Page 1

Κέντρο, Κενό, Απόθεµα, Σηµειακές παρεµβάσεις Το project για την Αθήνα µε τίτλο Κέντρο, Κενό, Απόθεµα, Σηµειακές παρεµβάσεις, θα αποπειραθεί να επαναστοχαστεί και να σχεδιάσει για το κέντρο της σύγχρονης Αθήνας σε µια συγκυρία κρίσης. Η τελευταία βρίσκει την Ελλάδα και την Αθήνα στην αιχµή µιας παγκόσµιας κρίσης. Μια παραδειγµατική στιγµή, λοιπόν, και ένας παραδειγµατικός τόπος για την κρίση ή καλύτερα για τις κρίσεις του νεοφιλελεύθερου καπιταλιστικού µοντέλου παίζεται στον πιο ανίσχυρο κρίκο της Ευρωπαϊκής κοινότητας. Η Αθήνα ως πεδίο παραγωγής αστικού χώρου βρίσκεται στην «πλεονεκτική θέση» και το συγκεκριµένο project παίρνει µέρος στην µελέτη και στον σχεδιασµό όντας στο εσωτερικό αυτής της κρίσης, παράλληλα και σε επικοινωνία µε ένα διεθνές ενδιαφέρον, ερευνητικό και ακαδηµαϊκό. Η Αθήνα τα τελευταία δέκα χρόνια, στο πλαίσιο της παραγωγής του παγκοσµιοποιηµένου τοπίου της πόλης, αλλάζει µε γοργό και ριζικό τρόπο. Θα µπορούσε να πει κανείς ότι βρίσκεται σε µια εντασιακή και µεταβαλλόµενη διαδικασία, από µεσογειακή πρωτεύουσα µετασχηµατίζεται σε µια «παγκοσµιοποιηµένη πόλη». Η εγκατάσταση πολυεθνικών εταιρειών, το νέο µεταναστευτικό κύµα, η αµφιλεγόµενη ύπαρξη του µοναδικού γεωµετρικά κέντρου και της αντίστοιχης περιφέρειας λειτουργικά και πληθυσµιακά, οι νέες υποδοµές µετά τους Ολυµπιακούς αγώνες και η ερήµωση και περιθωριοποίηση µεγάλου µέρους αυτών, η παγκοσµιοποιηµένη εικόνα στην επικοινωνία και στην κατανάλωση, το είδος ανασφάλειας (παραβατικότητας, τροµοκρατίας), η δηµιουργία έµφυλων και απαγορευµένων περιοχών στο κέντρο και στην περιφέρεια, βρίσκονται σε µια συνεχή και υπό διαµόρφωση δυναµική, µαζί µε αδράνειες τόσο στην διαχείριση των πόρων όσο και των θεσµών. Η συνάντηση του παγκόσµιου και του τοπικού δεν έχει ακόµη αρθρωθεί, ειδικότερα η δυναµική της άρθρωσης τους στο πεδίο της παραγωγής του αστικού χώρου και της καθηµερινής ζωής εξακολουθούν να µένουν ανοιχτές και υπό διαµόρφωση. Η σηµερινή συγκυρία της παγκόσµιας κρίσης, καθώς εκτυλίσσεται στην Ελλάδα ως τόπου ακραίας αιχµής ως προς τον ευρωπαϊκό χώρο, ανακατασκευάζει, µε ρυθµούς όσο ποτέ άλλοτε γοργούς, τους καπιταλιστικούς θεσµούς της στο πλαίσιο µιας εκλογίκευσης που υπαγορεύει το νεοφιλελεύθερο µοντέλο της παγκοσµιοποιηµένης πόλης. Η ευκολία (σχεδόν άκριτα) που ηγεµονικές απόψεις συγκροτούν τις δοµές παραγωγής του αστικού χώρου, ανεξάρτητα αν πρόκειται για σκληρές και βίαιες αλλαγές, η αλλαγές στις οποίες υπάρχει διαµεσολάβηση των κοσµοπολίτικων εκδοχών των ανθρώπων του πολιτισµού και της ακαδηµαϊκής κοινότητας, δηλαδή των διανοουµένων που διαµεσολαβούν για την οµαλή αναδιανοµή του υλικού πλούτου (αξίες της γης), του συµβολικού (πολιτισµού), και του φυσικού(αειφόρου), είναι σε εξέλιξη. Η Αθήνα βρίσκεται στην καρδιά της κρίσης και του παγκόσµιου ενδιαφέροντος όχι µόνο για τον οικονοµικό µετασχηµατισµό (αναδιανοµής του κάθε τύπου πλούτου), αλλά κυρίως των θεσµών συγκρότησης των µηχανισµών παραγωγής (κρατικών και ιδιωτικών), εποµένως και όλων των µηχανισµών παραγωγής του αστικού χώρου. Άρα µπορεί να ειπωθεί ότι όλος ο οικονοµικός µηχανισµός της


παραγωγής του αστικού χώρου (αντιπαροχή, πολυκατοικία, µείξη χρήσεωνοριζόντια και κάθετη), βρίσκεται σε όλα τα στάδια του υπό διαπραγµάτευση, προκειµένου να συναντηθεί µε παγκοσµιοποιηµένους µηχανισµούς (Real Estate-κεφάλαιο, µεγάλη έκταση οικοδόµησης, παγκοσµιοποιηµένη αρχιτεκτονική αισθητική, ανταγωνισµός πόλεων ), µε όλες τις επιπτώσεις στη δοµή της πόλης (αλλαγές αξιών γης-στρατηγικές απαξίωσης και επανεκτίµησης- και εποµένως αναδιάταξη πληθυσµιακή, χρήσεων γης, αλλά και αναδιάταξη των συµβολικών, τοπολογικών και αισθητικών αξιών). Η πιο ενδιαφέρουσα διεθνής συζήτησης για τα θέµατα αυτά (από την άποψη της κριτικής της θέσης) φαίνεται να βρίσκεται κυρίως στο χώρο της αστικής κοινωνικής γεωγραφίας και του πολιτικού ακτιβισµού (Harvey, Bourdieu, Hal, Hardt-Negri, Σχολή Σικάγου, Σχολή Καλιφόρνιας κ.ά.), λιγότερο στο επίπεδο του πολεοδοµικού σχεδιασµού. Ο αστικός σχεδιασµός και τα ρυθµιστικά σχέδια δεν απέδωσαν τα αναµενόµενα αποτελέσµατα, ακόµα και στην περίοδο του κρατικού καπιταλισµού. Νεώτερες προσεγγίσεις, όπως αυτή του V.Aureli (The project of autonomy: politics and architecture, within and against capitalism), φαίνεται να προσπαθούν να περάσουν ανάµεσα από τις συµπληγάδες ενός νέο-µοντερνίστικου κατασκευαστικού µοντέλου (πρόταση: Dogma Seoul) και µιας θεωρητικής προσέγγισης που εκλογικεύει την έννοια της αυτονοµίας στα πλαίσια της ιταλικής και ευρωπαϊκής πολιτικά αριστερής παράδοσης, την ίδια στιγµή που αποδέχεται να χρησιµοποιήσει ή να «συµµαχήσει» µε τους νέο-καπιταλιστικούς µηχανισµούς παραγωγής του αστικού χώρου. Στην παραπάνω διεθνή συζήτηση οφείλουµε να εισάγουµε όλη τη σύγχρονη θεωρία για την Τέχνη στον δηµόσιο χώρο, ή για την ακρίβεια για εκείνο το είδος των έργων όπου η σύγχρονη τέχνη συνυπάρχει µε την πολεοδοµία, την γεωγραφία, τους θεσµούς, την τελεστική πολιτική πράξη, την αρχιτεκτονική, χωρίς να µπορεί να διακρίνει κανείς τα όρια τους. Στο πλαίσιο, λοιπόν, της παραπάνω γενικότερης συζήτησης για τη σύγχρονη παγκοσµιοποιηµένη πόλη το project για την Αθήνα Κέντρο, Κενό, Απόθεµα, Σηµειακές παρεµβάσεις, επιδιώκει να αρθρώσει περισσότερο ένα µεθοδολογικό και πειραµατικό λόγο και τις αντίστοιχές πολλαπλές πρακτικές εκδοχές του, δηλαδή να επαναστοχαστεί στη βάση του σχεδιασµού (by project), αν και βρίσκεται στο εσωτερικό της κρίσης µε όρους θεωρητικούς και συγχρόνως σχεδιασµού. Το βασικό εννοιολογικό σύστηµα που θα χρησιµοποιήσει είναι: Κέντρο, Κενό, Απόθεµα, Σηµειακές παρεµβάσεις. Ο κόσµος αναφοράς ενός τέτοιου συστήµατος βρίσκεται στην εν γένει ποιητική οντολογία, στην αστική κοινωνική ανθρωπολογία και στον συστηµικό στοχαστικό επανασχεδιασµό και µπορεί να περιγραφεί µε σχηµατικό τρόπο, όπως και η ακτίνα των προθέσεων του µε τον εξής τρόπο: Η έννοια του κέντρου γνωρίζουµε ότι είναι πια σχετική. Κέντρο ως προς τι και από ποιο υποκείµενο. Κέντρο γεωµετρικό, οικονοµικό, εξουσιαστικό, οικιστικό, επικοινωνιακό, από τον «ντόπιο», τον µετανάστη, τον υπάλληλο, τον τουρίστα, τον κάτοικο των προαστίων, (…); Άρα, ίσως είναι προτιµότερο να την διαπραγµατεύεται κανείς ως ένα είδος πολυκεντρικού συστήµατος, ως ένα δικτυακό σύστηµα µε συνεχή µετακίνηση. Το κενό µπορεί να είναι: κυριολεκτικό, δηλαδή επιφάνεια γης, λειτουργία, επικοινωνία, (…), αλλά και µεταφορικό, όχι απλώς συµβολικό ή ανασυρµένο από τη λήθη της Ιστορίας, αλλά κυρίως νοηµατικά επινοητικό, και µάλιστα όχι


µόνο υπαρκτό µε την έννοια της ανακάλυψης, αλλά κατασκευασµένο από τα υποκείµενα(φοιτητές, καθηγητές) στο πλαίσιο των κοινωνικών πρακτικών του χώρου. Με άλλα λόγια µιλάµε για ένα κενό που εν δυνάµει περιέχει συναρτησιακές δοµές στο πλαίσιο της παραγωγής του κοινωνικού χώρου. Το απόθεµα δεν είναι τίποτα άλλο παρά η εναπόθεση της κατασκευασµένης (επινοηµένης) χωρικής πρακτικής δοµής στο διαπιστωµένο συναρτησιακό κενό, ένα είδος <<δώρου>>, που συγκροτείται από χωρικές πρακτικές στη συγκεκριµένη συγκυρία (οικονοµική, κοινωνική, εξουσιαστική, πολιτιστική, πολιτική). Οι επινοηµένες σηµειακές παρεµβάσεις είναι ένα είδος κόµβων ενός συστηµικού δικτύου , όπου εναποτίθενται κατασκευές υλικές (κυριολεκτικές) ή µεταφορικές (επινοηµένες) του περιγεγραµµένου αποθέµατος των χωρικών πρακτικών (θεσµοί, οικοδόµηση, πράξεις, δράσεις), ένα είδος διευρυµένης και ανοιχτής έννοιας της αρχιτεκτονικής της πόλης. Από αυτή την άποψη θα µπορούσαµε να µιλάει κανείς για αστικά συµβάντα, στο µέτρο βέβαια που σηµειακά και συγχρόνως συστηµικά τείνουν να αλλάξουν το σύνολο της αστικής ζωής (καθηµερινής και µη), χωρίς διακοπή. Μεθοδολογικά ,ο πλούτος, το εύρος και η περιγραφή των κόσµων (αν θέλετε των πεδίων) που µπορούν αυτές οι έννοιες (Κέντρο, Κενό, Απόθεµα, Σηµειακές παρεµβάσεις) να αποκτήσουν, εκµαιεύονται από µια ζώνη εβδοµαδιαίων παρουσιάσεων από διαφορετικά γνωστικά πεδία µε παραδειγµατική αναφορά το κέντρο της Αθήνας (Πολιτική Οικονοµία της παραγωγής του χώρου, Δηµογραφική δοµή του κέντρου της Αθήνας, Αστική κοινωνική γεωγραφία του κέντρου, Μεταναστευτικοί και Έµφυλοι χώροι, Δηµόσια Τέχνη, Ασφάλεια και τόποι της ετεροτοπίας, Αναπαραστάσεις διαδικτυακές, κ.ά.). Ο στόχος µιας τέτοιας εισροής ετερογενών γνωστικών πεδίων είναι να ενδυναµώσει την επινοητική δύναµη των projects και να αναδύσει τις διαφορές, συγκρουσιακές ή µη των µικροδοµών (οικονοµίας, κοινωνίας, εξουσίας), στο επινοηµένο επίπεδο των πρακτικών των χώρων. Είναι φανερό ότι αυτή η προσέγγιση ενσωµατώνει την ενδεχοµενικότητα, το τυχαίο και το αβέβαιο στην ίδια την κατασκευή των πολλαπλών projects, που θα αποτελέσουν ένα έργο ανοιχτό για να µπορεί να συνεχίσει να επινοεί πολλαπλά κενά, αποθέµατα, και σηµειακά projects. Συγχρόνως όµως, µια τέτοια εννοιολογική προσέγγιση, τη στιγµή που θα αποπειραθεί να οργανώσει τις χωρικές πρακτικές, θα συναντήσει τον ανταγωνισµό (οικονοµικό, κοινωνικό, πολιτιστικό, εξουσιαστικό) ανάµεσα στις αστικές οµάδες µε διαφορετικά ενδιαφέροντα και συµφέροντα, και εποµένως τις συγκρούσεις σε διαφορετικά πεδία πολιτικών συγκροτήσεων του λόγου και της οργανωτικής δράσης. Είναι η στιγµή της συνάντησης της αρχιτεκτονικής της πόλης µε την πολιτική και εποµένως η εισδοχή της πολιτικής ευθύνης του αρχιτέκτονα , τόσο στην επιλογή των πεδίων των λόγων όσο και της διευρυµένης έννοιας της αρχιτεκτονικής και πολεοδοµικής σηµειακής παρέµβασης. Τέλος, είναι φανερό ότι στο παιδαγωγικό επίπεδο, η ίδια η διαδικασία παραγωγής του project συνιστά το εκπαιδευτικό αρχιτεκτονικό σύστηµα. φίλιππος ωραιόπουλος

Kentro Keno Aþothema  

Philliþos Oreoþoulos

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you