ى ب�‌ه ئ��ارام��ى و لێبورده‌یى خ��ۆراک��دا‪،‬‬ ‫شۆڕشێکى بێتوندوتیژى ل‌ه به‌رامبه‌ر ئاگرى توڕه‌یى‬ ‫دوژمندا گه‌یاند‌ه سه‌رکه‌وتن‪ .‬نیلسۆن ماندێال‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫باشورى ئه‌فریقا بۆ نه‌هێشتنى ره‌گه‌ز په‌رستى ل ‌ه‬ ‫نێوان ره‌ش پێست و سپى پێسته‌کاندا هه‌ر له‌گه‌ڵ‬ ‫چونى بۆ زانکۆ تێکۆشا و خوێندکارانى ده‌نده‌دا‬ ‫خه‌بات بکه‌ن بۆ نه‌هێشتنى ج��ی��اوازاى ره‌گ �ه‌زى‬ ‫و رزگ���ار ب���وون ل�‌ه داگ��ی��رک��ارى که‌مین‌ه سپى‬ ‫پێسته‌کان به‌سه‌ر زۆرین‌ه ره‌ش پێسته‌کاندا‪ .‬وه‌ک‬ ‫گه‌نجێکى شۆڕشگێڕ ل‌ه رێکخراوى (ئه‌نجومه‌نی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی ئه‌فریقی)دا خۆى و گه‌نجانى واڵته‌که‌ى‬ ‫به‌شۆڕشێکى ته‌مه‌ن درێژدا پێده‌گه‌یه‌نێت؛ ماندێال‪،‬‬ ‫دیدگاى شۆڕشگێڕى خۆى له‌ئه‌ده‌بیاتى مارکسى‬ ‫و په‌رتوکانى شێوازى شه‌ڕى گه‌ریالییه‌و‌ه ل‌ه بۆته‌ى‬ ‫که‌سێتیه‌کى ئه‌فریقیدا رێکده‌خات‪ ،‬کۆبوونه‌و‌ه و‬ ‫گه‌ڕانه‌کانى به‌نێو گه‌له‌که‌یدا ده‌گ‌هه‌یه‌نێت‌ه ئاستى‬ ‫هێزێک و پێگه‌ى دوژم���ن ده‌ناسێت‪ ،‬شوێنگ ‌ه‬ ‫ئابوورى و ستراتیژییه‌کانیان ده‌پێکێت‪ .‬له‌و پێناوه‌دا‬ ‫(‪ )27‬س��ا ‌ڵ زیندانى ده‌چێژێت و ل�‌ه ئاکامدا‬ ‫ێ‬ ‫ئه‌م گوڵ‌ه ره‌ش �ه‌ى ئه‌فریقا ده‌گات‌ه ئ��ازادى‪ .‬س ‌‬ ‫ێ جوگرافیاى جیاواز و باودۆخى‬ ‫که‌سێتى‪ ،‬ل‌ه س ‌‬ ‫جیاوازدا‪ ،‬گه‌نجبوون ده‌یانگه‌ێنیت‌ه یاخیبوونێکى‬ ‫شۆڕشگێڕانه‌‪ ،‬ک‌ه کاریگه‌ریه‌کانى ده‌گات‌ه زۆر‬ ‫شوێن؛ گه‌رچى ب‌ه پێشه‌نگایه‌تى ئه‌مریکا و هێز‌ه‬ ‫نێو ده‌ۆڵه‌تیه‌کان‪ ،‬ئاراسته‌کانى ئه‌م شۆڕشگێران ‌ه‬ ‫گۆڕدران و شۆرشیان لێدرزا و ل‌ه جوگرافیایه‌کدا‬ ‫قه‌تیسیانکردن‪ .‬گه‌رنا ب��ڕوا واب��وو مرۆڤایه‌تیان‬ ‫بگه‌یاندبایه‌ت‌ه ئاستێکى باشتر‪ .‬ئه‌مانیش هێنده‌ى‬ ‫شۆڕشى گه‌نجانى فه‌ڕانسا ماته‌وزه‌ى هه‌ڵسوڕانى‬ ‫شۆڕشێکى ب‌ه نێوده‌وڵه‌تى بوونیان هه‌بوو‪ .‬گه‌نج ‌ه‬ ‫ش��ۆڕش گێڕه‌کانى تونس‪ ،‬میسر؛ رۆژه�ه‌اڵت��ى‬ ‫ناوه‌ڕاست‪ ،‬هێز‌ه چه‌ق به‌ستوه‌کان خه‌ریکن کایه‌ى‬ ‫سیاسى ده‌ق��ۆزن��ه‌و‌ه گوڵى ش��ۆڕش ل�‌ه گه‌نجان‬ ‫ده‌وه‌رێنن و هێز‌ه ده‌ره‌کی‌ه داگیرکاره‌کانیش کار‬ ‫ده‌که‌ن بۆ ئه‌وه‌ى قزانجى ستراتیژى شۆڕش به‌ره‌و‬ ‫الى خۆیان ب �ه‌رن‪ .‬ئایا ل‌ه که‌سێتى گه‌نجى ئه‌و‬ ‫جوگرافیایه‌ى‪ ،‬ک‌ه ن��اوى کوردستان‌ه یه‌که‌مین‬ ‫شۆڕشه‌کانى مرۆڤایه‌تى تێدا هه‌ستای‌ه سه‌رپێ‌‪،‬‬ ‫شۆڕشگێڕێک به‌ڕێوه‌یه‌؟ بۆ مه‌گه‌ر شۆڕش ل ‌ه‬ ‫ئێم‌ه نه‌دزراوه‌؟‬

‫به‌رهه‌مى شۆڕش بۆ گه‌نج حه‌رام ‌ه‬

‫[ ئا‪ /‬هانا ئازاد ]‬

‫گه‌نجان ئاماژ ‌ه بۆ ئ�ه‌وه‌ده‌ک�ه‌ن ئه‌وه‌ى‬ ‫ئێستا هه‌ی ‌ه گه‌نج دروستى کردوو ‌ه و لێى‬ ‫بێبه‌برى کراوه‌‪ ،‬پێشیانوای ‌ه به‌یه‌کخستى‬ ‫ریزه‌کانى گه‌نجان ده‌تواندرێـت شۆڕشێک‬ ‫هه‌ڵگیر سێنن ‪ ،‬ما مۆ ستا یه‌کى ز ا نکۆ ش‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت وروژاندنى ئه‌م باب ‌ه شتێکى‬ ‫باش ‌ه تا گه‌نجان بیر ل ‌ه شۆڕش بکه‌نه‌وه‌‪.‬‬

‫کاروان عوسمان‪ ،‬ته‌مه‌ن (‪ )23‬ساڵ خوێندکارى‬ ‫زان��ک��ۆى سلێمانی‌ه جه‌خت ل �ه‌و‌ه ده‌ک��ات �ه‌و‌ه و وتى‪:‬‬ ‫«ش��ۆڕش گه‌نج دروستى ک��رد‪ ،‬که‌چى به‌رهه‌مى‬ ‫ش��ۆڕش ب��ۆ گه‌نج ح �ه‌رام �ه‌»‪ .‬پێشیوای‌ه ده‌کرێت‬ ‫به‌یه‌کخستنى ریزى گه‌نجان به‌رهه‌مێک بۆ گه‌نج‬ ‫دروستبێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ى مۆدێلى شۆڕشى چه‌کداری‬ ‫نه‌ماو‌ه با له‌بری سندوقى فیشه‌ک سندوقى ده‌نگدانمان‬ ‫ال گرنگ بێت‪ .‬ک���اروان ئ�ه‌وه‌ش��ى وت‪ :‬ل�‌ه ئیستا‬ ‫زووتر نی‌ه پێویست‌ه قۆڵى لێهه‌ڵ بکه‌ین و خه‌باتێکى‬ ‫سه‌رتاسه‌ری هۆشیاری ل‌ه ناو گه‌نجدا باڵوبکه‌ینه‌و‌ه‬ ‫تاکو هه‌رچى هێزى کۆن هه‌ی‌ه ده‌نگیان پێنه‌ده‌ین‪،‬‬ ‫چونک‌ه به‌رهه‌مى ئه‌وان بۆ گه‌نج هیچ نه‌بوو‪.‬‬ ‫ره‌وه‌ن���د ج���ه‌واد‪ ،‬ته‌مه‌ن (‪ )25‬س��اڵ‪ ،‬گه‌نجێکى‬ ‫شارى هه‌ولێر‌ه و پێیوای‌ه باوى شۆڕش نه‌ماو‌ه له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ى گه‌نج پێویستى ب‌ه شۆڕش نیه‌‪ ،‬پێویستى به‌وه‌ی ‌ه‬ ‫ک‌ه له‌الیه‌ن حکومه‌ته‌و‌ه هاوکارى بکرێت تا خۆى‬ ‫رێکبخاته‌و‌ه و خانوو و موچه‌یه‌کى باشى بداتێ‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫پێویست‌ه ئه‌مڕۆ گه‌نجان شۆڕش ب‌ه مه‌به‌ست بکه‌ن‪،‬‬ ‫بۆ نمون‌ه ئه‌گه‌ر هه‌ست به‌و‌ه بکه‌ن ک‌ه مافیان خوراو‌ه‬ ‫پێویست‌ه شۆڕش بکه‌ن‪ ،‬ئه‌گینا ناکرێت گه‌نجان دژ‬ ‫ب‌ه ده‌سه‌اڵت و ب‌ه بێ مه‌به‌ست شۆڕش دژى حکومه‌ت‬ ‫بکه‌ن‪ .‬ئ�ه‌م گه‌نجه‌ى هه‌ولێر‪ ،‬ئ��ام��اژه‌ى به‌وه‌شکرد‬ ‫کاتێک هه‌ست ب‌ه که‌موکورتى ده‌کرێت ئه‌و کات‬ ‫ده‌کرێت گه‌نج مافه‌کانى له‌رێگه‌ى شۆرش به‌ده‌ست‬ ‫بهێنێت‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت ب‌ه گه‌نجانى هه‌رێمى کوردستانیش ره‌وه‌ند‬ ‫ئه‌وه‌ى خسته‌ڕوو‪ ،‬ئه‌گه‌ر چى که‌م و کوڕى زۆر‌ه ل ‌ه‬ ‫هه‌رێمى کوردستان‪ ،‬به‌اڵم تائێستا گه‌نجانى هه‌رێم‬ ‫ئیراده‌ى ئه‌وه‌یان نی‌ه شۆڕش بۆ مافه‌کانیان بکه‌ن‪.‬‬ ‫ده‌کرێت ئه‌وه‌ش بگه‌ڕێته‌و‌ه بۆ ئه‌و چاو سورکردنه‌وه‌ى‬ ‫ک‌ه ل‌ه رابردوو به‌رامبه‌ر ب‌ه گه‌نجان کراوه‌»‪.‬‬

‫توڕه‌یی گه‌نجان به‌رامبه‌ر ده‌سه‌اڵت‬ ‫ف��ارس چه‌تۆ‪ ،‬گه‌نجێکى ت��رى ش��ارى هه‌ولێر‌ه و‬ ‫پێیوای‌ه شۆڕش ده‌بێت هه‌ل و مه‌رجى بۆ بڕه‌خسێت‬ ‫ئه‌گینا ناتوانرێت شۆڕش بکرێت‪.‬‬ ‫فارس‪ ،‬ته‌مه‌ن (‪ )24‬ساڵ هێماى بۆ ئه‌وه‌شکرد‪،‬‬ ‫گه‌نجانى هه‌رێمى کوردستان تائێستا ناڕه‌زایه‌تیه‌کانیان‬ ‫نه‌گه‌یشتۆت‌ه ئاستێک بتوانن شۆڕش بکه‌ن ئه‌گینا‬ ‫ش��ۆڕش ب‌ه گه‌نجانى هه‌رێمیش ده‌کرێت‪ ،‬ب�ه‌اڵم ب ‌ه‬ ‫بۆچوونى ئه‌و ش��ۆڕش ل‌ه هه‌موو واڵتانى جیهاندا‬ ‫کاتێک‌ه ک‌ه ناڕه‌زایى و ناخۆشیه‌کان ده‌گه‌ن‌ه ئاستى‬ ‫ته‌قینه‌وه‌‪.‬‬ ‫ناوبراو باسى له‌وه‌شکرد ل‌ه هه‌موو کاتێکدا گه‌نجان‬ ‫ده‌بن‌ه داینه‌مۆى شۆڕش و راپه‌ڕینه‌کان‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى‬ ‫ئه‌و قسه‌ی‌ه کراو‌ه ئه‌گه‌ر بته‌وێت حکومه‌تێک دروست‬ ‫بکه‌یت یان بیڕوخێنیت گه‌نجان سه‌رپشک ده‌کرێن‪.‬‬ ‫شنۆ محه‌مه‌د‪ ،‬ته‌مه‌ن (‪ )20‬ساڵ پێیوای‌ه تائێستا‬

‫فۆتۆ‪:‬‬ ‫ل‌ه هه‌رێم که‌شێک نه‌گونجاو‌ه بۆ ئه‌نجامدانى شۆڕش‬ ‫و ئیراده‌یه‌ک دروست نه‌بوو‌ه بۆ ئه‌نجامدانى له‌الیه‌ن‬ ‫گه‌نجان‪ .‬ئاماژه‌ى بۆ ئه‌وه‌شکرد جێگاى خۆیه‌تى ل ‌ه‬ ‫هه‌رێمى کوردستان شۆڕشێک ل‌ه الیه‌ن گه‌نجانه‌و‌ه‬ ‫ئه‌نجام بدرێت و جارێکى تر گه‌نجان ببنه‌و‌ه سه‌رى رم‪.‬‬ ‫بورهان ئه‌حمه‌د باڵه‌کى‪ ،‬مامۆستاى زانکۆ ب ‌ه‬ ‫(چه‌تر)ى راگه‌یاند‪ :‬گه‌نجانى هه‌رێمى کوردستان‬ ‫ب��وون ب‌ه چه‌ند به‌شێک به‌شێکیان سودمه‌ندن له‌و‬ ‫بارودۆخه‌ى ئێستا هه‌ی‌ه و خۆیان خاوه‌نى مه‌یدانه‌که‌ن‬ ‫ک�‌ه هه‌رگیز بیر ل�‌ه ش���ۆڕش ن��اک�ه‌ن�ه‌و‌ه به‌رامبه‌ر‬ ‫ده‌سه‌اڵت یان به‌رامبه‌ر هه‌ر شتێکى تر‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬ئه‌و گه‌نجانه‌ى تریش ک‌ه سه‌ر ب‌ه ده‌سه‌اڵت‬ ‫نین تائیستا بۆیان نه‌ڕه‌خساو‌ه ک‌ه بیر ل‌ه شۆڕش‬ ‫بکه‌نه‌و‌ه سه‌ره‌ڕاى که‌موکوڕیه‌کانیش ک‌ه هه‌یه‌‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫ئومێدم هه‌ی‌ه ب‌ه گه‌نجانى هه‌رێمى کوردستان ک ‌ه‬

‫‪BBC‬‬

‫رۆژێک دێت بیر ل‌ه ئه‌نجامدانى شۆڕش ده‌که‌نه‌و‌ه‬ ‫‪،‬به‌تایبه‌ت ئ �ه‌وان �ه‌ى زوڵمیان ل��ێ��ک��راوه‌‪ .‬هێماى بۆ‬ ‫ئه‌وه‌شکرد‪ ،‬گه‌نجانى هه‌رێم هیچیان که‌متر نی‌ه له‌و‬ ‫گه‌نجانه‌ى ل‌ه واڵتانى تر خۆیان ده‌سوتێنن و دواتر‬ ‫شۆڕشێک هه‌ڵده‌گیرسێنن‪.‬‬ ‫ب��وره��ان ب��اڵ �ه‌ک��ى رون��ی��ش��ی��ک��رده‌وه‌‪ ،‬گ �ه‌وره‌ت��ری��ن‬ ‫کێشه‌مان هه‌ی‌ه ک‌ه هه‌موو هێز‌ه سیاسیه‌کانى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان شه‌ڕ له‌سه‌ر «هیچ» ده‌که‌ن‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى‬ ‫سه‌ربه‌خۆنین و نانى ده‌ممان ب‌ه ده‌ستى خۆمان نیه‌‪،‬‬ ‫بۆی‌ه شۆڕش ئه‌گه‌ر ل‌ه هه‌رێمى کوردستان رووشبدات‬ ‫ناتوانێت ده‌سه‌اڵت بڕوخێنێت‪.‬‬ ‫ئه‌و مامۆستایه‌ى زانکۆ ئاماژه‌ى بۆ ئه‌وه‌ش کرد‬ ‫ک‌ه ئه‌م‌ه شتێکى باش‌ه ده‌وروژێ��ن��درێ��ت بۆ ئ�ه‌وه‌ى‬ ‫گه‌نجان بیر ل‌ه شتێکى له‌م جۆر‌ه بکه‌نه‌وه‌‪.‬‬

‫گه‌نجانى رۆژهه‌اڵت‬

‫بێبه‌ش ده‌کرێن له‌ دامه‌زراندنیان ل ‌ه باشوری کوردستان‬ ‫[ ئا‪ /‬گه‌الوێژ مێهفه‌ر ]‬ ‫گه‌نجانى رۆژهه‌اڵتى کوردستان ئاماژ ‌ه‬ ‫بۆ ئ��ه‌وه‌ ده‌ک��ه‌ن که‌ دواى ته‌واوکردنى‬ ‫خوێندنیان ل �ه‌ ب��اش��وورى کوردستان‬ ‫ناتوانن له‌ داموده‌زگاکاندا دابمه‌زرێن‬ ‫و گه‌نجانى که‌مپى (ئ���ازادى) له‌ کۆی ‌ه‬ ‫جه‌خت له‌وه‌ ده‌که‌نه‌وه‌ تا ئێستا پارکێک‬ ‫و یارگاى وه‌رزشى و شوێنێکى گه‌نجانیان‬ ‫له‌ الیه‌ن حکومه‌تى هه‌رێمه‌وه‌ بۆ دروست‬ ‫نه‌کراوه‌‪ .‬قایمقامى کۆیه‌ رایده‌گه‌یه‌نێت بۆ‬ ‫ئه‌و مه‌به‌سته‌ قسه‌ى له‌گه‌ڵ ئه‌نجومه‌نى‬ ‫وه‌زیران کردووه‌‪.‬‬

‫به‌شێک ل �ه‌ ک����وردان ب �ه‌ ه��ۆى شۆڕشه‌کانى‬ ‫رۆژهه‌اڵتى کوردستان له‌ ده‌ست کۆمارى ئیسالمى‬ ‫ئێران هه‌ڵهاتوون و له‌ ساڵى (‪ )1993‬له‌ شارى کۆی ‌ه‬ ‫و له‌ که‌مپى «ئ��ازادى»دا نیشته‌جێن و ژماره‌یان‬ ‫پتر له‌ ه �ه‌زار که‌سه‌‪ ،‬ژماره‌یه‌کیش له‌ گه‌نجان‬ ‫له‌گه‌ڵ خێزانه‌کانیاندا له‌ که‌مپه‌که‌دا ده‌ژین‪.‬‬ ‫نه‌رمین عوسمانى‪ ،‬ته‌مه‌ن (‪ )22‬ساڵ یه‌کێک ‌ه‬ ‫له‌و سه‌دان گه‌نجه‌ى نیشته‌جێى که‌مپه‌که‌ ئاماژ‌ه‬ ‫به‌وه‌ ده‌کات له‌و کۆمه‌ڵگایه‌دا به‌ هاواڵتى ئاسایى‬ ‫سه‌یریان ناکه‌ن و مۆڵه‌تى ئ�ه‌وه‌ش به‌ گه‌نجه‌کان‬ ‫ناده‌ن به‌هره‌و تواناکانى خۆیان نیشان بده‌ن‪ .‬جه‌ختى‬ ‫ک��رده‌وه‌‪ :‬تاراوگه‌نشینى به‌ جۆرێک رێگات پێ‬ ‫ن��ادا که‌ بتوانى له‌ هه‌موو به‌هره‌ و تواناى خۆت‬ ‫که‌ڵک وه‌رب��گ��رى‪ ،‬ی��ان تواناکانى خ��ۆت نیشان‬ ‫بده‌ى‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى کۆمه‌ڵێک کێشه‌ هه‌یه‌ وه‌ک‬ ‫نه‌بوونى پاڵپشتیه‌ک یا نه‌بوونى ئابوورى به‌هێز‬ ‫و ترس له‌ هه‌ر جۆره‌ ره‌فتار و دژ کرده‌وه‌یه‌ک‪.‬‬ ‫نه‌رمین‪ ،‬ئه‌وه‌شى وت‪« :‬له‌ کردنى هه‌ر کارێک‬ ‫له‌وانه‌یه‌ شتێک له‌ واڵتى من ئاسایى بێ‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫لێره‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بێ‪ ،‬هه‌موو ئه‌وانه‌ کاریگه‌رى‬ ‫راسته‌وخۆیان له‌ سه‌ر خه‌ون و تواناکانى گه‌نج هه‌ی ‌ه‬ ‫له‌ تاراوگه‌دا»‪.‬‬ ‫دیاکۆ مینایى‪ ،‬ته‌مه‌ن (‪ )17‬ساڵ خوێندکارى‬ ‫پێنجه‌مى زان��س��ت��ى‪ ،‬هێما ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ ده‌ک���ات ک ‌ه‬ ‫گه‌نجێکه‌ و لێره‌ له‌گه‌ڵ خێزانه‌که‌یدا ده‌ژی��ت و‬ ‫پێیوایه‌ خێزانه‌که‌ى درێغی نه‌کردووه‌ بۆ دابینکردنى‬

‫پێداویسیته‌کانى‪ ،‬باسى له‌وه‌شکرد وتى‪ :‬حه‌زده‌که‌م بڕیارى داوه‌ که‌ درێ��ژه‌ به‌ خوێندن ب��دات‪ ،‬ئاماژ‌ه‬ ‫وه‌ک گ�ه‌ن��ج��ێ��ک ئ���ه‌و ج��ێ��گ��ای �ه‌ى ل��ێ��ی��ى ده‌ژی���م ب �ه‌وه‌ده‌ک��ات ک�ه‌ ب�ه‌ ه��ۆى نه‌بوونى ره‌گ�ه‌زن��ام�ه‌و‌ه‬ ‫خزمه‌تگوزارى ته‌واوى تێدابێ‪ ،‬شوێنێکى دڵگیر بێ‪ ،‬دواى ته‌واوکردنى خوێندن ناتوانن دابمه‌زرێن وتى‪:‬‬ ‫پارکێک‪ ،‬گۆڕه‌پانێک بۆ وه‌رزش یا باخچه‌یه‌ک «زۆرجار نیگه‌رانى ئه‌وه‌م که‌ ئایا دواى ته‌واوکردنى‬ ‫بۆ پشوو یا هه‌ر جۆره‌ شتێکى دیکه‌ که‌ هه‌موو خوێندن ده‌توانم کارێکم هه‌بى؟ داده‌م�ه‌زرێ��م؟ بۆ‬ ‫ئه‌وانه‌ مافێکى سه‌ره‌تاین‪ ،‬پێویسته‌ بۆ هاواڵتیانى نموونه‌ ساڵى پار زانکۆى کۆیه‌ زه‌ماله‌ى خوێندنیدا‬ ‫ئه‌و واڵته‌ دابین بکرێ‪ .‬هه‌روه‌ها جه‌ختى کرده‌وه‌ و به‌ خوێندکاره‌ یه‌که‌مه‌کان تاوه‌کو بچنه‌ ده‌ره‌وه‌ى‬ ‫وتى‪« :‬گۆڕه‌پانى تۆپى پێیه‌که‌مان خۆڵه‌‪ ،‬چیمه‌ن واڵت و له‌ زانکۆکانى ئه‌وێدا بخوێنن‪ ،‬که‌چى‬ ‫ه �ه‌ش��ت خ��وێ��ن��دک��ارى‬ ‫ن���ه‌ک���راوه‌‪ ،‬ه��اوی��ن�ه‌ ل ‌ه‬ ‫رۆژهه‌اڵتى کوردستان‬ ‫به‌ر گه‌رما و ته‌پوتۆز‬ ‫ل����ه‌ ب������ه‌ر ن���ه‌ب���وون���ى‬ ‫ن��ات��وان��رێ ی���ارى تێدا‬ ‫ره‌گ�����ه‌زن�����ام�����ه‌ ل���ه‌و‬ ‫ب��ک��رێ و ل���ه‌ وه‌رزى‬ ‫م��اف�ه‌ بێبه‌ش ک��ران‪.‬‬ ‫زس��ت��ان��ی��ش��دا ب �ه‌ ه��ۆى‬ ‫ه����ی����وادارم ه �ه‌رێ��م��ى‬ ‫باران و قوڕه‌وه‌ دیسان‬ ‫کوردستان له‌مه‌وبه‌دوا‬ ‫یارى تێدا ناکرێ»‪.‬‬ ‫به‌ یه‌ک چاو سه‌یرى‬ ‫ش��ۆڕش ئه‌حمه‌دى‪،‬‬ ‫ک����ورده‌ک����ان����ى ه���ه‌ر‬ ‫ت���ه‌م���ه‌ن (‪ )28‬س��اڵ‬ ‫چوارپارچه‌ بکات‪.‬‬ ‫ی���ه‌ک���ێ���ک���ى ت������ره‌ ل � ‌ه‬ ‫ن����ات����ق‪،‬‬ ‫داراى‬ ‫گ���ه‌ن���ج���ان���ى ک �ه‌م��پ��ى‬ ‫س���ک���رت���ێ���رى گ��ش��ت��ى‬ ‫ئازادى وتى‪ :‬یه‌کێک‬ ‫ی���ه‌ک���ێ���ت���ى الوان�������ى‬ ‫ل������ه‌ ک���ێ���ش���ه‌ک���ان���ى‬ ‫دی�������م�������وک�������رات�������ى‬ ‫ئ��ێ��م�ه‌ ل���ێ���ره‌دا ئ �ه‌وه‌ی � ‌ه‬ ‫کوردستانى ئێران ب ‌ه‬ ‫ک����ه‌ ره‌گ����ه‌زن����ام����ه‌ى‬ ‫(چ�ه‌ت��ر)ى راگه‌یاند‪:‬‬ ‫عێراقیمان نیه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ى‬ ‫له‌ ماوه‌ى چه‌ند ساڵى‬ ‫هه‌شیه‌تى ته‌جه‌نوسه‌‪،‬‬ ‫راب�����ردوودا‪ ،‬به‌شێکى‬ ‫ئ������ه‌وه‌ش وا ده‌ک����ات‬ ‫ب�ه‌رچ��او له‌ الوه‌کانى‬ ‫ک�ه‌ هه‌میشه‌ تووشى‬ ‫واڵته‌که‌مان به‌ هۆى‬ ‫ک��ێ��ش��ه‌ب��ی��ن‪ ،‬ق��س �ه‌ى‬ ‫س��ی��اس �ه‌ت��ى س �ه‌رک��پ‬ ‫ل��ه‌وه‌ش��ک��رد کاتێک‬ ‫و داخ������راوب������وون������ى‬ ‫ک����ه‌ ه���اوس���ه‌رگ���ی���رى‬ ‫پ��ێ��ک��ه��ات �ه‌ى س��ی��اس��ى‬ ‫ئ���ه‌ن���ج���ام���ده‌ده‌ی���ن ل� ‌ه‬ ‫ک���ۆم���ارى ئیسالمى‬ ‫دادگا له‌ به‌ر نه‌بوونى‬ ‫ره‌گه‌زنامه‌ زۆر به‌ سه‌ختى ناومان تۆمارده‌که‌ن ئێراندا‪ ،‬رووی��ان له‌ باشوورى کوردستان ک��ردووه‌‪.‬‬ ‫و دوات��ر ناسنامه‌ به‌ منداڵه‌کانمان ده‌ده‌ن‪ .‬یاخود وتى‪ :‬یه‌کێتى الوانیش له‌و بواره‌دا‪ ،‬بۆ کۆکردنه‌وه‌‬ ‫ناتوانین پاسپۆرت وه‌رب��گ��ری��ن‪ .‬ک�ه‌ پێموایه‌ ئه‌و و پێگه‌یاندنى ئه‌و هێزه‌ له‌ نێو ریزه‌کانى خۆیدا و‬ ‫هه‌روه‌ها له‌ پێناو بردنه‌ سه‌ره‌وه‌ى ئاستى هۆشیارى‬ ‫کێشانه‌ له‌م سه‌رده‌مه‌دا بۆ گه‌نجێک ناخۆشه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ه�ه‌ژار مه‌کارى‪ ،‬ته‌مه‌ن (‪ )21‬ساڵ‪ ،‬سیاسى‪ ،‬کۆمه‌اڵیه‌تى و زانستى ئ �ه‌وان ب �ه‌رده‌وام‬ ‫خوێندکاره‌ له‌ په‌یمانگاى ته‌کنیکى کۆیه‌یه‌‪ ،‬باسى هه‌وڵى داوه‌‪ .‬ئاماژه‌ى به‌وه‌شکرد‪ :‬ئێمه‌ به‌ کردنه‌وه‌ و‬ ‫ئ�ه‌وه‌ ده‌ک��ات که‌ هاتووه‌ته‌ باشورى کوردستان و خولى تایبه‌ت له‌ بواره‌ جۆراوجۆره‌کاندا و به‌تایبه‌تى‬

‫››‬

‫«ساڵى پار زانکۆى‬ ‫کۆیه‌ زه‌ماله‌ى خوێندنیدا‬ ‫به‌ خوێندکاره‌ یه‌که‌مه‌کان‬ ‫تاوه‌کو بچنه‌ ده‌ره‌وه‌ى‬ ‫واڵت و له‌ زانکۆکانى‬ ‫ئه‌وێدا بخوێنن‪ ،‬که‌چى‬ ‫هه‌شت خوێندکارى‬ ‫رۆژهه‌اڵتى کوردستان له‌‬ ‫به‌ر نه‌بوونى ره‌گه‌زنام ‌ه‬ ‫له‌و مافه‌ بێبه‌ش کران»‬

‫له‌ ب��وارى بابه‌تى رۆشنبیرى الوان و به‌ڕێوه‌بردنى‬ ‫چه‌ندین فێستیڤاڵى سااڵنه‌ى وه‌رزشى و کلتورى و‬ ‫گرنگیدان به‌ ئاستى به‌هره‌مه‌ندى الوان تێده‌کۆشین‪.‬‬ ‫ه���ه‌روه‌ه���ا س��ک��رت��ێ��رى گشتى یه‌کێتى الوان���ى‬ ‫دیموکراتى کوردستانى ئێران‪ ،‬له‌درێژه‌ى قسه‌کانیدا‬ ‫ئ�ه‌وه‌ش��ى وت‪ :‬ئێمه‌ وێ��ڕاى ئۆرگانیزه‌کردنى ئه‌و‬ ‫الوان �ه‌‪ ،‬بۆ ره‌خساندنى ده‌رفه‌تى کار و درێ��ژه‌دان‬ ‫به‌ خوێندن بۆ ئه‌و الوان �ه‌ى که‌ دێن بۆ باشوورى‬ ‫کوردستان کار ده‌که‌ین‪ .‬هه‌روه‌ها گه‌یاندنى هاوارى‬ ‫ماف خوازانه‌ى ئه‌و الوانه‌ى که‌ به‌ هۆى زوڵم و زۆرى‬ ‫کۆمارى ئیسالمى که‌ روو له‌ باشوورى کوردستان‬ ‫ده‌ک���ه‌ن ب�ه‌ شوێنه‌ پ�ه‌ی��وه‌ن��دی��داره‌ک��ان یه‌کێک ل ‌ه‬ ‫ئ �ه‌رک �ه‌ س�ه‌ره‌ک��ی��ی�ه‌ک��ان��ى رێ��ک��خ��راوه‌ک�ه‌م��ان�ه‌ ک ‌ه‬ ‫هه‌رده‌م له‌و بواره‌دا یه‌کێتى الوان رۆڵێکى به‌رچاوى‬ ‫گێراوه‌‪ .‬به‌اڵم له‌ راستییدا له‌وانه‌یه‌ له‌ دابینکردنى‬ ‫پێداویستیه‌ خزمه‌تگوزارییه‌کاندا نه‌مانتوانیبێ‬ ‫به‌ شێوه‌یه‌کى وه‌اڵم��ده‌ر کارمان بۆ الوه‌کانى ئێر‌ه‬ ‫ک��ردب��ێ‪ ،‬چونکه‌ ئێمه‌ رووى ک��ارم��ان زی��ات��ر ل ‌ه‬ ‫نێوخۆى واڵته‌‪.‬‬ ‫چاپوک عومه‌ر‪ ،‬قایمقامى ش��ارى کۆیه‌‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫(چ�ه‌ت��ر)ى راگ�ه‌ی��ان��د‪ :‬ئ �ه‌وه‌ى له‌ ده‌ستى من دێ‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌وان داواکارییه‌کانیان بێنن و منیش‬ ‫به‌رزیان بکه‌مه‌وه‌ بۆ شوێنى مه‌به‌ست‪ .‬خه‌مه‌کانیان‬ ‫باس بکه‌م‪ ،‬له‌به‌ر ئ �ه‌وه‌ى خه‌مى ئه‌وانیش خه‌مى‬ ‫م��ن�ه‌‪ .‬ه �ه‌ر به‌رپرسێکى ح��زب��ى ی��ا حکومى دێ‬ ‫کێشه‌کانى ئه‌وانم بۆ باسکردوون و تێم گه‌یاندوون‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ش به‌رهه‌مى هه‌بووه‌‪ ،‬بۆ نمونه‌ لیژنه‌یه‌ک‬ ‫له‌ ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران هات له‌گه‌ڵ هه‌ر دووالیه‌ن‬ ‫دانیشێت و گوێیان لێ بگرێ و داواکارییه‌کانیان‬ ‫ب��ن��وس��ێ‪ ،‬ئێستا دۆس��ی �ه‌ی �ه‌ک ل �ه‌ ئه‌نجومه‌نى‬ ‫وه‌زیران هه‌یه‌ له‌ حاڵێ‌ به‌ڕێوه‌بردندایه‌ به‌شى زۆرى‬ ‫خزمه‌تگوزارین‪.‬‬ ‫قایمقامى ش��ارى کۆیه‌‪ ،‬جه‌ختى له‌وشکرده‌و‌ه‬ ‫وتى‪ :‬بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ قسه‌م له‌گه‌ڵ ئه‌نجومه‌نى‬ ‫وه‌زیران کردووه‌‪ ،‬هه‌ر ئێستاش نوسراوێکى دیکه‌یان‬ ‫بۆ ده‌که‌ینه‌وه‌ دڵنیام ئه‌وانیش هه‌مان هه‌وڵ ده‌ده‌ن‪،‬‬ ‫گه‌شبینم که‌ له‌ ماوه‌یه‌کى دیکه‌دا ئه‌نجامه‌کانى‬ ‫ده‌ربکه‌وێ‪.‬‬


‫به‌شداربووانی پیالنگێڕی (‪)15‬ی شوبات به‌ره‌و رووخان‬ ‫ل‌ه مێژووی گه‌لی کوردا‬ ‫سیپان خالید‬ ‫که‌منین ئه‌و پیالنگێڕی و‬ ‫گه‌له‌کۆمانه‌ی ب‌ه سه‌ریدا‬ ‫هاتوون‪ ،‬دی��ار‌ه ئ�ه‌وه‌ی هه‌ر‌ه سه‌رنجراکێش و تراژیدی‬ ‫ک‌ه جێگای خۆی ل‌ه مێشکی هه‌مووماندا هێشته‌و‌ه‬ ‫و هه‌موو مرۆڤ‌ه به‌ویژدانه‌کانی سه‌رسام کرد ئه‌ویش‬ ‫پیالنگێڕی بوو به‌سه‌ر به‌ڕێز ئۆجه‌الن‪ ،‬ل‌ه که‌سایه‌تی‬ ‫ئه‌ویشدا پیالنگێڕی بوو به‌سه‌ر ئه‌و کورد‌ه شۆڕشگێڕه‌ی‬ ‫ک‌ه س �ه‌ری بۆ زلهێز‌ه جیهانیه‌کان و داگیرکه‌رانی‬ ‫کوردستان دانه‌ده‌نواند‪ ،‬بۆی‌ه رۆژی (‪15‬ی شوباتی‬ ‫‪ )1999‬الی کوردان ب‌ه رۆژی ره‌ش به‌ناوکرا‪.‬‬ ‫پیالنگێڕیه‌ک‌ه زۆر الیه‌نی لێ ئاشکرابوو‌ه و زۆرێکیش‬ ‫ل‌ه به‌شداربووان خۆیان دانیان ب‌ه تاوانه‌کاندا نا نمونه‌ش‬ ‫ئه‌مریکا‪ ،‬ئیسرائیل‪ ،‬رووسیا‪ ،‬یۆنان‪ ،‬ئیتاڵیا و ئه‌لمانیا‪،‬‬ ‫له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌وانه‌ش میسر و هێز‌ه ده‌سه‌اڵتداره‌کانی باشووری‬ ‫کوردستان‪ .‬هه‌ر یه‌که‌و مه‌رامی تایبه‌تی خۆی هه‌بوو‪،‬‬ ‫به‌گشتیش به‌رژه‌وه‌ندیه‌کی هاوبه‌شیان هه‌بووه‌‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫ده‌ستێوه‌ردانی رۆژهه‌اڵتی ناوین بوو‪.‬‬ ‫زۆر نامه‌وێت له‌سه‌ر چۆنێتی پیالنگێڕیه‌ک‌ه و‬ ‫مه‌رامی پیالنگێڕان ب��وو‌ه سته‌م‪ ،‬چونک‌ه هه‌م به‌ڕێز‬ ‫ئۆجه‌الن ل‌ه هه‌موو به‌رگرینامه‌کانی ک‌ه نزیکه‌ی خۆیان‬ ‫ل‌ه (‪ )5000‬الپه‌ڕ‌ه ده‌ده‌ن‪ ،‬له‌گ‌ه ‌ڵ په‌رتووکی پارێزه‌ری‬ ‫هۆڵندی به‌ڕێز خاتوو «به‌ربارا» به‌ناوی گه‌شت‌ه بێ‬ ‫ئاکامه‌کانی سه‌رکرده‌ێک روونکراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی گرنگ‌ه ئه‌و هێزانه‌ی ک‌ه ل‌ه پیالنگێریک ‌ه‬ ‫به‌شداربوون ئه‌مڕۆ خۆیان رووب����ه‌ڕووی رق و قینی‬ ‫جه‌ماوه‌ر بوونه‌ته‌و‌ه چاره‌نووسیان دیارنیی‌ه به‌ره‌و کوێ‬ ‫ده‌چێت‪ ،‬به‌تایبه‌ت رژێمی حوسنی موباره‌ک ل‌ه میسر‬

‫عه‌دنان محه‌مه‌دی‬

‫ک‌ه به‌شدارییه‌کی چاالکی هه‌بوو ل‌ه پیالنگێڕیه‌که‌دا‬ ‫ئه‌ویش ل‌ه الیه‌ک سوریای رازی ک��ردو‌ه بۆ تورکیا‬ ‫تاکو ئۆجه‌الن له‌وێ ده‌رپه‌ڕێنێ‪ ،‬هه‌روه‌ها کاتێکیش ئه‌و‬ ‫فڕۆکه‌ی «‪ »CIA‬ل‌ه کینیا ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه و ئۆجه‌النی‬ ‫فڕاندو‌ه ل‌ه قاهیر‌ه ده‌نیشێته‌و‌ه بۆ به‌نزین تێکردن‪ ،‬هه‌موو‬ ‫که‌سێکیش ده‌زانێت فڕۆکه‌کانی «‪ »CIA‬ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫الی به‌کرێگیراوه‌کانیان الی که‌سێکیتر نانیشنه‌وه‌‪،‬‬ ‫چونک‌ه فڕینیان ده‌ره‌وه‌ی یاسای نێوده‌وڵه‌تیه‌‪.‬‬ ‫ئ��ۆج �ه‌الن ل �‌ه ک��ات��ی خ��ۆی��دا حوسنی موباره‌کی‬ ‫ب���‌ه ف��ی��رع �ه‌ون��ی س������ه‌رده‌م ب���ه‌ن���اوک���رد‪ ،‬ب �ه‌ڕاس��ت��ی‬ ‫ده‌ستنیشانکردنێکی ل‌ه شوێنی خۆیدایه‌‪ .‬هه‌ڵبه‌ت ئه‌و‬ ‫فیرعه‌ون‌ه ئێستا که‌وتۆت‌ه به‌ر باهۆزی تیکۆشانی‬ ‫دیموکراتیانه‌ی گه‌لی ره‌سه‌ن و خاوه‌ن مێژووی دۆڵی نیل‬ ‫و خۆشی نازانێت چه‌ند کاتژمێرێکی تر ده‌ژیت‪ .‬ئه‌وانی‬ ‫تریش رۆژێک زووتر یان دره‌نگتر ئه‌وانیش ده‌که‌ون‌ه به‌ر‬ ‫ئه‌و شااڵو‌ه رادیکاڵه‌‪ ،‬چونک‌ه زوڵم و زۆرداری به‌سه‌ر‬ ‫گ �ه‌الن تا ماوه‌ێک س�ه‌ر ده‌گ��رێ��ت‪ ،‬کاتێک گه‌الن‬ ‫پێیانزانی ئیتر ئه‌و هێز و ده‌وڵه‌تان‌ه راده‌ماڵدرێن‪ ،‬ئه‌و هێز و‬ ‫الیه‌نانه‌ی تریش ئێستا ده‌ستیان ب‌ه کاڵوی خۆیان گرتوو‌ه‬ ‫تا خه‌ڵک و بزووتنه‌و‌ه جه‌ماوه‌ریه‌کان نه‌یبه‌ن‪.‬‬ ‫هێز‌ه ده‌س�ه‌اڵت��داره‌ک��ان��ی باشووریش ب‌ه داخ���ه‌و‌ه ب ‌ه‬ ‫شێوه‌ێکی ئاشکرا به‌شداریان له‌و پیالن‌ه گاڵوه‌دا کرد‪،‬‬ ‫به‌ڵگه‌ی سه‌ره‌کیش رێکه‌وتنی واشنتۆنی (‪)1998‬‬ ‫هه‌مانکات به‌ڵگه‌ی وه‌زاره‌ت��ی به‌ناو دادی پارتی بۆ‬ ‫به‌رپرسانی ئیتاڵیا‪ ،‬هه‌روه‌ها رێگا نه‌دان ل‌ه هه‌رێمه‌که‌یان‬ ‫بۆ ده‌ربڕینی ناڕه‌زایی ل‌ه دژی به‌دیل گرتنی به‌ڕێز‬ ‫ئۆجه‌الن‪ ،‬له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌وه‌ی له‌روواڵه‌تدا تاڵه‌بانی و هه‌رێمی‬ ‫سه‌وز وایان نیشانده‌دا ک‌ه له‌گ‌ه ‌ڵ پیالنگێڕیه‌که‌دا نین‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم زوو ئاشکرا ب��وون‪ ،‬دوای ئ��ه‌وه‌ی بینیان ئیتر‬

‫ناڕه‌زاییه‌کان ده‌که‌ون‌ه خزمه‌ت بزوتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی‪،‬‬ ‫بۆی‌ه ل‌ه هه‌موو شوێنێک په‌الماری خۆپیشانده‌رانیاندا‬ ‫و خستنیان‌ه زیندانه‌وه‌‪ ،‬باشترین نمونه‌شمان په‌الماردانی‬ ‫رێ��پ��ێ��وان�‌ه هێمنانه‌که‌ی رۆژی دادگ��ای��ی کردنی‬ ‫به‌ڕێز ئۆجه‌الن بوو ل‌ه (‪30‬ى ئایار ‪ )1999‬زیاتر له‌‬ ‫(‪ )100‬که‌سیان لێ ده‌ستگیر کرد و ب‌ه ده‌یانیشیان‬ ‫لێ بریندارکردن‪ ،‬هه‌ر دوای ئ �ه‌وه‌ش باڵوکردنه‌وه‌ی‬ ‫پڕوپاگه‌نده‌ی ژه‌هراوی به‌تایبه‌تیش ده‌یان گووت ئیتر‬ ‫ئۆجه‌الن ته‌واوبوو ده‌بێت‌ه گیڤاراێکی کورد و بڕایه‌وه‌‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم ک‌ه زان��را ئۆجه‌الن ناکه‌وێت‌ه پیالنه‌کانیان ئه‌م‬ ‫جار‌ه گووتیان ئۆجه‌الن ته‌سلیم بوو‌ه و وتویه‌تی دایکم‬ ‫تورکه‌‪ ،‬ئیتر زیاتر که‌وتن‌ه ناو قوواڵیی پیالنه‌ک‌ه تاکو‬ ‫رێکخستنی ئۆجه‌الن له‌به‌ر یه‌ک هه‌ڵوه‌شێنه‌وه‌‪ ،‬سه‌ره‌تا‬ ‫تاڵه‌بانی په‌یامی نارد بۆ سه‌رکرده‌کانی په‌که‌ک‌ه گووتی‬ ‫ئۆجه‌الن ته‌واو‪ ،‬سه‌رۆکێکی تر بۆ خۆتان هه‌ڵبژێرن‪ ،‬دواتر‬ ‫په‌یوه‌ندی له‌گ‌ه ‌ڵ هه‌ندێک که‌سی رووخ��اووی وه‌ک‬ ‫د‪.‬سلێمان و زه‌ک��ی بچووک به‌ست تاکو په‌که‌ک ‌ه‬ ‫رووب �ه‌ڕووی هه‌ڵوه‌شانه‌و‌ه بێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌م‌ه ته‌واو نه‌بوو ئه‌م‬ ‫جار‌ه شه‌ڕ پێفرۆشتنی بوو ل‌ه پاییزی ساڵی (‪ )2000‬و‬ ‫نزیکه‌ی (‪ )1000‬که‌س بوون‌ه قوربانی ل‌ه هه‌ردوو ال‪،‬‬ ‫به‌وان‌ه نه‌وه‌ستا له‌گ‌ه ‌ڵ ده‌ستێوه‌ردانی ئه‌مریکا بۆ عێراق‪،‬‬ ‫ل‌ه رێگای تاڵه‌بانیشه‌و‌ه ب‌ه هاوکاری وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫ئه‌مریکای ئه‌وکات کۆندالیزا رایس له‌گ‌ه ‌ڵ «‪»CIA‬‬ ‫ده‌ستوه‌ردرای‌ه ناوخۆیی په‌که‌ک‌ه و هه‌ندێک که‌سی‬ ‫بێ ئیراده‌ی ل‌ه وێنه‌ی عوسمان و بۆتان و نمونه‌ی‬ ‫وه‌ک ئه‌وانی دوورخستنه‌و‌ه و ل‌ه پا ‌ڵ خۆی شوێنی‬ ‫دانێ و ویستی ئه‌ڵته‌رناتیفی (په‌که‌که‌) بۆ باکور و‬ ‫بۆ رۆژهه‌اڵت و بۆ رۆژئاوا دروست بکات‪ ،‬هه‌روه‌ها به‌‬ ‫هه‌موو شێوه‌یه‌کیش به‌ربوون‌ه گیانی پارتی چاره‌سه‌ری و‬

‫هێزی گه‌ل به‌هێزترین چه‌کی سه‌رده‌مه‌‬

‫چ�ه‌وس��ان�ه‌و‌ه و نکۆڵی‌کردنی ره‌گ���ه‌زی نه‌بوونی‬ ‫سیسته‌می فه‌رمانڕه‌وایی دیموکراسی که‌ڵه‌که‌بوونی‬ ‫کێش‌ه ئه‌تنیکی و رۆشنبیری و کلتوورییه‌کان و‪...‬‬ ‫هه‌موو ئه‌مان‌ه ئه‌و کێشانه‌ن ک‌ه ب‌ه گشتی ل‌ه راستی‬ ‫ئێستای ناوچه‌ک‌ه ره‌نگیان داوه‌ته‌و‌ه و هه‌نوکه‌ش زیاتر له‌‬ ‫هه‌ر کاتێکی تر‪ ،‬هه‌م زه‌ق بوونه‌ته‌وه‌‪ ،‬هه‌م رۆژ ل‌ه دوای‬ ‫رۆژ ب‌ه شه‌پۆڵ‌ه نێگه‌تیڤه‌کانیان چاره‌نووسی ده‌وڵه‌تانی‬ ‫ناوچه‌ک‌ه ب‌ه گشتی ب�ه‌ره‌و ئاقارێکی نادیار په‌لکێش‬ ‫ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫گه‌ر واڵتانی ناوچه‌ک‌ه ب‌ه شێوازێکی لۆژیکیان‌ه و‬ ‫ب‌ه گوێره‌ی راستی مامه‌ڵ‌ه له‌گه‌ڵ کێشه‌کانیان نه‌که‌ن‬ ‫و زمانی سه‌رده‌م و گفتوگۆ له‌جیاتی زمانی گه‌نده‌ڵی‬ ‫و سه‌رکوتکردن به‌رامبه‌ر ب‌ه گه‌ل به‌کار نه‌هێنن ئه‌وا‬ ‫دره‌نگ یان زوو تووشی هه‌مان چاره‌نووسی سه‌رۆکه‌‬ ‫هه‌ڵهاتووه‌که‌ی تونس (زی��ن ئه‌لعابدین بن عه‌لی) و‬ ‫که‌سوکاره‌که‌ی ده‌ب��ن‪ ،‬وه‌ک دیکتاتۆرێک ناویان‬ ‫ده‌چێت‌ه ناو په‌ڕ‌ه ره‌شه‌کانی مێژووی گه‌له‌و‌ه و نه‌و‌ه له‌‬ ‫دوای نه‌و‌ه ئه‌بن‌ه هێمای دیکتاتۆری و خه‌راپی‪.‬‬ ‫گ�ه‌ر ئاوڕێک ل‌ه مێژوو بده‌ینه‌و‌ه ئ �ه‌وا ب‌ه روون��ی‬ ‫بۆمان ده‌رده‌که‌وێ ک‌ه ئه‌زمون‌ه هه‌نوکه‌ییه‌که‌ی تونس‬ ‫یه‌که‌م ئه‌زمون نیی‌ه و هه‌تا ده‌سه‌اڵتی ده‌وڵ�ه‌ت نه‌ته‌وه‌‬ ‫بۆ به‌رده‌وامکردنی خۆی و درێژکردنه‌وه‌ی ته‌مه‌نی‪،‬‬ ‫ته‌واوی به‌هاکانی مرۆڤایه‌تی بکات‌ه ئامێری گه‌یشتن‬ ‫ب‌ه خه‌ونه‌کانی و بازرگانیان پێو‌ه بکات تا ئه‌و کات‌ه ئه‌م‬ ‫جۆر‌ه ئه‌زمونان‌ه به‌رده‌وام ده‌بن و ل‌ه ته‌شه‌نه‌کردن راناوه‌ستن‪.‬‬ ‫ره‌ق و کینه‌ی گه‌النی ناوچه‌ک‌ه به‌رامبه‌ر ئه‌و‬ ‫ده‌س�ه‌اڵت��ان�ه‌ی ک‌ه ه�ه‌ر یه‌که‌یان مێژوویه‌ک‌ه هه‌موو‬

‫سه‌روه‌ت و سامانی واڵته‌کانیان بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان‬ ‫و دار و ده‌سته‌که‌یان قۆرخ ک��ردووه‌‪ ،‬وێنه‌ی تۆپێکی‬ ‫ئاگر‌ه ک‌ه سه‌ره‌تای گلۆربوونه‌وه‌ی خۆی ل‌ه تونس ده‌ست‬ ‫پێکردوو‌ه و ئێستاش ل‌ه پێش چ��اوی هه‌موو دونیاوه‌‪،‬‬ ‫خه‌ریک‌ه رابردووی سه‌رۆکی تونس ده‌سوتێ و خۆشی‬ ‫وه‌ک ته‌ماشاوانێک دوور ل‌ه خاک و نیشتمانی ده‌توانێ‬ ‫سه‌یری ئه‌و ئاگر‌ه بکات‪.‬‬ ‫بێ‌گۆمان گلۆربوونه‌وه‌ی ئه‌و تۆپه‌ئاگرین‌ه ک‌ه له‌‬ ‫تونس ده‌ستی پێکرد نالۆژیکییه‌‪ .‬گه‌ر بڵین ل‌ه هه‌مان‬ ‫شوێن کۆتایی دێت و ده‌کوژێته‌و‌ه بۆچی؟ چۆنکه‌‬ ‫وه‌ک ل‌ه سه‌ره‌و‌ه باسمان کرد ئه‌و کێشانه‌ی ک‌ه ل‌ه تونس‬ ‫هه‌بوون ل‌ه یه‌که‌یه‌که‌ی واڵتانی ناوچه‌ک‌ه چه‌ند قات‬ ‫زیاترن‪ ،‬ئه‌وه‌ش به‌روونی الی هه‌ر که‌سێک ئاشکرایه‌‪.‬‬ ‫گه‌ر ل‌ه الیه‌ن ناعه‌داله‌تی کۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬کپکردنی‬ ‫ده‌نگی ئازادیخوازی‪ ،‬زیندانیکردن و ئه‌شکه‌نجه‌دانی ئه‌و‬ ‫که‌سان‌ه ک‌ه نوزه‌ی ئازادی و ره‌خنه‌یان لێو‌ه دێت‪ ،‬ئاستی‬ ‫بێکاری و زۆر شتی تریش ک‌ه ل‌ه حکومه‌ته‌که‌ی تونسدا‬ ‫هه‌بوون‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌م ره‌وشه‌ش چ له‌گه‌ڵ واڵتانی عه‌ره‌بی‬ ‫و غه‌یر‌ه عه‌ره‌بی وه‌ک فارس یان تورک به‌راورد بکه‌ین‪،‬‬ ‫ئه‌وا سیسته‌م هه‌مان سیسته‌مه‌‪ ،‬به‌اڵم ده‌م و چاوی جیاواز‬ ‫به‌ڕێوه‌یان ده‌بات‪ ،‬وه‌ک ئه‌وه‌ی‌ه چ بڵێین دوو زه‌ربی چوار‬ ‫چ بڵێین چوار زه‌ربی دوو‪ ،‬ئه‌نجام هه‌مان ئه‌نجام‌ه و‬ ‫زهنییه‌ت هه‌مان زهنییه‌ته‌‪.‬‬ ‫گه‌ر لێره‌دا زهنییه‌ت نه‌گۆڕدرێت و ل‌ه حکومه‌تی‬ ‫نوێ تونسدا زهنییه‌تێکی دیموکرات‪ ،‬سیسته‌مێکی‬ ‫دیموکرات بۆ به‌ڕێوه‌بردنی واڵت دانه‌مه‌زرێت‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫چوار زه‌ربی دوویه‌کی تر دووبار‌ه ده‌بێته‌و‌ه و ته‌نیا ناوی‬ ‫(زین ئه‌لعابدین بن عه‌لی) ده‌گۆڕدرێت بۆ ناوێکی تر‪.‬‬

‫له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زهنییه‌تی دژه‌دیموکراسی قه‌ت ناتوانێ‬ ‫سیسته‌مێکی دیموکرات دامه‌زرێنێت‪.‬‬ ‫هه‌ر چه‌ند‌ه ل‌ه مێژوودا گه‌لێک که‌سایه‌تی وه‌ک‬ ‫موسولینی‪ ،‬هیتله‌ر و‪ ...‬تا گه‌یشتن‌ه ده‌سه‌اڵت و جێگه‌ی‬ ‫خۆیان ل‌ه سه‌ر کورسی ده‌سه‌اڵت قایم کرد‪ ،‬بانگه‌شه‌ی‬ ‫دیموکراسی یان ده‌کرد‪ ،‬به‌اڵم ل‌ه کۆتاییدا ل‌ه سنوری‬ ‫دیکتاتۆرییه‌ت و فاشیزمدا نه‌یانتوانی هه‌نگاوێکی زیاتر‬ ‫هه‌ڵبگرن و تا ئێستاش کاریگه‌ری کرده‌وه‌کانیان‪ ،‬چ له‌‬ ‫الیه‌ن کۆمه‌اڵیه‌تی و چ ل‌ه الیه‌ن سایکۆلۆژی و چ‬ ‫ل‌ه الیه‌ن مێژووییه‌و‌ه ب‌ه سه‌ر ئه‌و گه‌الن‌ه ک‌ه ب‌ه شااڵوی‬ ‫دیکتاتۆرییه‌ته‌کان که‌وتوون نه‌سڕاوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ل‌ه کۆتایی‌دا ده‌م �ه‌وێ بڵێم له‌به‌ر ئ �ه‌وه‌ی بناغه‌ی‬ ‫دیکتاتۆری ل‌ه دوو شت سه‌رچاو‌ه ده‌گرێت‪1 :‬ـ باوه‌ڕ‬ ‫ب‌ه تاکی جیاواز‪2 .‬ـ باوه‌ڕ ب‌ه جیاوازی و نایه‌کسانی له‌‬ ‫نێوان تاکه‌کاندا‪.‬‬ ‫ب��ۆی �‌ه گ���ه‌ر ل��‌ه ه���ه‌ر شوێنێکی ل��‌ه س���ه‌ر گ��ۆى‬ ‫هه‌ساره‌که‌مان و ل‌ه هه‌ر کاتێکدا ک‌ه بناغه‌ی حوکمرانی‬ ‫ل‌ه سه‌ر بنه‌مای ئه‌م دوو شت‌ه دام�ه‌زراو‌ه و سه‌رچاوه‌ی‬ ‫هێزی خۆی له‌م دوو شت‌ه وه‌رده‌گرن‪ ،‬ئه‌وا ئه‌و ده‌سه‌اڵته‌‬ ‫هه‌ڵقواڵوی حه‌ز و ئاره‌زووی گه‌ل نابێت و ته‌نیا رێگاش‬ ‫بۆ پاراستنی ئه‌م جۆر‌ه حکومه‌تان‌ه ل‌ه ترسی گه‌ل بۆ‬ ‫ده‌س�ه‌اڵت��دران ده‌مێننه‌و‌ه و به‌کارهێنانی ئاگر و ئاسن‬ ‫ده‌بێت‪.‬‬ ‫گه‌ر هه‌ر ده‌سه‌اڵتێک ب‌ه ئاگر و ئاسن سه‌قامگیر‬ ‫بێت‪ ،‬مه‌جبور‌ه ب‌ه ئاگر و ئاسن بیپارێزێ و گه‌ر به‌‬ ‫ئاگر و ئاسنیش هه‌وڵی پاراستنی درا ئه‌وا کۆتاییه‌که‌ی‬ ‫جیاوازتر ل‌ه تونس و ده‌سه‌اڵته‌که‌ی زین ئه‌لعابدین بی‬ ‫عه‌لی نابێت‪.‬‬

‫دۆالریان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر هه‌موویان له‌ سه‌رووی کێشه‌کانن و خیانه‌ت‬ ‫له‌ «ئه‌رکی سه‌رۆکایه‌تیکردن» ناکه‌ن و تا مردن‬ ‫ئه‌مانه‌ته‌که‌یان ده‌پارێزن بۆ رۆژى ته‌نگانه‌‪ ،‬هه‌ر‬ ‫هه‌موویان کوڕ و کچ یان نزیکترین خزمی خۆیان‬ ‫وه‌ک جێگری ئاماده‌ ده‌که‌ن (جه‌مال موباره‌ک‪،‬‬ ‫به‌شار ئه‌سه‌د‪ ،‬سه‌عه‌د حه‌ریری‪ ،‬ع��وده‌ی سه‌دام‪،‬‬ ‫پ��اش��ا ع �ه‌ب��دوڵ�ڵای ئ�����ه‌رده‌ن‪ ،‬پ��اش��ای م�ه‌غ��ری��ب‪،‬‬ ‫کوڕه‌ پاشا یه‌ک له‌دوا یه‌که‌ «خزمه‌چییه‌کانی‬ ‫حه‌ره‌مه‌ین»ی سعودیه‌ و پاشا پایه‌ به‌رزه‌کانی‬ ‫ب���ه‌ن���داوی ع��ه‌ره‌ب��ی م��وب��اره‌ک �ه‌ک��ان��ی و ه���ه‌ر وا‬ ‫پاشاکانی به‌ریتانیا‪ ،‬سوید‪ ،‬ئیسپانیا‪ ،‬فینله‌ند‪،‬‬ ‫نه‌رویژ و به‌لژیک و هۆڵه‌ند‪..‬و له‌وانه‌یه‌ چه‌ند‬ ‫سه‌رۆکێکی تریش هه‌بێ!)‪.‬‬ ‫هه‌ر هه‌موویان شانازی ده‌که‌ن به‌ خزمه‌ته‌که‌یان ل ‌ه‬ ‫پێناو نیشتمان و به‌ «به‌رێکه‌وت» له‌ ناو ته‌الر ژیان‬ ‫به‌سه‌رده‌به‌ن و پ��اس�ه‌وان‪ ،‬خزمه‌تچی‪ ،‬کاروانێک‬ ‫ئۆتۆمبێلی گرانبه‌هایان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر هه‌موویان نیزام و یاسا ده‌پارێزن‪ ،‬بۆیه‌ دژ‬ ‫به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌کی فه‌وزا‪ ،‬ئاژاوه‌ و به‌ربه‌ره‌کانین‪،‬‬ ‫موسته‌شاری جۆربه‌جۆریان هه‌یه‌‪ .‬ه �ه‌زاران ساڵ ‌ه‬ ‫به‌ خه‌ڵک ده‌ڵێن‪ :‬به‌ ره‌نگزه‌ردکراوه‌کانی مێژوو‬ ‫و منداڵه‌کانیان ده‌ڵ��ێ��ن‪ :‬سه‌برتان هه‌بێت‪...‬په‌ل ‌ه‬ ‫مه‌که‌ن‪....‬هێدی هێدی گوزه‌رانیتان باش ده‌که‌ین و‬ ‫له‌والوه‌ له‌شکرێکیان هه‌یه‌ له‌بریاندا ده‌ڵێن‪« :‬خوا»‬ ‫ئه‌وه‌ندی به‌شی داون‪...‬تاقیتان ده‌کرێته‌وه‌‪ ...‬له‌و‬

‫دنیا پاداشتان ده‌درێته‌وه‌!‬ ‫حه‌قیقه‌ت ته‌نها له‌ الی ئ�ه‌وان ده‌ستده‌که‌وێت و‬ ‫ته‌نها حزبه‌که‌ی سه‌رۆک‪ ،‬ته‌له‌فزیۆنی سه‌رۆک‪،‬‬ ‫وته‌کانی سه‌رۆک و ژیانی حه‌قیقه‌ت و راستیی ‌ه‬ ‫و شایانی گوێگرتنه‌‪...‬هه‌موومان به‌ قوربانی‬ ‫سه‌رۆک!‬ ‫وێ��ن�ه‌ک��ان��ی ه �ه‌م��ووی��ان ل �ه‌ ف �ه‌رم��ان��ب �ه‌رای �ه‌ت��ی‪،‬‬ ‫باره‌گای حزب و رێکخراوه‌کانی و گۆڕه‌پانه‌کان‬ ‫هه‌ڵده‌واسرێ‪.‬‬ ‫هه‌رهه‌مووشیان به‌ ئ��اره‌زووی خۆیان پیشه‌که‌ی‬ ‫به‌جێ ناهێڵێت‪ ،‬هه‌میشه‌ «سوبحانه‌ڵاڵ» وا بوو‌ه‬ ‫خه‌ڵکی «ف����ه‌وزه‌وی‪ ،‬به‌ڵته‌چی‪-‬ته‌وربه‌ده‌ست‪،-‬‬ ‫ئاژاوه‌چی‪ ،‬حه‌سود‪ ،‬خایه‌ن‪ ،‬پیالنگێڕ‪ ،‬تاوانبار‪ ،‬قین‬ ‫ل �ه‌دڵ» به‌ چ�ه‌ک ی��ان به‌ ق��ۆن��ده‌ره‌ ی��ان له‌به‌رده‌م‬ ‫توڕه‌یی خۆپیشانده‌ران‪ ،‬کوژراون یان هه‌ڵهاتوون و‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌که‌یان به‌ تۆبزی لێوه‌رگیراوه‌!‬ ‫ئێستا هه‌موویان خۆیان له‌ بن عه‌لی و موباره‌ک‬ ‫ده‌بینن‪ ،‬به‌اڵم تاقه‌ یه‌کێکیان غیره‌ت ناکه‌ن داوای‬ ‫لێبوردن بکه‌ن له‌ خه‌ڵکی هه‌ژار‪ ،‬کرێچی‪ ،‬قه‌رزار‪،‬‬ ‫بێکار و پیشه‌که‌یان به‌جێ بهێڵن‪ .‬هه‌ر هه‌موویان‬ ‫ده‌ستیان توند توند به‌ کورسی ده‌سه‌اڵت گرتووه‌‪....‬‬ ‫پیرۆزتان بێت‪ ،‬خه‌ڵک ئیره‌ییتان پێ نابات!‬ ‫بژی خوا‪ ،‬سه‌رۆک‪ ،‬نیشتمان و هه‌زار «ره‌حمه‌ت»‬ ‫له‌ گۆڕی سه‌رۆک عیدی ئه‌مین‪...‬هه‌ر هه‌موویان‬ ‫زی��اد ی��ان ک�ه‌م وه‌ک ن��اوب��راوی «خوالێخۆشبو و‬ ‫به‌هه‌شتی»ن‪ ،‬تۆش له‌ ماڵی ئامنه‌وه‌‪ ،‬بڵێ ئامین!‬

‫پیشه‌ی سه‌رۆکایه‌تی‌کردن‬

‫سه‌الم عه‌بدوڵاڵ‬

‫ئ����ه‌وه‌ی گ��وێ��م لێبوو‌ه‬ ‫ی��ان خ��وێ��ن��دووم�ه‌ت�ه‌وه‌ ل ‌ه‬ ‫ب����اره‌ی س �ه‌رۆک �ه‌ک��ان��ی‬

‫دنیا ئه‌مانه‌ن‪:‬‬ ‫هه‌ر هه‌موویان سه‌رۆکی مێژوویین‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌مان‬ ‫نه‌بن ره‌وڕه‌وه‌ی مێژوو په‌کی ده‌که‌وێت‪ ،‬ئاخر هه‌ر‬ ‫هه‌موویان خزمه‌تکاری میلله‌ت و بێ نموونه‌ن و‬ ‫له‌ناو دڵی میلله‌ت سه‌ریانهه‌ڵداوه‌ و له‌به‌ر گرنگی‬ ‫که‌سایه‌تی و سه‌رقاڵیان‪ ،‬دوور له‌ خه‌ڵک ژیان‬ ‫به‌سه‌ر ده‌به‌ن‪.‬‬ ‫هه‌ر هه‌موویان شه‌رعی‪ ،‬میهره‌بان و برا بچوکن‬ ‫و هیچ جیاوازییه‌ک له‌نێو هاواڵتیان ناکه‌ن‪ .‬هه‌ر‬ ‫هه‌موویان ژیانیان به‌ قوربانی ئازادی و دادپه‌روه‌ری‬ ‫ک��ردووه‌و‪ ،‬هه‌ر بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش سه‌رۆکایه‌تی‬ ‫ده‌که‌ن و سوێند ده‌خۆن که‌ هه‌وڵ بۆ بنه‌بڕکردنی‬ ‫هه‌ژاری ده‌ده‌ن‪ .‬ئه‌وجا هه‌ر هه‌مووشیان ئیماندار و‬ ‫خۆشه‌ویسترین و روح سووکترین که‌سی واڵتن‪.‬‬ ‫سه‌رۆکه‌کان هه‌ر هه‌موویان جێگای رێز و حورمه‌تن‬ ‫و خ��ۆی��ان ب�ه‌ ب��اوک ده‌زان���ن و پێیانوایه‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫ده‌سه‌اڵتیان نه‌مێنێ‪ ،‬نه‌ک هه‌ر ئاسایش و ئارامی‬ ‫واڵت‪ ،‬به‌ڵکو گه‌ردوونیش سه‌روخوار ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ه�ه‌م��وو س�ه‌رۆک�ه‌ک��ان پیشه‌که‌یان ت��ا م��ردن ب ‌ه‬ ‫قۆنته‌رانت وه‌رگ��رت��ووه‌ و هه‌میشه‌ گه‌ل به‌ خۆی‬ ‫ده‌یه‌وێت سه‌رۆکایه‌تی بکه‌ن و هه‌ر هه‌موویان وه‌ک‬ ‫خه‌ڵک پاره‌ له‌ گیرفان هه‌ڵناگرن‪ ،‬به‌اڵم به‌ ملیارد‬

‫نه‌یانهێشت وه‌ک پێویست گه‌ش‌ه بکات‪.‬‬ ‫ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ی ده‌سته‌مۆی زڵهێزه‌کان و داگیرکه‌ران‬ ‫و کۆنه‌په‌رستانی کورد نه‌بوو‌ه ل‌ه به‌رده‌م له‌ناوچوون و‬ ‫پاکتاوکردن گه‌ڕایه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم فاکته‌ره‌کانی گه‌ڕانه‌و‌ه و‬ ‫هه‌ڵسانه‌و‌ه سه‌ر پێی چی بوون؟ به‌ڕای من به‌هێزترین‬ ‫فاکته‌ر خودی هه‌ڵوێستی به‌ڕێز ئۆجه‌الن بوو ل‌ه زیندان‪،‬‬ ‫ئه‌وانه‌شیل‌ه رێگای به‌رگرینامه‌کانیگه‌یاند‌هرێکخستن‬ ‫و رای گشتی‪ ،‬ئه‌و گۆڕانکاری و وه‌رچه‌رخان‌ه ریشه‌یی‬ ‫و زانستی‌ه بوو ک‌ه (په‌که‌که‌)ی ل‌ه پارتیه‌کی چه‌کداری‬ ‫سیاسی کرد‌ه سیسته‌مێکی دیموکراتیان‌ه بۆ گه‌النی‬ ‫زه‌حمتکێش و ژێرده‌ست‪ ،‬هه‌روه‌ها باوه‌ڕی به‌تینی ئه‌و‬ ‫سه‌رکرد‌ه مه‌یدانی و دڵسۆزانه‌ی ک‌ه ب‌ه پڕوپاگه‌نده‌کانی‬ ‫سیسته‌می نوێی جیهانی و مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داری‬ ‫ل‌ه خشته‌ی نه‌بردران‪ ،‬هه‌مانکات ئه‌و نه‌و‌ه نوێیه‌ی ک ‌ه‬ ‫بێ دوو دڵی خۆی گه‌یانده‌و‌ه لوتکه‌ی چیای‌ه به‌رزه‌کان‪،‬‬ ‫هه‌مانکات ئه‌و کورد‌ه به‌ویژدان و خاوه‌ن که‌ڕامه‌تانه‌ی‬ ‫ک‌ه ل‌ه هیچ کاتێکدا سه‌ریان بۆ داگیرکه‌ران و کورده‌‬ ‫نۆکه‌ره‌کان نزم ناکه‌ن‪ ،‬ئێستاشی له‌گ‌ه ‌ڵ دابێت له‌سه‌ر‬ ‫پێیانه‌ن‪ ،‬ب��اوه‌ڕم وای‌ه ئه‌مڕۆی (په‌که‌که‌) ل‌ه هه‌موو‬ ‫رۆژێکی به‌هێزتره‌‪ ،‬چونک‌ه دوای نزیکه‌ی (‪ )40‬سا ‌ڵ ل ‌ه‬ ‫تێکۆشان ب‌ه فه‌رمی ده‌وڵه‌تی تورک ل‌ه زیندان له‌گ‌ه ‌ڵ‬ ‫به‌ڕێز ئۆجه‌الن دانیشوون‪ ،‬هه‌مانکات پرۆژه‌ی کورد بۆ‬ ‫چاره‌سه‌ر چ وه‌ک سیسته‌می خۆبه‌ڕێوه‌بردن و چ وه‌ک‬ ‫رێگا چاره‌ی سیاسی ئیمڕۆ ل‌ه هه‌ر رۆژێک زه‌الل تره‌‪،‬‬ ‫بۆی‌ه چ ب‌ه ئاشتی بێت یان ب‌ه شه‌ڕ ئیتر قۆناغی داهاتوو‬ ‫قۆناغی یه‌کالبوونه‌وه‌ی‌ه بۆ چاره‌سه‌ری کێشه‌ی کورد‪.‬‬ ‫وه‌ک الیه‌نه‌کانی تری کوردستانی به‌تایبه‌تیش‬ ‫ده‌سه‌اڵتی باشوور دوای ش�ه‌ڕی زاپ گه‌یشت‌ه ئه‌و‬ ‫ب��اوه‌ڕی�ه‌ی ئیتر (په‌که‌که‌) ل‌ه ج��اران به‌هێزتر نه‌بێت‬

‫بیروڕا‬ ‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2710/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫‪13‬‬

‫الوازتر نیی‌ه بۆی‌ه ئێستا تا ئاستێک بێالیه‌ن ده‌وه‌ستن ل ‌ه‬ ‫رووداوه‌ک��ان‪ ،‬نمونه‌ش به‌شداربوونیان ل‌ه کۆردیناسیۆنی‬ ‫چوار الیه‌نی ل‌ه دژی (په‌که‌که‌)‪ ،‬به‌اڵم تائێستا ل ‌ه‬ ‫ک���رداردا هه‌ڵوێستێکی نه‌گونجاویان نیشان ن �ه‌داوه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها هێزی سیاسی باکور ب‌ه موخاته‌ب وه‌رده‌گرن و‬ ‫تا ئاستێک وازیان ل‌ه پارت‌ه کارتۆنی و کالسیکیه‌کان‬ ‫هێناوه‌‪ ،‬به‌اڵم سه‌باره‌ت ب‌ه سێ پارچه‌ی تر نایانه‌وێت‬ ‫ره‌وته‌کانی تری فه‌لسه‌فه‌ی ئاپۆچی ب‌ه بنه‌ما بگرن‪،‬‬ ‫ب��ۆی�ه‌ش وه‌ک��و ن�ه‌ب��وو سه‌یریان ده‌ک���ه‌ن‪ .‬ئ�ه‌گ�ه‌ر هێز‌ه‬ ‫ده‌سه‌اڵتداره‌کانی باشور هه‌ندێکیتریش خۆیان ل‌ه کۆتو‬ ‫به‌ندی داگیرکه‌ران و هێز‌ه ئیمپریالیسته‌کان رزگار بکه‌ن‪،‬‬ ‫رۆژی ئ�ه‌و‌ه هاتوو‌ه ک��ورد ببێت‌ه خ��اوه‌ن ستراتیژێکی‬ ‫هاوبه‌ش و یه‌کێتی و یه‌کبوونی کورد ئه‌مڕۆ ل‌ه هه‌ر‬ ‫رۆژێک مومکین تره‌‪.‬‬ ‫ته‌خت و تاجی به‌شداربووانی پیالنگێڕان ل‌ه رووخاندایه‌‪،‬‬ ‫ئه‌مڕۆ یان سبه‌ی رووخانیان چا��ه‌ڕوانکراوه‌‪ ،‬تاکو ئه‌و‬ ‫هه‌رێم و ده‌ستکه‌وتانه‌ی ل‌ه ده‌ستماندان‌ه ل‌ه ده‌ستمان‬ ‫نه‌چن‪ ،‬ده‌بێ هه‌نگاوی ب‌ه ناوه‌ڕۆک و ب‌ه ئیراد‌ه باوێن بۆ‬ ‫دیموکراتیه‌ت و خزمه‌تکردنی خه‌ڵک‪ ،‬هه‌مانکات ده‌بێ‬ ‫چیتر گوێ ل‌ه داگیرکه‌ران نه‌گرن و ئیراده‌ی ئازادی‬ ‫کورد ده‌بێ حکوم بکات‪ ،‬نه‌ک ئه‌وان داوابکه‌ن و ئێوه‌ش‬ ‫چاالکوانانی سیاسی و مه‌ده‌نیان بۆ باوێژن‌ه زیندان‪.‬‬

‫حزبى تۆتالیتارى‬

‫س�������ه‌ره‌ت�������ا ده‌م������ه‌وێ������ت‬ ‫ئ��ام��اژه‌ی�ه‌ک ب ‌ه چه‌مک‬ ‫‌و پڕه‌نسیپ ‌و ئه‌رکه‌کانى‬ ‫حزبى تۆتالیتارى بده‌م‪...‬‬ ‫نه‌به‌رد که‌ریم‬ ‫ح��زب��ى ت��ۆت��ال��ی��ت��ارى‪ ،‬وات��ا‬ ‫حزبى شمولیه‌ت بریتی ‌ه له‌و‬ ‫حزبانه‌ى که‌وا له‌سه‌ر چه‌ند بنه‌مایه‌ک هاتوونه‌ت ‌ه‬ ‫دروستکردن‌و بۆ رایی کردنى کاره‌کانیان پشت به‌و‬ ‫بنه‌مای ‌ه سه‌ره‌تایان ‌ه ده‌به‌ستن گۆێرایه‌ڵى ته‌واوى بنه‌ما‬ ‫و فه‌رمانه‌کانن‪ ،‬به‌تایبه‌تى فه‌رمان ‌ه سه‌رکرده‌یه‌کان‬ ‫(ق��ائ��ده‌)‪ ،‬چونکه‌ سروشتى ئ �ه‌م چه‌شنه‌ حزبان ‌ه‬ ‫وه‌هایه‌‪ ،‬بڕیارى ئه‌میر یان سه‌رکرده‌ ده‌بێت جێبه‌جێ‬ ‫بکرێت‪ ،‬بێ هیچ بیر لێکردنه‌وه‌یه‌ک‪ ،‬له‌ سه‌ره‌و‌ه‬ ‫ت��ا خ����واره‌وه‌‪ ،‬چونکه‌ ب��ڕی��ارى س�ه‌رک��ردای�ه‌ت��ی� ‌ه و‬ ‫سه‌رکردایه‌تیش مه‌عسوم ‌ه ل ‌ه هه‌له‌کردن! کارى‬ ‫سه‌ره‌کى ئه‌ندامانیش له‌م چه‌شنه‌ حزبه‌دا بریتی ‌ه‬ ‫له‌ باڵوکردنه‌وه‌ و ته‌شه‌نه‌ پێکردنى ئه‌و بڕیاران ‌ه‬ ‫ب ‌ه ته‌واوى گۆمه‌ڵگا ‌و ناساندنى ئه‌و بڕیاران ‌ه ب ‌ه‬ ‫کۆمه‌ڵگا وه‌ک حه‌قیقه‌تێکى مێژوویى‪.‬‬ ‫حه‌قیقه‌تێک ک ‌ه ئه‌نجامى تێڕامان ‌و تێفکرینى‬ ‫عه‌قڵه‌ گه‌وره‌کانى سه‌رکرد‌ه یان ئه‌میره‌کانى حزب ‌ه‬ ‫چون ته‌نها سه‌رکرد‌ه خ��اوه‌ن ده‌سه‌اڵتى ره‌های ‌ه ل ‌ه‬ ‫حزبدا ‌و ه �ه‌ر ئ �ه‌و ده‌توانێت بڕیارگه‌لێکى وه‌ها‬ ‫ده‌ربکات‪ ،‬دواجار ئه‌و بڕیاران ‌ه له‌ رێگاى میدیاى‬ ‫حزبه‌و‌ه ته‌واوى گۆمه‌ڵگای لێ ئاگادار ده‌کرێنه‌وه‌‪،‬‬ ‫که‌واته‌ حزب له‌م مۆدێله‌دا سه‌کۆیه‌ک نیی ‌ه بۆ‬ ‫ده‌ربڕینى راک��ان ‌و گ��ه‌ڕان به‌ دواى چ��اره‌س�ه‌رى‬ ‫کێشه‌ ستراتیژیه‌کاندا‪ ،‬هه‌ر له‌م چه‌شنه‌ حزبه‌دا‬ ‫م���ه‌ودای���ه‌ک ن��ی��ی�ه‌ ب��ۆ م���وب���اده‌ره‌ ک��ردن��ى راى‬ ‫هاواڵتیان‪ ،‬هه‌ر تێفکرینێک گه‌ر به‌ر ئه‌نجامه‌که‌ى‬ ‫به‌ قازانجى حزبدا نه‌شکێته‌و‌ه ئه‌وا ئه‌و تێفکرین ‌ه‬ ‫به‌ بیرکردنه‌وه‌یه‌کى (نه‌یارانه‌) هه‌ژمار ده‌کرێت‬ ‫یان وه‌ها بیرکردنه‌وه‌یه‌ک ده‌بێت ‌ه هۆى پشێوى له‌و‬ ‫واڵتدا!‬ ‫حزبێک له‌م چه‌شنه‌ ک ‌ه ته‌نها مۆدێلێکه‌ ئه‌مڕۆ‬ ‫ل ‌ه کوردستاندا نه‌هاتووه‌ گوێ ل ‌ه چین و توێژه‌کانى‬ ‫کۆمه‌ڵگا بگرێت‪ ،‬گوێ له‌ کێش ‌ه کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کان‬ ‫‌و کێشه‌ ئابووریه‌کان بگرێت ‌و هیمه‌تێک بکات‬ ‫بۆ چاره‌سه‌رکردنى کێش ‌ه گه‌لێکى وه‌ها ل ‌ه رێگه‌ى‬ ‫شیکردنه‌وه‌کانى عه‌قڵ ‌ه گه‌وره‌کانى ئه‌م هه‌رێمه‌و‌ه‬ ‫که‌وا چاره‌سه‌رێکیان به‌مێشکدا هاتووه‌ بۆ چاره‌سه‌ر‬ ‫کردنى ئه‌و قه‌یرانه‌ى که‌وا سه‌راپاى ئه‌م هه‌رێمه‌ى‬ ‫ئێمه‌ى گرتۆته‌وه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم ره‌نگ ‌ه ئێمه‌ى کۆمه‌ڵگا‬ ‫و تاکه‌کانى کۆمه‌ڵگا‪ ،‬ب ‌ه عه‌قڵه‌ گه‌وره‌کانى‬ ‫کۆمه‌ڵگاشه‌و‌ه ئه‌وه‌مان له‌یاد چوو بێت که‌وا ئه‌م‬ ‫حزبانه‌ خودى خۆیان (خه‌زانى ته‌فکیرن)‪ ،‬خویان‬ ‫خاوه‌نى عه‌قڵ ‌ه گه‌وره‌کانى ئه‌م جڤاته‌ن‪ ،‬چاره‌سه‌رى‬ ‫ت���ه‌واوى کێشه‌کانى ئ�ه‌م هه‌رێمه‌یان پێیه‌‪ ،‬ئ�ه‌وان‬ ‫ن�ه‌ه��ات��وون (ح���زب) ب��ۆ گوێگرتن ل� ‌ه تاکه‌کانى‬

‫کۆمه‌ڵگا‪ ،‬به‌ڵکو هاتوون بۆ ده‌رکردنى بڕیار به‌سه‌ر‬ ‫تاکه‌کانى ئه‌م جڤاته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئ���ه‌وه‌ ک��ۆم�ه‌ڵ��گ��ای�ه‌ ک �ه‌ ده‌ب��ێ��ت گ���وێ بگرێت‬ ‫‌و ب����ڕی����اره‌ک����ان ج��ێ��ب �ه‌ج��ێ ب���ک���ات‪ ،‬ب���ێ هیچ‬ ‫بیرکردنه‌وه‌یه‌ک لێیان‪ ،‬چونکه‌ ب �ه‌ر ئه‌نجامى‬ ‫تێفکرینى عه‌قڵه‌ زه‌به‌الحه‌کانى حزبه‌‪ ،‬ئه‌وانیش‬ ‫مه‌عسومن له‌ هه‌ڵه‌ى گه‌وره‌ و‪...‬‬ ‫له‌ کاتێکدا ک ‌ه حزب خاوه‌نى عه‌قڵ ‌ه گه‌لێکى وه‌ها‬ ‫بێت‪ ،‬چ پێویستى به‌وه‌ی ‌ه که‌وا گوێ له‌ نوسه‌ران‌و‬ ‫ئه‌دیبان ‌و رۆژنامه‌نوسان بگرێت یان چ پێوێستى‬ ‫ب �ه‌و‌ه هه‌یه‌ گ��وێ له‌ چینى کرێکار و ه��ه‌ژاران‬ ‫بگرێت‪ ،‬هه‌تا خ��اوه‌ن سه‌رمایه‌ زه‌به‌الحه‌کانى ئه‌م‬ ‫هه‌رێم ‌ه وه‌ستابن بوونى ئه‌و مه‌رحه‌مه‌ته‌ش که‌وا‬ ‫حزب ده‌یبه‌خشێت ب ‌ه خاوه‌ن سه‌رمایه‌ گه‌وره‌کانى‬ ‫ئه‌م جڤاته‌ هه‌روه‌ها به‌سانایى نییه‌ چون ده‌یانکات‬ ‫ب�ه‌ ئ��ام��ڕازێ��ک ب��ۆ گه‌یشتن ب� ‌ه ئامانج ‌ه له‌بن‬ ‫نه‌هاتووه‌کانى خۆیان (حزب)‪.‬‬ ‫که‌وات ‌ه حزبێک له‌ چوارچێوه‌یه‌کى پره‌نسى بوو‪،‬‬ ‫ئه‌دائه‌کانى حزبى شمولى‪ ،‬کاره‌کانى رایى بکات‬ ‫‌و به‌سه‌ر کۆمه‌ڵگاشدا پ �ه‌ی��ڕه‌وى بکات‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫ده‌ست به‌ سه‌ر گشت کۆمه‌ڵگادا بگرێت‪ ،‬ده‌ست‬ ‫بگرێت به‌سه‌ر گشت کای ‌ه و ره‌هه‌نده‌کانى ژیانى‬ ‫تاکه‌کان‪ ،‬حزب هاتوو‌ه که‌وا ته‌واوى عه‌قڵ‌و رووح‬ ‫‌و جه‌سته‌کان داگیر بکات‪ ،‬له‌ قاڵبدانى ته‌واوى‬ ‫عه‌قڵه‌کان‌و ته‌سخیرکردنى تاکه‌کانى کۆمه‌ڵگا و‬ ‫چوون ‌ه ناو هزر و بیریانه‌وه‌ و کردنیان به‌ ئامرازى‬ ‫خ��ۆى‪ .‬له‌ حزبى شمولیدا ئامانجى ئه‌وه‌ی ‌ه که‌وا‬ ‫کارێک بکات که‌س خاوه‌نى خۆى نه‌بێت‪ ،‬که‌س‬ ‫سه‌ربه‌خۆ نه‌بێت‪ ،‬به‌ڵکو ت �ه‌واوى کۆمه‌ڵگا سه‌ر‬ ‫به‌حزب بن‌و به‌رامبه‌ر ئه‌م بوون ب ‌ه موڵکى ته‌واوى‬ ‫کۆمه‌ڵگا‪ ،‬به‌ موڵکى حزب بوونه‌شدا موچه‌یه‌ک‬ ‫بۆ که‌س ‌ه ته‌سلیمبوه‌کان ده‌بڕدرێته‌و‌ه و به‌رامبه‌ر ب ‌ه‬ ‫له‌ده‌ستدانى سه‌ر به‌خۆبوون بۆ سه‌ر به‌ حزب بوون‪،‬‬ ‫له‌دواجاردا ژیانى که‌سه‌کان مسۆگه‌ر ده‌کات تا‬ ‫کاتێک ک ‌ه ناڵێن (نا)‪.‬‬ ‫له‌ ئه‌مڕۆدا ئه‌مجۆره‌ حزبی بوون ‌ه له‌م هه‌رێمه‌ى‬ ‫ئێمه‌دا زۆر به‌راشکاوان ‌ه بوونى هه‌ی ‌ه و ئاماده‌یه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وان ده‌ستیان کردووه‌ به‌ سه‌ر ته‌واوى کای ‌ه سیاسى‬ ‫‌و کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کاندا‪ ،‬له‌م هه‌رێمه‌دا له‌ دواج��اردا‬ ‫په‌یڕه‌وکردنى ئا له‌م جۆر‌ه سیاسه‌ته‌ ده‌بێت ‌ه هۆى‬ ‫ل ‌ه ناوچوونه‌وه‌ى سیاسه‌تى دروست‌و راست به‌ مانا‬ ‫زانستى ‌و فه‌لسه‌فه‌یه‌که‌ى‪ ،‬له‌ناوبردنى ت �ه‌واوى‬ ‫ده‌ستپێشخه‌ریه‌کانى ت��اک��ى ک���ورد‪ ،‬رێ��گ��رت��ن ‌و‬ ‫دانانى کۆسپ له‌ به‌رده‌م تێفکرین ‌ه عه‌قاڵنیه‌کان‪،‬‬ ‫ده‌ستخستنه‌ ناو هزر و بیرو بۆچونه‌کانى تاکه‌کانى‬ ‫ئ �ه‌م جڤاته‌‪ ،‬ده‌س��ت به‌سه‌راگرتنى ت���ه‌واوى کای ‌ه‬ ‫مه‌عریفى‪ ،‬ئه‌کادیمى ‌و راگه‌یاندنه‌کان‪ ،‬به‌هۆى‬ ‫بوونى ئه‌م فۆرمه‌ له‌ حزبى کوردیدا‪ ،‬ب ‌ه شێوه‌یه‌کى‬ ‫زه‌ق که‌ فۆرمێکى تۆتالیتاریه‌‪ ،‬ده‌شتوانین بڵێین‬ ‫فۆرمێکى لینینییه‌‪.‬‬

‫پۆزش‬

‫لەژمارەی ڕابردووی رۆژنامەكەماندا (‪ )43‬بابەتێك لەژێر ناونیشانی (گەنجانی زانكۆ و كڵێسا)‬ ‫لەالپەڕە (‪)13‬دا باڵوكرابوەوە‪ ،‬بەناوی (ئارام قادر)‪ ،‬بەاڵم لەڕاستیدا ئەو بابەتە ناوبراو دزیویەتی و‬ ‫خۆی نوسەری نییە و خاوەنی راستەقینەی یە و بەكەمێك دەستكاری كردنەوە لەرێگەی ئیمەیڵەوە‬ ‫(‪ )arams1986@yahoo.ca‬بۆی ناردبووین‪ ...‬بۆیە لێرەوە داوای لێبووردن لە خوێنەرانی‬ ‫بەڕێز و نوسەری بەرێز (بەختیار عەلی) دەكەین بۆ ئەو هەڵەیەی بەسەرماندا تێپەڕی‪ ...‬هاوكات‬ ‫هەمووالیەكیش ئاگادار دەكەین ئەو ئیمەیلەی ناوبراو هەر بابەتێكی لێوە نێردرا جێگەی گومانە‪،‬‬ ‫گومانیش دەكەین ئەو (ئارام قادر)ە ناوی خوازراوە و بەئەنقەستیش ئەو كارەی ئەنجامداوە‪.‬‬ ‫چەتر‬


‫بیروڕا‬ ‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2710/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫‪14‬‬

‫ل‌ه روانگه‌ى روداوه‌کانى ئه‌م‬ ‫دواییه‌ى ناوچه‌ى خۆرهه‌اڵتى‬ ‫ناوه‌ڕاست‪ ،‬به‌تایبه‌ت هه‌ردوو‬ ‫ئازاد مه‌حمود روداوى م��ێ��ژووی��ى ت��ون��س و‬ ‫م��ی��س��ر ه����ه‌ر ل���‌ه ئ�ه‌ن��ج��ام��ى‬ ‫ن �ه‌ب��وون��ى و ک �ه‌م��ده‌رام �ه‌ت��ى‬ ‫و ن�ه‌ب��وون��ى ف��رس�ه‌ت��ى ک��ار و ق��ۆرغ��ک��ارى ه���ه‌ردوو‬ ‫ده‌سه‌اڵت بۆ هه‌موو بواره‌کانى ژیانى رۆژانه‌ى واڵت‬ ‫و فه‌رامۆشکردنى ت �ه‌واوى میلله‌ت و کۆمه‌ڵگا و‬ ‫ب��ره‌ودان ب‌ه ده‌سه‌اڵتى عه‌سکه‌رتاریه‌ت بۆ پاراستنى‬ ‫سه‌رانى حوکم و کورسى بۆ ک��وڕاو کوڕیان پاش‬ ‫خۆیان‪ ،‬ئه‌و ده‌رئه‌نجامه‌ى لێیکه‌وته‌و‌ه سه‌رهه‌ڵدانى‬ ‫گه‌لى به‌دواو‌ه بوو‪ ،‬قین و نه‌فره‌ت و ناڕه‌زاییه‌کان ب ‌ه‬ ‫یه‌کجار خراونه‌ته‌ڕوو‪ ،‬چونک‌ه هه‌موو گه‌ل به‌یه‌کجار‬ ‫یه‌کیان گرت و یه‌ک دڵ ل‌ه دژى سه‌رانى حوکم‬ ‫راپه‌ڕین‪ ،‬راپه‌ڕینێکى دیموکراتیانه‌ى دور ل‌ه زیانى‬ ‫گ�ه‌وره‌‪ .‬ئه‌گه‌ر چى ب‌ه سه‌دان شه‌هیدى لێکه‌وته‌وه‌‪،‬‬ ‫تونس ب‌ه چه‌ند رۆژێک زه‌ین ئه‌لعابدین یان وه‌ده‌رنا ل ‌ه‬ ‫واڵتدا‪ ،‬میسرى له‌گه‌ڵدابێت جێگه‌یان ب‌ه ناموباره‌ک‬ ‫له‌ق کردووه‌‪.‬‬ ‫ل�‌ه ه���ه‌ردوو واڵت���دا ه��ۆک��اره‌ک��ان له‌یه‌کچوونیان‬ ‫تێدا ه �ه‌ب��وو‪ ،‬سه‌رنجراکێشتر ل�‌ه میسردا سوپا و‬ ‫هێز‌ه چه‌کداره‌کان هه‌ڵوێستى جوامێرانه‌یان هه‌بوو‬ ‫ب‌ه الیه‌نگیرى کردنى خه‌ڵک و بانگى ک��رد ک ‌ه‬ ‫توندوتیژى به‌کار ناهێنن دژ ب‌ه گه‌ل‪.‬‬ ‫ل‌ه تونسدا میلله‌ت زۆر ده‌ستیان درێژ نه‌کرد بۆ‬ ‫موڵک و ماڵى ده‌وڵ �ه‌ت‪ .‬ل‌ه میسردا خه‌ڵک خۆى‬

‫عه‌ره‌بى تونس و میسر ل ‌ه ناوخۆیاندا یه‌ک ده‌گرن‬ ‫ئێمه‌ش جودایى‬

‫کۆمیته‌ى جیاواز جیاوازیان دروست کرد بۆ پاراستنى‬ ‫سه‌ر و ماڵى خه‌ڵکى مه‌ده‌نى و ئه‌وانى دژى یاسا‬ ‫و راکرده‌کانى گرتووخانه‌کان جواڵنه‌و‌ه ئه‌یانگرتن و‬ ‫راده‌ستى سوپا و پۆلیسیان ده‌کردن‪.‬‬ ‫جا براین‌ه وه‌رن به‌راوردێک بکه‌ین و گه‌شتێکى که‌م‬ ‫تا زۆر بکه‌ین له‌و کاته‌ى میسر و تونس و کاته‌کانى‬ ‫(‪ )1991‬هه‌تا ئێستاى الى خۆمان‪.‬‬ ‫عه‌ره‌بى هه‌ردوو واڵت (میسر و تونس) ل‌ه ماوه‌یه‌کى‬ ‫زۆر که‌مدا و ب‌ه چه‌ند رۆژێ��ک یه‌کیان گرت و‬ ‫یه‌ک ده‌ست و یه‌ک دڵ و یه‌ک هه‌ڵوێست توانیان‬ ‫هه‌ر ب‌ه چه‌پڵ‌ه سه‌رۆکى تونس ده‌ربکه‌ن و میسریش‬ ‫به‌ڕێوه‌ی‌ه ناموباره‌که‌کان به‌ده‌ر نێن‪ ،‬به‌اڵم له‌وکاته‌ى‬ ‫بیرم‌ه و دیرۆک باسى ئه‌کات هه‌میش‌ه له‌ناو خۆماندا‬ ‫دوژمنایه‌تى یه‌کتر ئه‌که‌ین و دوژمن راکێشى سه‌ر‬ ‫هاونه‌ته‌وه‌ى خۆمان ده‌که‌ین تا ده‌سه‌اڵت و تواناکانى‬ ‫خۆمان بپارێزین‪ .‬هه‌ر نمونه‌ى میرنشینه‌کانى کورد‬ ‫ت��ا ده‌گ��ات �‌ه هه‌ڵوێسته‌کانى ک��ات��ى ش��اخ��ى هه‌موو‬ ‫الیه‌نه‌کانى باشور و شه‌ڕ ب‌ه یه‌کتر فرۆشتنه‌و‌ه و هه‌تا‬ ‫(‪ )1992‬ب‌ه دواو‌ه و ل‌ه ساڵى (‪)1996‬ه‌و‌ه به‌تایبه‌ت ل ‌ه‬ ‫(‪ )31‬ئابدا دوژمن هێنرای‌ه سه‌ر الیه‌نێکى ترى سه‌ر‬ ‫گۆڕه‌پانى باشور و ب‌ه سه‌روه‌رى ل‌ه قه‌له‌میاندا‪...‬‬ ‫براده‌رێکى یه‌کێتى نیشتمانى ل‌ه دیمانه‌یه‌کدا هه‌ر‬ ‫چه‌ند رۆژ پێش ئێستا هه‌ندێ شتى بیرهێنایه‌و‌ه ک ‌ه‬ ‫گوای‌ه الیه‌ن‌ه باشه‌کانى خۆیانى باس ئه‌کرد‪ .‬گوای ‌ه‬ ‫ل‌ه سه‌ر راى جیاواز که‌س سزا نه‌دراو‌ه و که‌س زیندانى‬ ‫نه‌کراو‌ه و که‌س نانبڕاو نه‌کراوه‌‪ ،‬ئه‌ى ئه‌و هه‌موو‬ ‫ک��وژراو و بێ سه‌روشوێن و نانبڕاوان‌ه کێن ک‌ه له‌‬ ‫نێوانماندا هه‌ن‪ .‬که‌وات‌ه ده‌زگاکانى زانیارى و هه‌ر‬ ‫دانیشتون و جێگه‌ى سوپاس و پێزانینى میلله‌ت بوون‪.‬‬ ‫خۆ سجن‌ه نهێنیه‌کان هه‌تا ئێستا هه‌ر ماون و جار‬ ‫جار‌ه یه‌کێک پاش چه‌ندین ساڵ سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫سه‌ره‌تا ل‌ه الى ئێوه‌و‌ه سه‌رى هه‌ڵدا کاتێک ل‌ه شه‌ڕى‬ ‫دژ ب‌ه رژێم و راپه‌ڕیندا دام و ده‌زگاکان و هه‌موو‬

‫کارگه‌کان و ئامێره‌کانى ئاوه‌دانى نه‌ما ک‌ه ئاودیو‬ ‫نه‌کرێت ل‌ه سه‌ر سنور‌ه و ب‌ه حیمایه‌ى فاڵن مه‌سئول و‬ ‫فاڵن که‌س ئه‌و شتان‌ه ئاودیو ئه‌کران‪.‬‬ ‫که‌رکوک ک‌ه گیرا سه‌ره‌تا هه‌ر سه‌رانى پایه‌به‌رز‬ ‫بوون هه‌رچى سه‌یاره‌ى علوج هه‌ی‌ه و هه‌رچى شوێن ‌ه‬ ‫گرنگه‌کان هه‌ی‌ه هێناتان و که‌سیش نه‌یوێرا بڵێ‬ ‫بۆ‪ .‬ل‌ه (‪)31‬ى ئابى (‪)96‬دا هه‌ر الیه‌ن‌ه و ئه‌چوو‌ه‬ ‫سه‌ر تااڵنکردنى ماڵ و حاڵى الیه‌نه‌که‌ى تر‪ ،‬هه‌موو‬ ‫بیرمانه‌!‪ .‬ئێستا ئه‌و تااڵنی‌ه ب�ه‌رده‌وام�‌ه و سامانى‬ ‫ژێرزه‌وى و سه‌ر زه‌وى ب‌ه ئاشکرا له‌به‌ر دیدى خه‌ڵکدا‬ ‫شتێکى حاشا هه‌ڵنه‌گره‌‪.‬‬ ‫میسرییه‌کان چه‌ند رۆژێ���ک چه‌ند خه‌ڵکێکى‬ ‫که‌م هه‌ندێ تااڵن و بڕیان کرد‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر خه‌ڵک‬ ‫خۆیان گه‌نجه‌کانیان کۆمیته‌ى بچوک بچوکیان‬ ‫دروس��ت ئه‌کرد و ئ�ه‌و تااڵنیه‌یان ب�ه‌ر لێ ئه‌گرت‬ ‫(رێگر ئه‌بوون)‪ .‬دیمان عیماد ئه‌حمه‌د ئه‌یوت ئه‌مڕۆ‬ ‫سه‌رده‌مى دیالۆگ و دانیشتن و گفتوگۆی‌ه با ب ‌ه‬ ‫شێوازى مه‌ده‌نى و دیموکراتیان‌ه چاره‌سه‌رى کێشه‌کان‬ ‫بکه‌ین و هه‌موو که‌س ئازاد‌ه ل‌ه ده‌ربڕینى بۆچوونى‬ ‫سیاسه‌تى خ��ۆى له‌کاتێکدا ک�ه‌س ئ �ه‌وى تر قبوڵ‬ ‫ناکات‪ .‬هه‌ریه‌ک پیالن بۆ ئه‌ویتر داده‌نێ‪ .‬هه‌ر دور‬ ‫نه‌ڕۆین وه‌ک ئ �ه‌وه‌ى ل‌ه عێراقدا پیالن بۆ گۆڕان‬ ‫دانرا تا هیچ پۆستێکى ئیدارى وه‌رنه‌گرن ب‌ه ئیعترافى‬ ‫خۆیان‪.‬‬ ‫ل �‌ه ت��ون��س و میسر ه �ه‌م��وو ه���ه‌وڵ ب��ۆ گۆڕینى‬ ‫ده‌سه‌اڵت و یه‌کگرتوویى خاک و خه‌ڵک بوو‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫الى خۆمان دروستکردنى جودایى‪ .‬ل‌ه نێو الیه‌نه‌کاندا‬ ‫دروست ده‌کرێت تا گه‌شت‌ه ناو خێزانه‌کانیش‪ .‬سوپاى‬ ‫میسر چوون‌ه پاڵ خه‌ڵک و ده‌ستیان ده‌ک��رد‌ه ملى‬ ‫یه‌کتر له‌گه‌ڵ خه‌ڵکدا‪ ،‬لێره‌ش سوپا و پۆلیس بۆ‬ ‫ش���ه‌ڕى ن��اوخ��ۆ و سه‌رکوتکردنى خه‌ڵک و کپ‬ ‫کردنه‌وه‌ى خۆپیشاندانه‌کان و ناڕه‌زاییه‌کان‪ ،‬له‌وێش‬ ‫هه‌وڵى له‌ده‌ستنه‌دانى خاک و میلله‌تیان خسته‌گه‌ڕ‪.‬‬

‫به‌ڕاستی هه‌ینیه‌کی به‌غه‌زه‌ب بوو‬ ‫کوێنده‌ری ئه‌و مه‌قوله‌یه‌ی‬ ‫ک����اڕل م���ارک���س ل���ه‌ کتێبی‬ ‫مه‌هدی کاوانی دی���ال���ه‌ک���ت���ی���ک���ی م������ادی و‬ ‫مێژوویی که‌ ده‌ڵ��ێ گۆڕانی‬ ‫چه‌ندایه‌تی به‌ درێژه‌ کێشانی‬ ‫مێژوو به‌ سه‌ر یه‌که‌وه‌ که‌ڵه‌که‌ ده‌بن و دواتر ل ‌ه‬ ‫شوێنێکه‌وه‌ ده‌ته‌قنه‌وه‌ و شۆڕشی کۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫وات���ه‌ وه‌رچ �ه‌رخ��ان��ی ن��وێ��ی ل��ێ ب����ه‌وه‌الده‌ت ده‌ب��ێ‬ ‫هه‌ڵه‌یه‌‪ .‬شه‌و و رۆژێ��ک وات�ه‌ که‌متر له‌ (‪)24‬‬ ‫کاتژمێر به‌ هه‌ر پێوانه‌یه‌ک بێت زۆر زۆر که‌م ‌ه‬ ‫و ئه‌قل ته‌سه‌وڕ ناکا بۆ هه‌ر گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یه‌ک‬ ‫که‌ بپڕژێنه‌ سه‌ر شه‌قامه‌کانی شاره‌ گه‌وره‌کانی‬ ‫میسر و رووب �ه‌ڕوی ده‌زگ��ا ئه‌من و ئیستخبارات‬ ‫و پۆلیسی میسر ببنه‌وه‌ و به‌ دره‌نگانی شه‌وه‌و‌ه‬ ‫نه‌شئه‌ی سه‌رکه‌وتن لێبده‌ن و بڵێن ئه‌و جه‌ماوه‌ر‌ه‬ ‫مه‌زنه‌مان که‌ توانای بێناوه‌رۆک کردنی ده‌زگا‬ ‫قه‌معیه‌کانی رژێمی هه‌بێت شوره‌ییه‌ بۆمان واز‬ ‫بێنین تا نه‌گه‌ینه‌ سه‌ر پۆپه‌له‌ی ده‌سه‌اڵت و له‌ شوێن‬ ‫حکومه‌تێکی دکتاتۆر و گه‌نده‌ڵ و ئیستبدادی‬ ‫درێژه‌ به‌ هه‌ینیه‌که‌ی خۆمان ده‌ده‌ین تا له‌ شوێنیان‬ ‫حکومه‌تی گ�ه‌ل داده‌مه‌زرێنین و خواسته‌کانی‬ ‫برسیه‌کانی واڵته‌که‌مان و به‌ ئه‌نجام گه‌یاندنی‬ ‫پرۆسیسی دیموکراتی و خواسته‌کانی کۆمه‌ڵگای‬ ‫مه‌ده‌نی به‌ ناوه‌رۆک ده‌که‌ین‪ .‬ئێستاش که‌ رۆژی‬ ‫شه‌ممه‌ و یه‌کشه‌ممه‌ و‪ ..‬به‌ڕێده‌که‌ین جه‌ماوه‌ری‬ ‫ڕاپه‌ڕیو و به‌ گوڕوتینێکی به‌هێزتر پڕژاونه‌ته‌ سه‌ر‬ ‫شه‌قامه‌کان و داوا ده‌که‌ن نا بۆ سه‌رۆکمان با بڕوا‬ ‫و واڵت به‌جێ بێڵێ‪ .‬ده‌نگو باسه‌کانیش له‌ زاری‬ ‫ئه‌وانه‌ی سه‌رکردایه‌تی خه‌ڵکی ڕاپه‌ڕیو ده‌که‌ن‪،‬‬ ‫رێوشوێنی دیاری کراو ئه‌نجام دراوه‌ که‌ به‌یانی‬ ‫سێ شه‌ممه‌ له‌ قاهیره‌ و شاره‌گه‌وره‌کان راپه‌ڕینی‬ ‫ملیۆنی ئه‌نجام بدرێ‪.‬‬ ‫خۆزگه‌ و خۆزگه‌ کوردیش که‌ناڵێکی نه‌ک‬ ‫وه‌ک جه‌زیره‌‪ ،‬به‌ڵکو له‌ خوار ئه‌ژنۆشی بوایه‌ و‬ ‫هاتبایه‌ ئێش و ئازاره‌کانی شه‌قام به‌ وێنه‌ و دواندن‬ ‫که‌ هه‌رچی رووده‌دا بیگه‌یه‌نێته‌ ناو هه‌موو کون‬ ‫و قوژبنه‌کانی کوردستان و ناوچه‌که‌ و جیهان‪.‬‬ ‫ئاخر (‪)KNN‬ی به‌سته‌زمان و له‌ ناو ئه‌و داخراوه‌‬ ‫سیاسیه‌ کوردیه‌ و ناوچه‌که‌ و ب�ه‌و بێ پاره‌یی ‌ه‬ ‫و که‌م ئه‌زموونیه‌وه‌ کوا له‌ توانای ده‌بێ وه‌ک‬ ‫جه‌زیره‌ ئاسا خواسته‌کانی خه‌ڵک بگوازێته‌وه‌‪.‬‬ ‫پیاو بۆ خوا بڵێ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شه‌وه‌ که‌م یان زۆر‬ ‫کارتێکردنی خۆی ک��ردووه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌نده‌ش بۆ‬ ‫دامرکاندنه‌وه‌ی تینوی خه‌ڵک به‌س نیه‌ ‪.‬‬ ‫به‌ درێژایی ئه‌و هه‌ینیه‌ تا دره‌نگانى شه‌و واته‌ تا‬ ‫ئه‌و کاتانه‌ی که‌ دڵنیایی کردم شه‌وه‌ گه‌رمه‌که‌ی‬ ‫میسر شتێکی به‌ شتێک کردووه‌‪ ،‬به‌ دیار جه‌زیره‌و‌ه‬ ‫بووم ‪.‬‬ ‫که‌ ته‌ماشای رووداوه‌ به‌ په‌له‌کان و خۆڕاگری‬ ‫گه‌لی میسرم ده‌ک��رد وام��ده‌زان��ی ئ �ه‌وه‌ میلله‌تی‬ ‫ک���ورده‌ ب�ه‌ س �ه‌ر زۆرداره‌ک���ان���ی خ��ۆی ده‌ی��ک��ات‪،‬‬ ‫وامده‌زانی نوێبوونه‌وه‌ی راپه‌ڕینی مه‌زنی به‌هاری‬ ‫ساڵی (‪)1991‬ی ک��ورد ب��وو که‌ به‌ که‌متر ل ‌ه‬

‫مانگێک توانی بای بای له‌ داگیرکه‌ران بکا‬ ‫و ب�ه‌و هه‌موو ده‌زگ��ا تۆقێنه‌ره‌یان له‌ کوردستان‬ ‫خ��ۆی بگه‌یه‌نێته‌ ئ �ه‌و شوێنه‌ی ک�ه‌ ک��ورد بڵێ‬ ‫ئا ئێره‌یه‌ سنورم و چیتر تێ ن��اپ�ه‌ڕم‪ .‬شۆڕشی‬ ‫ئه‌و دوو راپه‌ڕینه‌ مه‌زنه‌ی ه�ه‌ردوو گه‌لی تونس‬ ‫و میسر و به‌و قه‌ساوه‌ته‌ی که‌ لێی که‌وتۆته‌و‌ه‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌ستانه‌وه‌ جه‌ماوه‌ریه‌ یه‌ک له‌ دوا‬ ‫یه‌کانه‌ی شه‌قامی عه‌ره‌بی و بۆ هه‌تا هه‌تایه‌ ئه‌و‬ ‫زه‌ینه‌ی له‌ دڵ و ده‌رونی من البرد که‌ بڵێم ئه‌نفال‬ ‫و کیمیا ب��اران و گ��ۆڕه‌ به‌کۆمه‌ڵ کوژه‌کانی‬ ‫له‌ ناو زهنی ع�ه‌ره‌ب�ه‌وه‌ بووبێت‪ .‬ئه‌و بۆشاییه‌ی‬ ‫که‌ له‌ نێوان خه‌ڵکی ڕاپ �ه‌ڕی��وی وێ��ن��ده‌ر و ئه‌و‬ ‫هه‌لسوکه‌وتانه‌ی ده‌سه‌اڵتی کوردینه‌ی خۆمان‬ ‫ده‌ره �ه‌ق به‌ گه‌له‌که‌یان ده‌ک��ات‪ ،‬هاتوومه‌ته‌ سه‌ر‬ ‫ق�ه‌ن��اع�ه‌ت ک�ه‌ رێ��ک��اوڕێ��ک ی�ه‌ک��ان گ��ی��رن و ب ‌ه‬ ‫دیوه‌که‌ی تریش هه‌مان یه‌کانگیری هه‌یه‌ له‌ نێوان‬ ‫خواستی هه‌موو نه‌ته‌وه‌کان به‌ کورد و عه‌ره‌ب و‬ ‫تورک و فارسیشه‌وه‌‪ .‬ئه‌وه‌ی ئه‌و که‌لێنه‌ له‌ نێوان‬ ‫ئه‌و گشتگیریه‌ کۆمه‌اڵیه‌تیانه‌ دروست ده‌کات‬ ‫زۆرداره‌کانن که‌ به‌ فعلی هێزى خۆیان چه‌سپاندوو‌ه‬ ‫به‌ سه‌ر بیر و ئه‌ندێشه‌ و خواسته‌کانی خه‌ڵکه‌وه‌ ‪.‬‬ ‫خ��ۆزگ�ه‌ و خ��ۆزگ�ه‌ ب��ه‌ری ڕه‌ون��ج��ی ئ �ه‌و ش�ه‌و‌ه‬ ‫غه‌زه‌به‌ی میسر و سه‌رکه‌وتنی راپه‌ڕینی تونس و‬ ‫تێکڕای ئه‌و گڕه‌ هه‌ڵکه‌وتوه‌ی شه‌قامی عه‌ره‌بی‬ ‫دیزه‌ به‌ گۆزه‌ نه‌کرێ و به‌ فرت و فێل وه‌ک شۆڕش‬ ‫و راپه‌ڕینه‌کانی تری جیهانی لێ نه‌یه‌ته‌وه‌ که‌ ل ‌ه‬ ‫شوێن دکتاتۆرێکه‌وه‌ دکتاتۆره‌کی تر شین بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫نا هه‌ق نیمه‌ که‌ ئه‌و ترس و دوودڵ��ی�ه‌ی دزینی‬ ‫ئ �ه‌و دی���ارده‌ کلپه‌ س �ه‌ن��دووه‌ی شه‌قامی عه‌ره‌بی‬ ‫وه‌ک هی شوێنه‌کانی تر بێناوه‌رۆک بکرێ‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫دڵما خول بخواته‌وه‌‪ .‬له‌ شوێن شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر‬ ‫و سوسیالیستی و نه‌مانی چه‌وساندنه‌وه‌ له‌ سه‌ر‬ ‫ئاستی جیهان‪ ،‬کامپی رۆژهه‌اڵتی پێشووی لێ‬ ‫شین بۆوه‌ و له‌گه‌ڵ خۆی کۆمه‌ڵه‌ دکتاتۆرێکی‬ ‫وه‌ب �ه‌ره �ه‌م هێنا و ل�ه‌ هه‌ره‌سه‌که‌شیدا ب�ه‌ فعلی‬ ‫کاری رۆژئ��اوا‪ ،‬نه‌هێڵرا له‌ شوێن دیکتاتۆره‌کان‬ ‫حکومه‌تی گه‌ل داب��م�ه‌زرێ‪ .‬شۆڕشی گ�ه‌الن ل ‌ه‬ ‫پێناو رزگ��ار بوون له‌ کۆلۆنیالیزم و پێکهێنانی‬ ‫ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وایه‌تی‪ ،‬دیکتاتۆره‌کانی له‌ بابه‌ت‬ ‫زین ئه‌لعابدینی تونس و حوسنی موباره‌کی میسر‬

‫و شای ئه‌رده‌ن و شاکانی واڵتانی که‌نداو و سه‌دام‬ ‫حوسێنی پێشتری عێراق و ئه‌م و ئه‌وی ترمان ب ‌ه‬ ‫بیر دێننه‌وه‌‪ .‬گه‌لی ئێران به‌ ش��ۆڕش و راپه‌ڕین‬ ‫محه‌مه‌د ره‌زا شای دیکتاتۆری البرد و له‌ شوێنیا‬ ‫دیکتاتۆریه‌تی خومه‌ینی و مه‌الکان شین ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫گه‌لی کورد له‌ به‌هاری (‪ )1991‬راپه‌ڕێنه‌کی��� ‫وه‌ها مه‌زنی کرد که‌ ده‌توانم بڵێم چه‌ند جاره‌ بار‬ ‫ته‌قای هه‌موو بزاڤه‌ کوردیه‌ پێشینه‌کانی خۆی‬ ‫بوو که‌چی ئه‌ویش دزرا و له‌ شوێنیا ئه‌و جۆر‌ه‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌ی لێ شێن بۆته‌وه‌ که‌ کوردستان و عێراق‬ ‫به‌ پله‌ دوو یان سێی گه‌نده‌ڵی جیهانی بناسرێن‬ ‫و سنوری ئازادیه‌کانی خه‌ڵکیش بۆ ده‌قه‌کانی‬ ‫رژێمی پێشتر ک��ورت که‌نه‌وه‌ و ک��ۆت و زنجیر‬ ‫بخه‌نه‌ سه‌ریان له‌ بواری ئ��ازادی رۆژنامه‌گه‌ری‬ ‫و ئ��ازادی خۆپیشاندان و زۆرانێک له‌ چاالکیه‌‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کانی خۆیان‪ .‬ئ�ه‌وه‌ی ئێستا له‌ ناو‬ ‫شه‌قامی عه‌ره‌بی ده‌کرێت رێکاوڕێک ئه‌و مانایه‌ت‬ ‫ده‌دات��ه‌ ده‌س��ت وه‌ک بڵێی با ئ�ه‌و نیو سه‌ده‌یه‌ی‬ ‫قه‌هریش البه‌رین و وا بزانین ئێستاکه‌یه‌ شۆڕشی‬ ‫رزگاریمان و پێکهێنانی کیانی نه‌ته‌وایه‌تیمان‪.‬‬ ‫گه‌لی راپه‌ڕیوی میسر ئه‌گه‌ر وشیار نه‌بن ل ‌ه‬ ‫رێگای فرت و فێڵی رژێم یان رۆژئاوا و به‌ ناوی‬ ‫چاکسازی و گۆڕانه‌وه‌‪ ،‬ته‌فره‌یان ده‌ده‌ن و وه‌ک‬ ‫شۆڕشه‌که‌ی زه‌عیم موسه‌ده‌قی سالی (‪)1952‬ی‬ ‫لێ دێت که‌ ره‌زا شایان بۆ ده‌ره‌وه‌ قاو داو دواتر‬ ‫به‌ پیالن هێنایانه‌وه‌ سه‌ر کورسی فه‌رمانڕه‌وایه‌تی‪.‬‬ ‫خ��ۆ گه‌لی میسریش و دوا ب�ه‌ دوای شۆڕشی‬ ‫رزگاری نیشتمانی و تا ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌ی چه‌نده‌ها‬ ‫راپ �ه‌ڕی��ن��ی میلی ت��ری س����ازداوه‌ و ل �ه‌ رێگای‬ ‫فرتوفێڵی رژێم و سیاسه‌تی دوو فاقی رۆژئ��اوا‬ ‫پێیان دامرکاندوونه‌وه‌ و دوا ئه‌نجامیش هیچی بۆ‬ ‫گه‌لی میسر لێ نه‌که‌وته‌وه‌‪ .‬خۆ زین لعابدینی‬ ‫دکتاتۆری هه‌اڵتووی تونسیش که‌ له‌ حاشیه‌ی‬ ‫حه‌بیب بۆر‌قێبه‌ بوو و کرا به‌ به‌دیلی و گه‌لی پێ‬ ‫هه‌ڵخه‌له‌تا و له‌ مامۆستاکه‌ی زیاتر دیکتاتۆریه‌تی‬ ‫له‌ ژیانی (‪ )23‬ساڵی خۆی هه‌ڵبژارد ‪.‬‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارانی ئه‌مه‌ریکی به‌ درێژایی غه‌زه‌بی‬ ‫هه‌ینی (‪ )4‬لێدوانیاندا‪ .‬هی یه‌که‌میان زیاتر‬ ‫پشتگیری مانه‌وه‌ی ده‌سه‌اڵت بوو هی دووه‌میان‬ ‫دوو فاقی بوو یه‌کێکیان به‌ دیوی ده‌سه‌اڵت ئه‌وی‬

‫لێره‌ش س��ازش کردن‌ه بۆ م��ان �ه‌وه‌ى ده‌سه‌اڵته‌کانى‬ ‫خۆیان و دۆڕانى خاک و نه‌ته‌و‌ه ل‌ه به‌رامبه‌ر عه‌ره‌ب‬ ‫و شوێنه‌کانى عێراق و ته‌سلیمکردنى هه‌موو به‌ها‬ ‫جوانه‌کانى نه‌ته‌وه‌ى کورد و له‌ده‌ستدانى‪.‬‬ ‫ک��اک ن�ه‌وش��ی��روان مسته‌فا ب�ه‌راوردێ��ک��ى که‌مى‬ ‫ک��رد ل�‌ه ن��ێ��وان ئێر‌ه و ئ���ه‌وێ‪ ،‬ل�‌ه روى گ���وزه‌ران و‬ ‫خزمه‌تگوزارییه‌کان که‌چى کاک عیماد ئه‌حمه‌د‬ ‫گاڵته‌ى ب‌ه قسه‌کانى ئه‌کرد و سه‌رسوڕمانى خۆى‬ ‫ده‌رئه‌بڕى‪ ،‬ک‌ه نابێ ب �ه‌راوردى به‌و شێوه‌ی‌ه بکرێت‪،‬‬ ‫به‌ڵکو خۆى هات به‌راوردى کاولکارى واڵتى کرد به‌‬ ‫ده‌ستى به‌عس‪ ،‬به‌اڵم باسى ئه‌و هه‌موو کاولکاریه‌ى‬ ‫نه‌کرد ک‌ه له‌سه‌ر ده‌ستى ئه‌وان (‪ )20‬ساڵ‌ه ب‌ه واڵت‬ ‫ئه‌کرێت‪ ،‬ب‌ه گشت الیه‌نه‌کانه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌وێ ب‌ه بانگه‌وازییه‌ک ب‌ه هه‌ڵوێست ده‌ربڕینێک‬ ‫خه‌ڵک هاتن‌ه سه‌ر شه‌قام و ب‌ه یه‌ک ده‌نگ وتیان‬ ‫ده‌سه‌اڵت با چۆڵى بکات‪ .‬بۆ جارێکیش قسه‌یه‌کى‬ ‫ناشرینیان ب�‌ه ده‌س���ه‌اڵت ن���ه‌وت‪ ،‬بێجگ‌ه ل���ه‌وه‌ى با‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت و سه‌رۆکه‌که‌ى به‌جێیبهێڵێ!! به‌اڵم الى‬ ‫خۆمان به‌یاننامه‌یه‌کى بزوتنه‌وه‌ى گۆڕان ک‌ه داواى‬ ‫هه‌ندێ گۆڕانکارى کرد ل‌ه ریشه‌و‌ه که‌چى سوپا‬ ‫و ه�ه‌م��وو ده‌س���ه‌اڵت خ��ران� ‌ه (ئ��ی��ن��زاره‌وه‌) و ت��رس و‬ ‫دڵه‌ڕاوکێیان تێکه‌وت‪ .‬که‌وتن‌ه تان‌ه و ته‌شه‌ر و قسه‌ى‬ ‫به‌رز و نزم‪ .‬ئه‌گه‌رچى ئه‌م کلتور‌ه هه‌ر ل‌ه زه‌مانى‬ ‫شاخه‌و‌ه هه‌تا ئێستاش درێژه‌ى هه‌یه‌‪ ،‬زۆر جنێوو قسه‌ى‬ ‫نا شایسته‌یان به‌یه‌ک ئه‌وت و یه‌کتریان سه‌رکۆن ‌ه‬ ‫ئه‌کرد و یه‌کتریان ئه‌شکانه‌وه‌‪ .‬که‌چى بۆ جارێک‬ ‫قسه‌یه‌کى سیاسى ره‌خن‌ه ئامێزیان ب‌ه حکومه‌ت و‬ ‫ناوه‌ند نه‌وت ک‌ه ئه‌م هه‌موو ناهه‌قیه‌ى له‌گه‌ڵ کورد‬ ‫ئه‌کرێت‪.‬‬ ‫واڵت‌ه عه‌ره‌بییه‌کانى ترى دراوسێ میسر و تونس‬ ‫خۆیان بێ الیه‌ن گوزار‌ه کرد به‌رامبه‌ر هه‌ردوو واڵت‪،‬‬ ‫پیالنیان دژى نه‌گێڕا‪ .‬که‌چى الى خۆمان هه‌زاران‬ ‫پیالن و دژایه‌تى بۆ پارچه‌کانى ترى کوردستان گێڕا‬

‫و هێزه‌کانى ترى رزگاریخوازی باکور و رۆژهه‌اڵت‬ ‫و رۆژئ���اوا ب�‌ه تیرۆریست ن���اوزه‌د ده‌ک���ه‌ن‪ ،‬خه‌باتى‬ ‫کۆمه‌ڵگاى کوردى باکوریان ب‌ه نابه‌جێ ده‌ربڕى و‬ ‫وتیان کاتى ئه‌و‌ه نی‌ه و زوو‌ه بۆ بابه‌تى خوێندن ب ‌ه‬ ‫زمانى دای��ک‪ ،‬خۆسه‌رى دیموکراتى سیسته‌مێکى‬ ‫له‌بار نی‌ه بۆ ئێستاى باکور‪.‬کاتێکیش پشتگیرییه‌ک‬ ‫هه‌بێ ل�‌ه الی�ه‌ن��ى خه‌ڵکه‌و‌ه ب��ۆ پارچه‌کانى ت��ر ب ‌ه‬ ‫گێر‌ه شێوێن ل‌ه قه‌ڵه‌م ئه‌درێن و ده‌یانگرن و شه‌وان ‌ه‬ ‫هه‌ڵئه‌کوتن‌ه سه‌ریان و شوێن بزریان ئه‌که‌ن و نکۆڵى‬ ‫ل‌ه ده‌ستگیرکردنیان ئه‌که‌ن وه‌ک ه �ه‌ردوو که‌سى‬ ‫پارتى چاره‌سه‌رى‪ .‬کاتێک گه‌ل بێت‌ه سه‌ر شه‌قام بۆ‬ ‫ناڕه‌زایى ده‌ربڕین دژ ب‌ه نه‌بوونى خزمه‌تگوزارییه‌کان‬ ‫که‌چى ی��اس��اى خۆپیشاندان ده‌رده‌ک����ه‌ن ب�‌ه بیانوى‬ ‫رێکخستنى خۆپیشاندان‪ ،‬پاشان ئه‌ڵێن ده‌ستێکى‬ ‫له‌پشته‌وه‌وی‌ه و ئاژاوه‌گێڕن!!‪ ،‬ئه‌ى من ئه‌پرسم ئه‌و‬ ‫ده‌ست‌ه ده‌ستى کێی‌ه ک‌ه له‌پشت ئه‌و هه‌موو ناهه‌قیانه‌ی‬ ‫ئێوه‌ى ده‌سه‌اڵته‌وه‌ی‌ه ک‌ه میلله‌ت ره‌ش و رووت و بێکار‬ ‫و نه‌بوو ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند رۆژێک پێش ئێستا به‌ڵێنیاندا ک‌ه دواى‬ ‫فشارى خه‌ڵک ک‌ه گه‌یشتووه‌ت‌ه گوێى ده‌سه‌اڵت‪ ،‬ک ‌ه‬ ‫بۆ مانگى دووى شوبات (‪ )21‬کاتژمێر کاره‌با ده‌ده‌ن‬ ‫ب‌ه خه‌ڵک‪ ،‬ک‌ه به‌و بۆنه‌یه‌و‌ه شه‌وى (‪)2/1 - 1/31‬‬ ‫تا به‌یانى کاره‌با بڕاو پاشانیش تا دواى نیوه‌ڕۆ هه‌ر‬ ‫نه‌هاته‌وه‌‪ .‬که‌چى ل ‌ه میسر و تونس پاش ئه‌و هه‌موو‬ ‫گ��رژى و ئاڵۆزیان‌ه بۆ ده‌قه‌یه‌کیش نه‌بینرا کاره‌با‬ ‫بکوژرێنه‌و‌ه ل‌ه خه‌ڵک‪.‬‬ ‫چه‌ند ساڵ‌ه ئێو‌ه پاره‌ى موچه‌خۆرانى ئه‌م گوزه‌ره‌ى‬ ‫ئیماراتى الى خۆمان ئه‌خۆن‪ ،‬ئه‌ڵێن ئێم‌ه ئیمکانى‬ ‫قه‌ره‌بوومان نی‌ه له‌به‌ر ئه‌وه‌ى بودجه‌ى حکومه‌تى هه‌رێم‬ ‫تواناى ئه‌و هه‌موو پار‌ه زۆره‌ى نییه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌ى چۆن‬ ‫توانیان بیخۆن‪ ،‬ئه‌مه‌ش کارى ئێستاتان نییه‌؟!‬ ‫منه‌تى چیمان به‌سه‌ردا ده‌ک�ه‌ن کێ واڵتى کاول‬ ‫کرد ئێو‌ه یان کێ!!؟؟‬

‫ڵ خانى به‌دلیس‬ ‫پرسه‌نامه‌ى عه‌بدا ‌‬ ‫بۆ کۆچى سه‌عید ناکام‬ ‫س���ه‌ع���ی���د ن����اک����ام ئ���ه‌و‬ ‫ن��وس �ه‌ر و وه‌رگ��ێ��ڕه‌ی �ه‌ ک ‌ه‬ ‫بوار نوره‌دین یه‌کێک له‌ پڕ بایه‌خترین‬ ‫ک���ت���ێ���ب���ى ت����ای����ب����ه‌ت ب � ‌ه‬ ‫مێژووى ک��وردى‪ ،‬له‌ تورکى‬ ‫عوسمانییه‌وه‌ بۆ زمانى ک��وردى وه‌رگ��ێ��ڕاوه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫کتێبه‌ى که‌لێنێکى زۆر به‌تاڵى له‌ مێژووى کورد‬ ‫«له‌ ناوه‌ڕاستى سه‌ده‌ى حه‌ڤده‌دا» پێ‌ئاشنا کردین‪،‬‬ ‫ئه‌ویش (سیاحه‌تنامه‌که‌ى ئه‌ولیا چه‌له‌بى ‪ -‬کورد‬ ‫له‌ مێژووى دراوسێکانیدا)یه‌‪.‬‬ ‫ن��وس �ه‌رى ئ �ه‌م ب��اب�ه‌ت�ه‌‪ ،‬کتێبێکى (شیکردنه‌و‌ه‬ ‫و ره‌خنه‌گرانه‌)ى له‌سه‌ر کتێبى ناوبراو به‌ ناوى‬ ‫(عه‌بداڵ‌ خانى به‌دلیس‪ -‬بلیمه‌تێکى فه‌رامۆشکراو‬ ‫له‌ م��ێ��ژووى ک���ورددا) نووسیوه‌ و چه‌ند ساڵێک‬ ‫له‌گه‌ڵ‌ کارنامه‌ى ئه‌م دوو پیاوه‌ى مێژووى کورددا‪،‬‬ ‫ژی��اوه‌‪ ...‬له‌به‌ر ئه‌مه‌ به‌ ئه‌رکى خۆمم زان��ى ک ‌ه‬ ‫وه‌ک وه‌فایه‌ک بۆ هه‌ردووکیان‪ ،‬ئه‌م پرسه‌نامه‌ی ‌ه‬ ‫«به‌ناوى عه‌بداڵ‌ خان»ه‌وه‌ داڕێژم و پێشکه‌ش ب ‌ه‬ ‫خوێنه‌رانى بکه‌م‪:‬‬ ‫له‌ گۆڕێکى نادیاره‌وه‌‪ ،‬له‌شوێنێکى گومناویه‌وه‌‪،‬‬ ‫هاوار ده‌که‌م هاوار‪ ،‬بۆ کۆچى سه‌عید ناکام‪.‬‬ ‫ئێوه‌ نازانن کێم و له‌ کوێ‌ کوژراو و نێژراوم‪،‬‬ ‫بۆچیش له‌ناوبراوم؟! به‌اڵم ئه‌وه‌ بزانن که‌ ده‌نگ‬ ‫و ه����اوارم ه���ه‌ر م����اوه‌‪ ،‬هێشتا ل �ه‌س �ه‌ر ت��رۆپ��ک��ى‬ ‫دووڕیانه‌که‌ى (به‌دلیس)ى شه‌ره‌فنامه‌دا‪ ،‬قه‌تیس‬ ‫ماوه‌‪.‬‬ ‫ل �ه‌و ڕۆژه‌وه‌ ک �ه‌ ئ�ه‌ح��م�ه‌د پ��اش��اى عوسمانى‪،‬‬ ‫میرنشینه‌که‌ى لێ هه‌ڵته‌کاندم‪ ،‬ماڵ‌ و سامانى‬ ‫ک����وردان����ى ل���ێ���ف���ڕان���دم‪ ،‬ک��ت��ێ��ب��خ��ان �ه‌ ن����اوازه‌ک����ه‌ى‬ ‫کوردستانى لێقڕاندم‪ ،‬پتر له‌ (‪ )100‬ده‌ستنووسى‬ ‫خۆمى لێفه‌وتاندم‪ ،‬به‌وه‌ش نه‌وه‌ستا وه‌ک قه‌له‌ڕه‌شه‌‪،‬‬ ‫به‌سه‌ر الشه‌ى ه�ه‌زاران کوڕه‌ ک��ورددا قیڕاندى‪...‬‬

‫تریشیان به‌ دی��وی خه‌ڵکی ڕاپ�ه‌ڕی��و و لێدوانی‬ ‫سێیه‌میشیان زیاتر به‌الی خه‌لکی ڕاپه‌ڕیو بوو بوو‪،‬‬ ‫به‌اڵم سه‌ره‌داوی مانه‌وه‌ی ده‌سه‌اڵتیشیان نه‌پچڕاند‪.‬‬ ‫ه��ی چ��واره‌م��ی��ان ل�ه‌ زاری ه��ی�لاری کلینتۆن و‬ ‫ئۆباماشه‌وه‌ داوا له‌ حوسنی موباره‌ک ده‌که‌ن ک ‌ه‬ ‫ملکه‌چی داخوازیه‌کانی خه‌ڵکی ڕاپه‌ڕێو بێت‪.‬‬ ‫قه‌ناعه‌تیشم ه �ه‌ی �ه‌ م���ادام ڕاپ���ه‌ڕی���ن ل �ه‌ پ��اش‬ ‫هه‌ینیه‌وه‌ به‌ گوڕوتین تر بوو ئه‌مڕۆ یان سبه‌ی بیر‬ ‫له‌ به‌جێ هێشتنی حوسنی موباره‌ک ده‌که‌نه‌وه‌ و‬ ‫هه‌وڵی ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن له‌ ناو هه‌ناوی هه‌مان حکومه‌ت‬ ‫و ده‌س���ه‌اڵت و به‌ ن��اوی ئیسالحاته‌وه‌ بچمی تر‬ ‫بێننه‌ پێشه‌وه‌ خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌شیان بۆ نه‌چوو‌ه‬ ‫س �ه‌ر ب�ه‌ دوور م �ه‌زان �ه‌ ه�ه‌ول��وت�ه‌ق�ه‌الی��ان ب��ۆ ئ�ه‌و‌ه‬ ‫بیت موحه‌مه‌د به‌رادعی ته‌فویز بکه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫ته‌وژمی گه‌نجه‌کان و سه‌رکرادایه‌تی کردنی قبول‬ ‫بکرێ‪ .‬ئه‌وروپاش له‌ زاری لێدوانه‌کانی فه‌ڕه‌نسا‬

‫له‌و رۆژه‌وه‌‪ ،‬هاواره‌کانم قه‌تیس مابوون‪ ،‬له‌ ژێر‬ ‫وشه‌ و دێڕه‌ تورکییه‌کانى ئه‌ولیا چه‌له‌بى کۆن ‌ه‬ ‫ێ‬ ‫میوانمدا‪ ،‬به‌جێمابوون‪ ،‬پتر له‌ (‪ )300‬ساڵ‌‪ ،‬به‌ ب ‌‬ ‫وچان‪ ،‬به‌بێ‌ وه‌ستان‪ ،‬دڵم وه‌ک هه‌ڵۆیه‌کى نامۆ‬ ‫به‌سه‌ر ئ�ه‌م کوردستانه‌دا ده‌گ���ه‌ڕا‪ ،‬تاکو بزانێ‌‪،‬‬ ‫ئاخۆ له‌ ژوورى چ ماڵێک‪ ،‬یه‌که‌م دێڕى مێژووى‬ ‫میرن��ینه‌که‌م به‌ زمانى کوردى چاو ده‌تروکێنێ‌‪،‬‬ ‫ب �ه‌ زم��ان��ى ک����وردى گ��ۆ ده‌ک����ات و گوێچکه‌ى‬ ‫ده‌کرێته‌وه‌‪ ،‬هه‌ر به‌ زمانى کوردیش‪ ،‬به‌سه‌رهات ‌ه‬ ‫فه‌رامۆشکراوه‌که‌م‪ ،‬ده‌نوسرێته‌وه‌‪...‬؟!‬ ‫دواج��ار‪ ،‬هه‌ڵۆى داخ له‌ دڵ و ماندووى شه‌ق و‬ ‫شڕم‪ ،‬به‌سه‌ر شه‌قاڵوه‌دا‪ ،‬له‌ شه‌قه‌ى باڵى وشه‌ى دا‪،‬‬ ‫له‌و ئاسمانه‌ ره‌نگینه‌ له‌ باوه‌شگرتووه‌ى سه‌فیندا‪،‬‬ ‫ب��ۆن��ى خ��ۆم و ئ �ه‌و خ��اک و خ��ۆڵ�ه‌م ک��رد ک�ه‌ ل ‌ه‬ ‫شه‌ڕه‌که‌ى ئه‌حمه‌د پاشادا‪ ،‬له‌ژێر سمى ئه‌سپه‌که‌م‬ ‫هه‌ستا‪ ،‬بۆن و به‌رامه‌ى ئه‌و خوانه‌م کرد‪ ،‬که‌ ل ‌ه‬ ‫دیوه‌خانى به‌دلیسى ئه‌و سه‌رده‌مه‌مدا‪ ،‬بۆ ئه‌حمه‌د‬ ‫پ��اش��اى دوژم��ن��م ل��ێ��ن��را‪ ...‬ل �ه‌ ک�ه‌ل��ێ��ن��ى ش��وش�ه‌ى‬ ‫پ �ه‌ن��ج �ه‌ره‌ی �ه‌ک��ى ش��ک��اوى ژوورێ���ک���ى ش���ه‌ق�ڵ�اوه‌دا‪،‬‬ ‫بریسکه‌ى فه‌خفوریی سفره‌ ڕه‌نگینه‌کانم‪ ،‬وه‌ک‬ ‫بروسکه‌ى به‌هار‪ ،‬به‌ره‌و بیلبیله‌ى چاوم هه‌ڵسا‪...‬‬ ‫هه‌ر له‌و په‌نجه‌ره‌یه‌وه‌‪ ،‬هه‌زاران که‌پوو و گوێچه‌ى‬ ‫ب���ڕاوى س�ه‌رب��ازه‌ک��ان��م دى‪ ،‬ک�ه‌ ئه‌لقه‌ ئه‌لقه‌ ب�ه‌رز‬ ‫ده‌ب��ن�ه‌وه‌ و هێشتا ه��اواری��ان لێهه‌ڵده‌ستا‪ ،‬خوێنیان‬ ‫لێده‌تکا‪ ،‬هه‌ر له‌ ئاسمانى ش�ه‌ق�ڵاوه‌دا‪ ،‬نزاکانیان‬ ‫له‌ گه‌رووى ئه‌حمه‌د پاشاى عوسمانى‪ ،‬ده‌گیرا‪...‬‬ ‫دیم که‌ هێشتا به‌سه‌ر شاخى سه‌فینه‌وه‌م‪ ،‬که‌چى‬ ‫زی��ن��دوو ده‌ب��م��ه‌وه‌؟! ب���ه‌ره‌و دی��وه‌خ��ان �ه‌ بێنازه‌که‌شم‬ ‫ده‌بمه‌وه‌‪ ...‬له‌ ئاسمان نزیک بووه‌مه‌وه‌ و پرسیم‪،‬‬ ‫چییه‌؟ به‌ته‌مان جارێکى تر به‌گژ ئه‌حمه‌د پاشامدا‬ ‫بکه‌نه‌وه‌؟!‬ ‫گوتیان‪ :‬نه‌خێر ئه‌وه‌ «سه‌عید ناکام»ه‌ و کتێبى‬ ‫سیاحه‌تنامه‌مان بۆ ده‌گێڕێته‌وه‌‪...‬‬

‫و به‌ریتانیا و ئه‌م و ئ�ه‌وی ت��ره‌وه‌ له‌گه‌ڵ هه‌مان‬ ‫جۆگه‌ی ئه‌مه‌ریکا تێکه‌ڵ بووینه‌‪.‬‬ ‫ئێمه‌ی کوردیش با چیتر هه‌موو هاواره‌کانمان‬ ‫له‌ دژی ده‌ره‌وه‌و دوژمنایه‌تیه‌کانیان نه‌بێ دژمان‬ ‫و بیکه‌ین به‌ پێوه‌ری سه‌ره‌کی بۆ نه‌گه‌یشتنمان ب ‌ه‬ ‫خواستی نه‌ته‌وایه‌تی‪ ،‬به‌ڵکو ئه‌و قه‌یرانه‌ی ئێستا‬ ‫له‌ هه‌رێمی کوردستان دای�ه‌ و ئه‌و هه‌ستانه‌وه‌ی‬ ‫شه‌قامی ع�ه‌ره‌ب��ی پێمان ده‌ڵ��ێ ل�ه‌ ن���اوه‌وه‌ خۆت‬ ‫رێکخه‌‪ ،‬له‌ ناوه‌وه‌ خۆت رێکخه‌ ‪ .‬ئه‌گه‌ر ناوه‌وه‌ت‬ ‫رێکخست ده‌توانی بپرژێیته‌ سه‌ر ده‌ره‌وه‌ش‪ .‬ئێمه‌ی‬ ‫ک��وردی��ش ل �ه‌ رۆژگ��ارێ��ک��ی وه‌ک ئ �ه‌م��ڕۆم��ان‬ ‫ئه‌گه‌ر عاملی ده‌ره‌وه‌ش بکه‌ین به‌ هه‌نجه‌تی ب ‌ه‬ ‫ده‌ول �ه‌ت نه‌بوونمان یان نه‌توانین کێشه‌ی نه‌ته‌و‌ه‬ ‫ببه‌ینه‌ پێش‪ ،‬خۆ ده‌توانین به‌و میزانیه‌ زه‌به‌الحه‌ی‬ ‫نه‌وت ده‌وڵه‌تێکی ئابووری وه‌ک تایوان و یابان‬ ‫دابمه‌زرێنین و له‌ دوا جاردا ئه‌مری واقیعی وان به‌‬ ‫سه‌ر کوردستانیش فه‌رز که‌ین ‪.‬‬


‫پرسی چه‌تر‬ ‫پرسی چه‌تر‪ ،‬پانتاییه‌ک ‌ه (چه‌تر) بۆ گوزارشتکردنی‬ ‫رای ئێوه‌ی هاواڵتی ره‌خساندوو ‌ه تا ئازادان ‌ه‬ ‫لێره‌وه‌ هه‌ر هه‌فت ‌ه و له‌سه‌ر پرسێکی گه‌رم‬ ‫بۆچوونی خۆتان بخه‌نه‌ڕوو‪.‬‬ ‫پرسی ئ �ه‌م هه‌فته‌یه‌ تایبه‌ته‌ به‌ راى ئێوه‌ى‬ ‫ه��اواڵت��ى ده‌رب���اره‌ى (ئایا ب��زوت��ن�ه‌وه‌ى گ��ۆران ل ‌ه‬ ‫جێبه‌جێ کردنى داواکارییه‌کانى ناو به‌یانامه‌که‌ى‬ ‫سور ده‌بێت؟)‬ ‫ک����ارزان ع �ه‌زی��ز ـ خ��وێ��ن��دک��ار‪/‬‬

‫به‌شێکى به‌یاننامه‌که‌ په‌یوه‌سته‌ ب ‌ه‬ ‫خه‌ڵکه‌وه‌ و هه‌ندێک له‌ ئه‌ندامانى‬ ‫بزوتنه‌وه‌که‌ش مه‌ترسیان هه‌یه‌ له‌‬ ‫جێبه‌جێکردنى‪ ،‬پێشتر شتى وا‬ ‫له‌ هه‌رێمى کوردستاندا ئه‌زمون نه‌کراوه‌ تا بزانین چ‬ ‫ده‌ره‌نجامێکى ده‌بێت‪ ،‬هه‌ندێ له‌ خاڵه‌کان ده‌توانرێت‬ ‫بخرێته‌ ب��وارى جێبه‌جێکردنه‌وه‌ بێئه‌وه‌ى کۆمه‌ڵگه‌ى‬ ‫کوردى ترسی له‌ جێبه‌جێ کردنیان هه‌بێت‪ .‬هه‌ندێک‬ ‫له‌ خاڵه‌کان مه‌ترسی الى خه‌ڵک دروست ده‌کات‪ ،‬چون‬ ‫چ گه‌ره‌نتیه‌ک هه‌یه‌ دواى هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى حکومه‌تى‬ ‫ئێستا حکومه‌تێکى باشتر دروست بێته‌وه‌‪.‬‬

‫خه‌ڵکى ه �ه‌ژاردای �ه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر به‌ وردى لێى تێبگه‌یت‬ ‫هۆکار نیه‌ بۆ نانه‌وه‌ى ئاژاوه‌گێڕى‪ ،‬به‌بڕواى من مادام‬ ‫به‌یاننامه‌یه‌کى له‌وشێوه‌یه‌یان ده‌رک��ردوه‌ ده‌بێت سوربن‬ ‫له‌سه‌ر داواکاریه‌کانیان‌و تا ئه‌وکاته‌ى جێبه‌جێ ده‌کرێن‬ ‫‌و به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ جارێکیتر کارى وای��ان لێ قبوڵ‬ ‫ناکرێت‪.‬‬ ‫دی������ار ره‌ش����ی����د ـ م��ام��ۆس��ت��اى‬ ‫ب��ن�ه‌ڕه‌ت��ى‪ /‬شتى ب��اش��ی تێدایه‌ و‬

‫ئاساییه‌ بزوتنه‌وه‌یه‌کى ئۆپۆزسیۆن‬ ‫به‌وشێوه‌یه‌ پێشنیار بۆ حکومه‌ت‬ ‫ب��ک��ات ب��ۆ چ��اک��س��ازى‪ ،‬ه�ه‌ن��دێ‬ ‫خاڵى مۆرکى توندوتیژی تێدایه‌ و ده‌کرا به‌ شێوه‌یه‌کى‬ ‫م��ی��ان��ڕه‌وان�ه‌ ل�ه‌ پ�ه‌رل�ه‌م��ان��دا پێشکه‌شى حکومه‌تیان‬ ‫بکردایه‌ دواجار گه‌ر حکومه‌ت جێبه‌جێی نه‌کردایه‌ بۆ‬ ‫راى گشتى باڵویان بکردایه‌ته‌وه‌‪ ،‬سروشتى هه‌ندێک له‌‬ ‫داواکاریه‌کیان ره‌وایه‌ و ده‌کرێت به‌رده‌وام بن له‌سه‌رى‪،‬‬ ‫گوڵباخ حه‌سه‌ن ـ رۆژنامه‌نووس‪ /‬چونکه‌ جێبه‌جێکردنى هه‌ندێکى پێوه‌ندى به‌ ژیانى‬ ‫س �ه‌ب��اره‌ت ب �ه‌ س��ورب��وون��ی��ان له‌سه‌ر گشتى خه‌ڵکه‌وه‌ هه‌یه‌‪ ،‬هه‌ندێک له‌ داواکاریه‌کانیش‬ ‫داواکارییه‌کانیان الى بزوتنه‌وه‌که‌ له‌ الیه‌ن بزوتنه‌وه‌که‌وه‌ پاشه‌کشه‌ى لێده‌کرێت‪ ،‬چونکه‌‬ ‫ده‌مێنێ که‌ تاچه‌ند پێداگرى له‌ قورسن بۆ ئه‌زمونى ئێستا‪.‬‬ ‫داواک��اری �ه‌ک��ان��ی��ان ده‌ک����ه‌ن‪ ،‬ب �ه‌اڵم‬ ‫که‌مال محه‌مه‌د ـ رۆژنامه‌نووس‪/‬‬ ‫پێموانیه‌ بتوانن درێژه‌ به‌ سوربوون له‌سه‌ر ئه‌و داواکاریانه‌‬ ‫به‌شێکى به‌یاننامه‌که‌ گوزارشت له‌‬ ‫بده‌ن‪.‬‬ ‫خه‌مى هاواڵتیان ده‌کات‪ ،‬ده‌کرێت‬ ‫کارى له‌سه‌ر بکرێت به‌ ئاراسته‌ى‬ ‫ج��ی��ه��ان م��ح �ه‌م �ه‌د ـ چ��االک��وان��ى‬ ‫بنه‌بڕکردنى ئه‌و ده‌ستێوه‌ردانانه‌ى‬ ‫ب���وارى رێ��ک��خ��راوه‌ی��ی‪ /‬ئ �ه‌گ �ه‌ر ئه‌و‬ ‫که‌ حزبى ده‌سه‌اڵتدار له‌م هه‌رێمه‌دا‬ ‫داواک���اری���ان���ه‌ى گ����ۆڕان ک��اری��ان‬ ‫ب��ۆ ب��ک��رێ��ت ت��رس��ی��ان ده‌ب��ێ��ت که‌ له‌ داموده‌زگاکاندا ده‌یکات ‌و به‌رده‌وامبن له‌سه‌رى‪،‬‬ ‫جارێکیتر رۆڵه‌ى تر له‌ ده‌ست بده‌ن‪ ،‬به‌شێکیشى توندى پێوه‌دیاره‌ و له‌م قۆناغه‌دا جێبه‌جێکردنى‬ ‫بۆیه‌ هیچکات پێویستى نه‌ده‌کرد ئاسان نیه‌‪ ،‬گ��ۆڕان ناتوانن تا جێبه‌جێکردنى ت�ه‌واوى‬ ‫به‌ ده‌رکردنى ئه‌و به‌یاننامه‌یه‌‪ ،‬قه‌ناعه‌تى ته‌واوم هه‌یه‌ ئه‌و ئه‌و خااڵنه‌ى له‌ به‌یاننامه‌که‌دا خستویانه‌ته‌ڕوو به‌رده‌وام‬ ‫بزوتنه‌وه‌یه‌ ناتوانن به‌رده‌وام بن له‌ سه‌ر داواکارییه‌کان‪ ،‬بن له‌سه‌رى‪ ،‬به‌ڵکو ساردبونه‌وه‌ له‌ جه‌ختکردنه‌وه‌ له‌‬ ‫چونکه‌ زۆری��ن�ه‌ى کۆمه‌ڵگا دژى به‌یاننامه‌که‌ی ‌ه و داواکاریه‌کانیان له‌ ئێستاو‌ه به‌دیارکه‌وتووه‌‪.‬‬ ‫خزمه‌ت به‌ خۆیان‌و کۆمه‌ڵگه‌ش ناکات‪.‬‬ ‫ناسیاو محه‌مه‌د ـ فه‌رمانبه‌ر‪/‬‬ ‫حاجى ئاسکه‌ ــ ژنى پاشماوه‌ى ئه‌نفال‪ /‬حکومه‌ت‬ ‫نه‌ده‌بوو به‌و شێوه‌ تونده‌ ده‌ربکرێت‪،‬‬ ‫چونکه‌ ب���ووه‌ ه��ۆى په‌کخستنى‬ ‫ع����ه‌دال����ه‌ت ج��ێ��ب �ه‌ج��ێ ن���اک���ات‪،‬‬ ‫ک��ارى ه��اواڵت��ی��ان ‌و کۆمه‌ڵێک‬ ‫حکومه‌تێک تا ئه‌مڕۆ بیرى له‌‬ ‫به‌رنامه‌ى خۆپیشاندان هه‌بوون بۆ‬ ‫گه‌نج ‌و پیر و په‌ککه‌وته‌کانمان‬ ‫نه‌بوونى کاره‌با و خزمه‌تگوزارى‬ ‫نه‌کردبێته‌وه‌ و گ��وێ له‌ خه‌ڵک‬ ‫‌و ئۆپۆزسیۆن نه‌گرێت رۆژێ��ک ب �ه‌و ه��ۆی �ه‌وه‌ ل �ه‌ب��ارچ��وون‪ ،‬داواک��اری��ی �ه‌ک��ان��ى گ��ۆڕان‬ ‫زووت���ر هه‌ڵبوه‌شێنرێته‌وه‌ ب��اش��ت��ره‌‪ ،‬دڵنیاشم گ��ۆڕان نامه‌نتیقین‪ ،‬چونکه‌ خۆیان به‌شێکن له‌ په‌رله‌مان‪،‬‬ ‫سورده‌بێت له‌سه‌ر داواکاریه‌کانیان تا جێبه‌جێکردنى ئه‌گه‌ریش مه‌به‌ستیان چاکسازییه‌ ده‌ب��وو له‌ رێگه‌ى‬ ‫سه‌رجه‌مى بڕگه‌کانى به‌ڵگه‌ش بۆ ئ�ه‌وه‌ راگه‌یاندنى په‌رله‌مانه‌وه‌ بکردایه‌ و داواکاریه‌کانى بخستایه‌ته‌ڕوو‪،‬‬ ‫ته‌سلیمکردنه‌وه‌ى گرده‌که‌یه‌ له‌ به‌رامبه‌ر گه‌ڕاندنه‌وه‌ى ئه‌گه‌ر گ��ۆڕان سوربن له‌سه‌ر داواکاریه‌کانیان ده‌بێت‬ ‫سه‌رجه‌م موڵک‌و ماڵى هاواڵتیان له‌ الیه‌ن حزبه‌کانى له‌ کشانه‌وه‌ى په‌رله‌مانتاره‌کانیانه‌وه‌ ده‌س��ت پێبکه‌ن‪،‬‬ ‫که‌ ئه‌وه‌شیان نه‌کردوه‌ دیاره‌ جۆرێک له‌ پاشه‌کشه‌ به‌‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌وه‌‪.‬‬ ‫دڵ���ش���اد م��ه‌ح��م��ود ـ خ���اوه‌ن���ى داواکاریه‌کانیانه‌وه‌ دیاره‌‪.‬‬ ‫ک����ت����ێ����ب����خ����ان����ه‌ى ش�����ێ�����روان�����ه‌‪/‬‬

‫به‌یاننامه‌یه‌کى واقیعى ‌و جوانه‌‬ ‫و ل �ه‌ ب���ه‌رژه‌وه‌ن���دى ه��اواڵت��ی��ان ‌و‬

‫ئاماده‌کار‪:‬دلێر عه‌بدل ره‌حمان‬

‫دواى باڵوکردنه‌وه‌ى چه‌ند سکااڵیه‌ک ل ‌ه رۆژنامه‌ى (چه‌تر)دا‬ ‫به‌دواداچوون بۆ کێشه‌که‌ى کرا‬ ‫سوپاسنام ‌ه و داواکارى‬ ‫بۆ به‌ڕێز وه‌زیرى دادى هه‌رێم ـــــ ئه‌نجومه‌نى دادوه‌رى ساڵوێکى دادپه‌روه‌رانه‌‪.‬‬ ‫له‌ناخى دڵمه‌و ‌ه سوپاسێکى بێ پایانى به‌رێز جه‌نابى وه‌زیى داد کاک (ره‌ووف ره‌شید) ده‌که‌م بۆ‬ ‫ئه‌و وه‌اڵمه‌ جوامێرانه‌ى ده‌رباره‌ى سکااڵکه‌م ک ‌ه له‌ ڕێگاى به‌ڕێز ماف په‌روه‌ر کاک (عه‌بدولره‌زاق)‬ ‫پێمدرایه‌وه‌‪ ،‬که‌ تایبه‌ت بوو به‌ واژوى ته‌زویرى کاک (عومه‌ر ئه‌حمه‌د) دادوه‌رى لێکۆڵینه‌وه‌ى‬ ‫سلێمانى‪ ،‬ل ‌ه ساڵى (‪)2002‬دا ک ‌ه به‌رامبه‌ر مافى مادى و مه‌عنه‌وى من کرابوو‪ ،‬ب ‌ه ئیفاده‌ى نادروستى‬ ‫کاک عومه‌ر ئه‌حمه‌د‪....‬‬ ‫تایبه‌ت ئاراسته‌ى کاک‬ ‫سوپاسێکى‬ ‫به‌ڕێوبه‌رى‬ ‫ده‌که‌م‬ ‫عه‌بدولرزاق‬ ‫پ��‌یوه‌ندییه‌کان له‌ وه‌زاره‌تى داد ک ‌ه‬ ‫راستیه‌کانى به‌ جه‌نابى وه‌زیر گه‌یاند‬ ‫و خواى گه‌وره‌ نمونه‌یان زیاد بکات بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى له‌ یاسادا نه‌مێنێت و‬ ‫پیاوى گه‌ور ‌ه درۆ نه‌کات به‌تایبه‌تى‬ ‫دادوه‌ر‪.‬‬ ‫دواى سوپاس و پێزانین‬ ‫به‌ڕێزان داواکارم ل ‌ه ئه‌نجومه‌نى‬ ‫دادوه‌رى ب ‌ه سه‌رۆک و جێگر و ئه‌ندام ‌ه‬ ‫به‌ڕێزه‌کانى‪ ،‬ک ‌ه سه‌روه‌رى یاسا ل ‌ه‬ ‫سه‌روو هه‌موو پیرۆزییه‌که‌یه‌و ‌ه بێت‪،‬‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ى مافخوراوان مافى خۆیان‬ ‫وه‌ربگرنه‌و ‌ه و ساخته‌کاران ب ‌ه سزاى‬ ‫خۆیان بگه‌ن و دڵنیاتان ده‌که‌م تا‬ ‫ب ‌ه مافى یاسایى خۆم نگه‌م واز ل ‌ه‬ ‫کێشه‌که‌م ناهێنم‪.‬‬ ‫زۆر رێزم بۆ ئه‌نجومه‌نى دادوه‌رى‬ ‫ئه‌گه‌ر راستى و دروستى واژو ‌ه جوان ‌ه‬ ‫ته‌زویره‌ک ‌ه ب ‌ه یاسا چاره‌سه‌ر بکه‌ن‪.‬‬ ‫داواکار که‌ریم عارف‬

‫هه‌مه‌ڕ ‌ه‌نگ‬

‫(چاو)ى جه‌میل‬ ‫رۆسته‌مى باڵو ده‌بێته‌وه‌‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژماره‌ ‪43‬‬ ‫دووشه‌ممه ‪2710/11/18 - 2011/2/7‬‬

‫و‪ :‬فارسیه‌وه‌‪ /‬ناڤین‬

‫ده‌رهێنه‌رى کورد جه‌میل رۆسته‌مى کاندید کراو بۆ وه‌رگرتنى‬ ‫خه‌اڵتى ئۆسکار‪ ،‬نوێترین فیلمى به‌ ناوى (چاو) به‌م زوانه‌‬ ‫نمایش ده‌کات‪.‬‬ ‫به‌ پێى هه‌واڵێکى سایتى (نیک ساڵه‌حى) جه‌میل رۆسته‌مى به‌مزوانه‌ نوێترین‬ ‫فیلمى سینه‌مایى به‌ناوى (چاو) باڵوده‌کاته‌وه‌ ئه‌م فیلمه‌ له‌ به‌رهه‌مهێنانى (جه‌الل‬ ‫شه‌مسیان)ه‌ و ماوه‌یه‌ک له‌مه‌وپێشیش (به‌هزادى عه‌بدى) کارى مۆسیقییه‌که‌ى‬ ‫ته‌واو کردوه‌ و ئێستاش کارى ده‌نگى بۆ ده‌کرێت و له‌ ماوه‌ى ئه‌م یه‌ک دوو هه‌فته‌دا‬ ‫ته‌واو ده‌بێت‪.‬‬ ‫له‌ ئه‌کته‌ره‌ سه‌ره‌کییه‌کانى ئه‌م فیلمه‌ ده‌توانین ئاماژه‌ به‌ (مه‌هدى ئه‌حمه‌دى)‬ ‫و (الده‌ن مه‌ستوفى) و (ئه‌فسانه‌ تاکڕه‌و) و (نازه‌نین فه‌راهانى)‪ ...‬بکه‌ین‪ .‬ئه‌م‬ ‫فیمله‌ یه‌کێک له‌و سێ فیلمه‌ى که‌ کارى بۆ ده‌کات و ته‌واوبوونى (چاو) یه‌که‌م‬ ‫به‌رهه‌مێتى له‌ سێ به‌رهه‌مه‌ یه‌ک به‌دواى یه‌که‌کاندا و (گوێ – زمان)یش به‌رهه‌م‬ ‫دێنێت‪.‬‬ ‫فیلمه‌ سینه‌مایه‌کانى (شیوه‌نى به‌فر) و (ژانى گه‌ل) له‌ فیلمه‌کانى پێشووى ئه‌و‬ ‫ده‌رهێنه‌ره‌یه‌ کاندید بووه‌ بۆ وه‌رگرتنى خه‌اڵتى ئۆسکار‪.‬‬

‫‪15‬‬

‫له‌م گۆشه‌یه‌دا هه‌رجار‌ه و زانیارییه‌کی پزیشکی له‌الیه‌ن پزیشکێکی پسپۆڕه‌وه ده‌خرێته‌ڕوو‌‬

‫د‪ /‬به‌ختیار جاف‬

‫چاوکزى‬

‫چ���اوک���زى ی �ه‌ک��ێ��ک �ه‌ ل���ه‌و ن �ه‌خ��ۆش��ی��ان �ه‌ى‪ ،‬به‌‬ ‫جه‌میل رۆسته‌می ل‌ه کاتی وێنه‌گرتنی فیلمێکی خۆیدا ‬ ‫عه‌ینه‌ک چ��اره‌س�ه‌ر ده‌ک��رێ��ت ئ�ه‌م کزیه‌ به‌هۆى‬ ‫ناته‌واوى شکانه‌وه‌ى ئه‌و تیشکانه‌ى که‌ له‌ ده‌ره‌وه‌‬ ‫و دوروبه‌ر دێن بۆسه‌ر تۆڕى چاو دروست ده‌بێت‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش واده‌کات مرۆڤه‌ نه‌خۆشه‌که‌ راده‌ى بینینى‬ ‫له‌ شه‌ش مه‌تر که‌متر بێت‪.‬‬ ‫جۆره‌کانى چاوى کز‪ /‬چه‌ند جۆرێک چاو‬ ‫کزى هه‌یه‌‪:‬‬ ‫‪ /1‬کورتبینى‪ :‬ئه‌مه‌ش به‌هۆى ئه‌وه‌ى گلێنه‌یان‬ ‫ره‌شێنه‌ى چاو زۆر کوڕه‌ یان تۆپى چاو بۆ پشته‌وه‌‬ ‫درێ��ژت��ره‌ له‌ حاڵه‌تى ئاسایى‪ ،‬ی��ان هاوێنه‌ى چاو‬ ‫چڕى هێزه‌که‌ى زیاتره‌‪ ،‬له‌ به‌ر ئه‌وه‌ى ئه‌و وێنه‌یه‌ى‬ ‫دروستى ئه‌کات‪ ،‬پێویسته‌ بچێته‌ سه‌ر تۆڕى چاو‬ ‫بۆ ئ�ه‌وه‌ى وێنه‌ى تۆڕى چاویش بگوازرێته‌وه‌ بۆ‬ ‫مێشک و لێى تێبگه‌ین‪ ،‬ئه‌م وێنه‌یه‌ش ناگاته‌‬ ‫تۆڕى چاو له‌پێش تۆڕى چاو دروست ده‌بێت‪.‬‬ ‫دوربینی‪ :‬به‌ پێچه‌وانه‌ى کورت بینیه‌وه‌یه‌ یان‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ ک��وڕى که‌متره‌ یان درێ��ژى چاو که‌متره‌‬ ‫له‌ ئاستى ئاسایى خۆى یاخود ئه‌وه‌یه‌ هاوێنه‌ى‬ ‫چاو تواناکه‌ى که‌متره‌‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى وێنه‌که‌ به‌‬ ‫ت�ه‌واوى دروس��ت نابێت بۆیه‌ وێنه‌ له‌ پشت تۆڕى‬ ‫وه‌ک ناڕه‌زاییه‌ک ل ‌ه به‌رامبه‌ر خوێن رشتن ل ‌ه واڵته‌که‌یدا‪ ،‬چ��اوه‌وه‌ دروست ده‌بێت‪ ،‬به‌ شێوه‌یه‌کى خه‌یاڵى به‌‬ ‫نوسه‌رێکی ناوداری میسڕ خه‌اڵتی “موباره‌ک بۆ وێژه‌“ ک ‌ه پێشتر لێڵى ده‌بینێت‪.‬‬ ‫ناڕێکى له‌ کوڕى چاو‪ :‬واته‌ کوڕى ره‌شێنه‌ى‬ ‫وه‌ریگرتبوو‪ ،‬ره‌تی کرده‌و ‌ه و گه‌ڕاندییه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌ها‌و تاهیر ل‌ه چاوپێکه‌وتنێکدا له‌گه‌ڵ ئاژانسی هه‌واڵی رۆیته‌رز‪ ،‬رایگه‌یاند‪ :‬پاش چ��او نایه‌کسانه‌ له‌ ت�ه‌وه‌رێ��ک بۆ ته‌وه‌رێکى تر‬ ‫ئه‌وه‌ی ل‌ه ماوه‌ی چه‌ند رۆژی رابردوودا رژێمی حوسنی موباره‌ک بوو‌ه هۆی خوێن ڕشتنی بۆ نمونه‌ ت �ه‌وه‌رى ستونى و ئاسۆى ک��وڕى چاو‬ ‫هاواڵتیانی میسری‪ ،‬خه‌اڵتی “موباره‌ک بۆ وێژه‌“ی گه‌ڕاندۆته‌و‌ه ک‌ه پێشتر و ل‌ه ساڵی ن��ای�ه‌ک��س��ان�ه‌ ل �ه‌ ب���ه‌ر ئ����ه‌وه‌ى ئ���ه‌و وێ��ن �ه‌ی �ه‌ى که‌‬ ‫ده‌رده‌چێت ئه‌گه‌ر خاڵێک بێت وێنه‌ى هێلکه‌یه‌کى‬ ‫(‪)2009‬دا وه‌ریگرتبوو‪.‬‬ ‫ئه‌و نوسه‌ر‌ه ناوداره‌ی میسڕ ل‌ه به‌شێکی دیکه‌ی چاوپێکه‌وتنه‌که‌دا ئاماژه‌ی به‌وه‌شداوه‌ بۆ ئه‌کێشێت له‌ تۆڕى چاودا له‌به‌ر ئه‌وه‌ى به‌ لێڵى‬ ‫ک‌ه پێشتر و شانازی ب‌ه وه‌رگرتنی ئه‌و خه‌اڵته‌و‌ه کرده‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئێستا هیچ نرخێکی نه‌ماوه‌ ئه‌بینێ‪.‬‬ ‫چاوکزى نزیک‪ :‬ئه‌مه‌ش به‌هۆى ته‌مه‌ن و‬ ‫و باشتر‌ه بگه‌ڕێندرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌ها‌و تاهیر ک‌ه یه‌کێک‌ه ل‌ه وه‌رگێڕ و نوسه‌ر و ده‌رهێنه‌ری شانۆیی ل‌ه میسڕ‪ ،‬ل‌ه ساڵی له‌پاش ته‌مه‌نى (‪ )40‬ساڵى دروس��ت ده‌بێت‪ ،‬له‌م‬ ‫(‪ )1935‬له‌دایکبوو‌ه و پێشتریش چه‌ندین خه‌اڵتی له‌سه‌ر ئاستی واڵتانی عه‌ره‌بی و حاڵه‌ته‌دا مرۆڤ شته‌ ورده‌کانى نزیکى خۆى به‌‬ ‫‪ NAWA‬باشى نابینێت وه‌ک نوسین و ده‌رزى پێوه‌کردن‬ ‫جیهانیدا وه‌رگرتووه‌‪.‬‬ ‫بۆیه‌ پێویستى به‌ عه‌ده‌سه‌یه‌ک یان هاوێنه‌یه‌کى‬ ‫گ �ه‌وره‌ک��ردن هه‌یه‌ ئه‌مه‌ش به‌هۆى ته‌مه‌نه‌وه‌یه‌‪،‬‬ ‫الس��ت��ی��ک��ى ع���ه‌ده‌س���ه‌ و م��اس��ول��ک�ه‌ک��ان��ى ده‌ورى‬ ‫عه‌ده‌سه‌ى چاو که‌م ئه‌بنه‌وه‌ له‌به‌ر ئ�ه‌وه‌ى وه‌ک‬ ‫چ��ۆن زوم��ى کامێرا دروس��ت ئه‌که‌ى ئ �ه‌و زومه‌‬ ‫که‌م ئه‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫قۆناغه‌کان‪ /‬به‌پێى ته‌مه‌نه‌کان ده‌گۆڕێت‪.‬‬ ‫دوربینى‪ :‬به‌ زۆرى له‌ مندااڵندا هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ب���ه‌ره‌ب���ه‌ره‌ گ���ه‌وره‌ب���وو ک��ه‌م ده‌ب��ێ��ت �ه‌وه‌ و ل�ه‌وان�ه‌ی�ه‌‬ ‫نه‌مێنێت‪.‬‬ ‫نزیکبینى‪ :‬له‌ هه‌رزه‌کاریه‌وه‌ ده‌ست پێده‌کات‬ ‫و به‌ره‌به‌ره‌ زیاد ده‌کات له‌ ده‌ورى ته‌مه‌نى (‪)18‬‬ ‫ساڵى ده‌وه‌ستێت‪.‬‬ ‫هه‌ندێک له‌ نیشانه‌ و ه��ۆک��ارى‪ /‬ئ�ه‌و‬ ‫که‌سه‌ هه‌ست ده‌ک��ات ژێرنوسى ته‌له‌فزیۆنه‌کان‬ ‫نابینێت یان یه‌کێک له‌ دوره‌وه‌ نایبینێ‪ ،‬کاتێک‬ ‫کاریکاتێر ته‌رکیز ده‌ک��ات له‌به‌ر ئ �ه‌وه‌ ه �ه‌وڵ��ده‌دات شته‌که‌‬ ‫ببینێ‪ ،‬به‌اڵم نایبینێ‪ .‬به‌مه‌ش چاو ئازار ده‌دات‪.‬‬ ‫کۆمه‌ڵێک هۆکاریش هه‌یه‌ وه‌ک (ئاوى ره‌ش و‬ ‫ئاوى سپى)‪ .‬ئه‌مانه‌ زیاتر به‌هۆى شکاندنه‌وه‌ى‬ ‫تیشکه‌ به‌و هۆکارانه‌ یان ک��وڕى گلێنه‌ى چاو‬ ‫یاخود هێزى عه‌ده‌سه‌که‌ ی��ان درێ��ژى چاوه‌که‌ى‬ ‫جیاوازى هه‌یه‌‪.‬‬ ‫چاره‌سه‌ر‪ /‬باشترین و سه‌المه‌تترین چاره‌سه‌ر‬ ‫عه‌ینه‌که‌ له‌ هه‌موو شته‌کانى تر که‌ شه‌ش مانگ‬ ‫ج��ارێ فه‌حسى ئه‌که‌ینه‌وه‌ ی��ان ب��ۆى ده‌گ��ۆڕی��ن‪،‬‬ ‫یان به‌هۆى ئاوێنه‌ى لکاوه‌وه‌ چاره‌سه‌ر ده‌کرێت‪،‬‬ ‫ه �ه‌روه‌ه��ا گه‌یشته‌ پ��اش (‪ )18‬ساڵى ب�ه‌ له‌یزه‌ر‬ ‫یان جۆرێک له‌ نه‌شته‌رگه‌رى چاره‌سه‌ر بکرێ‪.‬‬ ‫چاوکزی ئه‌گه‌ر له‌ منداڵدا هه‌بێت زۆر پێویسته‌‬ ‫چ��اره‌س �ه‌ر بکرێت‪ ،‬چونکه‌ ل�ه‌وان�ه‌ی�ه‌ چ��اوه‌ک�ه‌ى‬ ‫ته‌مه‌ڵ ببێت یانى تۆڕى چاوى له‌گه‌ڵ ئه‌و کزیه‌دا‬ ‫رابێت دوایى که‌ گه‌وره‌ بوو عه‌ده‌سه‌شى بۆ دانێى‬ ‫یان عه‌ینه‌ک چاره‌سه‌ر نه‌بێت یان زۆربه‌ى کات‬ ‫منداڵ ده‌چێته‌ نزیک ته‌له‌فزیۆن یان ته‌خته‌ڕه‌ش‬ ‫ئه‌مه‌ش ه��ۆک��اره‌ک�ه‌ى ئ�ه‌وه‌ی�ه‌ به‌ باشى شته‌کان‬ ‫نابینێت ده‌ڵێن ته‌مه‌ڵه‌‪.‬‬

‫نوسه‌رێکی میسری‌«خه‌اڵتی‬

‫موباره‌ک»ی گه‌ڕانده‌و ‌ه بۆ حکومه‌ت‬

‫راونانی دیکتاتۆره‌کان ئامانجی شه‌قامی عه‌ره‌بییه‌‬

‫ئا‪ /‬کارزان هه‌ورامی‬


‫‪Be ciyawaziyekanewe le jêr Çetir da kodebînewe‬‬ ‫ژماره‌ی متمان ‌ه‬ ‫خاوه‌ن ئیمتیاز‬ ‫سه‌رنوسه‌ر‬ ‫دیزاین‬ ‫باڵوکردنه‌وه‬ ‫‌راوێژکاری یاسایی‬ ‫ناونیشان‬ ‫تیراژ‬

‫‪212‬‬ ‫که‌مال حه‌سه‌ن حه‌مه ره‌زا‬ ‫کاروان ساالر‬ ‫ناوه‌ندی گرافیکی رۆژیار‬ ‫کۆمپانیان په‌یپه‌ر ‪07710299753‬‬ ‫سیروان ئه‌حمه‌د حامد‬ ‫سلێمانی گه‌ڕه‌کی عه‌لی ناجی‌‬ ‫‪07710299753 - 07480179510‬‬ ‫‪5000‬‬

‫‪Be ciyawaziyekanewe le jêr Çetir da kodebînewe‬‬

‫تۆمارگاکان خوێنمان ده‌مژن‌‬

‫ ‪9‬‬

‫‪cetir2010@gmail.com‬‬ ‫‪cetir2010@yahoo.com‬‬

‫‪WWW.Chatrpress.com‬‬

‫‪2710/11/18‬‬

‫‪No: (43) Mo.7/2/2011-‬‬

‫ریکالم‬

‫دووباره‌بوونه‌وه‌ى‬ ‫مێژوو ترسناکه‌‬

‫ریکالم‬

‫مه‌ستوره‬ ‫ئ���ه‌و گ��ۆڕان��ک��اری��ان�ه‌ى‬ ‫‌حمود‬ ‫‌ مه‬ ‫ل��ه‌م م���اوه‌ی���ه‌دا رووی��ان��دا‪،‬‬ ‫ب �‌ه ت��ای��ب�ه‌ت ل �‌ه واڵت���‌ه ع�ه‌ره‌ب��ی�ه‌ک��ان��ى وه‌ک‬ ‫(تونس‌و میصر)‪ ،‬بوو‌ه باس‌و خواستى سه‌رجه‌م‬ ‫که‌ناڵه‌کانى راگه‌یاندن ل‌ه جیهاندا و ته‌نانه‌ت‬ ‫بوو‌ه باس وخواستى ماڵه‌کانیشمان‪ .‬خه‌ڵک ده‌ق ‌ه‬ ‫ب‌ه ده‌ق‌ه چاوه‌ڕوانى هه‌واڵى تازه‌ى ده‌کرد تا بزانن‬ ‫ئاڕاسته‌ى ئه‌و خۆپیشاندانه‌ى ده‌کرێت به‌ره‌و کوێ‬ ‫ده‌ڕوات‌و ده‌سه‌اڵدارانى ئه‌و واڵتان‌ه هه‌ڵوێستیان‬ ‫چۆن ده‌بێت؟ ئه‌مه‌ش گاریگه‌رى جدى کرد‌ه‬ ‫س �ه‌ر واڵت��ان��ى ت��رى هاوشێوه‌ى ده‌س�ه‌اڵت��داران��ى‬ ‫تونس‌و میصر‪ ،‬بێگومانیش ل‌ه هه‌رێمى کوردستان‬ ‫ئه‌گه‌ر ب‌ه به‌رنام‌ه بووبێ یان ئامانجێکى تر ل ‌ه‬ ‫هه‌مان کاتدا به‌یاننامه‌یه‌ک ل‌ه الیه‌ن بزوتنه‌وه‌ى‬ ‫گۆڕانه‌و‌ه ک‌ه ل‌ه حه‌وت خاڵ پێکهاتبوو ده‌رکرا‪،‬‬ ‫ک‌ه تێیدا داواى هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى حکوم‌هت‌و‬ ‫په‌رله‌مان ک��راب��وو‪ ،‬ل‌ه دواى ده‌رچ��وون��ى ئه‌م‬ ‫به‌یاننامه‌یه‌و���ه هه‌رێمى کوردستانیش که‌وت ‌ه‬ ‫بارودۆخێکى ئاماده‌باشیه‌وه‌‪ ،‬به‌تایبه‌ت ل‌ه الیه‌ن‬ ‫حیزب‌ه ده‌سه‌اڵتداره‌کانى هه‌رێمه‌وه‌‪ ،‬نامه‌وێت‬ ‫لێره‌دا باس ل‌ه باشى‌و خراپى ئه‌و به‌یاننامه‌ی ‌ه‬ ‫بکه‌م‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى خه‌ڵک ئه‌وه‌ند‌ه زۆر باسیان‬ ‫کرد به‌شى که‌س نه‌مایه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ى پێویست ‌ه‬ ‫لێره‌دا باسى بکه‌ین ئه‌وه‌یه‌‪ ،‬ل�ه‌دواى ده‌رچوونى‬ ‫ئه‌و به‌یاننامه‌یه‌و‌ه زمانێکى وه‌اڵم‌و وه‌اڵمدانه‌و‌ه‬ ‫هات‌ه ئاراو‌ه ک‌ه ئه‌گه‌ر ل‌ه بارودۆخێکى ئارامدا‬ ‫ئ �ه‌و قسان‌ه لێبدرێنه‌و‌ه ش���ه‌رم ده‌ک �ه‌ی��ن! ئه‌و‬ ‫زم��ان�ه‌ى به‌رامبه‌ر به‌یه‌ک به‌کاریدێنن هه‌ر‬ ‫هه‌مان زمانى کاتى شه‌ڕى ناوخۆیه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫سه‌لمێنه‌رى ئه‌وه‌ی‌ه تا ئێستاش حیزبه‌کانمان‬ ‫نه‌یانتوانیو‌ه ئ��ه‌و میهره‌بانیودیموکراسیه‌ى‬ ‫باسى ده‌که‌ن ل‌ه ئه‌قڵێتى خۆیاندا به‌رجه‌سته‌ى‬ ‫بکه‌ن‪ ،‬له‌گه‌ڵ هه‌ر هه‌ڵوێستێک به‌رامبه‌ریان‬ ‫ی�ه‌ک��س�ه‌ر زم��ان �‌ه زب��ره‌ک �‌ه ده‌ک��ه‌وێ��ت��ه‌و‌ه گۆو‬ ‫به‌رامبه‌ر یه‌ک به‌کاریده‌هێننه‌وه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت ئه‌م ‌ه‬ ‫بۆ ئه‌و نووسه‌رانه‌ش‌ه ک‌ه ل‌ه هه‌ر الی�ه‌ک بن‬ ‫چ ئه‌وانه‌ى پشگیرى ئه‌و به‌یاننامه‌ی‌ه بوون چ‬ ‫ئ�ه‌وان�ه‌ى دژى ب��وون‪ ،‬یه‌کسه‌ر ق��ۆڵ‌و قه‌ڵمیان‬ ‫ئ��ام��اده‌ک��ردوو که‌وتن‌ه نووسین و قسه‌کردن‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و به‌یاننامه‌یه‌‪ ،‬نوسینێک نا که‌ب ‌ه‬ ‫شێوه‌یه‌کى زانستى شیکراوه‌یى قسه‌ى له‌سه‌ر‬ ‫بکات‪ ،‬یان بیه‌وێت دۆخه‌ک‌ه ئارام بکات‪ ،‬به‌ڵکو‬ ‫نوسینێک ک‌ه ئاگره‌که‌ى گه‌رمتر ده‌کرد‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫کاتێکدا ده‌بێت نوسه‌رى هه‌ست ب‌ه به‌رپرسیار بێ‬ ‫الیه‌ن بێت‪ ،‬شیکردنه‌وه‌کانیشى زانستیان‌ه بێت‪،‬‬ ‫نه‌ک الیه‌ندارى‌و ئاگرخۆشکردن‪ .‬ل‌ه الیه‌کى‬ ‫تریشه‌و‌ه ده‌سه‌اڵتدارانى ئه‌م هه‌رێمه‌ش ل‌ه جیاتى‬ ‫قبوڵکردنى ئ �ه‌و ره‌خ��ن��ان�ه‌و ب�‌ه خ��ۆداچ��وون �ه‌و‌ه‬ ‫یه‌کسه‌ر که‌وتن‌ه ئاماده‌باشى‌و ب‌ه جۆرێک‬ ‫قسه‌یان ده‌ک��رد ک‌ه ئه‌گه‌ر راپه‌ڕین رویبدایه‌و‬ ‫خه‌ڵک وه‌ک واڵتانى میصرو تونسیان بکردایه‌‪،‬‬ ‫ئه‌مانیش یه‌کسه‌ر کاردانه‌وه‌ى خراپیان ده‌بوو‪،‬‬ ‫ئه‌و واڵتان‌ه رژێمه‌که‌یان له‌وپه‌ڕى دیکاتاتۆریشدا‬ ‫بوو خه‌ڵکیش ئه‌و هه‌موو هێرشه‌ى ده‌کرد‪ ،‬هێشتا‬ ‫سوپاکه‌ى ده‌س��ى ن�ه‌ده‌چ��وو‌ه خه‌ڵکه‌که‌‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫ئ �ه‌وه‌ى ل‌ه خوێنى یه‌کتربوون‪ ،‬ئ �ه‌و‌ه ده‌سه‌اڵت ‌ه‬ ‫چاوى ده‌سه‌اڵتدار ده‌به‌ستێت ک‌ه خه‌ڵکى خۆى‬ ‫ل�ه‌و ک��ات�ه‌دا ب‌ه دوژم��ن سه‌یر بکات‪ ،‬ی��ان ل ‌ه‬ ‫الیه‌کى تره‌و‌ه ئه‌وه‌ند‌ه رێکخراو قوت بووه‌و‌ه ک ‌ه‬ ‫هه‌بوو پشگیرى به‌یاننامه‌که‌ى ده‌کرد‪ ،‬هه‌شبوو‬ ‫پشگیرى نه‌ده‌کرد‪ .‬نازانم ئه‌م‌ه که‌ى کارى ئه‌وان ‌ه‬ ‫رقو ئاگرى خه‌ڵکى ئه‌م واڵت‌ه به‌رامبه‌ر یه‌کتر‬ ‫خۆش بکه‌ن‪ ،‬ئه‌ى بۆ کاتێ مه‌ترسى له‌سه‌ر‬ ‫الیه‌نى نه‌ته‌وه‌ى هه‌رێم ده‌بێت بێ هه‌ڵویستن‌و‬ ‫نه‌مانبینى رێکخراو و ل���ه‌دواى رێکخراو ریز‬ ‫ببه‌ستێ‪ ،‬ئه‌ى بۆ هه‌مووى بۆ ئاگر خۆشکردن‌و‬ ‫هه‌ڵوێست‌و قه‌ڵه‌م فرۆشتن ئاماده‌ن؟! ئه‌م‌ه ل ‌ه‬ ‫راپه‌ڕین‌و خۆپیشاندان ترسناکتره‌‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى‬ ‫ئه‌م‌ه ئاماژه‌ی‌ه ب�ه‌وه‌ى ک‌ه ئه‌قڵێتى کۆمه‌ڵگا‬ ‫نه‌گۆڕاوه‌‪ ،‬به‌ڵکو وه‌ک خۆیه‌تى‌و سڕه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫هه‌ر جووڵه‌یه‌ک مێژووى چه‌ند ساڵ پێش ئێستا‬ ‫دووبار‌ه ده‌بێته‌وه‌‪ .‬بۆی‌ه ئه‌م سیناریۆیه‌ى رویدا زۆر‬ ‫شتى بۆ رونکردینه‌وه‌‪ ،‬هێشتا نه‌مانتوانیو‌ه ئه‌و‬ ‫ئه‌قڵێته‌ى ک‌ه چه‌نده‌هاى کرد‌ه قوربانى فڕبده‌ین‌و‬ ‫له‌و بارودۆخانه‌دا ژیران‌ه مامه‌ڵ‌ه بکه‌ین‪.‬‬


Chatr_43