Issuu on Google+

ONDER DE LOEP Vorst. Duurzaam waterbeheer

ONDER DE LOEP Josaphatpark. Geen pesticides noch koolstof

ONDER DE LOEP Terdelt. De dynamiek van een actieve wijk

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING

Goede praktijken in Vorst en Schaarbeek

SEMESTRIEEL Nr 24 WINTER 2016


Monitor van de Duurzame Ontwikkeling

SEMESTRIEEL Nr 24 WINTER 2016 REDACTIE: Vincent Dewez, Philippe Mertens, het team Duurzame Ontwikkeling van de gemeenten Vorst en Schaarbeek LAY-OUT: Deloge Groep VERTALING: Liesbeth Vankelecom REVISIE: Philippe Mertens, Liesbeth Vankelecom COORDINATIE: Philippe Mertens VERANTWOORDELIJKE UITGEVER: Corinne Franรงois

INHOUD ONDER DE LOEP

VORST MAAKT VOLOP WERK VAN DUURZAAM WATERBEHEER.................................................... 3 ONDER DE LOEP

EEN NIEUWE DYNAMIEK VOOR DE WIJK VAN DE ABDIJ VAN VORST..................................... 7 ONDER DE LOEP

DUURZAME MARKT OP HET ALBERTPLEIN: EEN GESLAAGD INITIATIEF!............................................................. 11 ONDER DE LOEP

JOSAPHATPARK, ZONDER PESTICIDEN OF KOOLSTOF. EEN VOORBEELD DAT NAVOLGING VERDIENT!..............................14 ONDER DE LOEP

TERDELT, DE DYNAMIEK VAN EEN ACTIEVE WIJK..........................................16 ONDER DE LOEP

SCHAARBEEK SLAAT DE WEG IN NAAR DE AANKOOP VAN DUURZAME MATERIALEN...............................19

DEZE PUBLICATIE WERD ONTWORPEN DANKZIJ DE STEUN VAN LEEFMILIEU BRUSSEL EN BRULOCALIS, VERENIGING STEDEN EN GEMEENTEN VAN BRUSSEL Dit tijdschrift kan gedownload worden op www.brulocalis.brussels ADRES : Aarlenstraat 53/4 - 1040 Brussel

02

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016


ONDER DE LOEP

INSPIRERENDE PRAKTIJKVOORBEELDEN Dit 24e nummer van de Monitor Duurzame Ontwikkeling is gewijd aan enkele inspirerende praktijkvoorbeelden in de Brusselse lokale besturen. We brengen verslag uit van twee terreinbezoeken die georganiseerd werden door Brulocalis en de gemeenten Vorst en Schaarbeek, ter bevordering van de uitwisseling van ervaringen tussen ambtenaren van de lokale besturen. Op 6 oktober 2016 was ons bezoek aan Vorst toegespitst op goede praktijkvoorbeelden met betrekking tot duurzame voeding, beheer van regenwater en participatief werk.

Zo belichten wij in dit nummer de creatieve inbreng van burgers om een nieuwe dynamiek op gang te brengen rond de abdij van Vorst, de duurzame markt Albert en het gemeentelijk plan voor regenwaterbeheer. Op 17 oktober trokken we naar Schaarbeek. Onze deelnemers konden er kennismaken met het groene aankoopbeleid van de gemeente, de ecologische aanpak van het Josaphatpark en de herinrichting van de wijk Terdelt in samenspraak met de wijkcomités.

VORST MAAKT VOLOP WERK VAN DUURZAAM WATERBEHEER Van innoverende oplossingen tot burgerparticipatie Vorst is een van de Brusselse gemeenten met de meeste overstromingen wegens het uitzonderlijke hoogteverschil als gevolg van de vele beken en rivieren die vroeger door de gemeente stroomden. Al jarenlang levert Vorst grote inspanningen om een weldoordacht waterbeheer te implementeren, onder meer via de gemeentelijke reglementering en ruimtelijke ordening.

De gemeente ziet er enerzijds op toe dat de overheidsdiensten de volgende taken uitvoeren: toezicht op en opvolging van werkzaamheden en onderhoudswerken op het distributie- en rioleringsnet, de integratie van een gemeentelijk regennetwerk in het kader van stedenbouwkundige inrichtingen, onderhoud van het oppervlaktewater, verstrekken van advies aan particulieren en een aangepaste reglementering voor de

bestrijding van overstromingen. Aangezien de gemeente een algemene visie en een specifieke knowhow met betrekking tot haar grondgebied heeft, heeft zij anderzijds ook aangestuurd op een betere coördinatie van alle betrokken partijen bij het solidaire stroomgebied. Dit stroomgebied is het resultaat van een nauwe samenwerking tussen het bestuur, de burgersamenleving, de gemeenten Ukkel en Sint-Gillis en de gewestelijke actoren. Duurzaam waterbeheer is een gegeven waar men vandaag absoluut niet meer omheen kan. Er werd lange tijd geen rekening mee gehouden, maar de algemene watercyclus in de stad dient kwalitatief en kwantitatief hersteld te worden. Een van de prioriteiten van de gemeente is om het natuurlijke erfgoed (bronnen, vijvers, groene ruimten, ...) te beschermen en het op een innoverende manier te beheren en uit te breiden. Voor een geïntegreerd beheer van het water op het gemeentelijke grondgebied zijn een algemene, transversale visie en een versterking van de synergieën nodig.

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

03


ONDER DE LOEP

INSTRUMENTEN EN IMPLEMENTATIE VAN INNOVERENDE OPLOSSINGEN Lokale regelgeving Gemeentelijke Stedenbouwkundige Verordening (GemSV) In 2009 keurde Vorst een Gemeentelijke Stedenbouwkundige Verordening inzake regenwaterbeheer goed. Deze verordening is gebaseerd op de voorschriften van de Gewestelijke Stedenbouwkundige Verordening (GSV) maar dan strenger. De GemSV verplicht renovatie- en nieuwbouwprojecten om aandacht te hebben voor regenwaterbeheer. De verordening hecht belang aan de bijzondere situatie van Vorst omwille van het rioleringsnet en het hoge grondwaterpeil, maar ook aan de wisselwerking tussen het hoger en lager gelegen deel van de gemeente. De GemSV schrijft bijvoorbeeld voor om het regenwater te laten insijpelen in gunstige gebieden en om een volume van minstens 50 liter per m² horizontale projectie van het dakoppervlak op te vangen in een regenwaterput. Gemeentelijk plan voor de bestrijding van overstromingen Gezien de terugkerende feiten en de vele betrokken personen en operatoren kon Vorst niet anders dan concluderen dat het probleem van de overstromingen onder het algemene waterbeheer valt. Dit transversale beheer gaat vele betrokken partijen aan en vereist de deelname van iedereen. Een gemeentelijk plan voor de bestrijding van overstromingen moet het lokale waterbeheer optimaliseren, de ontwikkeling van een gemeenschappelijke visie mogelijk maken en de doelstellingen van het gewestelijke regenwaterplan omzetten in de specifieke context van Vorst. Het doel van dit plan is richtlijnen vastleggen en die omzetten in concrete acties. Het Gemeentelijk Plan voor de Bestrijding van Overstromingen, dat de gemeenteraad in augustus 2012 goedkeurde, wil de overstromingen drastisch verminderen, maar ook: • de ondoordringbaarheid beperken, • de afvloeiing van regenwater vertragen, • het rioleringsnet verbeteren, • regen- en afvalwater zoveel mogelijk gescheiden houden (met als einddoel een volledig gescheiden net), • de vervuiling van het grondwater minimaliseren.

04

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

AANLEG VAN NIEUWE TRAJECTEN Ruimtelijke ordening heeft onder meer als doel de toepassing van innoverende oplossingen, de aanleg van nieuwe trajecten en het naast elkaar bestaan van meerdere netwerken (groen netwerk, blauw netwerk, regenwaternet, recreatief net, voedselnetwerk, sociaal netwerk, ...) te ondersteunen.

Watertraject Het duurzaam wijkcontract Abdij is een programma voor stadsvernieuwing en bestaat uit drie grote delen: openbare ruimten, huisvesting en infrastructuur en sociaal-economische activiteiten. Het programma loopt over een periode van vier jaar (2015-2018, met twee extra jaren voor de uitvoering van de werkzaamheden). Het sociaal-economische onderdeel van het programma bestaat uit verschillende projecten ter ondersteuning van een duurzaam waterbeheer: installatie van een regenwaterput, collectief project binnen woonkernen, specifieke premies, workshops rond collectieve cartografie (Map-It), groene en blauwe wandelingen, en ten slotte het project ‘O Quartier Ludiek’. Het specifieke project ‘Watertraject’ behelst de heraanleg van de Rousseau- en

Vanpélaan, het Sint-Denijsplein en de Driesstraat. Op basis van een stedenbouwkundige, hydrologische en landschappelijke studie, aangevuld met participatieve workshops, worden de inrichtingen bepaald die het meest aangepast zijn aan de context. Er ligt momenteel ook een project ter studie om de abdij van Vorst en de omliggende tuinen te renoveren.


ONDER DE LOEP

Al deze initiatieven streven naar een integratie van het waterbeheer (grondwater en afvloeiingswater) in de inrichting van openbare ruimten en wegen om de overstromingen aanzienlijk te verminderen, beter gebruik te maken van de aanwezigheid van het water in de wijk en een zachte mobiliteit te bevorderen. De gemeente werkt ook aan het behoud en de uitbreiding van een ecologische corridor langs de spoorwegtalud (spoorlijn BrusselCharleroi) en aan de aansluiting van de vastgoedprojecten in de wijk op het ‘Watertraject’ tot een natuurlijke afvoerrivier (Zenne).

Bronnen van de Calvaire en de Leybeek De bronnen van de Calvaire en de Leybeek zijn gelegen in een wijk in volle verandering. Vele voormalige industrieterreinen worden momenteel omgevormd tot grote verkavelingen. Momenteel zijn er zes projecten in studie en/of uitvoering. Het deel onderin het dal, dat ingesloten wordt door twee spoorwegen en een industriegebied, raakt steevast overstroomd. Er deed zich een unieke kans voor om de bronnen te beschermen en in dit deel van het stroomgebied een gemeenschappelijk net aan te leggen. In 2014 organiseerde Vorst vergaderingen met de privé-investeerders, de bewoners van Bervoets en wijkcomité Van-Tro-Del, de gewestelijke actoren (Leefmilieu Brussel en Vivaqua) en Infrabel. Tijdens de vergadering werden de verschillende partijen geïnformeerd over de uitdagingen om het hydrologisch erfgoed in Vorst te beschermen en bij te dragen tot de bestrijding van overstromingen, maar ook om een optimaler gebruik van het water in een stadsomgeving te bevorderen. De privépartners hebben zich op twee manieren achter deze collectieve, solidaire dynamiek geschaard: door het water op hun respectievelijke percelen te beheren en door de continuïteit van het algemene net te waarborgen. Het gescheiden net om het heldere water van hogerop op te vangen, zodat dit direct naar de Zenne verder geleid kan worden, zal aangelegd worden door de publieke operatoren (gemeente en gewestelijke operatoren).

De aanleg van dit lokale regennetwerk zal bijdragen tot de bestrijding van overstromingen, de bescherming van het natuurlijke erfgoed, het optimalere gebruik van helder water en de ontwikkeling van ruimten ten voordele van de biodiversiteit. Van het Jacques Brelpark tot het Bemptpark Vroeger liepen heel wat beken door dit bosrijke deel van de gemeente: het Kersbeekbosch. Tegenwoordig komen de ondoorlaatbare wegen samen rond het Jacques Brelpark en hogerop rond het Bemptpark. Het grondwater onderin het dal stroomt naar de vijvers in de twee parken en komt ‘s winters aan de oppervlakte in het Bemptpark. Al het stedelijke regenwater wordt naar het gemeenschappelijke rioleringsnet geleid en zodra het rioolnet verzadigd is, raken de Stuart Merrillaan en de J.B. Baeckstraat al jarenlang overstroomd bij hevige regenval. Het stormbekken van 1.000 m³ dat Vivaqua aanlegde om de gevolgen van de lokale overstromingen beperkt te houden, is sinds 2013 in gebruik. De gemengde woon- en industriezone vlak bij het Bemptpark ondervindt eveneens de nadelige gevolgen van het hoge grondwaterpeil (overstromingen en opstijgend vocht). Aan de rand van het Bemptpark bevinden zich ook een stadsboerderij en een moestuinzone. Vorst wil een lokaal regennetwerk aanleggen. Met de opvang van het regenwater streeft men verschillende doelen na: de bestrijding van overstromingen, een optimaler gebruik van regenwater door een goed uitgekiend landschapsbeheer, uitbreiding van de ecologische corridors en bestrijding van het hitte-eilandeffect.

“Al deze initiatieven trachten (...) een vermindering van overstromingen, een beter gebruik van wateraan­ wezigheid in wijken alsook een zachte mobiliteit te bevorderen”

Stilaan krijgen deze kleine en middelgrote inrichtingen een concrete vorm: Vorst voerde van 2010 tot 2015 werkzaamheden uit aan de vijvers van het Jacques Brelpark. De vijvers werden gezuiverd, de afvoerleidingen en de oevers werden verstevigd en het dakwater van de vijf aangrenzende ondernemingen wordt voortaan naar de vijvers geleid. In 2017 gaat men van start met de plaatsing van bijenhuizen en de organisatie van pedagogische activiteiten. De omvorming van het plein op het kruispunt van de Louis Lumièrestraat en de Auguste Lumièrestraat tot een regentuin vormt een eerste proefproject. Het afvloeiingswater wordt verder geleid naar het plein om daar in de grond te sijpelen. De beplanting moet het water helpen zuiveren voordat het in de grond dringt. De omvorming van de pleinen van de ‘gele blokken’ in regentuinen door de opvang van het dakwater van gebouwen en het wegwater ligt momenteel ter studie.

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

05


ONDER DE LOEP

“Dit stadsproject stelt herinrichtingen voor (...) om beter gebruik te maken van de troeven van de natuur in een stadsomgeving”

06

Er wordt momenteel een groen en blauw netwerk uitgewerkt om het Jacques Brelpark en het Bemptpark ecologisch te verbinden. Dit netwerk bestaat uit acties die in verschillende fasen gepland zijn tussen 2017 en 2025: De heraanleg van de Kersbeek-, Bempt- en Glasblazerijlaan, met vooraf een hydrologische en landschappelijke studie die uitgevoerd wordt in 2017. De toekomstige beplante openbare ruimten, zoals het Bia Bouquetsquare, zullen het afvloeiingswater opvangen. De renovatie van een oude sifon in de Neerstalsesteenweg en de realisatie van een bovengrondse aansluiting garanderen de continuïteit van het netwerk naar de vijver van villa “Trois Fontaines’. Deze vijver wordt gerenoveerd en in verbinding gebracht met de vijver van het Bemptpark. Het dakwater van de villa wordt eveneens opgevangen en verder geleid naar de vijver om die bovendien te luchten. De vijver van het Bemptpark beschikt momenteel over een afvoerleiding naar de Zenne. De gemeente is van plan om de vijver te renoveren, een met planten begroeide aansluiting te voorzien met de natte zone vlak bij de moestuin van het Bemptpark, en ten slotte een aansluiting langs de Groene Wandeling in de Zijdeweverijstraat met de Zenne tot stand te brengen. De kweek van planten die geschikt zijn voor natte zones, evenals de opleiding in het onderhoud van regentuinen liggen momenteel ter studie.

Lokale burgerdynamiek De mogelijke ontwikkeling van grote vastgoedprojecten is ook een kans om het water opnieuw te integreren en de bestaande hulpbronnen te beschermen. Deze ontwikkeling wekt uiteraard de aandacht van de buurtbewoners, die hun steentje bijdragen tot een grondige analyse van een context waarvan zij goed op de hoogte zijn. Naar het voorbeeld van de wijkcomités Bervoets en Van-Tro-Del formuleerde het wijkcomité NFK in 2010 een voorstel tijdens het openbaar onderzoek van een vastgoedproject betreffende meerdere percelen tussen de Kersbeeklaan en de Neerstalsesteenweg. Het voorstel kreeg de titel ‘terug naar de bron’ en had als doel de Zandbeek en de Vossegatbeek te vernieuwen, vooral via het vastgoedproject. Op basis van een geografische, hydrografische en stedenbouwkundige analyse deed het wijkcomité voorstellen om op een samenhangende manier naar oplossingen te zoeken in de strijd tegen de breuken als gevolg van de verstedelijking. Er werden uiteenlopende en aanvullende concrete acties voorgesteld: de loskoppeling van de afvoerbuizen naar het rioleringsnet van de vijvers van het Jacques Brelpark en de vijver van een privé-eigendom in de Haveskerckelaan (voorzien van water via de bron van de Zandbeek), de beplanting, opvang en/of insijpeling van het dakwater van de twee scholen hogerop

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

(Decroly en ISTE), de renovatie van de vroegere vernauwingen, de herintegratie van de loop van de vroegere beken in privépercelen in het kader van stedenbouwkundige projecten en de opname van elk project binnen een bredere hydrologische schaal om de hydrologische continuïteit tot het Bemptpark te herstellen. Als het vastgoedproject geen resultaat oplevert, zal het betrokken gebied de komende decennia wellicht omgevormd worden.

Waterwegen en biodiversiteit In het kader van haar Lokale Agenda 21 maakt Vorst een wandelboekje samen met de burgers en de Staten-Generaal van het Water in Brussel (SGWB). Aan de hand van dit boekje kan men een begeleide wandeling maken om de waterwegen en biodiversiteit te ontdekken. De wandelaars worden geleid langs de loop van de vroegere Zandbeek en Vossegatbeek, terwijl hun aandacht gevestigd wordt op het historische, natuurlijke en maatschappelijke erfgoed, de biodiversiteit en de toekomstige herinrichtingsprojecten rond water en biodiversiteit.

Groen en blauw lint en gemeenschappelijke tuin in duurzame wijk Neptunus Met de hulp van tuinarchitectenbureau Landscape Design, de SGWB en het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen stellen de burgers van de duurzame wijk Neptunus in het kader van dit project concrete herinrichtingen in de wijk voor op het vlak van beplanting en weginfrastructuur, waarbij ze resoluut de kaart van de biodiversiteit trekken, zowel qua beheer van het stadswater als qua gezondheid, gezelligheid, esthetiek en andere diensten aan de mens. Dit stadsproject stelt herinrichtingen voor in de wijk Neptunus (die ook elders geïmplementeerd zouden kunnen worden), om de biodiversiteit in de stad voor het voetlicht te plaatsen en beter gebruik te maken van de troeven van de natuur in een stadsomgeving, in het bijzonder voor het waterbeheer in het hoger gelegen deel van het stroomgebied.

>>Meer info Magali Da CRUZ Cel Water van de Gemeente Vorst Tel. 02/348 17 01 mdacruz@forest.brussels


ONDER DE LOEP

EEN NIEUWE DYNAMIEK VOOR DE WIJK VAN DE ABDIJ VAN VORST Het duurzaam wijkcontract behelst een actieplan ter verbetering van de omgeving en de levenskwaliteit voor de bewoners. De betrokken partners zijn het Gewest, de gemeente en de inwoners van de wijk. Het programma bevat acties met de nodige financiële middelen, die verwezenlijkt moeten worden volgens een bepaalde timing. Alle projecten beantwoorden aan prioritaire behoeften, zoals woningen, uitrustingen en infrastructuren, openbare ruimten, sociaaleconomische acties en commerciële ruimten.

In dat perspectief wilden het Gewest en de gemeente Vorst een nieuwe elan geven aan de wijk van de abdij … die wat extra aandacht verdiende en waar een reeks renovaties nodig was. De wijk was al jaren niet meer opgefrist en er werden weinig initiatieven genomen om de wijk nieuw leven in te blazen. Op basis van een gedetailleerde diagnose in 2014 werd een actieprogramma opgesteld. De operationele fase van dit contract loopt van 2015 tot 2018 en omvat een reeks initiatieven op het vlak van leefmilieu, vastgoed en sociaal-economische aspecten. Tijdens die periode kan elke eigenaar binnen de perimeter gebruik maken van gewestelijke maatregelen zoals premies voor renovatie, energie, gevelverfraaiing en zelfs fiscale voordelen. Een hele reeks renovaties van openbare ruimte, creatie van uitrustingen en de uitvoering van socioeconomische projecten zullen een nieuwe dynamiek op gang brengen in de wijk.

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

07


ONDER DE LOEP

“Bij die projecten worden burgers actief betrokken”

‘LA PLACE EST À VOUS’ Het programma van het duurzaam wijkcontract Abdij loopt 4 jaar en draait rond drie assen: water (zie vorig artikel), de omgeving van de abdij en gemengde wijk. Het gaat voornamelijk om renovaties van openbare ruimten en de creatie van nieuwe uitrustingen. Met het oog op die revitalisering zetten lokale actoren allerlei initiatieven op het getouw.

08

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

Bijvoorbeeld de plaatsing van stadsmeubilair en de creatie van enkele originele mozaïeken. Bij die projecten worden burgers actief betrokken, met oog voor diversiteit op cultureel en sociaal vlak, gender en leeftijd. Het programma draait rond de integratie van burgercreaties in de openbare ruimte. Het berust op de participatie van de burger en is bestemd voor iedereen. Op basis van vertrouwde en dagelijkse objecten maken de deelnemers tijdens


ONDER DE LOEP

de ateliers – zoals Sandrine Franken van “Une maison en plus” stelt – allerhande persoonlijke en originele creaties. Gewone stoeptegels worden omgezet in echte kunstwerken en blazen de wijk nieuw leven in. Een kleurrijk project, dat de grauwe ruimte gezelliger en menselijker maakt. Een metamorfose voor de openbare ruimte, die de inwoners de mogelijkheid biedt om actief mee te werken aan de verfraaiing van hun omgeving.

>>Meer info “Une Maison en plus” Sandrine FRANKEN Brits 2e legerlaan 27 1190 Vorst Tel. 02/349 82 40

“Een kleurrijk project, dat de grauwe ruimte gezelliger en menselijker maakt”

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

09


ONDER DE LOEP

DE KLUSSERS VAN KASTAR De Brusselse vzw ‘Kastars’ tracht ambachtswerk op het vlak van design, architectuur en stedenbouw te valoriseren. Dat is immers het voornaamste doel van de drie animatoren die op zondag afspraak hebben met de liefhebbers die willen samenwerken rond een gemeenschappelijk project voor hun gemeente. De drie animatoren zijn architect van opleiding en versterken het sociaal weefsel met de buurtbewoners. Naast de projecten rond stadsrenovatie investeren zij ook in de restauratie van meubels die ze een tweede leven geven. Op basis van gerecupereerd materiaal, zoals paletten (aangeboden door de lokale Delhaize) of allerlei voorwerpen, bewerken zij de materie om een nieuwe bestemming te geven die aansluit bij het stadskader.

10

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

Kastars: een atelier waar een fiets een tweede leven krijgt Het project ‘Forestcycle’ biedt iedereen die zijn fiets een tweede leven wil schenken, de mogelijkheid om bij de Kastars een nagelnieuwe fiets te maken … Twee keer per week zet een atelier in de lokalen van de abdij zijn deuren open. De handenarbeid wordt gratis aangeboden. Enkel de wisselstukken moet de eigenaar betalen. Een gedroomde gelegenheid om zijn fiets in orde te zetten en contacten met zielsverwanten te leggen.


ONDER DE LOEP

DUURZAME MARKT OP HET ALBERTPLEIN: EEN GESLAAGD INITIATIEF! Verschillende gemeenten organiseren een specifieke markt voor lokale producenten, waar fruit, groenten, brood, melkproducten, vlees en dergelijke aangeboden wordt. Zo wint men tijd en moet men ze zich minder verplaatsen, maar kan men ook gezonder consumeren. Dergelijke markten bieden ook de mogelijkheid om ter plaatste producten te proeven die lokaal aangeboden worden en zo worden ‘duurzame’ relaties aangeknoopt met wijkgenoten.

Waarom een markt met duurzame en lokale producenten? Verschillende argumenten liggen aan de basis van dit initiatief: • U helpt het sociaal weefsel versterken tussen landbouwers en burgers, maar ook tussen burgers, want dit soort markt is gezellig en allerlei uitwisselingen worden aangemoedigd. • U hebt oog voor de voedingskwaliteit, want duurzame landbouw berust op lokale en authentieke variëteiten. Er worden ‘vergeten’ groenten en fruit aangeboden (pastinaak, aardpeer, koolraap, …), granen en peulvruchten (spelt, boekweit, linzen, …) die uit de dagelijkse keuken verdwenen waren. Er is ook aandacht voor ethiek en sociale aspecten (arbeidsomstandigheden, loon, …). • U steunt de landbouwers die ervoor opteren om aan landbouw te doen met aandacht voor mens en milieu. • U moedigt gezonde voeding aan tegen een lagere kostprijs dankzij rechtstreekse circuits van producent naar consument. Door minder verpakkingen en tussenpersonen biedt deze vorm van landbouw een degelijk inkomen tegen aanvaardbare prijzen. Er zijn minder vervoerskosten en meer rechtstreekse contacten. • U steunt de lokale economie en tewerkstelling in uw gemeente, want door producten te consumeren van producenten uit eigen streek bevordert u de lokale uitwisselingen. • Het rapport Greenloop, dat financieel ondersteund wordt door het Brussels Gewest en in het leven geroepen werd door verschillende gemeenten, waaronder Vorst, toont het potentieel van de creatie van een duurzame markt. Zo ontstond deze duurzame markt in 2012, op initiatief van schepen van kermissen en markten Saïd Tahri. De term ‘bio’ werd verkozen boven ‘duurzaam’, omdat het

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

11


ONDER DE LOEP

moeilijk is het bio-label te valideren van de aanwezige handelaars. De gemeente tracht het aanbod aan kwaliteitsproducten te verruimen en zo mee te ijveren voor de bevordering van een gezonde en duurzame voeding. Inmiddels trekt de markt meer dan 200 klanten per marktdag. De handelaars worden zorgvuldig uitgekozen en de contracten worden op jaarbasis afgesloten. De financiële bijdrage wordt laag gehouden om de markt toegankelijk te houden. Het geheel moet op zichzelf kunnen bestaan, zodat de kosten beperkt blijven. Enkele praktische tips om een markt met duurzame producten te organiseren: • Identificeer de bestaande markten met lokale producenten in uw gemeente en omstreken. Maak een raming van het potentieel van een duurzame markt in uw wijk. • Definieer de selectiecriteria van de handelaars: types, variëteit en kwaliteit van de producten, lokalisering en

12

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

betrouwbaarheid van de leveranciers. Streef naar een evenwichtig aanbod dat aansluit bij de verwachtingen van de bewoners. • Neem contact op met de lokale producenten om na te gaan of het project ook overeenstemt met hun verwachtingen en laat ze meedenken. Misschien werken zij reeds mee aan een vergelijkbaar project? Je kan een ‘samenwerkingscharter’ opstellen met richtlijnen en afspraken. • Kies tijd en plaats van de markt in functie van de bestaande markten. Kan een avondmarkt overwogen worden? Win inlichtingen in over de beperkingen van de mogelijkheden van uw producenten en de andere markten in de gemeente. • Communiceer veel over de nieuwe markt zodat de klanten effectief komen: zo zal de markt op langere termijn blijven voortbestaan. Communiceer doeltreffend, bv. lokale pers en radio, hang affiches op bij andere handelaars, deel flyers uit op andere markten, …


ONDER DE LOEP

• Evalueer geregeld uw markt om na te gaan of er verbeteringen mogelijk zijn. De deelnemende handelaars hebben een duurzaamheidscharter ondertekend. Zo verbinden zij zich ertoe een aantal criteria na te leven, zoals een ambachtelijk productieproces, lokale en seizoensproducten afkomstig uit de kleinschalige landbouw, traceerbaarheid en milieuvriendelijke productietechnieken.

>>Meer info Judith CHARLIER Cel duurzame ontwikkeling leefmilieu@vorst.brussels Tel. 02/348 17 35

Als je rechtstreeks bij de producent koopt, begrijp je beter wat er in je bord terechtkomt, hoe het geproduceerd werd en door wie. De duurzame markt op het Albertpein vindt elke donderdag plaats van 14 tot 20 uur. Momenteel zorgen vijf kramen en een foodtruck voor ontmoetingen en gezelligheid in de Albertwijk. Mensen nemen samen hun aperitief en slaan een praatje om iets nieuws te proeven en kennis te maken met duurzame en gezonde voeding. Door de werken voor de heraanleg van het Albertplein is de markt sinds oktober 2016 verschoven de Verlossingssquare.

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

13


ONDER DE LOEP

JOSAPHATPARK, ZONDER PESTICIDEN OF KOOLSTOF. EEN VOORBEELD DAT NAVOLGING VERDIENT! Schaarbeek bezit nagenoeg 70 hectaren groene ruimten en binnenterreinen van huizenblokken. Het Josaphatpark alleen al is goed voor 22 hectaren en een kwart van de bomen van de gemeente. Het park hervond de voorbije jaren een nieuwe dynamiek. Verschillende initiatieven geven het park, dat bijzonder op prijs gesteld wordt door de omwonenden, een nieuwe look. De minigolf en de bar bijvoorbeeld werden vernieuwd en er werd nieuwe bewegwijzering aangebracht. De vijvers werden schoongemaakt en worden binnenkort uitgerust met emulgeringstrommels om de biologische kwaliteit van het water te verbeteren. Binnenkort opent het horeca-complex Laiterie, met verschillende ontmoetingsruimten en een brasserie: dat wordt wellicht een trekpleister in dit aantrekkelijke Brusselse park. Het beheer van het park is gericht op duurzaamheid, zodat deze groene parel nog lang kan schitteren. Paden, meubilair, bruggen en gebouwen worden geregeld schoongemaakt en onderhouden. Alles wordt in het werk gesteld om dankzij de

renovaties deze groene ruimte in al zijn glorie te herstellen, steeds met oog voor duurzaam beheer. Deze groene long is immers voor heel wat Schaarbekenaren meer dan een gedeelde tuin. Zo tracht de gemeente de beginselen van duurzame ontwikkeling te verweven in de werking van alle administratieve diensten.

De keuze voor bodembedekkers gebeurt weldoordacht in Schaarbeek. De groeisnelheid en de verwachte omvang worden afgewogen tegen het bodemtype, de kenmerken en de klimaatvoorwaarden. Organische en

In 2009 werd een pedagogische cel ‘opvoeding tot respect van de netheid en de natuur’ opgericht om de parkgebruikers te sensibiliseren. Elk jaar vindt er in mei een opendeurdag plaats in het park en de gemeentelijke serres, om de rijkdom van deze uitzonderlijke plaats te tonen. De gemeente Schaarbeek was een van de eerste Brusselse gemeenten die pesticiden gebannen heeft uit het onderhoud van de openbare ruimten, sinds 2005. De ordonnantie van 20 juni 2013 betreffende een pesticidegebruik dat verenigbaar is met de duurzame ontwikkeling van het Brussels Gewest breidde het verbod op het gebruik van pesticiden uit dat sinds 2004 van kracht is. Sindsdien worden uitzonderingsaanvragen aan strengere voorwaarden gekoppeld. Zo wil men evolueren naar een volledig verbod op pesticiden tegen eind 2018. Voor sommige gevoeligere zones is een heel specifieke beperking van toepassing. Voor de strijd tegen bepaalde schadelijke planten mogen wel nog pesticiden gebruikt worden. Maar telkens als dergelijke producten gebruikt worden, moet men sinds november 2015 een ‘fytolicentie’ bezitten.

14

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

>>Dankzij houtschaafsel wordt er in droogtoiletten nog organisch materiaal aangemaakt voor de tuin


ONDER DE LOEP

biologisch afbreekbare bedekking met stro bevordert de biologische activiteit en de verluchting van de bodem en bovendien wordt het water beter vastgehouden. In Schaarbeek is men van oordeel dat er geen ‘onkruid’ bestaat, maar enkel planten die groeien waar men ze niet wenst. Daarom heeft de dienst netheid en groene ruimten verschillende preventieve en curatieve alternatieven ontwikkeld voor chemische onkruidbestrijding. Als er ondanks alles nog grassen spontaan de kop opsteken, worden ze mechanisch verwijderd. Schoffels en hakken vervangen herbiciden in deze waterdoorlatende zones. Andere mechanische instrumenten helpen ook om het grondoppervlak grasvrij te maken. Bepaalde exotische plantensoorten, zoals duizendknoop of balsemien, die onze groene ruimten overwoekeren en onze planten verstikken, kunnen uitgeroeid worden door manueel te wieden … zonder herbiciden, want daar wordt pas in laatste instantie naar teruggegrepen. Bij de inrichting van openbare ruimten mag men van bij de aanleg zo weinig mogelijk herbiciden gebruiken, door zo goed mogelijk te anticiperen op het onderhoud die het zal vergen.

De lokale bevolking sensibiliseren blijft een cruciaal. Communiceren met de burgers over het gemeentelijk plan betreffende duurzaam beheer en streven naar een zo beperkt mogelijk gebruik van pesticiden om de gezondheid van de mensen te beschermen en het milieu te vrijwaren, blijft een dagelijkse taak. Concreet moeten we uitleggen dat hoge grassen een interessante biodiversiteit herbergen en dat het ongemoeid laten groeien van gras niet noodzakelijk wijst op een gebrek aan onderhoud maar veeleer op de wil om fauna en flora te beschermen. Het is dus nuttig om interactief te communiceren zodat de burgers inzicht verwerven in de initiatieven van de gemeente.

>>Meer info Gemeente Schaarbeek Dienst netheid & groene ruimten Tel. 0800 939 88 proprete@schaerbeek.irisnet.be www.schaarbeek.be www.facebook.com/1030be http://twitter.com/achillecolignon

>>De “hippomobiel” in Schaarbeek: een ecologische en economische keuze om afval op te halen in de gemeente

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

15


ONDER DE LOEP

TERDELT, DE DYNAMIEK VAN EEN ACTIEVE WIJK De wijk Terdelt werd gebouwd rond 1920 en heeft de stedenbouwkundige evolutie van Brussel duidelijk weerstaan. De vredige tuinwijk, waar allerlei bevolkingsgroepen samenleven en het verkeer binnen de perken gehouden wordt, past volledig in het plaatje van de duurzame ontwikkeling. De straten zijn vrij smal en het verkeer mag er niet sneller dan 20 km/uur. De tuinwijk Terdelt in hartje Schaarbeek is een dichtbevolkt homogeen geheel met een heel gemengde bevolking. Ze bestaat uit nagenoeg 400 eengezinswoningen, waarvan de bewoners vaak eigenaar zijn, en kleine sociale woningen (om en bij de 250 appartementen) die eigendom zijn van de Schaarbeekse Haard. De wijk heeft ook een school, een kinderdagverblijf en een vestiging van het ONE. Aan de hand van de actie “Duurzame wijken” zet het BIM de bewoners aan om hun gedrag bij te sturen en hun omgeving aan te passen teneinde ieders welzijn te vrijwaren. Het is een groepsinitiatief waarbij een veertigtal bewoners actief betrokken zijn en ook een twaalftal publieke en privépartners (o.a. gemeente Schaarbeek, de Schaarbeekse Haard, Gracq, de gemeentelijke basisschool, het rust- en verzorgingstehuis Bergamote, …). De stuurgroep bestaat uit de raad van bestuur van het wijkcomité Terdelt, dat al 20 jaar zeer actief is in de buurt en zowat 200 gezinnen vertegenwoordigt.

16

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

Dankzij dit project werden inwoners en partners gesensibiliseerd voor duurzame ontwikkeling, met projecten zoals de creatie van solidaire aankoopgroepen, een debat rond de verwerking van groenafval, de vergroening van de wijk, de opvang en hergebruik van regenwater, de aanleg van een gemeenschappelijke moestuin, … Tot slot schonk het project ook aandacht aan de beveiliging van fietsenstallingen, wat uitmondde in de plaatsing van enkele fietsboxen die beantwoorden aan de eigenheden en de criteria van de wijk.


ONDER DE LOEP

DRIE THEMAGROEPEN • De groep Mobiliteit wil het gebruik van ‘gecontroleerde’ zachte verplaatsingswijzen en de mobiliteit van de zogenaamde gevoelige personen (kinderen, bejaarden, minder mobielen) in de wijk verbeteren. De inwoners willen streven naar een integratie van parkeermogelijkheden voor auto’s en fietsen, die passen in het architecturale uitzicht van de tuinwijk. Zij organiseren ook workshops rond fietsherstellingen waaraan iedereen mag deelnemen. Daarnaast trachten ze ook de mobiliteit van alleenstaanden

– vaak bejaarden – te verbeteren door gezellige afspraakjes te organiseren. • De groep Leefmilieu tracht de inwoners te sensibiliseren voor de plaats die de natuur zou moeten hebben in het stadscentrum. Heel concrete projecten die toegankelijk zijn voor iedereen, werden geselecteerd om te leren inschatten welke diensten de natuur levert. Aromatische planten, honingdragende planten, inheemse en fruithagen, … kregen aandacht in de wijk en worden zelfs verdeeld of uitgewisseld tijdens plantjesbeurzen. Ook nog andere projecten worden er besproken, bv. ecologische

tuinieren, opvang van egels en bijen, ecologische onderhoudsproducten zelf maken, duurzame voeding, … • De groep Middelen analyseert de inen uitgaande stromen van de wijk en besliste te werken rond het beheer van groenafval en water. De wijk heeft het geluk twee compostmeesters te hebben die de basis gelegd hebben van een gedeelde compost in Terdelt. Mensen die zelf geen tuin hebben, kunnen er hun afval composteren en een deel van het snoeiafval zal gebruikt worden. Doel is het composteren promoten, zowel individueel als in groep.

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

17


ONDER DE LOEP

WAT IS COPOMO? De wijk Terdelt heeft reeds vijf jaar een gedeelde compost (school E. Hiel). De CoPoMo (Compost & Potager-Moestuin) staat elke zondagvoormiddag open voor iedereen die ingeschreven is of gewoon het project beter wil leren kennen. Een unieke gelegenheid om ideeën en informatie uit te wisselen. Iedereen die aan het initiatief wil meewerken, wordt verondersteld in te schrijven, om zich aan te sluiten bij enkele basisregels van het composteren en een minimale betrokkenheid bij elke activiteit te beloven.

ATELIER – UITWISSELING PEULVRUCHTEN Peulvruchten zijn een bron van plantaardige proteïnen. Bieden zij een volwaardig alternatief voor vlees? Kunnen we op die manier biologisch eten zonder dat dit al te duur wordt? In het verlengde van onze activiteiten en in het kader van duurzame wijk Terdelt organiseerde het wijkcomité een kennismakingsatelier met deze schatten uit de natuur. Verschillende ateliers kenden een talrijke opkomst, met heel wat geïnteresseerden die iets willen opsteken, de vruchten proeven en streven naar een verandering in onze voedingsgewoonten.

>>Meer d’info Gemeentehuis Schaarbeek Colignonplein, bur. 2.24 Tel. 02/244 74 93 milieuraadgeving@schaarbeek.irisnet.be

18

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016


ONDER DE LOEP

SCHAARBEEK SLAAT DE WEG IN NAAR DE AANKOOP VAN DUURZAME MATERIALEN “In samenspraak met de cel Milieuraadgeving van de gemeente Schaarbeek en dankzij de inbreng van de werkgroep overheidsopdrachten heeft onze Aankoopdienst enkele maanden haar aanpak ‘offerteaanvraag’ herzien voor de aankoop van leveringen voor de gemeente,” stelt Karin Stevens, adjunct-directrice van de Aankoopdienst van de gemeente Schaarbeek. Die herziening was een aanzienlijke klus die jaren in beslag nam. Het nieuwe beleid belangt niet alleen de eigen diensten aan, maar ook externe diensten zoals scholen en verenigingen. Om het goede voorbeeld te geven besliste de gemeente Schaarbeek de milieu-impact van haar vele aankopen te beperken door geleidelijk aan meer verantwoorde aankopen op te leggen. Dat houdt in dat de prijs niet meer het overheersende criterium is bij de toewijzing van overheidsopdrachten, maar dat milieu en duurzaamheidsoverwegingen de overhand kunnen halen. Karin Stevens onderstreept: “Daartoe dienden bepaalde gewoontes binnen de gemeentediensten bijgestuurd te worden.” Kunnen we genoegen nemen met generische, meer ecologische producten zonder aan prestatiekracht in te boeten. Mogen administratief

papier en enveloppen lichter en minder wit zijn? Mogen mappen er ‘gewoner’ uitzien, zonder blitse kleurtjes? Mogen onderhoudsproducten vervangen worden door minder schadelijke (bv. chloorvrije) producten op voorwaarde dat ze even doeltreffend zijn? Kunnen schoolbenodigdheden (agenda, schriften, schrijfgerief, …) ecologischer zijn? … De Schaarbeekse Aankoopdienst heeft op dat vlak een dubbele taak: de verschillende interne diensten sensibiliseren voor milieuvriendelijkere aankopen, maar ook uitleg verschaffen aan leveranciers over het nieuwe beleid en de daaraan gekoppelde verwachtingen. De nieuwe regels hebben uiteraard een rechtstreekse weerslag op de offertes en de producten die de leveranciers voorleggen. Hoe kunnen zij bv. de hoeveelheid verpakkingsafval inperken, maar tegelijk een optimaal gebruik van de producten waarborgen? Kunnen zij lokale producten aanbieden (kortere keten) die minder transport vergen? De gemeentelijke aankoopdienst heeft het bestek van een aantal offerteoproepen herwerkt er er nieuwe ‘duurzaamheidscriteria’ in opgenomen. Zo worden leveranciers ertoe aangezet om milieuvriendelijkere voorstellen in te dienen (duurzamere, minder schadelijke producten, ...) en tegelijk

wordt ernaar gestreefd het aantal kandidaten voldoende hoog te houden. De invoering van dit systeem van milieubeheer zal de interne administratie verbeteren, de milieu-impact van de gemeente verlagen en besparingen opleveren in verschillende domeinen. Dat verloopt stap voor stap, waardoor het aankoopbeleid geleidelijk bijgestuurd kan worden en geregeld een evaluatie gedaan kan worden van de doorgevoerde beslissingen. De beginselen van duurzame ontwikkeling concreet in de praktijk omzetten en ijveren voor het welzijn van de toekomstige generaties is een verantwoordelijkheid voor alle actoren in de gemeentediensten. In dat opzicht is het belangrijk de burger te sensibiliseren, want hij is een cruciale schakel en medespeler in dit proces.

>>Meer info Karin STEVENS Gemeente Schaarbeek Adjunct-directrice Aankoopdienst George Rodenbachstraat 29 1030 Brussel Tel. 02/244 74 25 kstevens@schaerbeek.irisnet.be

MONITOR VAN DE DUURZAME ONTWIKKELING Nr 24 // WINTER 2016

19


ELEKTRONISCH ‌ DUS OOK ECOLOGISCH! Ons engagement voor duurzame ontwikkeling indachtig maar ook om papierverspilling tegen te gaan, verspreiden wij de Monitor van de Duurzame Ontwikkeling per e-mail. Neem een abonnement! Hebt u de Monitor van de Duurzame Ontwikkeling niet persoonlijk ontvangen? Wenst u de volgende nummers te ontvangen? Geen probleem! Neem een abonnement via de website van de Vereniging. U kan het formulier invullen op www.brulocalis.brussels > Publicaties > Monitor van de Duurzame Ontwikkeling. Download via onze website! U kan de Monitor van de Duurzame Ontwikkeling tevens gratis downloaden op brulocalis.brussels > Publicaties > Monitor van de Duurzame Ontwikkeling. Geen e-mailadres? U hebt geen rechtstreekse toegang tot internet en wil de Monitor van de Duurzame Ontwikkeling toch ontvangen? Bel ons en we zullen samen een oplossing zoeken. Contact: Dienst Duurzame Stad BRULOCALIS - Vereniging Stad en Gemeenten van Brussel (VSGB) Aarlenstraat 53 bus 4 - 1040 Brussel Tel: 02/238 51 62 - Fax: 02/280 60 90 E-mail: philippe.mertens@brulocalis.brussels


Monitor do 1724