Page 1


Hallo lezer! Ik ben Kant, de grote, bekende filosoof Immanuel Kant! Filosoof betekent letterlijk ‘vriend van de wijsheid’ en ik heb veel nagedacht over belangrijke zaken. Ik vroeg mij vaak af wat van een mens een goed mens maakt: wat moet ieder mens als handleiding gebruiken om goed te kunnen handelen in zijn omgang met andere mensen? Ik heb mijn hele leven in Köningsberg gewoond, een stad die toen behoorde tot het koninkrijk Pruisen. Tegenwoordig heet deze stad Kaliningrad en ligt in Rusland. Ik werd geboren in 1724 en stierf in 1804, maar zoals je kunt zien leef ik nog steeds in woorden en boeken. Ik heb namelijk veel van mijn gedachten opgeschreven en deze hebben nog steeds invloed op de manier waarop mensen tegenwoordig over belangrijke zaken denken. Daarom verschijn ik ook af en toe in dit boek dat je nu aan het lezen bent. In dit boek wil ik namelijk graag iets vertellen over vrede.

den zie j i z d a l b i ge O p s o m m p e l s m e t s t u kj e s e ap j e z w a r t e z e a p p e l s s ta a n jd te k s t . B i e s v a n a n d e re i d e r e a c t To a , Y v e t t e e n p wa t l e z e r s o Ka n t v e r t e l l e n i n l Immanue . dit boek


Toa's verhaal Hallo, ik ben Toa. Mijn verhaal gaat over een bijzondere reis. Je kunt mijn verhaal lezen op de witte pagina’s van dit boek – maar je moet wel helemaal achteraan beginnen, want sommige boeken in de wereld beginnen waar onze boeken eindigen.

Yvette’s verhaal

Hoi, mijn naam is Yvette. Ik wil jullie een verhaal vertellen over mijn familie. Want ik vind mijn opa’s heel speciaal. Nou ja, misschien vindt iedereen zijn of haar opa de allerleukste en fijnste van de hele wereld. Eigenlijk is het best bijzonder dat iedereen iemand anders heel speciaal vindt, of niet? Daar probeer ik achter te komen in mijn verhaal. Wil je het lezen? Volg dan de gele pagina’s.


Ve

rh

aa

l

toa's verhaal


Yvette’s verhaal

s

be

k lij

en

eig

t r e nd

a r s e v l r a l a e e m e n e d v l e e e n h l d n, t e a e l e i e n h f e i l b e d e j r t z n o e e r j ui i o o r o n v g d v j e o a i r n v j b a , e a r ij j e n e k w m t t e u s b och kan aat t s k l I d s ee n k n I d . j i n . t nds eer m m a la s d m r a ie en ide

ta

i t n

i e t

n e t

o w

s i e m

m ie

je,

ee

us z n g

n ,e

d oe

nog

he

r

om

ev e l

n in

a

e

ov

n re

le r e k

t da

, ed

n i e l

d

to

ik

h oc

op t

ee

er

ns

m

n

ee

r

s wa

.


Ik loop naar de boom en zie dat er alleen maar lelijke appels in hangen. Geen mooie ronde glanzende appels maar zwarte appels met rare vormen.

toa's verhaal


Yvette’s verhaal

Ooit had ik twee opa’s. Dat klinkt e

Toen ik klein was, zijn

twee opa’s. Ik hielp één van mijn opa’s met werken in de tuin en mijn oma met koken

ls he tg o

d d e n ze o o

vier oma’s en maar

en.

Dus daarom had ik

A

ijn

meer, al heel lang niet.

ed

k

allebei geen vaders

ko n

Maar die hadden

we

a h , s a w en bakken. Toen ik nog klein

er

in . d e uin t

nieuwe partners.

en

en ze kregen snel weer

w

mijn ouders gescheiden

u i t l at

a s, deden we z e

vier kunnen hebben.

om

gin en

gen we ze

eigenlijk had ik er

i g je

heel normaal maar

tu en


toa's verhaal ‘Zo kunnen wij alles met onze fantasie maken’. Ik kijk nog steeds naar de vogels en ik bedenk me opeens dat er nu niet alleen wit is maar er is opeens zoveel meer, er is beweging! Ik begin langzaam aan een teken dat achter mij staat te trekken. Terwijl ik langzaam het grote zwarte teken verplaats, ontspruit er achter de letter een appelboom.

We kunnen wel zeggen dat vrede een bepaalde betekenis heeft in het woordenboek, maar betekenis is iets wat mensen zelf maken. Tomaten bijvoorbeeld! Tomaten zijn gezond en bijna iedereen lust ze, gewoon zo, of misschien als soep of ketchup. Toch schuilt er meer achter de tomaat dan je zou denken. Wist je bijvoorbeeld dat er in de Verenigde Staten ooit een rechtszaak was waarin werd besloten dat tomaten voor de wet als groenten gelden, terwijl de rechter ook wel erkende dat tomaten eigenlijk vruchten zijn en dus in de categorie fruit horen? Maar tomaten liggen in de supermarkt niet naast de appels, bananen of aardbeien. Nee, die tomaten liggen bij de komkommers en de courgettes en doen alsof ze groenten zijn. Soms is het heel handig om te denken dat alles een vaste betekenis heeft en aan bepaalde regels voldoet. Toch is het ook belangrijk om buiten deze betekenis te denken. Tomaten zijn namelijk best lekker, maar ik wil ze echt niet in mijn fruitsalade! Hiermee wil ik eigenlijk aan je uitleggen dat jij, onafhankelijk van waar je ook vandaan komt of wat de toekomst voor je in petto heeft, veel kan betekenen voor het bereiken van vrede.

Vroeger was het een kerk. Toen werd het gebombardeerd. Nu is de ruïne een herdenkingsplaats.


Als je anders bent, word je sneller gepest. Maar als je vrede wilt, moet je elkaars verschillen respecteren.

Yvette’s verhaal

Mijn opa werkte tot een jaar voor zijn overlijden als appeltjesplukker bij de appelboerderij. Tijdens het oogstseizoen kregen mijn zusje en ik elke week de gekste appeltjes mee. Sommige waren heel groot, wel twee keer zo groot als appels normaal zijn. Andere waren heel klein. De allerleukste appels waren de appels die wat aan elkaar gegroeid waren. Daar kregen mijn zusje en ik altijd ruzie over. Er waren niet zoveel aan elkaar gegroeide appels dus als er eentje was, wilden we ze allebei hebben. Tijdens zo’n ruzie zei mijn opa altijd dat als we ons niet konden gedragen, hij ze niet meer mee zou nemen voor ons. Toch stopten we daardoor niet met ruziën en hij stopte nooit met ze mee te nemen. Pas toen hij met pensioen ging, nam hij geen appels meer voor ons mee. Mijn opa zei altijd dat de bijzondere appels alleen voor de kleinkinderen waren van opa’s die appels plukken.


toa's verhaal

Als ik om de zoveelste hoek ren, bots ik tegen iets aan! Ik val op de zachte witte grond en ik zie Sahar voor mij staan! Ik schreeuw van geluk en we vliegen elkaar in de

armen. ‘Wat doe jij hier?’ vraag ik aan haar. ‘Ik kom hier

altijd, de vraag is wat jij hier doet!’ zegt ze. Ze legt

uit dat ze

zich wel vaker laat meenemen in

de zinnen van Hafez. ‘Ik had niet verwacht jou hier

tegen te komen’, zegt ze. ‘Want jij

kan geen Farsi lezen, dus wat doe je hier eigenlijk?’. Ik

vertel haar dat ik echt niet weet

wat ik hier doe en dat ik ook niet weet hoe ik eruit moet

komen, ‘ik dacht

alles kon maken van tekens waar voor mij geen betekenis

aan verbonden is,

nu ben ik alleen maar aan het ronddwalen. Ik staar in de

leegte en ik weet

niet hoe ik hier iets mee kan doen.’ Sahar zegt: ‘Nee joh, dat moet je loslaten, gebruik je fantasie,

even dat ik van maar er is hier

veel meer dan je denkt. Kijk!’ Ze duwt tegen een letter aan en deze valt om. Op het moment dat de letter de grond raakt verandert de zwarte letter in een grote zwerm kraanvogels! Ze vliegen omhoog in de witte ruimte en blijven rondjes om ons heen vliegen. We staan naast elkaar en kijken naar de zwerm die heen en weer gaat. ‘Kijk, als je iets beweegt dan ontstaat er iets nieuws. Dat komt omdat letters in het Farsi van vorm kunnen veranderen. Als je een letter verplaatst in een woord wordt de vorm van de letter ook anders. Ik heb deze letter omgeduwd, dus is er een verplaatsing van betekenis ontstaan.’


Yvette’s verhaal

Later kwam ik erachter dat wat mijn opa zei, niet helemaal waar was. De appeltjes die wij kregen waren niet speciaal door opa’s uitgezocht voor hun kleinkinderen. De appels zouden worden weggegooid omdat mensen die gekke appels niet in de winkel willen zien en kopen. Mensen willen alleen maar appeltjes die er allemaal hetzelfde uitzien en zijn blijkbaar een beetje bang voor appels die anders zijn. Dat is best bijzonder want voor mij waren juist de meest ongewenste appels de allerleukste die ik per se wilde hebben. Door mijn opa en zijn appeltjes weet ik dat wat iedereen wil, niet per se het leukst is, en dat juist wat ongewenst is, heel mooi kan zijn. Dat vind ik zo’n mooie en belangrijke les, dat ik mijn opa dat leugentje wel wil vergeven.


toa's verhaal

Ik kijk naar mijn kraanvogel, die ik nog steeds in mijn hand heb. Hij is mooi geworden, als ik goed kijk, zie ik dat de onbekende tekens op het papier wel een beetje op echte veren lijken. Omdat ik zo hoog zit, besluit ik om de kraanvogel te laten vliegen, zoals een papieren vliegtuigje. Als ik de vogel heb losgelaten, fladderen de vleugels opeens! Onhandig vliegt hij om mij heen, terwijl ik hem verbaasd met mijn ogen volg. Hij fladdert langzaam naar beneden, tussen de tekens door. Ik glijd van de A naar beneden en begin hem te volgen. De vogel vliegt door de lange witte gangen, eerst een heel stuk rechtdoor, maar dan begint hij sneller te vliegen. Ik moet opeens rennen om hem bij te houden. De kraanvogel gaat van rechts naar links en scheert langs de zwarte tekens.

Een boek kan inspirerend zijn als er dieren in voorkomen. Dieren brengen vaak een boodschap over in een verhaal omdat ze soms een betekenis hebben.


Yvette’s verhaal

Mijn andere opa kende ik niet zo goed. Hij ging namelijk dood toen ik nog heel jong was. Het voelt een beetje gek om iets te vertellen over iemand die je niet kent. Alles wat ik van hem weet, heb ik van anderen gehoord. Er zijn maar weinig dingen die ik me over hem herinner waarvan ik zeker weet dat het mijn herinneringen zijn en niet iets dat iemand me heeft verteld. Ik herinner me dat hij altijd in de grote mosterdgele stoel in de woonkamer van zijn huis zat. Natuurlijk is dat niet echt zo, hij kwam vast wel eens uit deze stoel om ‘s avonds naar bed te gaan of om boterhammen te smeren in de keuken. Maar de keren die ik mij herinner, zat hij dus in die grote mosterdgele stoel. Verder was hij, net als mijn oma, erg stil.

Als er vrede is, dan moet je ook stil kunnen zijn en je juist terug mogen trekken.

Als ik aan de Tweede Wereldoorlog denk, denk ik aan mijn opa. Hij zat bij het verzet.


toa's verhaal Terwijl ik dat dacht, verspreidde het wit tussen de tekens tot voorbij de pagina. Het leek wel alsof ik door een wolk heen vloog en langzaam werd het steeds witter om mij heen. Ik kneep mijn ogen dicht omdat ik niet goed begreep wat er gebeurde. Toen ik mijn ogen opende, zag ik dat ik op een witte grond zat. Omdat ik niet wist op wat voor bodem ik terecht was gekomen en omdat ik bang was dat ik er elk moment doorheen kon zakken, voelde ik zachtjes met mijn hand aan de grond. Ik keek om mij heen en ik zag dat ik omringd werd door grote zwarte muren. Het leek wel een beetje alsof ik midden in de sneeuw in een vreemd soort bos zat, met grote duistere figuren. Terwijl ik om mij heen bleef kijken, stond ik op. Langzaam deed ik een stap vooruit. Ondertussen hield ik de grote zwarte figuren om mij heen in de gaten. Ik liep door lange witte gangen. Ik wist opeens waar ik terecht was gekomen! Ik was in de witte pagina gezogen! Ik raake in paniek en ik probeerde aan het einde van de lange witte gang te komen zodat ik uit zou komen aan het einde van de pagina. Maar er bleek geen einde aan te komen! Er waren alleen maar zwarte tekens met heel veel wit eromheen. Na een tijdje kwam ik erachter dat de wereld waarin ik terecht was gekomen misschien niet alleen ĂŠĂŠn pagina was. Ik zat vast in het hele boek. Ik bleek gelijk te hebben, want nadat ik heel lang had rondgelopen, kwam ik grote tekens tegen die ik herkende. Ik was vast door het midden gelopen en nu was ik in het Nederlandse gedeelte van het boek terecht gekomen. Ik besloot om op een letter te klimmen zodat ik in de verte kon kijken. Het duurt nog best lang maar uiteindelijk kwam ik een A tegen, de enige letter waar ik op kon klimmen. Nu zijn we bij het begin, waar ik hoog zit op de letter en waar in de verte alleen maar zwart is en ik naar een witte horizon staar.

Door meerdere invalshoeken begrijp je verschillende meningen beter.

Een goed boek grijpt je vast in het verhaal.


voordat Knip hier af en! je gaat vouw

Kni ph je g ier af aat v vou oorda we t n!


Knip hie je ga r af voo rd at vo uwen at !

Knip h ier a je gaat f voordat vouwe n!


Yvette’s verhaal Mijn opa en oma zijn allebei geboren in Indonesië. Ze hadden negen kinderen. De eerste vier of vijf zijn geboren toen ze nog in Indonesië woonden, de anderen toen ze naar Nederland waren verhuisd. Ik hoorde dat ze heel rijk waren in Indonesië. Mijn opa had een hoge functie binnen het KNIL, het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger. Als Indonesiër vocht hij mee met de Nederlanders zodat Indonesië een kolonie van Nederland kon blijven. Uiteindelijk verloor Nederland die oorlog. Toen Indonesië uiteindelijk weer onafhankelijk werd, waren mijn opa en zijn gezin niet meer zo welkom daar en moesten ze verhuizen naar Nederland.

Tempo Doeloe?

In mijn tijd werd oorlog gezien als een normale manier om bepaalde doelen te bereiken. Het veroveren van andere gebieden door middel van oorlog kwam dan ook vaak voor. Iedere koning kon wel een reden bedenken om oorlog te voeren met andere leiders en daardoor leek het idee van een wereld zonder oorlog zinloos: we zullen dit toch nooit bereiken! Toch weerhield dit mij er niet van om eens goed over het idee van vrede na te denken, aangezien het wel iets is dat we het liefst zouden willen. Wat is er nu nodig voor de wereld om vrede mogelijk te maken? En wat betekent vrede eigenlijk, en wat nu juist niet?

Ik ben geboren in Syrië, dat vind ik heel leuk. Maar we moesten weg omdat er oorlog kwam en nu is er nog steeds oorlog. Ik word er wel verdrietig van.


toa's verhaal Toen ik het boek mocht lenen van haar vader zat

niks begrijpen van het alfabet zoals ik het ken.

ik er thuis vaak in te bladeren. Eerder vandaag

Ze zullen dit verhaal niet kunnen lezen, zoals

pakte ik het boek weer. Dit keer keek ik niet alleen

ik het boek dat voor mij lag niet kon lezen.

naar de plaatjes, maar ook naar de vreemde

Omdat ik niet kon lezen wat er staat, was ook

tekens. Het waren letters die ik niet begreep.

alles mogelijk! Ik kon er mijn eigen verhaal van

Het is frustrerend om ergens naar te kijken wat

maken, want de tekens konden voor mij alles

je niet begrijpt. Uit boosheid scheurde ik een

betekenen. Het zijn niet meer de letters, of de

pagina uit het boek en vouwde een kraanvogel.

tekens, die betekenis hadden, maar het was mijn

Ik pakte mijn kraanvogel op en ik bedacht dat ik

fantasie, tussen de tekens door. Ik keek goed naar

het boek van Hafez nooit echt zal begrijpen. Het

de vogel met de vreemde tekens. Ik fantaseerde

zou altijd zijn zoals mijn kraanvogel, dat ik er iets

hoe ik nieuwe verhalen zou kunnen maken als

van moet maken wat ik wel begrijp. Hoe langer

ik alle betekenis van deze pagina, van elke letter

ik naar de letters keek, hoe meer ik mij afvroeg

en elk woord, opnieuw zou mogen invullen. Alles

of het wel letters waren. Ons alfabet, dat zijn

zou dan mogelijk zijn en ik mocht het beslissen!

letters, maar deze tekens? Het bleef geheimtaal

Ik zou mijn eigen wereld kunnen maken. Ik

voor mij. Ik probeerde sommige tekens terug te

bedacht hoe het zou zijn om in een wereld terecht

vinden op een andere pagina en inderdaad, ik

te komen waar alles vreemd en onbekend is. Ik

zag dezelfde tekens! Dan moesten het wel letters

zou een wereld maken die er uit zou zien zoals de

zijn. Het is toch bijzonder dat sommige mensen

pagina voor me. Dan zou ik de tekens van dichtbij

dit wel kunnen lezen. Die mensen zullen weer

kunnen bekijken en van alles kunnen ontdekken!

Als je vrede wilt, moeten alle landen elkaar begrijpen.

Het is lastig om het eens te worden over wat je niet begrijpt. Zo ontstaat vaak ruzie.


In Nederland was het erg moeilijk om zich thuis te voelen voor mijn opa en oma. Het weer hier is veel minder mooi dan in Indonesië dus ze hadden het bijna altijd koud. Mijn oma kon nauwelijks Nederlands praten en heeft dit ook nooit geleerd. Ini adalah sangat sukar untuk dia. Het grootste verschil was nog wel dat de baan die mijn opa hier kreeg lang niet zo goed betaalde als toen hij nog voor het KNIL werkte. Waar ze eerst nog in één van de grootste huizen van het eiland woonden, met twee kindermeisjes per kind, en poets- en kookhulpen, moest mijn oma hier alles zelf doen. Dit heeft ze mijn opa nooit echt vergeven, heb ik gehoord. Ondanks dat hij wel vloeiend Nederlands sprak, heeft mijn opa ook nooit kunnen wennen aan het leven in Nederland. Voor hem moet het ook moeilijk zijn geweest om alles achter te laten om te verhuizen naar de andere kant van de wereld waar hij veel minder geld en status had. Mijn oma en hij hebben ook nooit echt vrienden gemaakt hier, ze waren altijd een beetje buitenstaanders. Ik weet niet of Nederland ooit als een thuis voelde voor hen. Daarnaast hoorde ik dat hij altijd bang is gebleven dat er ooit wraak op hem zou worden genomen, omdat hij als Indonesiër voor Nederland vocht.

Yvette’s verhaal


toa's verhaal


Yvette’s verhaal

Eigenlijk weet ik nog steeds niet meer over mijn opa dan toen hij overleed. Soms vind ik dat wel gek. Ik heb bijvoorbeeld een paar maanden in Azië gewoond en mensen die ik helemaal niet kende wisten veel meer over mijn familie te vertellen dan dat ik wist. Ik was ook even in Indonesië en vond het moeilijk om aan mezelf toe te moeten geven dat het helemaal niet zo bijzonder aanvoelde, dat daar echt niet mijn thuis was. Dat had ik eigenlijk wel verwacht. Zou mijn opa daar teleurgesteld in zijn geweest? Mijn families waren beide heel anders. Bij mijn ene opa en oma was ik altijd buiten, ging ik op avontuur. Mijn opa en oma deden ook mee. We gingen fietsen langs het kanaal, in de tuin spelen, en in de winter gingen we sneeuwballen gooien. Ik weet niet meer precies wat we bij mijn andere opa en oma deden maar dat was vaak binnen zitten en meer stilzitten, zoals tekenen en lezen. Ik denk dat iedereen dat wel een beetje heeft, dat je bij verschillende mensen heel anders bent. Zelfs als 24-jarige heb ik dat nog steeds. Bij mijn families was het misschien wel ietsje ingewikkelder. Al vanaf jonge leeftijd leerde ik dat de situatie waarin je zit erg belangrijk is voor wie je bent en hoe er over je wordt gedacht.


toa's verhaal Je hebt vast al vaak van het woord ‘vrede’ gehoord. In het nieuws, de krant, computerspelletjes en tijdens lessen geschiedenis komt het woord vaak naar voren. Maar wat is vrede nu eigenlijk? En betekent het tegenwoordig hetzelfde als vroeger? Stel je eens voor dat we het met elkaar eens kunnen worden over wat vrede nu eigenlijk betekent, hoe bereiken we dit dan in Nederland of zelfs in de hele wereld? Laten we eerst eens kijken wat het woordenboek over vrede zegt: vre·de (de; m en v) 1: toestand van rust: zijn as ruste in vrede 2: toestand van normale verhoudingen tussen staten (tegenstelling: oorlog): vrede sluiten 3: goede verstandhouding 4: gewetensrust: ik kan daar (geen) vrede mee hebben er mij (niet) mee verenigen.

Op basis hiervan zien we dat vrede iets is dat over jou alleen kan gaan of iets te maken heeft met verhoudingen tussen bijvoorbeeld landen. Vrede heeft blijkbaar iets te maken met rust, normale of goede relaties en het accepteren van een bepaalde situatie. Maar kunnen we hier niet doorvragen? Wat bedoelen we nou eigenlijk met een ‘normale’ relatie en wanneer kunnen we een relatie ‘goed’ noemen? Verder lijkt vrede hier iets te zijn dat ver van ons af staat. We kunnen misschien van een situatie zeggen dat deze vreedzaam is of niet, maar over de rol die wij hier zelf actief in kunnen spelen wordt niets gezegd. Maar goed, denken over antwoorden op de vraag wat vrede is en hoe dit bereikt moet worden, is precies wat sommige mensen graag en lang doen en ik ook!

Vaak als ik bij Sahar op de bank zat, kwam haar vader naast mij zitten met zijn lievelingsboek van Hafez. Het leek wel alsof het boek betegeld was met mozaïek en er stonden prachtige plaatjes in. Het boek heeft letterlijk twee kanten. Als ik het boek opensloeg, dan begon het met een inleiding in het Nederlands en dan kon ik de tekst in het Nederlands lezen. Als ik het boek omdraaide en vanuit de achterkant doorbladerde, dan zijn er lange bladzijdes met onbekende tekens. Ik herinner me dat Sahar heeft uitgelegd dat je Farsi niet van links naar rechts leest, .sknil raan sthcer nav raam Dat is al iets wat ik niet kon! Elke keer als ik bij haar thuis was en ik het boek wilde lezen, nam ik mij voor om de volgende keer het boek om te draaien, zodat de achterkant de voorkant werd en dan terug te bladeren zoals Sahar zou doen. Maar toch vergiste ik me er telkens in en opende ik het boek bij de Nederlandse kant. Het leek wel alsof mijn hersenen niet anders konden denken. Mijn achterkant is altijd haar voorkant en andersom.


Yvette’s verhaal Mijn opa en oma waar ik altijd buiten ging spelen, woonden op een soort boerderij. Hier woonden ze al sinds ze getrouwd waren en ze kenden dus veel mensen die in de dorpen om de boerderij heen woonden. De meeste mensen woonden al hun hele leven in die dorpen en hun ouders, en overgrootouders zijn in dezelfde omgeving met dezelfde mensen opgegroeid. Eigenlijk is dat precies het tegenovergestelde van mijn andere opa en oma, die juist helemaal niemand kenden en helemaal opnieuw moesten beginnen op een plek waar ze nog nooit geweest waren. Op de boerderij kwamen de bevriende buren ook wel eens op bezoek natuurlijk, vaak als ik er ook was.

In mijn tekst over vrede schrijf ik over een aantal regels waaraan landen zich zouden moeten houden in de omgang met andere landen. Voor mij had vrede dus altijd te maken met relaties tussen mensen of landen. Ik was van mening dat landen zich aan een aantal regels moeten houden om vrede te kunnen bereiken. Veel van wat ik hierover dacht, wordt vandaag nog steeds serieus genomen, maar zoals ik al vertelde, leef ik alleen nog maar in boeken en ben ik niet meer helemaal van deze tijd! Zo zijn sommige regels tegenwoordig wat aangepast of worden niet meer belangrijk gevonden. Er is veel veranderd. Daarom wil ik graag aan jullie laten zien dat vrede ook iets actiefs is waar jij aan kan bijdragen! Zo communiceren jullie tegenwoordig via internet, vliegen in een mum van tijd naar een ander land en leven in multiculturele samenlevingen. Dit alles heeft tot gevolg dat jullie anders over vrede moeten nadenken dan in mijn tijd. Een belangrijk aspect van vrede is dat het iets is waar jij invloed op kan hebben. Het is niet enkel meer een verantwoordelijkheid voor de leiders in een land. In ieder geval is één ding zeker: zolang er mensen in de wereld bestaan, zullen we ons bezig moeten houden met vrede, want keer op keer lijkt het weer mis te gaan. We blijven maar ruzie maken, en in sommige landen waar niet echt sprake is van geweld wordt het mensen toch zo moeilijk gemaakt om menswaardig te leven dat we daar niet van vrede kunnen spreken.


toa's verhaal

Sahar en ik zijn beste vriendinnen geworden en ze heeft mij heel veel uitgelegd over haar vaderland. Zo weet ik nu dat het vroeger tot het Perzische rijk behoorde. ‘In Iran spreken ze Farsi’, vertelde Sahar, ‘dat spreken ze ook in andere landen, zoals Afghanistan’. Ik vroeg haar of dat hetzelfde was als Arabisch, waarop zij antwoordde: ‘Haha, dat denken meer mensen, maar het is heel anders!’ Sahar heeft mij meegenomen naar een andere wereld, waar ik niks van af wist. Wanneer ik bij haar thuis ging eten, kookte haar moeder Sima traditioneel Iraans eten met saffraanrijst en speelde haar broertje Behrang op de sitar. Nu ik haar al een tijdje ken, weet ik dat we altijd vriendinnen zullen blijven, we kunnen overal over kletsen en we begrijpen elkaar perfect.


Yvette’s verhaal

Nu weet ik niet of het in alle dorpjes zo is, maar in de dorpjes waar ik ben opgegroeid, kende dus bijna iedereen elkaar. En in die dorpjes veranderde er maar heel weinig. De meeste mensen gaan nog steeds elke zondag naar de kerk en het dorpswinkeltje heeft pas vorig jaar moeten sluiten. Niet omdat iedereen naar de grote supermarkt ging om boodschappen

te

doen,

maar

omdat

de

eigenaresse van die winkel, mijn oudtante, op haar tachtigste verjaardag besloot toch maar eens met pensioen te gaan. Dit is natuurlijk mooi en mijn opa en oma vonden het ook prettig. In een wereld waar zo veel zo snel verandert, vind ik het fijn dat zij rustig hun leven hebben kunnen leiden zoals ze dat graag wilden. Maar soms is het ook een beetje gek. De wereld verandert natuurlijk wel en in de dorpjes waar ik opgroeide bekeek iedereen dat dus een beetje van een afstandje.


toa's verhaal

Het begon allemaal een half jaar geleden… Ik zat in de pauze aan een tafel en ik keek boos naar de deur. Ik wilde naar buiten en ik had echt geen zin in mijn lessen. Er kwamen twee meisjes aan de andere kant van mijn tafel zitten. Ik kende ze wel van gezicht, maar ik had nog nooit met ze gesproken. We zeiden gedag en we lachten vriendelijk naar elkaar. Ik keek weer naar de deur, maar ik volgde hun gesprek. Het linker meisje vertelde met een accent dat ze anderhalf jaar geleden naar Nederland verhuisd was. Ze vertelde ook dat het moeilijk is om Nederlands te leren. ‘Waar ligt Iran ook alweer?’ vroeg het andere meisje. ‘Voorbij Turkije en Irak’, antwoordde ze. Toen zei ze opeens ‘Hoi! Ik ben Sahar’, en ze stak haar hand naar mij uit. ‘Hoi, ik ben Toa’, antwoordde ik en we schudden elkaar de hand. Ik stelde mij ook voor aan het andere meisje, Melissa. ‘Ik hoorde dat jullie het over Iran hebben’, zei ik. ‘Heb je ook nog familie in Iran wonen?’ vroeg ik Sahar. ‘Ja, mijn opa, tantes, ooms, nichtjes en neefjes wonen er allemaal nog’. ‘Hebben jouw familieleden wel een televisie?’, was mijn volgende vraag. Ze barste in lachen uit. ‘Natuurlijk hebben we televisies in Iran!’, riep ze. Door haar reactie schaamde ik mij. Ik wist helemaal niks van Iran. Op het nieuws zag ik vaak oorlogsbeelden in Irak of Afghanistan met veel ingestorte gebouwen, daarom dacht ik dat het er ook zo uit zou zien in Iran en dat ze dus geen televisies hadden.

Als er oorlog is dan moet je je er niet mee bemoeien. Dan wordt het erger. Soms vechten landen over olie en geld. Soms omdat ze niet eerlijk zijn. Op tv hoor ik vaak over oorlog in andere landen.


Yvette’s verhaal

rE tem sim stein si reinam negie ej po negnid , n e o d et o p m et n e g i e e j n i f o k e g e jt e e b n e e t e h n a k s m o s r a a m t i u( s i t s k e g t e h n e i hc s s i m t aW . n jiz t a d s i ,) n e d i e o r g p o e w r a a w s e j p r o d e i d . n e k e k e b s r e d n a j i m n e e js u z n j i m n e s n e m n et p o l k n e d d a h s n o r evo ez e i d n ĂŤ e e d i e D oZ . n e r aw j i w e i w j i b t e i n l a a m e l e h k a av n u h n o o w e g a m o n e a p o n ji m r o ov k i s aw e d t i u n e s n e m e d r o ov r a a m r et hc o d n i e l k ,e js u z n j i m s l a o z t e N . s r e d n a l e e h t r u u b . n e izt i u hc s it aiz A i e b e l l a r e ew t ad m o g r e o z t e i n k j i l r u u t a n t a d s i s n e g rE k a av l ar o o v n e g e r k e w t n aw . s e jt n e m i l p m oc

Er mag geen racisme zijn, want dat is oneerlijke macht. Alles moet eerlijk verdeeld zijn.

Als je in de spiegel kijkt, kan je dit lezen.


toa's verhaal

Mijn benen bungelen heen en weer. Ik kijk naar mijn zelf gevouwen kraanvogel van papier die rechts naast mij ligt. Dan kijk ik weer vooruit in de verte. Ik zie alleen maar wit, er is geen horizon, geen uitzicht, alleen maar leegte. Er is niks, ook geen wind, daarom ligt mijn kraanvogel veilig en stil. Ik zit bovenop de hoofdletter A. De A is eigenlijk de enige letter waar je op kan klimmen. Probeer dat maar eens met een W, of erger nog, de Z! Daar kun je nooit bovenop klimmen tenzij er een luikje in het bovenste streepje zou zitten. Eenmaal bovenop de A, heb ik uitzicht over heel veel tekens. Er zijn ook andere letters hier, tekens die ik niet ken. Ik heb gekozen om op een teken te zitten dat ik ken. Maar laat me eerst vertellen hoe ik en mijn kraanvogel hier terechtgekomen zijn.


Yvettes verhaal Yvette’s verhaal

Toch is het raar om altijd herinnerd te worden aan hoe je eruit ziet. Superveel klasgenootjes dachten bijvoorbeeld dat ik met stokjes kon eten, maar dat kan ik pas sinds drie jaar. Ook dacht iedereen dat ik hoge cijfers haalde omdat ik Aziatisch was, niet omdat ik er hard voor leerde. Niet helemaal eerlijk, maar ook niet zo erg. Wat wel vervelend was, was dat mijn zusje en ik altijd moesten uitleggen waarom we wel ‘Nederlands’ waren als we er zo anders uitzagen. En dan moesten we elke keer uitleggen dat dit kwam omdat onze ouders gescheiden waren en onze moeder ons opvoedde. Hierdoor werd, doordat we er anders uitzagen, altijd benadrukt dat wij anders opgroeiden dan de meeste kinderen. Toch was onze jeugd ook erg leuk, juist ook door mijn opa's, oma's en de dorpjes waarin ik opgroeide.


dankwoord Allereerst bedanken we Gregg Lambert, Jolle Demmers, Richard Anthone, Rob Bartels, Maria Jante Postema en in het bijzonder Rosi Braidotti voor het delen van hun inzichten over vrede, conflict, kinderfilosofie en kinderliteratuur. Jullie afzonderlijke werk heeft ons geïnspireerd en geholpen om dit boek te schrijven. Daarnaast willen we de leerlingen van groep 7 en 8 van de Westerschool te Wildervank en jaar 4 van de Stivichall Primary School te Coventry bedanken voor hun inbreng. We konden niet al jullie slimme en gevatte meningen over vrede, pesten en boeken kwijt in dit werk, maar jullie hebben ons desalniettemin enorm geholpen met het formuleren van ons werk. We willen speciaal Siep, Luca, Giovanni, Sofie en Manon bedanken voor hun terugkoppeling en advies. We willen graag Katja Määttä en Aura Jgamadze bedanken voor het originele ontwerp de layout en beeldbewerking, en Rosa van der Velde voor het ontwerp en de lay-out van het eindresultaat. Ook willen we de huisgenoten van De Boog: Danae, Marije, Eduard en Walle, niet onvermeld laten voor hun bijdrage aan het creatieve proces en de illustraties. En willen we Wouter graag bedanken voor het redigeren van de tekst. Ten slotte zijn we het Centre for the Humanities in Utrecht erg dankbaar voor het mogelijk maken van dit project. Tobijn de Graauw, Goda Klumbyte en in het bijzonder Janina Pigaht, ontzettend bedankt voor jullie tijd en energie. Zonder jullie steun was dit boek niet tot stand gekomen.


Nawoord voor ouders en leraren Ongeveer een jaar geleden is het idee ontstaan

In dit boek gebruiken we een brede benadering

om een filosofisch kinderboek over vrede te

van het begrip vrede waarbij we verschillende

schrijven. Wij, vier alumni van de Universiteit

invalshoeken

Utrecht, willen het begrip vrede en nadenken

gedachtegoed van het Redrafting Perpetual

over vrede toegankelijk maken voor kinderen

Peace project menen wij het begrip vrede niet

tussen de 10 en de 12 jaar. Wij zijn er namelijk

te kunnen definiĂŤren. Vrede is niet simpelweg

van overtuigd dat iedereen kan filosoferen.

de afwezigheid van oorlog en geweld. Hoewel

Daarmee sluit dit boek aan bij het gedachtegoed

geweldloosheid een belangrijke voorwaarde

van het Redrafting Perpetual Peace Project.

lijkt te zijn voor vrede, is een geweldloze

bekijken.

In

lijn

met

het

wereld niet per definitie een vreedzame. Aan de andere Kant van vrede is opgezet

Onderdrukking, onrecht, onwaardigheid zijn

vanuit het Centre for the Humanities van de

slechts enkele factoren die kunnen bijdragen

Universiteit Utrecht, in samenwerking met het

aan een onstabiele samenleving waar vrede

Syracuse University Humanities Centre, als

geen plaats heeft. Denken over vrede heeft

onderdeel van het Redrafting Perpetual Peace

dus

raakvlakken

project (meer informatie over het project en

en

cultuurkritiek,

de velen subprojecten kunt u vinden op: www.

rechtvaardigheid, duurzaamheid en welvaart,

redraftingperpetualpeace.org). Door het essay

ethiek en omgangsvormen. Daarnaast speelt

Naar de eeuwige vrede (1795) van Immanuel

vrede ook een rol op alle niveaus van onze

Kant als startpunt te nemen en te vertalen naar

samenleving. Van wereldpolitiek tot huiselijke

de hedendaagse context, willen we kinderen

omgangsvormen is vrede relevant; tegelijkertijd

inspireren en laten nadenken over het begrip

is de wereld afhankelijk van hoe wij met

vrede. Welke verhalen hebben de lezers zelf te

bedrijven, technologie en het milieu omgaan.

vertellen en wat denken zijzelf actief te kunnen

Omdat de samenleving niet stilstaat maar

betekenen voor een vreedzame samenleving?

voortdurend

Het doel van het Kant for Kids project is niet

ook telkens anders benaderen. Een van de

alleen om op deze manier bij te kunnen dragen

uitgangspunten van het Redrafting Perpetual

aan vredeseducatie, maar voornamelijk om

Peace project is namelijk dat vrede geen doel

kinderen uit te dagen en mee te laten denken

op zich is. Het is niet het eindpunt van een lang

over het idee van vrede. Ons boek is geschreven

proces waarna we op een rustpunt komen.

vanuit de overtuiging dat ieder kind nu en in de

In

toekomst een aandeel heeft en daarmee een stem

gewerkt worden omdat de wereld constant in

verdient in het debat over vrede.

ontwikkeling is.

met

mensenrechten

verandert,

tegendeel,

aan

maatschappijkritiek

moeten

vrede

moet

wij

en

vrede

constant


Nawoord voor ouders en leraren Binnen het wereldwijde Perpetual Peace Project

conflicten en als een filosofie. Die drie opvattingen

zijn er al vele subprojecten opgezet. Er is onder

kunnen nauwelijks los van elkaar worden gezien,

andere een film gemaakt, er zijn lezingen

zo geïntegreerd zijn zij in de manier waarop wij

gehouden en er zijn exposities en symposia

tegenwoordig over vrede praten.

opgesteld. Het Redrafting Perpetual Peace project heeft als doel om het essay van Immanuel

Aan de andere Kant van vrede is geschreven

Kant te herschrijven, om op deze manier het

in een lange traditie van vrede-educatie en

debat over het begrip vrede te blijven voeren.

filosofieonderwijs.

Met dit kinderboek hopen wij een bijdrage te

bijna alle scholen in hun missieverklaring een

kunnen geven aan het Perpetual Peace Project

alinea aan het ontwikkelen van weldenkende

door het debat ook te openen voor kinderen.

en rechtschapen burgers voor een betere

Tegenwoordig

wijden

maatschappij. Sinds 2006 is iedere school In de eerste onderzoeksfase van dit boek bleek

verplicht om burgerschap in hun lessenpakket

dat vrede helemaal niet zo simpel te definiëren

op te nemen, en zijn er uitgebreide burgerschap-

valt. In plaats van antwoorden te bieden en te

lesprogramma’s

vertellen wat er moet gebeuren, nodigen wij de

projecten hebben een positieve impact en het

lezer uit na te denken over kwesties die te maken

is dus belangrijk dat zij gesteund worden, niet

hebben met vrede. De diversiteit van vrede wordt

alleen van bovenaf door de overheid of bedrijven

door de verschillen tussen elk deel benadrukt,

maar ook door individuen: ouders, leraren

evenals hoe de verschillende aspecten van vrede

en leerlingen die blijven vragen om dit soort

aan elkaar verbonden zijn. Zo wordt er aandacht

projecten.

ontwikkeld.

Veel

van

de

gegeven aan de filosofische kant van vrede, ingegaan op de relatie tussen twee of meerdere

Vrede in ons boek

mensen en worden die relaties verbonden met

Zoals eerder gezegd vatten wij vrede op als drie

abstractere begrippen zoals cultuur en taal.

overlappende elementen: een eeuwig proces

Tevens hebben wij met kinderen gesproken over

naar duurzaamheid, de afwezigheid van conflict

hun ideeën over vrede en deze een plaats in het

en onderdrukking, en een manier van denken.

boek gegeven.

Deze drie elementen van vrede worden nu kort toegelicht.

Met dit boek willen wij kinderen interesseren in globale ontwikkelingen die spelen op het

Vrede heeft een stabiele samenleving nodig, een

gebied van (inter-)nationale politiek, milieu,

samenleving waarin mensen op elkaar en op de

conflictbemiddeling,

en

toekomst kunnen vertrouwen. Dit vertrouwen

mensenrechten. Wij willen benadrukken dat

kan alleen ontstaan als er voldoende grondstoffen

het begrip vrede kan worden opgevat als een

ter beschikking zijn. Hoe duurzaam wij met onze

duurzaam proces, als de afwezigheid van

producten omgaan is bepalend voor de stabiliteit

rechtvaardigheid


Nawoord voor ouders en leraren in ons land, in andere landen en in de toekomst.

vaak gesproken over onrecht. Deze vorm van

Door globalisering leven wij nu in een tijd van

onderdrukking kan worden opgevat als een vorm

wereldwijde handel; producten maken gebruik

van geweld. Denken over vrede gaat dus gepaard

van grondstoffen uit diverse landen, gemaakt

met nadenken over rechtvaardigheid, ethiek en

in vaak lagelonenlanden en getransporteerd.

menselijke waardigheid.

Achter ieder product zit dus een geschiedenis van ethische overwegingen. Zijn de grondstoffen

Dat mensen gelijkwaardig zijn betekent nog niet

eerlijk gewonnen? Zijn de werknemers eerlijk

dat mensen gelijk zijn. Vaak zijn mensen het nog

betaald? Is het transport niet belastend voor

met elkaar oneens en verschillen zij in grote

het milieu? Een conflict in ĂŠĂŠn land kan er voor

mate met elkaar. Als ieder mens recht heeft op

zorgen dat de export en import in dat land wordt

vrijheid, dan heeft iedereen ook het recht om van

stopgezet, wat weer invloed heeft op de economie

elkaar te verschillen. Het is dan ook belangrijk

in Nederland. Vrije handel is dus onlosmakelijk

dat meningsverschillen tussen mensen worden

verbonden met politiek en vrede.

gerespecteerd. In de interviews die wij hebben afgenomen, kregen we vaak te horen dat

Duurzaamheid

en

eerlijke

handel

kunnen

meningsverschillen slecht zijn. Als mensen het

voorkomen dat er conflicten ontstaan omdat het

met elkaar oneens zijn ontstaat ruzie; om de

stabiliteit en tevredenheid bewerkstelligt. Het

ruzie op te lossen moeten de mensen die erbij

is echter geen garantie dat conflicten afwezig

betrokken zijn het met elkaar eens worden.

blijven. Vrede wordt vaak omschreven als de

Deze redenering pasten de leerlingen ook toe op

afwezigheid van oorlog en geweld. Het ligt dan

conflicten van een andere schaal, zoals een oorlog

voor de hand te zoeken naar de oorsprong van

tussen twee landen, een echtscheiding, of een

oorlog en geweld. Onderdrukking en onrecht

arbeidsconflict. In ons boek willen wij laten zien

worden vaak genoemd als oorzaken van een

dat je elkaars verschillen juist moet accepteren

conflictsituatie. Iedere relatie tussen twee

en respecteren. Zo wordt er niet telkens gezocht

partijen kan een vorm van onderdrukking

naar een oplossing voor problemen, maar wordt

zijn. Daarmee bedoelen we dat de onderdrukte

er onderzocht wat de mogelijkheden zijn. De

minder waardig wordt behandeld dan de

lezer kan dan beter formuleren wat voor hem of

onderdrukker. In vredesonderwijs wordt veel

haar het beste is om te doen.

belang gehecht aan de waardigheid van mensen; iedereen heeft recht op gelijke kansen om

Uw rol

zich ten volle te ontwikkelen. De waardigheid

Dit boek is in eerste instantie geschreven opdat

van mensen wordt vaak geassocieerd met

kinderen het zelfstandig kunnen lezen. Daarmee

rechtvaardigheid. Als mensen niet waardig

hopen we dat zij na gaan denken over de wereld

worden behandeld, door hen bijvoorbeeld iets

om hen heen en hoe zij zelf een bijdrage kunnen

te ontzeggen wat anderen wel mogen, wordt er

leveren aan de maatschappij en dat dan ook


Nawoord voor ouders en leraren gaan doen. In de tussenstappen – van lezen tot

de lezer achter met een vorm van onzekerheid.

nadenken en van nadenken tot handelen – ligt

Wij hopen dat u kunt bijdragen door het kind

een belangrijke rol voor de volwassene om het

vertrouwd te laten zijn in die toestand van

kind te begeleiden.

onzekerheid. In plaats van een antwoord te geven kunt u een wedervraag stellen. In plaats van het

Waarschijnlijk zullen de lezers met vragen

begrip vrede te simplificeren met antwoorden

komen, lastige vragen die niet gemakkelijk of

is het juist nodig dat kinderen hun horizon

eenduidig te beantwoorden zijn. Niet iedereen

verbreden met meer vragen en stof tot nadenken.

vindt het prettig om weinig houvast te hebben en sommigen verlangen naar meer zekerheid.

Tenslotte willen wij nog benadrukken dat de

Juist dan is het belangrijk als ouder of leraar

lezers aanmoediging verdienen in hun reis naar

steun te geven in die onzekerheid. Het boek wil

een vreedzamere samenleving. Juist de stap

de lezer uitdagen door de complexiteit van de

van nadenken naar handelen is het lastigst. Hoe

maatschappij te tonen. Zo zijn er veel anekdotes

zet je je idealen om in uitvoerbare plannen?

die gaan over de vele identiteiten die een

Daarmee sluiten we aan bij de basiswaarde van

persoon heeft. Hierin wordt de nadruk gelegd

het Perpetual Peace Project: door met elkaar

op de persoonlijke ervaring en vragen die die

te blijven praten over ideeĂŤn rond vrede zal het

ervaringen oproepen. Het is aan de lezers zelf

project blijven bestaan.

om over de vraagstukken na te denken: dit laat


Dit boek daagt je uit om van links naar rechts, achterstevoren en omgedraaid te lezen en zelf actief mee te doen: samen op zoek naar wat er precies Aan de andere Kant van vrede is! Zo vragen we ons af wie de heer Immanuel Kant precies was en wat hij heeft geschreven over vrede. Maar ook of tomaten groenten of fruit zijn, waarom opa niks over vroeger vertelde en wat kan je doen als iets totaal onbegrijpelijk is? Het woord ‘vrede’, wat betekent dat eigenlijk? Hoe denk jij over vrede? En wat kun je zelf betekenen voor een vreedzame samenleving? Aan de andere Kant van vrede verkent deze vragen met behulp van twee persoonlijke verhalen over diversiteit, vriendschap, migratie en nog veel meer. Dit boek neemt de lezers mee op een creatieve en interactieve reis, geïnspireerd door het essay Naar de eeuwige vrede (1795) van Immanuel Kant. Het biedt geen antwoorden, maar wel een uitdaging om nog meer vragen te durven stellen. Het ‘Nawoord voor ouders en leraren’ biedt een zeer korte samenvatting van het onderzoek dat voorafgegaan is aan het schrijven van dit boek en geeft inspiratie voor vraagstukken die thuis of in de klas besproken kunnen worden. Het doel van het boek is niet alleen om bij te kunnen dragen aan vredeseducatie, maar bovenal kinderen mee te laten denken over het idee van vrede. Het boek is een onderdeel van het Redrafting Perpetual Peace project en is opgezet vanuit het Centre for the Humanities van de Universiteit Utrecht, in samenwerking met het Syracuse University Humanities Centre. Het project werd uitgevoerd door alumni van de Universiteit Utrecht: Toa Maes, Ruben van den Mark, Brandon Pakker en Yvette Wijnandts. Ze werden begeleid door Janina Pigaht, documentaire maakster en Artist in Residence van het Centre for the Humanities. Het boek is geprint in een kleine oplage en online te downloaden via: aandeanderekantvanvrede.nl

Uitgave: © Centre for the Humanities, Universiteit Utrecht & Perpetual Peace Project. Tekst: Toa Maes, Yvette Wijnandts, Ruben van der Mark en Brandon Pakker. Illustraties: Toa Maes. Ontwerp en layout eindresultaat: Rosa van der Velde, rosavandervelde.com Origineel ontwerp, layout en Beeldbewerking: Katja Määttä en Aura Jgamadze (mail@auramaa.com).

Productie en uitgave: Centre for the Humanities, Universiteit Utrecht.

Aan de andere Kant van vrede  

Dit boek daagt je uit om van links naar rechts, achterstevoren en omgedraaid te lezen, en zelf actief mee te doen: samen op zoek naar wat er...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you