Page 1

‫ب ‌ه جیاوازییه‌کانه‌وه‌ ل ‌ه ژێر چه‌تردا کۆده‌بینه‌وه‌‬

‫وه‌زیره‌ جه‌الل‪:‬‬ ‫متمانەم لەسەدا‬ ‫سەد بەخەڵكی‬ ‫دەنگدەر نەبوو‬

‫ئاشتی هەورامی‬ ‫بانگهێشتی‬ ‫پەرلەمان دەكرێت ‬

‫‪3‬‬

‫ژمار ‌ه ‪18‬‬

‫ساڵی یه‌که‌م‬

‫‪5‬‬

‫رۆژنامه‌یه‌کی گشتی هه‌فتانه‌یه‌‪ ،‬کۆمپانیای چه‌تر ده‌ریده‌کات‬

‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪www.chatrpress.com‬‬

‫نرخ‪ 750 :‬دینار‬

‫‪WWW.Chatrpress.com‬‬

‫ئۆتۆنۆمی رادەگەیەنن‬

‫گەریالكانی پەكەكە دەچنە نێو دیاربەكر‬ ‫چەتر ‪-‬تایبه‌ت‬

‫په‌که‌که‌ په‌یامێکی نوێ راده‌گه‌یه‌نێت‬

‫هــەولێــر‬

‫بەناوی ئاسایشه‌و ‌ه‬

‫هەڵـدەكـوتنە‬ ‫ســەر گـۆڤـارێك‬ ‫ڕەهێل مامەش‬

‫چ��ەن��د چ���ەك���دارێ���ك ل���ەش���اری هەولێر‬ ‫ه��ەڵ��دەك��وت��ن��ە س���ەر ب���ارەگ���ای گ��ۆڤ��اری‬ ‫هاودەم ‌و بارەگاكە دەپشكنن‪ ،‬سەرنوسەری‬ ‫گ��ۆڤ��ارەك��ەش داوای یاسایی ل��ەس��ەر ئەو‬ ‫چەكدارانە تۆماردەكات و ئاسایشیش لێدوان‬ ‫لەو بارەیەوە نادات‪.‬‬ ‫س��ەرن��وس��ەری گ��ۆڤ��اری(ه��اودەم) رێكان‬ ‫س��ەب��اح‪ ،‬ل��ەش��اری هەولێر ب��ە رۆژن��ام��ەی‬ ‫(چەتر)ی راگەیاند «سەعات (‪ )11‬شەوی‬ ‫(‪ )7/31‬چەند چەكدارێك بەناوی ئاسایشه‌وه‌‬ ‫كە هیچ نوسراوێكی یاسایان پێنەبوو‪ ،‬بەناوی‬ ‫پیشكنین هاتنە ناوبارەگاكەی ئێمەوە گوایە‬ ‫ب��ڕی��اری پێشكنینی ب��ارەگ��اك��ەی ئێمەیان‬ ‫پێداراوە»‪.‬‬ ‫سەرنوسەری گۆڤارەكە ئاماژە بەوەشدەكات‬ ‫لەبەرامبەر ئەو كارە لەرێگای سەندیكای‬ ‫رۆژنامەنوسانەوە داوای یاسایی لەسەر ئەو‬ ‫كەسانە تۆماردەكەن‪ ،‬پێشیوایە ئەوكارە دژی‬ ‫یاساكانی هەرێم و پێشێلكردنی یاسای‬ ‫رۆژنامەنووسییە‪.‬‬ ‫ئ��ەن��دام��ی ل��ی��ژن��ەی داك��ۆك��ی��ك��ردن لە‬ ‫رۆژنامەنوسان لە سەندیكای رۆژنامەنوسانی‬ ‫كوردستان‪ ،‬ئەنوەر حسێن‪ ،‬بێ ئاگایی خۆی‬ ‫لەو رووداوە نیشاندا و راگەیاند «ئێمە لەو‬ ‫رووداوە ئاگادار نەكراوینەتەوە‪ ،‬بۆیە پێویستە‬ ‫ئ���ەو ك��ەن��اڵ��ە ئ���اگ���اداری ئێمە ب��ك��ات بۆ‬ ‫ئەوەی لەرێگای سەندیكاوە دادگا ئاگادار‬ ‫بكەینەوە»‪.‬‬ ‫وتیشی «وەك سەندیكای رۆژنامەنوسان‬ ‫پێمانوایە نابێت بەبێ ئاگاداری سەندیكا‬ ‫هیچ بارەگایەكی ڕۆژن��ام��ە ی��ان گۆڤار‬ ‫بپشكندرێ‪ ،‬ئەگەر مەسەلەكە پەیوەندی‬ ‫بەكاری راگەیاندنەوە هەبێت»‪.‬‬ ‫چەتر پەیوەندیكرد بەراگەیاندنی ئاسایشی‬ ‫هەولێرەوە‪ ،‬بەاڵم ئامادەنەبوون هیچ لێدوانێك‬ ‫ل���ەوب���ارەی���ەوە ب����دەن‪ .‬گ��ۆڤ��اری (ه����اودەم)‬ ‫گۆڤارێكی نەتەوەیی سەربەخۆی گەنجانەیە‪،‬‬ ‫ب��ارەگ��ای س��ەرەك��ی لەگەڕەكی ئیسكانی‬ ‫شاری هەولێرە و مانگانە بە هەردوو زاراوەی‬ ‫سۆرانی‌و كرمانجی دەردەچێت‪.‬‬

‫لەناوچەی گەڤەری باكووری كوردستان‬ ‫ئۆتۆنۆمی رادەگ��ەی��ەن��درێ��ت‪ ،‬بەپێی ئەو‬ ‫زانیارییانەی دەست رۆژنامەكەمان كەوتووە‪،‬‬ ‫ئ���ەگ���ەری راگ��ەی��ان��دن��ی ئ��ۆت��ۆن��ۆم��ی لە‬ ‫سەرتاسەری باكووری كوردستان لەئارادایە‪،‬‬ ‫پەكەكەش هەڕەشە لە توركیا دەكات‪.‬‬ ‫سەرچاوەیەكی تایبەت بەرۆژنامەی چەتری‬ ‫راگەیاند‪ :‬لە سەروبەندی ئەو ئاڵۆزیانەی‬ ‫شارو شارۆچكەكانی باكووری كوردستانی‬ ‫گرتۆتەوە‪ ،‬گەنجانی ناوچەی یوكەسكۆڤای‬ ‫س���ەر ب��ە گ��ەڤ��ەری ب���اك���ووری ك��وردس��ت��ان‪،‬‬ ‫ئۆتۆنۆمی ناوچەكەی خۆیان راگەیاند و‬ ‫ناوی (‪ )11‬گەڕەكی ناوچەكەیان بۆ ناوی‬ ‫(شەهیدانی ك��ورد) گ��ۆڕی‪ ،‬ڕێگاشیان لە‬ ‫هێزەكانی دەوڵەتی توركیا گرت كە بچنە ئەو‬ ‫ناوچانە‪ ،‬بەرەسمیش بەڕێوەبردنی ئۆتۆنۆمی‬ ‫ناوچەكەی خۆیان ئاشكرا كرد‪.‬‬ ‫فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت بەرپرسی كۆمیتەی پەیوەندیەكانی دەرەوەی‬

‫(‪ ،)kck‬ئەحمەد دەنیز‪ ،‬تایبەت بە(چەتر)‬ ‫ی راگ��ەی��ان��د «ل��ە رەوش���ی ئێستادا گەل‬ ‫دەستپێشخەری خۆی بەكاردەهێنێت و ئێمە‬ ‫بەرەو ئەوە هەنگاو دەنێین كە لە هەموو شوێنێك‬ ‫ئۆتۆنۆمی دیموكراسی ڕابگەیەنین»‪.‬‬ ‫ئ��ەح��م��ەد دەن��ی��ز راش��ی��گ��ەی��ان��د «گ��ەری�لا‬ ‫رۆڵێكی ستراتیژی لەئۆتۆنۆمی دیموكراسیدا‬ ‫دەبینێت‪ ،‬ئەگەر دەوڵ��ەت بخوازێ كێشەی‬ ‫كورد بە دیالۆگ پێكدێنین‪ ،‬ئەگەرنا ئێمە‬ ‫بەهێز خۆمان دەسەلمێنین‪ ،‬سبەینێش (‪)8/3‬‬ ‫هەڵوێست و ل��ێ��دوان��ی خ��ۆم��ان ل��ەوب��ارەی��ەوە‬ ‫راده‌گەیەنین»‪.‬‬ ‫چاودێری سیاسی و ش��ارەزا لە كاروباری‬ ‫توركیا‪ ،‬محەمەد ب��ەك��ر‪ ،‬ل��ەوب��ارەی��ەوە وتی‬ ‫«سیاسه‌تی فاشیستانەی ت��ورك دەرگ��ای‬ ‫نەكردەوە و جەخت لەسەر لەناوبردنی كورد‬ ‫دەك��ەن��ەوە‪ ،‬كۆمەڵێك هێرش و پیالنگێڕیان‬ ‫ئەنجامدا‪ ،‬ئەمەش وایكرد كە بزووتنەوەی‬ ‫كوردی هەنگاوێك بنێت‪ ،‬بەجۆرێك كە پەكەكە‬

‫ناچار بوو گەل لەو پیالنگێڕیانە بپارێزێت و‬ ‫ئۆتۆنۆمی دیموكراسی رابگەیەنێت‪ .‬ئێستاش‬ ‫چاوەڕوانی ئەوە دەكرێ كە توركیا دەستدرێژی‬ ‫هەمەالیەنە بكاتەسەر كورد‪ ،‬هێزی گەریالش‬ ‫ه���ەوڵ دەدات گ��ەل ب��پ��ارێ��زێ��ت بچێتە ناو‬ ‫شارەكانی باكووری كوردستان»‪.‬‬ ‫بەپێی ئەو زانیارییانەی دەس��ت چەتریش‬ ‫كەوتوون‪ ،‬ئەگەر دەوڵەتی توركیا پەالماری‬ ‫گەلی كورد لەشارەكاندا بدات‪ ،‬ئەوا بەدوور‬ ‫نازانرێت كە گەریالكانی پەكەكە بۆ پاراستنی‬ ‫بڕیاری خەڵك‪ ،‬بچنە نێو شارەكان و دیاربەكری‬ ‫پایتەختەوە‪.‬‬ ‫محه‌مه‌د ب�ه‌ک��ر‪ ،‬وتیشی «ئ���ەم قۆناغە‬ ‫قۆناغێكی ستراتیژیە بەاڵم كۆتانییە‪ ،‬پێدەچێ‬ ‫چەند قۆناغێكیتریش بێتە پێشەوە‪ ،‬بەاڵم بۆ‬ ‫ئەم قۆناغە كە خەباتی دیموكراسی گەیشتۆتە‬ ‫بنبەست‪ ،‬ئ��ەوا ئ��ەو ستراتیژەیان سەركەوتن‬ ‫بەدەست دەهێنێت»‪.‬‬

‫ئۆپۆزسیۆن ناڕازییه‌‬

‫فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬

‫خه‌ڵک ئاشتی ده‌وێت‬

‫«یەكێتی‌و پارتی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكان دوادەخەن»‬ ‫چه‌تر‬

‫م������اوەی س��اڵ��ێ��ك ت���ێ���پ���ەڕی ك�����ردووە‬ ‫بەسەر وادەی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی‬ ‫پارێزگاكانی ك��وردس��ت��ان��دا و دەن��گ��ۆی‬ ‫ئەوە هەیە یەكێتی‌و پارتی بیانەوێت ئەم‬ ‫هەڵبژاردنە دوابخەن بۆكاتێكی نادیار‪.‬‬ ‫هەرچەندە پێویست ب��وو هەڵبژاردنی‬ ‫پارێزگاكانی ك��وردس��ت��ان ه��اوك��ات بێت‬ ‫لەگەڵ هەڵبژاردنی چ��واردە پارێزگای‬ ‫تر لە عێراقدا و لە (‪)2009/1/31‬دا‬ ‫ئەنجام بدرایە‪ ،‬بەاڵم نەكراو تائێستاش‬ ‫كاتێك بۆ ئەو هەڵبژاردنە دیارینەكراوە‪.‬‬

‫ئ��ەن��دام��ی ئ��ەن��ج��وم��ەن��ی پ��ارێ��زگ��ای‬ ‫ه��ەول��ێ��ر ل���ەس���ەر ل��ی��س��ت��ی ی��ەك��گ��رت��وو‪،‬‬ ‫ف���ەره���اد م����ەال س���اڵ���ح‪ ،‬ب���ە(چ���ەت���ر)ی‬ ‫وت «دواخ��س��ت��ن��ی ه��ەڵ��ب��ژاردن شتێكی‬ ‫ڕەفزكراوە المان‪ ،‬لەبەرئەوەی ماوەكەی‬ ‫بەسەرچووە و خزمەت بەخەڵك‌و پرۆسەی‬ ‫سیاسی هەرێمی ك��وردس��ت��ان ن��اك��ات»‪.‬‬ ‫پێشیوایە یەكێتی و پارتی لەبەرژەوەندی‬ ‫خ��ۆی��ان ئ��ەم دواخستنە ئەنجام دەدەن و‬ ‫جۆرێكە ل��ە پاشەكشەی دیموكراسی‪.‬‬ ‫لەالیەكی ت��رەوە ئەندامی پەرلەمانی‬ ‫ك���وردس���ت���ان‪ ،‬زان�����ا ڕەئ������وف‪ ،‬پ��ێ��ی��وای��ە‬

‫لەگرتن و گواستنەوەی سلێمانی‬

‫پێاڵو‪ ،‬کێش ‌ه بۆ هاواڵتیان دروست ده‌کات‬

‫سلێمانی ‪ -‬جەزا ئەحمەد‬

‫لەبەردەم زیندانی جولەكانی شاری سلێمانی‬ ‫پ��ێ�ڵاو ب��ەك��رێ دەدرێ����ت ب��ەوك��ەس��ان��ەی كە‬ ‫دەیانەوێت سەردانی زیندانیەكانی ئەو زیندانە‬ ‫بكەن‪ ،‬ئەوەش هاواڵتیانی نیگەران كردووە و‬ ‫بەڕێوەبەری زیندانەكەش بەڵێنی بەدواداچوون‬ ‫بۆ ئەو مەسەلەیە دەكات‪.‬‬ ‫شكار سەلیم‪ ،‬كە بەمەبەستی سەردانیكردنی‬ ‫هاوڕێكەی سەردانی ئەو زیندانەی كردبوو بە‬ ‫چەتری وت «بەنەعلەوە هاتم بۆ ئێرە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫نەیانهێشت سەردانی هاوڕێكەم بكەم تاناچار‬ ‫ێ وەرگرت ناشزانم بۆچی‬ ‫جوتێك پێاڵوم بەكر ‌‬ ‫نایەڵن بەنەعلەوە سەردانی ئەم گرتووخانەیە‬ ‫بكەین»‪.‬‬ ‫وتیشی «هیچ جیاوازییەك نییە لەنێوان‬ ‫ئەوەی كە نەعل یان پێاڵوت لەپێدابێت ئەمە‬ ‫مەبەستێكی بازرگانی لەپشتەوەیە»‪.‬‬ ‫بەرپرسی پۆلیسی گرتن و گواستنەوەی‬

‫سلێمانی‪ ،‬ع��ەق��ی��د ه��ی��وا ع��ەل��ی ن���وری‪،‬‬ ‫ب��ە(چ��ەت��ر)ی وت «ئ��اگ��ادارن��ی��م ل���ەوەی‬ ‫ێ دەدرێت بەوكەسانەی‬ ‫كەلەدەرەوە پێاڵو بەكر ‌‬ ‫بەنەعلەوە هاتوون بۆ ئەم گرتووخانەیە بۆ‬ ‫بینینی گیراوەكانیان‪ ،‬لەسەر ئەو بابەتەش‬ ‫لێكۆڵینەوە دەكەم»‪.‬‬ ‫چەتر هەوڵیدا قسەی ئەو كەسە وەربگرێت‬ ‫ك��ە ب��ەك��رێ پ��ێ�ڵاو دەدات ب��ەو كەسانەی‬ ‫سەردانی زیندانەكە دەكەن‪ ،‬بەاڵم ئامادەنەبوو‬ ‫هیچ لێدوانێك بدات تەنها ئەوەی وت «ئەگەر‬ ‫ێ ئەم كارە مەكە منیش‬ ‫(‪ )10‬پۆلیس پێم بڵ ‌‬ ‫نایكەم من كاسپی دەكەم»‪.‬‬ ‫عەقید هیوا وتیشی«ئێمە بۆ جیاكردنەوەی‬ ‫ئەو هاواڵتیانەی دێن سەردانی سجنەكان‬ ‫دەكەن لە وانەی كە گیراون بڕیارمانداوە كە‬ ‫بەپێاڵوە بێن سەردانی گیراوەكانیان بكەن بۆ‬ ‫ئ��ەوەی لەوانەی كەگیراون ج��ودا بكرێنەوە‬ ‫چونكە گیراوەكانی الی ئێمە هەموویان‬ ‫نەعلیان لەپێدایە»‪.‬‬

‫زەرەرمەندی یەكەم ئەزمونی هەڵبژاردن‬ ‫لەهەرێمی كوردستاندایە بۆدواخستنی‬ ‫هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكان‪.‬‬ ‫زان������ا وت���ی���ش���ی «ئ������ەو پ����اس����اوان����ەی‬ ‫ل��ەپ��ارێ��زگ��اك��ان��ی ك���وردس���ت���ان���دا ه��ەی��ە‬ ‫هەندێكی جێگەی گومانن‌و بەشێكیشیان‬ ‫بەردەوام ڕەتدەكرێنەوە‪ ،‬پێشتریش پاساوی‬ ‫ئ���ەوە ه��ەب��ووە ك��ە ی��اس��ای ه��ەڵ��ب��ژاردن��ی‬ ‫پارێزگاكانی هەرێمان نیە»‪ ،‬ئاماژەی‬ ‫بەوەشكرد بڕیاری سەرۆكایەتی هەرێم‬ ‫دەردەچ��ێ��ت بەدواخستنی ئەنجامدانی‬ ‫ه���ەڵ���ب���ژاردن���ەك���ان‪ ،‬ب����ەوادەی����ەك ك���ە لە‬

‫(‪ )2009/12/31‬تێپەڕ ن��ەك��ات‪ ،‬بەاڵم‬ ‫نەك لەو ب��ەروارەدا نەكرا‪ ،‬بەڵكو ماوەی‬ ‫ح���ەوت م��ان��گ��ی (‪)2010‬ش ت��ێ��پ��ەڕی‬ ‫ك���ردووە ه��ەڵ��ب��ژاردن ئ��ەن��ج��ام ن����ەدراوە»‪.‬‬ ‫س���ەرۆك���ی ئ��ەن��ج��وم��ەن��ی پ��ارێ��زگ��ای‬ ‫سلێمانی‪ ،‬ك���اوە ع��ەب��دواڵ ب��ۆ (چ��ەت��ر)‬ ‫ئاماژە بەوە دەكات‪ :‬پێویستە ڕۆژێك بۆ‬ ‫هەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی پارێزگاكانی‬ ‫ع���ێ���راق دی������اری ب���ك���رێ���ت‪ ،‬پ��ێ��ش��ی��وای��ە‬ ‫دواخ��س��ت��ن��ی ه��ەڵ��ب��ژاردن��ی ئەنجومەنی‬ ‫پارێزگاكانی كوردستان گاڵتەكردنە بە‬ ‫ه��ەس��ت و نەستی خەڵكی ك��وردس��ت��ان‪.‬‬

‫چ�����اودێ�����ری س���ی���اس���ی‪ ،‬ع����ەدال����ەت‬ ‫ع�����ەب�����دواڵ‪ ،‬پ���ێ���ی���وای���ە‪ ،‬دواخ���س���ت���ن���ی‬ ‫ه��ەڵ��ب��ژاردن��ی ئەنجومەنی پارێزگاكان‬ ‫ڕەنگە بۆ ناوبانگی ئەزمونی سیاسی‬ ‫ك����ورد ب���اش ن��ەب��ێ��ت‪« .‬ت��اك��و ئێستاش‬ ‫ن��ازان��ی��ن ئ���ەو ه���ۆك���ارە چ��ی��ی��ەو ب��ۆچ��ی‬ ‫ئ����ەو ه���ەڵ���ب���ژاردن���ە دوا دەخ����رێ����ت؟»‪.‬‬ ‫چ���ەت���ر پ���ەی���وەن���دی���ك���رد‪ ،‬ب����ەوەزی����ری‬ ‫ناوخۆوە‪ ،‬بەاڵم ڕایگەیاند كە لەدەرەوەی‬ ‫واڵت��ە و ناتوانێت هیچ لێدوانێك بدات‪.‬‬ ‫ل��ە الپ����ەڕە (‪)3‬دا راپ��ۆرت��ێ��ك ب��خ��وێ��ن��ەرەوە‬

‫چەتر‪ ،‬هۆكارەكەی دەخاتەڕوو‬

‫پێنج ئەندەر پاسەكەی سلێمانی دروست ناكرێت‬ ‫پ���اێ���زگ���اری ن��وێ��ی سلێمانی‬ ‫چەتر‬ ‫ل�������ەڕۆژی (‪)2010/7/26‬‬ ‫دوو ساڵە بڕیار لەسەر‬ ‫سیمینارێكی سازكرد كەچەندین‬ ‫دروس���ت���ك���ردن���ی ش��ەش‬ ‫ئەندازیار و شارەزا ئامادەی بوون‬ ‫ئ���ەن���دەر پ���اس ل��ەش��اری‬ ‫و دەرئەرنجام گەیشتنە ئەوەی‬ ‫سلێمانی دراوە‪ ،‬ب��ەاڵم‬ ‫تاماستەرپالنی شاری سلێمانی‬ ‫تائێستا یەك ئەندەرپاسیان‬ ‫تەواونەبێت ئ��ەوا پ��ڕۆژەی پێنج‬ ‫دروس���������ت���������ك���������راوە و‬ ‫ێ‬ ‫ئ��ەن��دەر پاسەكەی ت��ر جێبەج ‌‬ ‫بڕیاریشەتاماستەرپالنی‬ ‫ناكرێت‪.‬‬ ‫ش���اری سلێمانی ت��ەواو‬ ‫لێپرسراوی بەشی پ��رۆژەك��ان‬ ‫ن��ەب��ێ��ت پ��ێ��ن��ج ئ���ەن���دەر‬ ‫ل��ەپ��ارێ��زگ��ای سلێمانی‪ ،‬دان��ا‬ ‫پ��اس��ەك��ەی��ت��ر جێبەجێ‬ ‫ع��ەب��دول��ك��ری��م‪ ،‬وت��ی «ب��ەه��ۆی‬ ‫نەكرێت‪.‬‬ ‫ك����ەم����ك����ردن����ەوەی ب���ودج���ەی‬ ‫ل��ەس��اڵ��ی (‪)2008‬دا‬ ‫پارێزگای سلێمانی و هاوكاری‬ ‫ب��ڕی��اردرا بەبڕی (‪)48‬‬ ‫فۆتۆ‪ :‬فه‌ریق هه‌ڵه‌بجه‌یی ن��ەك��ردن��ی حكومەت ‌و دانانی‬ ‫ملیار دینار شەش ئەندەر ئه‌نده‌رپاسی ره‌ئوف‌به‌گ کێشه‌ی قه‌ره‌باڵغی چاره‌سه‌ر نه‌کرد‬ ‫پارێزگاری نوێوە نەمانتوانی ئەو‬ ‫پاس لەناوشاری سلێمانیدا‬ ‫كردنی ئەم ئەندەر پاس‌ه ناوشار قەرەباڵغتر‬ ‫ێ كردنەوە»‪.‬‬ ‫پڕۆژانە بخەینە بواری جێبەج ‌‬ ‫دروست بكرێت‪ ،‬بەاڵم تائێستا یەك ئەندەر‬ ‫ب����ووە ل���ەج���اران وش��وێ��ن��ی ئ���ەن���دەر پاسی‬ ‫لەبەرامبەریشدا ڕاوێژكاری پارێزگاری‬ ‫پاس دروست ك��راوەو الیەنە بەرپرسەكانیش‬ ‫(رەئ��وف ب��ەگ)زۆر هەڵەبوو دەبوو سەرەتا‬ ‫سلێمانی ئ��ەوە ڕەت��دەك��ات��ەوە وەستانی ئەو‬ ‫بۆ هۆكاری جیاجیا و كەمكردنەوەی بودجە‬ ‫ئەندەرپاسی الی (پااڵس یان مامە ڕیشە)‬ ‫پڕۆژەیە پەیوەندی بەدانانی پارێزگارەوە‬ ‫و هاوكاری نەكردنی حكومەت و دانانی‬ ‫دروس��ت بكرایە‪ ،‬لەجیاتی ئ��ەوەی خۆیان‬ ‫ه��ەب��ێ��ت‪ ،‬پ��ێ��ش��ی��وای��ە وەس��ت��ان��ی پ����ڕۆژەی‬ ‫پارێزگاری نوێی دەگەڕێننەوە‪.‬‬ ‫بەدروستكردنی ئەندەر پاسەكانی ناوشارەوە‬ ‫ئەندەرپاسەكان بۆئەوەیە كە لەگەڵ ماستەر‬ ‫لەمبارەیەوە لێپرسراوی بەشی پالندانان‬ ‫خەریك بكردایە»‪.‬‬ ‫پالنی شاری سلێمانیدا بگونجێنێت‪.‬‬ ‫ل��ەش��ارەوان��ی سلێمانی‪ ،‬ئ��ەن��دازی��ار سامان‬ ‫ڕاوێ���ژك���اری پ��ارێ��زگ��اری سلێمانیش‪،‬‬ ‫مەحمود‪ ،‬ب��ە(چ��ەت��ر)ی وت «ب��ەدروس��ت‬ ‫لەالپەڕە (‪)7‬دا راپۆرتێك لەمبارەیەوە بخوێنەرەوە‬ ‫ئەندازیار سدیق موشیر‪ ،‬ئاماژەی بەوەكرد‪،‬‬


‫د‪.‬عەلی قەرەداغی‪:‬‬

‫بەئێران‌و توركیامان وتووە كێشەكان بەشەڕ چارەسەر ناكرێن‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪2‬‬

‫هەولێر ‪ -‬ڕەهێل مامەش‬

‫ئەندازیاران نیگەرانن لەو بڕیارە‬

‫دەرماڵەی ترسناكی بۆ ئەندازیاران سەرف ناكرێت‬

‫سلێمانی ـ رێبوار عەزیز‬

‫بەپێی نوسراوێكی بەڕێوەبەرایەتی گشتی‬ ‫دارایی‪ ،‬دەرماڵەی ترسناكی بۆ ئەندازیارانی‬ ‫تیمەكانی چ��اودێ��ری و ب���ەداواداچ���وون و‬ ‫تاقیگەیی لەبەشی تەكنیكی و خۆپاراستن‬ ‫لەتیشك سەرف ناكرێت‪ ،‬ئەمەش ئەندازیاران‬ ‫نیگەران دەكات‪.‬‬ ‫بەپێی نوسراوی ژمارە (‪)11183/2/9‬‬ ‫ی بەڕێوەبەرایەتی گشتی دارای��ی بەشی‬ ‫دیراسات ‌و لێكۆڵینەوەی سەر بەوەزارەتی‬ ‫دارای���ی و ئ��اب��ووری حكومەتی هەرێمی‬ ‫كوردستان ل��ە(‪ )2010/7/12‬كە وێنەیەكی‬ ‫دەس����ت رۆژن���ام���ەی (چ��ەت��ر) ك���ەوت���ووە‪،‬‬ ‫رەزام��ەن��دی ن��ادرێ��ت لەسەر سەرفكردنی‬

‫پێشڕەوحەمید‬

‫دەرماڵەی ترسناكی ئەندازیاران بەڕێژەی‬ ‫ل���ە(‪ )%30‬لەكاتێكدا ئەندازیارانی بەشی‬ ‫ی و خۆپاراستن لەتیشك‬ ‫كاروباری تەكنیك ‌‬ ‫لەكاتی سەردانیاندا رووب���ەرووی مەترسی‬ ‫كاركردن دەبنەوە‪.‬‬ ‫(ج‪ .‬ع) كەناوی خوازراوی ئەندازیارێكی‬ ‫میكانیكە ‌و ئەندامە لەلیژنەی كەشفی‬ ‫كاروباری تەكنیك سەر بەوەزارەتی ژینگە‪،‬‬ ‫باس لەجیاوازی سەرفكردن دەكات لەنێوان‬ ‫ئ��ەن��دازی��اران��ی ه��ەم��ان ب��ەش لەسلێمانی‌و‬ ‫سەرف نەكردنی لەهەولێر لەكاتێكدا هەموو‬ ‫ئەندازیاران لەكاتی كاركردنیاندا رووبەڕووی‬ ‫مەترسی دەبنەوە‪.‬‬ ‫بەپێی نوسراوێكی بەڕێوەبەری گشتی‬ ‫لەكاروباری تەكنیك‌و خۆپاراستن لەتیشك‬

‫ك��ە ئ��اراس��ت��ەی بەڕێوثبەرایەتی گشتی‬ ‫دیوانی كردووە و وێنەیەكی دەست رۆژنامەی‬ ‫چەتر ك��ەوت��وو‌ه تێدا ئاماژە «ب��ەژەه��راوی‬ ‫بوونی تیمەكانی چاودێری ‌و بەدواداچوون‬ ‫دەكاتەوە لەكاتی سەردانیاندا بۆ سەر پڕۆژە‌و‬ ‫كارگەكان»‪.‬‬ ‫بەپێی ئەو زانیاریانەی دەست (چەتر)‬ ‫كەوتووە‪ ،‬ئەندازیارانی تیمەكانی چاودێری‬ ‫ژینگەی سلێمانی لەالیەن دارایی سلێمانیەوە‬ ‫رەزام��ەن��دی سەفكردنی ئەو دەرماڵەیەیان‬ ‫بۆ دراوە‪ ،‬ه��ەروەك بەپێی نوسراوی ژمارە‬ ‫(‪)17700‬ی بەڕێوەبەرایەتی گشتی دارایی‬ ‫ل���ە(‪ )2009/8/4‬دەرماڵەی ترسناكیان بۆ‬ ‫سەرف دەكرێت‪.‬‬ ‫(ب‪ .‬م) كە ناوی خوازراوی ئەندازیارێكی‬

‫ژینگەیە لەهەولێر كار دەكات روونی دەكاتەوە‬ ‫كە «ئ��ەو جیاوازییە لەسەرفكردنی ئەو‬ ‫دەرماڵەیەدا ئێمەی توشی شۆك كردووە»‪،‬‬ ‫هەروەك رایدەگەینێت «نازانم ئەو جیاوازییە‬ ‫ب��ۆچ��ی دەگ��ەڕێ��ت��ەوە لەكاتێكدا هەمان‬ ‫مەترسی كاركردنمان هەیە و هەردوو المان‬ ‫سەر بەهەمان وەزارەتین»‪.‬‬ ‫بەپێی بڕگەی یەكەمی رێنمایی دارایی‬ ‫ژمارە (‪ )19‬كە لە(‪ )2009/7/1‬دا لەالیەن‬ ‫وەزارەت��ی داراییەوە دەرك��راوە «هەموو ئەو‬ ‫ئەندازیارانەی لەپڕۆژەكاندا بەپێی پسیۆریان‬ ‫كار دەكەن و رووبەڕووی مەترسی دەبنەوە‪،‬‬ ‫پێویستە دەرم��اڵ��ەی ترسناكی ب��ەڕێ��ژەی‬ ‫لە(‪)%30‬ی مووچەی بنەڕەتیان بۆ سەرف‬ ‫بكرێت»‪.‬‬

‫حكومەتی هەرێم خەمیان لێ ناخوات‬

‫دانیشتوانی ناوچە سنوورییەكان‬ ‫ڕوو لەشارەكان دەكەن‬ ‫چۆمان ‪ -‬زۆسك چۆمانی‬

‫لەئەنجامی بۆردومانی ناوچە سنورییەكان‬ ‫لەالیەن ئێران‌و توركیاوە خەڵكی ڕەوەندەكانی‬ ‫باڵەكایەتی ‌و بناری قەندیل ئاژەڵەكانیان‬ ‫بەنرخێكی هەرزان دەفرۆشن ‌و بەرەو شارەكان‬ ‫كۆچ دەكەن‪.‬‬ ‫فەرحان ڕۆستەم‪ ،‬كە ئاژەڵدارێكی بناری‬ ‫قەندیلە بە (چەتر)ی ڕاگەیاند «ئێستا خەریكم‬ ‫ئاژەڵەكانم دەفرۆشم و بەرە و شار كۆچ دەكەم‪،‬‬ ‫چونكە تا ئێستا حكومەت نەیتوانیوە ئەو ترس‬ ‫و دڵەڕاوكێیەی لەسەرمانە نەیهێڵێت»‪ .‬وتیشی‬ ‫«ئەگەر ئاژەڵەكانم بەنرخێكی هەرزانیش بێت‬ ‫ئامادەم بیان فرۆشم تەنها لەبەر پاراستنی ماڵ‬ ‫و منداڵەكانم»‪.‬‬ ‫یەكێك لەو بازرگانانەی ئێران كە بەمەبەستی‬ ‫لەكۆمەڵكوژی بارزانییەكان ئێمە داوادەكەین كڕینی ئاژەڵ هاتبوو بۆ ناوچەی باڵەكایەتی‬ ‫حكومەتی عێراقی داوای لێبوردن لەمیللەتی ب��ە(چ��ەت��ر)ی ڕاگ��ەی��ان��د « ئێمە ڕۆژان���ە‬ ‫ك��ورد بكات و ئەنفالكردنی بارزانییەكان بە‬ ‫جینۆساید بناسێنێت‪ ،‬هەروەها قەرەبووی تەواوی‬ ‫كەسوكاری ئەو بارزانیانە بكاتەوە داواش دەكەین‬ ‫كە روفاتی پیرۆزی تەواوی ئەو قوربانیانە و‬ ‫ت��ەواوی ئەنفالكراوەكان بگەڕێنێتەوە بۆخاكی‬ ‫ك��وردس��ت��ان»‪ .‬وتیشی «تائێستا زۆرب���ەی‬ ‫تاوانبارەكان سزای خۆیان وەرنەگرتوە و بەشێك لەو‬ ‫فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت تۆمەتبارانە كوردن و لەكوردستاندان و تائێستاش‬ ‫لەمافی ك��ەس��وك��اری قوربانییەكان دەك��ەن رادەستی دادگانەكراون»‪.‬‬ ‫رژێمی بەعسی رووخاو لەكۆتایی مانگی‬ ‫لەهەوڵی ئەوەدان كە دادگای بااڵی تاوانەكان‬ ‫ئەو تاوانە بەجینۆساید بناسێنێت و حكومەتی تەموز تا ناوەڕاستی مانگی ئابی (‪)1983‬‬ ‫عێراقیش ناچاربكەین كە قەرەبووی كەسوكاری بەپیالنێك (‪ )8‬هەزار بارزانی لەڕەگەزی نێر‬ ‫لەتەمەنی (‪ )10‬ساڵی بەرەوژوور ئەنفالكرد و‬ ‫قوربانییەكان بكاتەوە»‬ ‫ئەندامی ئەنجومەنی گشتی رێكخراوی پاشان هەموویانی لەناوبرد كە لەدوای پرۆسەی‬ ‫چ���اودێ���ری ك��وردۆس��ای��د‪ ،‬ع��ەل��ی سیاسی‪ ،‬ئازادی عێراقەوە بەشێك لەروفاتی ئەو شەهیدانە‬ ‫بە(چەتر)ی راگەیاند «ل��ەدوای (‪ )27‬ساڵ گەڕێنرانەوە بۆخاكی كوردستان‪.‬‬

‫تائێستا تۆمه‌تبارانی ئه‌نفالی بارزانیه‌کان دادگایی نه‌کراون‬

‫لە بیست و حەوتەمین ساڵیادی ئەنفالی‬ ‫بارزانییەكاندا كە ڕژێمی بەعسی لەناوچوو‬ ‫بەرامبەر ب��ەك��ورد ئەنجامیدا‪ ،‬داوا دەكرێت‬ ‫حكومەتی عێراقی داوای لێبوردن لەگەلی كورد‬ ‫بكات‌و ئەو دۆسیەیەش بە جینۆساید بناسێنرێت‬ ‫‌و تاوانبارانیش راپێچی دادگا بكرێت‪.‬‬ ‫دادگ��ای بااڵی تاوانەكانی عێراق لە (‪)2‬‬ ‫ی ئ���ازاری (‪ )2009‬یەكەمین دانیشتنی‬ ‫خۆی لەسەر كەیسی ئەنفالكردنی بارزانییەكان‬ ‫دەستپێكرد و دوای گوێ گرتنی لەشایەت‬ ‫حاڵەكان‪ ،‬بڕیاری خۆیدا‪ ،‬بەاڵم سەدام حسێن‌و‬ ‫بەرزان تكریتی كە تاوانباری سەرەكی ئەو كەیسە‬ ‫بوون لەو دۆسیەدا دادگایی نەكران‌و تەنها عەلی‬ ‫كیمیاییلەسێدارەدرا‪.‬‬ ‫گۆران ئەدهەم‪ ،‬پارێزەری كورد لەدۆسیەی‬ ‫ئەنفالكراوەكان ل��ەوب��ارەی��ەوە ب��ە (چ��ەت��ر)ی‬ ‫وت «داداگ����ای ب��ااڵی تاوانەكانی عێراق‬

‫بەشێوەیەكی جدی ئەو دۆسێیە بەڕێوەدەبات و‬ ‫هێشتا تەواونەكراوە و مرافعەی لەسەرە بەهۆی‬ ‫چڕی دۆسیەكەوە هیچ بڕیارێكی یەكالكەرەوە‬ ‫بەشێوەیەكی تەواو نەدراوە»‪.‬‬ ‫پارێزەری كورد لەدۆسیەی ئەنفالكراوەكان‬ ‫ئاماژەی بەوەشكرد‪ ،‬بۆ بەجینۆساید ناساندنی‬ ‫ئەو دۆسیەیە وەك پارێزەرانی كورد و تەواوی‬ ‫ئەو پارێزەرانەی تر كە لەدۆسیەكەدا بەرگری‬

‫نوچه‌ین کورت‬ ‫لەسلێمانی تیمی فریاگوزاری خێرا دانرا‬

‫دانیار سەنگەر‬

‫بەمەبەستی ڕێگریكرن لەهەر رووداوێكی ئاگركەوتنەوە‬ ‫و تەشەنە نەسەندنی‪ ،‬قایمقامی پارێزگای سلێمانی لەگەڵ‬ ‫چەندین لێپرسراوی بەرێوەبەرایەتی ئەو شارە كۆبویەوە و‬ ‫بڕیاری دروستكردنی تیمی فریاگوزاری خێرا درا‪.‬‬ ‫لە كۆبوونەوەكەدا بڕیاری دروستكردنی ئاگربڕ درا لە‌و‬ ‫شوێنانە‌ی كەمە‌ترسی ئاگركە‌وتنە‌وە‌یان لێدە‌كرێت‪ ،‬هەروەها‬ ‫یە‌كە‌ی فریاكە‌وتنی خێرا دابمە‌زرێنرێت و سە‌رجە‌م ئە‌و‬ ‫ئامرازانە‌ی پێویستن بۆ رووبە‌ڕووبوونە‌وە‌ی هە‌ر رووداوێكی‬ ‫ئاگركە‌وتنە‌و‌ەخرانە‌ڕوو‪.‬‬ ‫دوات���ر زان���ا حەمەساڵح‪ ،‬بە‌ڵێنی دابینكردنی ئە‌و‬ ‫پێویستیانە‌یداك‌ەلە‌توانایقایمقامدایە‌‪،‬ئاماژەیبەوەشكرد‪،‬‬ ‫داواكارییە‌كان دە‌گە‌یە‌نێت‌ە‌ئە‌نجومە‌نی وە‌زی��ران‪ ،‬بۆئە‌وە‌ی‬ ‫لە‌زووترینكاتدا رێگ‌ە چارە‌ی خێرا بگیرێتە‌بە‌ر‪ ،‬لە‌پێناو زیاتر‬ ‫پاراستنی سە‌ر و ماڵی هاواڵتیاندا‪.‬‬ ‫بە‌ڕێوە‌بە‌رێتییە‌كانی بەشداربووی كۆبوونەوەكە بریتی‬ ‫بوون لە‪( :‬رێگە‌وبان و ژینگ‌ە و تە‌ندروستی و رە‌زگە‌ری‬ ‫و دارستان و لە‌وە‌ڕگاكان لەگەڵ بە‌رگریی شارستانی)‬ ‫لەپارێزگاریسلێمانی‪.‬‬

‫بەڕێگەی قاچاغدا دێینە ناو خاكی هەرێمی‬ ‫ك��وردس��ت��ان‪ ،‬بۆ كڕینی م��ەڕی ڕەوەن��دەك��ان‪،‬‬ ‫چونكە لەبناری قەندیل بەنرخێكی باش دەستمان‬ ‫دەكەوێت و لەو دیوی ئێرانیشەوە بەنرخێكی گران‬ ‫لێمان وەردەگرنەوە‪ ،‬ئەمەش قازانجێكی باشی بۆ‬ ‫ئێمە هەیە»‪.‬‬ ‫ئەو بازرگانەی خەڵكی ئێران ئەوەشی خستە‬ ‫ڕوو كە پاسدارانی ئێران زۆربەی جار بۆسەیان‬ ‫بۆ دادەنێن‌و دەست بەسەر مەڕە كانیاندا دەگرن‪.‬‬ ‫ل��ەم��ب��ارەی��ەوە ش����ارەزای ب���واری ئ��اب��ووری‪،‬‬ ‫یاسین غ��ازی‪ ،‬بە(چەتر)ی وت «ئ��ەم كارە‬ ‫مەترسییەكی زۆری بۆ سەرداهاتی هەرێمی‬ ‫كوردستان دەبێت‪ ،‬چونكە هەرێمی كوردستان‬ ‫بەڕێژەیەكی زۆر پشت بە سەرچاوەی بەرهەمی‬ ‫خۆماڵی دەبەستێت‪ ،‬بە بەردەوامی ئەو جۆرە‬ ‫ك���اران���ەی م����ەڕدارەك����ان‪ ،‬داه��ات��ی هەرێمی‬ ‫كوردستان دادەبەزێت»‪.‬‬

‫فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬

‫شارەوانی تەنها كۆاڵنی گۆڤاری لڤین قیرتاو ناكات‬

‫حكومەت لەئەنفالی بارزانییەكان بێدەنگە‬

‫نمرەی لە(‪ )%25‬بەهەڵپەسێردراوی ماوەتەوە‬

‫چه‌تر‬

‫سلێمانی ‪ -‬شەهرام عەلی‬

‫(‪ )27‬س��اڵ ب��ەس��ەر كۆمەڵكوژی بەرزانییەكاندا‬ ‫تێدەپەڕێت كە (‪ )8000‬بارزانی لەالیەن ڕژێمی بەعسی‬ ‫ڕووخاوەوە ئەنفال كراون و تائێستاش بەرپرسانی حكومەتی‬ ‫هەرێم لەئاست ئەو كارەساتە مێژوویەدا كەبەسەر كورددا‬ ‫هاتووە بێدەنگن‪.‬‬ ‫لەبەیاننامەیەكیاندا كە كۆپیەكی بۆ ڕۆژن��ام��ەی‬ ‫(چەتر) نێردراوە ڕێكخراوی چاودێری كوردۆساید ‪ -‬چاك‬ ‫داوا لەهەموو جەماوەری خەڵكی كوردستان دەكەن ڕێگە‬ ‫نەدەن هیچ تاوانێكی ڕژێمی بەعس بەبێ دادگایكردنی‬ ‫تاوانباران بەسەر گەلی ك��ورددا تێپەڕێت ‌و لەحاڵەتی‬ ‫واشدا پێویستە جەماوەر بڕژێنە سەر شەقامەكان و دەنگی‬ ‫نارەزایی بەرز بكەنەوە‪.‬‬ ‫لەبەشێكی تری بەیاننامەكەیاندا چاودێری كودۆساید‬ ‫دەڵێن «لە حاڵەتەتێكی وادا كە بێدەنگی حكومەتی‬ ‫هەرێمی كوردستان و هێزە سیاسییەكانی پێوە دی��ارە‬ ‫هەڵەیەكی گەورەی مێژووییە‌و بۆ هەتا هەتایە حكومەت‬ ‫لێی دەرناچێت»‪.‬‬

‫فۆتۆ‪ :‬چه‌تر‬

‫ئەمینداری گشتی یەكێتی زانایانی‬ ‫جیهانی موسڵمان‪ ،‬دكتۆر عەلی قەرەداغی‪،‬‬ ‫رایگەیاند «داوام��ان كردووە ئەو كارانەی‬ ‫لەسەر سنوری هەرێمی كوردستان دەكرێت‬

‫رابگیرێت‪ ،‬هەروەها بەهەردوو واڵتی توركیا‬ ‫‌و ئێرانمان راگەیاندووە كە كێشەكان بەشەڕ‬ ‫چارەسەر ناكرێت‪ ،‬بەڵكو چەندین شێوازی‬ ‫تری ئاشتی هەیە پێویستە بیگرێنەبەر»‪.‬‬ ‫لەكۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا كە رۆژی‬ ‫(‪)27‬ی ت��ەم��وز ل��ەش��اری هەولێر بۆی‬ ‫سازدرا ئەمینداری گشتی یەكێتی زانایانی‬ ‫جیهانی موسڵمان‪ ،‬سەبارەت بەئاوڕدانەوەی‬ ‫رێ��ك��خ��راوەك��ەش��ی��ان لەكێشەكانی عێراق‬ ‫ئ���ام���اژەی ب���ەوەك���رد ل��ەق��ۆن��اغ��ی ئێستا‬ ‫كێشەكانی ع��ێ��راق ل��ەك��ێ��ش��ەی تایفی‌و‬ ‫نەتەوەیەوە بووەتە كێشەی سیاسی‪ ،‬ئەمەش‬ ‫هەنگاوێكی باشە و عێراق لەشەڕی تایفی‬ ‫دوور دەخ��ات��ەوە‪ ،‬هێمای بۆ ئ��ەوەش كرد‪،‬‬ ‫سەردانی عەلی خامنەئی رابەری كۆماری‬ ‫ئیسالمی ئێرانیان كردووە‪ ،‬بۆئەوەی هەوڵی‬

‫نزیكبوونەوەی هەردوو الیەنی سونە و شیعە‬ ‫بدات‪.‬‬ ‫ل��ەوەاڵم��ی پ��رس��ی��ارێ��ك��دا س��ەب��ارەت بە‬ ‫ن��اس��ان��دن��ی پ��ەك��ەك��ە وەك رێكخراوێكی‬ ‫ت��ی��رۆرس��ت��ی ل��ەالی��ەن یەكێتی جیهانی‬ ‫زانایانی موسڵمانان‪ ،‬رایگەیاند «مەسەلەكە‬ ‫بەو شێوەیە نەبووە‪ ،‬بەڵكو (یوسف قەرزاوی)‬ ‫ئیدانەی ئەو هێرشانەی پەكەكەی كرد كە‬ ‫هاوكات بوو لەگەڵ هێرشەكەی ئیسرائیل‬ ‫ب��ۆس��ەر كەشتی ئ���ازادی توركیا‪ ،‬پاشان‬ ‫(ق��ەرزاوی) بەناوی خۆی قسەی كردووە‬ ‫و لێدوانەكەشی فتوای یەكێتی زانایانی‬ ‫جیهانی موسڵمانان نەبووە»‪.‬‬ ‫لەكۆتایی كۆنگرە رۆژنامەوانیەكەدا‬ ‫دكتۆر عەلی قەرەداغی‪ ،‬باسی لەوەكرد‪،‬‬ ‫ب��وون��ی ئ���ەوان وەك ئ��ەم��ی��ن��داری گشتی‬

‫ئەو رێكخراوە كار بۆ چارەسەركردنی ‌و‬ ‫البردنی هەموو ئەو زوڵم و ستەمانە دەكەن‬ ‫كە بەرامبەر گەالن دەكرێت لەنێویشیان‬ ‫نەتەوەی كورد‪.‬‬ ‫یەكێتی زانایانی جیهانی موسڵمانان‬ ‫رێكخراوێكی ئیسالمیە و كار بۆ هەموو‬ ‫ئ���ەو كێشانە دەك����ات ك��ە دەب��ێ��ت��ە هۆی‬ ‫ل��ەن��اوچ��ووی ه��اواڵت��ی و دروستبوونی‬ ‫كارەسات‪.‬‬ ‫ئەو ڕێكخراوە (‪ )60‬ه��ەزار ئەندامی‬ ‫لەهەموو جیهاندا هەیە و (‪ )700‬كەس‬ ‫نوێنەرایەتیان دەكەن‪ ،‬لەكۆنگرەی سێهەمی‬ ‫ڕێ���ك���خ���راوەك���ەدا پ��رۆف��ی��س��ۆر د‪.‬ع��ەل��ی‬ ‫قەرەداغی وەك ئەمینداری ئەو ڕێكخراوە‬ ‫هەڵبژێردرا‪.‬‬

‫تا ئێستا وەزارەتی پەروەردەی حكومەتی هەرێمی‬ ‫كوردستان بڕیارێكی یەكالیی كەرەوەی بۆ ئەژماركردن‬ ‫یاخود نەكردنی ئەو له‌(‪ )%25‬نمرەیەی پۆلی (‪ 10‬و‬ ‫‪ )11‬دەرنەكردووە‪.‬‬ ‫لە سەرەتای ئەمساڵدا خوێندكارانی پۆلی (‪10‬و‬ ‫‪)11‬ی ئامادەیی بەمەبەستی ن��اڕەزای��ی دەربڕین‬ ‫لەبەرامبەر ئەژمارنەكردنی ل���ه‌(‪ )%25‬نمرەكانیان‬ ‫لەزۆرێك لەناوچەكانی كوردستاندا خۆپیشاندانیان‬ ‫ئەنجامدا‪.‬‬ ‫لەمبارەیەوە بەڕێوەبەری راگەیاندنی وەزارەت��ی‬ ‫پ�����ەروەردە‪ ،‬ئیسماعیل ب��ەرزن��ج��ی‪ ،‬ب��ە (چەتر)ی‬ ‫راگەیاند «بڕیاری له‌(‪ )%25‬نمرەی پۆلی (‪ 10‬و‬ ‫‪)11‬ی ئامادەیمان هەڵپەرساردووە و وابڕیارە پێش‬ ‫جەژن لەكۆبونەوەی ئەنجومەنی وەزارەتی پەروەردەدا‬ ‫بڕیاری لەسەر بدرێت بە ئەژماركردن یان نەكردنی‬ ‫و تائێستا یەكالیی نەكراوەتەوە كە چارەنووسی ئەو‬ ‫له‌(‪ )%25‬نمرەیە چی لێدێت»‪.‬‬

‫چه‌تر‬

‫گەڕەكی عەلی ناجی كە شوێنی ماڵە بەرپرسان و‬ ‫دەوڵەمەندنشینەكانە‪،‬لەكاتێكداپێویستیبەقیرتاوكردنەوەش‬ ‫نییە‪ ،‬شارەوانی دەست بەقیرتاوكردنەوەی دەكات‪ ،‬كۆاڵنی‬ ‫گۆڤاری لڤینیش بەگڵی دەهێڵێتەوە‪.‬‬ ‫ژمارەیەك هاواڵتی لەعەلی ناجی لەسكااڵیەكدا بۆ‬ ‫رۆژنامەكان دەڵێن‪ :‬گەڕەكەكەمان ماوەی نیو سەدەیە دروست‬ ‫بووە و بەهۆی بوونی ژمارەیەك دەوڵەمەند و بەرپرسەوە‬

‫سەرجەم كۆاڵنەكانی بۆ جاری دووه‌م قیرتاو ده‌کاته‌و‌ه بەاڵم‬ ‫لەهەڵمەتی قیرتاوكردندا تەنها كۆاڵنی ئێمە قیرتاو نەكراوە‬ ‫چونكە گۆڤاری لڤینی تێدایە‪.‬‬ ‫بۆ ئەو مەبەستەش بەرهەم ئەحمەد‪ ،‬بەرپرسی قیر‬ ‫لەشارەوانی سلێمانی وتی «نەمزانیووە ئەو كۆاڵنە قیرتاو‬ ‫نەكراوە‪ ،‬تائێستا ناوی هیچ رۆژنامە یاخود گۆڤارێكم‬ ‫نەبیستووە بەناوی (لڤین)‪ ،‬چونكە لەو ساتەوەی خوێندنم‬ ‫تەواو كردووە هیچ رۆژنامە و گۆڤارێكم نەخوێندووه‌تەوە»‪.‬‬


‫«پەرلەمانی كوردستان زۆر كەمتەرخەم بووە لەبەر‬ ‫ئەوەی لێپرسینەوەی لەحكومەت نەكردوە»‬

‫ئەنجومەنی پارێزگاكان‪ ،‬بەاڵم بەداخەوە‬ ‫تائێستا ئەو وادەیە دیاری نەكراوە‪ ،‬لەبەر‬ ‫ئەوە پێشموایە دواكەوتنی ئەم هەڵبژاردنە‬ ‫دەب��ێ��ت��ە ك��ێ��ش��ەی��ەك��ی گ�����ەورە ل����ەڕووی‬ ‫یاساییەوە‪.‬‬

‫ئا‪ /‬ئاراس عوسمان‬

‫هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكان‬ ‫ل���ەالی���ەن ح��ك��وم��ەت��ی ه��ەرێ��م��ەوە‬ ‫دواخ���را بۆ كاتێكی ن��ادی��ار ئەمەش‬ ‫بەڕای الیەنەكانی دەرەوەی یەكێتی‬ ‫و پ��ارت��ی ترسانە ل��ە ئەنجامەكانی‬ ‫ئ��ەو ه��ەڵ��ب��ژاردن��ە‪ ،‬ب���ەڕای چاودێرانی‬ ‫سیاسیش ئەمە زیانی بۆ ناوبانگی‬ ‫هەرێمی كوردستان دەبێت‪.‬‬

‫هۆكارەكەی سیاسیە‬

‫رای جیاواز لەسەر هەڵبژاردن‬

‫دواخستنی هەڵبژاردنی پارێزگاكان‬ ‫رای ج���ی���اوازی دروس���ت���ك���ردووە ل��ەن��او‬ ‫ج���ەم���اوەر و ب��ەرپ��رس��ان��دا‪ ،‬ل��ەم��ب��ارەی��ەوە‬ ‫ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر‬ ‫لەسەر لیستی یەكگرتووی ئیسالمی‪،‬‬ ‫فەرهاد مەال ساڵح‪ ،‬بە(چەتر)ی راگەیاند‬ ‫«دواخستنی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی‬ ‫پارێزگاكان دواین كاتی تا(‪ )12/31‬بوو‬ ‫ئەو ماوەیەش ئێستا بەسەرچووە‪ ،‬بۆیە ئەم‬ ‫دۆخە خزمەت بەخەڵك و پڕۆسەی سیاسی‬ ‫هەرێم ناكات» لەالیەكی ترەوە سەرۆكی‬ ‫ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی‪ ،‬كاوە‬ ‫عەبدواڵ‪ ،‬ناسراو بە (كاوەی مامە عەبە)‬ ‫ئەمە بە گاڵتەكردن بە هەستی خەڵك‬ ‫لێكدەداتەوە لەمبارەیەوە ئاماژەی بەوەكرد‬ ‫«پێویستە ڕۆژێ��ك بۆ هەڵبژاردنەكانی‬ ‫ئەنجومەنی پارێزگاكانی عێراق دیاری‬ ‫بكرێت‪ ،‬پێموایە ئەم حاڵەتە گاڵتەكردنە بە‬ ‫هەست و شعوری خەڵكی‪ ،‬بۆچوونموایە‬ ‫زیاتر هۆكاری دواخستنی هەڵبژاردن ئەوە‬ ‫دەسەلمێنێت كە باوەڕیان بەدیموكراسی و‬ ‫دەنگی خەڵك نیە» ئەندام ئەنجومەنەكەی‬ ‫پ��ارێ��زگ��ای ه��ەول��ێ��ر ئ��ام��اژەی ب��ەوەك��رد‬ ‫یەكێتی و پارتی ل��ەب��ەرژەوەن��دی خۆیان‬ ‫ئەم دواخستنە ئەنجام دەدەن و جۆرێكە‬ ‫لەپاشەكشەی دیموكراسی‪.‬‬ ‫ب���ەڕای بەشێك لەپەرلەمانتارانیش‬ ‫پێویست بوو لەكاتی خۆیدا ئەنجام بدرایە‪،‬‬ ‫لەمبارەیەوە ئەندامی پەرلەمانی كوردستان‬ ‫لەفراكسیۆنی گۆڕان‪ ،‬زانا ڕەئوف‪ ،‬پێیوایە‬ ‫«پێویست بوو هەڵبژاردنی پارێزگاكان‬

‫وێنه‌یه‌ک له‌هه‌ڵبژاردنی ساڵی (‪)2010‬‬ ‫هاوكات بێت لەگەڵ هەڵبژاردنی چواردە‬ ‫پارێزگاكەی عێراقدا لە (‪)2009/1/31‬‬ ‫دا ئەنجامبدرایە‪ ،‬ئ��ەو ك��ات��ەش بەهۆی‬ ‫بارودۆخی تایبەتی كەركوكەوە دواخرا كە‬ ‫زیاتر پەیوەندی بەمادەی (‪)140‬وە هەبوو‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم ئ��ەو پ��اس��اوان��ەی لەپارێزگاكانی‬ ‫ت���ری ك��وردس��ت��ان��دا ه���ەب���ووە هەندێكی‬ ‫جێگەی گومان و بەشێكیشیان ب��ەردەوام‬ ‫رەت��دەك��رێ��ن��ەوە‪ ،‬ئەوكاتیش پ��اس��اوی ئەوە‬ ‫هەبووە یاسای هەڵبژاردنی پارێزگاكانی‬ ‫هەرێمیان نیە‪ ،‬ئەگەر ئەو كاتە پاساوەكان‬ ‫ت��اڕادەی��ەك یاسای بوبێت‪ ،‬دوای ئەوەی‬ ‫بڕیاری سەرۆكایەتی هەرێم دەردەچێت بە‬ ‫دواخستنی ئەنجامدانی هەڵبژاردنەكان‪،‬‬ ‫بەوادەیەك كە لە (‪ )12/31‬تێپەڕنەكات‪،‬‬ ‫لەبەر ئەوە نەك لەو بەروارەدا نەكرا‪ ،‬بەڵكو‬ ‫ماوەی حەوت مانگی (‪ )2010‬تێپەڕی‬ ‫كردوە هەڵبژاردن ئەنجام نەدراوە» ئەندامی‬ ‫پ��ەرل��ەم��ان��ی ك��وردس��ت��ان لەفراكسیۆنی‬ ‫كوردستانی‪ ،‬عومەر هەورامی‪ ،‬سەرەڕای‬ ‫ئەوەی نەیشاردەوە كە ماوەی ساڵێك زیاترە‬ ‫وادەی هەڵبژاردنی پارێزگاكان دواكەوتووە‬ ‫دەڵێت «بەپێی ئەو یاساییەی لەپەرلەمانی‬ ‫ك��وردس��ت��ان دەرچ����ووە‪ ،‬دەس��ەاڵت��ی داوەت��ە‬ ‫سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیران تاوادەی‬ ‫ه��ەڵ��ب��ژاردن��ی ئەنجومەنی پ��ارێ��زگ��اك��ان‬

‫فۆتۆ‪ :‬فه‌ریق هه‌ڵه‌بجه‌یی‬ ‫دی��اری بكات هەندێك لەپەرلەمانتاران‬ ‫یاخود چاودێرانی سیاسی باس لەوەدەكەن‬ ‫ك��ە (‪ )10/31‬ك��ات��ی ك��ۆت��ای��ی ب���ووە‪،‬‬ ‫لەڕاستیدا ئەم بەروارە هیچ بنەماییەكی‬ ‫نیە لەبەر ئەوەی‪ ،‬لەساڵی (‪)2008‬دا ئەو‬ ‫بڕیارەی لەپەرلەمانی كوردستان دەرچووە‪،‬‬ ‫باس لەوە دەكات ئەنجومەنی پارێزگاكانی‬ ‫كوردستان ب���ەردەوام دەب��ن تاهەڵبژاردنی‬ ‫دواتری پارێزگاكان‪ ،‬باسی كات و مانگ‬ ‫لەویاسایەی پەرلەمان ن��ەك��راوە و لێرەدا‬ ‫دەستكراوەیی دەداتە ئەنجومەنی وەزیران‬ ‫بۆخۆی وادەكە دیاری بكات»‪.‬‬ ‫(چ��ەت��ر) ب��ۆ وەرگ��رت��ن��ی زان��ی��اری‬ ‫لەمبارەیەوە پەیوەندی ك��رد بەوتەبێژی‬ ‫ح��ك��وم��ەت��ی ه��ەرێ��م‪ ،‬د‪.‬ك����اوە م��ەح��م��ود‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم ئامادە نەبوو هیچ لێدوانێك بدات‬ ‫و ڕایگەیاند ئەمە پەیوەندی بەوەزیری‬ ‫ناوخۆوە هەیە‪ .‬دواتر (چەتر) پەیوەندی‬ ‫ك��رد ب���ەوەزی���ری ن��اوخ��ۆوە ب���ەاڵم ئەویش‬ ‫ڕایگەیاند كە لەدەرەوەی واڵتە و ناتوانێت‬ ‫هیچ لێدوانێك بدات‪.‬‬ ‫بۆ ناوبانگی كورد باش نیە‬

‫چاودێری سیاسی‪ ،‬عەدالەت عەبدواڵ‪،‬‬ ‫پ��ێ��ی��وای��ە «دواخ��س��ت��ن��ی ه��ەڵ��ب��ژاردن��ی‬ ‫ئ��ەن��ج��وم��ەن��ی پ��ارێ��زگ��اك��ان ڕەن��گ��ە بۆ‬ ‫ناوبانگی ئەزمونی سیاسی ك��ورد باش‬

‫نەبێت‪ ،‬لەبەر ئەوە پێدەچێت جیاوازییەك‬ ‫دروس��ت بكات لەگەڵ شوێنەكانی تری‬ ‫ع��ێ��راق��دا‪ ،‬ئ��ەگ��ەر ه��ەڵ��ب��ژاردن دوابخرێت‬ ‫دەبێت هۆكارێكی شیاو هەبێت بۆ ئەم‬ ‫حاڵەتە‪ ،‬ئێمە تائێستا نازانین ئەو هۆكارەی‬ ‫لەئارادایە چییە و ئایا بۆچی دوابخرێت»‬ ‫ئ��ەن��دام��ەك��ەی پ��ارێ��زگ��ای ه��ەول��ێ��ری��ش‪،‬‬ ‫فەرهاد مەال ساڵح‪ ،‬دەڵێت هیواخوازم دوای‬ ‫ئەوەی ماوەی ساڵێكە دواخراوە ئەندامانی‬ ‫ئەنجومەنی هەرسێ‌ پارێزگاكەی هەرێمی‬ ‫كوردستان یەك دەنگ بن‪ ،‬كە هەڵبژاردنی‬ ‫پارێزگاكان لەوادەی خۆیدا ئەنجام بدرێت‪.‬‬ ‫س��ەرۆك��ی ف��راك��س��ی��ۆن��ی ك��ۆم��ەڵ ئ���ارام‬ ‫ق��ادر‪ ،‬رای وای��ە «پێویستە هەڵبژاردنی‬ ‫ئەنجومەنی پ��ارێ��زگ��اك��ان بەشێوەیەكی‬ ‫دەس��ت��وری بێت‪ ،‬لەئێستاشدا ماوەیەكی‬ ‫زۆرە كاتەكەی تەواوبووە دەبوو هەڵبژاردن‬ ‫ئ��ەن��ج��ام ب���درای���ە‪ ،‬ل���ەب���ەر ئ����ەوە یەكێك‬ ‫لەسیماكانی دیموكراسی لەكۆمەڵگەی‬ ‫مەدەنیدا بریتیە لەهەڵبژاردنەكان لەكاتی‬ ‫خۆیدا»‪.‬‬ ‫ئ����ارام ق����ادر‪ ،‬ب��ەب��ی��ری ه��ێ��ن��ای��ەوە كە‬ ‫لەكۆتایی ساڵی (‪)2009‬دا سەرۆكایەتی‬ ‫پ����ەرل����ەم����ان ن���ام���ەی���ەك���ی ئ���اراس���ت���ەی‬ ‫سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزی���ران كرد‪،‬‬ ‫ب��ۆ دی���اری ك��ردن��ی وادەی هەڵبژاردنی‬

‫نەوتی قاچاغ بەتەنكەر دەڕوات بەكۆڵ دێتەوە‬

‫ب��ەق��اچ��اغ��ب��ردن��ی ن����ەوت ل��ەه��ەرێ��م��ی‬ ‫كوردستانەوە بۆ ئێران ب��ووە جێی باسی‬ ‫پ��ەرل��ەم��ان و راگ��ەی��ان��دن��ەك��ان��ی هەرێمی‬ ‫كوردستان‪ ،‬وەزیری سامانە سروشتیەكانیش‬ ‫لەلێدوانێكیدا رایدەگەیەنێت ئەگەر ئەو‬ ‫باسە راست بێت ئەوا ئامادەیە دەست لەكار‬ ‫بكێشێتەوە‪ ،‬هاوكات سەرۆكی حكومەت‬ ‫بڕیاری راگرتنی ن��اردن��ەدەرەوەی نەوتی‬ ‫ق��اچ��اغ��ی دەرك����رد و پەرلەمانتارانیش‬ ‫ئ���ام���ادەك���اری ل��ێ��ك��ۆڵ��ی��ن��ەوە ل���ەو بابەتە‬ ‫دەك��ەن‪ .‬وتەبێژی حكومەتی هەرێم‪ ،‬كاوە‬ ‫مەحمود‪ ،‬لەلێدوانێكیدا بۆ (چەتر) لەبارەی‬ ‫ب��ڕی��ارەك��ەی س��ەرۆك��ی حكومەتەوە وتی‬ ‫«ئەو بڕیارەی دەرچووە بۆ جێبەجێكردنە‪،‬‬ ‫خۆ بڕیار دەرنەچووە بۆ ئ��ەوەی جێبەجێ‌‬ ‫نەكرێ» ئەندامی لیژنەی نەوت و گاز‬ ‫ل��ەپ��ەرل��ەم��ان��ی ك��وردس��ت��ان‪ ،‬ع��ەب��دواڵی‬ ‫م��ەالن��وری‪ ،‬ئ��ەم ب��ڕی��ارەی حكومەت وەك‬ ‫بەڵگەیەكی راستی باسەكە لێكدەداتەوە‬ ‫و ئاماژە بە چەندین س��ەرەداو دەك��ات كە‬ ‫دەستیان كەوتووە لەسەر بەنایاسایی بردنی‬ ‫نەوت بۆ دەرەوەی هەرێم ئەو پەرلەمانتارە‬ ‫رایدەگەیەنێت ئەو بڕیارەی چەند رۆژێك‬ ‫پێش ئێستا سەرۆكی حكومەت رایگەیاند‬ ‫سەلمێنەری ئەو بەنایاسایی بونەیە‪.‬‬

‫ئاشتی هه‌ورامی فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬ ‫بەتەنكەر دەڕوات بەكۆڵ دێتەوە‬

‫رۆژان��ە بەسەدان تەنكەر ن��ەوت لەخاڵە‬ ‫س��ن��وری��ەك��ان��ی ه��ەرێ��م��ی ك��وردس��ت��ان��ەوە‬ ‫ئاودیوی ئێران دەكرێت‪ ،‬ئەمە لەكاتێكدایە‬ ‫نەوت و سوتەمەنی لەمەرزەكانەوە بەكۆڵ‬ ‫دەه��ێ��ن��درێ��ت��ەوە ب��ۆ ه��ەرێ��م��ی ك��وردس��ت��ان‪،‬‬ ‫عەبدواڵی مەال نوری لەمبارەیەوە دەڵێت‬ ‫«وەزی����ری سامانە سروشتیەكان دەڵێت‬ ‫ئێمە زیادەمان هەیە ئەوە راستییەكە ئێمە‬ ‫سەرمان سوڕدەمێنێت دەبێت ئەو پرسیارە‬ ‫وەاڵم بداتەوە بۆچی نەوت دەنێرینە دەرەوە‬ ‫و ل��ەوالوە بەدەبەی بیست لیتری بەكۆڵ‬ ‫بۆمان دێتەوە»‪.‬‬ ‫پەرلەمان هیچی نەكردووە‬

‫وتەبێژەكەی حكومەت‪ ،‬كاوە مەحمود‪،‬‬ ‫رایدەگەیەنێت كە حكومەت بڕیارەكەی‬ ‫جێبەجێ دەكات و به‌دواداچوونی بۆ دەكات‪،‬‬ ‫وەزارەت��ی تایبەتمەند هەیە ئەوە وەزارەت��ی‬ ‫دارایی و وەزارەتی سامانەسروشتیەكان بۆ‬ ‫ێ كردنی ئەو بڕیارە‪.‬‬ ‫جێبەج ‌‬ ‫س��ەرۆك��ی فراكسیۆنی كوردستانی‪،‬‬ ‫سۆزان خاڵە شەهاب‪ ،‬لەمبارەیەوە بە(چەتر)‬ ‫ی راگ���ەی���ان���د «س���ەرۆك���ی ح��ك��وم��ەت‬ ‫خ��ۆی داوای ك���ردوە لیژنەیەك دروس��ت‬ ‫ێ بەئەندامێتی هەموو قەوارەكانی‬ ‫بكر ‌‬ ‫نێو پەرلەمان لەگەڵ وەزارەت��ی دارای��ی و‬ ‫وەزارەت��ی سامانە سروشتیەكان‪ ،‬ئێمە ئەم‬ ‫كارە وەك یاداشتێك پێشكەشی سەرۆكایەتی‬

‫پەرلەمانی دەكەین و داوادەكەین بەزووترین‬ ‫كات ئەم لیژنەیە دروس��ت بكرێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لەبەر ئ���ەوەی ئێستا پشووی پەرلەمانە‬ ‫ناتوانین»‪ .‬ل��ەب��ارەی كارەكانی لیژنەی‬ ‫نەوت و گاز لەپەرلەمانی كوردستانیش‪،‬‬ ‫ع���ەب���دواڵی م���ەال ن����وری‪ ،‬وت���ی «وەك‬ ‫لیژنە هیچ بەدواداچونێكمان ن��ەك��ردووە‪،‬‬ ‫چونكە ل��ی��ژن��ەك��ەم��ان بەشێكی زۆری���ان‬ ‫سەر بەدەسەاڵتن ئەمەش كێشەی زۆری‬ ‫ب��ۆ دروس���ت ك��ردوی��ن» ئ��ەو پەرلەمانتارە‬ ‫لەقسەكانیدا ئاماژەی بەوەكرد «بەشەخسی‬ ‫ب��ەدواداچ��ون��ی ئ��ەو مەسەالنەمان ك��ردووە‬ ‫لەئەنجامیشدا ه��ەن��دێ��ك راس��ت��ی��م��ان بۆ‬ ‫دەرك����ەوت����ووە ه��ەن��دێ��ك س����ەرەداوم����ان بۆ‬ ‫دەرك����ەوت����ووە‪ ،‬چ�����اوەڕوان ن��اك��ەم ه��ەوڵ��ی‬ ‫ب��ەدواداچ��وون بدرێت وەك لیژنە چونكە‬ ‫لیژنەكە زۆرب��ەی سەر بەدەسەاڵتن‪ ،‬بۆیە‬ ‫ناكرێت چاوەڕێی لیژنەكە بكەین»‪.‬‬ ‫بانگكردنی وەزیری سامانە سروشتیەكان‬ ‫د‪.‬ئاشتی ه��ەورام��ی‪ ،‬بۆ پەرلەمان رای‬ ‫پ��ەرل��ەم��ان��ت��اران��ی ئ��ۆپ��ۆزس��ی��ۆن��ە‪ ،‬ب��ەاڵم‬ ‫سەرۆكی فراكسیۆنی كوردستانی‪ ،‬سۆزان‬ ‫خاڵە ش��ەه��اب‪ ،‬وت��ی «هەنگاوی یەكەم‬ ‫ێ و لێكۆڵینەوەی‬ ‫ئەوەیە لیژنە دروست بكر ‌‬ ‫ێ و ل��ەس��ەر ئ��ەس��اس��ی ئەو‬ ‫ل��ەس��ەر ب��ك��ر ‌‬ ‫ێ پێویستی كرد‬ ‫راپۆرتەی پێشكەش دەكر ‌‬ ‫بانگ بكرێت‪ ،‬ئەوا بانگ دەكرێت»‬ ‫ل��ەب��ارەی یاسایی ب���وون و سودەكانی‬

‫ئەو بەقاچاغبردنەی نەوت پرۆفیسۆری‬ ‫بواری ئابوریناسی و مامۆستای زانكۆی‬ ‫سلێمانی‪ ،‬محەمەد رەئ��وف‪ ،‬بۆ (چەتر)‬ ‫ئ���ەم ب��اب��ەت��ە هەڵدەسەنگێنێت و دەڵ��ێ��ت‬ ‫«نەوت بەشێكە لەسامانی ئەم واڵتە كە‬ ‫دەچێتە دەرەوە دەبێت لەبەرامبەریدا شتێك‬ ‫وەرگیرێت‪ ،‬دەبێت كە شتێك دەفرۆشیت‬ ‫ب��ەن��رخ��ە ح��ەق��ی��ق��ی��ەك��ەی ب��ی��ف��رۆش��ی‪ ،‬جا‬ ‫ئەوەی بیستومانە ئەو نەوتەی دەفرۆشرێت‬ ‫بەشێوەیەك نافرۆشرێت وەك پێویست بێت‪،‬‬ ‫ئەو هەقەی پێویستە و سامانی نەتەوەییە‬ ‫ێ حەقەكەی بگەڕێنیتەوە‬ ‫دەیفرۆشی دەب ‌‬ ‫بۆ واڵت‪ ،‬ب��ەاڵم ئ��ەوەی بیستومانە ئەو‬ ‫ێ كۆمپانیایە و ناویشی‬ ‫پارەیە بۆ هەند ‌‬ ‫ن��اب��ە‌ن و ئ��اش��ك��رای ن��اك��ەن تەنها ئەوەیە‬ ‫دەڵێن پارەكەی دەچێتە باخەڵی ئەوانەوە‪،‬‬ ‫ئەگەر لێكی بدەینەوە م��ادام سامانێكی‬ ‫نەتەوەییە نابێت ك��ەس دەستی بەسەردا‬ ‫بگرێ‌‪ ،‬بەاڵم ئەو نەوتە خاوەی دەردەهێنرێ‌‬ ‫ێ كۆمپانیا كە هەندێكیان‬ ‫ئەدرێت بەهەند ‌‬ ‫سەربەحیزبن و هەندێكی تریشیان مۆڵەتیان‬ ‫هەرنیە‪ ،‬لەراستیدا ئەمە دەبێت لەژێردەستی‬ ‫پەرلەماندا بكرێت»‪.‬‬ ‫گۆڕان بەڵگەی هەیە‬

‫پ���ەرل���ەم���ان���ت���اری ل��ی��س��ت��ی گ�����ۆڕان‪،‬‬ ‫عەبدواڵی مەال ن��وری‪ ،‬رایگەیاند «ئەو‬ ‫هەموو دژیەكیە لەنێوان وتەكانی سەرۆكی‬ ‫هەرێم و س��ەرۆك��ی حكومەت و وەزی��ر و‬ ‫وتەبێژی وەزارەتی سەرچاوە سروشتیەكان‪،‬‬

‫‪3‬‬

‫ك�����اوەی م���ام���ە ع���ەب���ە‪ ،‬ب��ە(چ��ەت��ر)‬ ‫راگ���ەی���ان���د «ئ��ێ��م��ە وەك ئ��ەن��ج��وم��ەن��ی‬ ‫پارێزگای سلێمانی‪ ،‬كێشەكانمان تائێستا‬ ‫چ���ارەس���ەرن���ەك���راوە‪ ،‬زی��ات��ر ل��ەپ��ێ��ن��ج ج��ار‬ ‫داوای هەڵبژاردنەوەی ئەنجومەنەكەمان‬ ‫كردوە‪ ،‬بەاڵم بەداخەوە دەسەاڵت گوێمان‬ ‫ل��ێ��ن��اگ��رێ��ت‪ ،‬ب��ۆی��ە دەڵ���ێ���م دواك��ەوت��ن��ی‬ ‫باكور یەكەم زەنگی‬ ‫هەڵبژاردن لەبەرژەوەندی الیەنی دەسەاڵتە‬ ‫رزگاری لێدا‬ ‫و زیانی خەڵكە» پەرلەمانتارەكەی گۆڕان‬ ‫ئاماژەی بەوەكرد «هۆكارەكان پەیوەندی‬ ‫بەترسی دەرئەنجامی هەڵبژاردنەكانەوە‬ ‫پ�������ێ�������رێ ش������ەو‬ ‫كاروان ساالر‬ ‫ه��ەی��ە‪ ،‬لەالیەكی ت���رەوە ڕەن��گ��ە ب��ەدوای‬ ‫گەنجانی ناوچەی‬ ‫ئالییەتێكدا بگەڕێن تاگه‌ره‌نتی پێگەی‬ ‫یوكەسكۆڤای سەر‬ ‫دەسەاڵتەكانیان بكەن‪ ،‬لەئێستاشدا كاتێك‬ ‫بە گەڤەری باكوری كوردستان ئۆتۆنۆمی‬ ‫ن��اوچ��ەك��ەی خ��ۆی��ان راگ��ەی��ان��د و ن��اوی‬ ‫دی��اری نەكراوە بۆ بەئەنجام گەیاندنی‪،‬‬ ‫ی بۆ‬ ‫(‪ )11‬گەڕەكی ناوچەكەیان گۆڕ ‌‬ ‫ل��ەك��ات��ێ��ك��دا ی��اس��اك��ەی ل��ەپ��ەرل��ەم��ان��ی‬ ‫ناوی شەهیدانی كورد و رێگاكانیان گرت‬ ‫كوردستان لەخولی دووەمدا دەرچووە‪ ،‬باس‬ ‫و بەهیچ شێوەیەك نەیانهێشت هێزەكانی‬ ‫لەوە دەكات كە پێویستە لەسەر حكومەتی‬ ‫دەوڵەت بچنە نێو ئەو گەڕەكانە و بڕیاریاندا‬ ‫هەرێم بەر لە (‪ )60‬ڕۆژ دوای ئەنجامی‬ ‫خۆیان خۆیان بەڕێوەبەرن‪ ،‬بەمەش دەتوانین‬ ‫ه��ەڵ��ب��ژاردن��ەك��ان‪ ،‬ك��ۆم��س��ی��ۆن��ی ب��ااڵی‬ ‫بڵێین یەكەم زەنگی رزگ��اری لەباكوری‬ ‫س��ەرب��ەخ��ۆی ه��ەڵ��ب��ژاردن��ەك��ان��ی ع��ێ��راق‬ ‫كوردستان لێدرا‪ ،‬پاش ئەوەی كە دەوڵەتی‬ ‫ئاگاداربكاتەوە بۆ دیسان دەست پێكردنی‬ ‫توركیا هیچ تروسكاییەكی چارەسەرەی‬ ‫هەڵبژاردنەكان»‪ .‬زان��ا ڕەئ��وف‪ ،‬هێما بۆ‬ ‫بۆ كێشەی كورد لەو پارچەیەی كوردستان‬ ‫ئ���ەوە دەك���ات پ��ەرل��ەم��ان��ی كوردستانیش‬ ‫پیشاننەدا‪.‬‬ ‫زۆر ك��ەم��ت��ەرخ��ەم ب����ووە ل��ەب��ەر ئ���ەوەی‬ ‫ئ���ەو ت��ون��دوت��ی��ژی��ان��ەی ل���ەم دوای��ی��ەدا‬ ‫لێپرسینەوەی لەحكومەت نەكردوە‪ ،‬بۆیە‬ ‫ل��ەه��ەن��دێ ش��ار و ش��ارۆچ��ك��ە ل��ەالی��ەن‬ ‫ئ��ەگ��ەر حكومەتی هەرێمی كوردستان‬ ‫رەگەزپەرستەكانی توركەوە ئەنجامدرا و‬ ‫ئ���ەم دواخ��س��ت��ن��ەی ب��ۆ ب���ەڕێ ب��ك��رێ��ت‪،‬‬ ‫تێیدا چەندین ماڵی هاواڵتیان و دوكان‬ ‫هەڵبژاردنی‬ ‫زۆر ئەگەرێكی ك��راوەی��ە‬ ‫و كارگەیان سوتێنرا و دەوڵەتی توركیاش‬ ‫�وو‬ ‫�‬ ‫�ات‬ ‫�‬ ‫�ەداه‬ ‫�‬ ‫ل‬ ‫�ش‬ ‫پ��ەرل��ەم��ان��ی ك��وردس��ت��ان��ی�‬ ‫لێی بێدەنگ بوو‪ ،‬دەربڕی ئەو راستیەن‬ ‫عەدالەت‪،‬‬ ‫دوابخرێت‪.‬‬ ‫بەجۆرێك لەجۆرەكان‬ ‫ئ��ەم دەوڵ��ەت��ە ن��ای��ەوێ هیچ هەنگاوێك‬ ‫ئ��ام��اژەی بەوەشكرد ئەگەر هۆكارێكی‬ ‫بەئاراستەی چارەسەركردنی كێشەی كوردا‬ ‫مەنتقی هەبێت باشە‪ ،‬ئەگەر دواخستنی‬ ‫بنێت وە سووربوونی خۆشی پیشاندا لەسەر‬ ‫ب�ێ‌ هۆكاربێت ب��ۆ یەكێتی و پ��ارت��ی و‬ ‫ئ��ەوەی ئامادەنیە هیچ مافێك بەكورد‬ ‫خەڵكی كوردستانیش باش نیە»‪.‬‬ ‫بدات‪.‬‬ ‫س��روش��ت��ی دەوڵ���ەت���ە داگ��ی��رك��ەرەك��ان��ی‬ ‫كوردستان نكۆڵی كردن و سەركوتكردنی‬ ‫گەلی ك���وردە وەك چ��ۆن (‪ )27‬ساڵ‬ ‫بەر لەئێستا كۆمەڵكوژی بەرزانییەكان‬ ‫ئەنجامدرا كە (‪ )8000‬هەزار بارزانی‬ ‫ل��ەالی��ەن رژێ��م��ی ب��ەع��س��ەوە ب��ێ س��ەر و‬ ‫شوێنكرا‪ ،‬ئەمڕۆش و هاوزەمەن لەگەڵ ئەو‬ ‫كارەساتە تاڵەدا دەوڵەتی توركیا بەهەموو‬ ‫شێوەكانی سەركوتكردن دژی گەلی كورد‬ ‫مامەڵە دەكەن و دەیانەوێ ئیرادەی ئەو‬ ‫گەلە تێك بشكێنن‪ ،‬ئەمە لەكاتێكدایە‬ ‫ه��ەروەه��ا ئ��ەو ب��ڕی��ارەی كە چەند رۆژێ��ك‬ ‫گ��ەل��ی ك���ورد ب������ەردەوام رێ��گ��ەچ��ارەی‬ ‫پێش ئێستا سەرۆكی حكومەت رایگەیاند‪،‬‬ ‫ئاشتیانەی بۆ كێشەكانی بەبنەما گرتووە‬ ‫ئەوان بۆخۆیان دانی پیادا دەنێن (‪ )70‬بۆ‬ ‫و هەرگیز نەیویستووە شەڕ رێگاچارەی‬ ‫(‪ )80‬پ��ااڵوگ��ەی نایاسایی هەیە ئەی‬ ‫ی��ەك��ەم ب��ێ��ت‪ ،‬ل��ەس��ەر ئ���ەو بنەمایەش‬ ‫نەوتی خامی لەكوێ ب��ۆدێ��ت‪ .‬هەندێك‬ ‫ئەوەبوو ساڵی راب��ردوو گروپێكی ئاشتی‬ ‫بەڵگەی تریش لەكاتی خۆیدا بەكاری‬ ‫لەقەندیل و كەمپی پەنابەرانی مەخموورەوە‬ ‫دەهێنین وەك ناشەفافیەتی ئەم پرۆسەیە»‬ ‫رۆیشتنەوە توركیا وەك پیشاندانێكی نیاز‬ ‫لەبەرامبەردا د‪.‬ئاشتی لەراگەیاندنەكاندا‬ ‫پاكی گەلی باكوریش بەجارێك هەستانە‬ ‫داوای س��ەل��م��ان��دن��ی ق��س��ەك��ان��ی ل��ەو‬ ‫سەرپێ و باوەشیان بۆ ئەو كاروانە ئاشتییە‬ ‫پەرلەمانتارە كردبوو قسەكانی بكێشێتەوە‬ ‫ك��ردەوە و بەملیۆنان كورد پێشوازیان لەو‬ ‫ل��ەب��ەرام��ب��ەردا ئ��ەم پ��ەرل��ەم��ان��ت��ارە دەڵێت‬ ‫هەنگاوە كردارییە ك��رد‪ ،‬بۆ چارەسەری‬ ‫«ق��س��ەی خ��ۆم ناكێشمەوە قسە لەسەر‬ ‫كێشەی كورد‪ ،‬بەاڵم دوڵەتی توركیا هەر‬ ‫راستی دەكەم ئەوشتانەی وتومە كۆمەڵێك‬ ‫زوو نیاز و وەاڵم��ی خۆیدایەوە بە كورد‬ ‫راستین هەموو خەڵك دەیبینێت‪ ،‬بەداخەوە‬ ‫كە جگە لەنكۆڵی لەگەلی كورد شتێكیتر‬ ‫ئەو قسانەی بەڕێزیان كۆمەڵێك قسەن بۆ‬ ‫پەسەند ناكات! لەو چوارچێوەیەشدا بە‬ ‫ئەم سەردەمە نین بۆ سەردەمانێكە خەڵكی‬ ‫سەدان ژن و منداڵ و بەرپرسی كوردیان‬ ‫بێئاگان لەدنیا» ئەو پەرلەمانتارەی گۆڕان‬ ‫لەشارە كوردیەكاندا دەستگیركرد‪.‬‬ ‫وتیشی «وادی���ارە ب��ەرژەوەن��دی كۆمەڵێك‬ ‫لەسەر ئەم هەڵوێستەی دەوڵەت ئەوە بوو‬ ‫خەڵكی تیادایە ئەگەرنا بابێن هاوكاری‬ ‫ئەو گروپە ئاشتییە لە توركیاوە جارێكیتر‬ ‫پەرلەمان بكەن بابێن لەسەر ئیشوكاری‬ ‫گەڕانەوە مەخمور و قەندیل و ژیانی دور‬ ‫خۆیان بەڵگەكانیان بخەنە روو‪ ،‬وەاڵمی‬ ‫لەئازادیان قبوڵ نەكرد‪ ،‬ئەمڕۆش دوای‬ ‫پرسیارەكانمان بدەنەوە بابێن داهاتەكانی‬ ‫ئەو هەموو رەتكردنەوەیەی ئاشتیەی كورد‬ ‫نەوت ئاشكرابكەن ئەوكاتە ئێمە ئەو جۆرە‬ ‫لەالیەن دەوڵەت باسوخواسی ئۆتۆنۆمی‬ ‫قسانە ناكەین»‬ ‫لەباكوری كوردستان هاتووه‌تە گۆڕێ‬ ‫بانگ دەكرێت و روندەبێتەوە‬ ‫و لەو چوارچێوەیەشدا ئەو گەنجانەی‬ ‫پەرلەمانتارەكەی گ��ۆڕان عەبدواڵی ناوچەی گەڤەر یەكەم زەنگی هۆشیار‬ ‫م��ەال ن��وری‪ ،‬ل��ەدرێ��ژەی قسەكانیدا وتی كەرەوەیاندا بەدەوڵەت كە ئەوان لەتوانایاندا‬ ‫«ئێستا پ��ش��ووی ف��ەرم��ی پەرلەمانە و ه��ەی��ە ك��ە خ��ۆی��ان ب���ەڕێ���وەب���ەرن‪ ،‬ب��ەاڵم‬ ‫لەالیەكیترەوە و هەردوو سەرۆكی پەرلەمان گەرەكیانە چارەسەری كێشەكە بەئاشتی‬ ‫و جێگرەكەی ل��ەم ك��ات��ەدا (ك��ە قسە بۆ بكەن نەك بەكوشتار و توندو تیژی‪...‬‬ ‫چەتر) دەك���ەم ل��ەك��وردس��ت��ان نین‪ ،‬ب��ەاڵم‬ ‫بۆیە بەبڕوای من دەب��وو هەر لەكاتی‬ ‫بەدڵنیایەوە بانگهێشتی وەزی��ری سامانە گەیشتنی گروپی ئاشتی بۆ ئامەدی‬ ‫سروشتیەكان دەكەین»‪ .‬محەمەد رەئوفی پ��ای��ت��ەخ��ت��ی ك���وردس���ت���ان ئ��ۆت��ۆن��ۆم��ی‬ ‫ئابووری ناسیش‪ ،‬پێیوایە «وه‌زیری سامانه‌ رابگەیەندرایە‪ ،‬چونكە هەر لەسەرەتاوە‬ ‫سروشتیه‌کان پشتی قایمە و كەس ناتوان ‌‬ ‫ێ ن��ی��ازی دەوڵ���ەت دی��ارب��وو ك��ە ئامانجی‬ ‫الی ب��ەرێ‌‪ ،‬دەزانین كە دوو دەستەاڵتی چارەسەركردنی كێشەكە نییە‪ ،‬ئێستاش كە‬ ‫گ��ەورە هەیە زاڵترە لەسەر پەرلەمان ئیتر هەموو هەوڵە ئاشتیخوازەكانی گەلی كورد‬ ‫ێ محاسەبەی دەكات‪ ،‬لەالیەن توركیاوە بەبن بەست گەیەندراوە‬ ‫ێ الی دەبات‪ ،‬ك ‌‬ ‫ك‌‬ ‫ئەبێت پەرلەمان بیكات ئەو خەڵكانەشی كورد مافی خۆیەتی نەک ئۆتۆنۆمی‬ ‫سەربەخۆیش رابگەیەنێت‪.‬‬ ‫لەپەرلەمانن ئەمر وەردەگرن»‪.‬‬

‫دوای پشوو ئاشتی هەورامی بانگهێشتی پەرلەمان دەكرێت‬

‫ئا‪ /‬زانکۆ سه‌ردار‬ ‫ن��اردن��ە دەرەوەی ن���ەوت بەقاچاغ‬ ‫تائێستا ب���ەردەوام���ە و پ��ەرل��ەم��ان��ی‬ ‫كوردستانیش لەمبارەیەوە تائێستا‬ ‫ب���ێ دەن����گ����ە‪ ،‬پ��ەرل��ەم��ان��ت��اران��ی��ش‬ ‫ل��ەئ��ام��ادەك��اری��دان وەزی����ری سامانە‬ ‫سروشتیەكان بانگهێشتی پەرلەمان‬ ‫بکه‌ن‪ ،‬پەرلەمانتاری لیستی گۆڕانیش‪،‬‬ ‫ع��ەب��دواڵ م���ەالن���وری‪ ،‬ج��ەخ��ت لەسەر‬ ‫بوونی بەڵگە لەوبارەیەوە دەكاتەوە و‬ ‫رایدەگەیەنێ‪ :‬قسەی خۆم ناكێشمەوە‬ ‫قسە لەسەر راستی دەكەم و هەندێك‬ ‫بەڵگەی تریش هەیە و لەكاتی خۆیدا‬ ‫بەكاری دەهێنین‪.‬‬ ‫بڕیارەكەی حكومەت بەڵگەیە‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬


‫کێشه‌ی کۆسۆڤۆ و هه‌رێمی کوردستان ده‌قاوده‌ق وه‌ک یه‌که‬

‫قوتوەكەی پاندۆرا بۆ كورد دەكرێتەوە‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪4‬‬

‫ئا‪ /‬ئاسۆ جەوهەر‬

‫دوای ئەوەی دیوانی دادی نێودەوڵەتی كە‬ ‫سەر بەنەتەوە یەكگرتووەكانە‪ ،‬سەربەخۆیی‬ ‫كۆسۆڤۆی بەگوێرەی یاسا نێودەوڵەتییەكان‬ ‫هەڵسەنگاند و پەسەندی كرد‪ ،‬ئەو بابەتە بوو‬ ‫بەتەوەری نەتەوە بێدەوڵەتەكان و ئەوانەشی‬ ‫سەربەخۆیی دەخوازن‪ ،‬چاودێرێكی سیاسیش‬ ‫رای��دەگ��ەی��ەن��ێ��ت ك��ە ئ���ەو ب��ڕی��ارە هەرێمی‬ ‫كوردستانیش دەگرێتەوە‪.‬‬ ‫رۆژی (‪ )7/22‬دادگای دادی نێودەوڵەتی‬ ‫و ن���ەت���ەوە ی��ەك��گ��رت��ەوەك��ان‪ ،‬س��ەرب��ەخ��ۆی��ی‬ ‫كۆسۆڤۆیان پەسەندكرد‪ ،‬ئێستا گفتوگۆی‬ ‫لەبارەوە دەكرێت كە داخوا ئەو بڕیارە نەتەوە‬ ‫بێدەوڵەتەكانی دیكەش دەگرێتەوە ی��ان نا‪.‬‬ ‫ی رێكخراوی‌‬ ‫ی ئەندام ‌‬ ‫لەكۆی‌(‪ )192‬واڵت ‌‬ ‫ی جیهان‬ ‫نەتەوە یەكگرتووەكان (‪ )69‬واڵت� ‌‬ ‫ی كۆسۆڤۆدا‬ ‫ی دانیان بەسەربەخۆی ‌‬ ‫بەرفەرم ‌‬ ‫ی نێودەوڵەتی‌‬ ‫ی داد ‌‬ ‫ی دادگ��ا ‌‬ ‫ن��اوە‪ ،‬دادوەران�� ‌‬ ‫بەكۆی (‪ )10‬دەنگ بەرامبەر چوار دەنگ‬

‫ی سەربەخۆیی‬ ‫روون��ی��ك��ردەوە «راگ��ەی��ان��دن� ‌‬ ‫ی ‪)2008‬دا یاسا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شوبات ‌‬ ‫كۆسۆڤۆ لە (‪‌ 17‬‬ ‫نێودەوڵەتیی پێشێل نەكردووە»‪ .‬چاودێرانی‌‬ ‫نێودەوڵەتیش ئ��ام��اژە ب��ەوە دەدەن‪ ،‬بڕیاری‌‬ ‫ی گ��ەالن‬ ‫ی هان ‌‬ ‫ی نێودەوڵەت ‌‬ ‫ی داد ‌‬ ‫دادگ���ا ‌‬ ‫ی جیهانیش دەدات‬ ‫ی دی��ك��ە ‌‬ ‫و هەرێمەكان ‌‬ ‫ی كۆسۆڤۆ ه��ەوڵ بۆ‬ ‫ی هاوشێوە ‌‬ ‫بۆ ئ���ەوە ‌‬ ‫ی جیهان‬ ‫ی خۆیان بدەن و نەخشە ‌‬ ‫سەربەخۆی ‌‬ ‫بگۆڕن‪.‬‬ ‫ك��ۆس��ۆڤ��ۆ‪ :‬ژم����ارەی دان��ی��ش��ت��وان��ی دوو‬ ‫‪2‬‬ ‫ملیۆن كەسە و رووبەرەكەی (‪)10,577‬ك��م‬ ‫ی ن��ەژادن و موسڵمان و‬ ‫و لە (‪ )%90‬ئەلبان ‌‬ ‫لە (‪ )%5‬سرب و لە (‪ )%5‬كەمایەتی ترن‪،‬‬ ‫زمانی فەرمیان ئەلبانی و سربیە‪ ،‬پارەكەیان‬ ‫یۆرۆیە‪.‬‬ ‫وەزیری دەرەوەی كۆسۆڤۆ سكەندەر هایسنی‪،‬‬ ‫كە پاش بڕیاری دادگاكە لەگەڵ پەیامنێراندا‬ ‫دواوە‪ ،‬بڕیارەكەی بەدەنگدانەوەیەكی مەزن بۆ‬ ‫ئەوروپا ناو برد‪ .‬ئەو وتی هاواڵتیانی كۆسۆڤۆ‬ ‫كاری راستیان كردووە‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی لەساڵەكان ‌‬ ‫ی خوێناو ‌‬ ‫ی شەڕێك ‌‬ ‫دوا ‌‬ ‫(‪ 1998‬و ‪ )1999‬لەگەڵ سربیادا دواج��ار‬ ‫ی كۆسۆڤۆ لەسربیا‬ ‫ی (‪ )2008‬هەرێم ‌‬ ‫ساڵ ‌‬ ‫ی راگەیاند‪.‬‬ ‫جیابۆوە و سەربەخۆی ‌‬ ‫(‪ )7‬هەرێمی تر چاوەڕوانی سەربەخۆین‬ ‫س��رب��س��ت��ان‪ ،‬روس��ی��ا‪ ،‬چ��ی��ن‪ ،‬هیندستان‪،‬‬ ‫ی��ۆن��ان‪ ،‬ئیسپانیا‪ ،‬دان��ی��ان ب��ە سەربەخۆیی‬ ‫كۆسۆڤۆدا نەنا‪ ،‬بەاڵم ئەو بڕیارەی دیوانی‬ ‫داد هەرێمەكانی باسك‪ ،‬كەتالۆنیا‪ ،‬ئەبخازیا‪،‬‬ ‫ئ��ۆس��ەت��ای��ای ب��اش��وور‪ ،‬ك��اراب��اخ‪ ،‬ق��وب��رس و‬

‫هەرێمی كوردستانیش دگرێتەوە‪.‬‬ ‫س��ەرۆك��ی ئ��ەب��خ��ازی��ا ك��ە لەگورجستان‬ ‫ج��ی��اب��وون��ەت��ەوە‪ ،‬س��ەرگ��ەی ب��اگ��اپ��اش وتی‬ ‫«ئیتر ق��وت��وەك��ەی پ��ان��دۆرا ك��رای��ەوە و ئەو‬ ‫بڕیارە جارێكی تر ئەوەی پشتڕاستكردەوە كە‬ ‫خۆبەڕێوە‌بردنی ئەبخازیا و ئۆستایای باشوور‬ ‫مافێكی یاساییە»‪.‬‬ ‫بڕیاره‌ک ‌ه نزیک ‌ه له‌کورد‬ ‫رەمزی كارتاڵ‪ ،‬سەرۆكی كۆنگرەی گەل كە‬ ‫لەنێو سیستەمی كۆما چڤاكێن كوردستاندایە‪،‬‬ ‫لە ئەوروپاوە رایگەیاند «ئەو بڕیارە بەڕەوا‬ ‫دەبینم و لەنزیكەوە گەلی كورد ده‌گرێتەوە‪ ،‬ئەم‬ ‫بڕیارە بۆ گەالنی دیكەش دەبێتە نموونەیەك‬ ‫و بناغەكی یاسایی و حقوقی‪ ،‬بە‌گوێرەی‬ ‫ئەم بڕیارە پێویست دەك��ات كە زەمینەیەكی‬ ‫بۆ بڕەخسێنرێت‪ .‬ئەمەش نیشانەی ئەوەیە كە‬ ‫یاسا نێودەوڵەتییەكان بۆ چارەسەری پرسی‬ ‫بەمڕەنگە هەموار دەكرێت»‪.‬‬ ‫كارتاڵ ئاماژەی بەوەشكرد كە ئەو بڕیارەی‬ ‫دادگ����ای اله���ای ل��ەن��زی��ك��ەوە بەشێوەیەكی‬ ‫ئەرێنی كاریگەری لەسەر پرسی كورد دەكات‬ ‫و سەرنجڕاكێشە ك��ە توركیاش پشتیوانی‬ ‫لەبڕیاری سەربەخۆیی كۆسۆڤۆ دەكات»‪.‬‬ ‫سەرۆكی كۆنگرەی گەل رەمزی كارتاڵ‬ ‫وتی «پرۆژەی خۆبەڕێوەبردنی دیموكراتیانەی‬ ‫گەلی كورد كە چاوەڕوان دەكرێت لەرۆژانی‬ ‫داه��ات��وودا رابگەیەندرێت‪ ،‬ئێمە دەمانەوێت‬ ‫لەتوركیا بەشێوەیەكی یەكسانی‪ ،‬ئ��ازادی‬ ‫و لەدۆخێكی دادپ���ەرەوەران���ەدا بژین‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەگەر توندوتیژی بەردەوام بێت و پرسی كورد‬

‫چارەسەر نەبێت‪ ،‬ئەگەری ئەوەش هەیە كورد‬ ‫مافی جودابوونەوەی خۆی بەكاربهێنێت»‪.‬‬ ‫سەرۆكی كۆنگرەی گەل رەمزی كارتاڵ‬ ‫هێمای ب��ۆ ئ��ەوەش��ك��رد ك��ە ئێستا ك��ورد لە‬ ‫‌ئاستی دەزگا نێودەوڵەتییەكان و دیوانی دادی‬ ‫نێودەوڵەتی لێكۆڵینەوە لەسەر ئ��ەو رەوش��ە‬ ‫دەكەن‪.‬‬ ‫باكور لەكۆسۆڤۆ دەدوێت‬ ‫كوردان لەباكوری كوردستانیش بەبایەخەوە‬ ‫لەبڕیای سەربەخۆی كۆسۆڤۆ دەڕوان���ن و‬ ‫پشتگیری دەكەن‪.‬‬ ‫پەرلەمانتاری پارتی ئاشتی و دیموکراتی‬ ‫«ب����ەدەپ����ە» ش���ەرن���اخ ح��ەس��ی��پ ك��اپ�ڵان‪،‬‬ ‫ل��ەب��اك��وری ك��وردس��ت��ان��ەوە رایگەیاند «ئ��ەو‬ ‫ب��ڕی��ارە ك��ە پەیوەستە بەكێشەكانی گەلی‬ ‫كۆسۆڤۆوە پێویستە بۆ هەموو گەالنیتر كە‬ ‫لەرەوشێكی هاوشێوەدان لەبەرچاو بگیردرێت‪.‬‬ ‫لەرۆژهەاڵتی ناوەڕاست (‪ )40‬ملیون كورد‬ ‫هەیە‪ .‬مافی دی���اری كردنی چارەنووسی‬ ‫ئەوان نابێت ببێتە بابەتی گفتۆگۆ‪ .‬ژیانی‬ ‫پێكەوەیی‪ ،‬خۆسەری یان بەڕێوەبەرایەتیەكی‬ ‫فێدڕاڵ وەك ئەوەی لەعێراقە‪ ،‬گەلی كورد‬ ‫ك��ام��ەی��ان��ی ب��وێ��ت دەت��وان��ێ��ت دەستنیشانی‬ ‫بكات»‪.‬‬ ‫هەرێمی كوردستان دەگرێتەوە‬ ‫فەرید ئەسەسەرد‪ ،‬چاودێری سیاسی و‬ ‫بەرپرسی سەنتەری ستراتیژی كوردستان‪،‬‬ ‫لەمبارەیەوە بەچەتری راگەیاند «پێش بڕیاری‬ ‫دادگ���ا بۆچونێكی گشتی هەبوو ئەویش‬ ‫ێ رەزامەندی‬ ‫ئەوەبوو كە هەرێمەكان ناتوانن بەب ‌‬

‫ناوەند سەربەخۆیی خۆیان رابگەیەنن‪ ،‬نمونەی‬ ‫ك��ۆس��ۆڤ��ۆ ئ���ەم ت��ی��ۆری��ی��ەی پ��وچ��ەڵ��ك��ردەوە‬ ‫و دەری��خ��س��ت ك��ە ل��ەدەوڵ��ەت��ێ��ك��دا هەرێمێك‬ ‫هەبێت و پێداویستیەكانی دەوڵەتی تیادابێت‬ ‫دەتوانێت سەربەخۆیی خ��ۆی رابگەیەنێت‪،‬‬ ‫ئەم سەربەخۆییە ناكۆك نابێت لەگەڵ یاسا‬ ‫نێودەوڵەتیەكان‪ .‬ئەم جیابوونەوەیە دیدێكی‬ ‫تازە دەرب��ارەی مەسەلەی سەروەری دەوڵەتان‬ ‫پیشان دەدات‪ ،‬لەبەرئەوەی دیدەكۆنەكە ئەوەبوو‬ ‫كە جیابونەوەی هەرێمەكان لەدەوڵەت بەشێكە‬ ‫لەپێشێلكردنی سەروەری دەوڵەت‪ ،‬ئەم بڕیارە‬ ‫شەرعیەت دەداتە جیابوونەوەی هەر هەرێمێك‬ ‫ئەگەر مەرجەكانی جیابوونەوەی تیادابێت‪،‬‬ ‫لەكاتێكدا ئ��ەم ب��ڕی��ارە دەق����اودەق هەرێمی‬ ‫كوردستانی ع��ێ��راق دەگ��رێ��ت��ەوە‪ ،‬ب��ەداخ��ەوە‬

‫نەكوردستانی ئێران دەگرێتەوە نەكوردستانی‬ ‫توركیا دەگ��رێ��ت��ەوە‪ ،‬ل��ەب��ەرئ��ەوەی مەرجی‬ ‫ج��ی��اب��وون��ەوە ب��وون��ی ق��ەوارەی��ەك��ی سیاسییە‬ ‫ل��ەو واڵت��ەدا كە مەرجەكانی جیابوونەوەی‬ ‫هەبێت‪ ،‬بەاڵم كاتێك كە قەوارەیەكی سیاسی‬ ‫لەواڵتێكدا نابێت ئەو گەلە ناتوانن سەربەخۆیی‬ ‫خۆی بەوشێوەی كە كۆسۆڤۆ وای لێهات‬ ‫راب��گ��ەی��ەن��ێ��ت‪ ،‬ب���ەداخ���ەوە ك����وردی توركیا‬ ‫ناگرێتەوە‪ ،‬ئەگەر ئەوان سەربەخۆیی خۆیشیان‬ ‫رابگەیەنن هیچ س��ودێ��ك ل��ەو سەربەخۆیە‬ ‫وەرن��اگ��رن‪ ،‬مەسەلەی كوردستانی توركیا‬ ‫لەگەڵ كۆسۆڤۆ بەراورد ناكرێت دوومەسەلەی‬ ‫جیاوازە‪ ،‬بەاڵم مەسەلەی هەرێمی كوردستانی‬ ‫عێراق و كۆسۆڤۆ دەق���اودەق وەك یەكە ئەم‬ ‫بڕیارە دەیگرێتەوە»‪.‬‬

‫پ��اراس��ت��ن��ی گ����ەل (ه���ەپ���ەگ���ە) هێرشی‬ ‫نەژادپەرەستانی ل��ەدژی هاواڵتیانی كورد‬ ‫بەهێرشێكی پیالن بۆ داڕێ��ژراو ناوبرد‪ ،‬كە‬ ‫بەفەرمانی وەزیری ناوخۆی توركیا پیالنی‬ ‫ئەو هێرشانە پێشدەخرێت‪.‬‬ ‫هەپەگە لەلێدوانەكەیدا بۆ ئاژانسی دیجلە‬ ‫رایگەیاند «ب��ەو چاالكیەی گەریالكانی‬ ‫ئێمە لە (ئامانۆس)كردیان ئاشكرا بوو كە‬ ‫شەڕ لەتوركیادا باڵوبووەتەوە و جارێكیتر بووە‬ ‫ی تێگەیشتن كە بۆ بەڕێوەبردنی كاری‬ ‫مایە ‌‬ ‫وا گەریال هێزی هەیە و ئەوەشە كە دەوڵەتی‬ ‫توركیای خستووەتە ناو ترسێكی مەزنەوە»‪.‬‬ ‫ل��ەل��ێ��دوان��ەك��ەدا ئ���ام���اژەی���ان ب���ەوەش���دا‪:‬‬ ‫ئەردۆغان‪ ،‬جەمیل چیچەك و ئاكەپەییەكان‬ ‫گەلی كوردیان كردووەتە ئامانج و وتەكەی‬ ‫بەشیر ئاتااڵی «لوتكەی هەڕەشەكردنە‬ ‫لەكوردان»‪.‬‬ ‫دوای هێرشی ن��ەژادپ��ەرس��ت��ان��ی ت��ورك‬ ‫بۆسەر كوردان‪ ،‬پارتی ئاشتی و دیموكراتی‬ ‫فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت (بەدەپە) كەوتەخۆ‪.‬‬ ‫هاوسەرۆكانی پارتی ئاشتی و دیموكراتی‬ ‫بەوەشدا كە ئەوان بەپشتبەستن بەهێزی گەل‪ ،‬سەاڵحەدین دەمیرتاش و گوڵتەن كشاناك‬ ‫خۆیان دەپارێزن‪.‬‬ ‫(‪ )7/29‬لەئامەدەوە بە كاروانێكی (‪)25‬‬ ‫فەرماندەی بڕیارگەی ناوەندی هێزەكانی م��اش��ێ��ن��ی��ی��ەوە ب����ەرە و ش����اری دۆرت��ی��ۆڵ‬

‫ب��ەڕێ��ك��ەوت��ن‪ ،‬ب���ەاڵم پ��ارێ��زگ��اری ش��ارەك��ە‬ ‫رایگەیاند كە ئەوان رێگا نادەن بەدەپەیەكان‬ ‫بچنە ش��ارەك��ەوە‪ ،‬هەربۆیەش ل����ەدەروازەی‬ ‫شارەكەدا لەالیەن پۆلیسەوە رێگایان لێگیرا و‬ ‫تا ئێستاش دۆخی شارەكە نائاساییە‪.‬‬ ‫لەدژی ئەو هێرشە نەژادپەرستانە بۆ سەر‬ ‫سەر و ماڵی هاواڵتیانی كورد خۆپیشاندان‬ ‫شارەكانی ئامەد و گەڤەر‪ ،‬نسێبین و مێرسین‬ ‫و باتمان‪ ،‬جۆلەمێرگ‪ ،‬و ئەنقەرەی گرتەوە‪.‬‬ ‫پێكدادان لەنێوان پۆلیس و خۆپێشاندەراندا‬ ‫هاتە ئاراوە‪.‬‬ ‫ع��ەب��دوڵ�ڵا ئ��ۆج��ەالن س��ەرۆك��ی پەكەكە‬ ‫چوارشەممەی رابردوو (‪ )7/28‬لەزیندانی‬ ‫ئیمرالیەوە رایگەیاند كە گریمانەی ئەوە‬ ‫دەك����ات پ��ێ��ك��دادان��ی م���ەزن ل��ەش��ارەك��ان��دا‬ ‫روب��دات و بەهەزاران كورد بكوژرێت ‪.‬وتی‬ ‫«تەشەنەسەندنی پێكدادانەكان لەشارەكان‪،‬‬ ‫وەك شەڕ لەچیاكاندا نییە و دەرئەنجامەكەی‬ ‫دژوار و وێ��ران��ك��ارت��ر دەب����ێ» ئ��ۆج��ەالن‪،‬‬ ‫لەچاوپێكەتن و نوسینەكانیشیدا جەخت‬ ‫ل��ەم��ەده‌ك��ات��ەوە ك��ە هێزە سیخوڕ و دەزگ��ا‬ ‫هەواڵگریەكان ت��ورك��ە رەگ���ەز پەرستەكان‬ ‫هاندەدەن دژی هاواڵتیانی كورد تا شەڕی‬ ‫نێوان كورد و تورك هەڵگیرسێنن‪.‬‬

‫نه‌ژادپ ‌هر‌سته‌کانی تورک كارگە و ماڵی کورد لەباكوری كوردستان دەسوتێنن‬

‫ئا‪ /‬باران رەختە‬

‫لەئەنجامی هێرشەكانی نەژادپەرستانی‬ ‫تورك لەشاری دۆرت یۆڵی توركیا بۆ سەر‬ ‫هاواڵتیانی ك��ورد و كارگە و ماڵەكانیان‬ ‫پ��ێ��ك��دادان و ئ��اڵ��ۆزی ب��اك��وری كوردستان‬ ‫و ت��ورك��ی��ای گ��رت��ەوە و چاالكییەكانی‬ ‫گەریالكانی پەكەكەش تادێت لەشارەكانی‬ ‫توركیادا ئامانجەكانی خ��ۆی دەپێكێت و‬ ‫چ��اودێ��ران��ی سیاسیش پێیانوایە ئەمجارە‬ ‫ش��ەڕ روگ��ەی خ��ۆی دەگ��ۆڕێ��ت و پێكدان‬ ‫ل��ەش��ارەك��ان��دا ف��راوان��ت��ر دەب��ێ��ت و ش��ەڕی‬ ‫ئەمجارەی گەریالكان توركیا روەو دووریانی‬ ‫تر ئاراستە دەكات و عەبدوڵاڵ ئۆجەالنیش‬ ‫چوارشەممەی رابردوو لەزیندانەوە جەختی‬ ‫لەمە كردەوە‪.‬‬ ‫لەبارەی ئەو هێرشانەی نەژاد پەرستانی‬ ‫ت��ورك‪ ،‬ن��اوەن��دی گشتی پارتی ئاشتی و‬ ‫دیموكراتی (ب��ەدەپ��ە) لەلێدوانێكدا ئاماژە‬ ‫دەكات بەوەی كە ئەوجۆرە لێدوان و هێرشانە‬ ‫ئاكامی مەترسیداری بەدوادا دێت و داوای‬ ‫لەسیاسەتمەداران كرد كە بە‌بەپرسیارێتییەوە‬ ‫هەڵسوكەوت بكەن‪ .‬لێدوانەكە ئەوە رووندەكاتەوە‬ ‫كە رووداوەكان لەدوای كۆبوونەوەی مەهەپە‬

‫رووی��ان��داوە و ن��اوەن��دی گشتی ب��ەدەپ��ە بە‬ ‫ئاژانسی فوراتی رایگەیاند كە «رووداوەكان‬ ‫وەك ئەوە نییە كە بەرپرسان و دەزگاكانی‬ ‫تورك باسی لێوەدەكەن‪ ،‬بەڵكو لەم دواییدا‬ ‫بەرپرسانی تورك بەلێدوانەكانیان كۆمەڵگا‌ی‬ ‫ت��ورك ل���ەدژی ك���وردان دەوروژێ��ن��ێ��ت‪ ،‬هەر‬ ‫ئ��ەوەش هۆكاری پەرەسەندنی هێرشەكانی‬ ‫سەر كوردانە»‪.‬‬ ‫هەفتەی رابردوو هێرشی نەژادپەرستانی‬ ‫ت��ورك ل��ەدژی هاواڵتیانی ك��ورد لەشاری‬ ‫دۆرتیۆڵی توركیا لەچەند رۆژی رابردوودا‪،‬‬ ‫(‪ )80‬ك��ارگ��ە‪ ،‬دوك���ان و م��اڵ��ی ك���وردان‬ ‫سوتێندراون و ت��ااڵن ك��راون‪ ،‬ش��اری دۆرت‬ ‫یۆڵ لەپارێزگای ئەنتاكیا دەكەوێتە باشوری‬ ‫رۆژئ�����اوای ت��ورك��ی��ا و پێنج ه���ەزار ك��ورد‬ ‫لەشارەكە نیشتەجێن‪.‬‬ ‫ب���ەگ���وێ���رەی س���ەرچ���اوەك���ان���ی ه����ەواڵ‬ ‫لەباكووری كوردستانەوە‪ ،‬نەژادپەرستانی‬ ‫تورك بە بەرچاوی هێزەكانی پۆلیسەوە دوكان‬ ‫و ماڵی كوردانیان تااڵن دەكرد‪ ،‬بەاڵم دەوڵەت ئه‌و کاته‌ی‌ نه‌ژادپه‌رستان هێرش ده‌که‌ن‬ ‫هێزی زیاتری سەربازی رەوان��ەی شارەكە‬ ‫قسەی كرد و هێرشەكانی نەژادپەرستانی‬ ‫كردووە‪.‬‬ ‫س��ەرۆك��ی ب��ەدەپ��ەی ن��اوچ��ەك��ە خەلیل شەرمەزار كرد و رایگەیاند‪ :‬لەناوچەكەدا‬ ‫بایباڕش‪ ،‬دوای خۆپێشاندانەكە بۆ ئامادەبووان ژیانی كوردان لەئاسایشیدا نییە‪ .‬ئاماژەی‬

‫هـــــه‌واڵی کوردستانی‬ ‫ده‌بێ (به‌ده‌په‌) گفتوگۆ بکات‬

‫عەبدوڵاڵ ئۆجەالن لەدیداری چوارشەممەی رابردو‬ ‫لەبارەی ریفراندۆمی دەستووری بنچینەیی توركیا‬ ‫به‌مشێوه‌ی‌ه دەدوێت «دەبێت بەدەپە گفتوگۆ لەسەر‬ ‫بابەتی پەسندكردن و پەسندنەكردنی كورد بكات‪ .‬یان‬ ‫بڵێین بابەتەكە هەبوون و نەبوونی كوردانە‪ .‬ئەوەی‬ ‫گرنگە بڕیاری بایكۆتەكە نییە‪ ،‬بەڵكو ئەوەی گرنگە‬ ‫نزیكایەتیكردنە لە‌پرسەكە‪ .‬رای گشتی گفتوگۆیەكی‬ ‫بەرتەسك و تەكنیكی دەك��ات‪ .‬بەشێوازێكی سادە‪،‬‬ ‫گفتوگۆی بەرتەسكی بەڵێ یان نەخێر دەكەن‪ .‬ئەمە‬ ‫زۆر گرنگ نییە بەڵی بێت یان نەخێر بێت‪ ،‬پرسەكە‬ ‫لەوە گرنگترە‪ .‬ئەوەی گرنگە دانەبڕانە لەكۆی مێژوو‪،‬‬ ‫مەبەست لەكۆی مێژوو‪ ،‬تێگەیشتنی كوردانە لەوەی‬ ‫لەكوێ و چۆن دۆڕاندوویانە‌؟ تاروون نەبێتەوە كوردان‬ ‫لەكوێ و چۆن دۆڕاندوویانە‪ ،‬چۆن رۆژی ئەمڕۆمان‬ ‫دەستنیشان بكەین؟ لەساڵی (‪ )1922‬بەدواوە‪)88( ،‬‬ ‫ساڵ چی بوو‪ ،‬كوردان وەها دۆڕاندیان؟ كورد لەناو‬ ‫كۆماردا لە‌كوێ بوون؟ تەنیا یەك هۆكاری دۆڕاندن‬ ‫نییە»‪.‬‬

‫حەوت سەربازگە لەباشووری كوردستان‬

‫دواب����ەدوای تۆپبارانەكانی دەوڵ��ەت��ی كۆماری‬ ‫ئیسالمی ئێران لەچەند مانگی رابردوودا كردیە سەر‬ ‫سەروماڵی هاواڵتیانی گوندنشین و رەز و ماڵ و‬ ‫كێڵگەكانیان بەجێهێشت‪ ،‬بەاڵم ئێستا دەوڵەتی ئێران‬ ‫لەنێو خاكی هەرێمی كوردستان حەوت سەربازگەی‬ ‫گ��ەورەی دام��ەزران��دووە‪ .‬بەپێی هەواڵێكی ئاژانسی‬ ‫پەیامنێر لەهەواڵێكدا بەپشتبەستن بەسەرچاوە‬ ‫ئەمنییەكانی ناوچەی باڵەكایەتی‪ ،‬باڵوی كردۆتەوە‬ ‫لەماوەی ئەمساڵدا ئێران حەوت سەربازگەی گەورەی‬ ‫لەنێو خاكی هەرێمی ك��وردس��ت��ان دروس��ت��ك��ردووە‪.‬‬ ‫بەگوێرەی زانیارییەكانی ئاژانسی پەیامنێر‪ ،‬پێنج قەاڵ‬ ‫لەسنووری شارۆچكەی حاجی ئۆمەران لەناوچەكانی‬ ‫وەك پەتك‪ ،‬ماوەتان‪ ،‬ب��ەردەزەرد و سەری شیوەڕەش‬ ‫دروستكراون و دووان��ی تریش لەسنووری چۆمان‬ ‫لەكانیەرەش دام��ەزرێ��ن��دراون‪ .‬چاودێرانی سیاسیش‬ ‫رایدەگەیەنن ئەو قەاڵیانە بۆ زانیاری هەواڵگیرییە‪،‬‬ ‫لەسەر جموجۆڵی چاالكیەكانی پەژاک‪.‬‬

‫ئێران دوو كورد دەكوژێت‬

‫سزای زیندان بۆ مامۆستایەكی كورد‬

‫پێویستە كەبوودوەند ئازاد بكرێ‬

‫پ��ی��اوێ��ك��ی ت��ەم��ەن (‪ )65‬س���ااڵن ب��ەن��اوی‬ ‫«دەروێش حەسەن خالیدیان» و كچێكی كە‬ ‫تەمەنی (‪ )20‬ساڵە ب��ەن��اوی «خ��ەرم��ان»‪،‬‬ ‫لەگوندی (نسارە)ی سەربە شاری دیواندەرە‬ ‫دەدرێنە بەر دەستڕێژی گوللەی هێزەكانی‬ ‫رژێمی كۆماری ئیسالمی ئێران و دەكوژرێن‪.‬‬ ‫ه��ێ��زەك��ان��ی رژێ��م��ی ك���ۆم���اری ئیسالمی‬ ‫ئێران بۆ پ��ەردەپ��ۆش كردنی ئ��ەو هێرشە كە‬ ‫كردویانەته‌ سەر ئەو دوو كەسە و كوشتویانن‪،‬‬ ‫ه��ەوڵ��ی چ��ەواش��ەك��ردن��ی راس��ت��ی ڕووداوەك����ە‬ ‫دەدەن و لەناو خەڵكەكەدا ئەوە باڵودەكەنەوە‬ ‫كە ئەو دوو كەسە گوایە لەالیەن گەریالكانی‬ ‫پ��ەژاك��ەوە ك��وژراون‪ ،‬ب��ەاڵم خەڵكی گوندەكە‬ ‫ئ���ەو ب��ان��گ��ەش��ان��ەی ه��ێ��زەك��ان��ی دەوڵ��ەت��ی��ان‬ ‫ڕەت���ك���ردۆت���ەوە و رای��ان��گ��ەی��ان��دووە ك��ە ئ��ەو‬ ‫ج���ۆرە ك���ردەوان���ە‪ ،‬ك���اری دەوڵ���ەت خ��ۆی��ەت��ی‪.‬‬ ‫ئ��ێ��ران ب��ۆش��ێ��وان��دن��ی پ���ەژاك ئ��ەو بانگەشانە‬ ‫باڵودەكاتەوە‪.‬‬

‫م��ام��ۆس��ت��ای��ەك��ی خ��ەڵ��ك��ی ش����اری ش��ن��ۆی‬ ‫رۆژه���ەاڵت���ی ك��وردس��ت��ان‪ ،‬ح��وك��م��ی زی��ن��دان و‬ ‫دورخستنەوەی بەسەردا درا‪.‬‬ ‫موحسین جەلدیانی‪ ،‬مامۆستای دواناوەندی‬ ‫ل���ه‌ش���اری ش��ن��ۆ ك��ە س��اڵ��ی پ���ار ل���ەالی���ەن هێزە‬ ‫ئ��ەم��ن��ی��ەك��ان��ی ك���ۆم���اری ئ��ی��س�لام��ی ئ��ێ��ران��ەوە‬ ‫رفێندرابوو‪ ،‬دوای شەش مانگ مانەوەی ئەو‬ ‫مامۆستایە لەزیندانەكانی ئ���ەراك و ئ��ەوی��ن‪،‬‬ ‫ح��وك��م��ی ش���ەش س���اڵ زی���ن���دان و پ��ێ��ن��ج س��اڵ‬ ‫دوورخرانەوە بۆ (تەبەسی) رۆژهەاڵتی ئێرانی‬ ‫بۆ دەركرا‪.‬‬ ‫ئ��ەم م��ام��ۆس��ت��ا ك���وردە ك��ە وەك چاالكێكی‬ ‫مەدەنی و مامۆستای زمانی كوردی و ئەندام‬ ‫و بەڕێوەبەری بەشێك لەئەنجومەنی وێژەی ئەو‬ ‫ش��ارە ب��وو ك��ە دوای م��اوەی��ەك��ی زۆر ئ��ی��دارەی‬ ‫ئیتالعات لێپێچینەوەیان ل��ەگ��ەڵ��دا ك���ردووە و‬ ‫گوشاری زۆریان بۆ هێنا‪ ،‬بەاڵم لەئاكامدا ئەم‬ ‫حوكمەی بەسەر ناوبراودا سەپاند‪.‬‬

‫رێكخراوی چاودێری مافەكانی مرۆڤ بەدەركردنی‬ ‫لێدوانێك‪ ،‬خوازیاری ئازادی و چارەسەركردنی بەپەلەی‬ ‫كەبوودوەند‪ ،‬چاالكی مەدەنی و رۆژنامەوانی كورد بوو‪.‬‬ ‫«رێكخراوی چاو‌دێری مافەكانی مرۆڤ» كە‬ ‫ناوەندەكەی لەنیویۆركی ئه‌مریكایە‪ ،‬رۆژی (‪)7/28‬‬ ‫رایگەیاند كە شیمانە دەكرێت محەمەد سدیق كەبوودوەند‪،‬‬ ‫تووشی جڵدەی مێشك بووبێت‪.‬‬ ‫رێ��ك��خ��راوەك��ە رای��گ��ەی��ان��د‪ :‬پێدەچێت ك��ەب��وودوەن��د‬ ‫لەرێكەوتی (‪ )2/15‬لەزینداندا تووشی جەڵدەی مێشك‬ ‫ت و بە وتەی بنەماڵەكەی تا ئێستا رێگری كراوە‬ ‫بووبێ ‌‬ ‫لەچارەسەركردنی‪.‬‬ ‫«رێ��ك��خ��راوی چ��او‌دێ��ری مافەكانی م��رۆڤ»‬ ‫بەپشت بەستن بەنامەكەی كەبوودوەند كە لەزیندانەوە‬ ‫باڵویكردەوە دەنووسێت‪ :‬ئەو چاالكە ك��وردە تووشی‬ ‫سەر گێژە و تێكچوونی بەشێك لەمێشکی بووە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لەبنكەی تەندروستی گرتووخانەی ئەوین بەگوێرەی‬ ‫پێویست چارەسەری بۆ نەكراوە‪.‬‬


‫داوای لێبوردن دەكات‬

‫سەركەوت حەسەن‪ :‬ئاسایش لەخۆیەوە ده‌ستێوه‌ردان دەكات‬

‫دیداری‪ /‬هاوژین غه‌ریب‬

‫بەرپرسی پێشوی ئاسایشی سلێمانی‬ ‫و ه��ەڵ��س��وڕاوی ئێستای بزوتنەوەی‬ ‫گ���ۆڕان س��ەرك��ەوت ح��ەس��ەن‪ ،‬لەم‬ ‫دی����دارەی چ��ەت��ردا ب��اس ل��ە رەوش��ی‬ ‫ئێستای سلێمانی و كارەكانی ئاسایش‬ ‫و پەیوەندی ئ��ەو دەزگ��ای��ە لەگەڵ‬ ‫خه‌ڵک و حكومەت دەكات‪.‬‬ ‫چەتر‪ :‬وەك��و كەسێك كە م��اوەی‬ ‫چەندین ساڵ لە دەزگا ئەمنیەكاندا‬ ‫ك���ارت ك����ردووە‪ ،‬هێزەكانی هەرێم‬ ‫ك��ۆم��ەڵ��ێ��ك گ��ۆڕان��ك��اری��ان ك���ردووە‬ ‫لەسنوری سلێمانیدا‪ ،‬تۆپێت وایە‬ ‫ئەمانە بەچی دەگ���ەن؟ ب��اس لەوە‬ ‫دەكرێت ئ��ەم گۆڕانكاریانە گۆڕانی‬ ‫رێكخستنی و سیاسی نین گۆڕانی‬ ‫هەواڵگرین‪ ،‬پێت وایە ئەمە چەندە‬ ‫راستە؟‬

‫ سلێمانی سروشتی خەڵكەكەی وایە‬‫شارێكی زیندوە‪ ،‬شارێكە بەردەوام خەریكی‬ ‫رەخنەگرتنە و ب��ەردەوام ب��ەدوای ئەوانەدا‬ ‫دەچێت كە خزمەت ناكرێت باسی دەكات‬ ‫ن����اوەس����ت����ێ����ت‪ ،‬ه�������ەر‬

‫حزبێكی سیاسی ه��ات��ووەت��ە س��ەر حوكم‬ ‫لەسلێمانی بەوانەشەوە كە ئێستا لەسەر‬ ‫ح��وك��م��ن‪ ،‬ئ���ەگ���ەر ن��ەت��وان��ێ��ت خ��زم��ەت��ی‬ ‫خەڵكی پێ بكات و ئیش و كاری خەڵك‬ ‫رای��ی بكات هیچ سودێكی نابێت هەر‬ ‫بەرنامەیەكت هەبێت‪ .‬ئ��ەزان��ی��ت هەموو‬ ‫حزبێك بەرنامەی خۆی هەیە ئەویش لەسەر‬ ‫ئەوەیە لەناو خەڵكەوە زانیاری كۆبكەیتەوە‬ ‫خەڵك چی پێ باشە تۆ ئەوە بكەیت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەشێوەیەكی هەواڵگری تۆ بتەوێت خۆت‬ ‫بخەیتە ناو خەڵكەوە ئەوە بەشێكی كارەكەیە‬ ‫ئەگەرنا ئەوەیتر دەزگ���ای پاراستن یان‬ ‫زانیاری یان هەر دەزگایەكی لەو بابەتە كە‬ ‫حزبێك هەیەتی بۆ پاراستنی خۆیەتی ئەوە‬ ‫حەقی خۆیەتی ئەو دەزگایانەی هەبێت‬ ‫بۆ پاراستنی خۆی لە دەوروب��ەری‪ ،‬بەاڵم‬ ‫نەك ئەوەی ئەو دەزگایە هەبێت بۆ لێدانی‬ ‫خ��ەڵ��ك ی��ان ب��ۆ پاراستنی خۆی‬ ‫ل��ەخ��ەڵ��ك‪ ،‬چونكە ت��ۆ لەناو‬ ‫خ��ەڵ��ك��دای ب��ۆ خەڵكیت‪.‬‬ ‫س�����ودی ئ��ەو دەزگایانە‬ ‫ب�������ۆ‬

‫حزبەكان خۆیەتی‪ ،‬بەاڵم بۆ ئەوەی زانیاری‬ ‫خەڵكی پێ كۆبكاتەوە ئەوە هیچ سودێكی‬ ‫نیە‪ .‬كە تێكەاڵویەك هەبوو لەنێوان خەڵك و‬ ‫دەسەاڵتدا هەموو خەڵك ئازادە قسەدەكات‪،‬‬ ‫ئ��ەوان��ەی یەكێتی و پ��ارت��ی��ش بەهەمان‬ ‫ش��ێ��وەن ئ��ەو كەموكورتیانەی لەرێگەی‬ ‫دەزگ��ا هەواڵگریەكانی خۆیانەوە بۆیان‬ ‫دەگەڕێتەوە لەگەندەڵی و دزی و بەرتیل‬ ‫وەرگرتن و هەموو شتەكان‪ ،‬ئایا ئەم حزبە‬ ‫دێ��ت ب��ەڕێ��وەب��ەرای��ەت��ی ش��ارەك��ەی چاك‬ ‫بكات؟‬

‫چەتر‪ :‬سكااڵیەكی یاسایت لەسەر‬ ‫تۆمار كرا كە هاتیتە ناو گۆڕانەوە‬ ‫ئەوە بەچی گەیشت؟‬

‫ تەواو بوو‪ ،‬من چومە دادگا و دادوەر‬‫لێكۆڵینەوەی لەگەڵ كردم و ئەوانەی ئەوان‬ ‫باسیان كرد هیچی راستنەبوو نەشاهید‬ ‫هەبوو نەكەسێك هەبوو‪ ،‬ئەوەی كە باسی‬ ‫كردبوو كابرایەكی بەندكراو بوو‪.‬‬

‫چ��ەت��ر‪ :‬ئ��ەی ئ���ەوە تەنها‬ ‫هەڵمەتێكی راگ��ەی��ەن��دن‬ ‫بوو لەدژی تۆ؟‬

‫فۆتۆ‪ :‬هاوژین غه‌ریب‬

‫ لەوكاتەدا بەڵێ‪ ،‬چونكە‬‫ئ���ەوان خ��ۆی��ان دەی��ان��زان��ی من‬ ‫یەكێكم ل��ەوان��ەی زۆر دژی‬ ‫مادەبێهۆشكەرەكان ب��ووم زۆر‬ ‫ب��ەت��ون��دی لێپێچینەوەم لەگەڵ‬ ‫ئ���ەوك���ەس���ان���ەدا دەك�����رد ك���ە ئ��ەو‬ ‫كارەیان دەك��رد‪ ،‬لەو زەمەنەشدا‬ ‫من ل��ەوێ ب��ووم تیایدا‬ ‫س��ەرك��ەوت��وو بوم‪،‬‬ ‫كەس عەقڵی‬ ‫ن��ەی��دەب��ڕی‬ ‫من ئەو‬

‫كارەبكەم‪ ،‬ئەو ئیفادەیەی بە بەندیەكەیان‬ ‫داب��وو ب��ەزۆر پێیاندابوو‪ .‬زۆری��ان لێدابوو‬ ‫بە زۆر ئەوەیان پێ وتبوو‪ ،‬بەاڵم مرۆڤ‬ ‫كەسێتی هەبوو بەشتێكی ل��ەو بابەتانە‬ ‫ناشكێت‪ .‬دووەمینیش بابەتەكە لەهەڵمەتی‬ ‫راگەیاندنیدا بوو ئەی بۆ چەند ساڵبوو‬ ‫لەناو یەكێتیدا بووم باسیان نەكردبوو‪ .‬ئەوە‬ ‫تەنها بۆ ناوزڕاندن و شكاندن بوو‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەپێچەوانەوە ب��ەس��ەرب��ەرزان��ە لێی هاتمە‬ ‫دەرەوە ئەوان خۆیان پێی شكان‪.‬‬

‫چەتر‪ :‬لە قسەكانتدا باست لەوە‬ ‫كرد كە ئەو كەسە لە ژێر لێداندا ئەو‬ ‫قسانەی كردبوو‪ ،‬دەتوانین بڵێین لە‬ ‫ئاسایشدا بە گوێرەی ئەو ئەزمونەی‬ ‫تۆ هەتە لێدان و سزادان هەیە؟‬

‫ نا ئەوەیان ناڵێم‪ ،‬ئ��ەوە رێكخراوەكان‬‫زیندانیەكان دەبینن‪ ،‬بەاڵم من نایانبینم‪،‬‬ ‫ئەو كوڕەی ئیفادەی لەسەر من دابوو بە‬ ‫دادوەرەكەی ئاسایش و لەوالش وتبوی من‬ ‫بەزۆر وتومە‪ ،‬ئەویش خۆی وتبوی چونكە‬ ‫من چاودێری ئاسایش ناكەم‪.‬‬

‫چ����ەت����ر‪ :‬زۆرێ�������ك ل���ەرێ���ك���خ���راوە‬ ‫مەدەنیەكان لەو كاتەی تۆ بەرپرسی‬ ‫ئاسایش ب��ووی��ت و ل��ە ئێستاشدا‬ ‫گلەیی ئ��ەوە دەك��ەن كە دەزگاكانی‬ ‫ئاسایش رێگری دەك��ەن لەناڕەزایی‬ ‫دەربڕین‪ ،‬بۆچی دەزگاكانی ئاسایش‬ ‫ئەوەدەكەن؟‬

‫ تائێستا یاسای خۆپێیشاندان دەرنەچووە‬‫بۆیە دەبێت بۆ هەر چاالكیەك لەوەزارەتی‬ ‫ناوخۆ رەزامەندی وەربگرن‪ ،‬لەو كاتانەدا‬ ‫ئاسایش ل��ەخ��ۆی��ەوە دەس��ت��ێ��وەردان دەك��ات‬ ‫ئەگەرنا هیچ ئیشی ئاسایش نیە‪ ،‬كاتی‬ ‫خۆشی كەمن لەوێبووم لەگەڵ وەزی��ری‬ ‫ناوخۆدا قسەمان كرد بۆ ئەوەی پۆلیسی‬ ‫چاالكیە مەدەنیەكان دروست بێت ئەوەش‬ ‫ب��ۆ ئ��ەوە ب��وو ك��ە ئاسایش پەیوەندیەكی‬ ‫چاكی دروس��ت كردبوو لەگەڵ خەڵكدا‪،‬‬ ‫خەڵكی خۆمانە رێپێوان دەك���ات خۆ‬ ‫لەواڵتێكی ترەوە نایەت رێپێوان بكات‪،‬‬ ‫بۆ ئەوەی ئەو پەیوەندیە تێكنەچێت‬ ‫ئ��ەو پۆلیسی چاالكیە مەدەنیانە‬ ‫بەشداری بكەن‪ ،‬ئەگەر توندوتیژیش‬ ‫رویدا ئەوان بەبێ چەك بەشداری بكەن‪.‬‬ ‫بەاڵم بەداخەوە ئێستا هەندێك جار پۆلیسی‬ ‫چاالكیە مەدەنیەكان فریا ناكەوێت یان‬

‫نایكات ئاسایش دەس��ت��ێ��وەردان دەك��ات‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم ئ��ەوە كارێكی خراپە دەستێوەردان‬ ‫لەئیشی دەزگاكانی تردا‪.‬‬

‫چ��ەت��ر‪ :‬ل��ەس��ەر ئ���ەوەی ئاسایش‬ ‫هێرشی كردووەتە سەری بمانەوێت‬ ‫یان نا خەڵكێك دەڵێن ئێوە بەرپرسیار‬ ‫بوون‪ ،‬تۆ ئامادەیت داوای لێبوردن‬ ‫بكەیت لەسەر ئەوكارانەی كردوتە؟‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪5‬‬

‫ مرۆڤ كاتێك كارێكی كرد لەكاردا‬‫بەتایبەتی لەواڵتێكی وەك كوردستاندا‬ ‫بتەوێت هەموو خەڵك لێت رازی بێت ئەوە‬ ‫نابێت راستە ئەگەر ئیش بكەیت توشی‬ ‫ پێکهاته‌ی حكومەتەكە وای��ە‪ ،‬دوو‬‫هەڵەش دەبیت‪ ،‬لەو كاتەدا كارمەندەكانی‬ ‫ئ��اس��ای��ش ب��ەج��ۆرێ��ك��ی وا ن��ەب��وون بڵێیت حیزبی دەس���ەاڵت���دار دروس��ت��ی��ان ك���ردووە‬ ‫بەشێوەیەكی ئەكادیمی وان��ەی خوێندوە بەتایبەتیش لە دوای ش��ەڕی ناوخۆ كە‬ ‫ت��اج��ێ��ب��ەج��ێ��ی ب���ك���ات‪ ،‬ه���ەڵ���ەش ك����راوە جیابوونەوە‪ ،‬لە سنوری یەكێتیدا هەموو‬ ‫لەخەڵكیش دراوە‪ ،‬ب��ەاڵم هەركەسێك كە ئەوانەی لە ئاسایشدا بوون یەكێتی بوون‬ ‫سكااڵیەكی هێنابێتە الی من ناهەقیەكی الی پارتیش هەروا‪ .‬ئەمە كاری حكومەت‬ ‫ب��ەرام��ب��ەر كرابێت م��ن ب��ەدواداچ��وون��م بۆ دەك���ەن ب��ەاڵم تەوجیهاتەكان ل��ە حیزبەوە‬ ‫ك��ردووە هەقم بۆ ك��ردووەت��ەوە‪ ،‬ب��ەاڵم ناڵێم وەردەگ��رێ��ت ئێستاش ئ��ەوان��ەی مەكتەب‬ ‫هەموویان چونكە هەبووە نەگەیشتووەتە سیاسین وەزیرن و بەرپرسیارێتیشیان لەناو‬ ‫الی من هەبووە نەیوێراوە بێت ئاسایش حكومەتدا هەیە‪.‬‬ ‫م���رۆڤ ل��ەگ��ەڵ ه��اواڵت��ی��ان��ی خ��ۆی��دا‬ ‫توشی ئیستیدامە ببێت‪ ،‬ئەوەی هاتبێت‬ ‫پڕۆفایل‬ ‫قەرەبوومان داوەتەوە ئەوەیشی نەهاتبێت‬ ‫سەركەوت حەسەن‬ ‫توشی زیان بووە یان لێدانی خ��واردووە‬ ‫یان گیراوە یان شتێكی كردوە لەناهەق س��اڵ��ی (‪ )1959‬لەسلێمانی‬ ‫ئاساییە ئێمە داوای لێبوردنی لێ دەكەین‬ ‫م��ن شەخسی خ��ۆم داوای لێبوردنی ل���ەدای���ك���ب���ووە‪ .‬ق��ۆن��اغ��ەك��ان��ی‬ ‫لێ دەكەم ئەمەش لەالوازیەوە نیە‪ ،‬تۆ خوێندنی ناوەندی و ئامادەیی‬ ‫بتەوێت هەموو شتەكان لە سەداسەد‬ ‫بەدڵی تۆبێت نابێت‪ ،‬چونكە لە هەموو ل��ەس��ل��ێ��م��ان��ی ت�����ەواو ك�����ردووە‪.‬‬ ‫واڵتێكدا خەڵك هەیە كاری نایاسایی ل��ەس��اڵ��ی (‪ )1975‬پ��ەی��وەن��دی‬ ‫دەكات و تۆلەگەڵیدا‬ ‫لێپرسینەوە دەكەیت ك������ردووە ب��ەرێ��ك��خ��س��ت��ن��ەك��ان��ی‬ ‫ئەوەش بەدڵی خەڵك نابێت‪.‬‬ ‫حیزبیە‪ ،‬چ��ۆن دەك��رێ��ت دەزگایەكی‬ ‫حیزبی هاوكات دەزگایەكی حكومیش‬ ‫بێت؟‬

‫چەتر‪:‬پەیوەندی دەزگ��ای زانیاری‬ ‫لەگەڵ ئاسایشدا چەندە؟ بەتایبەت‬ ‫ئەوكاتەی تۆ بەرپرسی ئاسایش‬ ‫بوویت؟‬

‫ گ��ۆڕی��ن��ەوەی زان��ی��اری��ە‪ ،‬ه���ەردوو‬‫دەزگاكە دەزگای حیزبیە لەحكومەتیشدا‬ ‫كاردەكەن بە تەنسیق كاردەكەن‪ ،‬هەردوو‬ ‫الی���ان دەزگ����ای مەعلوماتین‪ ،‬ب��ەاڵم‬ ‫ئاسایش ئیجرائاتیشە‪.‬‬

‫چەتر‪ :‬لە قسەكانتدا ئاماژەت‬ ‫ب���ەوەك���رد ئ��اس��ای��ش دەزگ��ای��ەك��ی‬

‫كۆمەڵەی رەنجدەرانەوە‪ .‬لەساڵی‬ ‫(‪ )1981‬ب��ووەت��ە پێشمەرگە‪.‬‬ ‫دواتر بووەتە بەرپرسی ئاسایشی‬ ‫سلێمانی‪ .‬لەساڵی (‪ )2006‬بووە‬ ‫ب��ەراوێ��ژك��اری وەزی���ری ناوخۆ‪.‬‬ ‫لەگەڵ دروست بوونی بزوتنەوەی‬ ‫گۆڕان كاردەكات هەتائێستا‪.‬‬

‫كاندیدی دەرنەچووی پەرلەمانی عێراق وەزیرە جه‌الل‪:‬‬

‫متمانەم لەسەدا سەد بەخەڵكی دەنگدەر نەبوو‬ ‫دیداری‪ /‬زانكۆ سەردار‬ ‫دەرن��ەچ��وون لەخۆكاندیدكرندا بۆ‬ ‫هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرایەتی‬ ‫ع��ێ��راق ‌و ق���ەرزار ب���وون ل��ەس��ەر ئەو‬ ‫كاندید ب��وون��ە ‌و لەهەمانكاتیشدا‬ ‫هەبوونی ناوی (شەهید ئارام) لەپشت‬ ‫ه��ەڵ��ب��ژاردن��ی��ەوە‪ ،‬قسەكردن لەسەر‬ ‫ئەنفال و كەمتەرخەمی كاربەدەستانی‬ ‫ێ نەكردنی‬ ‫كورد لەبەغداد لەمەڕ جێبەج ‌‬ ‫مادەی (‪ )140‬تەوەری قسەكردنی چەتر‬ ‫لەگەڵ وەزیرە شێخ جەاللە‪.‬‬ ‫ێ ب��زان��ی��ن ه��ۆك��اری‬ ‫چ��ەت��ر‪ :‬دەك����ر ‌‬ ‫خ���ۆك���ان���دی���دك���ردن ل��ەه��ەڵ��ب��ژاردن��ی‬ ‫پەرلەمانی عێراقدا چیبوو؟‬

‫ك���اری ت��ای��ب��ەت��ەوە الی زۆرب����ەی زۆری‬ ‫ێ متمانەیش‬ ‫ك��اڵ ب��ۆت��ەوە‪ ،‬ج��ۆرێ��ك ل��ەب� ‌‬ ‫هەیە لەبەرامبەر بەڵێنەكانی حكومەت‪،‬‬ ‫تۆ سەیركە لەسلێمانیدا لەسەدا شەست و‬ ‫دووی هاواڵتیان چوونەتە دەنگدان‪ ،‬ئاخر‬ ‫ئەمە زۆركەمە بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی‬ ‫عێراقی‪ ،‬بەراستی ئەمە بەڵگەیە لەسەر‬ ‫ئەو نەمانی متمانەیە‪ ،‬من بەش بەحاڵی‬ ‫خۆم دركم بەوە كردبوو متمانەم لەسەدا سەد‬ ‫بەخەڵكی دەنگدەر نەبوو‪.‬‬

‫چ��ەت��ر‪ :‬پ���ارەی تێچووی ری��ك�لام و‬ ‫خەرجی خۆكاندید كردنت لەئەستۆی‬ ‫لیستەكەت بوو یان خۆت؟‬

‫ بەشێكی لەئەستۆی لیستەكەبوو‪ ،‬بەاڵم‬‫بەشی زۆری لەئەستۆی خۆم بوو‪ ،‬دیارە‬ ‫كەس و كاریشم هاوكارییان زۆر كردوم‪.‬‬

‫چەتر‪ :‬نەمانی ئەو متمانەیە الی‬ ‫ێ نەكردنی ئەو‬ ‫خەڵك هۆكاری جێبەج ‌‬ ‫ێ یاخود‬ ‫هەموو بەڵێنەیە پێیان دەدر ‌‬ ‫لەسەر ئەساسی ئ��ەوەی میللەتەكە‬ ‫خۆی جێگەی متمانەنیە؟‬

‫ ئەتوانم بڵێم ه��ەم��ووی‪ ،‬بەراستی‬‫خ��ەڵ��ك��ەك��ە ئێستا پ��ش��ت��ی ك����ردووەت����ەوە‪،‬‬ ‫سەیردەكەی مەسەلە نەتەوایەتیەكان بەهۆی‬

‫دی��ب��ل��ۆم��ی ل��ەك��ارگ��ێ��ڕی��دا هەیە‬ ‫ل���ەس���اڵ���ی (‪ )2000‬ب��ەپ��ل��ەی‬ ‫راوێ�������ژك�������ار ل�������ەوەزارەت�������ی‬ ‫گەشتوگوزار خانەنشین ك��راوە‬ ‫ژنێكی چاالكە لە بواری پاراستنی‬ ‫م���اف���ەك���ان���ی ژن���ان���ی ئ��ەن��ف��ال‬

‫چ��ەت��ر‪ :‬ئ��ەو ك��ەس��ان��ەی ل��ەگ��ەاڵ تۆ‬ ‫كاریان كردوە‪ ،‬هەقیان كەوتۆتە الت‬ ‫یان هەقی هەموویانت داوە چونكە‬ ‫زۆرێ���ك لەكاندیدە دەرن��ەچ��ووەك��ان‬ ‫قەرزار بوون؟‬

‫ێ سەبارەت بەقەرزاری من بەقەد‬ ‫ جار ‌‬‫بەڕەكەی خۆم پێم راكێشاوە‪ ،‬وەك پێم وتی‬ ‫من لەسەرەتاوە بەدوو دڵی كارەكەم كردوە‬ ‫‌و لەسەدا سەد متمانەم نەبووە‪ ،‬لەبەر ئەوە‬ ‫خۆم نەكردوە بەژێر ب��اری ق���ەرزەوە‪ ،‬دواتر‬ ‫ئەوانەی لەگەڵمدا كاریان كردوە بەشێكی‬ ‫زۆری�����ان ك���ەس و ب�����رازای خ���ۆم ب���وون‌و‬ ‫ێ پ���ارە ك��اری��ان ب��ۆك��ردووم‪ ،‬ئ��ەوان��ی‬ ‫ب��ەب� ‌‬ ‫و‬ ‫ت��ری��ش وەك رۆژن���ام���ەن���ووس‬ ‫وێنەگر هەمووی بەگرێبەست‬ ‫ب���ووە و ب��ەپ��ارە ب���ووە ه��ەم��ووی‬ ‫ل����ەدوای ت��ەواوب��وون��ی پرۆسەكە‬ ‫پارەی خۆیان پێدراوە‪.‬‬ ‫چ��ەت��ر‪ :‬شەهید (ئ���ارام)‬ ‫ب��رات��ان��ە‪ ،‬ت��اچ��ەن��د هەست‬ ‫دەك����ەن ی��ەك��ێ��ت��ی ئ��ەم��ەی‬ ‫ێ كە‬ ‫ب���ەرێ���ژەی���ەك وەرگ���رت���ب��� ‌‬ ‫جارێكی تر ئەو كاڵبوونەوەیەی‬ ‫خ����ۆی الی ج����ەم����اوەر وەك‬ ‫ه���ەری���ەك ل��ەح��زب��ەك��ان��ی ت��رالی‬ ‫هاواڵتیان نەهێڵێ‌‪ ،‬لەكاتێكدا تۆ‬ ‫خوشكی شەهیدێكی س��ەرك��ردەی‪،‬‬ ‫حزبێك كە لەزۆر رووە‬ ‫وە لەقەیراندایە؟‬

‫ ه����ەم����وو‬‫ك��ەس دەزان �ێ‌‬ ‫كە (ئارام)‬

‫چ�����ەت�����ر‪ :‬ح���اڵ���ی‬ ‫ێ‬ ‫ج��ێ��ب��ەج�� ‌‬

‫ ه����ۆك����اری ب����ۆ ك���ەم���ت���ەرخ���ەم���ی‬‫دەگەڕێنمەوە‪ ،‬كەمتەرخەمی ئەو كەسانەی‬ ‫لەناوەندی بڕیاردان‪ ،‬ئەندامانی‬ ‫پەرلەمانی عێراق‪.‬‬ ‫چ���ەت���ر‪ :‬م��ەب��ەس��ت��ت‬ ‫كەسایەتیە كوردەكانە‬ ‫ی��������ان ت����������ەواوی‬ ‫ك���ارب���ەدەس���ت���ان���ی‬ ‫عێراق؟‬

‫ الیەنە كوردیەكە‬‫مەبەستمە‪ ،‬ئ��اخ��ر من‬ ‫ێ داك���ۆك���ی ل��ەخ��ۆم‬ ‫ئ��ەب � ‌‬ ‫ب�����ك�����ەم ب����ەراس����ت����ی‪،‬‬

‫چەتر‪ :‬ئەگەر ئەمجارە داوات لێ‬ ‫بكرێ بۆ خۆكاندیدكردن لەهەڵبژادنێكی‬ ‫تر ئامادەی خۆ كاندیدكردن دەبیت؟‬

‫‪ -‬نەخێر‪.‬‬

‫چەتر‪ :‬بەهۆكاری چی؟‬

‫ بەو ئەزمونەی هەمبووە جارێكی تر‬‫دووب��ارەی ناكەمەوە‪ ،‬ئەو كاتەی تەرخانی‬ ‫دەك��ەم بۆ ه��ەڵ��ب��ژاردن تەرخانی بكەم بۆ‬ ‫مەسەلەیەكی تر باشترە‪.‬‬

‫فۆتۆ‪ :‬زانکۆ سه‌ردار‬

‫ م��ن ل��ەالی��ەن یەكێتی نیشتمانیەوە‬‫داواكرام كە خۆم كاندید بكەم لەسەر لیستی‬ ‫هاوپەیمانی‪ ،‬هەرچەندە بەراستی من بەدوو‬ ‫ ناتوانم پێت بڵێم‪.‬‬‫دڵ��ی��ەوە وەرم��گ��رت ب���ەاڵم دواج���ار ئ��ەوەی‬ ‫چ��ەت��ر‪ :‬ب��ەك��ۆی گ��ش��ت��ی چ��ەن��دت‬ ‫منی ساغكردەوە ئامانج بوو‪ ،‬ئامانجێكی‬ ‫نەتەوەیی كە درێژەپێدەری خەباتی چەند خەرجكرد؟‬ ‫ساڵەی خۆم و خێزانم بێت‪ .‬ئ��ەوەی منی‬ ‫پڕۆفایل‬ ‫دووداڵ ك��ردب��وو یەكەم كانیدبوونم لەسەر‬ ‫وه‌زیرە شێخ جەالل شێخ سەعید‬ ‫حزبێكی سیاسی دی��اری كراو بوو‪ ،‬دووەم‬ ‫باوەڕنەبوونم بەو خەڵكە كە تاچەند دێتە‬ ‫خ���وش���ك���ی ش�����اس�����وار ج�����ەالل‬ ‫سەر قەناعەت و ئامانج‌و كرداری من‪.‬‬ ‫«ش������ەه������ی������د ئ���������������ارام»ە‬

‫چەتر‪ :‬ئەوەی لەئەستۆی لیستەكەت‬ ‫بوو چەند بوو؟‬

‫ ئ��ەوەش خەرجیەكە بەراستی نەكراوە‬‫كۆی بكەمەوە‪ ،‬تانوانی ئەوە دیاری بكەیت‪.‬‬

‫سكرتێری ك��ۆم��ەڵ��ەی رەن���ج���دەران ب��ووە‪،‬‬ ‫كۆمەڵەی رەنجدەرانیش بەهێزترین باڵی‬ ‫یەكێتی بووە‪ ،‬بەراستی من یان هەركەسێكی‬ ‫تر ناتوانین بڵێن خاوەنی ئارامین یان خاوەنی‬ ‫نین‪ ،‬هەموو كەسێك بۆی هەیە‬ ‫باسی ئارام بكات لەبەر ئەوە‬ ‫هەرحزبێك بۆی هەیە باسی‬ ‫ئ���ارام ب��ك��ات‪ .‬ئێمە وەك‬ ‫خێزانەكەمان ناتوانین‬ ‫بەهیچ حزبێك بڵێین‬ ‫ناتوانی ناوی بهێنی‪،‬‬ ‫تەنانەت گۆڕانیش كە‬ ‫لەیەكێتی جیابوونەتەوە‬ ‫زۆر ئاسایی ن��اوی ئ��ارام‬ ‫دەبەن‪.‬‬

‫كردنی مادەی (‪ )140‬دەزانین‪ ،‬هۆكاری‬ ‫ێ نەكردنی بۆچی دەگەڕێتەوە؟‬ ‫جێبەج ‌‬

‫گ����ەورەت����ری����ن ه���ەڵ���ە ك���ە ك�����ورد ك���ردی‬ ‫ل��ەك��ات��ی روخ��ان��دن��ی رژێ��م��ی س��ەدام��دا‬ ‫ئەوەبوو كە داكۆكی لەكەركوك و ناوچە‬ ‫داب��ڕاوەك��ان ن��ەك��رد‪ ،‬ت��ۆ سەیركە كەركوك‬ ‫تەنها ن��اوەڕاس��ت��ەك��ەی م��اوەت��ەوە ئەگەرنا‬ ‫چواردەورەكەی خراوەتەسەر ناوچەكانی تر‪.‬‬


‫خوێنەران گلەیی لەكتێبفرۆشەكان دەكەن‬ ‫رێژەی خوێنەران و فرۆشی كتێب لەدابەزینی بەردەوامدایە‬ ‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪6‬‬

‫ئا‪ /‬محەمەد هاشمی‬

‫(ك��ت��ێ��ب‪ ...‬س��ەرچ��اوەی مەعریفەیە)‬ ‫ئەو وتەیەیە كە سەردەمانێك لەسەرزاری‬ ‫زۆری���ن���ەی رۆش��ن��ب��ی��ران��ی ج��ی��ه��ان ب��وو‬ ‫ب���ەك���وردس���ت���ان���ی���ش���ەوە‪ ،‬ب�����ەاڵم ل��ەگ��ەڵ‬ ‫ل��ەدای��ك��ب��وون��ی ت����ۆڕی ئ��ی��ن��ت��ەرن��ێ��ت و‬ ‫پ���ەی���داب���وون���ی ك��ت��ێ��ب��ی ئ��ەل��ی��ك��ت��رۆن��ی‪،‬‬ ‫سەرچاوەكانی دەستخستنی زانیاری بۆ‬ ‫م��رۆڤ فراوانتر كرد و تائەندازەیەكی‬ ‫زۆری���ش گ���ەرم و گ���وڕی ب���ازاڕی‬ ‫كتێبی كەمكردەوە‪ .‬ئەمەش بەئاشكرا‬ ‫بەژمارەی كڕیارانی كتێبخانەكانی‬ ‫ن��اوب��ازاڕ و سەردانكەرانی كتێبخانە‬ ‫گشتییەكانەوە دیارە‪.‬‬ ‫ل����ەن����او ك��ت��ێ��ب��خ��ان��ەی گ��ش��ت��ی��دا‪،‬‬ ‫خ��وێ��ن��دك��ار ه��ۆگ��ر م��ح��ەم��ەدم��ان بینی‬ ‫و وت���ی «ب���ۆ خ��وێ��ن��دن��ەوەی كتێبە‬ ‫فكرییەكان س��ەردان��ی كتێبخانەی‬ ‫گشتی دەك���ەم‪ ،‬چونكە شوێنێكی‬ ‫ئ��ارام��ە و س��ەرچ��اوەی دەوڵ��ەم��ەن��دی‬ ‫تێدایە‪ .‬هەندێ كتێبی فكری هەن‬ ‫كە تەنها لەم كتێبخانانەدا‬ ‫دەست دەكەون»‪.‬‬ ‫ملمالنێی كتێب و ئینتەرنێت‬

‫دەرب���������������������������������������ارەی‬ ‫ك��ەم��وك��وڕی��ی��ەك��ان��ی ئ��ەم‬ ‫ك���ت���ێ���ب���خ���ان���ان���ەش وت���ی‬ ‫«كەموكورتییەكی ئەوتۆ‬ ‫ل��ەك��ت��ێ��ب��خ��ان��ەی گ��ش��ت��ی��دا‬ ‫ن��اب��ی��ن��رێ��ت‪ ،‬ب�����ەاڵم ه��ێ��ش��ت��ا‬ ‫ل���ەڕووی كتێبی بیانییەوە وەك‬ ‫پێویست نییە»‪.‬‬ ‫میران ئەحمەد یەكێكە لەو گەنجانەی‬ ‫ب������ەردەوام دێ��ت��ە ك��ت��ێ��ب��خ��ان��ەی گشتی‪،‬‬

‫بەمشێوەیە بۆمان دوا «ب��ەدوای كتێبی‬ ‫شێوەكاریدا دەگ��ەڕێ��م و كتێبخانەكەش‬ ‫دەوڵ����ەم����ەن����دە‪ ،‬ب����ەاڵم زۆرج����اری����ش بۆ‬ ‫س����ەرچ����اوەی ن����وێ پ���ەن���ا دەب���ەم���ەب���ەر‬ ‫ئینتەرنێت»‪.‬‬ ‫پرسیمان ئایا ئینتەرنێت بازاڕی كتێبی‬ ‫كەم ك��ردۆت��ەوە‪ ،‬ناوبراو وتی «ل��ەڕووی‬ ‫زانیاری نوێوە‪ ،‬كتێب ملمالنێی ئینتەرنێتی‬ ‫پێناكرێت‪ ،‬بەاڵم سەبارەت بەكتێبە كۆنە‬ ‫دانستەكان كە لە ئینتەرنێتدا نین‪ ،‬ئەوا‬ ‫ئینتەرنێت ملمالنێی كتێبی پێناكرێت»‪.‬‬

‫شنە رەس��وڵ��ی��ش وت��ی «خ���ۆم دەستی بەئاشكرا بازرگانی بەپیرۆزترین شتەوە‬ ‫شیعرم هەیە و زۆرج��ار بۆ خوێندنەوەی دەكەن كە كتێبە!»‪.‬‬ ‫مامۆستا حەسیبە ق��ەرەداغ��ی��ش كە‬ ‫دی���وان���ی ش��اع��ی��ران دێ��م��ە كتێبخانەی‬ ‫گشتی‪ ،‬چونكە لەتوانامدا نییە بیانكڕم ل���ەب���ەردەم ی��ەك��ێ��ك ل��ەك��ت��ێ��ب��ف��رۆش��ەك��ان��ی‬ ‫بەردەركی سەرا وەستابوو‪ ،‬هەمان گلەیی‬ ‫و ناچار لێرە دەیخوێنمەوە»‪.‬‬ ‫لەبارەی كێشەكانی خوێندنەوەش وتی ه���ەب���وو‪ ،‬وت��ی��ش��ی «ب���ەه���ۆی ن��ەب��وون��ی‬ ‫«ب���وون���ی كتێبخانە ل��ەس��ەر ش��ەق��ام��ی چ���اودێ���ری ب��ەس��ەر ك��ت��ێ��ب��ف��رۆش��ەك��ان��ەوە‬ ‫گ��ش��ت��ی‪ ،‬خ��وێ��ن��ەر ه���ەراس���ان دەك����ات‪ .‬بەتایبەت لەالیەن خودی دامودەزگاكانی‬ ‫كێشەیەكیتریش كە رووب���ەرووی خوێنەر چ��اپ��وپ��ەخ��ش��ەوە‪ ،‬ه���ەن���دێ ك��ت��ێ��ب��ف��رۆش‬ ‫دەبێتەوە‪ ،‬هەندێكجار كتێبێك تەنها یەك بازرگانی بەكتێب دەكەن و بەنرخی زۆر‬ ‫نوسخەی لەكتێبخانەدا هەیە‪ ،‬ئەمەش گران دەیفرۆشن»‪.‬‬ ‫ن���اوب���راو ئ���ام���اژەش���ی ب���ۆ ئ����ەوە ك��رد‬ ‫خوێنەر ناچار دەكات تا كتێبەكە‬ ‫تەسلیم بە كتێبخانە نەكرێتەوە‪« ،‬ب��ەداخ��ەوە س��ەرچ��اوە و كتێب بەزمانە‬ ‫هەر چاوەڕوان بێت»‪ .‬بێگانەكان ل��ەك��وردس��ت��ان��دا زۆر كەمە‪،‬‬ ‫بۆیە زۆرج���ار ب��ۆ س��ەرچ��اوەی زانستی‬ ‫گلەیی لەفرۆشیارانی نوێ بەزمانی بێگانە‪ ،‬پەنا بۆ ئینتەرنێت‬ ‫دەب��ەم‪ .‬بەدڵنیاییەوە ئینتەرنێت ب��ازاڕی‬ ‫كتێب‬ ‫ه��ەن��دێ ل��ەخ��وێ��ن��ەران كتێبی كەم كردۆتەوە»‪.‬‬ ‫گلەیی لەگرانی كتێب‬ ‫دەك��ەن‪ ،‬وشیار ئەحمەد‬ ‫رای جیاواز لەسەر خوێنەر‬ ‫كە تەمەنی (‪ )34‬ساڵە‬ ‫هەندێ لەو خوێنەرانەی كە قسەیان‬ ‫دەڵێت‬ ‫و ه���ەروەك خ��ۆی‬ ‫بۆ كردین جەختیان لەسەر كاریگەری‬ ‫هەركاتێك سەردانی بازاڕ ئینتەرنێت لەسەر كەمكردنەوەی خوێنەری‬ ‫بكات‪ ،‬ئ��ەوا سەرێكیش كتێب دەك����ردەوە‪ ،‬ب��ەاڵم رای جیاوازیش‬ ‫ل��ەك��ت��ێ��ب��ف��رۆش��ەك��ان��ی لەناو خوێنەر و كتێبفرۆشاندا هەبوو‪.‬‬ ‫ب�������ەردەرك�������ی س�����ەرا‬ ‫حەسەن هەڵەبجەیی خاوەنی كتێبخانەی‬ ‫دەدات‪ ،‬ن���اوب���راو وت��ی ش��ێ��خ رەزای ت��اڵ��ەب��ان��ی ل��ەس��ل��ێ��م��ان��ی‪،‬‬ ‫«ك���ت���ێ���ب خ���وێ���ن���دن���ەوە دەرب�����ارەی گ��ران��ج��ان��ی ل��ەن��رخ��ی كتێبدا‬ ‫باشترین پیشەی فكریە وتی «زۆر كتێبی باش و دەگمەن هەیە‬ ‫كە تائێستا فێری بووم‪ ،‬ئێمە بەگرانتر بەخوێنەری دەفرۆشین‪،‬‬ ‫لەمێژە بوومەتە هاوڕێی ه��ەن��دێ كتێبی خ��راپ��ی��ش ه��ەی��ە ن��اچ��ار‬ ‫ك��ت��ێ��ب و رۆژب���ەرۆژی���ش هەڕاجمان ك��ردووە»‪ .‬جەختیشی لەسەر‬ ‫كتێبخانەكەم دەوڵەمەندتر كەمبوونەوەی رێ��ژەی خوێنەرانی كتێب‬ ‫دەكەم»‪ .‬دەربارەی گلەیی كردەوە و وتی «ئینتەرنێت بازاڕی كتێبی‬ ‫ل��ە كتێبفرۆشەكانیش كز كردوە‪ ،‬بەاڵم ژمارەیەكی زۆر كتێبی‬ ‫وت���������ی «ه������ەن������دێ كۆن و دەگمەن هەن كە لەئینتەرنێتدا نین‪،‬‬ ‫كتێبی دەگ��م��ەن ه��ەن خوێنەر ن��اچ��ارە س��ەردان��ی كتێبخانەكان‬ ‫ل���ەك���ت���ێ���ب���خ���ان���ەك���ان���ی ب��ك��ات ب��ۆ دەستخستنی‪ .‬بەشێوەیەكی‬ ‫ن���اوب���ازاڕدا بەنرخی گ��ش��ت��ی رێ������ژەی خ���وێ���ن���ەران���ی كتێب‬ ‫گ���ران دەف��رۆش��رێ��ن‪ ،‬لەدابەزینی بەردەوامدایە»‪.‬‬ ‫تەنانەت كتێب هەیە‬ ‫ی��اس��ی��ن ق����ادر ب��ەرزن��ج��ی ب��ەرپ��رس��ی‬ ‫ب��ەچ��ەن��دی��ن ه��ێ��ن��دەی كتێبخانەی گشتی سلێمانی دەرب��ارەی‬ ‫ن���رخ���ی خ�����ۆی ب��ەخ��وێ��ن��ەر رێژەی خوێنەرانی كتێب و سەردانكەرانی‬ ‫ف���رۆش���راوە‪ ،‬ب���ەداخ���ەوە كتێبفرۆشەكان ك��ت��ێ��ب��خ��ان��ەی گ��ش��ت��ی وت���ی «ل��ەگ��ەڵ‬

‫پەیدابوونی ئینتەرنێتدا‪ ،‬رێژەی‬ ‫خوێنەرانی كتێبش بەئەندازەیەكی‬ ‫ب��ەرچ��او داب��ەزی��وە‪ ،‬زۆرب���ەی ئەو‬ ‫كەسانەی سەردانمان دەكەن پیشەیان‬ ‫خوێندكارە»‪.‬‬ ‫ل��ەه��ەم��ان��ك��ات��دا م��ح��ەم��ەد ك���وردۆ‬ ‫بەرپرسی بەڕێوەبەرایەتی‬ ‫چ���اپ���وب�ڵ�اوك���ردن���ەوە‬ ‫رایەكی جیاوازی‬ ‫ه����ەب����وو‪ ،‬ل���ەو‬ ‫بڕوایەدابوو‬ ‫قسە یە‬ ‫«ئ����������ەو‬ ‫خ�����ەون�����ە ك��ە‬ ‫پ����ێ����م����ان����واب����ێ‬ ‫ئینتەرنێت جێگەی‬ ‫ك��ت��ێ��ب دەگ���رێ���ت���ەوە‪،‬‬ ‫چونكە تائێستاش بازاڕی‬ ‫كتێب ه��ەر گ��ەرم��ە و ه��ەری��ەك��ەی��ان‬ ‫كاریگەریی خۆی هەیە»‪ .‬دەربارەی‬ ‫فرۆشی كتێبیش وتی «كتێبی باش‬ ‫هەر ب��رەوی ماوە و ب��ازاڕی گەرمە‬ ‫بەكتێبەكانی بەڕێوەبەرایەتییەكانی‬ ‫ئ��ێ��م��ەش��ەوە»‪ .‬ب��ەه��ۆی ج��ەردك��ردن��ی‬ ‫بەڕێوەبەرایەتیەكەیانەوە‪ ،‬نەیتوانی‬ ‫ئامارێكی وردمان لەبارەی فرۆشی‬ ‫كتێبەكانی خۆیانەوە بۆ بخاتەڕوو‪.‬‬ ‫مامۆستا رەفیق ساڵح سەرۆكی‬ ‫بنكەی ژینیش وتی «ئینتەرنێت‬ ‫ك���اری���گ���ەری ب���ەرچ���اوی ل��ەس��ەر‬ ‫داكشانی رێژەی خوێنەرانی كتێب‬ ‫ه��ەب��ووە‪ ،‬ب���ەاڵم زۆرج���اری���ش ئ��ەو‬ ‫زان��ی��اری��ی��ە راس��ت و دروس��ت��ان��ەی‬ ‫ل���ەك���ت���ێ���ب���دا دەس������ت دەك��������ەون‪،‬‬ ‫لەئینتەرنێتدا نین»‪.‬‬ ‫دەرب�����������������������ارەی ف�����رۆش�����ی‬ ‫كتێبەكانیشیان وت��ی «بەگشتی‬ ‫لەوەرزی هاویندا رێژەی خوێنەران‬ ‫و ك��ڕی��اران��ی كتێب دادەب��ەزێ��ت‪،‬‬ ‫ب�����ەاڵم ل�������ەوەرزی خ��وێ��ن��دن��دا‬ ‫ئاستی كڕیارانی كتێبەكانی‬ ‫بنكەی ژی��ن ب��ەرز‬ ‫دەبێتەوە»‪.‬‬

‫گەنجان ناڕه‌زایی ده‌رده‌بڕن‬ ‫مەلەوانگەی ناحیەی شۆڕش دەكرێتە زبڵدان‬

‫ئا‪ /‬عەدنان عەلی‬

‫گەنجانی ناحیەی ش��ۆڕش��ی سەربە‬ ‫ق�����ەزای چ���ەم���چ���ەم���اڵ‪ ،‬چ����اوەڕوان����ی‬ ‫ن��ۆژەن��ك��ردن��ەوەی مەلەوانگەكەیانن كە‬ ‫زیاتر لە (‪ )6‬ساڵە ئ��اوی تێدا نییە ‌و‬ ‫ن��ەت��وان��راوە س���وودی ل�ێ‌ وەرب��گ��ی��ردرێ��ت‪،‬‬ ‫شوێنەكەشی ب��ۆت��ە جێگەی فڕێدانی‬ ‫پ���اش���ەڕۆ و زب��ڵ��ێ��ك��ی زۆری ت��ێ��دای��ە‪،‬‬ ‫گەنجان الیەنی بەرپرس بە كەمتەرخەم‬ ‫دەزان��ن لەئاست پشتگوێ خستنی ئەم‬ ‫مەلەوانگەیە‪ ،‬پێیانوایە ئەگەر الیەنی‬ ‫ب��ەرپ��رس پ��اس��ەوان��ی��ان ب��ۆ مەلەوانگاكە‬ ‫داب��ن��ای��ە‪ ،‬وێ���ران ن��ەدەب��وو‪ .‬ب��ەڕێ��وەب��ەری‬ ‫ناحیەكەش‪ ،‬تاوانەكە دەخاتە ئەستۆی‬ ‫خەڵك‪.‬‬ ‫گلەیی هاواڵتیان‬

‫هاواڵتی تەها شەریف‪ ،‬تەمەن (‪)21‬‬ ‫س��اڵ ك��ە گەنجێكی دان��ی��ش��ت��ووی ئەو‬ ‫ناحیەیە‪ ،‬لەمبارەیەوە وتی‪ :‬شەش ساڵە‬ ‫ئ��ەم مەلەوانگەیە دروس��ت��ك��راوە‪ ،‬ب��ەاڵم‬ ‫فۆتۆ‪ :‬عه‌دنان عه‌لی‬ ‫هاواڵتیانیش که‌مته‌رخه‌من له‌پاراستنی شوێنه‌ خزمه‌تگوزارییه‌کان‬ ‫تەنها ل��ەی��ەك��ەم مانگی دروستبوونیدا‬ ‫ئاوی بۆ دابینكراو گەنجان دەیانتوانی پشتگوێ خراوە‪.‬‬ ‫ب��وو ك��ە ب��ۆ خۆگۆڕینی م��ەل��ەوان��ەك��ان كەمتر ب��ۆ م��ەل��ەوان��گ��ەی چەمچەماڵ ل���ەب���ەرئ���ەوەی م��اوەی��ەك��ی زۆرە چ��ۆڵ‬ ‫هاواڵتی جەلیل عومەر‪ ،‬تەمەن (‪ )27‬دروستكرابوو‪ ،‬بەاڵم دەرگا و پەنجەرەی بچم‪ ،‬ئەگەرچی پێشتر زۆر دەڕۆیشتم‪ ،‬بووە ‌و پشتگوێ خ��راوە‪ ،‬هەندێ‌ زیانی‬ ‫بەكاریبهێنن و مەلەی تێدا بكەن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ل��ەم��ان��گ��ی ی��ەك��ەم ب�����ەدواوە تائێستاش ساڵ‪ ،‬لەمبارەیەوە دەڵێت‪ :‬مەلەوانگەكە پێوە نەماوە و ئەو دوو ژوورە پاشەڕۆیەكی ئ���ەگ���ەر ش����ارەوان����ی م��ەل��ەوان��گ��ەك��ەی پێگەیشتووە‪ .‬وەك پیسبوونی ‌و پچڕانی‬ ‫نزیكەی (‪ )6‬ساڵ بەسەر دروستبوونیدا جگە لەوەی چەند ساڵێكە وشكە و ئاوی زۆری سەگەكانی تێدایە»‪.‬‬ ‫خۆمان چ��اك بكاتەوە‪ ،‬ئ��ەوا ئ��ەو ڕێگە ت��ەل��ەك��ان��ی چ���������واردەوری ‌و ش��ك��ان��ی‬ ‫ت��ێ��دەپ��ەڕێ��ت‪ ،‬ئ���اوی ت��ێ��دا نییە و ‌وێ��ران تێدا نییە‪ ،‬پڕكراوە لەپارچە بەرد و بلۆك‬ ‫هەندێك لەگەنجان ب��اس ل��ەوە دەك��ەن دوورە ن��اب��ڕم ‌و پ���ارە ب��ەت��اك��س��ی ن���ادەم‪ ،‬دەرگ����ای م��ەل��ەوان��گ��ەك��ە‪ ،‬ب���ەاڵم ئێمە‬ ‫ب���ووە‪ .‬ه��ی��چ س��وودێ��ك��ی��ش بەگەنجانی ‌و ك��اغ��ەز و ت��ای��ەی كۆنی ئۆتۆمبێل‪ ،‬كە بەهۆی وێرانبوونی مەلەوانگەكەوە‪ ،‬هیوادارم الیەنی بەرپرسی ئەم ناحیەیە ل��ەگ��ەڵ ش��ارەوان��ی��دا رێ��ك��ك��ەوت��ووی��ن بۆ‬ ‫بەشێوەیەك ئ��ەگ��ەر تەماشای بكەیت‪ ،‬بۆ مەلەكردن دەچ��ن بۆ مەلەوانگەیتر‪ .‬خەمێكی گەنجەكانمان بخۆن ‌و لەئاستی ن��ۆژەن��ك��ردن��ەوەی مەلەوانگەكە‪ ،‬ه��ەوڵ‬ ‫ناحیەكەمان ناگەیەنێت‪.‬‬ ‫ئەو هاواڵتییە گلەیی لەالیەنی بەرپرس وادەزان���ی���ت جێگەی ف��ڕێ��دان��ی خ��ۆڵ ‌و هاواڵتی سیروان ج��ەالل‪ ،‬تەمەن (‪ )17‬پێداویستییەكانی خەڵكی ئەم ناوچەیەدا دەدەین لەگەڵ چەند گۆڕەپانێكی تاتاندا‬ ‫دەكات ‌و دەڵێت‪ :‬الیەنی بەرپرس لەئاست خاشاكە‪ ،‬جگە ل��ەوەش چەند سەگێكی س����اڵ‪ ،‬ل���ەم���ب���ارەی���ەوە وت����ی‪ :‬ب��ەه��ۆی بن‪.‬‬ ‫بەزیادكردنی ئاشكرا ب��درێ بەخەڵك و‬ ‫بەرپرسیش گلەیی لەخەڵك دەكات‬ ‫وێرانبوونی مەلەوانگەكەمان‪ ،‬شەوانە‬ ‫خواست ‌و داخوازییەكانی گەنجاندا زۆر تۆپیوی تێدایە كە بۆگەنی كردووە‪.‬‬ ‫نۆژەن بكرێنەوە‪.‬‬ ‫(س��������ەردار م���ح���ەم���ەد ف���ەت���اح)ی‬ ‫ئ��ەو هاواڵتییە وتیشی‪ :‬بن دی��وار و دەچ��م بۆ مەلەوانگاكەی چەمچەماڵ‬ ‫دەرب���ارەی كەمتەرخەمی لەدانەنانی‬ ‫بێباكن‪ ،‬ئ��ەگ��ەرن��ا دابینكردنی ئ��او بۆ‬ ‫مەلەوانگەیەك چ زەحمەتێكی تێدایە‪ ،‬سیمەكانی چ��واردەوری بووەتە جێگەی ‌و لەوێ مەلە دەكەم‪ ،‬بەاڵم لەبەرئەوەی بەڕێوەبەری ناحیەی ش��ۆڕش سەبارەت پاسەوان بۆ مەلەوانگەكە‪ ،‬بەڕێوەبەری‬ ‫ل��ەم��اوەی ش��ەش س��اڵ��ی راب�����ردوودا ئەو ح����ەوان����ەوەی س��ەگ��ە ب���ەرەاڵك���ان���ی ئ��ەم شەوان پاس نییە‪ ،‬بەتاكسی هاتوچۆ دەكەم ب���ەوێ���ران���ب���وون���ی ئ����ەو م��ەل��ەوان��گ��ەی��ە‪ ،‬ناحییەكە ئاماژەی بۆ ئەوە كرد‪ :‬زۆرجار‬ ‫مەلەوانگەیە ب��ەو خراپییە م��اوەت��ەوە و ناوچەیە‪ ،‬جگە لەوەش دوو ژووری تێدا كە پارەیەكی زۆری دەوێت‪ .‬ئێستا ناچارم ئ��ام��اژەی ب��ەوە ك��رد‪ :‬ئ��ەو مەلەوانگەیە پۆلیسمان بۆ ئەو شوێنانە داناوە‪ ،‬بەاڵم‬

‫پۆلیسێكی زۆرم���ان ل��ەب��ەردەس��ت��دا نییە‬ ‫و ناتوانین پۆلیس بۆ هەموو شوێنێك‬ ‫دابنێین‪.‬‬ ‫ن��اوب��راو گلەیی لەخەڵكی دەك���ات ‌و‬ ‫دەڵێت‪ :‬شیاو نەبوو كە خەڵك بەوشێوەیە‬ ‫زیان بە مەلەوانگەیە بگەیەنن‪ ،‬چونكە‬ ‫ئ��ەو م��ەل��ەوان��گ��ەی��ە ب��ۆ س���ودی گشتی‬ ‫دروس��ت��ك��راوە‪ ،‬چ��ۆن دەب���ێ خ��ەڵ��ك زی��ان‬ ‫لەخۆیان بدەن‪.‬‬ ‫دواج���ار ل��ەب��ارەی پ�لان��ی چاككردنی‬ ‫م���ەل���ەوان���گ���اك���ەوە‪ ،‬ن���اوب���راو وت����ی‪ :‬بۆ‬ ‫چ���اك���ك���ردن���ەوەی ئ���ەو م��ەل��ەوان��گ��ەی��ە‪،‬‬ ‫دەرخ��س��ت��ەی��ەك��ی ت�����ەواو ‌و وردی بۆ‬ ‫كراوە‪ ،‬كە زیانێكی زۆری پێگەیشتووە‪،‬‬ ‫لەسەر ئەو دەرخستەیە ب��ەت��ەواوی چاك‬ ‫دەكرێتەوە»‪.‬‬ ‫س�����ەرۆك�����ی ش�������ارەوان�������ی ش�����ۆڕش‬ ‫(س���ەروەر ساڵح ح��ەس��ەن)‪ ،‬س��ەب��ارەت بە‬ ‫ف��ەرام��ۆش��ك��ردن��ی م��ەل��ەوان��گ��ەك��ە وت��ی‪:‬‬ ‫پێشتر ب��ەگ��رێ��ب��ەس��ت دراب����وو ب��ەخ��ەڵ��ك‪،‬‬ ‫ل��ەب��ەرئ��ەوە ن��ەم��ان��دەت��وان��ی دەس���ت ل��ەو‬ ‫ك��ارە وەرب��دەی��ن‪ ،‬ب��ۆی��ە زیانێكی زۆری‬ ‫پێگەیشت‪ ،‬ب��ەاڵم ئێستا لەبەرنامەدایە‬ ‫چاك بكرێتەوە‪.‬‬ ‫سەرۆكی شارەوانی وتیشی‪ :‬كاتی‬ ‫خ���ۆی ك��ە د‪.‬ب���ەره���ەم س��اڵ��ح س��ەرۆك��ی‬ ‫ح���ك���وم���ەت ب����وو س����ەردان����ی ن��اح��ی��ەی‬ ‫شۆڕشی كرد‪ ،‬یەكێك لەداواكارییەكانمان‬ ‫لەجەنابی‪ ،‬چاككردنەوەی مەلەوانگەكە‬ ‫ب���وو ك��ە (ب����ۆری ‌و م��ات��ۆڕ ‌و ژووری‬ ‫پ��اس��ەوان ‌و سیاج)ی بۆ دابین بكرێت‪،‬‬ ‫بڕیارە (‪ )53‬ملیۆن بۆ مەلەوانگەكە و‬ ‫گۆڕەپانێكی تاتان تەرخان بكرێت‪ ،‬كە‬ ‫وێنەیەكی لەوەزارەتی ئاوەدانكردنەوەیە‪،‬‬ ‫بەاڵم چاوەڕوانی جێبەجێكردنیانە‪.‬‬


‫چه‌تر ورده‌کاریه‌کان ئاشکرا ده‌کات‬

‫ێ ناكرێن»‬ ‫«پێنج ئەندەر پاسەكەی سلێمانی جێبەج ‌‬

‫ئا‪ /‬جەزا ئەحمەد‬

‫دوو ساڵە بڕیار لەسەر دروستكردنی شەش‬ ‫ئەندەرپاس لەشاری سلێمانی دراوە‪ ،‬بەاڵم تائێستا‬ ‫ی��ەك ئەندەرپاسیان دروس��ت��ك��راوە‪ ،‬لێپرسراوی‬ ‫پڕۆژەكانی پارێزگاش هۆكاركەی دەگەڕێنێتەوە‬ ‫بۆ كەمكردنەوەی بودجەی پارێزگای سلێمانی‬ ‫و ه��اوك��اری نەكردنی حكومەت و دانانی‬ ‫پارێزگار و دەڵێت «نەمانتوانی ئەو پڕۆژانە‬ ‫ێ كردنەوە‪ ،‬یه‌که‌م بەهۆی‬ ‫بكەینە بواری جێبەج ‌‬ ‫شه‌خسی پارێزگاره‌و‌ه و دووه‌م ئەگەر الیەنی‬ ‫پەیوەندیدار مەبەستی چارەسەركردنی كێشەی‬ ‫هاتووچۆ بووایە‪ ،‬پێویست بوو ئەمساڵ هەردوو‬ ‫ئەندەرپاسی (پااڵس و فولكەی یەكگرتن)ی‬ ‫بخستایەتە بواری جێبەجێكردنەوە»‪.‬‬ ‫لێپرسراوی بەشی پالندانانی ش��ارەوان��ی‬ ‫سلێمانی ئەندازیار سامان مەحمود‪ ،‬بەچەتری‬ ‫راگەیاند «بەدروستكردنی ئەم ئەندەرپاسانە‬ ‫ناوشار قەرەباڵغتر بووە لەجاران و شوێنی ئەندەر‬ ‫پاسی ڕەووف بەگ زۆر هەڵەبوو دەبوو سەرەتا‬ ‫ئەندەرپاسی الی (پ��ااڵس ی��ان مامەڕیشە)‬ ‫دروس����ت ب��ك��رای��ە‪ ،‬لەجیاتی ئ����ەوەی خۆیان‬ ‫بەدروستكردنی ئەندەرپاسەكانی ناوشارەوە خەریك‬ ‫بكردایە دەبوو ئەندەرپاسەكانی دەرەوەی شاریان‬ ‫تەواو بكردایە»‪.‬‬ ‫راوێژكاری پارێزگاری سلێمانی‪ ،‬ئەندازیار‬ ‫سدیق موشیر‪ ،‬دەربارەی دروستكردنی ئەو پێنج‬ ‫ئەندەرپاسەی كە بڕیار بوو لەساڵی (‪)2008‬‬ ‫دا دروستبكرێت‪ ،‬دەڵێت «پارێزگاری تازە كە‬ ‫دەست بەكار بوو بۆ ئەوەی ئەو رەخنانەی كە‬ ‫لەئەندەرپاسی شەهید رەووف بەگ گیرا دووبارە‬

‫ئه‌نده‌رپاسی شه‌هید ره‌ئوف به‌گ‪ -‬سلێامنی‬ ‫نەبێتەوە‪ ،‬سیمینارێكی لەڕۆژی (‪)2010/7/26‬‬ ‫سازكرد و تێیدا چەندین ئەندازیار و ش��ارەزا‬ ‫ئ��ام��ادەب��وون و دەرئ��ەرن��ج��ام گەشتنە ئ��ەوەی‬ ‫تاماستەرپالنی شاری سلێمانی ت��ەواو نەبێت‬ ‫پڕۆژەی پێنج ئەندەرپاسەكەی كە ماوە جێبەجێ‌‬ ‫نەكرێت»‪.‬‬ ‫ئیسماعیل دارا‪ ،‬تەمەن (‪ )36‬ساڵ شۆفێری‬ ‫تاكسی و دانیشتوی ش��اری سلێمانی دەڵێت‬ ‫«بەهۆی زۆر بوونی ئۆتۆمبێل و بێ بەرنامەیی‬

‫(‪ )7‬ساڵە نەخۆشخانەی داقوق‬ ‫پزیشكی بێهۆشكاری نیە‬ ‫ئا‪ /‬زانیار داقوقی‬

‫هاواڵتیانی قەزای داقوق نیگەرانن‬ ‫لەوەی هەفتانە یەك رۆژ نەشتەرگەری‬ ‫لەنەخۆشخانەی گشتی داقوقدا دەكرێت‬ ‫و تائێستا ه��ی��چ الی��ەن��ێ��ك نەیتوانیوە‬ ‫پزیشكی بێهۆشكاری بۆ نەخۆشخانەكە‬ ‫دابنێت‪ ،‬بەرپرسانی ناوچەكەش دەڵێن‬ ‫ن���وس���راوم���ان ئ��اراس��ت��ەی ئ��ەن��ج��وم��ەن��ی‬ ‫پ��ارێ��زگ��ای ك��ەرك��وك ك����ردووە ب��ۆ ئ��ەو‬ ‫مەبەستە‪.‬‬ ‫س��ەی��وان ك��ەری��م‪ ،‬ت��ەم��ەن (‪ )34‬ساڵ‬ ‫دان��ی��ش��ت��وی گ��ون��دی ع��ەل��ی س��ەرای��ی‬ ‫دەڵێت «تائێستا چەندینجار ئەندامانی‬ ‫خێزانەكەم نەشتەرگەری بۆ كراوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ب��ەه��ۆی ن��ەب��وون��ی پزیشكی ش���ارەزای‬ ‫ن���ەش���ت���ەرگ���ەری���ەوە ب���ەن���اچ���اری رووم‬ ‫لەنەخۆشخانەكانی كەركوك كردووە»‪.‬‬ ‫ئ����ەو ه���اواڵت���ی���ەی گ���ون���دی ع��ەل��ی‬ ‫سەرایی داوا لەبەرپرسانی‬ ‫ك������ەرك������وك دەك���������ات ك��ە‬ ‫ئاوڕێك لەنەخۆشخانەكەیان‬ ‫ب����دەن����ەوە‪ ،‬دەڵ���ێ���ت «داوا‬ ‫لەالیەنە پەیوەندیدارەكانی‬ ‫ك�������ەرك�������وك و ق�������ەزای‬ ‫داق���وق دەك���ەم ئاوڕێكمان‬ ‫ل���ێ���ب���دەن���ەوە ب����ۆ ئ�����ەوەی‬ ‫چیتر ب��ۆ نەشتەرگەریەك‬ ‫نەچینە نەخۆشخانەكانی‬ ‫كەركوك»‪.‬‬ ‫عیماد ح��ەك��ی��م‪ ،‬تەمەن‬ ‫(‪ )40‬س���اڵ دان��ی��ش��ت��وی‬ ‫گ���ەڕەك���ی ن����ەورۆز دەڵ��ێ��ت‬ ‫«پ���ێ���ش چ���ەن���د رۆژێ�����ك‬ ‫م����ن����داڵ����ەك����ەم ن����ەخ����ۆش‬ ‫ك���������ەوت و پ���ێ���وی���س���ت���ی‬ ‫بەنەشتەرگەریەكی بەپەلە‬ ‫ب���وو‪ ،‬ب���ەاڵم پزیشكەكانی‬ ‫داقوق ناوی نەخۆشەكەمیان‬ ‫خ��س��ت��ە ل��ی��س��ت��ی س����ەرەوە‬ ‫ت����ان����ەش����ت����ەرگ����ەری ب��ۆ‬ ‫ب���ك���ەن‪ ،‬ب��ۆی��ە ب��ەن��اچ��اری‬ ‫نەخۆشەكەم برد بۆ شاری‬ ‫كەركوك و نەشتەگەریم بۆ‬ ‫ئەنجامدا»‪.‬‬ ‫س����������ەرچ����������اوەی����������ەك‬ ‫ل��ەن��ەخ��ۆش��خ��ان��ەی گشتی‬ ‫داق��وق كە نەیویست ناوی‬ ‫ئاشكرا بكرێت بەچەتری‬ ‫راگ��ەی��ان��د «م����اوەی (‪)7‬‬ ‫ساڵە نەخۆشخانەی گشتی‬ ‫داقوق پزشكی بێهۆشكاری‬ ‫نیە‪ ،‬چەندینجار داوام���ان‬ ‫ل��ەت��ەن��دروس��ت��ی ك��ەرك��وك‬ ‫ك��ردووە بۆئەوەی پزیشكی‬

‫حكومەتەوە ئیشوكارمان زۆر قورس بووە‪ ،‬كاتێك‬ ‫كە نەفەرێك هەڵدەگرم دەمەوێت بیگەیەنمە‬ ‫ئەوشوێنەی دەیەوێت‪ ،‬بەهۆی قەرەباڵغیەوە زۆرم‬ ‫پێدەچێت»‪.‬‬ ‫ئ����ەو ش��ۆف��ێ��رە ئ����ام����اژەی ب���ۆ ئ���ەوەك���رد‬ ‫بەدروستكردنی ئەندەرپاس هیچ كاریگەری‬ ‫نابێت لەسەر كەمكردنەوەی قەرەباڵغی ناوشار‬ ‫ئەگەر حكومەت رێگە لەهێنانی ئۆتۆمبێل‬ ‫نەگرێت‪.‬‬

‫فۆتۆ‪ :‬جه‌زا ئه‌حمه‌د‬ ‫لێپرسراوی پڕۆژەكانی پارێزگای سلێمانی‪،‬‬ ‫دان��ا عەبدولكەریم‪ ،‬ب��ە(چ��ەت��ر)ی راگەیاند‬ ‫«بەپێی بەرنامەی ئەنجومەنی پارێزگای‬ ‫سلێمانی ساڵی (‪ )2008‬بڕیاری چارەسەركردنی‬ ‫كێشەی هاتووچۆی سلێمانی درا و بۆ ئەوەش‬ ‫كۆمپانیای دارولموهەندیسمان بانگهێشت كرد بۆ‬ ‫لێكۆڵینەوە لەشاری سلێمانی بۆچارەسەركردنی‬ ‫كێشەی هاتوچۆ‪ ،‬پێیانوتین پێویستە شەش‬ ‫ئەندەرپاس لەسلێمانی دروست بكرێت‪ ،‬بۆهەمان‬

‫مەبەست گرێبەستێكمان لەگەڵ بەستن بۆ‬ ‫دیزاینكردنی هەر شەش ئەندەرپاسەكە»‪.‬‬ ‫دانا عەبدولكەریم وتی «بەداخەوە لەساڵی‬ ‫(‪)2009‬دا تەنها توانیان دیزاینی یەك ئەندەرپاس‬ ‫تەواو بكەن و پێنج ئەندەرپاسەكەی تریش لە‬ ‫(‪)%90‬ی دیزاینەكەی تەواو بووە‪ ،‬بەاڵم تائێستا‬ ‫لەو كۆمپانیایە وەرنەگیراوەتەوە‪ ،‬بەهۆی ئەوەی‬ ‫هەریەكە لەشارەوانی و فەرمانگەی ئاو تێبینیان‬ ‫هەبوو لەسەری لەبەر ئ��ەوە نەتوانرا بیكەینە‬ ‫ێ كردنەوە»‪.‬‬ ‫بواری جێبەج ‌‬ ‫ن��اوب��راو ئ��ام��اژەی بۆ ئ��ەوەك��رد بەنیازبوون‬ ‫لەساڵی (‪ )2010-2009‬بەالیەنی كەمەوە‬ ‫دوو ئەندەرپاسی تربخەنە ب���واری جێبەجێ‌‬ ‫كردنەوە‪ ،‬وتی «بەهۆی كەمكردنەوەی بودجەی‬ ‫پ��ارێ��زگ��ای سلێمانی و ه��اوك��اری نەكردنی‬ ‫حكومەت‪ ،‬نەمانتوانی ئەو پڕۆژانە بكەینە‬ ‫ێ كردنەوە‪ ،‬هۆكارێكی دیكەش‬ ‫بواری جێبەج ‌‬ ‫ئەوەبوو پەیوەندی بەو كەسەوەیە كە كراوەتە‬ ‫پارێزگار‪ ،‬چونكە ئەگەر الیەنی پەیوەندیدار‬ ‫مەبەستی چارەسەركردنی كێشەی هاتووچۆ‬ ‫بوایە پێویست بوو ئەم ساڵ هەردوو ئەندەرپاسی‬ ‫(پ��ااڵس و فولكەی یەكگرتن)ی بكردایەتە‬ ‫بواریجێبەجێكردنەوە»‪.‬‬ ‫لەبەرامبەریشدا راوێ��ژك��اری پارێزگاری‬ ‫سلێمانی ئەوە رەتدەكاتەوە وەستانی ئەو پڕۆژەیە‬ ‫پ��ەی��وەن��دی ب��ەپ��ارێ��زگ��ارەوە هەبێت و دەڵێت‬ ‫«وەستانی پڕۆژەی ئەندەرپاسەكان بۆئەوەیە‬ ‫ل��ەگ��ەڵ م��اس��ت��ەرپ�لان��ی ش���اری سلێمانیدا‬ ‫بگونجێنێت و گۆڕینی پارێزگاریش هیچ‬ ‫ێ نەكردنی ئەو پڕۆژەیەوە‬ ‫پەیوەندییەكی بەجێبەج ‌‬ ‫نیە»‪.‬‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪7‬‬

‫بۆ دروستكردنی هەر شەش ئەندەرپاسەكەی‬ ‫ش��اری سلێمانی بڕی (‪ )48‬ملیار دیناری‬ ‫تێدەچێت و بڕی (یەك ملێۆن و نیو) دۆالریش‬ ‫بۆ دیزاینكردنی ئەندەرپاسەكان كە لەالیەن‬ ‫ێ دەكرێت‬ ‫كۆمپانیای دارولموهەندسینەوە جێبەج ‌‬ ‫تەرخانكراوە و تائێستا دوو لەسەر سێی پارەكە‬ ‫ی ئەو بڕە‬ ‫دراوە بەكۆمپانیاكە و یەك لەسەر سێ ‌‬ ‫پارەیەش ماوەتەوە تادیزاینی پێنج ئەندەرپاسەكەی‬ ‫دیكە قبوڵ دەكرێت‪.‬‬ ‫رۆژان محەمەدی تەمەن (‪ )22‬ساڵ دەڵێت‬ ‫«زۆربەی كات كە دەچم بۆ دەوامەكەم بەهۆی‬ ‫قەرەرەباڵغیەوە ناتوانم لەكاتی خۆیدا بگەمە‬ ‫دەوامەكەم بۆیە زۆرجار توشی كێشە بووم»‪.‬‬ ‫رۆژان وتیشی «دەبوو لەدوای دروستكردنی‬ ‫ئەو ئەندەرپاسە قەرەباڵغی كەمتر ببوایەتەوە‬ ‫لەسەر شەقامی سالم‪ ،‬ب��ەاڵم ئێستا لەجاران‬ ‫قەرەباڵغتر بووە»‪.‬‬

‫بەنزینخانەکانی هه‌ولێر مه‌ترسی‬ ‫ئاگرکه‌وتنه‌وه‌یان لێ ده‌کرێت‬

‫بێهۆشكاری دابنێن بۆنەخۆشخانەكەمان‪،‬‬ ‫ب����ەاڵم ب���ەه���ۆی ن��ەب��وون��ی پ��زی��ش��ك��ەوە‬ ‫ه���ەف���ت���ەی ی����ەك رۆژ ن��ەش��ت��ەگ��ەری‬ ‫لەنەخۆشخانەكەماندا ئەنجام دەدرێت»‪.‬‬ ‫ب���ەڕێ���وەب���ەری گ��ش��ت��ی ت��ەن��دروس��ت��ی‬ ‫كەركوك‪ ،‬دكتۆر عومەر سدیق‪ ،‬بەچەتری‬ ‫راگەیاند «پزیشكی بێهۆشكاری زۆر‬ ‫كەمە ل��ەش��اری ك��ەرك��وك‪ ،‬هەوڵمانداوە‬ ‫لەهەفتەیەكدا دوو رۆژ نەشتەرگەری‬ ‫بۆ نەخۆشەكان ئەنجام بدرێت»‪.‬‬ ‫س����ەرۆك����ی ئ���ەن���ج���وم���ەن���ی ق�����ەزای‬ ‫داق���وق‪ ،‬ئەمیر خ��وداك��ەرەم‪ ،‬بە(چەتر)‬ ‫ی راگەیاند «لەالیەن ئیدارەی قەزای‬ ‫داقوقەوە نوسراوی فەرمیمان ئاراستەی‬ ‫ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك كردووە‬ ‫بۆ دابینكرنی پزیشكی بێهۆشكاری بۆ‬ ‫نەخۆشخانەی گشتی داقوق»‪.‬‬ ‫فۆتۆ‪ :‬ره‌هێڵ مامه‌ش‬

‫گلەیی لەبوونی بەنزینخانە لەناو گەڕەكەكان دەكەن‬ ‫ئا‪ /‬رەهێل مامەش‬

‫«ل������ەگ������ەڵ ئ����������ەوەی ژم��������ارەی‬ ‫بەنزینخانەكان لەشاری هەولێر بەجۆرێك‬ ‫زی���ادی ك���ردووە‪ ،‬جگە ل��ەس��ەر شۆستە‬ ‫و شەقامە گشتیەكان‪ ،‬لەناو م��ااڵن و‬ ‫گەڕەكەكانیشدا دەبینرێت‪ ،‬مەترسیەكی‬ ‫زۆری ب����ۆ س�����ەر ژی���ان���م���ان ه���ەی���ە‪،‬‬ ‫بەتایبەتی ل���ەوەرزی ئێستا ك��ە پلەی‬ ‫گەرما لەبەرزبوونەوەدایە» ئەمە وتەی‬ ‫سەروین محەمەد‪ ،‬تەمەن (‪ )39‬ساڵە‬ ‫ك��ە خ��اوەن��ی س�ێ‌ منداڵە و ماڵەكەی‬ ‫لەنزیك بەنزینخانەی گەڕەكی شۆڕشە‬ ‫لەوبارەیەوە دەڵێت «نابێت بەنزینخانە‬ ‫لەكۆاڵندابێت‪ ،‬چونكە لەكاتی روودانی‬ ‫ه��ەر ك��ارەس��ات��ێ��ك��دا زی���ان بەماڵەكانی‬ ‫دەورووب�����ەری دەگ���ات و م��ەت��رس��ی بۆ‬ ‫سەر ژیانی هاواڵتیانی ئاسایی دەبێت‬ ‫بەتایبەتی م��ن��داڵ ك��ە زۆرب���ەی كات‬ ‫لەدەرەوەی ماڵە»‪.‬‬ ‫س���ەروی���ن ئ����ام����اژەی ب���ۆ ئ���ەوەك���رد‬ ‫بێجگە لەترسی ئاگركەوتنەوە‪ ،‬ترسی‬ ‫زۆری�������ان ل���ەه���ات���وچ���ۆی ئ��ۆت��ۆم��ب��ێ��ل‬ ‫هەیە‪ ،‬وتی «لەگەڵ ئ��ەوەی ژم��ارەی‬ ‫بەنزینخانەكان لەشاری هەولێر بەجۆرێك‬ ‫زی���ادی ك���ردووە‪ ،‬جگە ل��ەس��ەر شۆستە‬ ‫و شەقامە گشتیەكان‪ ،‬لەناو م��ااڵن و‬ ‫گەڕەكەكانیشدا دەبینرێت‪ ،‬مەترسیەكی‬ ‫زۆری بۆ سەر ژیانمان هەیە‪ ،‬بەتایبەتی‬ ‫ل������ەوەرزی ئ��ێ��س��ت��ا ك���ە پ��ل��ەی گ��ەرم��ا‬ ‫لەبەرزبوونەوەدایە‪ ،‬جگەلەوەش بەهۆی‬

‫ئەو بەنزینخانەیەوە رۆژانە ژمارەیەكی‬ ‫زۆر ئۆتۆمبێل ه��ات��وچ��ۆ دەك���ات كە‬ ‫ئەمەش مەترسیەكەمانی هێندەی دیكە‬ ‫زیاد كردووە»‪.‬‬ ‫باخەوان عومەر‪ ،‬تەمەن (‪ )45‬ساڵ‬ ‫م��اڵ��ی ل �ه‌گ��ەڕەك��ی م��ەالی��ان��ە پێیوایە‬ ‫ب��ەن��زی��ن��خ��ان��ە ئ���ەگ���ەر ن��زی��ك��ی��ش بێت‬ ‫لەمااڵنەوە باشترە لەفرۆشتنی بەنزین بە‬ ‫(دەبە) و وتی «پێشتر بەدەبە بەنزینیان‬ ‫دەفرۆشت و هیچ مەرجێكی سەالمەتی‬ ‫تێدا نەبوو‪ ،‬بەاڵم ئێستا كە بەنزینخانە‬ ‫هەیە هیچ رووداوێ��ك لەناوچەكەماندا‬ ‫رووینەداوە‪ ،‬هەرچەندە بوونی بەنزینخانە‬ ‫لەگەڕەكەكاندا مەترسیدارە»‪.‬‬ ‫ناوبراو ئاماژەی بۆ ئەوەكرد پێویستە‬ ‫الیەنی پەیوەندیدار ئ��ەو بەنزینخانانە‬ ‫دوور ب��خ��ات��ەوە ب��ۆ دەرەوەی شوێنی‬ ‫نیشتەجێبون‪ ،‬وتی «داواكارم لەالیەنی‬ ‫پەیوەندیدار ئەو بەنزینخانانەی لەنزیك‬ ‫مااڵن و شوێنە گشتیەكانە دووربخەنەوە‪،‬‬ ‫چونكە بەنزین هیچ (ئەمانی)نیە و‬ ‫هەركارەساتێك رووب��دات زیانێكی زۆر‬ ‫بەهاواڵتیان دەكەوێت»‪.‬‬ ‫ل����ەب����ەرام����ب����ەردا خ����اوەن����ی ی��ەك��ێ��ك‬ ‫ل��ەب��ەن��زی��ن��خ��ان��ەك��ان ك��ەن��ەی��وی��س��ت ن��اوی‬ ‫ئ��اش��ك��را ب��ك��رێ��ت ب��ەچ��ەت��ری راگ��ەی��ان��د‬ ‫«بوونی بەنزینخانە لەنزیك ماڵەكان هیچ‬ ‫مەترسیەكی نیە‪ ،‬چونكە بەنزینخانەكان‬ ‫بەشێوەیەك دورستكراوە گەرما كاری‬ ‫ل��ێ��ن��ەك��ات و چ���واردەورەك���ەش���ی ب���ەدار‬ ‫داپ����ۆش����راوە و ش��وێ��ن��ی ب��ەت��اڵ��ك��ردن��ی‬

‫پ��اش��م��اوەی ه��ەی��ە ك��ە ئ��ەم��ەش رێگا‬ ‫لەسوتان و گڕگرتن دەگرێت»‪.‬‬ ‫ئ��ەو خ���اوەن بەنزینخانەیە ئ��ام��اژەی‬ ‫ب��ۆ ئ��ەوەك��رد ب��ە ب��ەردەوام��ی چ��اودێ��ری‬ ‫ش��وف��ێ��رەك��ان دەك�����ەن و ڕێ��گ��ا ن����ادەن‬ ‫ش��ۆف��ێ��رەك��ان ج���گ���ەرە ب��ك��ێ��ش��ن‪ ،‬وت��ی‬ ‫«ب���ەه���ی���چ ش���ێ���وەی���ەك رێ���گ���ان���ادەی���ن‬ ‫شۆفێرەكان جگەرەیان بەدەستەوە بێت‬ ‫لەكاتی وەرگرتنی بەنزینیشدا دەبێت‬ ‫ئۆتۆمبێلەكەیان بكوژێننەوە»‪.‬‬ ‫لێپرسراوی نوسینگەی پارێزگاری‬ ‫ه��ەول��ێ��ر‪ ،‬ب�����اوەڕ ع���ەل���ی‪ ،‬ب��ە(چ��ەت��ر)‬ ‫ی راگ��ەی��ان��د «ئ���ەو ب��ەن��زی��ن��خ��ان��ان��ەی‬ ‫ئێستا هەندێكیان لەناو گەڕەكەكاندا‬ ‫دەب��ی��ن��رێ��ن ب���ۆ ن��ەه��ێ��ش��ت��ن��ی دی�����اردەی‬ ‫فرۆشتنی بەنزین ب��ە (دەب���ە) ب��وو كە‬ ‫چەندین كارەساتی لێكەوتەوە‪ ،‬ئێستاش‬ ‫ئ���ەو ب��ەن��زی��ن��خ��ان��ان��ە دان�����راون م��ۆڵ��ەت��ی‬ ‫هەمیشەییان نیە ت��ام��اوەی��ەك��ی دوور‬ ‫و درێ��ژ بمێننەوە‪ ،‬لەكاتی رەزامەندی‬ ‫پارێزگا بەڵێنامە پڕدەكەنەوە‪ ،‬هەركاتێك‬ ‫پێویست بكات بەنزیخانەكە لەو شوێنە‬ ‫بگوازێتەوە و ئەو مەرجەش ئەو خاوەن‬ ‫بەنزینخانەش دەگرێتەوە كەلەسەر زەوی‬ ‫خۆی بەنزینخانەی داناوە»‪.‬‬ ‫لێپرسراوی نوسینگەی پارێزگاری‬ ‫ه��ەول��ێ��ر ئ���ام���اژەی ب�����ەوەدا ج��گ��ە ل��ەو‬ ‫بەڵێنامەیە ك��ەل��ەك��ات��ی رێ��گ��ادان ب��ەو‬ ‫بەنزینخانانە پێویست ب��وو رەزام��ەن��دی‬ ‫فەرمانگەكانی (كارەبا و ئەندازیاری‬ ‫هاتووچۆ و ئاگركوژێنەوە) بهێنن تا‬

‫ل���ەرووداوی دڵتەزێن و زی��ان گەیاندن‬ ‫بەهاواڵتیان دووربێت‪.‬‬ ‫ئ���ەف���س���ەری ژووری ع��ەم��ەل��ی��ات‬ ‫لەبەڕێوەبەرایەتی بەرگری شارستانی‬ ‫ه��ەول��ێ��ر‪ ،‬ك��اف��ی ع��ەب��دول��ق��ادر‪ ،‬دەڵ��ێ��ت‬ ‫«ئەگەر ئ��ەو بەنزینخانانە بەگوێرەی‬ ‫رێ��ن��م��ای��ی��ەك��ان��ی ب��ەرگ��ری ش��ارس��ت��ان��ی‬ ‫ك���ارب���ك���ەن‪ ،‬ئ����ەوا ك���ارەس���ات���ەك���ان زۆر‬ ‫ك��ەم دەب��ێ��ت‪ ،‬چونكە كاتێك كۆگای‬ ‫بەنزینەكە لەژێر زەوی بێت كارەسات‬ ‫روو نادات‪ ،‬تەنیا لەشوێنی وێستگەكە‬ ‫نەبێت‪ ،‬ئەویش زۆر مەترسی دارنابێت‬ ‫و ب��ەو ئ��اگ��رك��وژێ��ن��ەوەی ل��ەالی��ان هەیە‬ ‫كۆنتڕۆڵ دەكرێت»‪.‬‬ ‫دەرب����ارەی ڕێنماییەكانی ب��ەرگ��ری‬ ‫شارستانی ن��او ب��راو دەڵێت «پێویستە‬ ‫تانكی ئەو بەنزینخانەنە لەژێر زەوی‬ ‫بێت و دوو ئ��اگ��ر ك��ۆژێ��ن��ەوەی (‪)50‬‬ ‫كیلۆیی هەبێت و شەش مانگ جارێك‬ ‫پشكنینیان بۆ بكرێت‪ ،‬هەروەها لەكاتی‬ ‫ب��ەت��اڵ��ك��ردن��ی ب��ەن��زی��ن دەب��ێ��ت وێستگە‬ ‫بكوژێتەوە و پێویستە تەنكی بەنزین‬ ‫(‪ )10‬مەتر لەوێستگەكەی دووربێت»‪.‬‬ ‫ئەو ئەفسەرە وتیشی «دوای ئەوەی‬ ‫ئەو بەنزینخانانە دان��دراون چەندینجار‬ ‫ك���ارەس���ات���ی ل��ێ��ك��ەوت��ووەت��ەوە ب��ەه��ۆی‬ ‫ب��ەت��اڵ��ك��ردن��ەوەی ب��ەن��زی��ن ی��ان ش��ۆرت��ی‬ ‫ك��ارەب��ا ب���ووە و ل��ەك��ات��ی پێشێلكردنی‬ ‫رێ���ن���م���ای���ەك���ان���م���ان ل����ەالی����ەن خ�����اوەن‬ ‫ب��ەن��زی��ن��خ��ان��ەك��ان��ەوە س����ەرووی خ��ۆم��ان‬ ‫ئاگاداردەكەینەوە»‪.‬‬


‫مه‌الیه‌کی ئایینی‪:‬‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪8‬‬

‫كێ‌ رێچكە شكێنە‬

‫مەستانە مەحمود‬

‫ئا‪ /‬ئااڵ بەرزنجی‪ -‬مەستورە مه‌حمود‬

‫ئەگەرچی رەوشی كۆمەڵگا كوردی‬ ‫ل��ەگ��ەڵ پێشكەوتنی كۆمەڵگاكانی‬ ‫ج��ی��ه��ان ه��ەن��گ��اوی دەن���� ‌ێ و دی����اردە‬ ‫كۆمەاڵیەتیەكان ب���ەرەو كاڵبونەوە‬ ‫دەچێت و بەئاراستەی ب��ەرژەوەن��دی ژنان‬ ‫هەنگاو دەنێت‪ ،‬ب��ەاڵم بە شێكی زۆری‬ ‫دیاردە كلتوریەكان لەڕەگەوە چارەسەر‬ ‫نەكراون و لەهەندێك شوێنی كوردستان‬ ‫بوونیان ماوە‪ ،‬لەوانەش بە زۆر بەشودانی‬ ‫كچان لەالیەن كەسوكاریانەوە‪.‬‬

‫سەروین ژنێكی (‪ )35‬ساڵە‪ ،‬لەتەمەنی‬ ‫(‪ )14‬س��اڵ��ی ب��اوك��ی ب��ە زۆر و بەبێ‬ ‫خ��واس��ت��ی خ���ۆی ل��ەب��ەرام��ب��ەر ب��ڕێ��ك پ��ارە‬ ‫لەپیاوێكی (‪ )65‬س��اڵ��ەی م��ارە دەك��ات‪،‬‬ ‫ئەو ژنە ئێستا (‪ )5‬منداڵی هەیە لەبارەی‬ ‫چۆنیەتی شووكردنی بەو پیاوە پیرە وتی‪:‬‬ ‫تەمەنم (‪ )14‬ساڵ بوو لەپۆلی دووەم��ی‬ ‫ناوەندی باوكم لەخوێندن دەریـهێنام‪ ،‬دوای‬ ‫چ��ەن��د مانگێگ ب��اس��ی ش��وك��ردن��ی منی‬ ‫دەكرد لەكاتێكدا مانای شوكردنم نەدەزانی‬ ‫و ب���ەردەوام لەكۆاڵن خەریكی ی��اری كردن‬ ‫ب��ووم‪ ،‬رۆژێ��ك پیاوێكی (‪ )65‬ساڵ خاوەن‬ ‫دوو ژنی تر هاتە خوازبێنم‪ ،‬هەرچەندە زۆر‬ ‫هەوڵمدا‪ ،‬بەاڵم هیچ چارەیەك نەبوو باوكم‬ ‫منی بەزۆر لەو پیاوە مارەكرد و (‪)3500‬‬ ‫دیناری لەبەرامبەرم وەرگرت‪.‬‬ ‫س��ەروی��ن وتیشی‪ :‬س��ەرەت��ای شوكردنم‬ ‫لەگەڵ ئ��ەوەی تەمەنم بچوك ب��وو‪ ،‬هیچ‬ ‫مانایایەكی شوكردنیشم نەدەزانی‪ ،‬پیاوەكەشم‬ ‫زۆر بێ بەزییانە مامەلەی لەگەڵ دەكردم و‬ ‫هەموو مەبەستەكەشی تێركردنی غەریزەی‬ ‫سێكسی بوو‪ ،‬بەاڵم دوو ژنەكەی تری وەك‬ ‫كچی خۆیان مامەلەیان لەگەڵ دەك��ردم و‬ ‫هەستیان دەكرد شوكردنەكەم بەخواستی خۆم‬ ‫نەبووە‪.‬‬ ‫ل��ەگ��ەڵ ئ��ەم��ان��ەش��دا ه���ەر زوو ب��ووم��ە‬ ‫خاوەنی (‪ )5‬منداڵ‪ ،‬منداڵەكانم بچووك‬ ‫بوون‪ ،‬باوكیان بەهۆی نەخۆشی و گەوەرەیی‬ ‫تەمەنیەوە كۆچی دوای���ی ك��رد‪ ،‬ئێستاش‬ ‫هەرچەندە ك��وڕ و كچەكانی پیاوە كۆچ‬ ‫ك���ردووەك���ەم ل��ەگ��ەڵ��م ب��اش��ن‪ ،‬ب���ەاڵم ژی��ان��م‬ ‫ه��ەر زەحمەتە‪ ،‬چونكە ماڵی باوكم هیچ‬ ‫ئاوڕێكیان لەمن نەدایەوە‪ ،‬بۆیە بۆ پێداویستی‬ ‫خۆم و منداڵەكانم لەفەرمانگەیەك لەبەشی‬ ‫پشكنین دامەزراوم‪.‬‬ ‫ب��ەڕێ��وەب��ەری رێ��ك��خ��راوی ئ��اس��ودە خانم‬ ‫رەح��ی��م لەتیف س��ەب��ارەت ب���ەزۆر ب��ەش��وودان‬ ‫دەڵێت «ب���ەزۆر ب��ەش��ودان زیاتر پەیوەندی‬ ‫بەئاستی بیركردنەوەی خێزانەكان و عادات‬ ‫و ت��ەق��ال��ی��دەوە ه��ەی��ە»‪ .‬زی��ات��ر ل����ەدەرەوەی‬ ‫ش��ارەك��ان ئەمە ب��اوە‪ ،‬هەندێك خێزان هەیە‬ ‫هەژارن وابیردەكەنەوە ئەگەر كچەكانیان بدەن‬ ‫بەكەسێكی دەوڵەمەند ئاستی هەژارییان كەم‬ ‫دەكاتەوە‪ ،‬جەنگیش هۆكارێكی ترە بەهۆی‬ ‫ش���ەڕی ع��ێ��راق��ەوە كۆمەڵێكی زۆر كچ‬ ‫ماونەتەوە كەشویان نەكردووە‪ ،‬بۆیە خێزانەكان‬ ‫پێیانوایە ئەگەر كچەكانیان بچێتە تەمەنەوە‬ ‫شانسی بەشوودانیان كەم دەبێتەوە و بەزۆر‬ ‫بەشوویان دەدەن‪ ،‬خێزانیش هەیە كە كچیان‬ ‫زۆرە ئەمەش دەبێتە ه��ۆی ئ��ەوەی لەبەر‬ ‫زۆری كچەكانیان بە زۆر بەشوویان بدەن‪.‬‬ ‫بەدەر لەمانەش هەندێك لەو خێزانانەی كە‬

‫لەدەرەوە لە(ئەوروپا)‬ ‫دێ��ن��ەوە كچەكانیان‬ ‫ب��ەزۆر بەشوو دەدەن‬ ‫ه��ەن��دێ��ك��ی��ان زۆر‬ ‫م��ن��داڵ��ی��ش��ن ت��ەن��ه��ا‬ ‫لەبەرئەوەی خێزانی‬ ‫ئ��ێ��م��ە ت��ەق��ەب��ول��ی‬ ‫ئ������ەوە ن����اك����ەن ك��ە‬ ‫كچەكانیان ل��ەدەرەوە‬ ‫ێ‬ ‫ل����ەگ����ەڵ ه�����اوڕ ‌‬ ‫كوڕەكانیان بمێننەوە‬ ‫ب��ۆی��ە دەیانهێننەوە‬ ‫ب���ۆ ك���وردس���ت���ان و‬ ‫ب�����ەزۆر ب��ەش��ووی��ان‬ ‫دەدەدەن ئێمە زۆر‬ ‫بابەتی ل��ەم شێوەیە‬ ‫دێتە المان كە ئەمە‬ ‫داه��ات��ووەك��ەی باش‬ ‫نابێت‪.‬‬ ‫خ������اوەر‪ ،‬ت��ەم��ەن‬ ‫(‪ )25‬س���اڵ ژن��ی‬ ‫م����اڵ����ەوە ی��ەك��ێ��ك��ی‬ ‫ت����رە ل��ەوك��چ��ان��ەی‬ ‫ب���������ەزۆر ل����ەالی����ەن‬ ‫خێزانەكەیەوە بەشوو‬ ‫دراوە‪ ،‬س���ەب���ارەت‬ ‫ب����ەچ����ۆن����ی����ەت����ی‬ ‫ش���وك���ردن���ی وت���ی‪:‬‬ ‫م����اوەی (‪ )3‬س��اڵ‬ ‫ب���وو ك��وڕەخ��اڵ��ەك��ەم‬ ‫خ����ۆش����دەوی����س����ت‪،‬‬ ‫پ��ەی��م��ان��م��ان داب����وو‬ ‫بۆ یەك بین‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دوای روودان��������ی‬ ‫ك��ێ��ش��ەی��ەك ل��ەن��ێ��وان‬ ‫ه�����ەردوو ب��ن��ەم��اڵ��ە‪،‬‬ ‫باوكم ئامادە نەبوو‬ ‫من بەكوڕە خاڵەكەم‬ ‫بدات‪ ،‬ئێستاش ئەو‬ ‫ژنێكی تری هێناوە‬ ‫و م��ن��ی��ش ب����ەزۆر‬ ‫لەكوڕێك مارە كرام‬ ‫كە نەمدیبوو‪.‬‬ ‫وتیشی‪ :‬لەگەڵ‬ ‫ك�������وڕە خ���اڵ���ەك���ەم‬ ‫بەپاكی یەكترمان‬ ‫خۆشدەویست‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ب���اوك���م و ب��راك��ان��م‬ ‫ه��ی��چ گ��وێ��ی��ان بە‬ ‫حەز و ئارەزوەكانی‬ ‫م��ن ن���ەدا‪ ،‬منیان ك��ردە قوربانی كێشەی‬ ‫خۆیان‪ ،‬ئەوەی بەسەر من هات هەر ئەوەندە‬ ‫نەبوو‪ ،‬بەڵكو شوكردنم بەكەسێك كە بەهیچ‬ ‫شێوەیەك بە دڵم نەبوو‪ ،‬تەنیا لەبەر ئەوەی‬ ‫ئ��ەوان قسەیان ك��ردوە دەب��ێ رازی بم‪ ،‬هەر‬ ‫ئ��ەم��ەش وای��ك��ردوە ل��ەم��اوەی (‪ )3‬ساڵی‬ ‫شوكردنم كێشە لەنێوانمان نەبرێتەوە و لەگەڵ‬ ‫یەكتر نەگونجێین‪.‬‬ ‫خاوەر لەبارەی ژیانی ئێستای وتی‪ :‬یەك‬ ‫منداڵم هەیە‪ ،‬بەاڵم هەستناكەم شوومكردوە‪،‬‬ ‫چونكە ه��ەرچ��اوم لەكوڕەخاڵەكەمە‪ ،‬من‬ ‫ه���ۆك���ارەك���ەی ب���ۆ دای���ك���م دەگ��ەڕێ��ن��م��ەوە‬

‫پیاوێكی (‪ )65‬ساڵی خاوەن دوو ژن‬ ‫هاتە خوازبێنم‪ ،‬هەرچەندە زۆر هەوڵمدا‪،‬‬ ‫بەاڵم هیچ چارەیەك نەبوو باوكم منی‬ ‫بەزۆر لەو پیاوە مارەكرد و (‪ )3500‬دیناری‬ ‫لەبەرامبەرم وەرگرت‬

‫پێشكەشە بەڕێكخراوەكانی ژنان‬

‫ئه‌م ‌ه یه‌کێک له‌قه‌یسه‌ریه‌کانی ناو بازاڕ‌ه‬

‫مەسەلەی خزمایەتی‬ ‫ه��ۆك��ارێ��ك��ی ت���رە بۆ‬ ‫ب�����ەزۆر ب��ەش��وودان��ی‬ ‫كچان‪ ،‬ئەویش كاتێك‬ ‫دوو ب���را ل��ەس��ەرەت��اوە‬ ‫رێ��ك��دەك��ەون ك��ە كچ‬ ‫و ك��ورەك��ەی��ان بۆیەك‬ ‫ب��ێ��ت‪ ،‬كاتێكیش ئەو‬ ‫ك��ارەدەك��ەن پێویستیان‬ ‫ب��ەرەزام��ەن��دی ك��وڕ و‬ ‫كچەكە نیە‪.‬‬ ‫ئ��������ەو ت������وێ������ژەرە‬ ‫كۆمەاڵیەتیە رۆڵ��ی‬ ‫رێ����ك����خ����راوەك����ان����ی‬ ‫كۆمەڵگای مەدەنی‬ ‫و دادوەرەكانی بەالواز‬ ‫دەزان����ی ل��ەب��ەرام��ب��ەر‬ ‫مانەوەی ئەو دیاردەیە‬ ‫و وت���ی‪ :‬ب��ۆ رێگرتن‬ ‫لەو دیاردەیە پێویستە‬ ‫دادوەرەك������ان لەكاتی‬ ‫م��ارەب��ڕی��ن��ی ك���وڕ و‬ ‫ك��چ دڵنیابن ل��ەوەی‬ ‫ئ��ەوان��ە ب��ەرەزام��ەن��دی‬ ‫خۆیان هاوسەرگیری‬ ‫دەكەن‪ ،‬بەاڵم هەندێك‬ ‫ل��ەدادوەرەك��ان ئەوەندە‬ ‫ل������ەخ������ەم������ی زوو‬ ‫بەرێكردنی پرۆسەی‬ ‫هاوسەرگیرین‪ ،‬ئەوەندە‬ ‫ل��ەخ��ەم��ی ئ��ەوەدان��ی��ن‬ ‫ك��ە ئ��ەو پرۆسەیە چ‬ ‫ك��ێ��ش��ەی��ەك��ی ه��ەی��ە‪،‬‬ ‫ه����ەروەه����ا س���ەب���ارەت‬ ‫ب���ەرێ���ك���خ���راوەك���ان���ی‬ ‫كۆمەڵگای مەدەنی‬ ‫لەكوردستان‪ ،‬ئەوانیش‬ ‫نەیانتوانیوە زیاتر بچنە‬ ‫ناو قواڵیی كۆمەڵگا‬ ‫و ل���ەه���ۆك���ارەك���ان���ی‬ ‫مانەوەی ئەو دیاردەیە‬ ‫ب����ك����ۆڵ����ن����ەوە و ب��ۆ‬ ‫الیەنی پەیوەندیداری‬ ‫روونبكەنەوە‪.‬‬ ‫لێپرسراوی بەشی‬ ‫یاسا و ب��ەدواداچ��وون‬ ‫ل��ەب��ەڕێ��وەب��ەرای��ەت��ی‬ ‫ب�������ەدواداچ�������ون�������ی‬ ‫ت���ون���دوت���ی���ژی دژی‬ ‫ژن�����ان ل��ەس��ل��ێ��م��ان��ی‪،‬‬ ‫پشدەر رەشید ئەمین‪ ،‬دەڵێت “دیاردەی بەزۆر‬ ‫بەشوودان دیاردەیەكی كۆنی كۆمەاڵیەتییە‬ ‫و تائێستاش ئ��ەم دی��اردەی��ە لەكوردستان‬ ‫هەر ماوە‪ ،‬گەرچی یاسای هەمواركراوی‬ ‫ب��اری كەسیەتی سزایەكی توندیشی بۆ‬ ‫ئەو كەسانە دان��اوە كە منداڵەكانیان بەزۆر‬ ‫بەشوودەدەن‪ ،‬بەپێی ماددەی (‪ )9‬لەیاسای‬ ‫باری كەسیەتی نابێت هیچ كەسێك ناچار‬ ‫ێ ڕەزام��ەن��دی‬ ‫بكرێت بۆ زەواج ك��ردن بەب ‌‬ ‫ێ ڕەزامەندی‬ ‫خۆی‪ ،‬خۆ ئەگەر كەسێك بەب ‌‬ ‫خۆی چووبێتە ژیانی هاوسەرییەوە بەهەردوو‬ ‫حاڵەتەكەیەوە‪ ،‬ئەگەر چووبێتە پەردەوە یان‬

‫ك��ە بەهیچ ش��ێ��وەی��ەك ن��ەی��ت��وان��ی رێگری‬ ‫لەشووكردنی كچەكەی بكات كە بەدڵی‬ ‫خۆی نەبوو‪ ،‬ئێستاش هیچ ئومێدم بەژیان‬ ‫نەماوە‪ ،‬ئەوەندەی دەژیم لەبەر منداڵەكەمە‪.‬‬ ‫توێژەری كۆمەاڵیەتی‪ ،‬جوان عەبدوڵاڵ‬ ‫سەبارەت بەو دیاردەیە وتی‪ :‬بەزۆر بەشوودان‬ ‫كە تا ئەمرۆش لەكۆمەڵگای كوردەواریدا‬ ‫دەبیندرێ هۆكاری كەمی ئاستی هۆشیاری‬ ‫باوك و براكانە‪ ،‬كاتێك رێگا بەخۆیان دەدەن‬ ‫ل��ەج��ی��ات��ی ك��چ��ەك��ە دەستنیشانی ژی��ان��ی‬ ‫هاوسەرەی كچەكەیان بكەن كە ئەمە لەزۆر‬ ‫رووەوە كاریگەری لەسەر كەسایەتی كچەكە‬ ‫و دوا رۆژی ئەو دوو كەسە دەبێت‪ ،‬هەروەها‬

‫فۆتۆ‪ :‬ئاراس عوسامن‬

‫نا ئەو گرێبەستە بەنادروست دادەن��رێ��ت ‌و‬ ‫رادەگیرێت‪ ،‬چونكە یەكێك لەمەرجەكانی‬ ‫پ���رۆس���ەی ه���اوس���ەرگ���ی���ری رەزام����ەن����دی‬ ‫هەردووالیە‪.‬‬ ‫سزای ئەوكەسانەشی كە كەسێك ناچار‬ ‫دەك��ەن بۆ ب��ەزۆر ب��ەش��وودان هەربەپێی ئەم‬ ‫یاسایە بەپێی پلە دیاریكراوە‪ ،‬پلەی یەكەم‬ ‫نابێت سزای ئەو كەسانەلە (‪ )2‬ساڵ كەمتر‬ ‫بێت و لەپێنج ساڵ زیاتر بێت وە پلەی دووەم‬ ‫نابێت لە (‪ )3‬ساڵ كەمتر بێت و لە (‪)10‬‬ ‫ساڵ زیاتر بێت ئەمە بەپێی یاسای باری‬ ‫كەسیەتییە كە سزایەكی قورسی داناوە بۆ‬ ‫ئ��ەو كەسانەی ك��ە ب���ەزۆر كەسێك بەشوو‬ ‫دەدەن‪.‬‬ ‫ێ كردنی ئ��ەم یاسایە دەبێت‬ ‫بۆ جێبەج ‌‬ ‫سكااڵیەك هەبێت و ئەگەر سكااڵ نەبێت‬ ‫ێ كردن و چون‬ ‫یاساكە ناچێتە بواری جێبەج ‌‬ ‫بەدەم ئەم كێشەیه‌وە‪ ،‬ئەگەر لەدێیەكدا بەزۆر‬ ‫بەشوودانێك رووی دابێت و سكااڵ نەبێت‬ ‫یاسایەكی وانییە ئەو كەسانە سزابدات كە‬ ‫ئەم كارەیان كردووە‪.‬‬ ‫بەپێی ئەو ئەزموونەی كە هەمانە لەم‬ ‫بەڕێوەبەرایەتییە ئەوەمان بۆ دەركەوتووە كە‬ ‫بەشی هەرە زۆری ئەو كێشانەی لەدوای‬ ‫پڕۆسەی هاوسەرگیری لەخێزاندا دروست‬ ‫دەبێت بەهۆی بەزۆر بەشوودانەوەیە‪.‬‬ ‫بەزۆر بەشوودان دەبێتە هۆی درووستبوونی‬ ‫خیانەتی زەوجی كە بەداخەوە لەواڵتی ئێمەدا‬ ‫ئێستا خیانەتی زەوجی زۆربووە‪.‬‬ ‫وتاربێژی مزگەوتی رەشید‪ ،‬مەال نادر‬ ‫ع��ەل��ی‪ ،‬دەڵ��ێ��ت «ل���ەڕوان���گ���ەی ش��ەرع��ی‬ ‫ئ��ی��س�لام��ەوە دروس����ت نییە خ��ێ��زان ب���ەزۆر‬ ‫ێ رەزامەندی هەردووال ئەو‬ ‫پێكبهێنرێت‪ ،‬بەب ‌‬ ‫پرۆسەیە دروس��ت نابێت لەبەر ئ��ەوەی یەك‬ ‫الیەنەیە یەك الیەنەش دروست نییە لەئاینی‬ ‫ئیسالمدا‪ ،‬ئەمەش بۆ بەرژەوەندی هەموو‬ ‫الی��ەك��ە‪ ،‬خواپەنامان ب��دات ئ��ەگ��ەر ب��ەزۆر‬ ‫كچێك ب��درێ��ت ب��ەش��وو رەزام���ەن���دی خۆی‬ ‫لەسەر نەبێت دەچێتە قاڵبی زیناوە پرۆسەی‬ ‫هاوسەرگیریەكە»‪.‬‬ ‫توێژەری كۆمەاڵیەتی و شارەزا لەبواری‬ ‫ژناندا گۆنا عەبدواڵ فارس سەبارەت بەزۆر‬ ‫بەشوودان دەڵێت «ئەمڕۆ بەزۆر بەشوودان‬ ‫بەدیوێكی ت��ردا ه��ەی�ە‌و ج��ی��اوازە ل��ەج��اران‬ ‫ل��ەك��ۆن��دا ب���ەزۆر كچەكان دەدران بەشوو‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم ئەمڕۆ ئەم شێوازە گۆڕانی بەسەر‬ ‫داهاتووە نموونە یەكێك دێتە داوای كچێك‬ ‫خێزانەكەی حەزدەكەن شووبكات بەو كەسە‬ ‫ئەگەر كچەكەش رازی نەبێت ئەوان هەندێك‬ ‫شتی رووبەرو دەكەنەوە‪ ،‬بەكچەكەیان دەڵێن‬ ‫نابێت بچێتە دەرەوە ل��ەم��اڵ‪ ،‬دەبێت ئەمە‬ ‫بكەیت و ئەمە نەكەیت‪ ،‬ت��ا ب��ەم شێوەیە‬ ‫ناچاری دەك��ەن بەو زەواج��ە رازی بێت كە‬ ‫لەڕاستیدا خۆشی نایەوێت‪ ،‬جائەمە بەهۆی‬ ‫ترس لەمانەوەی كچەكانیان بێت یان بوونی‬ ‫ئیمتیازی مادی ئەو كەسە بێت كە هاتۆتە‬ ‫داوای كچەكەیان‪ ،‬بەداخەوە ئەم شێوازە زیاتر‬ ‫لەشوێنە مەدەنیەكان و شارەكاندا هەیە و‬ ‫ئ��ەو خێزانەی ئ��ەم شتەی تیادا روودەدات‬ ‫زیاتر لەخێزانە رۆشنبیرەكانن‪ ،‬لەهەندێك‬ ‫لەگوندەكانیشدا بەزۆر بەشوودان هەیە هەر‬ ‫لەسەر شێوازی كۆنە‪.‬‬

‫پێشكەشە بەوەزارەتی كاروكاروباری كۆمەاڵیەت ‌ی و خەڵوەتگەی پیران‬ ‫ئه‌م ‌ه به‌رامبه‌ر چایخانه‌ی شه‌عبه‌‬

‫فۆتۆ‪ :‬زانکۆ سه‌ردار‬

‫ئا‪ /‬جەزا ئەحمەد‬

‫جلی كوردی كە بەشێكە لەكلتوری‬ ‫ن��ەت��ەوەی ئێمە‪ ،‬تادێت پۆشینی ئەو‬ ‫جلوبەرگە لەنێو گەنجاندا كەم‬ ‫دەب��ێ��ت��ەوە و ب��ەدەگ��ەم��ەن گەنجان‬ ‫دەیپۆشن‪ ،‬بەشێك لەگەنجان ئاماژە‬ ‫بۆ ئەوەدەكەن كاتێك جلی كوردی‬ ‫دەپ��ۆش��ن خەڵك توانجیان لێدەدەن‬ ‫و پ��ێ��ی��ان��دەڵ��ێ��ن ئ��اس��ت��ی رۆش��ن��ب��ی��رت‬ ‫ن��زم��ە‪ ،‬ت��وێ��ژەرێ��ك��ی كۆمەاڵیەتیش‬ ‫رای��دەگ��ەی��ەن��ێ��ت پ��ێ��وی��س��ت��ە ش��ەرم‬ ‫لەپۆشینی جلی ك��وردی نەكەین و‬ ‫ئ��ەوە كلتوری نەتەوەیمانە دەبێت‬ ‫بیپارێزین‪.‬‬ ‫جلی كوردی شێوێندراوە‬

‫هەڵوێست ع��ەب��دوڵ�ڵا‪ ،‬ت��ەم��ەن (‪)26‬‬ ‫س��اڵ خوێندكار لەبەشی گەشەپێدانی‬ ‫كلتور لەخانەی زانستی مەدەنی وتی‬ ‫«جیهانگیری كاریگەری لەسەر ژیانی‬ ‫هەر نەتەوە و كۆمەڵگەیەك هەیە‪ ،‬هەر‬ ‫بۆیە جیهانگیری و راگ��ەی��ان��دن رۆڵی‬ ‫س���ەرەك���ی���ان ه��ەی��ە ك���ە گ��ەن��ج��ی ك���ورد‬ ‫جلوبەرگی كلتوری خ��ۆی نەپۆشێت‪،‬‬ ‫بەگشتی لەسەر ئاستی جیهان یەك جۆر‬ ‫جلوبەرگی ئەوروپی دەپۆشرێت‪.‬‬ ‫ش���ێ���وازی ج���ل و ب���ەرگ���ی ك����وردی‬ ‫ل��ەچ��ەن��دی��ن پ��ارچ��ەی ج��ی��اواز پێكدێت‬ ‫هۆكارێكە بۆ تەنیا پۆشینی لەبۆنەكاندا‪.‬‬ ‫ئ��ەو جلوبەرگەی ئێستا گەنج لەبەری‬ ‫دەكات جلوبەرگی كوردی نییە‪ ،‬بەناوی‬ ‫م��ۆدێ�لات و ن��وێ��گ��ەری گ��ۆڕان��ك��اری‬ ‫زۆری تێدا دەك��رێ��ت‪ ،‬بەتایبەت ژن��ان و‬ ‫ك��چ��ان ب��ەج��ۆرێ��ك ك��ە س��ود لەقوماشی‬ ‫ج��ل��ی ك����وردی وەردەگ�����رن ب��ۆ دوری��ن��ی‬ ‫جل و بەرگێكی تایبەت بەئاهەنگ»‪.‬‬ ‫هەڵوێست‪ ،‬ئاماژەی بەوەش كرد‪ :‬ئەم جۆرە‬ ‫گۆڕانكارییانە لەجلوبەرگدا ناهۆشیاری‬ ‫ئێمە دەربارەی كلتور و كەلەپوری خۆمان‬ ‫دەردەخ��ات و هۆكارێكە بۆ لەدەستدانی‬ ‫مۆرك و رەسەنایەتی جلوبەرگی كوردی‪.‬‬ ‫ئەركی سەرشانی هەموومانە پارێزگاری‬ ‫لێبكەین‪ ،‬لەبەرئەوەی موڵكی ك��ورد و‬ ‫فۆلكلۆر و كەلەپوری كورد و ناسنامەی‬ ‫ئێمەیە‪.‬‬

‫وەك چ��اول��ێ��ك��ەری��ەك دوای م��ۆدێ��ل��ی‬ ‫بیانی ك��ەوت��وون جلی ك��وردی ناپۆشن‪،‬‬ ‫جەخت لەمه‌دەكاتەوە و دەڵێت «گەنجان‬ ‫لەژێر كاریگەری میدیای ئ��ەوروپ��ی و‬ ‫عەرەبیدان كە ئەوانیش زیاتر گرنگی‬ ‫بەمۆدێلی جلوبەرگی ئەوروپی دەدەن‪،‬‬ ‫بەداخەوە بیرۆكەیەكی واش دروستبووە‬ ‫ل��ەن��اوخ��ەڵ��ك��دا ئ��ەو ك��ەس��ان��ەی ب���ەردەوام‬ ‫جلوبەرگی كوردی دەپۆشن بەكەسانێكی‬ ‫س���ادە و س��اك��ار س��ەی��ردەك��رێ��ن و پێیان‬ ‫دەوترێت رۆشنبیریان كەمە‪ ،‬ئەمەش بۆ‬ ‫خۆی بووەتە هۆی ئەوەی خەڵكی كەم‬ ‫دەیپۆشێت‪.‬‬ ‫كوا كێ‌ جلی كوردی دەپۆشێت؟‬ ‫بەتایبەتی گەنجەكان‪ ،‬ل��ەوە دەچێت‬ ‫كە لەچەند خێزانێكدا مابێت‪ ،‬هەموو‬ ‫میللەتێك بەجلەكانیاندا دەناسرێنەوە‪،‬‬ ‫ب����ەاڵم ك����وردی خ���ۆم���ان پ��ێ��ی ش��ەرم��ە‬ ‫جلی ك��وردی بپۆشێت! جەزائیرییەكان‬ ‫بەعەگالە بەجیهاندا دەگەڕێن بائێمەش‬ ‫بەجلی كوردییەوە بگەڕێین و كلتوری‬ ‫خ��ۆم��ان ب��پ��ارێ��زی��ن‪ ،‬ل��ەو ش��وێ��ن��ان��ەی كە‬ ‫پەیوەندییان بەالیەنی كۆمەاڵیەتییەوە‬ ‫هەیە جلی كوردی بپۆشین»‪.‬‬ ‫جلی كوردی بەهی خۆیان نازانن‬

‫ب��ەش��ێ��ك��ی ت���ر ل��ەگ��ەن��ج��ان ب��ۆچ��ون��ی‬ ‫ج��ی��اوازی��ان ه��ەی��ە و پێیانوایەپۆشینی‬ ‫جلی ك���وردی ناشیرینە و ه��ی ئ��ەوان‬ ‫نییە‪ ،‬هێرش ئەحمەد گەنجێكی تەمەن‬ ‫(‪ )26‬ساڵ و دەرچوی كۆلێژی زمانی‬ ‫ئینگلیزی زان��ك��ۆی سلێمانیە ئەمە‬ ‫پ��ش��ت��ڕاس��ت دەك���ات���ەوە و دەڵ��ێ��ت «جلی‬ ‫كوردی هی ئێمە نییە هی باوباپرانمانە‬ ‫ئ����ەوان ب��ەش��ێ��وەی��ەك��ی ن��ام��ەن��ت��ی��ق��ی بیر‬ ‫لەشتەكان دەك��ەن��ەوە هیچ شتێك قبوڵ‬ ‫ن��اك��ەن‪ ،‬ب��ۆی��ە م��ن و گ��ەن��ج��ان��ی تریش‬ ‫جلی كوردی ناپۆشین ئەمە هۆكارێكە‬ ‫و هۆكارێكی تریش بۆ ئەوە دەگەڕێنمەوە‬ ‫كە ناتوانین بەجلی كوردییەوە خۆمان‬ ‫دەربخەین جلی كوردی كە دەكینە بەرمان‬ ‫هیچ شوێنێكمان دەر ن��اك��ەوێ��ت‪ ،‬بۆیە‬ ‫ناتوانین ل��ەڕووی جەستەییەوە خۆمانی‬ ‫جلی كوردی و رۆشنبیری‬ ‫پێ دەربخەین كە ئەمە شتێكی زۆر باوە‬ ‫ه���اوژی���ن م��ەح��م��ود‪ ،‬ت���ەم���ەن (‪ )25‬لەجیهاندا» ‪.‬‬ ‫س����اڵ‪ ،‬رۆژان������ە ل���ەب���ەردەك���ی س����ەرای‬ ‫بەجلی كوردی هەست بەخۆشی دەكەم‬ ‫ش����اری س��ل��ێ��م��ان��ی خ��ەری��ك��ی پ��ەرت��وك‬ ‫بێستون عەبدوڵاڵ‪ ،‬تەمەن (‪ )23‬ساڵ‬ ‫فرۆشتنە‪ ،‬هێما بۆ ئەوەدەكات گەنجان جلێكی كوردی سپی پۆشیوە و هێما بۆ‬

‫ئەوە دەكات كاتێك جلی كوردی دەپۆشێت‬ ‫هەست بەخۆشی دەكات‪ ،‬دەیوت «بۆیە‬ ‫جلی ك��وردی لەبەردەكەم لەبەر ئ��ەوەی‬ ‫لەباوباپیرانمەوە بۆمان ماوەتەوە‪ ،‬كلتوری‬ ‫كوردیشە‪ ،‬بەاڵم بەداخەوە كەسی واهەیە‬ ‫كە لەخۆیەوە توانجم ل��ێ��دەدات و دەڵێ‌‬ ‫ئەم شەڕواڵ لەپێكردنە چییە؟! ئەمەش‬ ‫ب��ۆت��ە ه���ۆی ئ����ەوەی ك��ە ل��ەب��ەرك��ردن��ی‬ ‫جلی كوردی كەم بۆتەوە‪ ،‬جلی كوردی‬ ‫بەئاسانی تیادا دەجوڵێیت و زۆر خۆشترە‬ ‫لەپانتۆڵ»‪.‬‬ ‫گەنجەكان دوای مۆدێالت كەوتوون‪:‬‬

‫فریاد عارف رەشید‪ ،‬خاوەنی جیهانی‬ ‫كەلەپوری كوردی لەسلێمانی‪ ،‬بەچەتری‬ ‫راگ��ەی��ان��د «ل��ەن��ێ��وان ئ���ەو ج��ل��وب��ەرگ��ە‬ ‫ك���وردی���ی���ەی ك���ە ل��ەئ��ێ��س��ت��ا و ل��ەك��ۆن��دا‬ ‫هەبووە‪ ،‬جیاوازییەكی زۆر گەورە بەدی‬ ‫دەكرێت‪ ،‬جلی كوردی گۆڕانی بەسەردا‬ ‫هاتووە‪ .‬پۆشینی جلی كوردی بەگشتی‬ ‫ك���ەم ب��ۆت��ەوە ه��ۆك��ەش��ی ب��ۆ خەڵكەكە‬ ‫دەگ��ەڕێ��ت��ەوە‪ ،‬ب��ەداخ��ەوە گەنجەكانمان‬ ‫ئەمڕۆ زیاتر دوای مۆدێالت دەك��ەون و‬ ‫ئەمەش شتێكی خراپە‪ ،‬ئەگەر وابڕوات‬ ‫پۆشینی جلوبەرگی ك��وردی نامێنێت‪،‬‬ ‫ب�������ەردەوام وت���وم���ە ل��ەپ��ێ��ن��او م���ان���ەوەی‬ ‫ج��ل��وب��ەرگ��ی ك����وردی وەك الی��ەن��ێ��ك��ی‬ ‫گرنگی كەلەپور با لەبۆنە و یادەكاندا‪،‬‬ ‫بەتایبەتی جەژنی نەورۆز هەموان جلی‬ ‫كوردی بپۆشین»‪.‬‬ ‫باپۆشینی جلی كوردی شەرم نەبێت‬

‫دڵ����ش����اد ح���ەم���ەس���اڵ���ح‪ ،‬ت����وێ����ژەری‬ ‫كۆمەاڵیەتی ل��ەوە دەدوێ��ت‪ :‬كاڵبوونەوە‬ ‫ل��ەپ��ۆش��ی��ن��ی ج��ل��وب��ەرگ��ی ك����وردی‪ ،‬بۆ‬ ‫چەند ب��ارودۆخ��ێ��ك دەگ��ەڕێ��ت��ەوە لەوانە‬ ‫دروستبوونی جیهانگیری‪ ،‬ئەمە بۆتە‬ ‫ه��ۆی ئ��ەوەی كە نەتەوەكان لەیەكتری‬ ‫نزیك ببنەوە و لەنێو یەكتریدا بتوێنەوە‪،‬‬ ‫ئ��ەم��ەش ب��ۆت��ە ه���ۆی ئ����ەوەی ك��ە ئ��ەو‬ ‫نەتەوەیە ل��ەرووی سیاسی و ئابووریەوە‬ ‫دەوڵ��ەم��ەن��د ب��ێ��ت و ب��ت��وان��ێ��ت ك��ل��ت��وری‬ ‫خ��ۆی بسەپێنێت ب��ەس��ەر ئ��ەوان��ی ت��ردا‪.‬‬ ‫كوردیش كەوتە ژێر ئەم كاریگەرییەوە‪،‬‬ ‫بەهۆی ئەوەی واڵتانی خۆرئاوا لەرووی‬ ‫ئابووری و سیاسییەوە بەهێزن توانیویانە‬ ‫بەشێوەیەكی نهێنی گەنجەكانمان رازی‬ ‫بكەن دور بكەونەوە لەجلوبەرگی كوردی‬ ‫و جلوبەرگی ئەوان بپۆشن‪ ،‬ئەمەش وای‬

‫لەگەنجەكانمان كردووە حەزدەكەن‬ ‫بەردەوام السایی كلتورە بەهێزەكان‬ ‫ب��ك��ەن��ەوە و وردە وردە پشتی‬ ‫ل��ەو جلە ك����ردووە ك��ە خۆی‬ ‫ه���ەی���ەت���ی»‪ .‬ئ���ەم ت���وێ���ژەرە‬ ‫رەخ��ن��ەی ئ���ەوە دەگ��رێ��ت كە‬ ‫«ك��ۆم��ەڵ��ێ��ك ك���ەس خ��ۆی��ان‬ ‫بەڕۆشنبیر دەزانن پێیان وایە‬ ‫ك��ەس��ێ��ك ج��ل��ی ك���وردی‬ ‫ل���ەب���ەرداب���وو ئاستی‬ ‫رۆش��ن��ب��ی��ری ن��زم��ە‪.‬‬ ‫ب�������ەداخ�������ەوە‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪9‬‬

‫گەنج و یۆتۆپیا‬

‫لەكوردستان‬ ‫خ���������ەڵ���������ك‬ ‫ن��ەگ��ەی��ش��ت��ووە‬ ‫ب��ەو ئاستە كە‬ ‫لەزانكۆكاندا‪ ،‬وەك‬ ‫واڵت����ان����ی ع���ەرەب���ی‬ ‫جلی نەتەوەی خۆی‬ ‫بپۆشێت»‪.‬‬ ‫ئ����������������������������ەوەش‬ ‫دەڵ�����ێ�����ت «خ����ەڵ����ك‬ ‫ت��ێ��ب��گ��ەی��ەن��رێ��ت كە‬ ‫ئەمە جلوبەرگێكی‬ ‫ن������ەت������ەوەی������ی������ە‪،‬‬ ‫دەك������رێ‌ خ��اڵ��ێ��ك��ی‬ ‫ج�����ی�����اك�����ردن�����ەوەی‬ ‫ت����ۆ ب���ێ���ت ل���ەگ���ەڵ‬ ‫ن���ەت���ەوەك���ان���ی ت���ر‪،‬‬ ‫پێویستە هەركەسێك‬ ‫جلوبەرگی كوردی‬ ‫پ��������ۆش��������ی وەك‬ ‫نەخوێندەوار تەماشا‬ ‫نەكرێت»‪.‬‬

‫فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬

‫لەدوای پڕۆسەی ئازادی‬ ‫و رزگ���ارب���وون ل��ەدەس��ت‬ ‫رژێمی بەعس‪ ،‬كرانەوە لەهەموو بوارەكانی‬ ‫ژیاندا روویدا‪ ،‬هەندێكی بەالیەنی باش‌و‬ ‫هەندێك مامناوەند و هەندێكیش تاڕادەیەك‬ ‫خراپ‪ ،‬چونكە ئاقڵییەتێك كە ئامادەی‬ ‫ئەو كرانەوەیە نەبێت كەمێك لەپێشی قورس‬ ‫دەبێت‪ ،‬بۆیە هەر لەسەرەتاوە هەندێك لەو‬ ‫كرانەوەیە نەتوانراوە لەگەڵ كلتور و داب‌و‬ ‫نەریتی كۆمەڵگادا بگونجێت‌و سەرەنجام‬ ‫دابڕانی دروستكردوە‪ ،‬ئەمەش وایكردووە‬ ‫دووفاقێتێك ل��ەك��ران��ەوە دروس���ت بكات‪،‬‬ ‫هەندێك بێدەنگ‌و گوێڕایەڵ‌و قبوڵكەر‬ ‫ێ بەرنامە بووە‪.‬‬ ‫بووە‪ ،‬هەندێكیش یاخی‌و ب ‌‬ ‫بۆیە تا ئێستاش پێشكەوتنەكان نەیتوانیوە‬ ‫شێوازێكی پەروەردەكار وەربگرێت‪ ،‬هەندێك‬ ‫خ��ۆی��ان ن��اون��اوە رێچكەشكێن ك��ە دوای‬ ‫دیارنەمانیان شتەكان وەك خۆی لێدێتەوە‪،‬‬ ‫چونكە بێبەرنامە دەستیان پێكردووە‪ ،‬یان‬ ‫وەك سیناریۆیەك ئامادەكراون‪ ،‬ئەوەی زیاتر‬ ‫گرنگە باسی بكەین‪ ،‬زۆرێ���ك لەكچان‬ ‫‌و ژن��ان تا ئ��ەم ساتەوەختەش ك��ران��ەوە و‬ ‫ماف ‌و ئ��ازادی ژن بەهەندێك شتی بێ‌‬ ‫بنەما پێوانە دەكەن‪ ،‬كاتێك ئەوانەی كرد‬ ‫وادەزانێت گەیشتۆتە ئازادی تەواو‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەداخەوە ئەمانە پێیناوترێت رێچكەشكێنی‬ ‫راستەقینە‪ ،‬چونكە زۆر ل��ەو ژن��ان��ەی‬ ‫كە لەجیهان ‌و تەنانەت لەكوردستانیش‬ ‫رێچكەشكێن بوون جەوهەریانە توانیویانە‬ ‫لەبەرامبەر مافە راستەقینەكانی ژناندا‬ ‫ب��ێ��دەن��گ ن��ەب��ن‌و رووب�������ەروی ه��ەم��وو‬ ‫ناڕاحەتی ‌و هێزێك ببنەوە كە رێگری‬ ‫ئ���ازادی راستەقینەی ژن��ان ب���وون‪ ،‬نەك‬ ‫ئ��ازادی روكەشی كە لەئێستادا بە زەقی‬ ‫دەبینرێ‌‪.‬‬ ‫كەسێك ن��ات��وان��ێ��ت بڵێت رێچكەشكێنم‬ ‫ك��ە تائێستاش توندوتیژی دژی ژن��ان‬ ‫لەالیەن كۆمەڵگاوە ماوە‪ ،‬تائێستاش ژنان‬ ‫لەكۆمەڵگادا خاوەنی بڕیاری راستەقینە‬ ‫نین ل��ەب��ەرام��ب��ەر چ��ارەن��وس��ی خۆیاندا‪،‬‬ ‫تائێستا ژن��ان لەناوەندی بڕیاردا كەمن‪،‬‬ ‫تائێستا ژن��ان نەیانتوانیوە لەناو حزب ‌و‬ ‫الیەنەكاندا وەك ژنێك بڕیارێك ب��دەن بێ‌‬ ‫ئ��ەوەی بگەڕێتەوە بۆ پیاوەكە‪ ،‬تائێستا‬ ‫خێزانەكان ناهێڵن كچان‌و ژنانیان نزیكی‬ ‫هەندێك شوێن ببنەوە كە باسی ئازادی ژنان‬ ‫دەكات‪ ،‬تائیستا كۆمەڵگا متمانەی بەو‬ ‫ژنانەش نیە كە رێبەرایەتی ئازادی ژنان‬ ‫دەكەن‪ ،‬تائێستا خێزانەكان قبوڵی هەندێك‬ ‫بەرنامە ناكەن كە لەكەناڵەكان دەكرێت‬ ‫ناهەقیشیان نیە‪ ،‬چونكە باگراوندیان نیە‬ ‫تەنها الیەنێك پیشان دەدات كە لەگەڵ‬ ‫واقیعی كۆمەڵگادا ئاسمان و رێسمانە‪،‬‬ ‫ئیتر پێم ناڵێن ك��وا رێچكە شكێنی‪،‬‬ ‫بەداخەوە وەك چۆن لەزۆربەی شتەكاندا‬ ‫ن��ەم��ان��ت��وان��ی رۆڵ����ی ئ��ی��ج��اب��ی بگێرین‬ ‫لەمەشدا هەمان شێوەبووین‪ ،‬چونكە لەشتە‬ ‫گرنگەكانەوە دەستمان پێنەكردووە لەخاڵی‬ ‫یەكەوە نەچوینە دوو بەڵكو لەپەنجا بگرە‬ ‫ب��ۆ س��ەری��ش��ەوە دەس��ت��ی درای����ە‪ ،‬ئەمەش‬ ‫نەیتوانی گونجاندن دروست بكات‪ ،‬بگرە‬ ‫دابڕانێكی زۆریشی دروستكرد‪ ،‬تەنانەت‬ ‫پ��ەرت��ەوازەی��ی‌و بێبەرنامەیشی دروس��ت‬ ‫كردوە‪ ،‬ئەوەتا كەسانێك دێن وا دەزانن جگە‬ ‫ل��ەوان ك��ەس هیچ ن��ازان�ێ‌‪ ،‬بەشێوەیەكی‬ ‫نادروست خۆیان كردووە بە ڕێچكەشكێن‬ ‫‌و ئەوەندەی تر كۆمەڵگا و خێزانەكانیان‬ ‫لەوكرانەوەیە دابڕاندوە‪ ،‬بۆیە پێویستە ئەو‬ ‫ژنانەی كە ل��ەڕووی فكرییەوە خاوەنی‬ ‫باگراوندێكی واقیعین‪ ،‬خەمی ئەمە بخۆن‬ ‫ئ��ەم پەرتەوازەییە كۆبكەنەوە ‌و لەخاڵی‬ ‫ی��ەك��ەوە لەئەقڵیەتی كۆمەڵگاوە دەست‬ ‫پێبكەن‪ ،‬كۆمەڵگا لەگەڵ ئەو كرانەوەیە‬ ‫ئاشتبكەنەوە ‌و رێچكەشكێنی راستەقنە‬ ‫دروس��ت��ب��ك��ەن ك��ە ب��اگ��راون��دی ف��ك��ری‌و‬ ‫ب��ڕی��اردەری هەبێت ن��ەك باگراوندێك كە‬ ‫هاندربێت ‌و ئەوەندەی تر كرانەوە بەڕووی‬ ‫ژناندا دابخات‪.‬‬

‫ئەگەر بەزۆر كچێك بدرێت بەشوو رەزامەندی خۆی‬ ‫لەسەر نەبێت دەچێتە قاڵبی زیناوە‬

‫گه‌نجان هێشتا جلوبەرگی كوردی‬ ‫به‌ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یی ده‌زانن‬

‫د ماوێ‌ (‪)7‬مەهێن‬

‫ل سنورێ‌ پارێزگەها دهۆكێ‌ (‪ )38‬گەنجان دبن قوربانی‬

‫هەر روودانەكا هەبیت چەندین هوكار‬ ‫هەنە كو دبنە پالدەر بۆ ئەنجام دانێ‌ خوە‬ ‫كوشتنێ‌‪ ،‬چ چڤاكی یان خێزانێ‌ یان ژ‬ ‫بەرپرسیارەتیێ‌‪ ،‬بریارا خوەكوشتنێ‌ دبیتە‬ ‫چارە و دەرئەنجام ب گشت تێگه و نێرینا‬ ‫خوەكوژی وەها بریارا خوە ددت و دبێژت‬ ‫(مرنا س��ەر پێ‌ خوەشترە ژ ژیانا سەر‬ ‫چ��وك��ان) ئ��ەڤ دی���اردە ژی ژ چەندین‬ ‫فاكتەران پەیدادبیت و د چەند دیتنان‬ ‫دا ئەڤ فاكتەر و چارەیێن وان هاتینە‬ ‫دیاركرن‪.‬‬ ‫د م��اوێ‌ (‪ )7‬مەهێن ب��وری دە خوە‬ ‫كوشتینە و زۆربەیا ڤان كەسان ژی ژبەر‬ ‫هوكارێن كومەالیەتی بووینە‪ ،‬ژێدەرەكێ‌‬ ‫ێ‬ ‫ئەنجومەەنێ‌ ئ��اف��رەت��ێ��ن‪ ،‬ق��ەزا سێمێل ‌‬ ‫دی��ارك��ر ك��و زۆرب��ەی��ا ڤ��ان كێشان ژی ل‬ ‫سنوورێ‌ ق��ەزا سێمێلێ‌ پەیدابووینە كو‬ ‫دگەهنە (‪ )20‬كەسان (‪ )10‬ژوان كچ و‬ ‫ژنن خوە سووتینە‪ ،‬ژیێ‌ وان دناڤبەرا (‬ ‫‪ )35_17‬سالیێ‌ دا بوون‪ ،‬كومیتا ژنان‬ ‫ل دهۆكێ‌ دیاركر ل سنورێ‌ قەزا دهۆكێ‌‬ ‫(‪ )18‬كچ و ك��ۆر ل دەڤ وان هاتینە‬ ‫ت��وم��ارك��رن‪ ،‬ك��و (‪ )2‬گ��ەن��ج��ان خ���وە ژ‬ ‫چاییێ‌ هاڤێتی نە‪ ،‬و (‪ )12‬كچ و ژنان‬ ‫خ��وە سوتینە‪ )4( ،‬كەسان ژی خ��وە ب‬ ‫گولەیان كوشتی یە‪ ،‬بۆ زانینا داتایەكێ‌‬ ‫ل دور هژمارا وان گەنجێن خوە كوشتین‬ ‫مە قەستا رێڤەبەریا پولیسێن دهۆكێ‌ كر‬ ‫لێ‌ ئامادە نەبوون چ پێزانینان پێشكێش‬ ‫بكن ‪.‬‬ ‫دل��وڤ��ان ح��ەس��ەن‪ ،‬ت��ەم��ەن (‪ )22‬سال‬ ‫گ��ۆت‪»:‬ب��زاڤ��ا خ��وە كوشتنێ‌ ب جیاواز‬ ‫ب هەلسەنگینم یا ئێكێ‌ دەمێ‌ مرۆڤ‬ ‫دجڤاكەكێ‌ دا بگەهیتە كامالنیا رەها‬ ‫ه��ەم�ێ‌ خەونێن وی دب��ن��ە ك��ەت��واری ژ‬ ‫لەوران هەولددت بەر ب دیاركرنا جیهانا‬ ‫نەپەنیان بچیت‪ ،‬دەمێ‌ خوە كوشتن دبیتە‬

‫ئا‪ /‬سەعدوڵاڵ ئەحمەد دهۆک‬

‫خۆکوشنت چاره‌سه‌ری کێشه‌کانی گه‌نجان نییه‌‬ ‫تاكەرێك ژب��ۆ قورتالبوونێ‌ ژ ئاریشێن‬ ‫هەیی ئ��ەڤ ج��ورە نها وەك��و دی��اردەك�ێ‌‬ ‫لێهاتی یە دناڤا وەالتێن درەن��گ مایی‬ ‫دا‪ ،‬كوردستان ژی ئێك ژ وان وەالتانە‪،‬‬ ‫ئەڤەژی ڤەدگەرت بۆ ئەگەرێ‌ نەبوونا‬ ‫ئیدارەیەكا بهێز ل دەڤ تاكێ‌ كورد كو‬ ‫ب��ی��ردوزا رەشبینیێ‌ ل س��ەر زال دبیت‬ ‫ن��م��وون��ە‪ :‬دەم �ێ‌ ك��ور وك��چ��ەك ئەڤیندار‬ ‫نەگەهن ئێك هزر دكن كۆ ئەڤە دوماهیا‬ ‫ێ‬ ‫ت��ەم��ەن �ێ‌ وان���ە! دی��س��ان ئ���ەو ك��ل��ت��وور ‌‬ ‫دن��اڤ م��ەدا مایی دەم�ێ‌ دای��ك و باب‬ ‫هەولددن زارۆك�ێ‌ خوە وەكی خوە مەزن‬ ‫بكن‪ ،‬ئەڤەژی خالەكا نیگەتیڤە چونكە‬ ‫(ئیمام عەلی) دبێژت»نابیت تو زاروكێ‌‬ ‫خ���وە وەك����و خ���وە م����ەزن ب��ك��ی چ��ون��ك��ە‬ ‫دەم�ێ‌ تو تێدا ژیایی دگ��ەل سەردەمێ‌‬

‫وان ناگونجیت» ه��ەروەس��ا پێشكەفتنا‬ ‫جیهانی یا بلەز كو (استیراد)ە بوومە‬ ‫هاتی كارتیكرنا خوە هەیە‪ ،‬دخ��وازم ب‬ ‫مخابنی ڤە ئاماژێ‌ ب خالەكا دی بدم‬ ‫ئەوژی ئیدولوژیا مەیا كەسی بۆ ژیانێ‌‬ ‫ك��ۆ ه��ەم��ی ی��ا ب��ووی��ە (م��ادول��وژی��ەت)‬ ‫ژ ل���ەوران الوازی���ا ب��ارێ‌ ئ��اب��ووری ژی‬ ‫رێكخوشكەرە بۆ ڤێ‌ دیاردێ‌«‪.‬‬ ‫ه��وزان یاسین‪ ،‬ت��ەم��ەن (‪ )24‬س��ال‪،‬‬ ‫ئاماژە دا وێ‌ یەكێ‌ كو داب و نەرێتێن‬ ‫كومەالیەتی ئێك ژ وان خاالنە كۆ ئەڤ‬ ‫دی��اردە روو ب��دت ب «تایبەت دب��وارێ‌‬ ‫هەڤژیناتیێ‌ دا چونكە تا نوكە كچ و‬ ‫كورێن ڤی وەالت��ی نەشێن ب ئ��ارەزووی��ا‬ ‫خوە خێزانێ‌ پێك بهینت‪ ،‬بەلكو دایك و‬ ‫باب هەتا نوكە پاشەرۆژا زارۆكێن خوە‬

‫فۆتۆ‪ :‬سەعدوڵاڵ‬ ‫ێ‬ ‫دی��اردك��ن‪ ،‬ئ��ەڤ ئێكە دبیتە ئەگەر ‌‬ ‫هندێ‌ كو ئەڤ ه��ەردوو رەگ��ەزە قەستا‬ ‫خوە كوشتنێ‌ بكن‪ ،‬ژبەر هندێ‌ پێدڤی‬ ‫یە دایك و باب ژڤی چارچوڤی دەركەڤن‬ ‫وەك چارەیەك بۆ نەهێالنا خوە كوشتنا‬ ‫ئ��ەن��دام��ەك �ێ‌ خ��ێ��زان �ێ‌‪ ،‬خ���اال گرنگتر‬ ‫ب دیتنا م��ن الی��ەن�ێ‌ ئ��اب��ووری ی��ە كۆ‬ ‫سروشتێ‌ مرۆڤی وەسا دخ��وازت هەمی‬ ‫پ��ێ��داوی��س��ت��ێ��ن ژی���ان���ێ‌ پ��رب��ك��ت‪ ،‬ئ��ەڤ��رۆ‬ ‫رێژەیەكا زۆر ژ گەنجان بێ‌ ك��ارن یان‬ ‫ێ‬ ‫ب خواندنێ‌ ڤە گرێداینە نەشێن الیەن ‌‬ ‫ئابووری وەك پێدڤی پربكن‪ ،‬ژبەر هندێ‌‬ ‫گرنگە حكومەت گەنجان ب كاربێخیت‬ ‫ێ‬ ‫دیسان هاریكاریێن پێك ئینانا خێزان ‌‬ ‫دئاستێن پێدڤی دابن»‪.‬‬ ‫ئ��ی��ب��راه��ی��م ی���ون���س‪ ،‬ت���ەم���ەن (‪)26‬‬

‫س���اڵ‪ ،‬ڤ��ەك��ول��ەر دب����وارێ‌ گ��ەن��ج��ان دا‬ ‫خ��وی��اك��ر‪»:‬خ��وك��وش��ت��ن‪ ،‬ژ م��روڤ��ی بخو‬ ‫دەس��پ��ێ��دك��ت و پ��اش خ��ێ��زان��ە ی��ان جڤاكە‬ ‫ێ‬ ‫چونكە ئەو بخو بنیاتێ‌ ڤەلڤلڤاندنا ڤ ‌‬ ‫كێشێیە وەكو زانایێ‌ ئەغریقی (مولیر)‬ ‫دبێژیت (ئ��ەم ن��ەس��ەرا كێشێ‌ تورەدبین‬ ‫بەلكو سەرا وان هزرێن ئەم بوخو چێدكەن‬ ‫س��ەرا كێشێ‌) و دەرئەنجام دێ‌ بكارێ‌‬ ‫خوكوشتنێ‌ رابیت‪ ،‬ئەڤەژی ڤەدگەریتە‬ ‫ێ‬ ‫ڤ��ە ب��ۆ چ��ەوان��ی��ا تێگەهێ‌ خوكوشتن ‌‬ ‫بشێوەیەكێ‌ رەشبینی بەرێخوە ددەتە كێشا‬ ‫خ��وە‪ ،‬د رەنسیپێن یاسایی دە دیاركریە‬ ‫ێ‬ ‫ك���و ه���ەرك���ەس���ەك���ێ‌ ن��ەش��ێ��ت ك��ێ��ش��ەك� ‌‬ ‫ێ‬ ‫چ��ارەب��ك��ەت ئ��ەو ب��خ��و دب��ی��ت��ە ئ��ەگ��ەر ‌‬ ‫هەبونا وێ‌ كێشێ‌‪ ،‬ترسناكترین خاال‬ ‫خوكوژی ب���ەردەوام ه��زر درەشبینیێ‌ دە‬ ‫دەرئەنجامەكێ‌ رەشبین پەیدابیت»‪.‬‬ ‫كومەلناس رەمەزان نەسرەدین‪ ،‬دیاركر‬ ‫ب��ەچ��ت��ر گ���ۆت «خ���و كوشتنا گەنجان‬ ‫ئەڤرۆ بوویە دی��اردەی��ەك��ا‪ ،‬ب��ەرب��ەالڤ ل‬ ‫س��ەران��س��ەری جیهانێ‌ و ب ت��ای��ب��ەت ل‬ ‫كوردستانێ‌‪ ،‬ئ��ەڤ دی��اردە یا كەڤنە و‬ ‫یا نوی یە‪ ،‬یاكەڤنە ژمێژە خۆ كوشتن‬ ‫ه��ەب��ووی��ە‪ ،‬ب��ەل�ێ‌ ی��ا ن��وی ی��ە ئ��ەڤ��رۆ ب‬ ‫ش��ێ��وەی��ەك�ێ‌ ن���وی ده��ێ��ت��ە ئ��ەن��ج��ام دان‪،‬‬ ‫(خوە هاڤێتن ژ چیایان‪ ،‬سوتن‪ ،‬كارەب‪،‬‬ ‫دەم���ان���ج���ە‪ ،‬س�����ی�����دارەدان)‪ ،‬ف��اك��ت��ەرێ��ن‬ ‫ك��وم��ەالی��ەت��ی دەروون�����ی‪ ،‬پ���ەروەردەی���ی‪،‬‬ ‫سیاسی ‪ ...‬هتد‪ ،‬دبن ڤاالتیەك كو گەنج‬ ‫تووشی ڤان خەلەتیان ببیت‪ ،‬گەنج دەمێ‌‬ ‫هەست ب بەرپرسیارەتیێ‌ نەكت‪ ،‬بەرامبەر‬ ‫كەسایەتیا خو و كومەلگەها خو‪ ،‬یان ژ‬ ‫بەرپرسیارەتیێ‌ برەڤیت‪ ،‬وەك چارەیەك ژ‬ ‫بۆ رزگاربوونێ‌ پێدڤی یە گەنج هەست‬ ‫ب بەرپرسیارەتیێ‌ بكەت و پەروەردە ژی‬ ‫رۆل�ێ‌ خوە هەبیت‪ ،‬رێكخراوێن جڤاكێ‌‬ ‫سڤیل رۆلێ‌ خوە ببینن»‪.‬‬

‫هێز و ئیرادەی كۆمەڵگا‬ ‫بەهرۆز حسێن لەگەنجەوە سەرهەڵدەدات‪،‬‬ ‫م���رۆڤ كاتێك دەگاتە‬ ‫تەمەنی گەنجایەتی خۆی دەكەوێتە نێوان‬ ‫(هەست و نەستی) ژیان و بەرپرسیاریەتی‬ ‫ئەخالقی و مەعریفیەكان دەست پێدەكات‪.‬‬ ‫ئەگەر بگەڕێین بەدوای گەنجێكی ساغ‪،‬‬ ‫هەموو ئەوجوانیانە دەبین كە لەمرۆڤی ژیردا‬ ‫دەست پێدەكات‪ ،‬بەاڵم مرۆڤی ناتەندروست‬ ‫ئەوەندەی ب��ەدوای توندوتیژیدا دەگەڕێت‬ ‫ئەوەندە بەدوای خۆیدا ناگەڕێت‪.‬‬ ‫قسەكردن لەسەر گەنجانی ئ��ەم واڵتە‬ ‫دەبینی زۆر بەڕ‪،‬ون و ئاشكرا گەنجانمان‬ ‫كەوتونەتە نێوان گێژاوێك‪ ،‬نەدەرچونیان‬ ‫هەیە نەكۆتایان هەیە‪ ،‬گەنجان لەم واڵتەدا‬ ‫خەیاڵ دەی��ان ژێنێت‪ ،‬هەرچیەك دەستی‬ ‫ب��ۆدەب��ەن لەخەیاڵ دەردەچ���ن و خەبەریان‬ ‫دەبێتەوە‪ ،‬منیش گەنجی ئەم واڵتەم بەردەوام‬ ‫یۆتۆپیا لەگەڵمدا ژیان دەكات توندوتیژی‬ ‫بۆتە ساباتێك بەسەرمەوە‪ ،‬ناتوانم بگەڕێمەوە‬ ‫بۆ راستینەی خۆم‪ ،‬رۆشنبیر و كەسایەتیە‬ ‫سیاسیەكانی واڵت ب�����ەردەوام گەنجان‬ ‫بەتوێژێكی زیندو ن��اودەب��ەن و ئاماژە بۆ‬ ‫راپەڕین و شۆڕشە یەك لەدوای یەكەكانی‬ ‫كوردستان دەكەن‪ ،‬هەرگەنج بوو شۆڕشی‬ ‫ك��رد‪ ،‬گەنج ب��وو كلتور و فەرهەنگ و‬ ‫ناسنامەی نەتەوەیی خۆی پاراست‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەمڕۆ قوربانی ه��ەرە سەرەكی گەنجانن‬ ‫ێ بیچێژن!‬ ‫دەب ‌‬ ‫لەدوای راپەڕینە شكۆدارەكەی بەهاری‬ ‫ئازادیەوە تادوای هاتنی ئەمریكا بۆ عێراق‪،‬‬ ‫گەنجان لەناو یۆتۆپیادا ژی��ان دەك��ەن و‬ ‫س��ەری خۆیان هەڵدەگرن و ب��ەرەو واڵتی‬ ‫ق��ەزاو ق��ەدەر رادەك���ەن‪ ،‬تانیشتمانی دووەم‬ ‫بدۆزنەوە بەئازادی ژی��ان بكەن‪ .‬گەنجان‬ ‫ل��ەم واڵت���ەدا هەموو هەستەكانی خۆیان‬ ‫خستۆتە گەڕ لەپێناو ئازادی رادەربڕین و‬ ‫ێ تا بەفەخرەوە‬ ‫هێنانە كایەی مۆدێلێكی نو ‌‬ ‫شانازی بەكلتور و فەرهەنگ و ناسنامەی‬ ‫نەتەوەیی خۆیان بكەن وەك گەالنی جیهان‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەمڕۆ ئێمە لەناو كەش و هەوایەكی‬ ‫دیموكراسی و هەرێمێكی نیمچە سەربەخۆدا‬ ‫گەنجانمان وەك فاكتەرێكی بەهێز دەیانەوێت‬ ‫لەبەرە و پێشبردنی واڵتدا رۆڵ و كاریگەری‬ ‫تەواویان هەبێت‪ ،‬ئەوەی جێگەی داخە بۆ‬ ‫دەسەاڵت لەبری دەستی گەنجان بگرن‪ ،‬ئەوا‬ ‫رێگریان لێدەكەن‪ ،‬ئەمەش بەڕون و ئاشكرا‬ ‫دیارە‪ ،‬گەنجانی ئەم واڵتە لەم سەردەمەدا‬ ‫تاكە هیوایان خوێندنە‪ ،‬سەرجەم قۆناغەكانی‬ ‫خوێندن دەبڕن‪ ،‬بەاڵم لەدواقۆناغی زانكۆدا‬ ‫یۆتۆپیا دەست پێدەكاتەوە بەرەو دامەزراندن‬ ‫بۆژیانێك كە گەنجان دەخوازن ژیان دروست‬ ‫ب��ك��ەن و ل��ەب��ەڕێ��وەب��ردن��ی واڵت���دا چ��االك‬ ‫ب��ن‪ ،‬ب��ەاڵم جارێكی تر خ��ەون و خولیا و‬ ‫حەزەكانیان لەگۆڕدەنرێت‪ .‬دەبێت شەو و‬ ‫رۆژ بەچاوەڕوانی دامەزراندن سەربنێنەوە‪،‬‬ ‫ك��ات��ەك��ان��ی خۆیشیان ب��ەدی��ار ب��ڕوان��ام��ە‬ ‫خێر لەخۆنەدیوەكەیان ببەنەسەر‪ ،‬ئەمانە‬ ‫هەمووی جێگەی پرسیارن لەكاربەدەستانی‬ ‫ه��ەرێ��م��ی ك���وردس���ت���ان‪ ،‬ه��ەرچ��ەن��دە ئ��ەو‬ ‫گەنجانەی زان��ك��ۆش��ی��ان ت���ەواو ن��ەك��ردوە‬ ‫هیچ بڕوانامەیەكی ئەوتۆیان نیە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫تەسكیەی حزب بڕوانامەی راستەقینەی‬ ‫ئ���ەوان���ە‪ ،‬خ��ەم��ی گ���ەورەت���ری گەنجانی‬ ‫ئەمڕۆ بێكارییەكی زێدە بەرچاوە ئەگەر‬ ‫بیانەوێت لەكەرتی تایبەتدا كاربكەن یاخود‬ ‫لەشوێنە گشتیەكان كار بكەن‪ ،‬بەدڵنیایەوە‬ ‫دەكەونە بەردەم كۆسپێكی گەورە‪ ،‬ئەمەش‬ ‫پرسیارێكی ترە‪ ،‬مرۆڤێكی بەنگالدیشی یان‬ ‫هەرچیەك هەیە لەوسەری واڵتێكی ترەوە‬ ‫هاتووە بۆكاركردن لەهەرێمی كوردستان‪،‬‬ ‫بەزووترین كات كاركردن لەهەرجێگەیەك كە‬ ‫ێ كاركردن بۆ ئەو هەیە و شوێنی‬ ‫بییەو ‌‬ ‫نوستن و ح��ەوان��ەوە‪ ،‬ئاو و كارەبای باش‬ ‫چاوەڕێیەتی لەم واڵت��ە‪ ،‬ب��ەاڵم گەنجانی‬ ‫واڵت ئەبێت بەیۆتۆپیاوە چاوەڕێی وەها‬ ‫ژیانێك بكەن كە بۆ كرێكارێكی بێگانە لەم‬ ‫واڵتەدا دەكرێت‪.‬‬ ‫‪bahrozkrd@yahoo.com‬‬


‫مه‌الیه‌کی ئایینی‪:‬‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪8‬‬

‫كێ‌ رێچكە شكێنە‬

‫مەستانە مەحمود‬

‫ئا‪ /‬ئااڵ بەرزنجی‪ -‬مەستورە مه‌حمود‬

‫ئەگەرچی رەوشی كۆمەڵگا كوردی‬ ‫ل��ەگ��ەڵ پێشكەوتنی كۆمەڵگاكانی‬ ‫ج��ی��ه��ان ه��ەن��گ��اوی دەن���� ‌ێ و دی����اردە‬ ‫كۆمەاڵیەتیەكان ب���ەرەو كاڵبونەوە‬ ‫دەچێت و بەئاراستەی ب��ەرژەوەن��دی ژنان‬ ‫هەنگاو دەنێت‪ ،‬ب��ەاڵم بە شێكی زۆری‬ ‫دیاردە كلتوریەكان لەڕەگەوە چارەسەر‬ ‫نەكراون و لەهەندێك شوێنی كوردستان‬ ‫بوونیان ماوە‪ ،‬لەوانەش بە زۆر بەشودانی‬ ‫كچان لەالیەن كەسوكاریانەوە‪.‬‬

‫سەروین ژنێكی (‪ )35‬ساڵە‪ ،‬لەتەمەنی‬ ‫(‪ )14‬س��اڵ��ی ب��اوك��ی ب��ە زۆر و بەبێ‬ ‫خ��واس��ت��ی خ���ۆی ل��ەب��ەرام��ب��ەر ب��ڕێ��ك پ��ارە‬ ‫لەپیاوێكی (‪ )65‬س��اڵ��ەی م��ارە دەك��ات‪،‬‬ ‫ئەو ژنە ئێستا (‪ )5‬منداڵی هەیە لەبارەی‬ ‫چۆنیەتی شووكردنی بەو پیاوە پیرە وتی‪:‬‬ ‫تەمەنم (‪ )14‬ساڵ بوو لەپۆلی دووەم��ی‬ ‫ناوەندی باوكم لەخوێندن دەریـهێنام‪ ،‬دوای‬ ‫چ��ەن��د مانگێگ ب��اس��ی ش��وك��ردن��ی منی‬ ‫دەكرد لەكاتێكدا مانای شوكردنم نەدەزانی‬ ‫و ب���ەردەوام لەكۆاڵن خەریكی ی��اری كردن‬ ‫ب��ووم‪ ،‬رۆژێ��ك پیاوێكی (‪ )65‬ساڵ خاوەن‬ ‫دوو ژنی تر هاتە خوازبێنم‪ ،‬هەرچەندە زۆر‬ ‫هەوڵمدا‪ ،‬بەاڵم هیچ چارەیەك نەبوو باوكم‬ ‫منی بەزۆر لەو پیاوە مارەكرد و (‪)3500‬‬ ‫دیناری لەبەرامبەرم وەرگرت‪.‬‬ ‫س��ەروی��ن وتیشی‪ :‬س��ەرەت��ای شوكردنم‬ ‫لەگەڵ ئ��ەوەی تەمەنم بچوك ب��وو‪ ،‬هیچ‬ ‫مانایایەكی شوكردنیشم نەدەزانی‪ ،‬پیاوەكەشم‬ ‫زۆر بێ بەزییانە مامەلەی لەگەڵ دەكردم و‬ ‫هەموو مەبەستەكەشی تێركردنی غەریزەی‬ ‫سێكسی بوو‪ ،‬بەاڵم دوو ژنەكەی تری وەك‬ ‫كچی خۆیان مامەلەیان لەگەڵ دەك��ردم و‬ ‫هەستیان دەكرد شوكردنەكەم بەخواستی خۆم‬ ‫نەبووە‪.‬‬ ‫ل��ەگ��ەڵ ئ��ەم��ان��ەش��دا ه���ەر زوو ب��ووم��ە‬ ‫خاوەنی (‪ )5‬منداڵ‪ ،‬منداڵەكانم بچووك‬ ‫بوون‪ ،‬باوكیان بەهۆی نەخۆشی و گەوەرەیی‬ ‫تەمەنیەوە كۆچی دوای���ی ك��رد‪ ،‬ئێستاش‬ ‫هەرچەندە ك��وڕ و كچەكانی پیاوە كۆچ‬ ‫ك���ردووەك���ەم ل��ەگ��ەڵ��م ب��اش��ن‪ ،‬ب���ەاڵم ژی��ان��م‬ ‫ه��ەر زەحمەتە‪ ،‬چونكە ماڵی باوكم هیچ‬ ‫ئاوڕێكیان لەمن نەدایەوە‪ ،‬بۆیە بۆ پێداویستی‬ ‫خۆم و منداڵەكانم لەفەرمانگەیەك لەبەشی‬ ‫پشكنین دامەزراوم‪.‬‬ ‫ب��ەڕێ��وەب��ەری رێ��ك��خ��راوی ئ��اس��ودە خانم‬ ‫رەح��ی��م لەتیف س��ەب��ارەت ب���ەزۆر ب��ەش��وودان‬ ‫دەڵێت «ب���ەزۆر ب��ەش��ودان زیاتر پەیوەندی‬ ‫بەئاستی بیركردنەوەی خێزانەكان و عادات‬ ‫و ت��ەق��ال��ی��دەوە ه��ەی��ە»‪ .‬زی��ات��ر ل����ەدەرەوەی‬ ‫ش��ارەك��ان ئەمە ب��اوە‪ ،‬هەندێك خێزان هەیە‬ ‫هەژارن وابیردەكەنەوە ئەگەر كچەكانیان بدەن‬ ‫بەكەسێكی دەوڵەمەند ئاستی هەژارییان كەم‬ ‫دەكاتەوە‪ ،‬جەنگیش هۆكارێكی ترە بەهۆی‬ ‫ش���ەڕی ع��ێ��راق��ەوە كۆمەڵێكی زۆر كچ‬ ‫ماونەتەوە كەشویان نەكردووە‪ ،‬بۆیە خێزانەكان‬ ‫پێیانوایە ئەگەر كچەكانیان بچێتە تەمەنەوە‬ ‫شانسی بەشوودانیان كەم دەبێتەوە و بەزۆر‬ ‫بەشوویان دەدەن‪ ،‬خێزانیش هەیە كە كچیان‬ ‫زۆرە ئەمەش دەبێتە ه��ۆی ئ��ەوەی لەبەر‬ ‫زۆری كچەكانیان بە زۆر بەشوویان بدەن‪.‬‬ ‫بەدەر لەمانەش هەندێك لەو خێزانانەی كە‬

‫لەدەرەوە لە(ئەوروپا)‬ ‫دێ��ن��ەوە كچەكانیان‬ ‫ب��ەزۆر بەشوو دەدەن‬ ‫ه��ەن��دێ��ك��ی��ان زۆر‬ ‫م��ن��داڵ��ی��ش��ن ت��ەن��ه��ا‬ ‫لەبەرئەوەی خێزانی‬ ‫ئ��ێ��م��ە ت��ەق��ەب��ول��ی‬ ‫ئ������ەوە ن����اك����ەن ك��ە‬ ‫كچەكانیان ل��ەدەرەوە‬ ‫ێ‬ ‫ل����ەگ����ەڵ ه�����اوڕ ‌‬ ‫كوڕەكانیان بمێننەوە‬ ‫ب��ۆی��ە دەیانهێننەوە‬ ‫ب���ۆ ك���وردس���ت���ان و‬ ‫ب�����ەزۆر ب��ەش��ووی��ان‬ ‫دەدەدەن ئێمە زۆر‬ ‫بابەتی ل��ەم شێوەیە‬ ‫دێتە المان كە ئەمە‬ ‫داه��ات��ووەك��ەی باش‬ ‫نابێت‪.‬‬ ‫خ������اوەر‪ ،‬ت��ەم��ەن‬ ‫(‪ )25‬س���اڵ ژن��ی‬ ‫م����اڵ����ەوە ی��ەك��ێ��ك��ی‬ ‫ت����رە ل��ەوك��چ��ان��ەی‬ ‫ب���������ەزۆر ل����ەالی����ەن‬ ‫خێزانەكەیەوە بەشوو‬ ‫دراوە‪ ،‬س���ەب���ارەت‬ ‫ب����ەچ����ۆن����ی����ەت����ی‬ ‫ش���وك���ردن���ی وت���ی‪:‬‬ ‫م����اوەی (‪ )3‬س��اڵ‬ ‫ب���وو ك��وڕەخ��اڵ��ەك��ەم‬ ‫خ����ۆش����دەوی����س����ت‪،‬‬ ‫پ��ەی��م��ان��م��ان داب����وو‬ ‫بۆ یەك بین‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دوای روودان��������ی‬ ‫ك��ێ��ش��ەی��ەك ل��ەن��ێ��وان‬ ‫ه�����ەردوو ب��ن��ەم��اڵ��ە‪،‬‬ ‫باوكم ئامادە نەبوو‬ ‫من بەكوڕە خاڵەكەم‬ ‫بدات‪ ،‬ئێستاش ئەو‬ ‫ژنێكی تری هێناوە‬ ‫و م��ن��ی��ش ب����ەزۆر‬ ‫لەكوڕێك مارە كرام‬ ‫كە نەمدیبوو‪.‬‬ ‫وتیشی‪ :‬لەگەڵ‬ ‫ك�������وڕە خ���اڵ���ەك���ەم‬ ‫بەپاكی یەكترمان‬ ‫خۆشدەویست‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ب���اوك���م و ب��راك��ان��م‬ ‫ه��ی��چ گ��وێ��ی��ان بە‬ ‫حەز و ئارەزوەكانی‬ ‫م��ن ن���ەدا‪ ،‬منیان ك��ردە قوربانی كێشەی‬ ‫خۆیان‪ ،‬ئەوەی بەسەر من هات هەر ئەوەندە‬ ‫نەبوو‪ ،‬بەڵكو شوكردنم بەكەسێك كە بەهیچ‬ ‫شێوەیەك بە دڵم نەبوو‪ ،‬تەنیا لەبەر ئەوەی‬ ‫ئ��ەوان قسەیان ك��ردوە دەب��ێ رازی بم‪ ،‬هەر‬ ‫ئ��ەم��ەش وای��ك��ردوە ل��ەم��اوەی (‪ )3‬ساڵی‬ ‫شوكردنم كێشە لەنێوانمان نەبرێتەوە و لەگەڵ‬ ‫یەكتر نەگونجێین‪.‬‬ ‫خاوەر لەبارەی ژیانی ئێستای وتی‪ :‬یەك‬ ‫منداڵم هەیە‪ ،‬بەاڵم هەستناكەم شوومكردوە‪،‬‬ ‫چونكە ه��ەرچ��اوم لەكوڕەخاڵەكەمە‪ ،‬من‬ ‫ه���ۆك���ارەك���ەی ب���ۆ دای���ك���م دەگ��ەڕێ��ن��م��ەوە‬

‫پیاوێكی (‪ )65‬ساڵی خاوەن دوو ژن‬ ‫هاتە خوازبێنم‪ ،‬هەرچەندە زۆر هەوڵمدا‪،‬‬ ‫بەاڵم هیچ چارەیەك نەبوو باوكم منی‬ ‫بەزۆر لەو پیاوە مارەكرد و (‪ )3500‬دیناری‬ ‫لەبەرامبەرم وەرگرت‬

‫پێشكەشە بەڕێكخراوەكانی ژنان‬

‫ئه‌م ‌ه یه‌کێک له‌قه‌یسه‌ریه‌کانی ناو بازاڕ‌ه‬

‫مەسەلەی خزمایەتی‬ ‫ه��ۆك��ارێ��ك��ی ت���رە بۆ‬ ‫ب�����ەزۆر ب��ەش��وودان��ی‬ ‫كچان‪ ،‬ئەویش كاتێك‬ ‫دوو ب���را ل��ەس��ەرەت��اوە‬ ‫رێ��ك��دەك��ەون ك��ە كچ‬ ‫و ك��ورەك��ەی��ان بۆیەك‬ ‫ب��ێ��ت‪ ،‬كاتێكیش ئەو‬ ‫ك��ارەدەك��ەن پێویستیان‬ ‫ب��ەرەزام��ەن��دی ك��وڕ و‬ ‫كچەكە نیە‪.‬‬ ‫ئ��������ەو ت������وێ������ژەرە‬ ‫كۆمەاڵیەتیە رۆڵ��ی‬ ‫رێ����ك����خ����راوەك����ان����ی‬ ‫كۆمەڵگای مەدەنی‬ ‫و دادوەرەكانی بەالواز‬ ‫دەزان����ی ل��ەب��ەرام��ب��ەر‬ ‫مانەوەی ئەو دیاردەیە‬ ‫و وت���ی‪ :‬ب��ۆ رێگرتن‬ ‫لەو دیاردەیە پێویستە‬ ‫دادوەرەك������ان لەكاتی‬ ‫م��ارەب��ڕی��ن��ی ك���وڕ و‬ ‫ك��چ دڵنیابن ل��ەوەی‬ ‫ئ��ەوان��ە ب��ەرەزام��ەن��دی‬ ‫خۆیان هاوسەرگیری‬ ‫دەكەن‪ ،‬بەاڵم هەندێك‬ ‫ل��ەدادوەرەك��ان ئەوەندە‬ ‫ل������ەخ������ەم������ی زوو‬ ‫بەرێكردنی پرۆسەی‬ ‫هاوسەرگیرین‪ ،‬ئەوەندە‬ ‫ل��ەخ��ەم��ی ئ��ەوەدان��ی��ن‬ ‫ك��ە ئ��ەو پرۆسەیە چ‬ ‫ك��ێ��ش��ەی��ەك��ی ه��ەی��ە‪،‬‬ ‫ه����ەروەه����ا س���ەب���ارەت‬ ‫ب���ەرێ���ك���خ���راوەك���ان���ی‬ ‫كۆمەڵگای مەدەنی‬ ‫لەكوردستان‪ ،‬ئەوانیش‬ ‫نەیانتوانیوە زیاتر بچنە‬ ‫ناو قواڵیی كۆمەڵگا‬ ‫و ل���ەه���ۆك���ارەك���ان���ی‬ ‫مانەوەی ئەو دیاردەیە‬ ‫ب����ك����ۆڵ����ن����ەوە و ب��ۆ‬ ‫الیەنی پەیوەندیداری‬ ‫روونبكەنەوە‪.‬‬ ‫لێپرسراوی بەشی‬ ‫یاسا و ب��ەدواداچ��وون‬ ‫ل��ەب��ەڕێ��وەب��ەرای��ەت��ی‬ ‫ب�������ەدواداچ�������ون�������ی‬ ‫ت���ون���دوت���ی���ژی دژی‬ ‫ژن�����ان ل��ەس��ل��ێ��م��ان��ی‪،‬‬ ‫پشدەر رەشید ئەمین‪ ،‬دەڵێت “دیاردەی بەزۆر‬ ‫بەشوودان دیاردەیەكی كۆنی كۆمەاڵیەتییە‬ ‫و تائێستاش ئ��ەم دی��اردەی��ە لەكوردستان‬ ‫هەر ماوە‪ ،‬گەرچی یاسای هەمواركراوی‬ ‫ب��اری كەسیەتی سزایەكی توندیشی بۆ‬ ‫ئەو كەسانە دان��اوە كە منداڵەكانیان بەزۆر‬ ‫بەشوودەدەن‪ ،‬بەپێی ماددەی (‪ )9‬لەیاسای‬ ‫باری كەسیەتی نابێت هیچ كەسێك ناچار‬ ‫ێ ڕەزام��ەن��دی‬ ‫بكرێت بۆ زەواج ك��ردن بەب ‌‬ ‫ێ ڕەزامەندی‬ ‫خۆی‪ ،‬خۆ ئەگەر كەسێك بەب ‌‬ ‫خۆی چووبێتە ژیانی هاوسەرییەوە بەهەردوو‬ ‫حاڵەتەكەیەوە‪ ،‬ئەگەر چووبێتە پەردەوە یان‬

‫ك��ە بەهیچ ش��ێ��وەی��ەك ن��ەی��ت��وان��ی رێگری‬ ‫لەشووكردنی كچەكەی بكات كە بەدڵی‬ ‫خۆی نەبوو‪ ،‬ئێستاش هیچ ئومێدم بەژیان‬ ‫نەماوە‪ ،‬ئەوەندەی دەژیم لەبەر منداڵەكەمە‪.‬‬ ‫توێژەری كۆمەاڵیەتی‪ ،‬جوان عەبدوڵاڵ‬ ‫سەبارەت بەو دیاردەیە وتی‪ :‬بەزۆر بەشوودان‬ ‫كە تا ئەمرۆش لەكۆمەڵگای كوردەواریدا‬ ‫دەبیندرێ هۆكاری كەمی ئاستی هۆشیاری‬ ‫باوك و براكانە‪ ،‬كاتێك رێگا بەخۆیان دەدەن‬ ‫ل��ەج��ی��ات��ی ك��چ��ەك��ە دەستنیشانی ژی��ان��ی‬ ‫هاوسەرەی كچەكەیان بكەن كە ئەمە لەزۆر‬ ‫رووەوە كاریگەری لەسەر كەسایەتی كچەكە‬ ‫و دوا رۆژی ئەو دوو كەسە دەبێت‪ ،‬هەروەها‬

‫فۆتۆ‪ :‬ئاراس عوسامن‬

‫نا ئەو گرێبەستە بەنادروست دادەن��رێ��ت ‌و‬ ‫رادەگیرێت‪ ،‬چونكە یەكێك لەمەرجەكانی‬ ‫پ���رۆس���ەی ه���اوس���ەرگ���ی���ری رەزام����ەن����دی‬ ‫هەردووالیە‪.‬‬ ‫سزای ئەوكەسانەشی كە كەسێك ناچار‬ ‫دەك��ەن بۆ ب��ەزۆر ب��ەش��وودان هەربەپێی ئەم‬ ‫یاسایە بەپێی پلە دیاریكراوە‪ ،‬پلەی یەكەم‬ ‫نابێت سزای ئەو كەسانەلە (‪ )2‬ساڵ كەمتر‬ ‫بێت و لەپێنج ساڵ زیاتر بێت وە پلەی دووەم‬ ‫نابێت لە (‪ )3‬ساڵ كەمتر بێت و لە (‪)10‬‬ ‫ساڵ زیاتر بێت ئەمە بەپێی یاسای باری‬ ‫كەسیەتییە كە سزایەكی قورسی داناوە بۆ‬ ‫ئ��ەو كەسانەی ك��ە ب���ەزۆر كەسێك بەشوو‬ ‫دەدەن‪.‬‬ ‫ێ كردنی ئ��ەم یاسایە دەبێت‬ ‫بۆ جێبەج ‌‬ ‫سكااڵیەك هەبێت و ئەگەر سكااڵ نەبێت‬ ‫ێ كردن و چون‬ ‫یاساكە ناچێتە بواری جێبەج ‌‬ ‫بەدەم ئەم كێشەیه‌وە‪ ،‬ئەگەر لەدێیەكدا بەزۆر‬ ‫بەشوودانێك رووی دابێت و سكااڵ نەبێت‬ ‫یاسایەكی وانییە ئەو كەسانە سزابدات كە‬ ‫ئەم كارەیان كردووە‪.‬‬ ‫بەپێی ئەو ئەزموونەی كە هەمانە لەم‬ ‫بەڕێوەبەرایەتییە ئەوەمان بۆ دەركەوتووە كە‬ ‫بەشی هەرە زۆری ئەو كێشانەی لەدوای‬ ‫پڕۆسەی هاوسەرگیری لەخێزاندا دروست‬ ‫دەبێت بەهۆی بەزۆر بەشوودانەوەیە‪.‬‬ ‫بەزۆر بەشوودان دەبێتە هۆی درووستبوونی‬ ‫خیانەتی زەوجی كە بەداخەوە لەواڵتی ئێمەدا‬ ‫ئێستا خیانەتی زەوجی زۆربووە‪.‬‬ ‫وتاربێژی مزگەوتی رەشید‪ ،‬مەال نادر‬ ‫ع��ەل��ی‪ ،‬دەڵ��ێ��ت «ل���ەڕوان���گ���ەی ش��ەرع��ی‬ ‫ئ��ی��س�لام��ەوە دروس����ت نییە خ��ێ��زان ب���ەزۆر‬ ‫ێ رەزامەندی هەردووال ئەو‬ ‫پێكبهێنرێت‪ ،‬بەب ‌‬ ‫پرۆسەیە دروس��ت نابێت لەبەر ئ��ەوەی یەك‬ ‫الیەنەیە یەك الیەنەش دروست نییە لەئاینی‬ ‫ئیسالمدا‪ ،‬ئەمەش بۆ بەرژەوەندی هەموو‬ ‫الی��ەك��ە‪ ،‬خواپەنامان ب��دات ئ��ەگ��ەر ب��ەزۆر‬ ‫كچێك ب��درێ��ت ب��ەش��وو رەزام���ەن���دی خۆی‬ ‫لەسەر نەبێت دەچێتە قاڵبی زیناوە پرۆسەی‬ ‫هاوسەرگیریەكە»‪.‬‬ ‫توێژەری كۆمەاڵیەتی و شارەزا لەبواری‬ ‫ژناندا گۆنا عەبدواڵ فارس سەبارەت بەزۆر‬ ‫بەشوودان دەڵێت «ئەمڕۆ بەزۆر بەشوودان‬ ‫بەدیوێكی ت��ردا ه��ەی�ە‌و ج��ی��اوازە ل��ەج��اران‬ ‫ل��ەك��ۆن��دا ب���ەزۆر كچەكان دەدران بەشوو‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم ئەمڕۆ ئەم شێوازە گۆڕانی بەسەر‬ ‫داهاتووە نموونە یەكێك دێتە داوای كچێك‬ ‫خێزانەكەی حەزدەكەن شووبكات بەو كەسە‬ ‫ئەگەر كچەكەش رازی نەبێت ئەوان هەندێك‬ ‫شتی رووبەرو دەكەنەوە‪ ،‬بەكچەكەیان دەڵێن‬ ‫نابێت بچێتە دەرەوە ل��ەم��اڵ‪ ،‬دەبێت ئەمە‬ ‫بكەیت و ئەمە نەكەیت‪ ،‬ت��ا ب��ەم شێوەیە‬ ‫ناچاری دەك��ەن بەو زەواج��ە رازی بێت كە‬ ‫لەڕاستیدا خۆشی نایەوێت‪ ،‬جائەمە بەهۆی‬ ‫ترس لەمانەوەی كچەكانیان بێت یان بوونی‬ ‫ئیمتیازی مادی ئەو كەسە بێت كە هاتۆتە‬ ‫داوای كچەكەیان‪ ،‬بەداخەوە ئەم شێوازە زیاتر‬ ‫لەشوێنە مەدەنیەكان و شارەكاندا هەیە و‬ ‫ئ��ەو خێزانەی ئ��ەم شتەی تیادا روودەدات‬ ‫زیاتر لەخێزانە رۆشنبیرەكانن‪ ،‬لەهەندێك‬ ‫لەگوندەكانیشدا بەزۆر بەشوودان هەیە هەر‬ ‫لەسەر شێوازی كۆنە‪.‬‬

‫پێشكەشە بەوەزارەتی كاروكاروباری كۆمەاڵیەت ‌ی و خەڵوەتگەی پیران‬ ‫ئه‌م ‌ه به‌رامبه‌ر چایخانه‌ی شه‌عبه‌‬

‫فۆتۆ‪ :‬زانکۆ سه‌ردار‬

‫ئا‪ /‬جەزا ئەحمەد‬

‫جلی كوردی كە بەشێكە لەكلتوری‬ ‫ن��ەت��ەوەی ئێمە‪ ،‬تادێت پۆشینی ئەو‬ ‫جلوبەرگە لەنێو گەنجاندا كەم‬ ‫دەب��ێ��ت��ەوە و ب��ەدەگ��ەم��ەن گەنجان‬ ‫دەیپۆشن‪ ،‬بەشێك لەگەنجان ئاماژە‬ ‫بۆ ئەوەدەكەن كاتێك جلی كوردی‬ ‫دەپ��ۆش��ن خەڵك توانجیان لێدەدەن‬ ‫و پ��ێ��ی��ان��دەڵ��ێ��ن ئ��اس��ت��ی رۆش��ن��ب��ی��رت‬ ‫ن��زم��ە‪ ،‬ت��وێ��ژەرێ��ك��ی كۆمەاڵیەتیش‬ ‫رای��دەگ��ەی��ەن��ێ��ت پ��ێ��وی��س��ت��ە ش��ەرم‬ ‫لەپۆشینی جلی ك��وردی نەكەین و‬ ‫ئ��ەوە كلتوری نەتەوەیمانە دەبێت‬ ‫بیپارێزین‪.‬‬ ‫جلی كوردی شێوێندراوە‬

‫هەڵوێست ع��ەب��دوڵ�ڵا‪ ،‬ت��ەم��ەن (‪)26‬‬ ‫س��اڵ خوێندكار لەبەشی گەشەپێدانی‬ ‫كلتور لەخانەی زانستی مەدەنی وتی‬ ‫«جیهانگیری كاریگەری لەسەر ژیانی‬ ‫هەر نەتەوە و كۆمەڵگەیەك هەیە‪ ،‬هەر‬ ‫بۆیە جیهانگیری و راگ��ەی��ان��دن رۆڵی‬ ‫س���ەرەك���ی���ان ه��ەی��ە ك���ە گ��ەن��ج��ی ك���ورد‬ ‫جلوبەرگی كلتوری خ��ۆی نەپۆشێت‪،‬‬ ‫بەگشتی لەسەر ئاستی جیهان یەك جۆر‬ ‫جلوبەرگی ئەوروپی دەپۆشرێت‪.‬‬ ‫ش���ێ���وازی ج���ل و ب���ەرگ���ی ك����وردی‬ ‫ل��ەچ��ەن��دی��ن پ��ارچ��ەی ج��ی��اواز پێكدێت‬ ‫هۆكارێكە بۆ تەنیا پۆشینی لەبۆنەكاندا‪.‬‬ ‫ئ��ەو جلوبەرگەی ئێستا گەنج لەبەری‬ ‫دەكات جلوبەرگی كوردی نییە‪ ،‬بەناوی‬ ‫م��ۆدێ�لات و ن��وێ��گ��ەری گ��ۆڕان��ك��اری‬ ‫زۆری تێدا دەك��رێ��ت‪ ،‬بەتایبەت ژن��ان و‬ ‫ك��چ��ان ب��ەج��ۆرێ��ك ك��ە س��ود لەقوماشی‬ ‫ج��ل��ی ك����وردی وەردەگ�����رن ب��ۆ دوری��ن��ی‬ ‫جل و بەرگێكی تایبەت بەئاهەنگ»‪.‬‬ ‫هەڵوێست‪ ،‬ئاماژەی بەوەش كرد‪ :‬ئەم جۆرە‬ ‫گۆڕانكارییانە لەجلوبەرگدا ناهۆشیاری‬ ‫ئێمە دەربارەی كلتور و كەلەپوری خۆمان‬ ‫دەردەخ��ات و هۆكارێكە بۆ لەدەستدانی‬ ‫مۆرك و رەسەنایەتی جلوبەرگی كوردی‪.‬‬ ‫ئەركی سەرشانی هەموومانە پارێزگاری‬ ‫لێبكەین‪ ،‬لەبەرئەوەی موڵكی ك��ورد و‬ ‫فۆلكلۆر و كەلەپوری كورد و ناسنامەی‬ ‫ئێمەیە‪.‬‬

‫وەك چ��اول��ێ��ك��ەری��ەك دوای م��ۆدێ��ل��ی‬ ‫بیانی ك��ەوت��وون جلی ك��وردی ناپۆشن‪،‬‬ ‫جەخت لەمه‌دەكاتەوە و دەڵێت «گەنجان‬ ‫لەژێر كاریگەری میدیای ئ��ەوروپ��ی و‬ ‫عەرەبیدان كە ئەوانیش زیاتر گرنگی‬ ‫بەمۆدێلی جلوبەرگی ئەوروپی دەدەن‪،‬‬ ‫بەداخەوە بیرۆكەیەكی واش دروستبووە‬ ‫ل��ەن��اوخ��ەڵ��ك��دا ئ��ەو ك��ەس��ان��ەی ب���ەردەوام‬ ‫جلوبەرگی كوردی دەپۆشن بەكەسانێكی‬ ‫س���ادە و س��اك��ار س��ەی��ردەك��رێ��ن و پێیان‬ ‫دەوترێت رۆشنبیریان كەمە‪ ،‬ئەمەش بۆ‬ ‫خۆی بووەتە هۆی ئەوەی خەڵكی كەم‬ ‫دەیپۆشێت‪.‬‬ ‫كوا كێ‌ جلی كوردی دەپۆشێت؟‬ ‫بەتایبەتی گەنجەكان‪ ،‬ل��ەوە دەچێت‬ ‫كە لەچەند خێزانێكدا مابێت‪ ،‬هەموو‬ ‫میللەتێك بەجلەكانیاندا دەناسرێنەوە‪،‬‬ ‫ب����ەاڵم ك����وردی خ���ۆم���ان پ��ێ��ی ش��ەرم��ە‬ ‫جلی ك��وردی بپۆشێت! جەزائیرییەكان‬ ‫بەعەگالە بەجیهاندا دەگەڕێن بائێمەش‬ ‫بەجلی كوردییەوە بگەڕێین و كلتوری‬ ‫خ��ۆم��ان ب��پ��ارێ��زی��ن‪ ،‬ل��ەو ش��وێ��ن��ان��ەی كە‬ ‫پەیوەندییان بەالیەنی كۆمەاڵیەتییەوە‬ ‫هەیە جلی كوردی بپۆشین»‪.‬‬ ‫جلی كوردی بەهی خۆیان نازانن‬

‫ب��ەش��ێ��ك��ی ت���ر ل��ەگ��ەن��ج��ان ب��ۆچ��ون��ی‬ ‫ج��ی��اوازی��ان ه��ەی��ە و پێیانوایەپۆشینی‬ ‫جلی ك���وردی ناشیرینە و ه��ی ئ��ەوان‬ ‫نییە‪ ،‬هێرش ئەحمەد گەنجێكی تەمەن‬ ‫(‪ )26‬ساڵ و دەرچوی كۆلێژی زمانی‬ ‫ئینگلیزی زان��ك��ۆی سلێمانیە ئەمە‬ ‫پ��ش��ت��ڕاس��ت دەك���ات���ەوە و دەڵ��ێ��ت «جلی‬ ‫كوردی هی ئێمە نییە هی باوباپرانمانە‬ ‫ئ����ەوان ب��ەش��ێ��وەی��ەك��ی ن��ام��ەن��ت��ی��ق��ی بیر‬ ‫لەشتەكان دەك��ەن��ەوە هیچ شتێك قبوڵ‬ ‫ن��اك��ەن‪ ،‬ب��ۆی��ە م��ن و گ��ەن��ج��ان��ی تریش‬ ‫جلی كوردی ناپۆشین ئەمە هۆكارێكە‬ ‫و هۆكارێكی تریش بۆ ئەوە دەگەڕێنمەوە‬ ‫كە ناتوانین بەجلی كوردییەوە خۆمان‬ ‫دەربخەین جلی كوردی كە دەكینە بەرمان‬ ‫هیچ شوێنێكمان دەر ن��اك��ەوێ��ت‪ ،‬بۆیە‬ ‫ناتوانین ل��ەڕووی جەستەییەوە خۆمانی‬ ‫جلی كوردی و رۆشنبیری‬ ‫پێ دەربخەین كە ئەمە شتێكی زۆر باوە‬ ‫ه���اوژی���ن م��ەح��م��ود‪ ،‬ت���ەم���ەن (‪ )25‬لەجیهاندا» ‪.‬‬ ‫س����اڵ‪ ،‬رۆژان������ە ل���ەب���ەردەك���ی س����ەرای‬ ‫بەجلی كوردی هەست بەخۆشی دەكەم‬ ‫ش����اری س��ل��ێ��م��ان��ی خ��ەری��ك��ی پ��ەرت��وك‬ ‫بێستون عەبدوڵاڵ‪ ،‬تەمەن (‪ )23‬ساڵ‬ ‫فرۆشتنە‪ ،‬هێما بۆ ئەوەدەكات گەنجان جلێكی كوردی سپی پۆشیوە و هێما بۆ‬

‫ئەوە دەكات كاتێك جلی كوردی دەپۆشێت‬ ‫هەست بەخۆشی دەكات‪ ،‬دەیوت «بۆیە‬ ‫جلی ك��وردی لەبەردەكەم لەبەر ئ��ەوەی‬ ‫لەباوباپیرانمەوە بۆمان ماوەتەوە‪ ،‬كلتوری‬ ‫كوردیشە‪ ،‬بەاڵم بەداخەوە كەسی واهەیە‬ ‫كە لەخۆیەوە توانجم ل��ێ��دەدات و دەڵێ‌‬ ‫ئەم شەڕواڵ لەپێكردنە چییە؟! ئەمەش‬ ‫ب��ۆت��ە ه���ۆی ئ����ەوەی ك��ە ل��ەب��ەرك��ردن��ی‬ ‫جلی كوردی كەم بۆتەوە‪ ،‬جلی كوردی‬ ‫بەئاسانی تیادا دەجوڵێیت و زۆر خۆشترە‬ ‫لەپانتۆڵ»‪.‬‬ ‫گەنجەكان دوای مۆدێالت كەوتوون‪:‬‬

‫فریاد عارف رەشید‪ ،‬خاوەنی جیهانی‬ ‫كەلەپوری كوردی لەسلێمانی‪ ،‬بەچەتری‬ ‫راگ��ەی��ان��د «ل��ەن��ێ��وان ئ���ەو ج��ل��وب��ەرگ��ە‬ ‫ك���وردی���ی���ەی ك���ە ل��ەئ��ێ��س��ت��ا و ل��ەك��ۆن��دا‬ ‫هەبووە‪ ،‬جیاوازییەكی زۆر گەورە بەدی‬ ‫دەكرێت‪ ،‬جلی كوردی گۆڕانی بەسەردا‬ ‫هاتووە‪ .‬پۆشینی جلی كوردی بەگشتی‬ ‫ك���ەم ب��ۆت��ەوە ه��ۆك��ەش��ی ب��ۆ خەڵكەكە‬ ‫دەگ��ەڕێ��ت��ەوە‪ ،‬ب��ەداخ��ەوە گەنجەكانمان‬ ‫ئەمڕۆ زیاتر دوای مۆدێالت دەك��ەون و‬ ‫ئەمەش شتێكی خراپە‪ ،‬ئەگەر وابڕوات‬ ‫پۆشینی جلوبەرگی ك��وردی نامێنێت‪،‬‬ ‫ب�������ەردەوام وت���وم���ە ل��ەپ��ێ��ن��او م���ان���ەوەی‬ ‫ج��ل��وب��ەرگ��ی ك����وردی وەك الی��ەن��ێ��ك��ی‬ ‫گرنگی كەلەپور با لەبۆنە و یادەكاندا‪،‬‬ ‫بەتایبەتی جەژنی نەورۆز هەموان جلی‬ ‫كوردی بپۆشین»‪.‬‬ ‫باپۆشینی جلی كوردی شەرم نەبێت‬

‫دڵ����ش����اد ح���ەم���ەس���اڵ���ح‪ ،‬ت����وێ����ژەری‬ ‫كۆمەاڵیەتی ل��ەوە دەدوێ��ت‪ :‬كاڵبوونەوە‬ ‫ل��ەپ��ۆش��ی��ن��ی ج��ل��وب��ەرگ��ی ك����وردی‪ ،‬بۆ‬ ‫چەند ب��ارودۆخ��ێ��ك دەگ��ەڕێ��ت��ەوە لەوانە‬ ‫دروستبوونی جیهانگیری‪ ،‬ئەمە بۆتە‬ ‫ه��ۆی ئ��ەوەی كە نەتەوەكان لەیەكتری‬ ‫نزیك ببنەوە و لەنێو یەكتریدا بتوێنەوە‪،‬‬ ‫ئ��ەم��ەش ب��ۆت��ە ه���ۆی ئ����ەوەی ك��ە ئ��ەو‬ ‫نەتەوەیە ل��ەرووی سیاسی و ئابووریەوە‬ ‫دەوڵ��ەم��ەن��د ب��ێ��ت و ب��ت��وان��ێ��ت ك��ل��ت��وری‬ ‫خ��ۆی بسەپێنێت ب��ەس��ەر ئ��ەوان��ی ت��ردا‪.‬‬ ‫كوردیش كەوتە ژێر ئەم كاریگەرییەوە‪،‬‬ ‫بەهۆی ئەوەی واڵتانی خۆرئاوا لەرووی‬ ‫ئابووری و سیاسییەوە بەهێزن توانیویانە‬ ‫بەشێوەیەكی نهێنی گەنجەكانمان رازی‬ ‫بكەن دور بكەونەوە لەجلوبەرگی كوردی‬ ‫و جلوبەرگی ئەوان بپۆشن‪ ،‬ئەمەش وای‬

‫لەگەنجەكانمان كردووە حەزدەكەن‬ ‫بەردەوام السایی كلتورە بەهێزەكان‬ ‫ب��ك��ەن��ەوە و وردە وردە پشتی‬ ‫ل��ەو جلە ك����ردووە ك��ە خۆی‬ ‫ه���ەی���ەت���ی»‪ .‬ئ���ەم ت���وێ���ژەرە‬ ‫رەخ��ن��ەی ئ���ەوە دەگ��رێ��ت كە‬ ‫«ك��ۆم��ەڵ��ێ��ك ك���ەس خ��ۆی��ان‬ ‫بەڕۆشنبیر دەزانن پێیان وایە‬ ‫ك��ەس��ێ��ك ج��ل��ی ك���وردی‬ ‫ل���ەب���ەرداب���وو ئاستی‬ ‫رۆش��ن��ب��ی��ری ن��زم��ە‪.‬‬ ‫ب�������ەداخ�������ەوە‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪9‬‬

‫گەنج و یۆتۆپیا‬

‫لەكوردستان‬ ‫خ���������ەڵ���������ك‬ ‫ن��ەگ��ەی��ش��ت��ووە‬ ‫ب��ەو ئاستە كە‬ ‫لەزانكۆكاندا‪ ،‬وەك‬ ‫واڵت����ان����ی ع���ەرەب���ی‬ ‫جلی نەتەوەی خۆی‬ ‫بپۆشێت»‪.‬‬ ‫ئ����������������������������ەوەش‬ ‫دەڵ�����ێ�����ت «خ����ەڵ����ك‬ ‫ت��ێ��ب��گ��ەی��ەن��رێ��ت كە‬ ‫ئەمە جلوبەرگێكی‬ ‫ن������ەت������ەوەی������ی������ە‪،‬‬ ‫دەك������رێ‌ خ��اڵ��ێ��ك��ی‬ ‫ج�����ی�����اك�����ردن�����ەوەی‬ ‫ت����ۆ ب���ێ���ت ل���ەگ���ەڵ‬ ‫ن���ەت���ەوەك���ان���ی ت���ر‪،‬‬ ‫پێویستە هەركەسێك‬ ‫جلوبەرگی كوردی‬ ‫پ��������ۆش��������ی وەك‬ ‫نەخوێندەوار تەماشا‬ ‫نەكرێت»‪.‬‬

‫فۆتۆ‪ :‬ئینته‌رنێت‬

‫لەدوای پڕۆسەی ئازادی‬ ‫و رزگ���ارب���وون ل��ەدەس��ت‬ ‫رژێمی بەعس‪ ،‬كرانەوە لەهەموو بوارەكانی‬ ‫ژیاندا روویدا‪ ،‬هەندێكی بەالیەنی باش‌و‬ ‫هەندێك مامناوەند و هەندێكیش تاڕادەیەك‬ ‫خراپ‪ ،‬چونكە ئاقڵییەتێك كە ئامادەی‬ ‫ئەو كرانەوەیە نەبێت كەمێك لەپێشی قورس‬ ‫دەبێت‪ ،‬بۆیە هەر لەسەرەتاوە هەندێك لەو‬ ‫كرانەوەیە نەتوانراوە لەگەڵ كلتور و داب‌و‬ ‫نەریتی كۆمەڵگادا بگونجێت‌و سەرەنجام‬ ‫دابڕانی دروستكردوە‪ ،‬ئەمەش وایكردووە‬ ‫دووفاقێتێك ل��ەك��ران��ەوە دروس���ت بكات‪،‬‬ ‫هەندێك بێدەنگ‌و گوێڕایەڵ‌و قبوڵكەر‬ ‫ێ بەرنامە بووە‪.‬‬ ‫بووە‪ ،‬هەندێكیش یاخی‌و ب ‌‬ ‫بۆیە تا ئێستاش پێشكەوتنەكان نەیتوانیوە‬ ‫شێوازێكی پەروەردەكار وەربگرێت‪ ،‬هەندێك‬ ‫خ��ۆی��ان ن��اون��اوە رێچكەشكێن ك��ە دوای‬ ‫دیارنەمانیان شتەكان وەك خۆی لێدێتەوە‪،‬‬ ‫چونكە بێبەرنامە دەستیان پێكردووە‪ ،‬یان‬ ‫وەك سیناریۆیەك ئامادەكراون‪ ،‬ئەوەی زیاتر‬ ‫گرنگە باسی بكەین‪ ،‬زۆرێ���ك لەكچان‬ ‫‌و ژن��ان تا ئ��ەم ساتەوەختەش ك��ران��ەوە و‬ ‫ماف ‌و ئ��ازادی ژن بەهەندێك شتی بێ‌‬ ‫بنەما پێوانە دەكەن‪ ،‬كاتێك ئەوانەی كرد‬ ‫وادەزانێت گەیشتۆتە ئازادی تەواو‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەداخەوە ئەمانە پێیناوترێت رێچكەشكێنی‬ ‫راستەقینە‪ ،‬چونكە زۆر ل��ەو ژن��ان��ەی‬ ‫كە لەجیهان ‌و تەنانەت لەكوردستانیش‬ ‫رێچكەشكێن بوون جەوهەریانە توانیویانە‬ ‫لەبەرامبەر مافە راستەقینەكانی ژناندا‬ ‫ب��ێ��دەن��گ ن��ەب��ن‌و رووب�������ەروی ه��ەم��وو‬ ‫ناڕاحەتی ‌و هێزێك ببنەوە كە رێگری‬ ‫ئ���ازادی راستەقینەی ژن��ان ب���وون‪ ،‬نەك‬ ‫ئ��ازادی روكەشی كە لەئێستادا بە زەقی‬ ‫دەبینرێ‌‪.‬‬ ‫كەسێك ن��ات��وان��ێ��ت بڵێت رێچكەشكێنم‬ ‫ك��ە تائێستاش توندوتیژی دژی ژن��ان‬ ‫لەالیەن كۆمەڵگاوە ماوە‪ ،‬تائێستاش ژنان‬ ‫لەكۆمەڵگادا خاوەنی بڕیاری راستەقینە‬ ‫نین ل��ەب��ەرام��ب��ەر چ��ارەن��وس��ی خۆیاندا‪،‬‬ ‫تائێستا ژن��ان لەناوەندی بڕیاردا كەمن‪،‬‬ ‫تائێستا ژن��ان نەیانتوانیوە لەناو حزب ‌و‬ ‫الیەنەكاندا وەك ژنێك بڕیارێك ب��دەن بێ‌‬ ‫ئ��ەوەی بگەڕێتەوە بۆ پیاوەكە‪ ،‬تائێستا‬ ‫خێزانەكان ناهێڵن كچان‌و ژنانیان نزیكی‬ ‫هەندێك شوێن ببنەوە كە باسی ئازادی ژنان‬ ‫دەكات‪ ،‬تائیستا كۆمەڵگا متمانەی بەو‬ ‫ژنانەش نیە كە رێبەرایەتی ئازادی ژنان‬ ‫دەكەن‪ ،‬تائێستا خێزانەكان قبوڵی هەندێك‬ ‫بەرنامە ناكەن كە لەكەناڵەكان دەكرێت‬ ‫ناهەقیشیان نیە‪ ،‬چونكە باگراوندیان نیە‬ ‫تەنها الیەنێك پیشان دەدات كە لەگەڵ‬ ‫واقیعی كۆمەڵگادا ئاسمان و رێسمانە‪،‬‬ ‫ئیتر پێم ناڵێن ك��وا رێچكە شكێنی‪،‬‬ ‫بەداخەوە وەك چۆن لەزۆربەی شتەكاندا‬ ‫ن��ەم��ان��ت��وان��ی رۆڵ����ی ئ��ی��ج��اب��ی بگێرین‬ ‫لەمەشدا هەمان شێوەبووین‪ ،‬چونكە لەشتە‬ ‫گرنگەكانەوە دەستمان پێنەكردووە لەخاڵی‬ ‫یەكەوە نەچوینە دوو بەڵكو لەپەنجا بگرە‬ ‫ب��ۆ س��ەری��ش��ەوە دەس��ت��ی درای����ە‪ ،‬ئەمەش‬ ‫نەیتوانی گونجاندن دروست بكات‪ ،‬بگرە‬ ‫دابڕانێكی زۆریشی دروستكرد‪ ،‬تەنانەت‬ ‫پ��ەرت��ەوازەی��ی‌و بێبەرنامەیشی دروس��ت‬ ‫كردوە‪ ،‬ئەوەتا كەسانێك دێن وا دەزانن جگە‬ ‫ل��ەوان ك��ەس هیچ ن��ازان�ێ‌‪ ،‬بەشێوەیەكی‬ ‫نادروست خۆیان كردووە بە ڕێچكەشكێن‬ ‫‌و ئەوەندەی تر كۆمەڵگا و خێزانەكانیان‬ ‫لەوكرانەوەیە دابڕاندوە‪ ،‬بۆیە پێویستە ئەو‬ ‫ژنانەی كە ل��ەڕووی فكرییەوە خاوەنی‬ ‫باگراوندێكی واقیعین‪ ،‬خەمی ئەمە بخۆن‬ ‫ئ��ەم پەرتەوازەییە كۆبكەنەوە ‌و لەخاڵی‬ ‫ی��ەك��ەوە لەئەقڵیەتی كۆمەڵگاوە دەست‬ ‫پێبكەن‪ ،‬كۆمەڵگا لەگەڵ ئەو كرانەوەیە‬ ‫ئاشتبكەنەوە ‌و رێچكەشكێنی راستەقنە‬ ‫دروس��ت��ب��ك��ەن ك��ە ب��اگ��راون��دی ف��ك��ری‌و‬ ‫ب��ڕی��اردەری هەبێت ن��ەك باگراوندێك كە‬ ‫هاندربێت ‌و ئەوەندەی تر كرانەوە بەڕووی‬ ‫ژناندا دابخات‪.‬‬

‫ئەگەر بەزۆر كچێك بدرێت بەشوو رەزامەندی خۆی‬ ‫لەسەر نەبێت دەچێتە قاڵبی زیناوە‬

‫گه‌نجان هێشتا جلوبەرگی كوردی‬ ‫به‌ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یی ده‌زانن‬

‫د ماوێ‌ (‪)7‬مەهێن‬

‫ل سنورێ‌ پارێزگەها دهۆكێ‌ (‪ )38‬گەنجان دبن قوربانی‬

‫هەر روودانەكا هەبیت چەندین هوكار‬ ‫هەنە كو دبنە پالدەر بۆ ئەنجام دانێ‌ خوە‬ ‫كوشتنێ‌‪ ،‬چ چڤاكی یان خێزانێ‌ یان ژ‬ ‫بەرپرسیارەتیێ‌‪ ،‬بریارا خوەكوشتنێ‌ دبیتە‬ ‫چارە و دەرئەنجام ب گشت تێگه و نێرینا‬ ‫خوەكوژی وەها بریارا خوە ددت و دبێژت‬ ‫(مرنا س��ەر پێ‌ خوەشترە ژ ژیانا سەر‬ ‫چ��وك��ان) ئ��ەڤ دی���اردە ژی ژ چەندین‬ ‫فاكتەران پەیدادبیت و د چەند دیتنان‬ ‫دا ئەڤ فاكتەر و چارەیێن وان هاتینە‬ ‫دیاركرن‪.‬‬ ‫د م��اوێ‌ (‪ )7‬مەهێن ب��وری دە خوە‬ ‫كوشتینە و زۆربەیا ڤان كەسان ژی ژبەر‬ ‫هوكارێن كومەالیەتی بووینە‪ ،‬ژێدەرەكێ‌‬ ‫ێ‬ ‫ئەنجومەەنێ‌ ئ��اف��رەت��ێ��ن‪ ،‬ق��ەزا سێمێل ‌‬ ‫دی��ارك��ر ك��و زۆرب��ەی��ا ڤ��ان كێشان ژی ل‬ ‫سنوورێ‌ ق��ەزا سێمێلێ‌ پەیدابووینە كو‬ ‫دگەهنە (‪ )20‬كەسان (‪ )10‬ژوان كچ و‬ ‫ژنن خوە سووتینە‪ ،‬ژیێ‌ وان دناڤبەرا (‬ ‫‪ )35_17‬سالیێ‌ دا بوون‪ ،‬كومیتا ژنان‬ ‫ل دهۆكێ‌ دیاركر ل سنورێ‌ قەزا دهۆكێ‌‬ ‫(‪ )18‬كچ و ك��ۆر ل دەڤ وان هاتینە‬ ‫ت��وم��ارك��رن‪ ،‬ك��و (‪ )2‬گ��ەن��ج��ان خ���وە ژ‬ ‫چاییێ‌ هاڤێتی نە‪ ،‬و (‪ )12‬كچ و ژنان‬ ‫خ��وە سوتینە‪ )4( ،‬كەسان ژی خ��وە ب‬ ‫گولەیان كوشتی یە‪ ،‬بۆ زانینا داتایەكێ‌‬ ‫ل دور هژمارا وان گەنجێن خوە كوشتین‬ ‫مە قەستا رێڤەبەریا پولیسێن دهۆكێ‌ كر‬ ‫لێ‌ ئامادە نەبوون چ پێزانینان پێشكێش‬ ‫بكن ‪.‬‬ ‫دل��وڤ��ان ح��ەس��ەن‪ ،‬ت��ەم��ەن (‪ )22‬سال‬ ‫گ��ۆت‪»:‬ب��زاڤ��ا خ��وە كوشتنێ‌ ب جیاواز‬ ‫ب هەلسەنگینم یا ئێكێ‌ دەمێ‌ مرۆڤ‬ ‫دجڤاكەكێ‌ دا بگەهیتە كامالنیا رەها‬ ‫ه��ەم�ێ‌ خەونێن وی دب��ن��ە ك��ەت��واری ژ‬ ‫لەوران هەولددت بەر ب دیاركرنا جیهانا‬ ‫نەپەنیان بچیت‪ ،‬دەمێ‌ خوە كوشتن دبیتە‬

‫ئا‪ /‬سەعدوڵاڵ ئەحمەد دهۆک‬

‫خۆکوشنت چاره‌سه‌ری کێشه‌کانی گه‌نجان نییه‌‬ ‫تاكەرێك ژب��ۆ قورتالبوونێ‌ ژ ئاریشێن‬ ‫هەیی ئ��ەڤ ج��ورە نها وەك��و دی��اردەك�ێ‌‬ ‫لێهاتی یە دناڤا وەالتێن درەن��گ مایی‬ ‫دا‪ ،‬كوردستان ژی ئێك ژ وان وەالتانە‪،‬‬ ‫ئەڤەژی ڤەدگەرت بۆ ئەگەرێ‌ نەبوونا‬ ‫ئیدارەیەكا بهێز ل دەڤ تاكێ‌ كورد كو‬ ‫ب��ی��ردوزا رەشبینیێ‌ ل س��ەر زال دبیت‬ ‫ن��م��وون��ە‪ :‬دەم �ێ‌ ك��ور وك��چ��ەك ئەڤیندار‬ ‫نەگەهن ئێك هزر دكن كۆ ئەڤە دوماهیا‬ ‫ێ‬ ‫ت��ەم��ەن �ێ‌ وان���ە! دی��س��ان ئ���ەو ك��ل��ت��وور ‌‬ ‫دن��اڤ م��ەدا مایی دەم�ێ‌ دای��ك و باب‬ ‫هەولددن زارۆك�ێ‌ خوە وەكی خوە مەزن‬ ‫بكن‪ ،‬ئەڤەژی خالەكا نیگەتیڤە چونكە‬ ‫(ئیمام عەلی) دبێژت»نابیت تو زاروكێ‌‬ ‫خ���وە وەك����و خ���وە م����ەزن ب��ك��ی چ��ون��ك��ە‬ ‫دەم�ێ‌ تو تێدا ژیایی دگ��ەل سەردەمێ‌‬

‫وان ناگونجیت» ه��ەروەس��ا پێشكەفتنا‬ ‫جیهانی یا بلەز كو (استیراد)ە بوومە‬ ‫هاتی كارتیكرنا خوە هەیە‪ ،‬دخ��وازم ب‬ ‫مخابنی ڤە ئاماژێ‌ ب خالەكا دی بدم‬ ‫ئەوژی ئیدولوژیا مەیا كەسی بۆ ژیانێ‌‬ ‫ك��ۆ ه��ەم��ی ی��ا ب��ووی��ە (م��ادول��وژی��ەت)‬ ‫ژ ل���ەوران الوازی���ا ب��ارێ‌ ئ��اب��ووری ژی‬ ‫رێكخوشكەرە بۆ ڤێ‌ دیاردێ‌«‪.‬‬ ‫ه��وزان یاسین‪ ،‬ت��ەم��ەن (‪ )24‬س��ال‪،‬‬ ‫ئاماژە دا وێ‌ یەكێ‌ كو داب و نەرێتێن‬ ‫كومەالیەتی ئێك ژ وان خاالنە كۆ ئەڤ‬ ‫دی��اردە روو ب��دت ب «تایبەت دب��وارێ‌‬ ‫هەڤژیناتیێ‌ دا چونكە تا نوكە كچ و‬ ‫كورێن ڤی وەالت��ی نەشێن ب ئ��ارەزووی��ا‬ ‫خوە خێزانێ‌ پێك بهینت‪ ،‬بەلكو دایك و‬ ‫باب هەتا نوكە پاشەرۆژا زارۆكێن خوە‬

‫فۆتۆ‪ :‬سەعدوڵاڵ‬ ‫ێ‬ ‫دی��اردك��ن‪ ،‬ئ��ەڤ ئێكە دبیتە ئەگەر ‌‬ ‫هندێ‌ كو ئەڤ ه��ەردوو رەگ��ەزە قەستا‬ ‫خوە كوشتنێ‌ بكن‪ ،‬ژبەر هندێ‌ پێدڤی‬ ‫یە دایك و باب ژڤی چارچوڤی دەركەڤن‬ ‫وەك چارەیەك بۆ نەهێالنا خوە كوشتنا‬ ‫ئ��ەن��دام��ەك �ێ‌ خ��ێ��زان �ێ‌‪ ،‬خ���اال گرنگتر‬ ‫ب دیتنا م��ن الی��ەن�ێ‌ ئ��اب��ووری ی��ە كۆ‬ ‫سروشتێ‌ مرۆڤی وەسا دخ��وازت هەمی‬ ‫پ��ێ��داوی��س��ت��ێ��ن ژی���ان���ێ‌ پ��رب��ك��ت‪ ،‬ئ��ەڤ��رۆ‬ ‫رێژەیەكا زۆر ژ گەنجان بێ‌ ك��ارن یان‬ ‫ێ‬ ‫ب خواندنێ‌ ڤە گرێداینە نەشێن الیەن ‌‬ ‫ئابووری وەك پێدڤی پربكن‪ ،‬ژبەر هندێ‌‬ ‫گرنگە حكومەت گەنجان ب كاربێخیت‬ ‫ێ‬ ‫دیسان هاریكاریێن پێك ئینانا خێزان ‌‬ ‫دئاستێن پێدڤی دابن»‪.‬‬ ‫ئ��ی��ب��راه��ی��م ی���ون���س‪ ،‬ت���ەم���ەن (‪)26‬‬

‫س���اڵ‪ ،‬ڤ��ەك��ول��ەر دب����وارێ‌ گ��ەن��ج��ان دا‬ ‫خ��وی��اك��ر‪»:‬خ��وك��وش��ت��ن‪ ،‬ژ م��روڤ��ی بخو‬ ‫دەس��پ��ێ��دك��ت و پ��اش خ��ێ��زان��ە ی��ان جڤاكە‬ ‫ێ‬ ‫چونكە ئەو بخو بنیاتێ‌ ڤەلڤلڤاندنا ڤ ‌‬ ‫كێشێیە وەكو زانایێ‌ ئەغریقی (مولیر)‬ ‫دبێژیت (ئ��ەم ن��ەس��ەرا كێشێ‌ تورەدبین‬ ‫بەلكو سەرا وان هزرێن ئەم بوخو چێدكەن‬ ‫س��ەرا كێشێ‌) و دەرئەنجام دێ‌ بكارێ‌‬ ‫خوكوشتنێ‌ رابیت‪ ،‬ئەڤەژی ڤەدگەریتە‬ ‫ێ‬ ‫ڤ��ە ب��ۆ چ��ەوان��ی��ا تێگەهێ‌ خوكوشتن ‌‬ ‫بشێوەیەكێ‌ رەشبینی بەرێخوە ددەتە كێشا‬ ‫خ��وە‪ ،‬د رەنسیپێن یاسایی دە دیاركریە‬ ‫ێ‬ ‫ك���و ه���ەرك���ەس���ەك���ێ‌ ن��ەش��ێ��ت ك��ێ��ش��ەك� ‌‬ ‫ێ‬ ‫چ��ارەب��ك��ەت ئ��ەو ب��خ��و دب��ی��ت��ە ئ��ەگ��ەر ‌‬ ‫هەبونا وێ‌ كێشێ‌‪ ،‬ترسناكترین خاال‬ ‫خوكوژی ب���ەردەوام ه��زر درەشبینیێ‌ دە‬ ‫دەرئەنجامەكێ‌ رەشبین پەیدابیت»‪.‬‬ ‫كومەلناس رەمەزان نەسرەدین‪ ،‬دیاركر‬ ‫ب��ەچ��ت��ر گ���ۆت «خ���و كوشتنا گەنجان‬ ‫ئەڤرۆ بوویە دی��اردەی��ەك��ا‪ ،‬ب��ەرب��ەالڤ ل‬ ‫س��ەران��س��ەری جیهانێ‌ و ب ت��ای��ب��ەت ل‬ ‫كوردستانێ‌‪ ،‬ئ��ەڤ دی��اردە یا كەڤنە و‬ ‫یا نوی یە‪ ،‬یاكەڤنە ژمێژە خۆ كوشتن‬ ‫ه��ەب��ووی��ە‪ ،‬ب��ەل�ێ‌ ی��ا ن��وی ی��ە ئ��ەڤ��رۆ ب‬ ‫ش��ێ��وەی��ەك�ێ‌ ن���وی ده��ێ��ت��ە ئ��ەن��ج��ام دان‪،‬‬ ‫(خوە هاڤێتن ژ چیایان‪ ،‬سوتن‪ ،‬كارەب‪،‬‬ ‫دەم���ان���ج���ە‪ ،‬س�����ی�����دارەدان)‪ ،‬ف��اك��ت��ەرێ��ن‬ ‫ك��وم��ەالی��ەت��ی دەروون�����ی‪ ،‬پ���ەروەردەی���ی‪،‬‬ ‫سیاسی ‪ ...‬هتد‪ ،‬دبن ڤاالتیەك كو گەنج‬ ‫تووشی ڤان خەلەتیان ببیت‪ ،‬گەنج دەمێ‌‬ ‫هەست ب بەرپرسیارەتیێ‌ نەكت‪ ،‬بەرامبەر‬ ‫كەسایەتیا خو و كومەلگەها خو‪ ،‬یان ژ‬ ‫بەرپرسیارەتیێ‌ برەڤیت‪ ،‬وەك چارەیەك ژ‬ ‫بۆ رزگاربوونێ‌ پێدڤی یە گەنج هەست‬ ‫ب بەرپرسیارەتیێ‌ بكەت و پەروەردە ژی‬ ‫رۆل�ێ‌ خوە هەبیت‪ ،‬رێكخراوێن جڤاكێ‌‬ ‫سڤیل رۆلێ‌ خوە ببینن»‪.‬‬

‫هێز و ئیرادەی كۆمەڵگا‬ ‫بەهرۆز حسێن لەگەنجەوە سەرهەڵدەدات‪،‬‬ ‫م���رۆڤ كاتێك دەگاتە‬ ‫تەمەنی گەنجایەتی خۆی دەكەوێتە نێوان‬ ‫(هەست و نەستی) ژیان و بەرپرسیاریەتی‬ ‫ئەخالقی و مەعریفیەكان دەست پێدەكات‪.‬‬ ‫ئەگەر بگەڕێین بەدوای گەنجێكی ساغ‪،‬‬ ‫هەموو ئەوجوانیانە دەبین كە لەمرۆڤی ژیردا‬ ‫دەست پێدەكات‪ ،‬بەاڵم مرۆڤی ناتەندروست‬ ‫ئەوەندەی ب��ەدوای توندوتیژیدا دەگەڕێت‬ ‫ئەوەندە بەدوای خۆیدا ناگەڕێت‪.‬‬ ‫قسەكردن لەسەر گەنجانی ئ��ەم واڵتە‬ ‫دەبینی زۆر بەڕ‪،‬ون و ئاشكرا گەنجانمان‬ ‫كەوتونەتە نێوان گێژاوێك‪ ،‬نەدەرچونیان‬ ‫هەیە نەكۆتایان هەیە‪ ،‬گەنجان لەم واڵتەدا‬ ‫خەیاڵ دەی��ان ژێنێت‪ ،‬هەرچیەك دەستی‬ ‫ب��ۆدەب��ەن لەخەیاڵ دەردەچ���ن و خەبەریان‬ ‫دەبێتەوە‪ ،‬منیش گەنجی ئەم واڵتەم بەردەوام‬ ‫یۆتۆپیا لەگەڵمدا ژیان دەكات توندوتیژی‬ ‫بۆتە ساباتێك بەسەرمەوە‪ ،‬ناتوانم بگەڕێمەوە‬ ‫بۆ راستینەی خۆم‪ ،‬رۆشنبیر و كەسایەتیە‬ ‫سیاسیەكانی واڵت ب�����ەردەوام گەنجان‬ ‫بەتوێژێكی زیندو ن��اودەب��ەن و ئاماژە بۆ‬ ‫راپەڕین و شۆڕشە یەك لەدوای یەكەكانی‬ ‫كوردستان دەكەن‪ ،‬هەرگەنج بوو شۆڕشی‬ ‫ك��رد‪ ،‬گەنج ب��وو كلتور و فەرهەنگ و‬ ‫ناسنامەی نەتەوەیی خۆی پاراست‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەمڕۆ قوربانی ه��ەرە سەرەكی گەنجانن‬ ‫ێ بیچێژن!‬ ‫دەب ‌‬ ‫لەدوای راپەڕینە شكۆدارەكەی بەهاری‬ ‫ئازادیەوە تادوای هاتنی ئەمریكا بۆ عێراق‪،‬‬ ‫گەنجان لەناو یۆتۆپیادا ژی��ان دەك��ەن و‬ ‫س��ەری خۆیان هەڵدەگرن و ب��ەرەو واڵتی‬ ‫ق��ەزاو ق��ەدەر رادەك���ەن‪ ،‬تانیشتمانی دووەم‬ ‫بدۆزنەوە بەئازادی ژی��ان بكەن‪ .‬گەنجان‬ ‫ل��ەم واڵت���ەدا هەموو هەستەكانی خۆیان‬ ‫خستۆتە گەڕ لەپێناو ئازادی رادەربڕین و‬ ‫ێ تا بەفەخرەوە‬ ‫هێنانە كایەی مۆدێلێكی نو ‌‬ ‫شانازی بەكلتور و فەرهەنگ و ناسنامەی‬ ‫نەتەوەیی خۆیان بكەن وەك گەالنی جیهان‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەمڕۆ ئێمە لەناو كەش و هەوایەكی‬ ‫دیموكراسی و هەرێمێكی نیمچە سەربەخۆدا‬ ‫گەنجانمان وەك فاكتەرێكی بەهێز دەیانەوێت‬ ‫لەبەرە و پێشبردنی واڵتدا رۆڵ و كاریگەری‬ ‫تەواویان هەبێت‪ ،‬ئەوەی جێگەی داخە بۆ‬ ‫دەسەاڵت لەبری دەستی گەنجان بگرن‪ ،‬ئەوا‬ ‫رێگریان لێدەكەن‪ ،‬ئەمەش بەڕون و ئاشكرا‬ ‫دیارە‪ ،‬گەنجانی ئەم واڵتە لەم سەردەمەدا‬ ‫تاكە هیوایان خوێندنە‪ ،‬سەرجەم قۆناغەكانی‬ ‫خوێندن دەبڕن‪ ،‬بەاڵم لەدواقۆناغی زانكۆدا‬ ‫یۆتۆپیا دەست پێدەكاتەوە بەرەو دامەزراندن‬ ‫بۆژیانێك كە گەنجان دەخوازن ژیان دروست‬ ‫ب��ك��ەن و ل��ەب��ەڕێ��وەب��ردن��ی واڵت���دا چ��االك‬ ‫ب��ن‪ ،‬ب��ەاڵم جارێكی تر خ��ەون و خولیا و‬ ‫حەزەكانیان لەگۆڕدەنرێت‪ .‬دەبێت شەو و‬ ‫رۆژ بەچاوەڕوانی دامەزراندن سەربنێنەوە‪،‬‬ ‫ك��ات��ەك��ان��ی خۆیشیان ب��ەدی��ار ب��ڕوان��ام��ە‬ ‫خێر لەخۆنەدیوەكەیان ببەنەسەر‪ ،‬ئەمانە‬ ‫هەمووی جێگەی پرسیارن لەكاربەدەستانی‬ ‫ه��ەرێ��م��ی ك���وردس���ت���ان‪ ،‬ه��ەرچ��ەن��دە ئ��ەو‬ ‫گەنجانەی زان��ك��ۆش��ی��ان ت���ەواو ن��ەك��ردوە‬ ‫هیچ بڕوانامەیەكی ئەوتۆیان نیە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫تەسكیەی حزب بڕوانامەی راستەقینەی‬ ‫ئ���ەوان���ە‪ ،‬خ��ەم��ی گ���ەورەت���ری گەنجانی‬ ‫ئەمڕۆ بێكارییەكی زێدە بەرچاوە ئەگەر‬ ‫بیانەوێت لەكەرتی تایبەتدا كاربكەن یاخود‬ ‫لەشوێنە گشتیەكان كار بكەن‪ ،‬بەدڵنیایەوە‬ ‫دەكەونە بەردەم كۆسپێكی گەورە‪ ،‬ئەمەش‬ ‫پرسیارێكی ترە‪ ،‬مرۆڤێكی بەنگالدیشی یان‬ ‫هەرچیەك هەیە لەوسەری واڵتێكی ترەوە‬ ‫هاتووە بۆكاركردن لەهەرێمی كوردستان‪،‬‬ ‫بەزووترین كات كاركردن لەهەرجێگەیەك كە‬ ‫ێ كاركردن بۆ ئەو هەیە و شوێنی‬ ‫بییەو ‌‬ ‫نوستن و ح��ەوان��ەوە‪ ،‬ئاو و كارەبای باش‬ ‫چاوەڕێیەتی لەم واڵت��ە‪ ،‬ب��ەاڵم گەنجانی‬ ‫واڵت ئەبێت بەیۆتۆپیاوە چاوەڕێی وەها‬ ‫ژیانێك بكەن كە بۆ كرێكارێكی بێگانە لەم‬ ‫واڵتەدا دەكرێت‪.‬‬ ‫‪bahrozkrd@yahoo.com‬‬


‫دیالۆگێک له‌گه‌ڵ سامۆئیڵ هانتینگتۆن‬

‫سیاسه‌تی جیهانی هه‌ر به‌ئاڵۆزی ده‌مێنێته‌وه‌‬ ‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪10‬‬

‫کورد له‌میدیا جیهانیه‌کاندا‬

‫شەڕی پەكەكە سەختە‬ ‫رۆژن����ام����ەی رادی���ك���اڵ���ی ت��ورك��ی‬ ‫س���ەب���ارەت ب��ەداڕش��ت��ن��ی س��ت��رات��ی��ژی‬ ‫ب��ەگ��ژداچ��وون��ەوەی (‪ )PKK‬و هێزە‬ ‫ك��وردی��ی��ە ئۆپۆزسیۆنەكانی توركیا‪،‬‬ ‫راپۆرتە هەواڵێكی باڵوكردەوە‪.‬‬ ‫لەم راپۆرتەدا هاتووە‪ :‬ئەگەر توركیا‬ ‫بیەوێ‌ پەكەكە لەناوبەرێت یا الوازی‬ ‫بكات‪ ،‬ئەوا بۆ ئەو مەبەستە‪ ،‬پێویستی‬ ‫بەیارمەتی هێزەكانی ب��ارزان��ی هەیە‪،‬‬ ‫ئەگەرنا ش��ەڕك��ردن لەگەڵ هێزەكانی‬ ‫پەكەكەدا كارێكی دژوار و سەختە‪.‬‬ ‫ل��ەو راپ���ۆرت���ەدا ه��ات��ووە‪ :‬كۆمەڵێك‬ ‫ئۆپەراسیۆنی جۆراوجۆر دژ بەپەكەكە‬ ‫ئەنجام دراوە‪ ،‬بەاڵم بەرەوپێشچوونێكی‬ ‫ئەوتۆ لەو مەسەلەیەدا نەبینراوە‪ ،‬رەنگە‬ ‫باشترین چارەسەر لەبری چەك‪ ،‬لێبوردنی‬ ‫گشتی و بەخشینی مافێكی زیاتر بێ‬ ‫بەكورد لەچوارچێوەی توركیادا‪.‬‬

‫پێگەی كورد پتەوە‬ ‫ج��ۆزی��ف ماتسۆنی رۆژن��ام��ەن��ووس��ی‬ ‫ناسراوی بەریتانیا‪ ،‬وتارێكی لەژێرناوی‬ ‫(ئایندەی عێراق) لەرۆژنامەی (گاردیان)دا‬ ‫باڵوكردەوە‪ ،‬تیایدا ئاماژەی بۆ رۆڵی كورد‬ ‫كردووە لەهاوكێشەی سیاسی عێراقدا‪.‬‬ ‫ل��ەب��ەش��ێ��ك��ی وت���ارەك���ەی���دا س���ەب���ارەت‬ ‫بەرۆڵی ك��ورد دەڵێت‪ :‬پشتیوانی هەندێ‬ ‫دەوڵەت لەكورد‪ ،‬كێشەی ملمالنێی الیەنە‬ ‫سیاسییەكانی ئاڵۆز ك���ردووە و هەریەك‬ ‫لەواڵتانی ئێران و توركیا بەتوندی دژی‬ ‫هەر جۆرە ستراتیژێكی كوردن كە بیەوێ‬ ‫دەوڵەت دابمەزرێنێت‪ .‬پاڵنەری سەرەكی ئەم‬ ‫دوو دەوڵەتە بۆ باشتركردنی پەیوەندییەكانیان‪،‬‬ ‫بۆ بەرژەوەندییەكی هاوبەشە كە بریتییە‬ ‫لەڕێگەگرتن لەدامەزراندنی دەوڵەتێكی‬ ‫كوردی لەهەرێمی كوردستانی عێراق‪.‬‬ ‫سەبارەت بەئایندەی كوردیش لەعێراقدا‬ ‫ن��وس��ی��وی��ەت��ی‪ :‬وی�لای��ەت��ە ی��ەك��گ��رت��ووەك��ان‬ ‫پشتیوانی لەسەربەخۆیی رێژەییانەی‬ ‫كوردەكان لەعێراقدا دەك��ات‪ ،‬بەپراكتیكیش‬ ‫پێگەی كوردەكانی دژ بە دەوڵەتانی سوریا‪،‬‬ ‫ئێران ‌و توركیا پتەو ك���ردووە‪ .‬ئەم نیمچە‬ ‫دەوڵ��ەت��ە كوردییەش لەعێراقدا‪ ،‬كوردانی‬ ‫هەموو واڵتانیتری بێدار كردووەتەوە‪.‬‬

‫عێراق لەبەردەم دابەشبووندایە‬ ‫رۆژنامەی (الشرق)ی قەتەری لەنوێترین‬ ‫وتاری خۆیدا نوسیویەتی‪ :‬واشنتۆن لەگەڵ‬ ‫ێ لەواڵتانی‬ ‫هاوپەیمانانی خۆی ‌و هەند ‌‬ ‫دراوسێی عێراقدا‪ ،‬سەرقاڵی دابەشكردنی‬ ‫ێ بەشی باكور‬ ‫مەیدانیانەی عێراقە بۆ س ‌‬ ‫(كوردەكان)‪ ،‬ناوەڕاست (سوننەكان)‌و باشور‬ ‫(شیعەكان)‌و هەركام لەم ناوچانە خاوەنی‬ ‫حكومڕانی‌و دەزگ��ای ئاسایشی تایبەت‬ ‫بەخۆی دەبێت‪.‬‬ ‫س���ەرچ���اوەی���ەك���ی ئ���اگ���اداری���ش ب��ەم‬ ‫رۆژن��ام��ەی��ەی راگ��ەی��ان��دووە كە ئەمریكا‬ ‫لەگفتوگۆدایە لەگەڵ هەریەك لەواڵتانی‬ ‫توركیا‪ ،‬عەرەبستانی سعودییە و بەریتانیا و‬ ‫چەند واڵتێكیتر‪ ،‬بەاڵم هێشتا دەرەنجامەكانی‬ ‫ئاشكرا نەكراوە‪.‬‬ ‫ه�����ەروەه�����ا ئ�����ەم رۆژن����ام����ەی����ە ل���ەو‬ ‫ڕاپۆرتەهەواڵەیدا دەڵێت‪ :‬توركیا نیگەرانە‬ ‫لەم پرۆژەیەی ئەمریكا‪ ،‬چونكە بەوتەی‬ ‫ئ��ەردۆغ��ان بۆنی دروستبوونی دەوڵەتی‬ ‫كوردی لێدێت‪.‬‬

‫سامۆئیڵ هانتینگتۆن پڕۆفیسۆر لەزانكۆی‬ ‫هارڤارد و نوسەری چەندین كتێبی گرنگ‬ ‫وەك «بەیەكداكێشانی شارستانیەتیەكان»‬ ‫و «داڕشتنەوەی پێكهاتەی نوێی جیهان»‪،‬‬ ‫ل��ەه��ەڤ��پ��ەی��ڤ��ی��ن��ێ��ك��دا ل���ەگ���ەڵ گ���ۆڤ���اری‬ ‫«ئیسالمیكا مەگەزین» بەمشێوەیە وەاڵمی‬ ‫چەند پرسیارێك دەدات���ەوە‪ ،‬سەبارەت بە‬ ‫«بەیەكداكێشانی شوناسە جیاوازەكان»‪:‬‬ ‫ئیسالمیكا‪ :‬حەزدەكەم لەپرسیارێكی‬ ‫گشتیەوە دەس���ت پێبكەم س��ەب��ارەت‬ ‫ب���ە ك��ت��ێ��ب��ەك��ەت «ب��ەی��ەك��داك��ێ��ش��ان��ی‬ ‫شارستانیەتەكان»‪ ،‬تیۆریه‌كەی جەنابتان‬ ‫ب���اس ل����ەوە دەك�����ات‪ ،‬ك���ە سیاسەتە‬ ‫ه��ەن��ووك��ەی��ی��ەك��ان��ی دون���ی���ا‪ ،‬دەك��رێ��ت‬ ‫ل��ەڕێ��ی دەرەن��ج��ام��ەك��ان��ی ئ��ەو ناكۆكیە‬ ‫قوڵەی نێوان كلتورە گەورەكان و ئاینە‬ ‫گ��ەورەك��ان��ی دن��ی��اوە ش��رۆڤ��ە بكرێت و‬ ‫ئ��ەو لێكۆڵینەوەیەی تۆ هێز و گوڕێكی‬ ‫زۆری بەدەستهێنا ل��ەدەرەن��ج��ام��ی (‪)11‬‬ ‫ی سێپتەمبەر و هەروەها ئێستاش كە‬ ‫ش��ەڕی دژە تیرۆر وا لەقەڵەم دەدرێ��ت‬ ‫كە بریتیە لەناكۆكی و دژایەتی نێوان‬ ‫رۆژئاوا و ئیسالم‪ ،‬كە دوو شارستانیەتی‬ ‫ج��ی��اوازن‪ ،‬ت��ۆ وا هەست دەك��ەی��ت كە‬ ‫لێكۆڵینەوەكەت ت��ەواو دروستە كاتێك‬ ‫ش��ەڕ ل��ەدژی تیرۆر وەك ش��ەڕی ڕۆژئ��اوا‬ ‫لەدژی ئیسالم لەقەڵەم دەدات؟ ئەگەرنا‪،‬‬ ‫دەت��وان��ی چ رونكردنەوەیەك سەبارەت‬ ‫بەكاركردنی تیۆریاكەت بخەیتەڕوو؟‬

‫ ئەو مشتومڕەی لەكتێبەكەمدا هەیە‬‫سەبارەت بە بەیەكداكێشانی شارستانێتیەكان‪،‬‬ ‫بەجوانی رەنگی داوەت��ەوە لەو وتەیەی كە‬ ‫دەڵێت‪ ،‬پەیوەندی نێوان واڵت��ان لەدەیەی‬ ‫داهاتوودا‪ ،‬دەشێت رەنگدانەوەی نزیكایەتی‬ ‫كلتوریان لەگەڵ یەكتر و نەیارێتیان بێت‬ ‫لەگەڵ واڵتانی ت��ردا‪ ،‬زۆر ئاشكرایە كە‬ ‫هێز رۆڵێكی مەركەزی دەبینێت لەسیاسەتە‬ ‫جیهانیەكاندا‪ ،‬ه��ەروەك هەمیشەش وایە‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم هەمیشە شتی دی��ك��ەش ل��ەئ��ارادا‬ ‫هەیە‪ ،‬بۆ نموونە‪ ،‬لەسەدەی ه��ەژدەدا‬ ‫لەئەوروپا‪ ،‬كێشەكان تاڕادەیەكی زۆر‬ ‫بریتی بوون لەمەسەلەی پاشایەتی‬ ‫و پاشایەتی ل��ەدژی سەرهەڵدانی‬ ‫ب��زوت��ن��ەوە ك��ۆم��اری��ەك��ان‪ ،‬ئ��ەم��ەش‬ ‫س��ەرەت��ا لەئەمریكا ه��ەب��وو‪ ،‬دوات��ر‬ ‫گەیشتە فەڕەنسا‪.‬‬ ‫بەاڵم لەسەدەی نۆزدەدا كێشەكان‬ ‫زیاتر پرسی ناسیۆنالیزم بوون‪ ،‬خەڵك‬

‫بەگشتی ه��ەوڵ��ی��ان��دەدا ك��ە نەتەوەبوونی‬ ‫خۆیان باسبكەن و دەوڵەتگەلێك دروست‬ ‫بكەن كە مەسەلە ناسیۆنالیستیەكانیان‬ ‫تێیدا رەنگبداتەوە‪ .‬بەاڵم دەبینین لەسەدەی‬ ‫ب��ی��س��ت��دا‪ ،‬م��ەس��ەل��ەی ئ��ای��دۆل��ۆژی��ا هاتە‬ ‫پێشەوە‪ ،‬بەشێوەیەكی فراوان‪ ،‬بەاڵم بەپەلە‬ ‫نا‪ ،‬ئەمەش لەدەرەنجامی شۆڕشی روسیدا‪،‬‬ ‫بەمشێوەیە فاشیزم و كۆمۆنیزم و لیبراڵ‬ ‫دیموكراسی هەر یەكەیان پێشبڕكێی ئەوانیتر‬ ‫دەك���ات‪ ،‬ه���ەردوو (فاشیزم و كۆمۆنیزم)‬ ‫ب��ەت��ەواوی وننەبوون‪ ،‬ب��ەاڵم بەدڵنیاییەوە‬ ‫وەال ن���راون‪ ،‬لیبراڵ دیموكراسی وەه��ای‬ ‫لێهات كە بەالیەنی كەمەوە بەشێوەیەكی‬ ‫تیۆری قبوڵبكرێت‪ ،‬لەزۆر شوێنی دنیادا‪،‬‬ ‫ئەگەرچی بەشێوەیەكی كرداریش كاری‬ ‫پێنەكرابێت‪.‬‬ ‫بەمشێوەیە مەسەلەكە ئ��ەوەی��ە كە لەم‬ ‫دەی��ەی داه��ات��ودا دەشێت چ شتێك ببێتە‬ ‫جێگەی بایەخپێدان لەسیاسەتەكانی دنیادا‪،‬‬ ‫پێموایە شوناسە كلتوریەكان و ئینتیمای‬ ‫كلتوری و بەربەرەكانێی نێوان كلتورەكان‪،‬‬ ‫ن��ەك تەنها رۆڵ دەبینێت‪ ،‬بەڵكو رۆڵی‬ ‫س��ەرەك��ی دەبینێت لەسیاسەتدا‪ ،‬واڵت��ان‬ ‫ه��اوك��اری یەكتر دەك���ەن‪ ،‬دەی��ان��ەوێ��ت‬ ‫هاریكاری یەكتر بكەن‪ ،‬هاوبەشی‬ ‫لەكلتورێكی دیاریكراودا دەكەن‪،‬‬ ‫وەك چۆن دەبینی كە بەئاشكرا‬ ‫ئ��ەم��ە ل��ەی��ەك��ێ��ت��ی ئ���ەوروپ���ادا‬ ‫دەب���ی���ن���رێ���ت‪ ،‬ب�����ەاڵم ه��ەن��دێ��ك‬ ‫كۆمەڵە واڵتی تر وا خەریكن‬ ‫سەرهەڵدەدەن‪ ،‬لەڕۆژهەاڵتی‬ ‫ئاسیا و ئەمریكای باشور‪.‬‬ ‫ب��ەش��ێ��وەی��ەك��ە ب��ن��ەڕەت��ی‪ ،‬وەك‬ ‫ئاماژەم پێكرد‪ ،‬ئەو سیاسەتانەی‬ ‫دەی�����گ�����رن�����ەب�����ەر‬

‫دیمانەی‪ :‬ئامینە چۆدەری‬ ‫وەرگێڕانی‪ :‬حەیدر ناسح‬

‫بەشێكی زۆری پەیوەندی بە وێكچونی‬ ‫كلتوری و جیاوازی كلتوریەوە هەیە‪ ،‬واتا‬ ‫لەسەر ئەو بنەمایە كار دەكەن‪.‬‬ ‫ئ��ی��س�لام��ی��ك��ا‪ :‬ك����ەوات����ە‪ ،‬ئ��ەگ��ەر‬

‫لێكۆڵینەوەكەی تۆ سەراپا روونكردنەوەی‬ ‫پەیوەندیەكانی نێوان واڵتان بێت لەپاش‬ ‫(‪)11‬ی سێپتەمبەرەوە‪ ،‬دواج��ار چۆن لەو‬ ‫هاوپەیمانێتیەی ن��ێ��وان‪ ،‬ب��ۆ نموونە‪،‬‬ ‫پاكستان و ئەمریكا لەدژی ئەفغانستان‪،‬‬ ‫ی��ان ه��ەر پەیوەندیەكی ت��ری ل��ەوج��ۆرە‬ ‫دەڕوانیت؟‬

‫ ئ��اش��ك��رای��ە پ��اك��س��ت��ان و ئ��ەم��ری��ك��ا‬‫دوو واڵت��ی زۆر ج��ی��اوازن‪ ،‬ب��ەاڵم پێكەوە‬ ‫ب��ەرژەوەن��دی جیۆپۆلەتیكیمان هەیە كە‬ ‫رێگرتنە لەكۆمۆنیستەكان نەك دەستبگرن‬ ‫ب��ەس��ەر دەس��ەاڵت��ەوە ل��ەو واڵت����ەدا‪ ،‬ئێستا‬ ‫كە پاكستان حكومەتێكی هەیە كە ئێمە‬ ‫دەتوانین هاریكاری یەكتر بكەین‪ ،‬هەرچەندە‬ ‫دەوڵەتێكی زیاتر سەربازیش بێت‪ ،‬ئێمە‬ ‫لەگەڵیان كاردەكەین بۆ دەستەبەركردنی‬ ‫بەرژەوەندیەكانی خۆمان‪ ،‬بەاڵم راستە بە‬ ‫ئاشكرا لەچەندین مەسەلەدا تەواو جیاوازین‬ ‫لەگەڵ پاكستان‪.‬‬

‫ئیسالمیكا‪ :‬لەكتێبەكەتدا باسی ئەوەت‬ ‫كردووە كە بۆ ماوەی (‪ )45‬ساڵ پەردەی‬ ‫ئاسنین س��ن��وری ج��ی��اك��ەرەوەی نێوان‬ ‫ئەوروپای رۆژه��ەاڵت و ئەوروپای رۆژئاوا‬ ‫بوو‪ ،‬ئەو سنورە دەستكردە ئێستا چەند‬ ‫سەد میلێك بەالی رۆژهەاڵتدا جواڵوە‪،‬‬ ‫ئێستا ئەوە سنورە جیاكەرەوەی نێوان‬ ‫گ��ەالن��ی مەسیحی رۆژئ�����اوا ل��ەگ��ەڵ‬ ‫م��س��وڵ��م��ان��ان ل���ەالی���ەك و ل��ەگ��ەڵ‬ ‫ئەرسەدۆكسەكان لەالیەكی ت��رەوە‪،‬‬ ‫هەندێك لەلێكۆڵەران كاردانەوەیان‬ ‫نواند بۆ ئەو شیكاركردنە و وتیان ئەو‬ ‫بەراوردكردنە دووالیەنیە لەنێوان رۆژئاوا‬ ‫و ئیسالمدا‪ ،‬ئەوە لەخۆیدا هەڵدەگرێت‬ ‫كە ئەو دوو كۆمەڵگایە هەریەكەیان لەنێو‬ ‫خۆیدا چونیەكە‬ ‫و ل��ەگ��ەڵ‬ ‫ئ��������ەوی‬ ‫دیكەدا‬

‫جیاوازە‪ ،‬جگە لەوەش هەندێك دەڵێن ئەو‬ ‫بەراوردكردنە وات��ای ئەوەیە كە ئیسالم‬ ‫لەجیهانی خۆرئاوادا بوونی نیە‪ ،‬دەزانم كە‬ ‫ئەمە رەخنەیەكە كە زۆرجار ئاراستەی تۆ‬ ‫كراوە‪ .‬بەشێوەیەكی گشتی‪ ،‬كاردانەوەی‬ ‫تۆ چیە بۆ ئەم چەشنە لێكدانەوانە؟‬

‫ ئەو دەرەنجامانەی كە تۆ دەڵێی خەڵك‬‫باسیان لێوە دەك��ات سەبارەت بەكاركردنی‬ ‫ئ��ەو ئایدیایە‪ ،‬س��ەراپ��ا ه��ەڵ��ەن‪ ،‬م��ن ناڵێم‬ ‫ئەوروپا هەمووی ب��ووە بەیەك‪ ،‬من شتی‬ ‫وا ناڵێم‪ ،‬ئاشكرایە لەجیهانی رۆژئ��اوا و‬ ‫ئیسالمیشدا دابەشبوون هەیە‪ ،‬چەندەها تاقم‬ ‫و دەستەی جیاواز و كۆمەڵگەی جیاواز‬ ‫واڵتی جیاواز هەن‪ ،‬هیچیشیان لەوی تر‬ ‫خۆماڵی تر نیە بەهیچ شێوەیەك‪ ،‬بەاڵم‬ ‫چەند شتێكی ه��اوب��ەش كۆیاندەكاتەوە‪.‬‬ ‫ل��ەه��ەم��وو شوێنێك خ��ەڵ��ك س���ەب���ارەت بە‬ ‫ئیسالم و رۆژئ����اوا ق��س��ەدەك��ەن‪ ،‬وادی���ارە‬ ‫ئەمەش پەیوەندی بەواقیعەوە هەیە‪ ،‬ئەمانە‬ ‫قەوارەگەلێكن بوونیان هەیە‪ ،‬بەدڵنیایشەوە‬ ‫كرۆكی حەقیقەتەكە بریتیە لەجیاوازیەكانی‬ ‫نێوان ئەو ئاینە جیاوازانە‪.‬‬

‫ئیسالمیكا‪ :‬هیچ ئاشتبوونەویەك یان‬ ‫خاڵێكی پێكهاتن هەیە‪ ،‬لەنێوان هه‌ردوو‬ ‫دیوی ئەو «پەردەی ئاسنین»ەوە؟‬

‫ پێش هەموو شتێك‪ ،‬تۆ دەڵێی «هەردوو‬‫دیو»‪ ،‬بەاڵم وەك وتم‪ ،‬ئەو دوو دیوە دابەش‬ ‫بوون‪ ،‬واڵتانی دیوی رۆژئاوا لەگەڵ واڵتە‬ ‫ئیسالمەكاندا ك��اری هاوبەشیان هەیە و‬ ‫هاریكاری یەكتر دەك��ەن‪ ،‬مەسەلەی دوو‬ ‫دی��وی ئ��ەو دی���وارەش‪ ،‬ئ��ەوان دوو الیەنی‬ ‫خۆماڵین‪ ،‬بەاڵم دژایەتی یەكتر دەكەن‪.‬‬ ‫پ��ێ��م��وای��ە س��ی��اس��ەت��ی ج��ی��ه��ان��ی ه��ەر‬ ‫بەشێوەیەكی ئاڵۆز دەمێنێتەوە‪ ،‬چونكە‬ ‫واڵت����ان ب����ەرژەوەن����دی ج��ی��اوازی��ان ه��ەی��ە‪،‬‬ ‫ه��ەر ئ��ەوەش��ە رێگەیان ب��ۆ خ��ۆش دەك��ات‬ ‫هاوڕێیەتی و هاوپەیمانی لەگەڵ یەكتری‬ ‫ب��ك��ەن‪ ،‬ئەمریكا ئێستا ل��ەگ��ەڵ چەندین‬ ‫واڵتی سەربازی و دیكتاتۆریدا كار دەكات‬ ‫لەجیهاندا‪ ،‬لەڕاستیدا ئێمە پێمانخۆشە ئەوان‬ ‫بەدیموكراتیانە ببینین‪ ،‬بەاڵم كە ئێستاش‬ ‫هاریكاری یەكتر دەكەین لەبەر ئەوەیە كە‬ ‫بەرژەوەندیمان لەگەڵیان هەیە‪ ،‬جا پاكستان‬ ‫بێت یان ئەفغانستان یان هەرچیەك بێت‪.‬‬ ‫سەرچاوە‪:‬‬

‫‪www.islamica magazine.com‬‬

‫چارەنوسی كەركوك‪ ،‬كوردەكان نیگەران دەكات‬

‫نوسینی‪ :‬ئەحمەد قانبەر‬ ‫وەرگێڕانی‪ :‬بەختیار ئیبراهیم‬

‫ئ��ەردۆغ��ان��ی س����ەرۆك وەزی���ران���ی توركیا‬ ‫ك���ردب���وو ب��ۆ الب���ردن���ی نیگەرانییەكانی‬ ‫ئەنقەرە‪ ،‬لیژنەیەك ل��ەالی��ەن توركیاوە بۆ‬ ‫كەركوك بنێردرێت تا لەنزیكەوە شایەتحاڵی‬ ‫ئاڵوگۆڕەكانی ئەم ناوچەیە بێت‪ .‬ئەردۆغان‬ ‫پێشوازی لەم پێشنیازە كرد و رایگەیاند‬ ‫لەالیەن ئەنقەرەوە شرۆڤە دەكرێت‪.‬‬

‫كە سەردەمانێك نیشتەجێی كەركوك بوون و‬ ‫دەركرابوون‪ ،‬بۆ زێدەكەی خۆیان گەڕانەوە‪.‬‬ ‫ێ ئێستا كورد زۆرینەی دانیشتوانی‬ ‫پێدەچ ‌‬ ‫كەركوك بن‪ ،‬بۆ لكاندنی ئەم ش��ارەش بە‬ ‫هەرێمی كوردستانەوە‪ ،‬بەئاسانی دەنگ‬ ‫بەدەست دەهێنن‪.‬‬ ‫لیژنەی دەوڵەتی عێراق لەكۆبوونەوەكانی‬

‫دەوڵەتی عێراق جەخت لەسەر پرۆژەیەك‬ ‫دەكاتەوە بۆ گواستنەوەی هەزاران عەرەب‬ ‫كە ه���اوردەی دەستی س��ەدام حسێن بوون‬ ‫بۆ تەعریبكردنی ئەو ناوچە كوردییانەی‬ ‫بەنەوت دەوڵ��ەم��ەن��دن‪ ،‬بەتایبەت لەشاری‬ ‫كەركوك و دەوروبەری‪ .‬ئەگەرچی لەبارەی‬ ‫ئەم پرۆژانە ئەگەرێكی زۆر هەیە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫یەكەمین دژای��ەت��ی ن��ەك لەالیەن پ��ارت ‌و‬ ‫گ��روپ��ە ناوخۆییەكانی ع��ێ��راق��ەوە‪ ،‬بەڵكو‬ ‫ل���ەالی���ەن ب��ەرپ��رس��ان��ی ب����ااڵی ت��ورك��ی��اوە‬ ‫خرایەڕوو‪.‬‬ ‫توركەكان ل��ەوب��ڕوای��ەدان جێبەجێكردنی‬ ‫ئ���ەم پ���رۆژەی���ە‪ ،‬پێكهاتەی دانیشتوانی‬ ‫كەركوك بەقازانجی كوردەكان دەگۆڕێت‪،‬‬ ‫ێ ببێتە هۆی‬ ‫ئ��ەم م��ەس��ەل��ەی��ەش دەت��وان � ‌‬ ‫فۆرمەڵەبوونی قۆناغێكی نوێی قەیران‬ ‫لەسەر ناوچە كوردنشینەكانی كوردستانی‬ ‫عێراق لەنێوان بەغداد و ئەنقەرەدا‪.‬‬ ‫سەركردە ئۆپۆزسیۆنەكانی دەوڵەتی عێراق‬ ‫نیگەرانیان لەبارەی ئەگەری بەرزبوونەوەی‬ ‫توندوتیژییە نەتەوەیی ‌و مەزهەبییەكان‬ ‫لەعێراقدا‪ ،‬بەتایبەت توندبوونی ناكۆكی‬ ‫نێوان ئەهلی سوننە‪ ،‬شیعە‌و كوردانی ئەم‬ ‫واڵت��ە‪ ،‬ئەویش لەئەنجامی جێبەجێكردنی‬ ‫ئەم پرۆژەیەوە‪.‬‬ ‫توركیا ب��ەر ل��ەم پ��رۆژەی��ەش‪ ،‬رەخنەی‬ ‫لەپرۆسەی بەرفراوانبوونی كۆچی كوردەكان‬ ‫واڵتانی هاوپەیامن و عەرەب‪ ،‬راستییەكانی كەركوك دەكەنەوە بەقوربانی‬ ‫لەناوچەكانی ع��ێ��راق��ەوە ب��ەرە و كەركوك‬ ‫گ��رت��ب��وو‪ ،‬ئ��ەم ه��ەن��گ��اوەش��ی بەگۆڕینی‬ ‫شاری مێژوویی كەركوك كەمینەیەكی‬ ‫پێكهاتەی دانیشتوانی ئەم شارە بەقازانجی‬ ‫زۆری��ن��ەی ئ��ەو ك��وردان��ەی‬ ‫كوردەكان هەژمار كردبوو‪ .‬ئەنقەرە دەڵێت گەورەی توركمانی لەخۆگرتووە‪ ،‬لەڕووی‬ ‫كەركوك بەڕێژەی له‌(‪)%6‬ی ئەنباری نەوتی نەتەوەییەوە پەیوەندییەكی نزیكیان لەگەڵ‬ ‫گ�����ەڕان�����ەوە ب���ۆ ك���ەرك���وك‪،‬‬ ‫جیهانی لەخۆگرتووە‪ ،‬پێویستە بەجۆرێك توركیادا هەیە‪ .‬كەركوك كەوتووەتە خوار هێڵی‬ ‫ج��گ��ە ل��ەپ��ارك��ەك��ان ‌و بینا‬ ‫بەڕێوەببردرێ كە پێكهاتەی نەتەوەیی‌و سنوریی ناوچەی سەربەخۆی كوردنشینی‬ ‫حكومییەكان شوێنێكیان بۆ‬ ‫هەرێمی كوردستانی عێراق كە سێ پارێزگا‬ ‫كلتورییە مێژووییەكەی بپارێزرێت‪.‬‬ ‫ج����ەالل ت��اڵ��ەب��ان��ی س�����ەرۆك ك��ۆم��اری ل��ەخ��ۆدەگ��رێ��ت‪ .‬ل���ەس���ەردەم���ی شكستی‬ ‫نیشتەجێبوون دەست نەكەوت‬ ‫كوردی عێراق پێشنیازی بۆ رەجەب تەیب فەرمانڕەوایی سەدامەوە‪ ،‬دەیان هەزار كورد‬

‫راب���ردوودا‪ ،‬رەزام��ەن��دی لەسەر راسپاردەی‬ ‫یەكێك لەو گروپانە دەربڕیبوو كە پێشنیازی‬ ‫ئەوەی كردبوو ئەو عەرەبانەی لەتەمموزی‬ ‫(‪)1968‬ەوە لەالیەن رژێمی س��ەدام حسێن‬ ‫لەناوچەكانیتری عێراقەوە ب��ەرەو كەركوك‬ ‫نێردراون‪ ،‬دوای قەرەبووكردنەوەیان بگەڕێنەوە‬ ‫بۆ زێدە رەسەنەكەی خۆیان‪ .‬پێویستە ئەم‬

‫الیەنگری دەوڵ���ەت لەكەركوك نیشتەجێ‌‬ ‫ك��راون‪ ،‬ب��ەاڵم دوای هێرشی هاوپەیمانان‬ ‫بەسەركردایەتی ویالیەتە یەكگرتووەكان‬ ‫ب��ۆس��ەر ع��ێ��راق لەمانگی ئ���ازاری ساڵی‬ ‫(‪)2003‬دا‪ ،‬پ��رۆس��ەی كۆچی ك��وردەك��ان‬ ‫ب��ەرەو كەركوك پێچەوانە ب��ۆوە‪ .‬زۆرینەی‬ ‫ئەو كوردانەی گەڕانەوە بۆ كەركوك‪ ،‬جگە‬

‫فۆتۆ‪ :‬ئه‌رشیف‬

‫شوێنگۆڕكێیە ئازادانە بێت‪ ،‬ئەوانەی حەز‬ ‫بە چ���وون���ەدەرەوە لەكەركوك بكەن (‪)15‬‬ ‫هەزار دۆالر‌و زەوییەكی قەرەبوو وەردەگرن‪.‬‬ ‫دەیان هەزار كورد ‌و ناعەرەب لەدەیەكانی‬ ‫(‪60‬و‪)80‬ی زایینی بەهۆی جێبەجێكردنی‬ ‫بەرنامەی بەعەرەبكردنی كەركوك لەالیەن‬ ‫رژێ���م���ی ب��ەع��س��ی ع���ێ���راق���ەوە ل���ەم ش���ارە‬ ‫دەرپەڕێندراون‪ .‬لەبری ئەوان‪ ،‬عەرەبەكانی‬

‫لەپاركەكان‌و بینا حكومییەكان شوێنێكیان‬ ‫بۆ نیشتەجێبوون دەست نەكەوت‪ .‬هەندێك‬ ‫ل��ەم خێزانانە ه��ەوڵ��ی��ان��دا ب��ەدەرپ��ەڕان��دن��ی‬ ‫عەرەبەكان لەو خانووانەی كە سەردەمانێك‬ ‫م��وڵ��ك��ی خ��ۆی��ان ب����ووە‪ ،‬م���اڵ و موڵكی‬ ‫خۆیان وەربگرنەوە هەرچەندە رووب��ەرووی‬ ‫دژای��ەت��ی ت��ون��دی س��ەرك��ردە سوننەكان ‌و‬ ‫سیاسەتمەدارانی شیعە بوونەوە‪.‬‬


‫ئاسایشی نەتەوەیی هەرێمی كوردستان لەمەترسی جدیدایە‬ ‫چەمكی ئاسایشی نەتەوەیی‪ ،‬ئاسایشی هەرێمی كوردستان‬ ‫كورتی دەكەنەوە‪.‬‬ ‫* ئاسایشی نەتەوەیی لەزۆر روانگەی‬ ‫جیاوازەوە مانای پێبەخشراوە‪ ،‬لەسۆنگەی‬ ‫سەربازیەوە ئاسایشی نەتەوەیی‪ ،‬توانای‬ ‫سەربازی واڵتێكی گەیاندوە بۆ پاراستنی‬ ‫واڵتەكە بەرامبەر دوژمنە دەرەكییەكان‪،‬‬ ‫زانایانی كۆمەڵناسیش وتویانە توانای‬ ‫دەوڵەتە‪ ،‬بۆ پاراستنی بەها ناوخۆییەكان‬ ‫لەهەر هەڕەشەیەكی دەرەكی‪.‬‬

‫ئا‪ /‬ستارە عارف‬ ‫چەمكی ئاسایشی نەتەوەیی لەسەدەی‬ ‫(‪)16‬دا‌و پێش ئەوەی چوارچێوەی یاسایی پێ‬ ‫بدرێت‪ ،‬چەمكەكانی نەتەوەیی‌و كارگێڕی‬ ‫نیشتیمانی دەگرتەوە‪ ،‬پێیانوابوو ئاسایشی‬ ‫نەتەوەیی ت��وان��ای دەوڵ��ەت��ە بۆ پاراستنی‬ ‫خ��اك ‌و بەها س��ەرەك��ی ‌و ج��ەوه��ەری��ەك��ان‪،‬‬ ‫لەهەڕەشەی دەرەكی‌و بەتایبەتی سەربازی‪،‬‬ ‫واتە دابینكردنی دڵنیایی بۆ خەڵك لەخاكی‬ ‫واڵت���ەك���ەی‪ ،‬دژی دوژم��ن��ی دەرەك����ی‌و‬ ‫پاراستنی هاواڵتیان لەهەر ناهەموارییەك‌و‬ ‫هەر هەوڵێك كە زیانیان پێبگەیەنێت‪ ،‬لەگەڵ‬ ‫پێشكەوتنی چەمكی تواناكارییەكانی‬ ‫دەوڵ���ەت‪ ،‬ت��وان��ای بیركردنەوە ‌و بۆچون ‌و‬ ‫سامان‌و پێداویستیەكانی مرۆڤ گەورەبوون‬ ‫‌و چەمكی ئاسایشی نەتەوەییش فراوانتر‬ ‫ب��وو‪ ،‬بۆ توانایەكی گشتگیرتر لەدەوڵەت‬ ‫لەپێناو پاراستنی بەها‌و بەرژەوەندییەكانیان‬ ‫لەهەڕەشەی دەرەكی‌و ناوخۆیی‪.‬‬ ‫*چەمكی ئاسایشی ن��ەت��ەوەی��ی وەك‬ ‫دەرەنجام بۆ دروستبونی دەوڵەتی نەتەوەیی‬ ‫دەگەڕێتەوە‪ ،‬بەشێوەیەكی گشتی ئاسایشی‬ ‫نەتەوەیی ئاماژەیە‪ ،‬ی��ان بەگوزارشتێكی‬ ‫تر پلەیەكی بڵندە لەبەرگریكردن لەواڵت‬ ‫ب��ەرام��ب��ەر بەمەترسییە هەمەالیەنەكان‪،‬‬ ‫تواناكاری دەوڵەتیش «مقدرات» قەوارەی‬ ‫دەوڵ��ەت��ەك��ە ‌و هێماكانی دەگ��رێ��ت��ەوە‪ ،‬كە‬ ‫بەڵگەیە بۆ هەبوونی گەلێك لەوانە دەستور‬ ‫‌و بوارە زانستی‌و ئەكادیمیەكان‌و دروشمە‬ ‫نەتەوەیی‌و كاروبارە نیشتیمانییەكان‪ ،‬دەبێت‬ ‫سنوری هەرێمەكەش ناسراو بێت‌و ناسنامەی‬ ‫نیشتیمانی ‌و سەقامگیری سیستەمی‬ ‫سیاسی هەبن‌و بەپێی سەرچاوەكان دەبێت‬ ‫بەم جۆرەبێت‪.‬‬ ‫‪ -1‬دەبێت سەرۆكایەتی نیشتمانیی یان‬ ‫سەرۆكی ئەو هەرێمە لەناوخۆدا بەتەواوی‬ ‫دەس��ەاڵت��ی بەسەر دەوڵ���ەت ی��ان خاكەكەدا‬ ‫هەبێت‌و ئاگاداری بار‌و رەوشی هەموو ئەوانە‬ ‫بێت كە لەسەر ئەو خاكە دەژین‪ ،‬لەدەرەوەش‬ ‫راوەس��ت��ەی دەوڵ���ەت پتە‌و ‌و هەنگاوەكانی‬ ‫لەگەڵ دەوڵەتانی تردا چونییەك‌و بەئیرادە‬ ‫بێت‪ ،‬پابەند بێت بەگشت دەستكەوتەكانی‬ ‫گەلەكەیەوە ‌و دڵسۆزیان بێت ‌و خزمەتیان‬

‫ئاسایشی نەتەوەیی وەك داوایەكی‬ ‫نەتەوەیی‬

‫تیرۆر هەڕەشە لە ئاسایشی نەتەوەیی جیهان دەكات‬ ‫بكات‌و سەربەخۆیی قەوارەكەی لەدەرەوە‌و‬ ‫ناوەوەش بپارێزێت‪.‬‬ ‫‪ -2‬ستاتۆی كۆمەڵگە‪ ،‬گیانی نیشتیمانی‬ ‫‌و ئینتیمای هاواڵتیان‌و رێككەوتنیان لەسەر‬ ‫مەسەلە سەرەكیەكانی كە ئاماژەی پێكراوە‪،‬‬ ‫ستاتۆی ئەم كۆمەڵگەیەن‌و دەبێت لەناویاندا‬ ‫بچێنرێت‪.‬‬ ‫‪ -3‬س���ەرچ���اوەی م����ادی «س���ەرچ���اوە‬ ‫س��روش��ت��ی‌و ئ��اب��وری��ی��ەك��ان دەگ��رێ��ت��ەوە‪،‬‬ ‫س��ەرچ��اوەی مرۆییش وات��ە ن��رخ ‌و بەهای‬ ‫م����رۆڤ‪ ،‬ل��ەه��ەم��وو ب����وارە ت��ەن��دورس��ت�ی‌و‬ ‫زانستی‌و رۆشنبیرییەكان‌و سیستەمی نرخ‬ ‫‌و بازاڕ‌و ئەو بەهایانەی خزمەت بەو مرۆڤە‬ ‫دەكەن دەگرێتەوە‪.‬‬ ‫‪ -4‬بەكارهێنانی تواناكاریەكانی دەوڵەت‪،‬‬ ‫سەقامگیرییەكی گشتگیر ‌و ئ���ەدای‬ ‫نیشتیمانی ‌و سیاسی ‌و پارێزگاریكردن‬ ‫لەژیان‌و باری كۆمەاڵیەتی‌و تەندروستی‬ ‫ه��اواڵت��ی��ان‪ ،‬لەبەكارهێنانی ك��ەرەس��ت��ەی‬ ‫بەسەرچو‌و زی��ان پێگەیاندنی ‌و بزركردن‬ ‫‌و ب��ەف��ی��ڕۆدان��ی داه����ات‌و س��ەرچ��اوەك��ان‬ ‫لەهاواڵتی‌و گۆڕینی سروشتی خۆیی تاك‬ ‫‌و كۆمەڵگە دەگرێتەوە‪ ،‬هەموو ئەم شێوانە‬

‫لەتواناكاری جۆرێكن لەمەترسی بۆ سەر‬ ‫ئاسایشی هاواڵتی ئەگەر رەچ��او نەكرێن‪،‬‬ ‫پێویستی بەشێوازێكی گونجاو لەدابینكردن‬ ‫‌و دڵنیایی‌و پاراستنی مرۆیی هەیە‪ ،‬ئەمانە‬ ‫بەشێكی گرنگن لەئاسایشی هەرێم یان‬ ‫دەوڵەتەكە‪.‬‬ ‫ئ���ەم م��ەت��رس��ی��ان��ە ه���ەڕەش���ەن ب��ۆ س��ەر‬ ‫ئاسایشی نەتەوەیی و سیستەمی سیاسی‬ ‫‌و گۆڕینی ناسنامەی گەل ‌و شێواندنی‬ ‫باری رۆشنبیری ‌و دڵنیانەبوون لەئاسایش‬ ‫‌و ژیان لەالیەن هاواڵتیانەوە‪ ،‬یان لەكاتی‬ ‫بەكاربردنی سەرچاوەكانی واڵت بەشێوەیەكی‬ ‫نەشیاو‪ ،‬ژینگە‌و سروشت‌و بەها‌و دراوی‬ ‫نیشتیمانیش زیانی پێدەگات‪ ،‬دەبێتە هۆی‬ ‫ملكەچ بوون بۆ هێزی بیانی‌و هەرێمی‌و‬ ‫هەموو ئەمانەش دیسانەوە دەبنەوە بەهەڕەشە‪،‬‬ ‫لەسەر ئاسایشی نەتەوەیی گەلەكە ‌و بێ‬ ‫ئیرادەكردنی تاكەكانی كە واتای مەترسی‬ ‫بۆ ئاسایشی نەتەوەیی بەگشتی دەگەیەنێت‪.‬‬ ‫*چەمكی ئاسایشی نەتەوەیی لەساڵی‬ ‫(‪)1945‬دا‌و لەكاتی دامەزراندنی كۆمكاری‬ ‫عەرەبیدا لەناو عەرەبدا سەریهەڵداوە‪ ،‬بەناوی‬ ‫ئاسایشی نەتەوەیی عەرەبی كە پێیانوابووە‬

‫بەدەستهێنانی ئاسایشی نەتەوەیی كارێكی‬ ‫سەختە‌و خۆیان‌و رووداوەكانیش سەلماندویانە‬ ‫كە ئاسایشی نەتەوەییان نییە‪.‬‬ ‫* ل��ەش��ەڕی ئەمریكا بۆ س��ەر عێراق‬ ‫ئ���ەو بۆشاییە ئ��اش��ك��را ب���وو ك��ە دەوڵ��ەت��ە‬ ‫عەرەبییەكان سیستەمێكی ئاسایشی راستیان‬ ‫نیە كە كۆیان بكاتەوە‪ ،‬لە (‪)2‬ی ئابی‬ ‫ساڵی (‪)1990‬دا رۆژن��ام��ەی ئەهرامی‬ ‫م��ی��س��ری‪ ،‬ت��وێ��ژی��ن��ەوەی��ەك��ی ك��ۆم��ك��اری‬ ‫دەوڵ��ەت��ە عەرەبیەكانی ب�ڵ�اوك���ردەوە‪ ،‬وەك‬ ‫پرۆژەیەك ئەنجامدرابو‌و‪ ،‬لەدواییدا بەشێوەی‬ ‫بڕیاری ئەنجومەنی كۆمكار دەرچ��وو‪ ،‬بۆ‬ ‫بەرەنگاربوونەوەی هەڕەشەكان لەسەر ئاسایش‬ ‫‌و ئارامی دەوڵەتە عەرەبیەكان‪.‬‬ ‫* ه��ەن��دێ��ك ب��ەڵ��گ��ەی ف��ەرم��ی وەك‬ ‫پەیماننامەی «ب��ەرگ��ری ه��اوب��ەش» ‌و‬ ‫هاوكاری ئابوری لەمانگی حوزەیرانی ساڵی‬ ‫(‪)1950‬دا‪ ،‬لەئەسكەندەریە ‌و میساقی‬ ‫بەشداری عەرەبی لەئەیلولی ساڵی (‪)1965‬‬ ‫ل��ەدار‌وب��ەی��زا پیشانیانداوە ك��ە ئاسایشی‬ ‫نەتەوەیی لەناو عەرەبدا لەهزری سەركردە‬ ‫عەرەبەكانەوە دوور نیە‪ ،‬واتە بەهەڵە بۆ ئەم‬ ‫چەمكە دەڕوان���ن ‌و لەبەرژەوەندیەكانیاندا‬

‫* ت��وێ��ژەرەك��ان پێیانوایە بۆ پاراستنی‬ ‫ئ��اس��ای��ش��ی ن���ەت���ەوەی���ی دەوڵ���ەت���ێ���ك ی��ان‬ ‫كۆمەڵگەیەك‪ ،‬دەب��ێ��ت دەوڵ���ەت پابەندی‬ ‫سیستەم ‌و كۆمەڵێك رێ و ش��وێ��ن بێت‬ ‫ك��ە لەسنور ‌و ت��وان��ا ‌و وزەی���ان���دا هەبێت‪،‬‬ ‫لەپێناو پاراستنی ق���ەوارە ‌و ب��ەرژەوەن��دی‬ ‫‌و دەستكەوتەكانی راب���ردو ‌و داه��ات��ووی‬ ‫گەلەكەیاندا‪ ،‬لەگەڵ رەچاوكردنی گۆڕانە‬ ‫ناوخۆیی‌و نێودەوڵەتییەكان‪.‬‬ ‫* بەپێی مادەی (‪)51‬ی میساقی نەتەوە‬ ‫یەكگرتووەكانیش‪ ،‬ئاسایشی نەتەوەیی تەنها‬ ‫وێنەیەك نیە لەئاسایشی هەرێمی‌و مافی‬ ‫پاراستنی رەوا لەناوخۆدا‪ ،‬بەڵكو چەمكەكە‬ ‫ئ��ەو مەترسی ‌و ه��ەڕەش��ان��ەش دەگرێتەوە‬ ‫كە لەهەموو الیەكەوە رووب���ەڕووی واڵتێك‬ ‫دەبێتەوە‪ ،‬واتە لەهەر روویەكەوە كە واڵتەكە‬ ‫توشی مەترسی بكاتەوە‪.‬‬ ‫* ئاسایشی نەتەوەیی بەواتای پاراستنی‬ ‫ق����ەوارەی دەوڵ����ەت‌و م��اف��ی م��ان��ەوەی‌و‬ ‫پاراستنی بەها ناوخۆییەكانە‪ ،‬لەهەڕەشەی‬ ‫دەرەكی‌و پاراستنی زەوی‌و رووبەری خاك‬ ‫‌و پێگەی شاراوەیی هەوایی ‌و پاراستنی‬ ‫دانیشتوان ‌و س��ەرچ��اوە سروشتی ‌و توانا‬ ‫س���ەرب���ازی‌و ئ���اب���وری‌و پ��ی��ش��ەس��ازی‌و‬ ‫گۆڕانەكانی تریشە‪.‬‬ ‫وەك پڕەنسیب هەمیشە ئاسایشی نەتەوەیی‪،‬‬ ‫لەهەڕەشە راستەوخۆ ‌و ناڕاستەوخۆكاندا‬ ‫بەكاردەهێنرێت‪ ،‬داگیركاری ئابوری لەالیەن‬ ‫ه��ەر واڵت��ێ��ك��ەوە‪ ،‬بێ بەكارهێنانی هێزی‬ ‫س���ەرب���ازی‪ ،‬ب��ەس��ت��ن��ەوەی ب���اری ئابوریی‬ ‫ئەو واڵتەییە لەالیەن واڵت��ی داگیركەری‬ ‫ئابورییەوە بەئابوری واڵتانیترەوە‪ ،‬بەشێوەیەك‬ ‫كە ئەو واڵتە دەهێنرێتە ئاستێك بێ بەرهەم‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪11‬‬

‫دەكرێت‌و سەرچاوە مرۆیی‌و مادییەكانی بۆ‬ ‫دەرەوە دەگوێزرێتەوە‪.‬‬ ‫* ه��ەوڵ��ەك��ان��ی ت��ری وەك دەستگرتن‬ ‫ب��ەس��ەر ب���واری رۆشنبیری ‌و فیكری ‌و‬ ‫ئاواكردنی جۆرێك لەدوو روویی‌و دابەشبوون‬ ‫لەناوخۆدا ‌و ریكالمكردن بۆ بیری بێگانە‬ ‫‌و كەرەستە‌و بەرهەمی دەرەكی‌و رەواجدان‬ ‫بەبواری ئابوری ‌و كۆمەاڵیەتی دەرەك��ی‬ ‫لەو سیاسەتانەن بۆ دەستگیركردنی واڵتی‬ ‫یەكەم بەكاردێن‪ ،‬ئەمانەش مەترسین بۆ سەر‬ ‫ئاسایشی نەتەوەیی‌و لەو خاڵە سەرەكیانەن‬ ‫ك��ە ل��ەداگ��ی��رك��اری واڵتێكی ت��ردا پشتی‬ ‫پێدەبەسترێت‪ ،‬بەچەمكی كۆنەكەی جۆرێكن‬ ‫لەسیاسەتی ئیمپریالیزم‪.‬‬ ‫* هەڕەشە جێگیرەكان بۆ سەر ئاسایشی‬ ‫نەتەوەیی‪ ،‬جۆرێكی ترە‌و لەرێگەی كارەساتە‬ ‫سروشیتیەكانەوە‪ ،‬وەك بومەلەرزە‌و رووداوی‬ ‫بەرگە هەوا و الفاو‌و هتد‪ ،...‬دروست دەبن‪.‬‬ ‫هەڕەشە گۆڕاوەكانیش بۆ سەر ئاسایشی‬ ‫نەتەوەیی لەرێگەی كاریگەری خراپ لەسەر‬ ‫دانیشتوان‌و سەرچاوەی مرۆیی‌و مادیی‌و‬ ‫سەرەتایی‪ ،‬لەو هەڕەشانەن كاریگەری دەكەنە‬ ‫سەر ئاسایشی نەتەوەیی‪.‬‬ ‫* ب��ەگ��وێ��رەی ئ��ەم پێناسە ‌و پێوەرانە‬ ‫بێت‪ ،‬ئاسایشی هەرێمی كوردستان لەرووی‬ ‫سیاسی‌و ئابوری‌و تەندروستی‌و سەروەری‬ ‫خ��اك ‌و س��ن��ور ‌و ل����ەرووی رۆشنبیری ‌و‬ ‫كەلتورییەوە‪ ،‬بێجگە لەكارەساتی سروشتی‬ ‫لەژێر هەڕەشە ‌و مەترسیی سەرەكیداییە‪،‬‬ ‫تۆپبارانكردنی سنورەكانی ‌و پێشێلكردنی‬ ‫سەروەری خاكەكەی‌و مەترسی دروستكردن‬ ‫لەسەر گ��ەل ‌و سروشت ‌و ژینگەكەشی‪،‬‬ ‫بەزاندنی سنوری ئاسایشی نەتەوەیی‌و دان‬ ‫نەنانە بەسەروەریی هەرێم‌و ئیرادەی گەل‌و‬ ‫خەڵكەكەییدا‌و بەشێوەیەكی گشتی هەرێمی‬ ‫كوردستان ئاسایشی نەتەوەیی لەمەترسیی‬ ‫جدیدایە‪.‬‬

‫مامۆستایەكی كورد لەزانكۆی سوید‪ :‬سیستەمی خوێندن لەكوردستاندا هیچ بەهایەكی ئەوتۆی نەماوە‬

‫دیدار‪ /‬ئاراس عوسمان‬

‫لەسیستەمەكەدا چییە و چۆن ڕەفتاری‬ ‫لەگەڵ بكەن‪ ،‬بۆئەوەی كە لەپاشەڕۆژدا‬ ‫ببێتە مامۆستا تەنیا پێویستی بەوە هەیە‬ ‫كە بە بەردەوامی رەوانە بكرێت و بەشداری‬ ‫بكات لەو خولە پەروەردەیانەی كە خوێندنگە‬ ‫بۆی دابین دەكات‪ ،‬ئەو پڕۆسەیە بەدرێژایی‬ ‫ه��ەردوو وەرزی خوێندنی (پایز و بەهار)‬ ‫بەبێ وچان بەردەوامە‪.‬‬

‫م��ام��ۆس��ت��ا ئ��ەس��ع��ەد ق���ەرەداغ���ی‬ ‫لەدیمانەیەكی چەتردا باس لەسیستمی‬ ‫خوێندن لەكوردستان دەكات و پێیوایە‬ ‫ن بۆ هێنانی چەند‬ ‫ئەو هەواڵنەی دراو ‌‬ ‫یاسایەكی خوێندن لە‌واڵتی سوید و‬ ‫داخڵكردنیان بۆ‌ناو سیستمی خوێندنی‬ ‫ه��ەرێ��م هەوڵێكی تایبەتی ب���ووە و‬ ‫دەڵ��ێ��ت»ب��ەداخ��ەوە زۆر هەنگاوی تر‬ ‫ه��ەب��وو دەب���وو بنرای ‌ە پێش ئ��ەوەی‬ ‫ئ��ەم ك��ارە بهێنرێتە گ��ۆڕێ‪ ،‬چونكە‬ ‫ئەوەی بینیمان ئەنجامەكەی بەنەرێنی‬ ‫ی لێكەوتەوە‪،‬‬ ‫شكایەوە و دەنگی ناڕەزای ‌‬ ‫چ لەنا ‌و خوێندكاران و چ لەالی پسپۆڕان‬ ‫و شارەزایانەوە بێت»‪.‬‬

‫چەتر‪ :‬ئایا حاڵەتی قۆپیكردن هەیە؟‬ ‫ئەگەر هەیە سزاكەی چییە؟‬ ‫م‪ .‬ئەسعەد‪ :‬خوێنكار لەخوێندگەدا ئەوەندە‬

‫چەتر‪ :‬گرفتەكانی سیستمی خوێندن‬ ‫لەكوردستاندا چیە؟‬ ‫م‪.‬ئەسعەد‪ :‬هەڵە لەسیستەمی خوێندا‬

‫ئەوەندە نیە بەئەندازەی ئەوەی كە هەڵە و‬ ‫كەموكوڕی لەجێبەجێكردن و پیادەكردنی‬ ‫و نوێكردنەوەدا هەیە‪ ،‬كەسانی نەشارەزاو هەنگاوی تر هەبوو دەبوو بنرای‌ە پێش ئەوەی یان نا گۆشكراوین بەڕۆشنبیری عەرەبی لەناوچەی سۆران بەجۆرێك دەێنە ئاخاوتن و هەشت كاتژمێر وانە دەخوێنرێت لەگەڵ ئەو‬ ‫ی بەپەروەردەوە هەیە‪،‬‬ ‫بێ‌توان‌ا و بێبەرنامەش هۆكارێكە‪ ،‬كەمی ئەم كارە بهێنرێتە گۆڕێ‪ ،‬چونكە بینیمان و فارسی و ت��ورك��ی‪ ،‬پ��ەروەردەن��ە كراوین لەناوچەی بادینانیش بەجۆرێكی تر‪ ،‬واڵتێك چاالكییانەی پەیوەند ‌‬ ‫كادیرانی پ��ەروەردە و فێركردن لەئاستێكی ئەنجامەكەی بەنەرێنی شكایەوە و دەنگی بەوەی زمان بەخششێكی خوداییە و بابەتە‪ ،‬زم��ان��ی یەكگرتووی نەبێت الواز دەبێت خشتەی وانەكانیش ت��اڕادەی��ەك رۆڵێكی‬ ‫ی لێكەوتەوە‪ ،‬چ لەنا‌و خوێندكاران و زمانی ئینگلیزیش كە لەقۆناغی بنەڕەتیەوە لەسەرچاوەی ئەكادیمی‪.‬‬ ‫وادانیە كە سوود بەنەوەكانی دوای خۆیان ناڕەزای ‌‬ ‫بەرچاو دەگێڕێت لەدیاریكردنی خوێندنی‬ ‫بگەیەنن‪ ،‬ئەگەر هەش بێت زۆر كەمن و چ لەالی پسپۆران و شارەزایانەوە‪ ،‬دڵنیام دەخوێنرێت هیچ بەرهەمێكی باشی لێ‬ ‫چەتر‪ :‬پێتوانیە گۆڕانكاری لەپەروەردەدا رۆژانە‪ ،‬لەخوێندگاكەدا پەرستار و پزیشكی‬ ‫دەسەاڵتیان لێ زەوت��ك��راوە و ناتوانن وەك ژێرخان ‌‬ ‫ی باش و گونجاو هەیە‪ ،‬بەاڵم تۆزی سەوزنەبووە و ناشیبێت بەهۆی ئەوەی هەر تەنها لەناودا دەكرێت و ن��اوەڕۆك وەك دەرون���ی و ت��وێ��ژەری كۆمەاڵیەتی هەیە‪،‬‬ ‫پێویست بەكاری خۆیان هەڵبستن‪ ،‬ناڵێم سەد‬ ‫چەندین تیم و گ��روپ لەمامۆستایان و‬ ‫لێنیشتوە ‌و پێویستی بەتەكاندن و داڕشتنەوە لەبازنەی خۆیدا ئەسووڕێتەوە‪ ،‬بۆیە ئەوەی خۆی دەمێنێتەوە؟‬ ‫لە سەد وەك واڵتانی پێشكەوتووی ئەوروپا و بەهێزكردن هەیە‪ ،‬بەشێوەیەكی پەروەردانە لەناوماندا بوونی هەیە و ئامادە نین خۆمان‬ ‫م‪.‬ئ��ەس��ع��ەد‪ :‬ئ���ەو گ��ۆڕان��ك��اری��ی��ان��ەی فێرخوازان بۆ ئارام راگرتنی خوێندگاكە و‬ ‫بێت‪ ،‬ب��ەاڵم هیچ نەبێت هەنگاو ‌‬ ‫ی ئومێد و زانستیانە‪ ،‬نەك بەڕێگەیەكی مەزاجی و فێربكەین لەكاتێكدا زم��ان��ی ئینگلیزی باسدەكرێن‪ ،‬پێموابێت ه��ەر لەدەزگاكانی بەرەوپێشچوونی ئاستی پ��ەروەردە لەهەموو‬ ‫بەخش هەبێت بۆ بەرەو پێشەوەچوون‪.‬‬ ‫تایبەتی‪ ،‬یاخود بەڕەفتارێكی «بانێكە و دوو ل���ەڕووی رۆشنبیری و ‌(سەرژمێرییەو) راگەیاندندا باڵودەكرێنەوە‪ ،‬لەبینایەكدا سێ ڕوویەكەوە هەیە‪.‬‬ ‫چ��ەت��ر‪ :‬ئ���ەو سیستمە ئ��ەوروپ��ی��ەی هەوا‌یی»‪.‬‬ ‫ە ‌لەفارسی و توركی جیهانیــترە‪ ،‬دەب��وو دەوام دەكرێت‪ ،‬مانای وای��ە هەر قسەیە و‬ ‫چەتر‪ :‬پڕۆسەی وانە وتنەوە لەسوید‬ ‫هێنراوەتە كوردستانەوە تاچەند لەگەڵ‬ ‫چەتر‪ :‬خوێندكاران كە دەچنە قۆناغی بایەخی پێبدرایە و زمانێكی سەرەكی بوایە قسەی وەها بزگوڕی ڕۆژانەیە و بۆ ڕۆژی چۆنە؟‬ ‫بارودۆخ و ژینگەكەیدا دەگونجێت؟‬ ‫زانكۆ و پەیمانگاكان زمانی عەرەبی و لەپاڵ كوردیدا‪ ،‬هۆ ‌‬ ‫ی سەرەكی دەگەڕێتەوە دوای��ی ك��ەس بایەخی پێنادات و نایخاتە‬ ‫م‪ .‬ئ���ەس���ع���ەد‪ :‬م��ام��ۆس��ت��ا ب��ەپ��ێ��ی‬ ‫سیستەمی‬ ‫م‪.‬ئەسعەد‪ :‬پێدەچێت كە‬ ‫ئینگلیزی ن��ازان��ن‪ ،‬ه��ۆك��اری ئەمە بۆچی بۆ بێخاوەنی و بێبەرنامەیی‪ ،‬كەسێك كە گیرفانیەوە‪.‬‬ ‫پسپۆری ژووری تایبەتی خۆی هەیە كە‬ ‫خوێندن لەكوردستاندا بەجۆرێك بێت كە هیچ‬ ‫دەچێتە زانكۆ‪ ،‬جگە لەزمانی كوردی هیچ‬ ‫چەتر‪ :‬ئەگەر بەكورتی باسێكی سیستمی پۆلەكەیەتی‪ ،‬وان��ەی وەرزش و هونەر كە‬ ‫دەگەڕێنیتەوە؟‬ ‫بەهایەكی ئەوتۆی نەمابێت‪ ،‬ئاگادارم لەو‬ ‫الی خۆمان بۆ پ��ڕك��ردن��ەوەی ك��ۆی نمرە‬ ‫م‪.‬ئەسعەد‪ :‬لەتێڕوانینی نەتەوەیی و زمانێكیــتر وەك پێویست نازانێت بەدرێژایی پەروەردەی واڵتی سوید بكەیت؟‬ ‫هەواڵنەی دراو‌ن بۆ هێنانی چەند یاسایەكی نیشتمانیمەوە هەست دەكەم واڵتێكە سەرانی ئ��ەم چەند ساڵە و تائێستاش زمانێكی‬ ‫ێ وانەیەكی سەربەخۆیە‪،‬‬ ‫م‪ .‬ئەسعەد‪ :‬ئەم سیستمە زۆر بەوردی بەكاردەهێنرێن‪ ،‬لەو ‌‬ ‫خوێندن لە‌واڵتی سوید و داخڵكردنیان بۆ‌ناو دڵسۆزی وەك پێویست نییە بەرنامەڕێژی بۆ یەكگرتووی كوردی نیە دەتوانم بڵێم زمانی بەیاسا ب��ڕی��اری ل��ەس��ەر دراوە‪ ،‬پڕۆسەی وەك وانەكانیــتر سەنگی خۆی هەیە‪ ،‬بۆ‬ ‫سیستمی خوێندنی هەرێم‪ ،‬ئەوەندی ئاگادار بكات‪ ،‬بەاڵم راستییەك هەیە كە نابێت پشتی خوێندن هەیە و هیچ هەوڵێكی پێویست نەك پیادەكردنی بەشێوەیەكی رێك و پێكە و خوێندن‌ ئەوەی لەچاالكییەكاندا پێكەوە بەشدارببن‬ ‫بم هەوڵێكی تایبەتی ب��ووە‪ ،‬بەداخەوە زۆر لێبكەین‪ ،‬ئێمەی كوردستانیان پێمان خۆشبێت هەر بۆی نەدراوە بەڵكو رێگریشی بۆكراوە‪ ،‬بەخۆڕایی و بێبەرامبەرە‌‪ ،‬رۆژانە نزیكەی تاچاویان بكرێتەوە‪ ،‬دەزانن ئەرك و مافەكانیان‬ ‫مامۆستا ئه‌سعه‌د قه‌ره‌داغی‬

‫فۆتۆ‪ :‬ئاراس عوسامن‬

‫ك��اری بۆ ئاسانكراوە لەهەموو بوارێكەوە‬ ‫‌هەرگیز بیر لەقۆپی ناكاتەوە‪ ،‬خۆ ئەگەر‬ ‫روشیدا ئەوە بەشێوەیەكی زۆر پەروەردەیانە‬ ‫چ��ارەس��ەری دەك��رێ �ت‌‪ ،‬ن��ەك بەشێوازێكی‬ ‫توندوتیژی كە لەچێوارچێوە‌یەكی س��زادا‪،‬‬ ‫هەرخوێندگایەك بەپێی یاسا پالنی بۆ‬ ‫خۆی سازكردووە كە پێیدەڵێن‪ ،‬پالنی یەكسان‬ ‫و هاوكاریكردن‪.‬‬ ‫چەتر‪ :‬لەوخوێندنگایەی ئێوە وانەبێژن‬ ‫خوێندكاری كوردتان هەیە‪ ،‬توانای لەچ‬ ‫ئاستێكدایە؟‬ ‫م‪ .‬ئ��ەس��ع��ەد‪ :‬ه���ەم���وو خ��ێ��زان��ەك��ان‬

‫منداڵەكانیان خستۆتە بەرخوێندن‪ ،‬بەگشتی‬ ‫باشن و لەگەڵ سیستەمی ژیانی سویدا‬ ‫خۆیان گونجاوندوە‪.‬‬ ‫پرۆفایل‬ ‫ئەسعەد ق���ەرەداغ���ی‪ ،‬س��اڵ��ی (‪)1951‬‬ ‫ل��ەش��ارۆچ��ك��ەی هەڵەبجە ل��ەدای��ك��ب��ووە‪،‬‬ ‫دەرچووی كۆلێژی زانستەكان بەشی كیمیای‬ ‫زانكۆی سلێمانیە لەساڵی ( ‪)1973-1972‬‬ ‫پاشان بووە بەموعید لەهەمان بەش‪،‬‬ ‫س��اڵ��ی (‪ )1996‬چ��ۆت��ە ‌واڵت����ی س��وی��د‪،‬‬ ‫ئەندامی سەندیكای مامۆستایان ‌ی سویدە‪،‬‬ ‫لەساڵی (‪ )2000‬بەشی پەروەردەی زانكۆی‬ ‫ب���ااڵی ‪SödertörnsHögskolo‬‬ ‫تەواو كردووە‪.‬‬ ‫ماوەی (‪ )10‬ساڵە كاری مامۆستایەتی‬ ‫دەك��ات لەشاری ستۆكهۆڵـم‪ ،‬دوو كتێبی‬ ‫بەكوردی بەچاپ گەیاندووە‪.‬‬


‫«بەرهەم ‌ه كرچ و كاڵەکان بینه‌ریان که‌م کردۆ‌ته‌وه‌»‬ ‫دەبینی لەدرامای گەردەلولدا هەستت‬ ‫بە ئازاری ویژدان نەدەكرد؟‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪12‬‬

‫ئا‪ /‬جبار ئەحمەد‬ ‫م������وەف������ەق ع���������ارف ل���ه���ۆن���ی‬ ‫لەدیمانەیەكدا بۆ رۆژنامەی چەتر‪،‬‬ ‫ب��اس ل�ه‌ئ��ەزم��ون��ی ك��ارك��ردن لەناو‬ ‫هونەر و بەتایبەت بەشی شانۆ و دراما‬ ‫و پەیوەندیەكانی ه��ون��ەر لەگەڵ‬ ‫ئەو دونیایە و ئازار و خۆشەیەكانی‬ ‫ده‌کات‪ ،‬بەمشێوەیە بۆمان دەدوێت‪.‬‬ ‫چەتر‪ :‬لەئیشوكاردا زۆر جدیت گو ‌‬ ‫ێ‬ ‫بەهەستی ب��ەران��ب��ەر ن��ادەی��ت‪ ،‬ئایا‬ ‫ئەمە لەدڵسۆزیتە بۆكارەكەت یاخود‬ ‫سروشتی خۆت وایە؟‬

‫ ن��ەخ��ێ��ر وان��ی��ە‪ ،‬ئ���ەوە ن��او دەب���ەم بە‬‫تۆمەت‪ ،‬راستە زۆر جدیم‪ ،‬بەاڵم هەمیشە‬ ‫ئ��اگ��ام لەهەستی ب��ەران��ب��ەرە‪ ،‬لەبابەتی‬ ‫ك���ارەك���ەدا ب��ەش��ێ��وەی��ەك ئ��ەم��ەوێ��ت شتی‬ ‫باشتر لەتوانای ئەو ئەكتەرە هەڵهێنجێنم‪،‬‬ ‫لێرەشەوە داوای لێبوردن لەوانە دەكەم كە‬ ‫واتێگەشتبن من مەبەستم شكاندنیانە‬ ‫بەپێچەوانەوە‪ ،‬مەبەستی من سەركەوتنی‬ ‫كارەكەبووە‪ ،‬رێز لەهەموو كەسێك دەگرم‪.‬‬

‫چ��ەت��ر‪ :‬ه��ون��ەر ك��اری نەكردوەتە‬ ‫كۆمەاڵیەتیەكانت‬ ‫سەرپەیوەندیە‬ ‫بەجۆرێك كەنارگیر بووبیت؟‬

‫ هونەرمەند بەتەنها موڵكی خۆی نیە‪،‬‬‫بەڵكو موڵكی كۆمەڵگەیە‪ ،‬كاتێك سەرەتا‬ ‫دێیتە ب���واری ه��ون��ەری��ەوە بەرهەمێكی‬ ‫خۆت دەبینیت زۆرت پێ خۆشە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دوایی هەست دەكەیت زۆر شتی تایبەت‬ ‫بەخۆتت ل��ێ��زەوت ك���راوە‪ ،‬بەهەمان شێوە‬ ‫ب��ووە بۆمنیش لێرەشەوە داوای لێبوردن‬ ‫لەدۆستانم دەك���ەم ب��ەوم��ان��ای��ەی ئەگەر‬ ‫كەنارگیربووبم نەچووبم بەهانایانەوە‪.‬‬

‫چەتر‪ :‬تائێستا لەكاری نواندندا‬ ‫توشی گرفت نەبوویت لەگەڵ هیچ‬ ‫دەرهێنەرێكدا؟‬

‫ نەخێر ت��وش��ی ئ��ەو گرفتە ن��ەب��ووم‬‫ك��ە هەندێك ك��ەس ب��اس��ی��دەك��ەن‪ ،‬چونكە‬ ‫ب��ەش��ێ��وەی��ەك��ی ئ��ەك��ادی��م��ی ك���اردەك���ەم‪،‬‬ ‫كاتێك دەقێكیش دێتە بەردەمم بەوردی‬ ‫خ��وێ��ن��دن��ەوەی ئ���ەوك���اراك���ت���ەرە دەك����ەم‪،‬‬ ‫ب����ەاڵم ب��ەش��ێ��وەی��ەك��ی گ��ش��ت��ی گ��ل��ەی��م‬ ‫لەدەرهێنەرەكان هەیە‪ ،‬چونكە هەندێك‬ ‫جار بەشەكان یاخود وتوێژەكان الدەب��ەن‬ ‫كاتێك پرسیاریان لێدەكەیت پاساوێكی بێ‬ ‫بنەمات بۆدەهێننەوە كە هەندێكجار بڕوام‬ ‫پێی نیە‪.‬‬ ‫چ��ەت��ر‪ :‬كاتێك رۆڵ���ی جەالدێكت‬

‫ نەخێر چونكە میلەتەكەی خۆمم‬‫ئ���ازار ن���ەداوە‪ ،‬بەڵكو هەستم ب��ەئ��ازاری‬ ‫بەرانبەر دەك��رد‪ ،‬راستە رۆڵی جەالدێكم‬ ‫ب��ی��ن��ی‪ ،‬ب����ەاڵم خ��ۆش��م ق��ورب��ان��ی ب���ووم‬ ‫بۆئەوەی بتوانم ئەو رۆڵە بەرجەستەكەم‬ ‫س��ودم ل��ەئ��ازار و نەهامەتی خ��ۆم بینی‬ ‫وەك قوربانیەك دی��راس��ەی ژیانی چەند‬ ‫سەربازێكی ناو سوپای عێراقیشم كرد‬ ‫كە ئەوكات لەسلێمانی ب��وون‪ ،‬لێرەشەوە‬ ‫توانیم تایبەتمەندی ئەو جەالدە بدۆزمەوە‬ ‫بەجۆرێك كە خۆم ئەوبم‪.‬‬

‫چ��ەت��ر‪ :‬ل��ەس��ەردەم��ی منداڵیتدا‬ ‫كەسێكی بزێو بوویت؟‬

‫ ب��زێ��وی ب��ەم��ان��ای ه��اروه��اج��ی ‌و‬‫عەجولی ‌و بێئەدەبی نا بەقەد ئ��ەوەی‬ ‫خ���اوەن وزە و چ��االك��ب��وم ئ��ەم��ەش بۆتە‬ ‫هۆی سەركەوتنم لەهونەری نواندندا‪ ،‬ئەو‬

‫سواڵ و سه‌ده‌ق ‌ه‬ ‫و له‌ده‌رگادان بێزاری‬ ‫کردوین‪ ،‬بابه‌شێک‬ ‫له‌بودجه‌ی حکومه‌ت‬ ‫بۆ مندااڵنیش خه‌رج‬ ‫بکرێت‌‬ ‫منداڵەش كە هاروهاجە بەپێودانگەكانی‬ ‫كۆمەڵگە دەبێت بخرێتە ناوچاالكیەوە‬ ‫ب��ۆئ��ەوەی ئ��ەو وزەی��ەی هەیەتی بەتاڵی‬ ‫ب���ك���ات���ەوە‪ ،‬ت��ام��ن��داڵ��ێ��ك��ی ت��ەن��دروس��ت‬ ‫دەربچێت‪.‬‬ ‫چەتر‪ :‬هیچ كەسێكی سیاسی داوای‬ ‫لێكردویت چاالكیەكی س��ەردەم��ی‬ ‫شاخی بۆبكەیتە فیلم یاخود دراما؟‬

‫ نەخێر‪ ،‬تائێستا شتی لەوشێوە نەبووە‪،‬‬‫ئەگەر داوایەكی لەوشێوە هەبێت ئاسایە‬ ‫ئەو چاالكیانەی سەردەمی شاخ لەمۆركی‬ ‫حزبی دەرچون‪ ،‬ئەوانە مۆركی نەتەوەیەكن‬ ‫هیچ حزب‌و كەسێك ناتوانێت تەنها بەهی‬ ‫خۆیانی بزانێت‪ ،‬چونكە موڵكی گشتین‬ ‫دەبیت ئەو سەروەریانە بكرێنە دیكۆمێنت‬ ‫وەك چۆن فیلمی (پیانێست) هەیە باس‬ ‫ل���ەڕووداوی هۆڵۆكۆست دەك��ات ئێمەش‬ ‫دەتوانین كارەساتی هەڵەبجە و ئەنفال‬ ‫لەڕێگەی هونەرەوە پیشان بدەین‪.‬‬ ‫چەتر‪ :‬هۆكاری تۆرانی بینەر لەشانۆ‬ ‫چیە؟ ئایا الوازی شانۆی ك��وردی و‬ ‫شانۆكارەكانە‪ ،‬یاخود بینەرە تاقەتی‬ ‫شانۆی نەماوە؟‬

‫ ب��ی��ن��ەر ن����ەت����ۆراوە‪ ،‬ب����ەاڵم كەمێك‬‫دورك��ەوت��ۆت��ەوە لەشانۆ‪ ،‬ئەویش بەهۆی‬ ‫پەیدابوونی ركابەرەوە‪ ،‬بینەر كەناڵی تری‬ ‫بۆپەیدا بووە‪ ،‬وەك سەتەالیت ئینتەرنێت‬

‫و سینەما و درامای تەلەفزیۆنی‪ ،‬ئیتر‬ ‫ناچار نیە بێتە ناو جەوێكی ژاوە ژاوەوە‪،‬‬ ‫لەماڵەوە بەبی هیالكبوون باشترین جۆری‬ ‫بەرهەمی هونەری دەبینێت‪ ،‬باڵوبوونەوەی‬ ‫ه���ەن���دێ���ك ب���ەره���ەم���ی ك��رچ��وك��اڵ��ی��ش‬ ‫فاكتەرێكی تری كەمبوونەوەی بینەرن‪،‬‬ ‫ه��ەروەه��ا ب�ڵاوب��وون��ەوەی ئ��ەو بەرهەمە‬ ‫الوازان����ەی ك��ە ب��ەن��اوی ستایلی نوێوە‬ ‫پەخش دەك��رێ��ن‪ ،‬دەتوانین بڵێین قەتیس‬ ‫ب��وون��ە ل��ەف��ۆڕم��دا و دورك��ەوت��ون��ەت��ەوە‬ ‫لەناوەڕۆك بەشێوەیەكی گشتی‪.‬‬

‫چ�����ەت�����ر‪ :‬ئ����ای����ا ئ��ی��س��ت��ات��ی��ك��ا‬ ‫لەهەڵسەنگاندنی ك��اری هونەریدا‬ ‫ل��ەالی��ەن وەزارەت�����ی رۆش��ن��ب��ی��ری��ەوە‬ ‫كاری پێكراوە‪ ،‬ئەگەر وایە هۆكاری‬ ‫ئامادەیی لەشكرێك لەو بەرهەمە‬ ‫الوازانە لەبازاڕدا چیە؟‬

‫ پێویستە ل��ی��ژن��ەی��ەك پێكبهێنرێت‬‫لەوەزارەتەكانی (پ���ەروەردە‪ ،‬رۆشنبیری‪،‬‬ ‫ن���اوخ���ۆ) ب���ۆچ���اودێ���ری ئ��ەوب��ەره��ەم��ە‬ ‫الوازان��������ەی ل�����ەب�����ازاڕدا ب�ڵ�اودەب���ن���ەوە‬ ‫لەبەرئەوەی كاریگەری راستەوخۆیان هەیە‬ ‫لەسەر هەموو تاكێكی ئەم كۆمەڵگەیە ‌و‬ ‫بەتایبەت كەسایەتی مندااڵن دەشێوێنن‪.‬‬ ‫چەتر‪ :‬ئەو كارانەی پیش روخانی‬ ‫رژێ��م ك���راون دەت��وان��ی��ن بەئەدەبی‬ ‫بەرگری ناوی بەرین؟‬

‫ ك��ات��ێ��ك زوڵ���م و زۆر و داپڵۆسین‬‫ه��ەڕەش��ە ب��ن ب��ۆس��ەر ن��ەت��ەوەك��ەت دەبێت‬ ‫ه���ەم���وو ژان������ه‌رە ئ���ەدەب���ی���ەك���ان پ��ێ��ك��ەوە‬ ‫زم��ان��ی ج��ۆرێ��ك ل��ەم��ق��اوەم��ەت ب��ن‪ ،‬ئەم‬ ‫ف��ۆڕم��ەش ب��ەدەرن��ەب��ووە لەئیستاتیكا و‬ ‫فۆڕم و ستایلی هونەری بۆیە لەوكاتەدا‬ ‫بەرگێكی هونەری بە بەرداكراوە‪.‬‬ ‫چەتر‪ :‬دەوترێت هونەری شانۆ ‌و‬ ‫دراما ئەمڕۆ لەقەیراندایە‪ ،‬بەبڕوای‬ ‫تۆ چارەسەر بۆئەم گرفتە چیە؟‬

‫ ئ��ەو بەرهەمانەی كە ه��ەن جۆرێك‬‫ل��ەت��ەوق بەستن و ت��ەڵ��ەزم��ەی تێدایە‪،‬‬ ‫ه���ۆك���ارەك���ان���ی ئ���ەم���ەش زۆرن دەب��ێ��ت‬ ‫بەلێكۆڵینەوەی مەیدانی چارەسەری بۆ‬ ‫ب��دۆزرێ��ت��ەوە‪ ،‬ئ��ەگ��ەر ه��ون��ەر ل��ەڕاب��ردودا‬ ‫راڤەكردن‌ و ناساندنی سیمبولەكان بێت‪،‬‬ ‫ئەوا ئێستا بەجێ‌هێشتنی پرسیارە الی‬ ‫بینەر ‌و ئەركی حوكمەتە ستراتیژێكی‬ ‫ب��اش��ی ه��ەب��ێ��ت ب���ۆ ه���ون���ەر ب��ەگ��ش��ت��ی‪،‬‬ ‫پێویستیشە هونەرمەندان دووربكەونەوە‬ ‫ل��ەو گینگڵ خ���واردن ‌و چ��ەق بەستنە‬ ‫پەنابەردنە بەر جۆرێك لەدیالۆگ ‌و كۆڕ‬ ‫و سیمینار بۆ رزگاربوون لەوقەیرانەی كە‬ ‫سەرتاپای هونەری كوردی داگیركردوە‪.‬‬

‫چەتر‪ :‬كورد خاوەنی سینەمایە یان‬ ‫نەخێر ئێمە هێشتا لەسەرەتاداین‬ ‫پێویستیمان بەئەزمونی زیاترە؟‬

‫ ئ���ەب���ێ���ت ئ��ێ��س��ت��ا ئ��ێ��م��ە ل���ەگ���ەڵ‬‫دونیادابین‪ ،‬دەبێت كەرەستە تەكنیكیەكان‬ ‫بەكاربهێنین‪ ،‬كێشەی سیناریستمان هەیە‬ ‫دەبێت وۆركشۆپ ‌و زانكۆ و پەیمانگای‬ ‫ت��ای��ب��ەت ب��ك��رێ��ت��ەوە ب���ۆ پ��ێ��گ��ەی��ان��دن��ی‬ ‫سیناریستی پرۆفیشناڵ‪.‬‬

‫ئـەمـڕۆ عەدنـان كـەریم خـەاڵت دەكـرێت‬ ‫ئا‪ /‬بێریڤان محه‌مه‌د‬ ‫ب��ڕی��ارە ئ��ەم��ڕۆ لەمەراسیمێكی‬ ‫رێ��زل��ێ��ن��ان��ی ت��ای��ب��ەت��دا ه��ون��ەرم��ەن��دی‬ ‫گ���ەورەی ك��ورد (ع��ەدن��ان كەریم)‬ ‫له‌الیه‌ن چه‌ند رێکخراو و سه‌نته‌رێک‬ ‫خەاڵت بكرێت‪.‬‬

‫ئەم مەراسیمە ئەمڕۆ رێكەوتی دووشەمە‬ ‫(‪ )2010/8/2‬لەهۆڵی ڕۆشنبیری شاری‬ ‫سلێمانی ب��ەڕێ��وەدەچ��ێ��ت و مەراسیمەكە‬ ‫لەالیەن سەنتەری هەناسەوە ئامادەكراوە‬ ‫و چەندین رێكخراو و سەنتەر و گروپ‬ ‫ئامادەن وەك (رێكخراوی هونەرمەندانی‬ ‫كوردستان ناوەندی سلێمانی‪ ،‬كۆمەڵەی‬ ‫هونەرەجوانەكانی كورد مەڵبەندی گشتی‬ ‫سلێمانی‪ ،‬رێ��ك��خ��راوی رۆشنبیری و‬ ‫ه��ون��ەری ش��ار‪ ،‬رێ��ک��خ��راوی ئایند‌ه‬ ‫ی��ەك��ێ��ت��ی ژن���ان���ی ك���وردس���ت���ان‬ ‫لقی سلێمانی‪ ،‬ئەنجومەنی‬ ‫پارێزگای سلێمانی یەكێتی‬ ‫ئافرەتان‪ ،‬رێكخراوی ئامێز‬ ‫بۆ پەرەپێدانی تواناكانی‬ ‫كچان‪ ،‬بزاڤی رۆشنبیری‪،‬‬ ‫س��ەن��ت��ەری رۆشنبیری‬ ‫ئەكادیمۆس‪ ،‬رێكخراوی‬ ‫ئاشتی خێرخوازی‪ ،‬تیپی‬ ‫مۆسیقای م��ەول��ەوی‪،‬‬ ‫س��ەن��ت��ەری رۆشنبیری‬

‫ئاسۆس لەرانیە‪ ،‬یەكێتی الوانی دیموكراتی‬ ‫كوردستان ناوەندی سلێمانی و‪...‬هتد)‪.‬‬ ‫ئاری قادر ڕەباتی بەرپرسی سەنتەری‬ ‫ه��ەن��اس��ە ل��ەل��ێ��داوان��ێ��ك��دا ب��ۆ چ��ەت��ر وت��ی‪:‬‬ ‫مەراسیمەكە ل��ەالی��ەن سەنتەرەكەمانەوە‬ ‫ئ���ام���ادەك���راوە‪ ،‬پ��اش��ان داوام�����ان لەهەموو‬ ‫ێ ئامادەكاری‬ ‫رێكخراوەكانی تریش كرد ك ‌‬ ‫تێدا دەكات دەتوانێت لەمەراسیمەدا‬ ‫خەاڵت پێشكەش بەهونەرمەند‬ ‫ب��ك��ات‪ ،‬ن��زی��ك��ەی بیست‬ ‫رێ��ك��خ��راو ئ��ام��ادەی��ی‬ ‫خۆیان نیشاندا‪.‬‬

‫وتیشی‪ :‬لەرێزلێنانەكەدا عەدنان كەریم‬ ‫ئ��ام��ادە دەبێت و ئ��ەم خەاڵتە تایبەتە بۆ‬ ‫هونەرمەند ع��ەدن��ان ك��ەری��م‪ ،‬ئ��ەگ��ەر ب��وار‬ ‫بڕەخسێت و الیەنی دارای���ی روخسەتمان‬ ‫پ��ێ��ب��دات ب������ەردەوام دەب��ی��ن ب��ۆ كۆمەڵێك‬ ‫هونەرمەندی تریش‪ ،‬بەاڵم ئەم رێزلێنانەیان‬ ‫تایبەتە بەهونەرمەند عەدنان كەریم‪.‬‬ ‫هونەرمەند عەدنان كەریم لەدایكبووی‬ ‫س��اڵ��ی (‪ )1963‬ش���اری ك��ەرك��وك‪،‬‬ ‫لەشاری سلێمانی ژیانی منداڵی‬ ‫و س��ەرەت��ای��ی و ژی��ان��ی هونەری‬ ‫گ���ەش���ەی س����ەن����دووە‪ ،‬ل��ەس��اڵ��ی‬ ‫(‪)1991‬دا كوردستانی بەجێهێشتووە‬ ‫و لەهەندەران دەژی‪.‬‬ ‫عەدنان كەریم زیاتر لە (‪ )30‬ساڵە‬ ‫خزمەتی گۆرانی كوردی دەكات‪.‬‬ ‫لەساڵی (‪ )1979‬دەستی بەگۆرانی وتن‬ ‫كردوە‪ ،‬بەگۆرانیەكانی (دەسماڵێ‪ ،‬شەوی‬ ‫تاریك و بێدەنگی‪ ،‬گۆرانی ژاڵە‪ ،‬پەروانە‪،‬‬ ‫ئ��ەی ه��اوس��ەرە ئ��ازی��زەك��ەم‪ ،‬ش���ەوێ ئەی‬ ‫شەماڵ)‪.‬‬ ‫یەكەم بەرهەمی ل��ەدەرەوەی كوردستان‬ ‫ك��اس��ێ��ت��ی (ب���ی���رت���ان دەك������ەم) دوات����ر‬ ‫گ��ۆران��ی��ی��ەك��ان��ی ه��ەڵ��ەب��ج��ە‪ ،‬ك��ۆچ‪،‬‬ ‫بەرهەمی راز لەسەر كاسێت دەردەكات‪،‬‬ ‫ئەلبومی وەفایی و چەندین بەرهەم‬ ‫و شاكاری تری گۆرانی هەیە‪.‬‬

‫چ���ەت���ر‪ :‬ت���اچ���ەن���د ه��ەی��م��ەن��ەی‬ ‫دەس��ەاڵت��ی ح��زب دەب��ی��ن��ی��ت ل��ەن��او‬ ‫پەیمانگادا؟‬

‫ لەساڵی (‪ )1993‬لەم پەیمانگایەدام‬‫تائێستا ه��ی��چ ب��ڕی��ارێ��ك ف��ەڕزن��ەك��راوە‬ ‫بەسەرماندا‪ ،‬بەاڵم لەڕووی نازەوە هەندێك‬ ‫شتی ب��چ��وك دەك��رێ��ت وەك داواك��ردن��ی‬ ‫چاالكیەك یان وەرگرتنی خوێندكارێك‪.‬‬

‫چەتر‪ :‬بۆچی خۆشەویستی رەگەزی‬ ‫مێینە‪ ،‬پانتایەكی زۆری لەدرامای‬ ‫ك���وردی���دا داگ���ی���رك���ردوە ب��ەج��ۆرێ��ك‬ ‫كەوتووەتە پێش خۆشەویستی بۆ‬ ‫نیشتمان؟‬

‫ خۆشەویستی مانایەكی گ��ەورەی‬‫ه��ەی��ە ئ���ەگ���ەر ع��ی��ش��ق م��وج��ەردك��ەی��ت‬ ‫لەخۆشەویستی نێوان دوو رەگەز هیچی‬ ‫ت��ی��ان��ام��ێ��ن��ێ��ت��ەوە‪ ،‬ن��اب��ێ��ت خ��ۆش��ەوی��س��ت��ی‬ ‫نیشتمان بخرێتە دوای خۆشەویستیە‬ ‫تاكیەكانەوە‪ ،‬ئەگەر ئ��ەوەش هەبووبێت‪،‬‬ ‫تەنها بۆبازاڕ گەرمكردنە و هیچی تر‪،‬‬ ‫ناشڵێم ئەوالیەنە فەرامۆش بكرێت‪.‬‬

‫چەتر‪ :‬لەقۆناغێكی شۆڕشدا‬ ‫ك���ورد ت��وش��ی گرفتی ش��ەڕی‬ ‫ناوخۆ ب��ووە‪ ،‬بۆچی تائێستا‬ ‫لەزمانی هونەرەوە باس لەم‬ ‫گرفتە نەكراوە؟‬

‫ تۆباس لەنەگریسی دەكەیت‪،‬‬‫چۆن پیرۆزی دەكەیت من دڵنیام‬ ‫ئەوانەی سەردەمێك فیشەكیان دەنا‬ ‫بەیەكترەوە ئەمڕۆ دەیانەوێت بەجۆرێك‬ ‫ئەو پەڵە رەش��ە الب��ەرن لەفەرهەنگی‬ ‫خۆیاندا نەك شانازی پێوە بكەن‪.‬‬

‫میوزیك وەرگیرێم‪ ،‬ب��ەاڵم لەبەر ئەوەی‬ ‫ئەوكاتە نەبوو‪ ،‬بۆیە چومە بەشی شانۆ‪،‬‬ ‫بەاڵم لەسەر دەستی مامۆستا (محەمەد‬ ‫حسێن) فێری ژەنینی ئامێری فلوت‬ ‫ب��ووم بەئەكادیمی تائێستاش هەركاری‬ ‫لەسەر دەكەم‪ ،‬لەتیپی هونەری مندااڵندا‬ ‫بەشێوەیەكی گشتی بەشداریم ك��ردوە ‌و‬ ‫خۆم دامەزرێنەر و ئەندامی ئەو تیپەم‪.‬‬

‫چەتر‪ :‬هەست ناكەیت لەپانتایی‬ ‫ه��ون��ەردا جیهانی م��ن��داڵ پ��ەراوێ��ز‬ ‫خرابێت؟‬

‫ بەڵێ‌ بەدڵنیایەوە كاروچاالكیەكانی‬‫مندااڵن بەشێوەیەكی گشتی پەراوێزخراون‬ ‫لەكارەكانی حوكمەتدا‪ ،‬بەاڵم من هەست‬ ‫بەئاسودەیی دەك��ەم چونكە ئەولەویەتی‬ ‫كارەكانم بۆمندااڵنە‪.‬‬

‫چ���ەت���ر‪ :‬دروس��ت��ك��ردن��ی تیپێكی‬ ‫مۆسیقای مندااڵن لەنەهامەتیەكانی‬ ‫م��ن��داڵ��ی خ����ۆت����ەوەب����ووە‪ ،‬ی��اخ��ود‬ ‫هەستكردنە بەئازاریان و چێژ وەرگرتنە‬ ‫لەتێكەڵبوونیان؟‬

‫ ب����ۆوان����ەب����ێ����ت‪،‬‬‫م��ن��داڵ��ی قۆناغێكە‬ ‫زۆرش����ت����ی ج���وان���ی‬ ‫ت���������ی���������ادای���������ە‬ ‫ك���ەن���رخ���ی���ان زۆر‬

‫زەح��م��ەت��ە رۆش��ت��ن ئ��ی��ت��ر گ��ەڕان��ەوەی��ان‬ ‫نیە‪ ،‬بەگرنگیدان ب��ەوت��وێ��ژە نەوەیەكی‬ ‫تەندروست دروست دەبێت‪ ،‬كۆمەڵگەیەكی‬ ‫مۆدێرن بنیات دەنرێت‪ ،‬من زۆر ماندوم‬ ‫ل��ەوت��ی��پ��ەدا ش���ەش م��ان��گ��ە مینحەمان‬ ‫وەرنەگرتوە بابەشێك لەبودجەی ئەم واڵتە‬ ‫بۆمندااڵن بێت ئەمجۆرە سواڵ و سەدەقە‬ ‫و ل��ەدەرگ��ادان��ە ب��ێ��زاری ك��ردوی��ن‪ ،‬داوام‬ ‫لەحكومەت و الیەنی پەیوەندیدار ئەوەیە‪،‬‬ ‫الیەك لەهونەری مندااڵن بكەنەوە بیخەنە‬ ‫بەرنامەیانەوە‪.‬‬

‫چەتر‪ :‬لەكۆتایی دەكرێت بزانین‬ ‫ه��ون��ەر چ خۆشیەك و چ ئازارێكی‬ ‫داوە بەتۆ؟‬

‫ هونەر زۆر شتی جوانی پێبەخشیم‬‫وای لێكردم هەست ب��ە ب��ەران��ب��ەر بكەم‬ ‫و گرنگی ب��ەم��ن��داڵ ب���دەم‪ ،‬بەشێوەیەك‬ ‫هونەر تێكەڵ بەخوێنم ب��ووە‪ ،‬بۆ ساتێك‬ ‫ناتوانم بێ هونەر بژیم‪ ،‬لەهەمان كاتیشدا‬ ‫زۆرش���ت���ی ج���وان���ی ت��ای��ب��ەت ب��ەخ��ۆم��ی‬ ‫ل��ێ��س��ەن��دوم‪ ،‬ك��ات��ێ��ك ب��ەره��ەم��ێ��ك��ی ب��اش‬ ‫پێشكەش دەكەیت نرخی نازانرێت‪ ،‬ئەو‬ ‫كاتانە هونەر ئازارت دەدات‪ ،‬یان كاتێك‬ ‫هونەر بۆ مەبەستی پارەپەیداكردن دەبێت‪،‬‬ ‫ئەوكات ئازارت دەدات‪.‬‬

‫چ���ەت���ر‪ :‬ش���ارەزای���ی���ت‬ ‫ل����ەژەن����ی����ن����ی ه��ی��چ‬ ‫ئامێرێكی مۆسیقادا‬ ‫هەیە؟‬

‫ ب����ەڵ����ێ‌‪ ،‬پ��ی��ش‬‫ئ�����������ەوەی ب��ێ��م��ە‬ ‫پ����ەی����م����ان����گ����ا‬ ‫ب���ەوئ���وم���ێ���دە‬ ‫ب�����������������ووم‬ ‫لەبەشی‬

‫موەفەق عارف لهۆنی‪ ،‬ئەكتەر و شانۆكار و سەرۆكی بەشی شانۆی پەیمانگای هونەرەجوانەكانی‬ ‫سلێمانی و لێپرسراوی تیپی هونەری مندااڵنی سلێمانییە‪ ،‬یەكەم بەرهەمی هونەری لەساڵی (‪)1983‬‬ ‫دا بووە بەناوی شانۆی هێرۆشیما و لەساڵی (‪ )1985‬دەستی بەكاری دەرهێنان كردوە‪ ،‬نزیكەی (‪)45‬‬ ‫كاری دەرهێنانی كردوە كە (‪ )20‬لەوبەرهەمانە بۆمندااڵن بووە‪.‬‬

‫فیلمی «ماندوو» لەكێبڕكێی فێستیڤاڵی «لۆكارنۆ» وەرگیرا‬ ‫چه‌تر‬ ‫ن��ێ��ون��ەت��ەوەی��ی ف��ی��ل��م��ی «ل��ۆك��ارن��ۆ»‬ ‫ل��ەرۆژران��ی (‪ 4‬تا ‪)14‬ی ئۆگۆستی‬ ‫ف��ی��ل��م��ی س��ی��ن��ەم��ای��ی (م���ان���دوو) (‪ )2010‬ب���ە ب����ەش����داری ك��ۆم��ەڵ��ێ��ك‬ ‫ل��ەدەره��ێ��ن��ان��ی س��ی��ن��ەم��اك��اری ك���ورد لەفیلمی سینەماكارانی سەرانسەری‬ ‫(ئیبراهیم سەعیدی) لەبەشی كێبڕكێی جیهان لەچەندین بەشی ج��ۆراوج��ۆردا‬ ‫رەس���م���ی (ف��ی��ل��م��س��ازە خ��ول��ق��ێ��ن��ەر و ل��ەش��اری ل��ۆك��ارن��ۆ ل��ەواڵت��ی سویسرا‬ ‫نوێخوازەكانی هاوچەرخ) لە (‪)63‬مین بەڕێوەدەچێت‪.‬‬ ‫خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی‬ ‫ف��ی��ل��م��ی س��ی��ن��ەم��ای��ی (م����ان����دوو)‬ ‫(لۆكارنۆ) لەواڵتی سویسرا وەرگیراوە‪ .‬لەدەرهێنانی سینەماكاری مەهابردی‬ ‫بەپێی راپۆرتی راگەیاندنی گشتی ئیبراهیم سەعیدی لەكۆتایی وەرزی‬ ‫فیلمی سینەمایی (ماندوو) لەتاران‪ ،‬پاییزی ساڵی (‪ )2008‬و لەسەرەتای‬ ‫شەست و سێیەمین خولی فێستیڤاڵی وەرزی زستانی (‪ )2009‬بۆ ماوەی دوو‬

‫مانگ لەناوچەكانی (چەمچەماڵ‪،‬‬ ‫س��ەن��گ��او‪ ،‬س�����وورداش و س��ەرگ��ەڵ��وو)‬ ‫لەهەرێمی كوردستان و هەروەها لەشاری‬ ‫ك��ەرك��وك وێنەگیراوە و هەڵبژاردەیەك‬ ‫لەئەكتەرەكانی كوردستانی عێراق و‬ ‫ئێران رۆڵیان تێدا بینیوە‪.‬‬ ‫فیلمی (ماندوو) یەكەمین بەرهەمی‬ ‫سینەمایی (ئیبراهیم سەعیدی) دوای‬ ‫فیلمی دیكۆمێنتی (دایكانی من)ە‪،‬‬ ‫چیرۆكی بنەماڵەیەكی كوردی ئێرانن‬ ‫دوای (‪ )28‬ساڵ مانەوە لەعێراق بۆ‬ ‫بینەری دەگێڕێتەوە‪.‬‬


‫هەڵوێستی كورد تەماوییە!‬

‫خەریكە لەپێنج مانگ نزیكدەكەوینەوە‬ ‫كەچی ئاسۆی دام��ەزران��دن��ی حكومەتی‬ ‫عێراقی هێشتا ت��اری��ك��ە‪ ،‬چونكە راستە‬ ‫ب���ەردەك���ان���ی ئ����ەو ك��ای��ە ش��ەت��رەن��ج��ی��ە و‬ ‫گۆڕەپانەكەی لەعێراقدایە‪ ،‬ب��ەاڵم ئەوەی‬ ‫ێ ل����ەدەرەوەی عێراقە و‬ ‫ب��ەردەك��ان دەجوڵێن ‌‬ ‫ئ������ەوەش پ��ەی��وەن��دی��ی‬ ‫بەهاوكێشەیەكی دژوار‬ ‫و سەختی نێودەوڵەتیەوە‬ ‫ه��ەی��ە ك��ە م��اوەی��ەك��ی‬ ‫زۆرە ل��ەن��اوچ��ەك��ەدا‬ ‫ل����ەن����ێ����وان ئ����ێ����ران و‬ ‫ئەمەریكا و هاوپەیمانەكانیاندا هاتووەتە‬ ‫كایە‪.‬‬ ‫ێ ئ��ەوەش بزانین هەرچەندە ئەو‬ ‫چونكە خودی فراكسیۆنی كوردستانی بۆ كورد لەگەڵ ئاوەها كوتلەیەكدا ئیئتیالف ب��ەاڵم دەب � ‌‬ ‫ێ لەیالی دروست بكات ؟ بەتایبەتی ئەمانە هاوسنورن دەس��ت��ان��ەش زۆر ك��اری��گ��ەرب��ن‪ ،‬ب���ەاڵم ئەو‬ ‫ئ�������ەوەی ب������ەالی ت�����اك و ك��ۆم��ەڵ��ی خۆی تۆكمە نیە و هەست دەكر ‌‬ ‫كوردەوارییەوە گرنگە وەاڵمی ئەو پرسیارەیە هەر یەكەیان لەالیەك بێت و هەر یەكە لەالیەك لەگەڵ كورددا و هەندێكیان هەتا ئێستاش كەرەستانەی كە ت��ەالری ئەو حكومەتەی‬ ‫ێ بە زۆر‬ ‫ێ عێراقین و ناكر ‌‬ ‫ێ دروستدەكر ‌‬ ‫لەپارێزگای نەینەوا بڕوایان بەبوونی كورد پ ‌‬ ‫ك��ە ئ��ای��ا س��ی��اس��ەت��م��ەداران��ی ك���ورد چ��ۆن بەڵێنی ئیمتیاز و دەسكەوتی وەرگرتبێت!‬ ‫مامەڵە لەگەڵ دام��ەزران��دن��ی حكومەتی‬ ‫ل���ەم���وغ���ازەل���ە رۆژن���ام���ەوان���ی���ەك���ان���دا نیە بۆ بەڕێوەبردنی پارێزگاكە‪ .‬ئیئتیالفی ئەجێنداكان بسەپێنرێن‪ ،‬راستە ئەمەریكا و‬ ‫ێ ع��ەل�لاوی دڵ���ی بەهەولێر نیشتمانی مالیكی – حەكیم كە ماوەیەكی هاوپەیمانەكانی ئەو پێنج مانگە گوشاریان‬ ‫داهاتووی عێراقدا دەك��ەن؟ ئایا یەكدەنگن ه��ەس��ت��دەك��ر ‌‬ ‫وەك لەكۆنفرانسە رۆژنامەوانیەكاندا باسی خۆشبێت‪ ،‬ه��ەروەه��ا «مالیكی»یش بە زۆر لەژێر نیری رژێمی پێشوودا وەك كورد ب���ەردەوام���ە‪ ،‬ب���ەاڵم خ��ۆڕاگ��ری و مانۆڕە‬ ‫دەكەن یا ئەوانیش وەك بەشێك لەو ملمالنێ‌ بەڵێنی نوێكردنەوەی سەرۆكایەتی سلێمانی ستەمیان لێكراوە‪ ،‬تارادەیەك بەرژەوەندییەكانیان سیاسیی و پشوودرێژەكانی مالیكی ئیدارەی‬ ‫و هاوكێشەیەی ناوچەكە بەسەر یەكێك لەو دڵخۆش كردبێت‪ .‬خۆ ئاساییە هەر كوتلە و لەگەڵ ك��ورددا یەكدەگرێتەوە‪ ،‬بەتایبەتی كۆشكی سپی م��ان��دوو ك����ردووە و ئ��ەوان‬ ‫ب��ەران��ەدا ساغبوونەتەوە؟ بەڕاستی كورد پارت و الیەنێك بەرژەوەندی تایبەتی خۆی هاوسنوریش نین لەگەڵ هەرێمی كوردستاندا (واتە ئەمەریكییەكان) لەناوچەكەدا چەند‬ ‫ئیرادەی خۆی هەیە بۆ ئ��ەوەی كە ببێتە لەبابەتەكەدا هەبێت‪ ،‬بەاڵم ئەوە داهاتووی هەتا دژایەتی هیوا و خواستەكانی كورد بەرنامەیەكیان هەیە و دەیانەوێت بەزوویی‬ ‫هاوپەیمانی بەرژەوەندییەكانی خۆی‪ ،‬یا وەك كێش و قەبارەی كورد لەبەغدا بێهێز و سوك بكەن‪ ،‬ئەمە لەماوەی رابردوودا تارادەیەكی یەكالیی بكەنەوە‪:‬‬ ‫ێ ئەو بەڵێنەی كە داویانە بۆ‬ ‫‪ –1‬دەب� ‌‬ ‫باش روونبووەتەوە‪.‬‬ ‫هەمیشە لەدواساتدا بەتەلەفۆن ئەجێندای نەكات‪.‬‬ ‫دەرەوەی ویستی خۆی بەسەردا دەسەپێنرێ‬ ‫ل���ەس���ەر ئ��اس��ت��ی ه���ەڵ���ب���ژاردن���ی (‪ /7‬كێشانەوەی هێزەكانیان لەعێراق لەكاتی‬ ‫ئەگەر سەیرێكی س��ادەی ئەو هاوكێشە‬ ‫و چارەنووسی خۆی دەداتە دەست ئەو خاوەن قەیراناویانەی ناو عێراق بكەین بەروونی ‪ )2010/3‬گەورەترین كوتلەی هەڵبژێردراو خۆیدا جێبەجێی بكەن‪.‬‬ ‫ئەجێندایە؟!‬ ‫‪ – 2‬ستراتیژیی سەربازییان لەئەفغانستان‬ ‫بۆمان دەردەك��ەوێ��ت كە ئ��ەو مەترسیانەی كوتلەی عەلالوییە‪ ،‬بەاڵم بەپێی لێكدانەوەی‬ ‫ماوەیەكی زۆر بوو هەست دەك��را الیەنە لەسەر كێشەی ك��وردن لەچ الیەكن‪ ،‬دیارە دادگای فیدراڵی عێراق گەورەترین كوتلەی پێویستی ب��ەو هێزانە هەیە كە لەعێراقی‬ ‫كوردییەكان هەر یەكە و بۆ خۆیان بەجیا ك��وت��ل��ەی ع��ێ��راق��ی��ەی ع��ەل�لاوی پڕیەتی پەرلەمانی‪ ،‬كوتلەی نیشتمانی مالیكی – دەبەنە دەرەوە‪.‬‬ ‫‪ – 3‬كێشەی دارایی ئەمەریكا بەرگەی‬ ‫م��ام��ەڵ��ە ل��ەگ��ەڵ م��ەس��ەل��ەك��ەدا دەك����ەن‪ ،‬ل��ەع��ەرەب��ی شۆڤێنی و ب��ەع��س��ی و ئ��ەو حەكیمە‪ ،‬كە ئەم دوو كوتلەیە ماوەیەكی‬ ‫ت���اس���ەرەن���ج���ام ئ��ی��ئ��ت��ی�لاف��ی ف��راك��س��ی��ۆن��ە توركمانانەی كە هیچیان بڕوایان بەمافی زۆرە كەوتوونەتە ملمالنێیەكی فەلسەفیانەوە ش��ەڕی درێژخایەنی سامان بەفیڕۆدانی‬ ‫كوردستانیەكان لەدایكبوو‪ ،‬بەاڵم هەتائێستاش كورد و جێبەجێكردنی مادەی (‪ )140‬نیە‪ ،‬بۆ دامەزراندنی حكومەت‪ ،‬ب��ەاڵم ئەوەی زیاتر ناگرێت‪.‬‬ ‫‪ –4‬ه���ەم���وو ئ���ەو خ���ااڵن���ەی س����ەرەوە‬ ‫ورت��ە ورت��ی ئ��ەوە ه��ەر ل��ەئ��ارادای��ە كە ئەو بگرە دەیانەوێت لەداهاتووی نزیكدا هەرێمی ئەو بابەتە یەكال دەكاتەوە كوتلەكان نین‪،‬‬ ‫ێ بەڵكو ئەو دەستانەن كە كوتلەكان دەجوڵێنن‪ ،‬پەیوەندیی راستەوخۆیان بەیەكەوە هەیە‬ ‫فراكسیۆنانە زۆر تۆكمە پێكەوە كار ناكەن‪ ،‬فیدراڵی كوردستانیش نەمێنێ‌‪ ،‬ئایا دەكر ‌‬

‫هەتا ئۆباما بتوانێت رووب��ەرووی دۆسیەی‬ ‫ئەتۆمی ئێران ببێتەوە‪.‬‬ ‫‪ –5‬ه���ەر ب��ۆ دەس��ت��ەب��ەرك��ردن��ی خاڵی‬ ‫چ���وارەم ئێستا دەبینین ئەمەریكا بەهەر‬ ‫نرخ و شێوەیەك بێت دەیەوێت قەناعەت بە‬ ‫هاوپەیمانە عەرەبەكانی بكات كە راستگۆیە‬ ‫ب��ۆ چ���ارەس���ەری ك��ێ��ش��ەی ف��ەل��ەس��ت��ی��ن و‬ ‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دەیەوێت بەزووترین كات دانوستانەكان دەست‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬ ‫پێبكەنەوە‪.‬‬ ‫‪ –6‬هەموو ئەو خااڵنەی سەرەوە پەیوەندیی‬ ‫راس��ت��ەوخ��ۆی��ان ه��ەی��ە بەهەڵبژاردنەكانی‬ ‫كۆنگرێسی ئەمەریكاوە كە ئێستا ئۆباما و‬ ‫ێ و كارنامە و بەرنامەی‬ ‫پارتی دیموكرات لەراپرسیەكاندا لەئاستێكی ناسیادی هەڵخەڵەت ‌‬ ‫حكومەت لەبیر بكات‪ ،‬چونكە ئەو داوایانەی‬ ‫نزمدان‪.‬‬ ‫واتە ئەو خااڵنەی سەرەوە هەموویان دەبێ‌ كە بە هەبوونی ئەمەریكا و بااڵدەستی كورد‬ ‫ێ دوای بێهێزبوونی‬ ‫لەپێش هەڵبژاردنەكاندا پێشكەوتنیان پێوە بەدی نەهاتوون‪ ،‬ناكر ‌‬ ‫دیار بێت كە دیارە دامەزراندنی حكومەتی پێگەی ئەمەریكا و بەهێزبوونی بەغدا‬ ‫عێراقیش یەكێكە لەوانە و چیتر دواخستن لەداهاتووی نزیكدا دەستەبەر بكرێن‪ ،‬لەبەر‬ ‫ێ ئەو داوایانە لەكارنامەی حكومەتدا‬ ‫قبوڵ ناكات‪ ،‬ب��ەاڵم ئ��ەو حكومەتە چۆن ئەوە دەب ‌‬ ‫تۆمار بكرێن‪ ،‬چونكە مادەی (‪ )140‬و ئەو‬ ‫پێكدەهێنرێت‪ ،‬دوو بۆچوون هەیە‪:‬‬ ‫یەكەم – گەورەترین كوتلەی پەرلەمانی بابەتانەش كە پەیوەستن بەنەوت و گاز و‬ ‫(كە كوتلەی نیشتمانییە) ‪ -‬وەك ئەوەی ب��ودج��ە و هێزی پێشمەرگەوە‪ ،‬هەمووی‬ ‫دادگای فیدراڵی تەفسیری كرد ‪ -‬لەگەڵ پەیوەندییان بەزەمینە و زەم��ان��ەوە هەیە و‬ ‫ئ���ەوان���ەی ك��ە دەچ��ن��ە ه��اوپ��ەی��م��ان��ی��ەك��ەوە خۆغافڵكردنی ساتێك لێیان نەهامەتیی‬ ‫سەردەمێكی دوورودرێژی لێدەكەوێتەوە‪ ،‬ئەمە‬ ‫حكومەت دروستدەكەن‪.‬‬ ‫ێ كورد‬ ‫دووەم– ب��ۆ ئ���ەوەی ع��ێ��راق دووچ���اری دوا فرسەتە و بەهیچ شێوەیەك ناب ‌‬ ‫پاشاگەردانی نەبێت‪ ،‬حكومەتێكی بنكە لەو مافانەی بیتە خ��وارەوە و خۆی بداتە‬ ‫ف��راوان��ی نیشتمانی ل��ەه��ەم��وو كوتلەكان دەست بەڵێنەكاتی و تەلەفۆنەكانی خۆرئاوا‪،‬‬ ‫پێكدەهێنرێت‪ ،‬هەروەك سەردەمی ئەنجومەنی چونكە ئ��ەوان بۆ چ��ارەس��ەری كێشەكانی‬ ‫خۆیان بەگرنگی نازانن دەیان ملیۆن كەس‬ ‫حوكم‪.‬‬ ‫ل����ەه����ەردوو ح���اڵ���ەت���ەك���ەدا ك����ورد وەك بكەنە قوربانی‪ ،‬چونكە ئ��ەوان سیاسەتیان‬ ‫پێكهاتەیەكی سەرەكی عێراقی بەشداری بۆ دەستەبەركردنی بەرژەوەندییە نەك (وەك‬ ‫پێدەكرێت‪ ،‬بەاڵم گرنگ ئەوەیە لەپێناوی ئەوەی هەندێجار سیاسەتمەدارانمان خەڵكی‬ ‫ێ چەواشە دەك��ەن) پاراستنی ئەخالق و‬ ‫دەس��ت��ەب��ەرك��ردن��ی پۆستی سەرۆكایەتیدا پ ‌‬ ‫داخوازییە نەتەوەییەكانی لەبیر نەچێتەوە‪ ،‬بەها مرۆییەكانیان لەال پیرۆز بێت!‬ ‫ێ ب���ەزرق و برقی ك��ورس��ی و پۆستی‬ ‫ناب ‌‬

‫‪13‬‬

‫لەپەراوێزی هەڵبژاردنە پەرلەمانییەكەی عێراقدا‬

‫ناساندنی جۆرەكانی سیستمی حوكمڕانی‬ ‫لەناوچەی خۆرهەاڵتی ناوەڕاست‬

‫عەرەبی و ئیسالمی وروژان���دووە‪ .‬بۆ نموونە‬ ‫س��ەدام حسێنی سەرۆكی پێشووی عێراق‪،‬‬ ‫دوای داگیركردنی دەوڵەتی كوەیت‪ ،‬خۆیان‬ ‫وتەنی برا و دراوسێی‪ ،‬مەرجی كشانەوەی‬ ‫ئیسرائیلی لەكەرتی غەزە و كەناری خۆرئاوا‬ ‫دانا بەرامبەر بە داوای كۆمەڵی نێودەوڵەتی بۆ‬ ‫پاشەكشەكردنیلەكوەیت‪.‬‬ ‫ه��ەر ك��ە هاوپەیمانان ب��ەن��اچ��اری هێزی‬ ‫سەربازیان ل��ەدژی عێراق بەكارهێنا‪ ،‬سەدام‬ ‫ی��ەك��س��ەر ب��ە م��وش��ەك��ە دووره��اوێ��ژەك��ان��ی‬ ‫مووشەكبارانی ئیسرائیلی كرد‪ ،‬بەبێ ئەوەی‬ ‫ئیسرائیل ل��ەو هێرشانەدا ل���ەدژی بەغداد‬ ‫بەشداریشی كردبێت‪ .‬سوریاش هەر بەبیانووی‬ ‫مەترسی و هەڕەشەی ئیسرائیلەوە بوو بۆ‬ ‫ماوەی زیاد لە (‪ )27‬ساڵ‪ ،‬لوبنانی دراوسێ و‬ ‫برای داگیر كرد‪ ،‬بەوەشەوە نەوەستا هەموو ئەو‬ ‫دەنگانەی سەركوت و تیرۆر دەكرد كە دژی‬ ‫ئەو كارە دەوەستان‪ .‬بۆیە لێرەدا كەمێك ئاماژە بە‬ ‫دروستبوونی دەوڵەتی ئیسرائیل دەدەین؛ چونكە‬ ‫ئەو دەوڵەتە بۆتە چەقی هەموو باس و خواسێك‬ ‫لەناوچەی خۆرهەاڵتی ناوەڕاستدا‪.‬‬

‫بەشی دووه‌م و کۆتایی‬

‫لەم بەشەدا بەپێویستی دەزان��م‪ ،‬سەرنجی‬ ‫خوێنەری بەڕێز بۆ‬ ‫ش��ێ��وازی حوكمڕانی‬ ‫ژمارەیەك لەواڵتانی‬ ‫ناوچەی خۆرهەاڵتی‬ ‫ناوەڕاست‪ ،‬ڕابكێشم؛‬ ‫بۆ ئەوەی وێنەیەكمان‬ ‫البێت‪ ،‬لەسەر هەموو ناوچەكە‪.‬‬ ‫ئ����وردون‪ :‬سیستمی شانشینییە‪ ،‬تیایدا‬ ‫شا عەبدوڵاڵ ك��وڕی شاحسێن؛ كە باوكی‬ ‫ل��ەس��ەرەم��ەرگ��دا و پ��اش ب��ێ ه��ی��وا بوونی‬ ‫لەچارەسەر بەپەلە گەڕایەوە عمان و شازادە‬ ‫حسنی برای لە جێنشینی البرد و كوڕەكەی‬ ‫توركیا‪ :‬واڵتێكی عەلمانییە و ل��ەدوای‬ ‫هەموو جیهاندا باڵوكردۆتەوە‪ .‬تەنها و تەنهاش‬ ‫دانا‪ .‬ئەگەرچی ناوبراو ئەوكات‪ ،‬زۆرگەنج بوو‪،‬‬ ‫(موسی) دەتوانێت كۆیان بكاتەوە و بیانباتەوە روخاندنی خەالفەتی عوسمانی ئیسالمی‪،‬‬ ‫هیچ شارەزاییەكی ئەوتۆی لەبەڕێوەبردنی‬ ‫بۆ ئەو خاكە پیرۆزە‪ ،‬هەروەك چۆن لەسەردەمی كەمالیستی ل��ەو واڵت��ە زاڵ ب���ووە‪ .‬راستە‬ ‫واڵت��دا نەبوو‪ .‬پادشای ئ��وردون‪ ،‬دەستەاڵتی‬ ‫خۆیدا‪ ،‬خ��ودا موسی ن��ارد تا جولەكەكانی دیموكراسیەت ب��وون��ی ه��ەی��ە و حكومەت‬ ‫لەڕادەبدەری هەیە‪ .‬دەتوانێت هەركاتێك بیەوێت‬ ‫میسر لەفیرعەون ئازاد بكات و بەرەو خاكی ب��ەه��ەڵ��ب��ژاردن دەستنیشان دەك��رێ��ت‪ ،‬ب��ەاڵم‬ ‫حكومەت لەسەر ك��ار الببات؛ پەرلەمان و‬ ‫پیرۆزیان ببات‪ .‬دەشیانووت كاری لەو جۆرە دەس���ت���ەاڵت���ی ل������ەڕادەب������ەدەری ژەن���ەڕاڵ���ە‬ ‫هەموو رێككەوتننامە ئیمزاكردنێكیش تەنها‬ ‫قین و خەشمی خوا بەسەر جولەكەدا دەبارێنێت‪ .‬سەربازییەكان و پێشێلكردنی مافەكانی گەلی‬ ‫لەدەستەاڵتی ئەو دایە‪ .‬واتە پادشا دەستەاڵتی‬ ‫زایۆنیزم‪:‬‬ ‫بزوتنەوەی زایۆنیزم بەر لەسەد ساڵ دەستی بەاڵم ئەم دژوەستاندنە هیچ كاریگەریەكی ك��ورد كە زیاتر لە (‪ )20‬ملیۆن هاواڵتین‪،‬‬ ‫رەهای هەیە و دیموكراسیش لەو واڵتەدا تەنها‬ ‫ناوێكە بێ ناوەڕۆك‪ .‬پێویستە بوترێت ئوردون‪ ،‬پێ ك��رد‪ .‬سەرەتا بزوتنەوەكە زۆر دونیایی نەبوو‪ ،‬زایۆنیزمی نوێ توانی ڕەوی جولەكە دیموكراسیەتی ئ��ەو واڵت��ەی خستۆتە ژێر‬ ‫ناوە ڕەسمیەكەی شانشینی ئوردونی هاشمیە‪ ،‬ب���وو‪ ،‬وات���ە دوور لەئایین ب���وو‪ ،‬ت��ا بەهۆی و پرۆسەی گەڕاندنەوەیان بۆ فەلەستین دەست پ��رس��ی��ارەوە‪ .‬ئەگەرچی هەنگاوەكانی ئەم‬ ‫واتە واڵتێكە بەناوی خێزانی هاشمیەكانەوە‪ ،‬گردبوونەوەی بەردەوامی جولەكەكان لەدەوری پێ بكات‪ .‬سەرەتابەكڕینی زەوی و زار‪ ،‬دواتر دواییەی حكومەتی ئەنكارا بەرامبەر بە كورد‪،‬‬ ‫لەئەنجامی شەڕە یەك لەدوا یەكە دۆڕاوەكانی كەمێك ئومێدی الی هەمووان دروستكردوە‪.‬‬ ‫وەك زۆرێک لەواڵتە عەرەبیەكان‪.‬‬ ‫بووە بزوتنەوەیەكی ئایینی تەواو‪.‬‬ ‫زایۆنیستی نوێ لە ساڵی (‪ )١٨٩٦‬لەالیەن ع��ەرەب ل��ەدژی ئیسرائیل‪ ،‬ئ��ەو واڵت��ە تازە بەاڵم هەمووان كۆكن لەسەر ئەوەی كە هێشتا‬ ‫ئێران‪ :‬كۆمارێكی ئیسالمیە و لەساڵی‬ ‫(‪ )1979‬و ل��ەدوای روخاندنی دەستەاڵتی تیودۆرهێرتزل ی رۆژنامەنووسی جولەكەوە‌ دروست بووە و گەورە بوو‪ .‬هەتا وای لێهات زووە باسی هەڵسانگاندنی جدی بۆ پرۆژەی‬ ‫كرانەوە ب��ەرووی ك��وردا لەو واڵت��ەدا بكرێت‪.‬‬ ‫شاهنشا‪ ،‬حوكمێكی ئیسالمی رەهای شیعە دام��ەزرا‪ .‬بە گوێرەی سەرچاوەكانی مێژوو‪ ،‬گەیشتە ئەو قەوارەیە‌ی ئێستای‪.‬‬ ‫ب���ەاڵم ن��اك��رێ��ت ئ���ەوە ب���اس ن��ەك��رێ��ت كە چونكە هێشتا لەئاستی كەمترین مافی‬ ‫دەستەاڵتی گرتووەتە دەست‪ .‬ویالیەتی فەقیە ئەم رۆژنامەوانە لەالیەن رۆژنامەی (ڕێگای‬ ‫ی پاریس بنەماكانی دەستەاڵتی دیموكراسی لەو دەوڵەتە مرۆڤی كوردی ئەو واڵتەدا نییە‪.‬‬ ‫دەست بەكارە‪ ،‬واتە زانایەكی ئایینی شیعە ڕزگ����اری‌) كاتی خ��ۆی ڕەوان����ە ‌‬ ‫مەزهەب‪ ،‬كە پلەی (ئایەت و الله)ی هەیە كرا‪ ،‬تا بەدواداچونێكی ڕۆژنامەیی بكات‪ ،‬ل��ەئ��ارادای��ە‪ .‬حكومەت لەڕێی هەڵبژاردنی‬ ‫كەسایەتی خۆرهەاڵتی و دیموكراسی‬ ‫دەبێتە مەرجەع‪ .‬دەستەاڵتی رەهاش لەدەستی سەبارەت بەپرۆسەی دادگایی كردنی (ئەلفرید ئ��ازادەوە دەستنیشان دەكرێت‪ ،‬بگرە ئیسرائیل‬ ‫ه���ەر ك��ەس��ێ��ك ب���ە م���ێ���ژووی واڵت�����ان و‬ ‫ئ��ەو دای���ە‌‪ .‬هەڵبژاردنەكانی سەرۆكایەتی درایفۆس)‪ .‬ناوبراو یەكێك بوو لەئەفسەرانی یەكەم دەوڵ��ەت��ی ناوچەكە ب��وو‌‪ .‬كە ڕێ��ی دا نەتەوەكانی خۆرهەاڵتی ناوەڕاست‪ ،‬ئاشنا بێت‬ ‫ئەمدواییە‪ ،‬بەرپا بوونی شۆڕشی س��ەوز‪ ،‬ج��ول��ەك��ەی ن��او ری���زی س��وپ��ای فەڕەنسی‪ ،‬بە عەرەبەكانی (‪ ،)48‬پارتێكی ئیسالمی دەزانێت ئایین و بیروڕا جیاوازەكان‪ ،‬كاریگەری‬ ‫دەستگیركردن و كوشتن و لەسێدارەدانی دەیان و تۆمەتی ناپاكی و نهێنی ناردنی بۆ سوپای خۆیان هەبێت و بەشداری هەڵبژاردن بكات‪ .‬تەواوی بەسەر خودی تاكەكاندا هەیە‪ .‬خێزان‬ ‫بگرە سەدان چاالكوانی ئۆپۆزسیۆن‪ ،‬كۆماری ئەڵمانی درا بووە پاڵ‪ .‬ئەو پرۆسەی دادگایی بەڕای منیش ئەو دیموكراسیە دەگەڕێتەوە بۆ لەم كۆمەڵگایانەدا كە ناوك و یەكەی سەرەكی‬ ‫ئیسالمی ئێرانی ڕووبەڕووی ڕەخنەی توندی ك��ردن��ە‪ ،‬ك��اری��گ��ەری زۆری ل��ەس��ەر هیرتزل بوونی كاریگەری ئەوروپی لەسەر دانیشتوانی پێكهاتەكەیین‪ ،‬رەنگدانەوەی كۆمەڵگای پیاو‬ ‫هەبوو‪ .‬چونكە بینی‪ ،‬جولەكەبوونی دایفۆس واڵتەكە‪.‬‬ ‫و باوك ساالرین‪ .‬تیایدا دەسەاڵت بەشێوەیەكی‬ ‫كۆمەڵی دەولی كردۆتەوە‪.‬‬ ‫د‪.‬ج��ۆرج ق��رم لەكتێبی (دول��ە الحاجز)دا هەرەمی داڕێ���ژراوە‪ ،‬ب��اوك پادشا و هەندێك‬ ‫ئیسرائیل‪ :‬دەوڵەتێكی نوێیە و لەساڵی هۆكاری سەرەكی بوو لەتاوانباركردن و سزادانی‬ ‫(‪)1948‬ەوە دروست ك��راوە‪ ،‬زیاتر دەوڵەتێكی ئەگەرچی بەڵگەكانی ناوبراو بەهێزتر بوون‪ ،‬لەو نوسیویەتی ”پ��رۆژەی زایۆنیزم پرۆژەیەكی جاریش دایك ش��اژن‪ ،‬دابونەریتی كۆمەڵیش‬ ‫ئایینیە‪ ،‬ل���ەب���ەرئ���ەوەی ب��ۆ ك��ۆك��ردن��ەوەی تۆمەتانەی خرابوونە پاڵی‪ .‬هەربۆیە هێرتزل كاسۆلیكینیە‪،‬بگرەپرۆژەیەكیپرۆتستانتییە‪ .‬دەستوور و ڕێسای ئەو دەوڵەتۆكە بچوكەن‪ .‬كوڕ‬ ‫جووەكانی دونیا لەسەرەتادا دروستكرا‪ .‬ئەم گەیشتە ئەو بڕوایەی كە هەرگیز جولەكەكان چونكە لەالهوتی پرۆتستانتیدا‪ ،‬گەڕانەوەی لەو دەوڵەتەدا سەربازی پارێزەری پەرێزی خێزان‬ ‫دەوڵەتە تازە دروستبووە‌‪ ،‬بۆ ماوەی زیاتر لەنیو ناتوانن‪ ،‬ببنە هاواڵتیەكی ڕاستەقینەی پلە ج��ول��ەك��ە ب��ۆ خ��اك��ی (م��ی��ع��اد) م��ەرج��ە بۆ دەستی كار و هاوكاری پادشان لەدابینكردنی‬ ‫سەدەیە بۆتە چەقی كێشە و گرفتەكانی یەك لەئەوروپا‪ .‬بۆیە ل��ەدوای گەڕاندنەوەی زیندووبوونەوەی مەسیح‪ .‬ئەم ڕەگەزە لەالهوتی قوتی رۆژان���ە‪ ،‬ئەمە لەكاتێكدا كچ رۆڵی‬ ‫ناوچەی خۆرهەاڵتی ناوەڕاست‪ .‬بەردەوامیش لەپرۆسەی دادگ��ای��ی كردنەكە‪ ،‬بیریكردەوە كاسۆلیكی و ئەرسەژوكسیدا بوونی نیە»‪.‬‬ ‫هاوشێوەی دایكی پێدەبەخشرێت‪ .‬لەم دەوڵەتۆكە‬ ‫نابێت لێرەدا چاوپۆشی بكرێت لەرەفتاری بچوكەدا‪ ،‬مافی تاك‪ ،‬زۆر بەكەمی پارێزراوە‪.‬‬ ‫چەك و بیانووی دەستی رژێمە عەرەبی و لەدامەزراندنی رێكخراوێك بۆ گه‌ڕاندنەوەی‬ ‫نامرۆڤانەی حكومەتی تەلئەبیب‪ ،‬بەرامبەر هەمیشە گەورەی خێزان‪ ،‬بۆ پاراستنی پایەی‬ ‫ئیسالمییەكانی ناوچەكە ب��ووە بۆ درێ��ژەدان جولەكەكان بۆ واڵتی بەڵێن پێدراویان‪.‬‬ ‫ئ���ەم ب���ان���گ���ەوازەی ه��ێ��رت��زل ل��ەس��ەرەت��اوە بەگەلی فەلەستینی‪ .‬كە تادێت هاوسۆزی خ��ۆی لەلوتكەی دەس���ەاڵت���دا‪ ،‬بەناچاری‬ ‫بەباری نائاسایی هەتاهەتایی واڵتەكانیان‪ .‬هەر‬ ‫كاتێكیش ئەو رژێمانە هەستیان بەمەترسیەكی رووبەڕووی ناڕەزاییەكی توندی (ڕابینەكان)ی و پشتیوانی واڵتانی دونیای دیموكراسی هەماهەنگە لەگەڵ بوونی سەركردە و پادشای‬ ‫ن��اوخ��ۆی��ی ك��ردب��ێ��ت‪ ،‬ئ���ەوا ب��ێ س��ێ و دوو جولەكە بووەوە‪ ،‬لەهەموو ئەوروپادا‌‪ .‬ئەوان پێیان لەدەست دەدات‪ .‬لەهەمان كاتیشدا دەنگی بەهێز لەواڵتدا‪ .‬مێژووی ناوچەكەش گەواهی‬ ‫هەڕەشەی دەوڵەتی جولەكەیان بۆ سەر قەوارەی وابوو‪ ،‬ئەوە ویستی خوا بووە‪ ،‬كە جولەكەكانی بە ناڕەزایی ناوخۆییش زیاد دەكات‪.‬‬ ‫ئ��ەو ڕاستییەن زۆر بەدەگمەن‪ ،‬حوكمڕانی‬

‫دیموكراسی ل��ەو ناوچەیەدا ه��ەب��ووە‪ .‬ئەمە‬ ‫لەكاتێكدا‪ ،‬ئەوروپا هەرلەسەردەمە كۆنەكانی‬ ‫گریكەوە‪ ،‬ئاشناییان بەو حوكمڕانیە هەیە‪.‬‬ ‫دیموكراسی نوێش لەواڵتانی كۆمەڵگای‬ ‫مەدەنی سەرەتا لەواڵتە مەسیحییە پرۆتستانت‬ ‫مەزهەبەكان سەریهەڵدا‪ ،‬دواتر واڵتانی كاسولیك‬ ‫مەزهەب پێی ئاشنا بوون‪.‬‬ ‫یەكێكی تر لەگرفتەكانی بەردەم پرۆسەی‬ ‫دیموكراسی لەخۆرهەاڵتی ناوەڕستدا‪ ،‬بوونی‬ ‫س��ەروەت و سامانی سروشتییە‪ ،‬بەتایبەتیش‬ ‫نەوت‪ .‬ئەو دەوڵەتانەی سەرچاوەی سەرەكی‬ ‫داهاتیان نەوتە‪ ،‬كەمتر پرۆسەی دیموكراسی‬ ‫تیایدا گەشەی كردووە‪ .‬هۆكارەكەشی ئەوەیە‪،‬‬ ‫داهاتی زۆروزەوەندی نەوت‪ ،‬كاریگەری سلبی‬ ‫لەسەر كۆمەڵگای مەدەنی و ڕێكخراوەكانیدا‬ ‫دەبێت‪ .‬لەو دەوڵەتانەدا‪ ،‬حكومەت پشتی تەنها‬ ‫بە داهاتی نەوت بەستووە‪ ،‬هیچ پێویستی بە‬ ‫داهاتی باجی تاك نییە‪ .‬لێرەشدا بەشێكی‬ ‫زۆری ك��ۆم��ەڵ‪ ،‬موچەخۆری حكومەتن‪.‬‬ ‫بەواتایەكی ت��ر‪ ،‬ئ��ال��ودە ب��وون ب��ەو پارەیەی‬ ‫حكومەت‪ ،‬لەداهاتی ن��ەوت پێیان دەدات‪.‬‬ ‫ئەمەش خ��ۆی لەخۆیدا دەنگی ن��اڕەزای��ی‬ ‫كۆمەڵگا كەمدەكاتەوە‪ ،‬لەهەمان كاتیشدا‬ ‫چنگی دەس��ەاڵت بەهێزتر دەك��ات بەتایبەت‬ ‫لەبەرامبەرنەیارەكانیدا‪.‬‬ ‫كەسایەتی تاكی خۆرهەاڵتی بەتایبەتی‬ ‫ل��ەو دەوڵ��ەت��ە نەوتییانەدا‪ ،‬ب��ەه��ۆی بژێوی‬ ‫و ئ��ال��ودەب��وون��ی��ان ب��ە م��وچ��ەی دەوڵ����ەت‪،‬‬ ‫كەسایەتییەكی مشەخۆرە‪ ،‬بەكەمی ئامادەیە‬ ‫دەن��گ��ی ن���اڕەزای���ی هەڵبڕێت ل��ەب��ەرام��ب��ەر‬ ‫سەرچاوەی سەرەكی داهات و ئارامی خێزان‪.‬‬ ‫ئەم وێنەیەش بە ئاشكرا لەواڵتانی كەنداو و‬ ‫عەرەبستانی سەعودی و لیبیا و ئێران و عێراق‬ ‫بە ئاشكرا دەبینین‪.‬‬ ‫ع��ێ��راق‪ :‬ل��ەس��ەرەت��ای دروستبوونیەوە‪ ،‬لە‬ ‫س��اڵ��ی(‪ )١٩٢٠‬لەژێر حوكمی پاشایەتی‪،‬‬ ‫هەڵبژاردنی تیادا ك���راوە‪ .‬دوات��ر و ل��ەدوای‬ ‫چ��ەن��د ك��ودەت��ای��ەك��ی س���ەرب���ازی‪ ،‬گ��ۆڕان��ی‬ ‫حوكم لە بەغدا‪ ،‬هەڵبژاردنی ئەنجومەنەكانی‬ ‫(تەنفیزی و تشریعی و بەیعەی سەرۆكایەتی)‬ ‫ل��ەس��ەردەم��ی ژێ��ردەس��ەاڵت��ی حزبی بەعس‬ ‫ئانجامدراوە‪ .‬هەروەها لەهەرێمی كوردستانیش‪،‬‬ ‫ل��ەس��اڵ��ی (‪ )١٩٩٢‬ب��ۆ یەكەمجار لەسێ‬ ‫پ��ارێ��زگ��ای (سلێمانی‪ ،‬هەولێر و ده��ۆك)‬ ‫هەڵبژاردنێكی دیموكراسی په‌رلەمانی كرا‪،‬‬ ‫ئەگەرچی بەداخەوە ئەنجامەكەی بەگوێرەی‬ ‫پێوەرە نێودەوڵەتییەكان نەبوو‪ ،‬هەربۆیە زۆری‬ ‫نەخایاند‪ ،‬چەندین شەڕی ناوخۆ لەو هەرێمەدا‬ ‫رووی��دا كە ئێستاش ئاسەوارەكەی بەئاشكرا‬ ‫دیارە‪.‬‬ ‫لەدوای پرۆسەی رزگاركردنی عێراقیشەوە‪،‬‬ ‫لەالیەن ئەمریكا و هاوپەیمانانی‪ ،‬تائێستا‬ ‫چەند جارێك هەڵبژاردن ئەنجامدراوە‪ .‬بەاڵم‬

‫ئەنجامەكانی هەڵبژاردن تائێستا بەدەر نییە‪،‬‬ ‫لەكاریگەری ئەو هۆكارانەی پێشتر ئاماژەمان‬ ‫پێدا هۆكاری (ئایینی‪ ،‬مەزهەبی و نەتەوەیی)‬ ‫كە بەشێوەیەكی ناڕاستەوخۆ ملمالنێیەكی زەقە‬ ‫لەپێناوی دەستبەسەرداگرتنی سەرچاوەی‬ ‫س��ەرەك��ی داه��ات��ی ن���ەوت‪ .‬چونكە هەموو‬ ‫ئەو الیەنانە باش دەزان��ن‪ .‬دانیشتوانی عێراق‬ ‫ه��اوش��ێ��وەی واڵت��ان��ی ت���ری خ����اوەن نەوتی‬ ‫ناوچەكە‪ ،‬ملكەچی ئەو دەسەاڵتەن كە قوتی‬ ‫رۆژانەیان بۆ دابین و مسۆگەر دەكات‪.‬‬ ‫دانیشتوانی عێراق دەمێك ساڵە تینوی‬ ‫ئ��ازادی و سەربەستی و ژیانێكی ئاسودەی‬ ‫هاوشێوەی كۆمەڵی مەدەنین‪ ،‬بەاڵم مێژوو‬ ‫پێمان دەڵ��ێ��ت‪ ،‬پەیوەندی گەالنی عێراق و‬ ‫ئازادیخوازان بەدەر نییە لەو دروشمەی كە دەڵێت‬ ‫(دڵمان لەگەڵتە‪ ،‬بەاڵم شمشێرمان لەسەرتە)‪.‬‬ ‫هەربۆیە ئازادیخوازان و گۆڕانخوازانی ئەو‬ ‫واڵتە‪ ،‬كاروانێكی دوور و درێژیان لەبەردەمدایە‬ ‫بۆ گۆڕینی بنەماكانی پێكهاتەی خودی‬ ‫تاك‪ .‬بەرلەوەی هەر هەنگاوێكی گەورەتر بنێن‪.‬‬ ‫بۆ بەرقەراركردنی هەر گۆڕانكارییەك لەسەر‬ ‫ئەرزی واقیع‪ ،‬باشترە كار بكرێت لەچەسپاندنی‬ ‫پرەنسیپەكانی ئ���ازادی‪ ،‬بنەماكانی مافی‬ ‫م���رۆڤ‪ ،‬دیموكراسی و سەربەخۆیی تاك‬ ‫و ڕزگاربوونی لەكۆیالیەتی حكومەت كە‬ ‫پارەی داهاتی نەوتی خۆیان‪ ،‬دەكاتە خێر و‬ ‫منەت و مەكەڕەمە‪ .‬ئەوسا دەكرێت دەوڵەتێكی‬ ‫نەوتی هاوشێوەی واڵتێكی وەك نەرویژ دروست‬ ‫بكرێت‪ .‬كە یەكێكە لەقەاڵكانی دیموكراسی و‬ ‫ئازادی و مافی رادەربڕین‪ ،‬لەهەمان كاتیشدا‬ ‫خاوەن سامانی نەوتە كە موڵكی هەمووانە‪،‬‬ ‫نەك حزبی دەسەاڵتدار‪.‬‬ ‫بۆ بەدیهێنانی ئەم ئامانجەش‪ ،‬باشتروایە‬ ‫ك��ار بكرێت لەسەر ب��ەرزك��ردن��ەوەی ئاستی‬ ‫هۆشیاری كۆمەڵ‪ ،‬لەڕێی كەسانی هەڵبژاردە‬ ‫كە خۆیان نمونەیی پ��ەروەردەی قوتابخانەی‬ ‫دی��م��وك��راس��ی ب��ن‪ .‬كەسانێك ك��ە گ��ۆڕان��ی‬ ‫راستەقینە بەسەر كەسایەتییاندا هاتبێت‪ .‬ئەو‬ ‫كەسانە دەبنە سەرقافڵە و ڕابەری شۆڕشی‬ ‫ڕۆشنبیری و گۆڕانكاری كۆمەڵ‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئ��ەو ك��اروان��ە گۆڕانكارییە دوور و درێ��ژە و‬ ‫پێویستی بەئارامی و ب��اوەڕ بەخۆبوونە‪ .‬بۆ‬ ‫ئەوكارەش بەهیوام لەزنجیرە وتاری دووەمدا‬ ‫باس لەپرۆسەی گۆڕان بكەین‪ ،‬بەشێوەیەكی‬ ‫زانستی‪ ،‬دوور لەهەنگاوی ك��ورت��ی پالن‬ ‫بۆدانەنراو‪ .‬بۆ گەیشتن بەئامانج واباشترە دوای‬ ‫سەرەتا ئامانج دیاری بكرێت‪ ،‬پاشان نەخشەی‬ ‫رێگای گەیشتن بە ئامانج دابڕێژرێت‪ .‬چونكە‬ ‫بەتەنها رێكردن رووەو ئامانج بێ گوێدانە‬ ‫كۆسپ و كەناڵەكانی ب����ەردەم‪ ،‬شكستی‬ ‫پێشوەختمان تووش دەكات‪ .‬لەهەمانكاتیشدا‪،‬‬ ‫رێكردن بەبێ دیاریكردنی ئامانج تووشی‬ ‫ونبوون و سەرلێشێواویمان دەكات‪.‬‬


‫ئێران و توركیا پەیمانی هاوبەش قەیرانی هاوبەش‬ ‫بۆ چی توركیا‪ ،‬پشتیوانی لەئێران دەكات‬ ‫دواب������ەدوای هاتنە س��ەرك��اری پارتی‬ ‫بەناو دادوگ��ەش��ە پێدان‪ ،‬دەوڵ��ەت��ی توركیا‬ ‫پەیوەندیەكانی ئابوری و سیاسی خۆی‬ ‫لەگەڵ رژیمی ئێراندا‬ ‫پتەوتر ك���ردووە‪ .‬ئەو‬ ‫پێوەندیانە گەیشتووەتە‬ ‫ئاستێك ك��ە هێندێك‬ ‫ج���ار ت��ورك��ی��ا ب��ووەت��ە‬ ‫ن��اوب��ژی��وان و پ��ردی‬ ‫پێوەندی نێوان ئێران و واڵتانی رۆژئ��اوا‪،‬‬ ‫بۆ دانوستاندن لەسەر چارەسەری كێشەی‬ ‫ناوەكی ئەم واڵتە‪ .‬تەنانەت توركیا هەنگاوی‬ ‫لەوە زۆرتریشی ناوە و بە فەرمی دژایەتی‬ ‫خۆی لەگەڵ گەماڕۆی ئابوری و سیاسی‬ ‫و هێرشی چ��ەك��داری رۆژئ�����اوا ل��ەدژی‬ ‫كۆماری ئیسالمی ئێران دەربڕیوە! هاوكات‬ ‫ئێرانیش هەوڵی راكێشانی كاربەدەستانی‬ ‫ت��ورك��ی��ای داوە و گەلێك ك��ۆب��وون��ەوە و‬ ‫رێككەوتنامەی سیاسی و چ��ەك��داری و‬ ‫ئابوریان واژۆ كردووە‪.‬‬ ‫ب��ەاڵم توركیا و ئ��ێ��ران‪ ،‬دوو دووژمنی‬ ‫لەمێژینە ك��ە ل��ەس��ەردەم��ی س��ەف��ەوی و‬ ‫عوسمانیەكانەوە بگرە تا ساڵەكانی هەزار و‬ ‫نۆسەد و نەوەدی زایینی‪ ،‬هەموو كاتێك بە‬ ‫نەفرەت چاویان لەیەكتر كردووە و پەنجەی‬ ‫شەڕیان بە یەكتر نیشان داوە‪ ،‬چۆنە ئێستا‬ ‫وابوونەتە برای گیانی بەگیانی یەكتر و بەم‬ ‫جۆرە یەكتر دەپارێزن؟‬ ‫دیارە هۆكاری سەرەكی ئەو هاوپەیمانییە‪،‬‬ ‫ب��ەرژەوەن��دی هاوبەشی ئێران و توركیایە‪.‬‬ ‫بەاڵم ئەو بەرژەوەندیانە كامەن؟‬ ‫ئاكەپە‪ ،‬راگرتنی بااڵنس‬ ‫لەوكاتەی كە پارتی ئیسالمی ئاكەپە‬ ‫ه��ات��ووەت��ە س��ەر ك���ار‪ ،‬ئ��ەو پ��ارت��ە هەموو‬ ‫شێوازەكانی شەڕی لەپێناو سەركوتكردنی‬ ‫جواڵنەوەی كوردان تاقی كردووەتەوە‪ .‬توركیا‬ ‫ب��ۆ گ��ورز لێدان ل��ەك��وردان‪ ،‬بەسازكردنی‬ ‫هێندێك پ��ڕۆژەی وەك «كرانەوە ب��ەڕووی‬ ‫كوردان» و دانانی كەناڵێكی تەلەفزیۆنی‪،‬‬ ‫هەوڵی دا كە كوردانی باكور (كە مەخابن‬

‫بەشێكی ب��ەن��اوی ئیسالمەتی و ئایین‬ ‫ب��ۆ الی خ��ۆی راك��ێ��ش��اوە) ل��ەج��واڵن��ەوەی‬ ‫ئازادیخوازانەی خۆی دووربخاتەوە و كوردی‬ ‫تورك زۆرتر ساز بكات! هاوكات ئەو پارتە‪،‬‬ ‫نەتەنیا شەڕی چەكداری نەوەستاندوە‪ ،‬بگرە‬ ‫جەغزی شەڕ و ئۆپڕاسیۆنەكانی سیاسی‬ ‫و چەكداری‪ ،‬فراوانتریش كردووە‪ .‬گرتن و‬ ‫دەستبەسەر كردنی ه��ەزاران ژن و منداڵی‬ ‫كورد و ئەندامی «دەتەپە» و «بەدەپە»‬ ‫و بۆمبارانی چیاكانی كوردستان و ناردنی‬ ‫چەك و تەقەمەنی و ه��ەزاران كۆماندۆی‬ ‫شەڕ لەناوەڕاستی توركیاوە بۆ كوردستان‪،‬‬ ‫نموونەیەكن لەسیاسەتی ش��ەڕخ��وازان��ە و‬ ‫سەركووتكەرانەی ئاكەپە‪( .‬درۆیین بوونی‬ ‫پڕۆژەی كرانەوەی توركیا لەبەرامبە‌ر شاندی‬ ‫ئاشتی كورداندا سەلمێندرا‪ .‬دادگای تورك‬ ‫حوكمی زیندانی درێژخایەنی بەسەریاندا‬ ‫سەپاندن و ئەوانیش بەناچاری گەڕانەوە‬ ‫كەمپی مەخمور و چیاكانی قەندیل)‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم بەگشتی ئاكەپە گەلێك چاالكی‬ ‫دیپلۆماسیی ئەنجام داوە كە لەوانە دەكرێ‬ ‫ئاماژە بەو چەند شتەی خوارەوە بكەین‪:‬‬ ‫پەیوەندی لەگەڵ رۆژئاوا‬ ‫ئاكەپە ل��ەگ��ەڵ ئ��ەوەش��دا ك��ە پارتەكی‬ ‫ئیسالمییە و بەجۆرێك لەجۆران دەی��ەوێ‬ ‫رۆڵی دەوڵەتی عوسمانی بگێڕێتەوە‪ ،‬لەپێناو‬ ‫سەركوتكردن و بەرەنگاریكردن لەجواڵنەوەی‬ ‫ئ��ازادی��خ��وازان��ەی ك���وردان‪ ،‬گەلێك خاڵی‬ ‫داوە بە ڕۆژئ���اوا و پەیوەندیەكانی خۆی‬ ‫لەگەڵیاندا پتەوتر كردووە‪ .‬فشاری دەوڵەتی‬ ‫فەڕەنسە لەدژی كوردانی باكور و هێرشی‬ ‫پۆلیسی بلژیكا بۆ سەر «رۆژ تی ڤی»‬ ‫نموونەیەكە لەكاریگەری چاالكیەكانی‬ ‫دیپلۆماتیكی توركیا‪.‬‬ ‫پەیوەندی لەگەڵ واڵتانی دراوسێ‌‬ ‫دەوڵەتی تورك هەروەها دەستی كردووە بە‬ ‫باش كردنی پەیوەندیەكانی لە گەڵ هەموو‬ ‫واڵتانی جیران (جیا لە ئیسرائیل كە لەم‬ ‫دواییانەدا هێندێك ناكۆكیان لێ ساز بووە)!‬ ‫ئێران‪ ،‬سوریا‪ ،‬عێراق و تەنانەت باشوری‬ ‫ك��وردس��ت��ان‪ ،‬ئ��ەو شوێن و هەرێمانەن كە‬ ‫پێویستە لەدژی جواڵنەوەی ئازادیخوازانەی‬ ‫ك����وردان ل��ەب��اك��وری ك��وردس��ت��ان بەكاریان‬ ‫بێنێت یان النی كەم ئەوەندە دۆستایەتیان‬ ‫بكات كە ببنە هاوكاری‪ ،‬چونكە توركیا‬ ‫دەزان��ێ��ت كە بەتەنیایی ش��ەڕی كوردانی‬ ‫ب��اك��وری ك��وردس��ت��ان��ی پ��ێ ن��اك��رێ��ت و تا‬ ‫ئێستاش ب��ەو هەموو تەجهیزات و پ��ارە و‬ ‫سیخوڕ و س��ەرب��ازەش نەیتوانیوە كارێك‬

‫ه��ەر میللەتێك س��رودێ��ك��ی نەتەوەیی‬ ‫ت��ای��ب��ەت ب��ەخ��ۆی ه��ەی��ە‪ ،‬ب���ەاڵم دەك��رێ��ت‬ ‫تاكەكانی كۆمەڵگە هەموویان یەك بۆچون‬ ‫و تێڕوانینیان نەبێت لەسەر ئ��ەم س��رودە‪،‬‬ ‫ب��اوەڕب��وون ی��ان ب��اوەڕ‬ ‫ن���ەب���وون ب��ەس��رودێ��ك‬ ‫مانای ب��اوەڕ نەبوون‬ ‫ن��ی��ی��ە ب��ەم��ەس��ەل��ەی‬ ‫نەتەوایەتی‪ .‬بۆنموونە‬ ‫كاتێك م‪.‬عەلی باپیر‬ ‫باوەڕی بەسرودی ئەی رەقیب نەبێت كە‬ ‫س���رودی ن��ەت��ەوای��ەت��ی ك���وردە‪ ،‬م��ان��ای وا‬ ‫نییە كە ئەم كەسە ب��اوەڕی بەمەسەلەی‬ ‫ن��ەت��ەوای��ەت��ی نەبێت‪ ،‬چونكە ئ��ەم كەسە‬ ‫لەهەموو ئیسالمییەكان زیاتر پێداگری‬ ‫ل��ەس��ەر م��ەس��ەل��ەی ن��ەت��ەوای��ەت��ی دەك��ات‪،‬‬ ‫ئەگەر روانگەیەكی ئاینی داخ��راوی بۆ‬ ‫هەندێ مەسەلە هەبێت و لەم روانگەیەوە‬ ‫ب���اوەڕی ب��ەس��رودی ئ��ەی رەق��ی��ب نەبێت‪،‬‬ ‫ئ��ەم��ە وات���ای ئ���ەوە نییە ع��ەل��ی باپیر‬ ‫باوەڕی بەمەسەلەی سرودی ئەی رەقیب‬ ‫نەبێت‪ ،‬و هەر كەسێكیش باوەڕی بەسرودی‬ ‫ئەی رەقیب هەبێت ئەو بەكافری دادەنێت‪.‬‬ ‫دی���ارە ل��ێ��رەدا مەبەستم ب��ەرگ��ری��ك��ردن‬ ‫لەهەڵوێستی م‪.‬عەلی باپیر نییە‪ ،‬بەڵكو‬ ‫ئ����ەوەی م��ەب��ەس��ت��م��ە بیڵێم ئ���ەو ه���ات و‬ ‫هاوارەیە كە قەڵەم بەدەستە حزبییەكانی‬ ‫دەس��ەاڵت كە هەندێكیان خۆیان ناوەناوە‬ ‫ن���ووس���ەر و رۆش��ن��ب��ی��ری س��ەرب��ەخ��ۆ ل��ەم‬ ‫ماوەیەدا لەسەر ئەم مەسەلەیە كردیان‪ ،‬ئەم‬ ‫قەڵەم بەدەستانە وەك پیشەی هەمیشەییان‪،‬‬ ‫بەڕق و قینەیەكی ئایدۆلۆژی و حزبییەوە‪،‬‬ ‫ب��ەرب��وون��ەت��ە پ��ەخ��ش��ك��ردن��ی چ��ەل��ەح��ان��ێ‬

‫بێبەهاكانیان و پ��ەڕه‌ی باڵوكراوەكانیان‬ ‫ب��ەه��ێ��رش��ك��ردن��ەس��ەر م‪.‬ع���ەل���ی ب��اپ��ی��ر و‬ ‫ئیسالمییەكان پڕكردوە‪.‬‬ ‫پرسیار لێرەدا ئ��ەوەی��ە‪ ،‬ئایا رۆشنبیر‬ ‫و ن��ووس��ەر ئ��ەرك��ی��ان ئ��ەوەی��ە مەسەلەی‬ ‫بچوكی بێبایەخ گ��ەورە بكەن و خەڵكی‬ ‫پێوە سەرقاڵ بكەن و كێشە و قەیرانەكانی‬ ‫كۆمەڵگا ف��ەرام��ۆش بكەن؟ لەراستیدا‬ ‫بەپێچەوانەی ئ��ەم��ەوە‪ ،‬ئەركی رۆشنبیر‬ ‫و ن��ووس��ەر ئەركێكی زۆر لێپرسراوانەیە‬ ‫ب��ەرام��ب��ەر ك��ۆم��ەڵ��گ��ە و دۆخ���ی ژی��ان��ی‬ ‫خەڵك‪ .‬بەشێوەیەكی زۆر كورت دەتوانین‬ ‫بڵێین رۆشنبیر و نووسەر ئەو كەسەیە كە‬ ‫لەگەڵ خەمەكانی هاواڵتیانی كۆمەڵگەدا‬ ‫بژی و هەمیشە قەڵەمەكەی بكاتە چەكی‬ ‫نووسین و لەم رێگایەوە هۆشیاری تاك‬ ‫بخوڵقێنێت و ك��ۆم��ەڵ��گ��ە ب��ەرەوپ��ێ��ش��ەوە‬ ‫ببات‪ ،‬لەالیەكی ت��رەوە لەڕێی نووسین و‬ ‫بەشداریكردن لەخەباتی مەدەنی و سادەیی‬ ‫و تێكەڵبوون لەگەڵ خەڵك و دڵسۆزی‬ ‫بەرامبەر كۆمەڵگە هەمووكات بەرەو رووی‬ ‫ستەم و گەندەڵی و خراپ بەكارهێنانی‬ ‫دەسەاڵت دەبێتەوە و راستیەكان بۆ خەڵك‬ ‫دەخاتەروو‪.‬‬ ‫دەكرێت بڵێین لەسەردەمی ئێستاماندا‬ ‫ب���ەه���ۆی ئ��ەك��ت��ی��ڤ ب���وون���ی خ��ەب��ات��ی‬ ‫مەدەنییەوە رۆشنبیران و نووسەران دەتوانن‬ ‫رۆڵ��ێ��ك��ی ب���ەرچ���او ببینن ل��ەب��ەرەوپ��ێ��ش‬ ‫ب���ردن���ی ك��ۆم��ەڵ��گ��ە و دەرب����ازك����ردن����ی‬ ‫لەقەیرانەكان و چاكسازیكردن لەدەسەاڵت‬ ‫و بەرەنگاریكردن لەبەرامبەر تاكڕەوی و‬ ‫داسەپاندنەكانی دەس����ەاڵت‪ ،‬ب��ەاڵم ئایا‬ ‫لەكوردستاندا رۆشنبیر ئەم رۆڵەی بینیوە؟‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪14‬‬

‫بباتە سەر‪ .‬هەر بۆیەش دەستی یارمەتی‬ ‫ێ بەتایبەت ئێران كە‬ ‫بۆ دەوڵەتانی دراوس� ‌‬ ‫دوژمنی هاوبەشیان هەیە‪ ،‬درێ��ژ دەك��ات‪.‬‬ ‫دەوڵەتی تورك هەم لەڕێگای پەرەپێدانی‬ ‫پەیوەندیەكانی ئابوری (بۆ وێنە لەگەڵ‬ ‫ئێران كە گەماڕۆی ئابوری لەسەرە! یان‬ ‫لەگەڵ ب��اش��وری كوردستان كە تەنانەت‬ ‫ئااڵكەشی بە فەرمی نازانێت !!!) وە هەم‬ ‫لەڕێگای فشار (ب��ۆ وێنە ب��ە بەهانەی‬ ‫سازكردنی بەنداو لەسەر ڕووبارەكانی دیجلە‬ ‫و فورات و گرتنەوە و كەمكردنەوەی ئاو‬ ‫لەسەر عێراق و سوریا)‪ ،‬جموجۆڵی دەست‬ ‫پێ ك��ردوە و دەی��ەوێ��ت هەموویان ل��ەدژی‬ ‫جواڵنەوەی ئازادیخوازانەی كوردان لەباكور‪،‬‬ ‫باشوری رۆژئاوا و رۆژهەاڵتی كوردستان‬ ‫بەكاربێنێت‪.‬‬ ‫مەترسی پارچەپارچە بوونی ئێران و‬ ‫هەڕەشە لەسەر توركیا‬ ‫دەوڵەتی ت��ورك باش دەزانیت كە ئێران‬ ‫لەمەترسیدایە و شیمانەی ئەوە هەیە كە بە‬ ‫هۆی گەماڕۆی ئابوری و سیاسی زۆر‬ ‫الوازتر لەوەبێت كە بتوانێ لە پێش ئەمریكا‬ ‫و واڵتانی دیكەی ڕۆژئاوایی راوەستێت!‬ ‫هاوكات سێبەری شەمشیری دێمۆكلۆسی‬ ‫لەسەر ئێران دیتووە و ئەو ئیمكانەی دیتووە‬ ‫كە رۆژێك لەڕۆژان دەوڵەتی ئێرانیش وەك‬ ‫عێراق و ئەفغانستان رووبەڕووی هێرشێكی‬ ‫چەكداری ئەمریكا ببێتەوە‪ .‬لێرەدا توركیا‬ ‫ب��اش ل��ەو راستیە تێگەیشتووە ك��ە ئ��ەوە‬ ‫تەنیا ئێران نییە كە زەرەر دەك��ات‪ ،‬بەڵكو‬ ‫دەوڵەتی توركیاش زەرەرێكی گەورە دەبینێت‬ ‫و مەترسی لە س��ەر ئەویش س��از دەبێت‪.‬‬ ‫چونكە بە تێكشكانی كۆماری ئیسالمی‪،‬‬ ‫ش��ی��م��ان��ەی ئ����ەوە ه��ەی��ە ك��ە ئ��اڵ��ۆزی��ەك��ی‬ ‫س��ەرت��اس��ەری ه��ەم��وو ئ��ێ��ران بگرێتەوە و‬ ‫رۆژه��ەاڵت��ی ك��وردس��ت��ان‪ ،‬وەك دووهەمین‬ ‫بەشی گەورەی نیشتیمانێكی داگیركراو‪،‬‬ ‫بگاتە ئازادی و جۆرێك فیدرالیزم‪ .‬ئەوسا‬ ‫باكوری كوردستان‪ ،‬واتا ئەو بەشەی لەژێر‬ ‫دەستی خۆی دایە‪ ،‬زۆرتر لەتوركیا دەبێتە‬ ‫هەڕەشە !‬ ‫لێدوانەكانی وەزی���ری دەرەوەی توركیا‬ ‫«ئەحمەد داود ئۆغڵو» جۆرێك دانپێیانان‬ ‫بوو بەو راستیە‪ .‬داودئۆغڵو بەئاشكرا وتی‪:‬‬ ‫« ئێمە لەدژی هێرشی چەكداری ئەمریكا‬ ‫بۆ سەر ئێرانین‪ ،‬چونكە ئەوە دەبێتە هۆی‬ ‫پارچەپارچە بوونی ئێران و مەترسی بۆ‬ ‫ئێمەش سازدەكات‪».‬‬ ‫باسێكیش لەسەر كێشەی توركیا‪-‬‬

‫ئەندامەتی لەیەكێتی ئەوروپاش كێشەی‬ ‫خۆی هەیە‬ ‫لەگەڵ ئ��ەوەش��دا كە توركیا بەسااڵنە‬ ‫ل��ەه��ەوڵ��ی ئ���ەوەدای���ە ك��ە ببێتە ئەندامی‬ ‫یەكێتی ئ���ەوروپ���ا‪ ،‬ب���ەاڵم ت��ا ئێستا وەك‬ ‫ئەندام پەسەند ن��ەك��راوە‪ .‬بێگومان یەكێك‬ ‫ل��ەم��ەرج��ەك��ان��ی ئ��ەن��دام��ێ��ت��ی لەیەكێتی‬ ‫ئ��ەوروپ��ا‪ ،‬بەڕێوەبردنی هێندێك ریفۆرمی‬ ‫كۆمەاڵیەتی و دیموكراتیزەكردنی واڵتە‪.‬‬ ‫ك���وردان ب��ەدام��ەزران��دن��ی پارتەكانی وەك‬ ‫«دەتەپە» و «بەدەپە» و گەلێك پارت و‬ ‫ڕێكخراوی هاوشێوە‪ ،‬كەڵكیان لەو دەرفەتە‬ ‫وەرگ���رت���ووە و خەباتێكی س��ەرت��اس��ەری��ان‬ ‫لەباكوری كوردستان و توركیا بەشێوەی‬ ‫مەدەنی و سیاسی وەرێخستووە‪ .‬لەراستیدا‬ ‫ئ��ەوە زەربەیەكی گ��ەورەی لەخواستەكانی‬ ‫توركیا داوە‪ ،‬چونكە ئەگەر هاتبا و توركیا‬

‫بەشێوەی دەوڵەتێكی تەواو دیكتاتۆر كاری‬ ‫ك��ردب��ا‪ ،‬ئ��ەوس��ا ك���وردان تەنیا بەشێوازی‬ ‫پارتیزانی و هێندێك ئیعترازی مەدەنی‬ ‫كاریان پێ دەكرا‪ .‬لێرەدا توركیا كە هەموو‬ ‫كاتێك حاشای لەهەبوونی ك��وردان كردووە‬ ‫و بانگەشەی ئ���ەوەی ه��ەب��ووە ك��ە گوایا‬ ‫لەتوركیا تەنیا ی��ەك ن��ەت��ەوە دەژی��ن (وات��ا‬ ‫ت��ورك)‪ ،‬ناتوانێ لەچوارچێوەی یاساكانی‬ ‫دیموكراتیكی ئ���ەوروپ���ادا‪ ،‬چیتر حاشا‬ ‫لەهەبوونی گەلی كورد و گەالنی دیكەی‬ ‫لەوێنەی ئاشوری و سوریان و ئەرمەن و‪...‬‬ ‫هتد بكات‪ .‬هاوكات بەئەندام بوونی توركیا‬ ‫لەیەكێتی ئەوروپا‪ ،‬دەبێتە هۆی ئەوەی كە‬ ‫گەورەترین بەشی كوردستانی داگیركراویش‬ ‫واتا باكوری كوردستان‪ ،‬ببێتە بەشێك لەو‬ ‫یەكێتییە و بەمشێوەیە ئێمە خاوەنی كوردی‬ ‫ئەوروپایی دەب��ی��ن‪ .‬ئ��ەوەش بۆ داه��ات��ووی‬ ‫كوردان و سیاسەتێك كە لەڕۆژهەاڵتی ناوین‬ ‫لەپێناو ئازادیدا بەڕێوەدەچێت‪ ،‬كاریگەریەكی‬ ‫باشی دەبێت‪ .‬لەمانەش گرنگتر مۆدێلی‬ ‫كۆسۆڤۆیە‪ .‬بە فەرمی ناسینی حكومەتی‬ ‫نوێی كۆسۆڤۆ‪ ،‬تەنیا لەسەر ئیرادەی گەلی‬ ‫كۆسۆڤۆ‪ ،‬لەچوارچێوەی یاساكانی مافی‬ ‫م��رۆڤ و یەكێتی ئ��ەوروپ��ادا پێكهاتووە‪.‬‬ ‫بێگومان ئەگەر توركیاش ببێتە بەشێك‬ ‫لەیەكێتی ئ��ەوروپ��ا و زۆری��ن��ەی ك���وردان‬ ‫ل��ەو چ��وارچ��ێ��وەی��ەدا سەربەخۆیی خۆیان‬ ‫رابگەیەنن‪ ،‬یان پالنێكی هاوشێوەی فیدرالی‬ ‫و كۆنفیدرالیان هەبێت‪ ،‬ئەوسا باشتر لەئێستا‬ ‫دەتوانن پڕۆژەكانیان بەڕێوە ببەن‪( .‬ئەگەر‬ ‫چ��ی نابێت ك��ە پالنەكانی ب��ەرژەوەن��دی‬ ‫خوازانەی هێندێك دەوڵەتی ئەوروپایی بۆ‬ ‫فرۆشتنی چەك و ب��ەردەوام بوونی شەڕی‬ ‫توركیا لەدژی كوردان لەبەر چاونەگرین كە‬ ‫ئەو دەوڵەتانە تا ئێستاش نه‌یانهێشتووە كە‬ ‫توركیا ببێتە ئەندامی یەكێتی ئەوروپا و‬ ‫بەردێكی قورسیشیان لەسەر پرسی كوردان‬ ‫دان���اوە )‪ ...‬جیاوازیەكەی ل���ەوەدا دەبێت‬ ‫كە ئەگەر توركیا و ك��وردی باكور ببنە‬ ‫بەشێك لەئەوروپا‪ ،‬ك��وردان وەك هاواڵتی‬ ‫ئەوروپایی‪ ،‬زۆرتر گرینگیان پێ دەدرێت‪،‬‬ ‫چونكە ئەوروپا پەسەند ناكات كە لەبەشێك‬ ‫لەیەكێتییەكەی شەڕ و خوێن ڕشتن هەبێت‬ ‫و گوندەكانی ب��اك��وری ك��وردس��ت��ان (وات��ا‬ ‫بەشێك لەو یەكێتییە) بەو ئاسانیە بسووتێن‬ ‫و ‪...‬هتد‪.‬‬ ‫ب���ۆی ه��ەی��ە ك��ە ب��ەش��ێ��ك ل��ەئ��ەن��دام��ان‬ ‫و ب��ەڕێ��وەب��ەران��ی توركیا و لەناویشیاندا‬ ‫ئەندامانی ئاكەپە‪ ،‬ئەو مەترسیەیان هەست‬

‫لەراسیتدا بەپێچەوانەی ئەمەوە‪ ،‬ئەوەی‬ ‫كە پێی دەوترێت رۆشنبیر لەكوردستاندا‪،‬‬ ‫ن��ەك ه��ەر ئ��ەم رۆڵ���ەی نەبینیوە‪ ،‬بگرە‬ ‫بووەتە داردەست و زوڕناژەنی دەسەاڵت و‬ ‫ناودەركردن و پارەكۆكردنەوەی ناشەرعی؟‬ ‫ب��ەدرێ��ژای��ی تەمەنی دەس��ەاڵت��ی پارتی‬ ‫و یەكێتی نزیكەی «‪ 20‬س��اڵ��ە قەڵەم‬ ‫بەدەستە حزبیەكانیان خەریكی پیاداهەڵدان‬ ‫و دروستكردنی چەلەحانێ و تەشهیری‬ ‫بێبنەما و ب��ێ س���ودن‪ ،‬دی���ارە م��اوەی��ەك‬ ‫ح��زب كۆمەڵێك ن��ووس��ەری گ���ەورە كرد‬ ‫و پێیان دەوت��رێ��ت رۆشنبیر و نووسەری‬ ‫سەربەخۆ‪ ،‬ب��ەاڵم هەموو ئەمانە یەكێك‬ ‫ل���ەس���ەرك���ردن���ەك���ان���ی ح���زب���ی دەس�����ەاڵت‬ ‫دروستیكردون و شەڕی نەیارەكانی خۆی‬ ‫بەمانە دەكات؟!‬ ‫تائێستاش دەبینین ئەم نووسەرانە الی‬ ‫خۆێنەری دام��اوی ك��ورد ن��اوی گ��ەورەن‬ ‫و بوونەتە كاریزمایەكی وەهمی؟ قەڵەم‬ ‫بەدەستە حزبیەكانی دەس��ەاڵت بەروونی‬ ‫دی���ارن ك��ە زۆڕن����اژەن و پ��ی��اداه��ەڵ��دەری‬ ‫حزبی دەسەاڵتن و الی خەڵك ناسراوە و‬ ‫قسەیان ن��اڕوات‪ ،‬هەر هێزێك ل��ەدەرەوەی‬ ‫پ���ارت���ی و ی��ەك��ێ��ت��ی دروس���ت���ب���ێ���ت‪ ،‬چ‬ ‫ئیسالمی بێت ی��ان رێكخراوی مەدەنی‬ ‫و رۆشنبیری ئ��ەم��ان��ە ق��س��ەی خۆیانی‬ ‫پێدەڵێن‪ .‬دی��ارە ئەمە كارێكی ئاساییە‪،‬‬ ‫چونكە ئەمانە زوڕن��اژەن��ی دەس��ەاڵت��ن و‬ ‫كاریان هەر ئەمەیە‪ ،‬بەاڵم ئەوەی ئاسایی‬ ‫نییە‪ ،‬ئەوەیە كەسانێك لەبەر ناودەركردنی‬ ‫خۆیان و دەستكەوتی مادی جنێوی زۆر‬ ‫بەدەسەاڵت بدەن و زۆرشت لەبارەی حزب‬ ‫و دەسەاڵتەوە بنووسن و سەر بەدەسەاڵتیش‬

‫بن‪ ،‬بۆیە نابێت بەمانە بووترێت رۆشنبیری‬ ‫سەربەخۆ و ب��ێ الی���ەن‪ ،‬چونكە ئەمانە‬ ‫كاتێك دەسەاڵت نایەوێت هێزێك لەدەرەوەی‬ ‫خۆی سەرهەڵبدات‪ ،‬وەك ئەوەی بەئاشكرا‬ ‫لەكاتی هەڵبژاردنی (‪)2009/7/25‬دا‬ ‫بینیمان‪ ،‬چۆن ئەمانە بوونە پێداهەڵدەری‬ ‫ئۆپۆزیسیۆنێكی ساختەی دروستكراوی‬ ‫دەس��ەاڵت و نووسنی دور و درێ��ژی��ان بۆ‬ ‫ئەمە هۆنییەوە و ك��ردی��ان بەمژدەیەكی‬ ‫ساختە بۆ خەونێكی وەهمی داه��ات��وو و‬ ‫بەمەش خەڵێكی زۆر چەواشەكرا‪.‬‬ ‫ه��ەر ی��ەك ل��ەن��ووس��ەری گ��ەورەك��راوی‬ ‫بەناو سەربەخۆ و زوڕناژەنی حزبی كۆكن‬ ‫لەسەر ئ��ەوەی شتی بچوكی نەیارەكانی‬ ‫دەسەاڵت گەورە بكەن و زەینی خوێنەران‬ ‫و دواجار خەڵكی پێوە خەریك بكەن؟ بۆ‬ ‫ئەوەی خەڵك هەمیشە هێزەكانی دەرەوەی‬ ‫دەس��ەاڵت وەك مەترسی رەچ��او بكات و‬ ‫گرفت و قەیرانەكانی كۆمەڵگە فەرامۆش‬ ‫ببن‪ .‬بۆ نموونە‪ :‬ماوەیەكە هەڵنەستانی‬ ‫ع��ەل��ی ب��اپ��ی��ر ب��ۆ س����رودی ئ���ەی رەق��ی��ب‬ ‫بووەتە گەورەترین مەسەلەی كۆمەڵگە‪،‬‬ ‫دی��ارە ئەگەر بەرپرسێكی دەس��ەاڵت ئەم‬ ‫مەسەلەیە بكاتە بەهانەی هێرشكردنە سەر‬ ‫هێزێكی ئۆپۆزیسیۆن ئاساییە‪ ،‬چونكە‬ ‫دەس��ەاڵت��ی حزبی ك��وردی خ��ۆی بەرەها‬ ‫دەزان��ێ��ت و هەمیشە ك��اری ل��ەس��ەر ئ��ەوە‬ ‫ك��ردووە وێنایەكی خ��راپ بۆ هێزەكانی‬ ‫دەرەوەی خ��ۆی بكێشێت و ك��ام تۆمەتە‬ ‫خراپە بیداتە پاڵ نەیارەكانی بەمەبەستی‬ ‫سڕینەوەیان‪.‬‬ ‫دی��ارە ئەمەش یەكێكە لەتایبەتمەندی‬ ‫س��ی��س��ت��ەم��ی ت���ۆت���ال���ی���ت���ارەك���ان‪ ،‬ب���ەاڵم‬

‫ئ���ەوەی ل��ەم مەسەلەیەدا بینیمان زیاتر‬ ‫لەبەرپرسە حزبیەكان‪ ،‬ب��ەن��او ن��ووس��ەر و‬ ‫رۆژنامەنووسەكان ئەم مەسەلەیان گەورە‬ ‫ك��رد و ه��ەاڵی��ان ل��ەس��ەرن��ای��ەوە‪ ،‬تەنانەت‬ ‫گەیاندیانە ئ��ەوەی عەلی باپیر بەعەلی‬ ‫كیمیاوی و ب��ەع��س بشوبهێنن‪ .‬ئەگەر‬ ‫م��ەس��ەل��ەك��ە ب��ەرگ��ری��ك��ردن��ی ئ���ەم ب��ەن��او‬ ‫رۆشنبیر و ن��ووس��ەران��ە بێت ل��ەس��رودی‬ ‫نەتەوایەتی و هزری نەتەوایەتی‪ ،‬لەرێی‬ ‫نیقاشێكی فكری و زانستی دەرب���ارەی‬ ‫ئایین و نەتەوایەتی ئ��ەوە شتێكی ترە‪،‬‬ ‫بەاڵم لەراستیدا مەبەستەكە ئەمە نییە‪،‬‬ ‫بەڵكو م��ەب��ەس��ت ل��ەگ��ەورەك��ردن��ی شتی‬ ‫الوەكی و ناشیرنكردنی هێزەكانی دەرەوەی‬ ‫دەس��ەاڵت��ە الی خەڵك‪ ،‬بۆ ئ��ەوەی خەڵك‬ ‫بەمەوە سەرقاڵ بن و قەیران و گرفتەكانی‬ ‫كۆمەڵگە فەرامۆش بكرێن‪ ،‬دەسەاڵتیش‬ ‫رەهایەتییەكی شەرعی وەربگرێت لەالیەن‬ ‫حزبێك یان دوو حزبەوە‪ ،‬ئایا ئ��ەوەی لەم‬ ‫گەمەیەدا رۆڵی سەرەكی ببینێت نووسەر‬ ‫و رۆشنبیری سەربەخۆییە؟ ماوەیەكی زۆر‬ ‫ئەم گەمەیە كراو قەڵەم بەدەستەكانی حزبە‬ ‫ئیسالمییەكانیش بەحەماقەتێكی حزبییەوە‬ ‫رۆڵیان تێدا بینی‪ ،‬ل��ەم نێوەدا بەدەنگ‬ ‫هاتنی رۆشنبیران و ن��ووس��ەران لەسەر‬ ‫مافەكانی خەڵك و رەخنەگرتنی فكری‬ ‫و زانستی لەدەسەاڵت لەهیچ كونجێكەوە‬ ‫بەدی نەدەكرا‪.‬‬ ‫ل����ەدوای (‪ )2001‬كاتێك دەنگێكی‬ ‫رۆشنبیری س��ەرب��ەخ��ۆ دروس��ت��ب��وو‪ ،‬هەر‬ ‫لەسەرەتاوە ئەوەی راگەیاند كە چەلەحانێ‬ ‫و زم��ان��ی زب���ر و ت��ون��دوت��ی��ژی ئ��ەرك��ی‬ ‫رۆشنبیران و نووسەرانی نییە‪ ،‬بەاڵم هەر‬

‫ئیسرائیل‬ ‫كێشەی توركیا و ئیسرائیل (بەهۆی‬ ‫كەشتی ئاشتی) لەكاتێكدا روو دەدات‬ ‫كە دەوڵەتی تورك نێوانی لەگەڵ زۆربەی‬ ‫واڵتان باش كردووە‪ .‬بەاڵم ئەو ڕووداوە زۆرتر‬ ‫كێشەیەكە لە نێوان پارتی ئیسالمی ئاكەپە‬ ‫و دەوڵەتی ئیسرائیل‪ .‬لەراستیدا ئیسرائیل‬ ‫ل��ەب��واری چەكدارییەوە هێشتا پەیوەندی‬ ‫بە سوپای توركیاوە هەیە و پەیماننامەی‬ ‫فرۆشتنی فڕۆكە و چەكیان ه��ەر م��اوە‪.‬‬ ‫ئاكەپە كە زۆینەی دەنگی خۆی بە هۆی‬ ‫پڕۆپاگەندە ئیسالمیەكانی خۆیەوە لەتوركیا‬ ‫وەدەس��ت هێناوە‪ ،‬دەیەوێت لەو هەلە كەڵك‬ ‫وەربگرێت و بەپشتیوانیكردن لەجواڵنەوەی‬ ‫تیرۆریستی حەماس و هێرش و هەڕەشەی‬ ‫سیاسی لەوێنەی بڕینی پەیوەندی لەگەڵ‬ ‫ئیسرائیل‪( ،‬زۆرت���ر ل��ەج��اران خ��ۆی وەك‬ ‫نوێنەری دونیای ئیسالمی سوننی نیشان‬ ‫بدات)‪ ،‬بۆ هەڵبژاردنەكانی داهاتوو دیسان‬ ‫دەنگ بەدەست بێنێت‪ .‬لەهەمانكاتدا ئەو‬ ‫رووداوە‪ ،‬توركیا لەئێران و سوریا (نەیارانی‬ ‫ئیسرائیل) نزیكتر دەك��ات��ەوە‪ .‬بەمشێوەیە‬ ‫توركیا‪ ،‬هەم پەیوەندیەكانی خۆی لەگەڵ‬ ‫ئیسرائیل ل��ەڕێ��گ��ای س��وپ��ا و لەبەشی‬ ‫چ��ەك��داری و ئ��اب��ووری درێ���ژە پ��ێ��داوە و‬ ‫هەمیش پ��ارت��ی دەس���ەاڵت���داری ئاكەپە‪،‬‬ ‫پێگەی خ��ۆی بۆ خەڵكی ئیسالمی كە‬ ‫زۆری��ن��ەی كۆمەڵگای ت��ورك و ف��ارس و‬ ‫ع��ەرەب و ك��ورد پێكدێنن قایم تر ك��ردووە‬ ‫و بگرە هاوپەیمانی خۆی لەگەڵ ئێران و‬ ‫توركیاش توندتر كردووە‪.‬‬

‫پێ كردبێت و خۆیان بە ئانقەست و بە‬ ‫پێچەوانەی پارتەكانی عیلمانی‪ ،‬هەوڵێكی‬ ‫كەمتر بۆ ئەندام بوونی توركیا لەیەكێتی‬ ‫ئ��ەوروپ��ا دەدەن‪ .‬بێگومان سەربەخۆیی‬ ‫ك��ۆس��ۆڤ��ۆ و ج��ی��اب��وون��ەوەی ل��ەواڵت��ان��ی‬ ‫دیكەی یۆگۆسالوی پێشوو‪ ،‬ئەو ترسەی‬ ‫لە ئاكەپەدا زیادتر كردووە كە لەدواڕۆژی‬ ‫پەیوەستبوونی توركیا بەیەكێتی ئەوروپادا‪،‬‬ ‫كوردانیش بەهەمان شێوە رەفتار بكەن و‬ ‫بگەنە سەربەخۆیی‪.‬‬ ‫ئەنجام‬ ‫دەوڵ���ەت���ی ت����ورك ن��ای��ەوێ��ت ك���ە هیچ‬ ‫گۆڕانكاریەك ل��ەدژی ئێران لەناوچەكەدا‬ ‫روو ب����دات‪ .‬ت��ورك��ی��ا ت��ەن��ان��ەت ئ��ام��ادەی��ە‬ ‫كە ئێران دەستی بە ئەتۆم (هەڵبەت بە‬ ‫ئیدیعای خۆیان ئاشتی خوازانە) رابگات‪،‬‬ ‫بەاڵم بەهیچ شیوەیەك ئەم دەوڵەتە هێرشی‬ ‫نەكرێتە سەری و پارچە پارچە نەبێت‪ .‬هەر‬ ‫بۆیەش بەهەموو توانای خۆی پشتیوانی‬ ‫ل��ەئ��ێ��ران دەك���ات و ن��م��وون��ەی ئ��ەو ك��ارەش‬ ‫لەپەیمانی هاوبەشی ئ��ێ��ران ‪ -‬توركیا و‬ ‫بەرازیلدا دەبینین‪ .‬هاوكات دەوڵەتی تورك‬ ‫بۆ سەركووتكردن و الوازكردنی جواڵنەوەی‬ ‫ك��وردی هەم لەشارەكان و هەم لەچیاكان‪،‬‬ ‫بەهاوكاری زانیاری و چەكداری ئێران‪،‬‬ ‫شەڕێكی گ���ەورەی دەس��ت پێ ك���ردووە و‬ ‫س��ورە لەسەر ئەو هاوپەیمانییە‪ .‬دەوڵەتی‬ ‫تورك تەنانەت ئامادەیە كە بۆ پارچە نەبوون‬ ‫و پاراستنی ئێران‪ ،‬لە بەرامبەر ئیسرائیل و‬ ‫ئەمریكاش ناڕەزایەتی نیشان بدات و ئااڵی‬ ‫رێكخراوی توندڕەوی حەماس بەرز كاتەوە‪.‬‬ ‫لەبەرامبەردا جواڵنەوەی كوردی بەتەنیایی‬ ‫خەریكی بەرخۆدان و شەڕە و ڕۆژئ��اواش‬ ‫ت��ائ��ێ��س��ت��ا ل��ەئ��اس��ت��ی ه��ێ��ن��دێ��ك ف��ش��اری‬ ‫ئابوری و سیاسی هاتووەتە پێش‪ .‬لێرە دا‬ ‫ك��وردان زیادتر لەهەموو كەس و الیەنێك‪،‬‬ ‫تینوو و الیەنگری تیۆری گۆڕانكارین‬ ‫لەهەرێمەكەدا و الچوون و نەمانی دەوڵەتی‬ ‫ئێران بە قازانجێكی گەورە دەزاندرێت كە‬ ‫رەنگ‌ە زەمینە و ڕێگا بۆ كوردستانێكی‬ ‫ئ���ازاد و گ���ەورە ل��ەڕۆژه��ەاڵت��ی ناویندا‬ ‫ت (هەڵبەت ب��ەو شەرتەی كە‬ ‫خ��ۆش بكا ‌‬ ‫لەناو كوردانیشدا یەكگرتوویی و هەستی‬ ‫بەرپرسیارەتی و نەتەوەیی هەبێت و ئەوانیش‬ ‫بەوشیاری و زیرەكانە‪ ،‬هەل و دەرفەتەكان‬ ‫بەباشی بەكار بێنن‌)‪.‬‬

‫ئەی رەقیب و هات و هاواری قەڵەم بەدەستە حزبییەكان‬ ‫زوو هەموو راگەیاندنە حزبی و بەناو‬ ‫سەربەخۆكان قفڵێكی ژەنگ گرتوویان‪،‬‬ ‫ب���ەرووی ئ��ەم دەنگە سەربەخۆیەدا لێدا‪،‬‬ ‫ل��ەه��ەم��ووالی��ەك��ەوە دەس���ەاڵت گ��ەم��ارۆی‬ ‫ئ���ەم دەن��گ��ە دڵ���س���ۆزەی ك��ۆم��ەڵ��گ��ەی��دا‪،‬‬ ‫دی����ارە ئ��ەگ��ەر ئ���ەم دەرگ����ا داخ��س��ت��ن و‬ ‫گەمارۆدانەی راگەیاندن هۆكارێك بووبێت‬ ‫بۆ بەردەوامیدانی چەلەحانێ و نووسینی‬ ‫پ��ڕ ل����ەرەق و ك��ی��ن��ەی ق��ەڵ��ەم ب��ەدەس��ت��ە‬ ‫بەناو سەرخۆ و حزبیەكان‪ ،‬هۆكارێكی‬ ‫ت���ر ل���ەم م���ەس���ەل���ەی���ەدا ك��ەم��ت��ەرخ��ەم��ی‬ ‫دەن��گ��ی سەربەخۆ ب��ووە لەبەرامبەر ئەم‬ ‫چەلەحانێیانەدا‪.‬‬ ‫پێویستە لەمەودوا ئەوانەی خۆیان ناوەناوە‬ ‫ن��ووس��ەری سەربەخۆ و رۆژنامەنووسی‬ ‫سەربەخۆ خه‌ریکی ئ�ه‌وج��ۆر‌ه نوسینانه‌ن‬ ‫ئەوە بزانن كە دەنگی دڵسۆزی كۆمەڵگە‬ ‫و داك��ۆك��ی��ك��ار لەمافەكانی خ��ەڵ��ك لەم‬ ‫چەلەحانێیانە بێدەنگ نابێت و قسەی‬ ‫خۆمان دەبێت‪ ،‬رێنادەین بەناوی نووسەری‬ ‫س���ەرب���ەخ���ۆوە ن��ووس��ی��ن س���وك ب��ك��رێ��ت و‬ ‫لەسەر شتی الوەك��ی چەلەحانێ بەناوی‬ ‫ن��ووس��ی��ن��ەوە ب��ەرپ��ا ب��ك��رێ��ت‪ .‬چونكە ئەم‬ ‫كارە نەك هەر سەرقاڵكردنێكی بێهودەی‬ ‫خ��وێ��ن��ەران و دواج����ار خ��ەڵ��ك��ە بەشتی‬ ‫الوەكی و لەبیردنەوەی مافی هاواڵتیان‪،‬‬ ‫بەڵكو بێ رێزی و سووككردنی بواری‬ ‫رۆشنبیرییشە‪.‬‬ ‫•بڕوانە ئاوێنە ژ(‪)233‬عەلی باپیر و‬ ‫ئەی رەقیب‬


‫هەیفا وەهبی‬ ‫و هەواڵی‬ ‫جیابوونەوەكەی‬

‫نقورچ‬

‫و‪ /‬پەخشان‬

‫گۆرانیبێژ و هونەرمەندی لوبنانی‬ ‫هەیفا وەهبی ئەو پڕوپاگەندانەی‬ ‫ب��ەدرۆخ��س��ت��ەوە ك��ە م��اوەی��ەك بەر‬ ‫لەئێستا باڵوكرابوویەوە كە لەوانەیە‬ ‫ج��ی��اب��وون��ەوە روب������دات ل��ەن��ێ��وان‬ ‫هەیفا و ئەحمەد ئەبوهیشمەی‬ ‫مێردی‪ ،‬لەوبارەیەوە نوسینگەی‬ ‫راگ��ەی��ان��دی هەیفا وەهبی‬ ‫ل��ەب�ڵاوك��راوەی��ەك��ی��ان��دا كە‬ ‫لەدەزگاكانی راگەیاندا‬ ‫ب�ڵاوی��ان ك���ردووەت���ەوە كە‬ ‫پەیوەندی نێوان هەیفا و‬ ‫هاوسەرەكەی زۆرب��اش��ە و‬ ‫جەختی لەسەر ئەوەكردووەتەوە‬ ‫كە هیچ گرفتێك نیە لەنێواندا و‬ ‫هەواڵەكەی بەدرۆخستووەتەوە كە‬ ‫هیچ گیروگرفتێك نیە لەنێوان دایكی‬ ‫هیفا و ه��اوس��ەرەك��ەی��دا‪ ،‬ب���ەوەی كە‬ ‫هاوسەرەكەی لەدایكی هەیفای دابێت‪.‬‬ ‫م��اوەی��ەك ب��ەر لەئێستا ب��اس لەوە‬ ‫دەك���را ك��ە لەیەكێك لەئوتێلەكانی‬ ‫لوبناندا ئەبوهیشمە چووەتە سەردایكی‬ ‫هەیفا و پێیوتووە “كچەكەی تەاڵق‬ ‫دەدات پاش ئەوەی لەگۆڤارێكی لوبنانیدا‬ ‫چەند وێنەیەكی هەیفا باڵوكراوەتەوە لەفیلمی‬ ‫(دوكان شحاتە) كە تێیدا پاڵەوانی ئەو فیلمە‬ ‫هەیفا ماچ دەكات‪ ،‬ئەوەشی خستووەتەڕوو كە‬ ‫ئەبوهیشمە ئامادەی وێنەگرتنی فیلمەكە‬ ‫بووەو باش دەزانێت ئەمە وێنەگرتنی رۆڵی‬ ‫خۆیەتیلەفیلمەكەدا”‪.‬‬ ‫جێگای ئ��ام��اژەی��ە هەیفا لەگەڵ‬ ‫دێڤید فاندیتای (‪)dj‬ی بەناوبانگ‬ ‫گۆرانیەكی باڵوكردووەتەوە بەناوی‬ ‫(یامالیای) و (دێڤید فاندینا)‬ ‫لەئەلبومەكەی خۆیدا باڵویدەكاتەوە‪.‬‬

‫میراتە ونبووەكەی نازم حیكمەت‬ ‫دۆزرایەوە‬ ‫چەتر‬

‫میراتەكەی نازم حیكمەت كە بریتییە لە‪ :‬دەستنوسەكانی‪،‬‬ ‫شیعرەكان‪ ،‬كتێب و كەل و پەلە تایبەتەكەی كە الی پیرەژنێكی‬ ‫تەمەن (‪ )96‬سااڵنی روس بەناوی (گێرگوریۆنا كۆلێزنیكۆوا)‬ ‫بوو دۆزرایەوە‪.‬‬ ‫نازم حیكمەت شاعیری ناوداری تورك‪ ،‬لەساڵی (‪)1952‬‬ ‫دوای هاتنی بۆ یەكێتی سۆڤیەتی پێشوو‪ ،‬نەخۆش دەكەوێت‬ ‫و لەژێر چاودێری (گێرگوریۆنا كۆلێزنیكۆوا) كە ئەو كات‬ ‫كچێكی گەنج بوو كە دواتر په‌یوه‌ندیەكەیان قوول تر دەبێت و‬ ‫عاشقی یەكتر دەبن‪.‬‬ ‫(گێرگوریۆنا كۆلێزنیكۆوا) بەڕۆژنامەی حۆرییەتی توركی‬ ‫وتووە‪ :‬بەتەمام ئەم میراتە بفرۆشمە یەكێك لەهۆگرانی‬ ‫نازم حیكمەت و نرخەكەشی (‪ )1‬ملیۆن دۆالر داناوە‪.‬‬ ‫ن����ازم ح��ی��ك��م��ەت ش��اع��ی��ری ن�������اوداری ت���ورك‬ ‫لەدایكبووی ساڵی (‪ )1902‬زایینیە و دامەزرێنەری‬ ‫ئەدەبی نوێی توركیە‪ ،‬ئەم شاعیرە ن��اودارە دوای‬ ‫چ��ەن��د س��اڵ زی��ن��دان��ی سیاسی ب��ە ه��ۆی بیری‬ ‫كۆمۆنیستی لەسەردەمی ئاتا تورك ڕوو دەكاتە‬ ‫یەكێتی سۆڤیەتی پێشوو ساڵی (‪ )1963‬كۆچی‬ ‫دوایی دەكات‪.‬‬

‫ئـەسـتـێـرەی نیــوتـرۆن‬ ‫(‪)Neutron star‬‬

‫ئا‪ /‬خیام كارگەچی‬

‫ئەستێرەی نیوترۆنی تەنێكی گەردوونییە كە چڕییەكی‬ ‫زۆری هەیە لەشێوەی ترپەدا شەپۆلی رادیۆیی دەردەكات‪،‬‬ ‫بۆیە بەترپە ناودەبرێت‪ ،‬دەركردنی شەپۆلە رادیۆییەكانی‬ ‫وەك ترپەی دڵ بەڕێكوپێكی و زۆر بەوردی باڵودەكاتەوە‪.‬‬ ‫ئەستێرەی نیوترۆنی ك��ە س��ەرچ��اوەی��ەك��ی بەهێزن‬ ‫لەدەركردن و باڵوكردنەوەی شەپۆلی رادیۆیی‪ ،‬خێرایی‬ ‫سوڕانەوەیان دەگاتە (‪0.3‬ـ‪ )3‬سوڕانەوە لەچركەیەكدا‬ ‫لەهەمانكاتیشدا سەرچاوەیەكی رووناكی بەهێز لەداڕمانی‬ ‫ئەو ئەستێرانە پێك دێن كە بارستاییەكانیان زیاترە لە (‪)3‬‬ ‫هێندەی بارستایی خۆرە‪ .‬كاتێك ئەستێرەكە وزەی كارلێكی‬ ‫ناوكی تێدا كۆتایی دێت‪ ،‬دەكەوێتە قۆناغی داڕمانی‬ ‫تەواو ناوەكییەوە‪.‬‬ ‫نزیك بوونەوەی كارلێكی كیمیایی لەنێوان ئەلكترۆن‬ ‫و پرۆتۆنی ناوكی گەردیلە و نیوترۆن دروستدەكات‪،‬‬ ‫بەیەكداچوون و كارلێكە كیمیاوییەكە‪ ،‬پلەیەكی ئێجگار‬ ‫بەرز دروستدەكات‪ ،‬بەبنچینەی كارلێكەكە دەپێورێت‬ ‫لەدوای هەندێ راكێشانی ناوەكی‪ ،‬چڕبوونەوەی ناوەوەی‬ ‫ئەستێرەكەوە تیرەكەی دەبێتە چەند كیلۆمەترێك‪ ،‬ئەمەش‬ ‫لەنهێنییەكانی سوڕانەوە زۆر خێراكەتی لەچركەیەكدا‬ ‫چەند جارێك دەسوڕێتەوە‪ ،‬ئەم سوڕاندنەوەیەی هێندە ورد‬ ‫و رێكوپێكە كە پێشبڕكێ لەگەڵ كاتژمێری گەردیلەییدا‬ ‫دەكات (الساعەالزریە) بەپێ ئەو رووپێوە ژمێریارییەی كە‬ ‫گەردوونزانان بەژمێرۆكی ئەلكترۆنی پێواویانە جیاوازی‬ ‫لەنێوان (‪ )2‬ترپەی ئەم ئەستێرانە لەنێوان (‪5051‬ـ ‪)8‬‬ ‫چركەیە‪.‬‬ ‫تێكڕای ترپەكانیان (‪10‬ـ‪ )15‬لەچركەیەكدا‪ ،‬دەتوانین‬ ‫تەمەنیان بپێوین ئەستێرەی نیوترۆنی لەقورئاندا ناوی‬ ‫بە (نجم التارق) هاتوە‪ ،‬زنایانیش لەسەرەتادا وای بۆ‬ ‫دەچوون‪ ،‬ترپەی ئەم ئەستێرەیە وەك ترپەی لێدانی دڵ‬ ‫لەبەرئەوە ناویان لێنا ئەستێرە ترپنەكان (‪،)pulstars‬‬ ‫بەاڵم لەئەنجامدا بۆیان دەرك��ەوت ئەم دەنگەی دەری‬ ‫دەكات وەك دەنگی لێدانی دەرگا وایە لەبەر ئەوە ناویان‬ ‫لێنا (لێدەری گەورە ـ المتارق العمالقە ـ ‪gigantic‬‬ ‫‪.)hammer‬‬ ‫دوای بەرهەمهێنانی تەلەسكۆبی پێشكەوتوو‪ ،‬زاناكان‬ ‫بۆیان دەرك��ەوت كە چەندین گەلە ئەستێرە و دوكەڵی‬ ‫گەردوونی بۆشایی ئاسمانیان داگیركردووە‪ ،‬ئەستێرە‬ ‫لەدایك دەبێت و دوای تەمەنێك دەمرێت و دەتەقێتەوە‬ ‫ودیسانەوە بۆ یەكەم هەنگاوی بوون دەست پێ دەكاتەوە‪.‬‬ ‫دوای لێكۆلێنەوە زاناكان توانیان جۆرە ئەستێرەیەك‬ ‫بدۆزنەوە و ناویان لێنا ئەستێرە نیوترۆنی‪ ،‬دۆزینەوەی‬ ‫ئەم بیرۆكەیە لەالیەن (‪fritz zwicky) (waltar‬‬ ‫‪ )baade‬ب��وو‪ ،‬لەساڵی (‪)1933‬دا لەئەنجامی‬ ‫ژمێریارییەكانیاندا بۆیان دەركەوت گەردوون ئەستێرەی‬ ‫ئاسایی ‌و ئەستێرەی نیوترۆنی تێدایە‪ ،‬كە پێكهاتوون‬

‫و نبو و ن‬ ‫پێناسێكی مامۆستایی ونبووە‪ ،‬بەناوی (نەورۆز موشیر محەمەد) هەركەسێك‬ ‫زانیاری لەبارەیەوە هەیە پەیوەندی بكات بەم ژمارە مۆبایلەوە (‪.)07701572718‬‬

‫هاوسه‌رگیری كوڕێكی زیندوو له‌گه‌ڵ كچێكی مردوو‬ ‫لەواڵتی چین ل��ەرووداوێ��ك��ی سەیر و سەمەرە و‬ ‫دەگ��م��ەن��دا‪ ،‬ك��وڕێ��ك پ��ێ��داگ��ری ل��ەس��ەر ئەنجامدانی‬ ‫زەماوەندی هاوسەرگیری لەگەڵ كچە خۆشەویستەكەیدا‬ ‫ده‌کات‪ ،‬لەكاتێكدا كچەكە ئێستا لەناو تابوت دایە و بۆ‬ ‫بەخاكسپاردن ئامادەكراوە‪.‬‬ ‫سەرچاوە هەواڵییەكان لەچین باڵویان كردووەتەوە‪،‬‬ ‫دوای ئەوەی كوڕێكی چینی خۆشەویستەكەی لەالیەن‬ ‫چەند دزێ��ك لەماڵەكەیدا ب��ەر چەقۆ درا و گیانی‬

‫لەدەستدا‪ ،‬بڕیاریدا ئەگەر بە مردویش بێت ئاهەنگی‬ ‫هاوسەرگیری لەگەڵ خۆشەویستەكەی ئەنجام بدات‪،‬‬ ‫بەر لەوەی خۆشەویستەكەی بەخاك بسپێردرێت‪.‬‬ ‫هەر بۆیە لەهۆڵی ماتەمگێڕان هەموو ئامادەكارییەك‬ ‫كرا‪ ،‬كچە كوژراوەكە جلی بوكێنی لەبەر كرا و بەگوڵ‬ ‫و گ��وڵ��زار چ��وار دەوری رازێ��ن��رای��ەوە و ئاهەنگەكە‬ ‫بەڕێوەچوو‪.‬‬ ‫‪PNA‬‬

‫لەتەنێكی بچووك‪ ،‬بەاڵم لەبارستاییەكی گەورەدا پێیان‬ ‫دەڵێن‪ :‬ئەستێرەی نیوترۆنی زانایان لەماوەی (‪ )40‬ساڵی‬ ‫گەشتەكانیاندا لەلێكۆڵینەوە و توێژینەوە لەبارەی ئەمجۆرە‬ ‫ئەستێرە سەرنجڕاكێشە لەساڵی (‪)1967‬دا هەردوو زانا‬ ‫“‪”Jocelyn bell” “anthony hewish‬‬ ‫لەئەنجامی چاودێریكردنی ئەمجۆرە تەنە ئاسمانیانەدا‬ ‫بۆ ماوەیەكی درێژ‪ ،‬شەپۆلی رادیۆیی ئەم ئەستێرانەیان‬ ‫تۆمار كرد‪.‬‬ ‫لەكۆتایی سەدەی بیستەمدا‪ ،‬بەتەواوی سەلماندیان‬ ‫كە ئەمجۆرە شەپۆالنە ل��ەم ئەستێرانەوە دەردەچ���ن و‬ ‫بەڕێژەیەكی زۆر لەگەردووندا باڵو بوونەتەوە‪ ،‬دوای‬ ‫تۆماركردنی چەندین شەپۆلی رادیۆیی ئەم ئەستێرانە‪،‬‬ ‫بۆیان دەركەوت ئەم شەپۆالنە لەم ئەستێرانەوە دەردەچن‬ ‫لەبۆشاییە دوورەكانەوە دێن‪.‬‬ ‫هەموو ئەستێرەیەك سەرەتا و كۆتایی خۆی هەیە‬ ‫كاتێك ئەستێرەكە بارستاییەكەی دەچێتە (‪)105‬ی‬ ‫بارستایی خۆر ژیانی تێدا نامێنێت و وزەك��ەی تەواو‬ ‫دەبێت‪ ،‬ئەستێرەكە دەست دەكات بەداڕمان بە قۆناغێكدا‬ ‫دەڕوات كەپێیدەڵێن قۆناغی پوكانەوە و نەمان‪ ،‬لەم كاتەدا‬ ‫ئەلكتروناتەكانی ناتوانن لەتەوەرەی گەردیلەكانییاندا‬ ‫بمێننەوە لەبەر ئەوە ناچار دەبن بچنە ناو ناوكی گەردیلەوە‬ ‫و دەتوێنەوە لەپرۆتۆنیدا بەمشێوەیە نیوترۆن پێكدێنن‪.‬‬ ‫لەئەنجامی ئەم بەیەكداچوون‌و جوتبوونەدا پلەیەكی‬ ‫گەرمی زۆر بەهێزی لێ پێكدێت كە زیاترە لەملیۆن‬ ‫پلەی سەدیە بەمشێوەیە ئەستێرەكە دەگۆڕێت بۆ ئەستێرەی‬ ‫نیوترۆنی بارستاییەكەی دەبێتە (‪ )400‬ملیۆن كیلۆگرام‬ ‫ئەم ئەستێرەكە دەتەقێتەوە و لەسەنتەری ئەستێرەكەدا‬ ‫ئەستێرەی نیوترۆنی پێكدێت‪ ،‬دوات��ر ئەستێرەكە دەست‬ ‫دەكات بەپەیداكردنی ئەو جۆرە ترپەیە وەك چەكوشێك‬ ‫بكێشیت بەئاسندا‪.‬‬ ‫زانایان دەڵێن “ئەم ئەستێرە رۆشن‌و بەهێزە لەبۆشایی‬ ‫گ���ەردوون���دا ب�ڵاودەك��ەن��ەوە” ل��ەم پ��ێ��ودان��گ��ەوە چەندین‬ ‫تیشكی بەهێزیان تۆمار ك��ردووە كە ئەم تیشكانە لەم‬ ‫ئەستێرانەوە دەردەچ��ن بە بەهێزترین رووناكی دادەنرێت‬ ‫كە تائێستا تۆماركرابێت‪ ،‬بڕێكی زۆر لەتیشكی گاما‬ ‫(‪ )gama rays‬ب�ڵ�اودەك���ەن���ەوە‪ ،‬ب��ەگ��ەورەت��ری��ن‬ ‫تیشكی كونكەر دادەنرێت ئەو بڕە تیشكەی ئەم جۆرە‬ ‫ئەستێرانە باڵویدەكەنەوە‪ ،‬ئەگەر لەبۆشایی ئاسماندا‬ ‫مەزەندەی بكەین‪ ،‬لەگەڵ ئەو تیشكانەی ت��ردا‪ ،‬ئەوە‬ ‫لەماوەی (‪)0.2‬ی چركەیەكدا دەردەچێت یەكسانە بەو‬ ‫بڕە رووناكییەی لەماوەی (‪ )1000‬ساڵدا لەخۆرەوە‬ ‫دەردەچێت‪.‬‬

‫ساڵی یه‌که‌م ژمار ‌ه ‪18‬‬ ‫دووشه‌ممه‌ ‪2010\8\2‬‬

‫‪15‬‬

‫له‌م گۆشه‌یه‌دا هه‌رجار‌ه و زانیارییه‌کی پزیشکی‬ ‫له‌الیه‌ن پزیشکێکی پسپۆڕه‌وه ده‌خرێته‌ڕوو‌‬

‫نەخۆشی شەكرە‬

‫د‪.‬رەنج محەمەد‬ ‫ش����ەك����رە‪ :‬ت��ای��پ��ی‬ ‫ی��ەك و تایپی دووی‬ ‫نەخۆشی شەكرەمان هەیە‪ ،‬تایپی یەك‬ ‫زیاتر لەتەمەنی منداڵی ی��ان گەنجیدا‬ ‫دەردەك����ەوێ����ت‪ ،‬ت��ای��پ��ی دوو لەتەمەنی‬ ‫بەرەوژووتر روودەدات جۆرێكی تری شەكرە‬ ‫لەكاتی سكپڕیدا درووس���ت دەب��ێ��ت‪ ،‬ئەو‬ ‫ژنانەی كە دووگیانن خواردنێكی زۆر‬ ‫دەخۆن لەپر لەشیان توشی سپێسێكی زۆر‬ ‫دەبێت و ئ��ەوەش دەبێتە هۆی دابەزینی‬ ‫رێژەی زۆر لە ئەنسۆلین و بەرزبونەوەی‬ ‫رێژەی شەكرە‪.‬‬ ‫نیشانەكانی‪ :‬تایپی یەكی شەكرە‪ ،‬لەپڕ‬ ‫ئەو كەسە لەشی ئ��ارەق دەك��ات��ەوە‪ ،‬سارد‬ ‫دەبێت خەریكە بەرەو كۆما دەڕوات واتە‬ ‫لەهۆش خۆی دەچێت‪ ،‬زوو زوو میز دەكات‬ ‫و ئاو دەخواتەوە‪ ،‬گەنجێك یان منداڵیك زۆر‬ ‫قەڵەوە لەپر دەبینیت زۆر زەعیف دەبێت‪،‬‬ ‫بەاڵم تایپی دوو بەهۆی خونەپاراستنیان‪،‬‬ ‫گەر بەیانیان پشكنینێكی شەكرەیان بۆ‬ ‫بكەیت ل��ە س���ەرووی (‪ ،)125‬یاخود‬ ‫دوای نان خواردن رێژەكەیان زۆر بەرزتر‬ ‫دەبێتەوە دەگاتە (‪ 250‬ـ ‪ )300‬بەهەمان‬ ‫شێوەی تایپی یەك ئەو كەسانەی توش‬ ‫دەبن میز زۆر دەكەن ئاو زۆر دەخۆنەوە‪،‬‬ ‫الواز دەبن و بێتاقەتن‪ ،‬شەكرە بەهەردوو‬ ‫جۆركەیەوە لەرێگای پشكنینەوە بەئاسانی‬ ‫دەردەكەوێت‪.‬‬ ‫دەرنجامەكانی‪ :‬دەبێتە هۆی لەدەست‬ ‫سەرچاوە‪:‬‬ ‫دانی چاو‪ ،‬گیرانی دەمارەكان كە لەوانەیە‬ ‫ئینتەرنێت‪www.phys 4 arab.net :‬‬ ‫جەڵدەی دڵ ی��ان جەڵدەی دەماخی لێ‌‬ ‫‪www.kahee17.com‬‬ ‫بكەوێتەوە‪ ،‬لەوانەیە دەمارەكانی بگیرێن‬ ‫‪http:”wikipidiea.org‬‬ ‫و زۆر ك��ات خوێنی قاچی دەگیرێت‪،‬‬ ‫بۆیە زۆر كەس دەبینین كە شەكرەكەی‬ ‫كنتڕۆڵ ن��ەك��راوە قاچی ی��ان پەنجەی‬ ‫قاچی دەبڕنەوە‪ ،‬یاخود پێستیان دەپوكێتەوە‪،‬‬ ‫ئیلتیهابات درووست دەكات‪ ،‬لەتایپی دوودا‬ ‫زۆر نەخۆشی درووس���ت دەب��ێ��ت‪ ،‬لەوانە‬ ‫ئیلتیهابی زۆری پەنكریاس و وەرهەمی‬ ‫پەنكریاس‪.‬‬ ‫ێ جار‬ ‫هۆكارەكانی‪ :‬تایپی یەك هەند ‌‬ ‫لەخورپە درووس���ت دەب��ێ��ت‪ ،‬وات��ە كاتێك‬ ‫لەپڕ هەواڵێكی زۆر كارێگەر دەبیستی‬ ‫یان دەبینیت‪ ،‬یان بەهۆی ئیش نەكردنی‬ ‫پەنكریاسەوەیە واتە كەم و كورتیان هەیە‬ ‫لە ئەنسۆلیندا‪ ،‬یاخود زۆری پەنكریاسدا‬ ‫وادەكات پەنكریاس نەتوانێت ئەو ئەنسۆلینە‬ ‫بڕێژێت‪ ،‬تایپی دوو زی��ات��ر توشی ئەو‬ ‫كەسانە دەبێت كە زۆر دەخ��ۆن‪ ،‬قەڵەون‌و‬ ‫خۆناپارێزن‪ ،‬ئەبێتە ه��ۆی بەرزبونەوەی‬ ‫رێ����ژەی ش��ەك��ر ل��ەخ��وێ��ن��ی��ان��دا‪ ،‬لەتایپی‬ ‫دوو ئەوانەی كە قەڵەون چەورییەكەیان‬ ‫دەتوێتەوە‪ ،‬دەبێتە شەكر‌و رێژەی شەكریان‬ ‫بەرز دەبێتەوە پەنكریاس خۆی فریاناكەوێت‬ ‫ئەنسۆلینی زۆر بڕێژێت‪ ،‬خانەكانی لەش‬ ‫بەهۆی ئەو قەڵەوییەوە كاردانەوەیان بۆ‬ ‫لەش كەمە‪ ،‬ئەوانەی كە ئەلكحول زۆر‬ ‫دەخۆنەوە پەنكریاسیان لەئیش دەكەوێت‪،‬‬ ‫رێ��ژەی ئەنسۆلینیان دادەبەزێت و دەبێتە‬ ‫هۆی توشبوون بەنەخۆشی شەكرە‪.‬‬ ‫چ���ارەس���ەر‪ :‬ت��ای��پ��ی ی��ەك��ی ش��ەك��رە‬ ‫نەكردووە‪ ،‬دیارە كاك قادر ئێستاش هەر سەرقاڵی‬ ‫بەهۆی كەموكورتی ئەنسۆلینەوەیە‪ ،‬بۆیە‬ ‫چەتر‬ ‫ێ سكرتێری حزبە»‪.‬‬ ‫ئ��ەن��دام��ی س��ەرك��ردای��ەت��ی و ب��ەرپ��رس��ی لقی ئەوەیە كە ك ‌‬ ‫چارەسەرەكەشی هەر بە ئەنسۆلینە‪ ،‬تایپی‬ ‫یەك دەبێت بەرەوام ئەنسۆلین لەخۆی بدات‬ ‫ئ���ەن���دام���ەك���ەی س����ەرك����ردای����ەت����ی ح��زب��ی‬ ‫كەركوكی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان (باڵی‬ ‫و پشكنینی شەكرە بكات‪ ،‬كاتێك بەهۆی‬ ‫مەكتەبی سیاسی) شوان محەمەد‪ ،‬لەرێگەی زەحمەتكێشان باڵی مەكتەبی سیاسی باس‬ ‫ق��ەڵ��ەوی��ەوە خ��ان��ەك��ان��ی ل��ەش چاالكیان‬ ‫رۆژنامەی (چەتر)ەوە وەاڵمی چاوپێكەوتنێكی لەوەدەكات ئێستا ئەوان كێشەی سكرتێریان نیە‪،‬‬ ‫كەم دەبێت‪ ،‬دتوانین بەچەند رێگایەكی‬ ‫قادر عەزیز‪ ،‬سكرتێری حزبی زەحمەتكێشانی بەڵكو بڕیارەكان هی سەركردایەتی و كۆمیتەی‬ ‫بەكارهێنانی دەرمان چارەسەری بكەیت‪،‬‬ ‫ێ سكرتێری حزبیش ڕۆڵ و‬ ‫ك��وردس��ت��ان دەدات����ەوە ك��ە ل��ەژم��ارەی پێشووی ناوەندین و ه��اوڕ ‌‬ ‫یان لەو حەبانەی كە بۆ شەكرەی تایپی‬ ‫بەهەموو‬ ‫پابەندە‬ ‫و‬ ‫دەبینێت‬ ‫خۆی‬ ‫ئەركی ئاسایی‬ ‫رۆژنامەكەماندا لەگەڵی سازدرابوو‪.‬‬ ‫دوو بەكار دێت‌و ئەوانەی كە خانەكانی‬ ‫وتیشی‬ ‫حزبەوە‪،‬‬ ‫ناوەندی‬ ‫كۆمیتەی‬ ‫بڕیارەكانی‬ ‫�ی‬ ‫�‬ ‫�اڵ‬ ‫�‬ ‫(ب‬ ‫�ەی‬ ‫�‬ ‫ئ���ەو ئ��ەن��دام��ەی س��ەرك��ردای��ەت��ی‬ ‫لەشیان ناتوانن بەئاسانی ئەنسۆلین وەربگرن‬ ‫مەكتەبی سیاسی) وتی «هیچ كێشەیەكمان « بەداخەوە لەو ماوەیەدا كاك قادر عەزیز زۆر‬ ‫بۆ چارەسەر و نەهێشتنی ئەو شەكرەیەی‬ ‫لەگەڵ كاك ق��ادردا نیە‪ ،‬ئەو لەساڵی راب��ردوو قسەی لە سەر حزب كردووە»‪.‬‬ ‫كە لە لەشدا كۆبۆتەوە‪ ،‬جۆرێكی تریان‬ ‫شوان دەڵێت «ئێمە سااڵنێك پێكەوە خەباتمان‬ ‫وادەكات كە ئەو شەكرەیە لەخانەی چەوری‬ ‫بەبڕیاری كۆمیتەی ن��اوەن��دی هەڵپەسێردرا‪،‬‬ ‫ئێستا ئ��ەوان ل���ەدەرەوەی حزبی زەحمەتكێشانی ك�����ردووە‪ ،‬ئێستا ك��ە پ��ێ��ك��ەوە نین ج���وان نییە‬ ‫لەشدا كۆبێتەوە و لەناو بچێت‪ ،‬ئەوانەشی‬ ‫لەرێگای سكپڕیەوە توش بوون بەشەكرە‪،‬‬ ‫كوردستانن ئیشوكاری خۆیان دەك��ەن هەركەس تۆمەت بۆ یەكتری دروستبكەین‪ ،‬ئێمە لەدوای‬ ‫دەبێت لەرێگای ئەنسۆلینەوە چارەسەر‬ ‫لەماڵی خۆمانین هیچ پەیوەندیەكمان پێكەوە (‪ )2009/3/28‬ب����ەدواوە‪ ،‬دووش��ت��م��ان ك��ردووە‬ ‫بكرێن چونكە هەموو حەبێك كاریگەری‬ ‫كە پێشتر لەحزبدا نەبوو‪ ،‬ئەوانیش یەكەمیان‬ ‫نەماوە»‪.‬‬ ‫لەسەر منداڵەكە درووست دەكات‪.‬‬ ‫وتیشی «چاوپێكەوتنەكەی ك��اك قادرمان ئێستا بڕیار لەنێو حزبەكەماندا بەسەركردایەتی‬ ‫خۆپاراستنی‪ :‬م��رۆڤ رۆژان��ە سێ‌‬ ‫ت و بڕیاری تاك ڕەوانە نەماوە‪،‬‬ ‫ل���ەرۆژن���ام���ەی چ��ەت��ر خ���وێ���ن���دەوە‪ ،‬س��ەب��ارەت كۆمەڵ دەردەچێ ‌‬ ‫چارەكێك بجوڵێت و وەرزش بكات‪ ،‬چونكە‬ ‫ئیمكانیەتە‬ ‫بڕە‬ ‫ئەو‬ ‫لەحزبدا‬ ‫بەپێشنیاری بوونی عەدنان موفتی بەسكرتێر دووەمیش ئێستا‬ ‫ئەوانەی وەرزش دەكەن چەوری‌و تاقە‌و‬ ‫سیاسەتێكی‬ ‫رۆشنایی‬ ‫لەژێر‬ ‫هەمانە‬ ‫و ئ���ەو دەڵ��ێ��ت ئ���ەم ق��س��ەی��ەم ل��ەك��اك ع��ەدن��ان مادییەی‬ ‫شەكرە دەسوتێنن‪ ،‬دەبێتە هۆی ئەوەی كە‬ ‫ف و دوور لەقۆرغكردن بەڕێوەدەچێت بۆ‬ ‫خۆی نەبیستووە‪ ،‬بەاڵم قسەكە ڕاستە؟‪ ،‬بەچ شەفا ‌‬ ‫رێژەی شەكریان بەرز نەبێتەوە‪ ،‬خۆپاراستن‬ ‫س��ەرچ��اوەی��ەك قسەكە راس��ت��ە ئ���ەوەی دی��اری ژیانی حزبایەتی»‪.‬‬ ‫ل��ەچ��ەوری‪ ،‬خۆپاراستن ل��ەخ��واردن��ەوەی‬ ‫ئەلكحولی‪ ،‬لەخواردنی شیرنی‪.‬‬

‫ئەندامێكی سەركردایەتی حزبی زەحمەتكێشان‬ ‫باڵی مەكتەب سیاسی وەاڵمی قادر عەزیز دەداتەوە‬


‫عه‌دنان که‌ریم‬ ‫خه‌اڵت ده‌کرێ‬ ‫ژماره‌ی متمان ‌ه‬ ‫خاوه‌ن ئیمتیاز‬ ‫سه‌رنوسه‌ر‬ ‫دیزاین‬ ‫چاپ و باڵوکردنه‌وه‬ ‫‌راوێژکاری یاسایی‬ ‫ناونیشان‬

‫‪212‬‬ ‫که‌مال حه‌سه‌ن حه‌مه ره‌زا‬ ‫کاروان ساالر‬ ‫ناوه‌ندی گرافیکی رۆژیار‬ ‫چاپخانه‌ی ره‌نج‬ ‫سیروان ئه‌حمه‌د حامد‬ ‫سلێمانی گه‌ڕه‌کی عه‌لی ناجی‌‬ ‫‪07710299753 - 07480179510‬‬

‫تیراژ ‪5000‬‬

‫‪12‬‬

‫هاوسه‌رگیری زۆره‌مل ‌ێ‬

‫‪8‬‬

‫گه‌نجان و‬ ‫جلوبه‌رگی کوردی‬ ‫‌ ‪9‬‬

‫‪Be ciyawaziyekanewe le jêr Çetir da‬‬ ‫‪Be ciyawaziyekanewe le jêr Çetir da kodebînewe‬‬

‫‪cetir2010@gmail.com‬‬ ‫‪cetir2010@yahoo.com‬‬

‫‪WWW.Chatrpress.com‬‬

‫‪No: (18) Mo.2/08/2010‬‬

‫رۆژنامە و سیاسەت‬ ‫زۆرب�����������ەی ج���ار‬ ‫ئاسۆ‬ ‫سیاسەت گفتوگۆی‬ ‫عەبدوللەتیف‬ ‫خ����������ۆی ئ�����ەك�����ات‬ ‫لەرێگەی حزبەوە و حزبیش گەمەی‬ ‫تۆتالیتاریانەی خ��ۆی ئەكات لەناو‬ ‫میدیای ئێمەدا و كاراكتەرگەلێكی‬ ‫بێ مۆراڵ و بێ ئیرادەی ئینشانووس‬ ‫ئەخزێنێتە ناو كایەكانی میدیاوە بۆ‬ ‫ئەوەی پیشەسازی بەهەواڵی ساختەوە‬ ‫بكەن و میدیا كەم بایەخ بكەن‪ ،‬ئەم‬ ‫نەریتە كاتی خۆی لەیەكێتی سۆڤێت‬ ‫و سەردەمی ستالین باش خویان پێوە‬ ‫گرتبوو تا یەكێتی سۆڤێتیان بەودەردە‬ ‫ب���رد ل��ەس��ەروەخ��ت��ی گ��ۆرب��ات��ش��ۆف و‬ ‫بەرنامە ریفۆرمیەكەی «گالسنۆست‪،‬‬ ‫بیرۆسترۆیكا»دا‪.‬‬ ‫ئ�����ەو رووداوەی ل����ەن����اوەن����دی‬ ‫رۆژنامەگەری قسەی لەبارەوە دەكەین‬ ‫وەك چەمك‪ ،‬ئەوە قسەكردنی خۆمان‬ ‫نییە‪ ،‬بەڵكو كاریگەریە نێگەتیڤەكانی‬ ‫میدیای دەرەوەی��ە كە میدیای سێبەرە‬ ‫و ك��اری��گ��ەری��ە خ��راپ��ەك��ان��ی خ��ۆی‬ ‫ئەوەشێنێ بەسەر كۆی بیركردنەوە و‬ ‫نوسینەكانماندا‪ ،‬میدیای سێبەریش‬ ‫خراپترین و ناجۆرترین میدیایە كە‬ ‫زانیاریەكان بەساردی ئەخاتە ب��ەردەم‬ ‫سفرەو خوانی خوێنەر و بیسەر‪ ،‬بۆنمونە‬ ‫لەقەندیل چی روو ئ��ەدات؟ میدیای‬ ‫ك��وردی��م��ان ه��ەی��ە خ��راپ��ت��ری��ن گرتەی‬ ‫ڤیدیۆیی شۆڤێنیترین كەناڵی تورك‬ ‫دەرخ���واردی بینەری ك��وردی ئ��ەدات‪،‬‬ ‫وەك‪ :‬دەب��اب��ەك��ان��ی ت���ورك رێچكەیان‬ ‫گرتووە بەرەو كوردستان یان بەدەست و‬ ‫چاوبەستراوی وێنەی ئاپۆمان پیشان‬ ‫ئ��ەدەن كە ئەمە ژەهرێكی ئاشكرای‬ ‫میتی توركییە و میدیای ك��وردی‬ ‫ئەیگوازێتەوە‪ ،‬ب��ەاڵم هەواڵی نوسەر‬ ‫«ئیسماعیل بێشكچی» دۆستی كورد‬ ‫كە لەرەوشێكی ناباشدایە بە ئاستەمیش‬ ‫نابیستین؟!‬ ‫لەشەڕی ناوخۆی یەكێتی و پارتی‬ ‫كە دێگەڵە و كەپكی حەمەد ئاغا‬ ‫زوو زوو ئەگیران و س���ەدان رۆڵ��ەی‬ ‫كوردیش كوژران‪ ،‬هەواڵەكەمان لەرادیۆ‬ ‫بیانیەكانەوە دەب��ی��س��ت‪ ،‬ی��ان رێ��ژەی‬ ‫قوربانیانی ش��ەڕەك��ان ه��ەر میدیایەك‬ ‫بەخواستی خ��ۆی ك��وژراوی��ان زیندو‬ ‫ئەكردەوە و زیندویان ئەكوشت و دواجار‬ ‫ئەم بەزمەیان ناونابوو جەنگی دەرونی!‬ ‫ئێستاش رێ��ژەی ئ��ەو ب��ڕە نەوتەی‬ ‫كە ه��ەن��اردەی ئێران دەكرێت نازانین‬ ‫چ��ۆن��ە و چ���ەن���دە؟‪ ،‬ل��ێ ب�����ەدوور و‬ ‫درێژی دەتوانی لەرۆژنامە و ئاژانسە‬ ‫بیانیەكاندا دەستی بخەیت‪ ،‬چونكە‬ ‫شاردنەوەی زانیاری بۆ رۆژنامەنوسی‬ ‫ب��ی��ان��ی س��ەخ��ت��ە‪ ،‬ك��ە ئ��ۆت��ێ��ل سۆما‬ ‫گ��ڕی گ��رت تا هەفتەیەكیش دوای‬ ‫رووداوەك��ە میدیای كوردی سەراسیمە‬ ‫ب��وو ل��ەدات��ای زان��ی��اری و وردەك���اری‬ ‫سووتانەكە «دەسیسەیە شۆرتی كارەبایە‬ ‫كەمتەرخەمیە خراپی دیزاینی بینایە‬ ‫نایزانین» وەلێ رۆژنامەكانی حەیات‬ ‫و شەرقولئەوسەت‪ ،‬خێراتر لەمیدیای‬ ‫ك��وردی پیشەسازییان بە رووداوەك���ەوە‬ ‫ك��رد‪ ،‬ئایا بۆچی ت��ۆم��اس فریدمان‬ ‫لەواشنتۆنەوە باشتر ئاگای لەهەولێرە‬ ‫تا رۆژنامەنوسەكانی خۆمان؟ مایكڵ‬ ‫رۆب��ی��ن ل���ەو دورەوە باشتر دەت��وان��ێ‬ ‫گوزارشت لەگەندەڵی و بێسەروبەری‬ ‫ح��ك��وم��ەت��ی ك����وردی و ب��ەرپ��رس��ان��ی‬ ‫گەندەڵ و مۆنۆپۆڵكاریەكانیان بكات‪،‬‬ ‫ل��ێ ئ��ەوان��ەی ئێمە ت��ازە وۆرك��ش��ۆپ‬ ‫بۆ پێدانی زانیاری بەرۆژنامەنووس‬ ‫ئەكەنەوە‪.‬‬ ‫ئ���ەم دۆخ����ە دۆخ��ێ��ك��ی ت��ا بڵێیت‬ ‫خ��راپ و پاسیڤە و دەس���ەاڵت خۆی‬ ‫لێی بەرپرسیارە و وادەكات میدیایەكی‬ ‫الواز دروست بێت و رەخنە و گوتاری‬ ‫رۆژنامەوانی نەخوێنرێنەوە و تەنانەت‬ ‫ئێستا ه��ەر ئ��ەم دەس��ەاڵت��ە بەبەرنامە‬ ‫لەرێگەی رۆژنامەنوسەكانی خۆیەوە‬ ‫لەهەوڵی ئەوەدایە میدیا بەرجەستە و‬ ‫شایستەكان بخاتە ناو خانەی گومان‬ ‫و دەس��ت��ی دەرەك�����ی و لەهێرشێكی‬ ‫نالۆژیكی و نامەعریفیدایە لەگەڵیاندا‬ ‫ئەگەر ئاگاداری ئەم سیاسەت و نەهج‬ ‫و جەنگە نهێنیە مەترسیدارە نەبین‬ ‫گوناهە بەخۆمان بڵێین رۆژنامەنوس‪.‬‬ ‫‪Asolm2002@yahoo.com‬‬

Chatr_18  

Rojnamey Chatr

Advertisement