Page 1

s: O

ver

pol

ari

sat

ie o

pd

ea

rbe

ids

ma

rkt

-P

.24

IJmuiden Metaal na brand weer opgestart 30

ter

Van der Torre: ‘Geen one best way voor SW’ 28

Put

Kamerleden op de sociale werkvloer 7

Kim

van Magaz Ced ine ris

Werkt. NR 01

winter 2017 7e jaargang


mat Op d e

7

DOSSIER

Verkiezingen 2017 Kamerleden op de sociale werkvloer en de verschillende standpunten op een rij.

“SCP-directeur Kim Putters legt de vinger op de zere plek: de verschillen tussen hoger en lager opgeleiden nemen toe en daarmee ook de kans op maatschappelijke ontwrichting. Dit moet de politiek zich aantrekken. Ik vind het dan ook goed dat Cedris in dit nummer zoveel aandacht besteed aan de komende verkiezingen, bijvoorbeeld met de formatieagenda en door de verschillende verkiezingsprogramma’s langs de lat van de arbeidsmarkt te leggen. Ook zijn er interessante reportages over politici die een SW-bedrijf bezoeken.

5 AGE nu echt

een theaterman. 23 PANTAR tuigt Werkbrigade op.

24

Kim Putters (SCP): “Als de scheidslijnen scherper worden, groeien ook de spanningen.”

28

Onderzoek

Toekomst SW-bedrijven is vooral een kwestie van kiezen, stelt onderzoeker Lieske van der Torre.

In juni vorig jaar publiceerden wij, onder andere samen met Cedris, het statement ‘Iedereen aan de slag’. Dit is een oproep aan de politiek om tot een toekomstbestendige arbeidsmarkt te komen, want er schort het nodige aan. Ik vind het belangrijk dat we de discussie flex versus vast niet nog verder polariseren. De uitzendbranche levert een korte weg naar werk. En nee, dit zijn niet altijd vaste of duurzame banen. Maar echt: deelnemen is altijd beter dan nietsdoen. Het lijkt wel of we een standpunt in moeten nemen: of voor flex of voor vast. Terwijl er nog zoveel andere smaken tussen zitten. Bovendien, je hebt beide vormen nodig om te komen tot het doel wat we allemaal nastreven: meer werk voor meer mensen. Iedereen aan de slag dus.

Dat éne hokje...

V

óór 2015 had iedere kwetsbare groep op de arbeidsmarkt een eigen regeling, met eigen naam. De komst van de Participatiewet maakte hier grotendeels een einde aan: de hokjes werden afgebroken en schotten neergehaald. De kaartenbak van de gemeente bestaat voortaan uit een brede doelgroep van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Maar daarmee is de afstand tot de arbeidsmarkt van al die verschillende mensen met al hun verschillende achtergronden nog niet dezelfde. Het blijft nodig om maatwerk te bieden. Een werkzoekende moet dìe ondersteuning krijgen die past bij zijn of haar persoonlijke omstandigheden. Of het nu gaat om iemand met een lichamelijke of een andere beperking of een heel andere reden waarom er een grote afstand bestaat. Daarvoor zijn verschillende instrumenten nodig. Soms is het detacheren, soms is dat beschut werk. Dat betekent niet dat we werkzoekenden opnieuw in hokjes plaatsen. De Participatiewet kent een instrumentenpaneel waarmee mensen op een

‘Deelnemen is altijd beter dan nietsdoen’ Hiervoor moeten we verbinding maken, over onze eigen schaduw heen durven stappen. Samenwerken. Beperk bijvoorbeeld het aantal doelgroepen, want voor werkgevers is dit vaak onbegrijpelijk. Er is feitelijk maar één doelgroep: die van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Creëer hiervoor één regeling, dat schept helderheid. En durf creatief om te gaan met uitkeringsgelden. Die kun je namelijk ook inzetten naar loonvormen waarmee je aan de onderkant van de arbeidsmarkt banen creëert. Want daar is de nood het hoogst. Er staan te veel mensen langs de kant. En het meest zorgwekkende vind ik dat we daar geen verbetering in zien.” n

2 Werkt.

oud Inh

Jurriën Koops is directeur van de Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU), de belangenbehartiger voor ondernemingen in de flexbranche. Hij stelt dat de politiek de arbeidsmarkt op 1 moet zetten. “Want de balans is zoek.”

‘Dit moet de politiek zich aantrekken’

winter 2017

passende manier verder geholpen kunnen worden. Dat er verschillen zijn is goed, zolang de werkzoekende daarmee goed ondersteund wordt, en de werkgever goed ontzorgd wordt. Ook werkgevers zullen van het bestaan van hokjes geen last moeten hebben. Zij krijgen ‘gewoon’ werknemers die met de beschikbare ondersteuning het aangeboden werk kunnen uitvoeren. Geen bureaucratisch gedoe, daarop zit geen werkgever te wachten. Het bestaan van verschillende instrumenten en de invoering van Beschut Werk mag niet leiden tot nieuw hokjesdenken. Daarom pleit ik ervoor om Beschut Werk, detacheren, garantiebanen, etc. niet als een voorziening, maar als een instrument te beschouwen. De positie op de arbeidsmarkt is niet statisch. Groei en terugval, zo weten we, zijn beide mogelijk. Deze instrumenten zijn geen hokjes, maar tussenstations. De komende tijd staat er nog maar één hokje centraal: op 15 maart mogen we allemaal plaatsnemen in het stemhokje. Daar zal ik me uitspreken over keuzes die de arbeidsmarkt beïnvloeden. U ook? n

winter 2017

Werkt. 3


Kor t nie uw s

Genies en gobo’s

Kennispartnerschap Sociale Werkgelegenheid Door intensiever samen te werken, willen Cedris en SBCM bijdragen aan het aan het werk helpen én houden van mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Daarom bundelen de twee partijen hun kennis en expertise in een Kennispartnerschap voor Sociale Werkgelegenheid.

‘W

ij slaan hierbij een brug tussen de rol van werkgevers enerzijds en publieke partijen anderzijds. Daarmee dragen we bijvoorbeeld bij aan het arbeidsfit maken van jongeren van het speciaal onderwijs zodat zij hun weg vinden naar werk”, aldus Huib van Olden, voorzitter van SBCM. “Op deze manier behouden we de bestaande kennis en expertise om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk te helpen en te houden. Hiermee versterken we de sociale infrastructuren in de arbeidsmarktregio’s”, vult Job Cohen, voorzitter van Cedris, aan.

E

en tijdje terug ben ik gaan kijken in het theater van Heemstede waar Age nu al ruim een jaar anderhalve dag per week stage loopt. Samen met twee technici bouwde hij het decor op voor de voorstelling van die avond. Ik zag dat hij geconcentreerd en toegewijd was, en een kalmte uitstraalde die ik niet van hem kende. In het techniekhok wist hij precies wat hij moest doen als er iets naar hem werd geroepen. Behulpzaam bleek hij ook. Toen een van de technici een stapel stoelen wilde oppakken, zei hij: “Laat mij dat nou doen, ik ben hier toch voor het zware werk?”

Behoud en doorontwikkeling unieke expertise Het doel van het Kennispartnerschap is de benodigde expertise, die nodig is om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt aan betaald en duurzaam werk te helpen, te behouden en door te ontwikkelen. Beide partners gaan dit doen via onderzoek, innovatie en nieuwe verbindingen (bijvoorbeeld met de GGZ). Maar ook door het verder versterken van de kennis van professionals (bijvoorbeeld met kennisplatforms voor jobcoaches en jobcreators), kwaliteitsbevordering van organisaties die met de doelgroep werken, en door scholing voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. n

Maar ik zag ook dat hij een eenvoudige opdracht lang niet altijd de eerste keer begreep, en wel erg vaak vroeg of hij het goed deed. Het was duidelijk dat hij nog geen volwaardige werknemer is en veel moet leren om het - ooit tot assistent-theatertechnicus te kunnen schoppen, het hoogst haalbare voor Age volgens zijn begeleiders. Dat ideaal van hem, een betaalde baan in een theater, is desondanks weer een stapje dichterbij gekomen, nu hij er kort geleden een tweede stageplaats bij heeft gekregen. Verscholen tussen de bomen van een eeuwenoud landgoed in Overveen ligt een sfeervol vestzaktheatertje, gerund door Wijnand, een theatermaker die zelf een kind met een beperking heeft. Of Age hem een of twee dagen per week wilde komen helpen, had hij gevraagd.

16/03

TALENT meets TALENT bij vakwedstrijden Op 16 maart is de Amsterdam RAI het internationale strijdtoneel van de Europese competitie voor Vakwedstrijden van Skills Plus, de vakwedstrijden voor mensen met een arbeidshandicap. De wedstrijden zijn gebaseerd op de al jarenlange succesvolle Skills Talents wedstrijden van WorldSkills Netherlands, vakwedstrijden voor laatstejaars VMBOleerlingen. Skills Plus wordt dit jaar voor het eerst georganiseerd en sluit aan 4 Werkt.

bij de Skills Talents vakwedstrijden die plaatsvinden van 16 t/m 18 maart in de Amsterdam RAI. Teams uit Duitsland, Italië, Slovenië, Tsjechië, Bulgarije en Nederland strijden in de vakrichtingen Groenvoorziening, Catering, ICT en Elektricien.

Nationale competitie Op 17 januari organiseerde Stichting Kenniscentrum PRO WORK de eerste Nationale competitie voor de Nederlandse deelnemers van Skills Plus op het gebied van groenvoorziening en catering. De vakwedstrijden vonden plaats op het terrein van Boerderij Molenberg en in de keuken van het Grand Hotel ter Duin in winter 2017

Age

Age (19) wordt klaargestoomd voor de arbeidsmarkt

Burgh-Haamstede. Deelnemende organisaties waren onder andere de Academie Spelderholt, GORS, de Zuidhoek en Tuinruimers (onderdeel van Habo Hoveniers). n

De eerste keer gingen we er samen heen. Nieuwsgierig keek Age rond en voor ik het wist, waren hij en Wijnand in een voor mij onverstaanbare taal met elkaar aan het praten. Het ging over genies en gobo’s, over poten en profielspots. Mijn mond viel open. Zelden had ik Age zo in zijn element gezien. Ik realiseerde me dat hij nu toch écht een theaterman is, en niet meer alleen in zijn fantasie. n

Journalist Brigit Kooijman en haar man Harrie zijn de ouders van Age. Hij heeft een licht verstandelijke beperking en komt net van het praktijkonderwijs.

Laat het zien Hoe leg je aan iemand uit wat ‘beschut werk’ is? Of hoe vertel je wat de Wet Banenafspraak inhoudt? De sector sociale werkgelegenheid kent nogal wat ingewikkelde begrippen die zich lastig laten uitleggen. Om het makkelijker te maken, maakte de Programmaraad animaties waarin op een heldere manier veelgebruikte begrippen en instrumenten worden uitgelegd. Gratis te gebruiken voor iedereen!

Meer weten?

Bij het ter perse gaan van dit nummer waren de winnaars nog niet bekend. Wil je weten welke teams ons land vertegenwoordigen in Amsterdam? Check dan www.pro-work.nl en kom langs om de deelnemers aan te moedigen op 16 maart in de Amsterdam RAI.

winter 2017

De animaties vind je op www.samenvoordeklant.nl

Werkt. 5


Lee s

sier Dos

Kompas voor strategische keuzes

De taak van SW-bedrijven lijkt op het eerste gezicht eenduidig: het bieden van passende arbeid aan mensen met een arbeidsbeperking. Maar in de praktijk zijn er verschillende visies mogelijk.

I

n haar proefschrift ‘Sociale werkvoorziening tussen overheid, markt en samenleving. Een studie naar de achtergronden, praktijken en resultaten’’ ontrafelt onderzoeker Lieske van der Torre de functies van SW-bedrijven en de taken die zij hebben. Om keuzes van SW-bedrijven te begrijpen en de kans van slagen van een strategie in kaart te brengen, werkte Van der Torre met verschillende theoretische modellen.

Hybride Centraal uitgangspunt daarbij is dat zij de SW-bedrijven omschrijft als ‘hybride organisaties. Ze hebben

de publieke taak om de Wsw uit te voeren. Daarnaast ondernemen ze commerciële activiteiten om werk te bieden aan mensen met een arbeidsbeperking. Ten slotte hebben ze een sociaal doel, want ze leveren een bijdrage aan het welzijn van mensen met een arbeidsbeperking. Het is het praktische deel dat het proefschrift relevant maakt. Van der Torre inventariseerde nauwgezet welke keuzes SW-bedrijven hebben om mensen met een arbeidsbeperking aan het werk te helpen, zowel met kwantitatief onderzoek als kwalitatief onderzoek. Zij onderscheidt grofweg drie modellen: productie, mensontwikkeling en detachering. De diversiteit bij de SW-bedrijven is enorm. Opvallend: elke model kan succesvol zijn, zowel sociaal als financieel.

Het get al

De verkiezingen komen eraan en de vraag is: wat valt er te kiezen? In dit dossier een overzicht van de standpunten van de verschillende partijen over sociale werkgelegenheid en re-integratie. Verder bezoeken Tweede Kamerleden bedrijven die werken met de doelgroepen van de Participatiewet. Op de werkvloer spreken zij met medewerkers en directie over de inclusieve arbeidsmarkt, sociaal ondernemerschap en de toekomst van het SW-bedrijf. Tot slot presenteert Cedris een arbeidsmarktagenda voor de komende formatie.

Kompas Van der Torre toont overtuigend aan dat het, voor het behalen van goede resultaten, essentieel is om strategieën consequent door te voeren en heldere keuzes te (blijven)

38 6 Werkt.

Verkiezingen 2017

maken. Dat is niet altijd eenvoudig in de complexe omgeving van de SW-bedrijven, voegt zij daar meteen aan toe. Maar het wordt wel gemakkelijker met de theoretische en praktische kennis die Van der Torre biedt. Het onderzoek kan daarmee fungeren als een kompas voor bestuurders van gemeenten en SW-directeuren. n

Lees meer over het onderzoek op pagina 28.

Het aantal Wsw-ers dat betaald werk doet bij een gewone werkgever is in 2015 38 procent. Dat zijn ruim 37.000 mensen en is een lichte stijging ten opzichte van het jaar daarvoor. Dat blijkt uit recente cijfers over de stand van zaken in de sector sociale werkgelegenheid in Nederland in 2015. Cedris ondervraagt jaarlijks haar leden naar cijfers over de ontwikkeling, doorstroom en uitstroom van Wsw-medewerkers en naar de financiële situatie van de organisaties. Met de cijfers brengt Cedris trends in kaart en worden toekomstige ontwikkelingen gesignaleerd. n D  e publicatie ‘Sector cijfers Sociale Werkgelegenheid’ vindt u op www.cedris.nl/publicaties.

winter 2017

winter 2017

Werkt. 7


Zorgen over de meeste kwetsbaren Als het aan Pieter Heerma van het CDA ligt, komt er naast de praktijkroute voor de garantiebanen ook een praktijkroute voor beschut werk. Jan Simons, directeur van WSD in Boxtel, heeft nog wel meer wensen, zoals een CAO voor de zwakste doelgroep. Heerma: “Als politicus ga ik daar niet over, maar ik ben wel voor een goede regeling.”

B

ij WSD in Boxtel zijn medewerkers in de weer met paasmandjes, afkomstig uit het Verre Oosten. In de mandjes zat aanvankelijk een verkeerde folder; hier worden ze opengemaakt, van de juiste folder voorzien en weer ingepakt. Veertigduizend stuks. Het valt Pieter Heerma, Tweede Kamerlid voor het CDA, op hoe rustig het is in de gangen en werkruimtes. “Vrijdag is bijna overal de stilste dag. Tegelijk de dag waarop wij als Kamerleden tijd hebben om werkbezoeken af te leggen.”

‘Praktijkroute beschut’ De relatieve rust heeft natuurlijk ook te maken met het feit dat de

sier Dos

CDA bezoekt WSD, Boxtel

afgelopen jaren steeds meer mensen ‘naar buiten’ zijn gegaan, aan de slag bij reguliere werkgevers. Algemeen directeur Jan Simons: “Het aantal werknemers binnen onze muren is de afgelopen vijf jaar gedaald van vijfhonderd naar 250, op een totaal van tweeduizend.” Het is een beweging die breed gedragen wordt. Tegelijk leven er zorgen dat te veel kwetsbare mensen onder de Participatiewet niet in aanmerking komen voor een beschutte werkplaats, ook al is dat hun enige mogelijkheid om aan het arbeidsproces deel te nemen. Zelfs nu gemeenten verplicht worden om voldoende beschutte plaatsen te creëren. Heerma: “Van een SW-bedrijf hier in de buurt hoorde ik dat van de 17 mensen die men had aangedragen voor beschut werk, er niemand een indicatie gekregen heeft van het UWV.” Simons: “Dat heb ik ook gehoord.” Heerma: “Ik zou het een goed idee vinden als er naast de praktijkroute voor de garantiebanen ook een ‘praktijkroute beschut’ kwam, waarbij in een half jaar tijd op de werkplek wordt gekeken of iemand wel of niet in staat is tot werken bij een reguliere werkgever.” Simons: “Dat gaat absoluut helpen.” Heerma: “Staatssecretaris Klijnsma had er nooit zoveel fiducie in, misschien ook omdat het gevoelig ligt in het sociaal overleg, maar de laatste maanden lijkt er ruimte te komen om met pilots te kijken wat het oplevert.”

Een deel daarvan is vertegenwoordigd in het MVOplatform Aantwerk, dat WSD heeft opgericht samen met IBN en WeenerXL, twee collega SW-bedrijven. Doel: tijdens workshops en andere evenementen de mogelijkheden en de voordelen voor het voetlicht brengen van de inzet van mensen met een arbeidsbeperking. Op de vraag van Heerma hoe hij de toekomst van WSD ziet, zegt directeur Simons: “Wat mij betreft ontwikkelen wij ons op lange termijn door als publiek-private sociale onderneming die maatwerk levert aan onze maatschappelijke partners in de regio, waarbij we ondersteund worden door een wettelijk kader. Dat is mijn ideale toekomstbeeld.” Heerma: “Het CDA is ook voorstander van zo’n wettelijk kader voor sociale ondernemingen, dat fiscale voordelen biedt, en voordelen bij aanbestedingen.” Simons: “Verder zou ik graag zien dat er een CAO komt voor de zwakste doelgroep, met een minimale maar fatsoenlijke regeling voor pensioen, reiskostenvergoeding, ploegendiensten en dergelijke.” Heerma: “Een CAO is iets tussen werkgevers en werknemers, daar ga ik als politicus niet over. Maar ik ben wel voor een goede regeling.”

Toekomstbeeld WSD is het sociaal werkbedrijf voor elf kleinere gemeenten ingeklemd in de driehoek Eindhoven, Den Bosch, Tilburg en vertegenwoordigd in drie arbeidsregio’s. Het bedrijf opereert in een voortdurend veranderend speelveld. Met name vanwege een groot aantal op handen zijnde nieuwe gemeentelijke samenwerkingen, waaronder gemeentelijke herindelingen. Simons: “Alles is in beweging hier. Maar dan ook álles.” De continuïteit zit ‘m in het stevige netwerk van maar liefst zevenhonderd werkgevers. 8 Werkt.

winter 2017

winter 2017

Sociaal Inkopen Aan het eind van het bezoek heeft Pieter Heerma nog een belangrijke vraag aan de WSD-directeur. “Los van hoe we denken over de quotumwet – ik ben tegen een quotum, volgens mij is het een verkeerde prikkel –, wat vinden jullie ervan dat binnenkort de inkoop van diensten en producten gaan meetellen voor de Banenafspraak? Zelf ben ik er erg blij mee.” “Het ultieme doel van de inclusieve arbeidsmarkt is natuurlijk dat mensen op de loonlijst komen bij reguliere bedrijven,” reageert Simons. “Maar dat ideaal bereik je alleen door gestage bewustwording. Detachering maar ook inkoop van diensten moet je zien als stappen in een evolutie van het systeem. Het helpt ondernemers anders te gaan denken, en daarom is het goed.” n

Pieter Heerma (links) is sinds 2012 Tweede Kamerlid voor het CDA. Jan Simons is algemeen directeur van WSD.

Werkt. 9


door de regio en regionale verschillen vragen om maatwerk. Om de transformatie op gang te helpen, hebben we met de Participatiewet een framework neergelegd, met daarbinnen veel vrijheid voor gemeenten voor regionale invulling.”

‘Mensen duurzaam plaatsen is een vak’ Koppel beleid en uitvoering van de Participatiewet los van elkaar. Dat wil Theo van Kroonenburg (WOZL). Chantal Nijkerken (VVD) ziet dat anders. Zij pleit voor meer tijd, ‘zodat gemeenten waar het nu niet goed gaat, gaan leren van gemeenten die wel succesvol zijn’.

‘D

e mensen die vandaag aan het werk zijn, hebben zich vrijwillig aangemeld”, vertelt Theo van Kroonenburg, algemeen directeur en bestuurder van WOZL bv. “Het bedrijfsonderdeel van het SW-bedrijf kent om de week een roostervrije vrijdag, maar door de productiedruk van DAF produceren we de hele week.” Van Kroonenburg begeleidt Tweede Kamerlid Chantal Nijkerken (VVD) over de werkvloer van de fabriek waar kabelbomen voor vrachtwagens worden gemaakt. Nijkerken

Twee verschillende werelden

knoopt een praatje aan met Erdel, die inmiddels anderhalf jaar werkt bij WOZL. Uiterst nauwkeurig legt hij aan haar uit welke werkzaamheden hij verricht om de kabelboom te maken. Zweet parelt op zijn voorhoofd.

Niet in beeld

meenten als regievoerder, benadrukt Van Kroonenburg: “NedCar zoekt straks achthonderd nieuwe mensen en ik kan ze niet leveren. Dat is zonde, want ze zijn er wel, maar niet in beeld. Gemeenten zouden kunnen kijken of er voordelen zitten in de gezamenlijke uitvoering van de Wsw en de Participatiewet. Het is een vak om mensen duurzaam op een goede vacature te plaatsen.” Nijkerken wordt regelmatig aangesproken door werkgevers die graag willen werken met de doelgroep, maar die bij de gemeenten geen mensen of niet de juiste mensen krijgen: “Dat is zo jammer, want de energie gaat eruit. Een werkgever verliest zijn enthousiasme en, erger nog, een kwetsbare groep wordt de dupe.”

WOZL in Zuid-Limburg is het grootste SW-bedrijf van Nederland. Er werken momenteel zo’n vierduizend mensen. WOZL voert de oude Wsw uit, de uitvoering van de huidige Participatiewet doen de gemeenten zelf. Dat is een keuze van de ge-

Stapje voor stapje Iets verderop op de werkvloer loopt Han Pittie. Hij is als professional in dienst bij WOZL en werkt hier als manager van dit bedrijfsonderdeel. Erdel en Han kennen elkaar goed, zaten bij elkaar op school en studeerden samen af op de HTS, technische bedrijfskunde. Door een ongeluk werd Erdel afhankelijk van een baan binnen de SW-organisatie, bij het onderdeel waar zijn studiegenoot nu leiding aan geeft. “We hebben ook moeilijker werk”, zegt Van Kroonenburg tegen Erdel. “Zou je dat kunnen?” “Op den duur wel. Stapje voor stapje”, krijgt hij als antwoord.

Dicht bij de ondernemer De ideale uitvoeringsorganisatie van de Participatiewet zou los kunnen staan van de gemeenten, denkt Van Kroonenburg. “Een organisatie waar instroom, doorstroom en uitstroom van mensen uit de doelgroep centraal staan, waar professionals met verstand van re-integratie werken, en een organisatie die dicht bij de ondernemer staat.” Nijkerken is enthousiast over het model van Van Kroonenburg, maar gelooft ook dat het voor elke regio anders kan zijn: “De arbeidsmarkt wordt sterk bepaald 10 Werkt.

sier Dos

VVD bezoekt WOZL, Brunssum

winter 2017

“De Participatiewet was er eerder dan dat de maatschappij er klaar voor was”, aldus Van Kroonenbrug. “De grote uitdaging waar we nu voor staan, is om bedrijven te helpen inclusiever te worden.” Wat hem betreft hebben de gemeenten iets te veel ruimte gekregen en ziet hij het liefst dat beleid en uitvoering losgekoppeld worden. Van Kroonenburg: “Het zijn twee verschillende werelden en iedereen moet doen waar hij of zij goed in is. Een ondernemer onderneemt en wil geld verdienen. Daar is niets mis mee. We moeten laten zien dat dit ook met de doelgroep kan. We kunnen bijvoorbeeld door middel van marketing en communicatie een goed beeld van de doelgroep neerzetten, de kwaliteiten van de mensen laten zien. Daarnaast moeten we concepten bouwen in samenwerking met bedrijven, waardoor het interessant wordt om deze mensen op nieuwe vacatures te plaatsen. We moeten de vacatures aanpassen aan de competenties van de werkzoekenden. Op de opleidingen P&O wordt nu nog geen aandacht besteed aan de inclusieve arbeidsmarkt. Daar is werk aan de winkel.”

Tijd nodig Het risico van het volledig uit elkaar halen van beleid en uitvoering is dat de verbinding wegvalt, en dat is niet wenselijk, waarschuwt Nijkerken: “Ik geloof dat de goede voorbeelden zich zullen verspreiden over het land en dat gemeenten waar het nu niet goed gaat, gaan leren van gemeenten die wel succesvol zijn. Het is een proces dat tijd nodig heeft. Het lijkt me niet goed dat we tijdens dit proces in Den Haag telkens naar de interruptiemicrofoon rennen om te vragen om nieuwe regeltjes.” n

Chantal Nijkerken is sinds 2015 Tweede Kamerlid voor de VVD. Theo van Kroonenburg (midden) is algemeen directeur en bestuurder van WOZL bv.

Werkt. Werkt. 11


sier Dos

SP bezoekt WerkSaam Westfriesland, Hoorn

Voortdurend toetsen op verdringing Werken met behoud van uitkering typerend voor een grote groep. is bij WerkSaam Westfriesland Hij werkte van jongsaf in de bouw, raakte versleten – in zijn geval was een belangrijk re-integratie- het zijn heup – en kon nergens instrument. Algemeen directeur meer terecht, behalve in de SW. Marjolijn Dölle: “Om werk te Op haar vraag of hij nog weleens vinden, moet je werk hebben.” verlangt naar een reguliere baan, zegt hij: “Ze nemen me nergens Sadet Karabulut (SP) denkt daar meer aan, ik ben veel te traag.” anders over: “Wie arbeid verricht, hoort een loon te krijgen.” Spanningsveld

‘H

et zijn geen plichtmatige gesprekjes die SP-Tweede Kamerlid Sadet Karabulut en haar medewerkster voeren op de werkvloer bij WerkSaam Westfriesland in Hoorn. Op de verschillende indoor-afdelingen – verpakken, repro – nemen ze uitgebreid de tijd om te praten met medewerkers. Stellen veel vragen ook. Voor de SP is het behoud van banen binnen de muren van de sociale werkvoorziening dan ook een uiterst belangrijk thema. Karabulut vindt het een slechte ontwikkeling dat het aantal SW-plekken wordt afgebouwd met de bedoeling meer arbeidsgehandicapten aan het werk te krijgen in reguliere bedrijven, vertelt ze. “Voor de 90.000 SW-plekken moeten 125.000 garantiebanen in de plaats komen. Dat klinkt mooi, maar wat als die banen niet gerealiseerd worden? We gooien oude schoenen weg voor we nieuwe hebben. Bovendien is beschut werk voor een deel van de mensen met een functiebeperking de enige mogelijkheid. Als basisvoorziening blijft de SW nodig.” Het verhaal van Hans, een middelbare man met stevig postuur, tatoeages en grote schakelarmband die doosjes smeerkaas inpakt aan de lopende band, is volgens haar

12 Werkt.

WerkSaam Westfriesland is een fusieorganisatie, twee jaar geleden ontstaan uit de samenvoeging van de afdelingen Sociale Zaken van zeven Westfriese gemeenten en SW-bedrijf Op/maat. Geheel in de geest van de Participatiewet voert WerkSaam voor alle doelgroepen de re-integratie uit, en regelt bovendien de WWB-uitkeringen van de

3.300 bijstandsgerechtigden in de regio. Algemeen directeur Marjolijn Dölle is trots op haar organisatie. “Maar liefst 44 procent van de beëindigde uitkeringen afgelopen jaar was vanwege uitstroming naar betaald werk,” vertelt ze tijdens de bedrijfspresentatie voorafgaand aan de rondleiding. Dankzij onder meer een persoonlijk plan van aanpak voor iedere werkzoekende, een uitgebreid aanbod aan trainingen en goede begeleiding on the job. Karabulut merkt op dat zo’n grote, centrale uitvoeringsorganisatie wellicht grote voordelen heeft in het contact met werkgevers, maar dat het voor raadsleden lastiger wordt om democratische controle uit te oefenen. “Het is echt een

spanningsveld. Gemeenteraden worden soms pas achteraf geconfronteerd met grote besluiten.” Dölle: “We doen ons uiterste best om zo transparant mogelijk te zijn. Voordat WerkSaam daadwerkelijk van start ging, is het concept-beleidsplan langs alle zeven gemeenteraden geweest voor input. Datzelfde doen we nu weer met de evaluatie.”

Verdringing Iets anders waar Karabulut grote moeite mee heeft, is werken met behoud van uitkering (MBU). “Op het moment dat je arbeid verricht, hoort daar in mijn ogen een loon bij.” Voor WerkSaam is MBU juist een belangrijk re-integratie-instrument. Dölle: “Wij gaan uit van het principe dat je werk moet hebben om werk te vinden. Vaak gaat het om mensen die al langere tijd uit de roulatie zijn en zelfs bij een uitzendbureau niet aan de bak komen.” Karabulut: “Toetsen jullie of er sprake is van verdringing?” Dölle: “Voortdurend. Het gaat nooit om regulier werk maar altijd om leerwerktrajecten, bedoeld om arbeidsvaardigheden op te doen. In de schoonmaak, de catering, de groenvoorziening, op een van onze productieafdelingen, of soms op een externe werkplek.” Karabulut: “Er loopt maar een heel dunne scheidslijn tussen mensen helpen en mensen ten onrechte laten werken zonder loon.” Dölle: “Ik ken de politieke discussie, die wordt hier in de regio ook winter 2017

winter 2017

gevoerd, en ik geloof zeker dat er weleens misstanden voorkomen, maar niet bij ons. Daar zijn we zeer alert op.” Karabulut: “Het is een politieke keuze die niet de mijne zou zijn. Voor je het weet, gebeurt het ook met mensen die dertig, veertig jaar werkervaring hebben.”

Sadet Karabulut (links) is sinds 2006 Tweede Kamerlid voor de Socialistische Partij. Marjolijn Dölle is algemeen directeur van WerkSaam Westfriesland.

Emile Roemer Aan een tafel plakt een groep vrouwen etiketten op zakjes bruine rijst. Ze zijn verheugd over het bezoek van het SP-Tweede Kamerlid, al zouden ze het waarderen als Emile Roemer zelf ook eens kwam. Karabulut: “Ik zal het hem vragen. Maar ja, hij kan niet altijd overal tegelijk zijn.” Een van de vrouwen: “Zeg dan ook tegen Mark Rutte dat hij weg moet.” Karabulut, met een knipoog: “Daar blijven we ons best voor doen. En we gaan er ook voor knokken dat jullie werk blijft bestaan, met een goede CAO.” n

Werkt. 13


Dos sier

• Met vakbonden en werkgevers wordt een nieuw werkgelegenheidsakkoord gesloten voor meer werk en zekerheid voor alle werknemers. • In de publieke sector komen er 100.000 nieuwe banen bij tussen de 100 en 120% WML, naast de bestaande afspraken over 125.000 garantiebanen en 30.000 beschut werkplekken. • Werkgevers ontvangen een werknemerskorting bij het aanbieden van een vast contract. • Differentiatie WW-premie naar contractvorm. De WW-premie voor flexibele contracten wordt hoger dan voor een vast contract. • Er komen sectoroverstijgende fondsen waardoor werknemers zich kunnen scholen naar sectoren waar tekorten zijn. • Iedereen zonder HBO of universitaire opleiding krijgt een publiek gefinancierd leerrecht. • Verhoging van het wettelijk minimumloon door het minimumuurloon te baseren op een werkweek van 36 uur en geldend vanaf 18 jaar. • Voor kleine werkgevers komt een collectieve verzekering die het financiële risico bij ziekte van personeel gedeeltelijk dekt. • Iedereen die werkt moet ten minste het minimumloon verdienen en pensioen en verzekeringsrechten opbouwen. • De lage Inkomensvoorziening (LIV) wordt verhoogd en uitgebreid, evenals fiscale stimulansen om oudere werknemers aan te nemen. n

Dit is de politiek van plan Wat willen de politieke partijen de komende vier jaar doen om nieuwe banen te creëren en kwetsbare mensen te ondersteunen? En hoe gaan ze dat betalen? De redactie van Werkt maakte dit overzicht van de verschillende standpunten van de politieke partijen over de arbeidsmarkt en sociale werkgelegenheid.

• Het verschil in sociale zekerheid tussen vaste, flexibele contracten en zzp-ers wordt verminderd. • Werkgevers worden gestimuleerd meer mensen in vaste dienst aan te nemen. • Er komen meer mogelijkheden voor meerjarige arbeidscontracten. • Oneerlijke concurrentie van goedkopere arbeidskrachten uit andere lidstaten wordt tegengegaan. • Introductie van een individueel leerrecht voor alle werkenden en werkzoekenden. Werknemers en werkgevers sparen hier gezamenlijk voor. • De verplichte loondoorbetaling bij ziekte wordt fors teruggebracht. Voor langere ziekteperiodes komt een private regeling met publieke waarborgen. • Meer ruimte en passende regels voor maatschappelijke ondernemers, die kiezen voor de inzet van mensen met een arbeidshandicap. • Het quotum voor arbeidsgehandicapten wordt afgeschaft. • In ruil voor het verlagen van belasting op laagbetaald werk en algemene lastenverlaging voor werkgevers wordt van werkgevers gevraagd het aantal banen voor mensen met een arbeidsbeperking te verhogen. • De huidige regelingen voor werkgevers die mensen met een arbeidsbeperking in dienst nemen wordt versterkt en vereenvoudigd. n

• Het aanbieden van een vast contract wordt aantrekkelijker. • Werkgevers kunnen meerdere en langer durende tijdelijke contracten aanbieden. • Het aannemen van personeel wordt goedkoper door lagere lasten op arbeid. • Cao’s worden niet meer algemeen verbindend verklaard. • De belastingheffing voor iedereen die werkt wordt fors verlaagd. • Loondoorbetaling bij ziekte voor kleine bedrijven wordt verkort tot één jaar. Het tweede jaar betaalt de overheid. • De administratieve rompslomp voor werkgevers bij ziekte van personeel wordt verminderd. • Deeltijdwerk naast het gedeeltelijk behouden van een uitkering is mogelijk. • Werkgevers worden gestimuleerd gedeeltelijk arbeidsongeschikten in dienst te nemen via belastingvoordelen en no riskpolissen. • Bij arbeidsongeschikten wordt vaker getoetst of er arbeidsmogelijkheden zijn. n

• Vaste contracten worden aantrekkelijker door tijdelijke contracten voor de werkgever duurder te maken. • Werkgevers mogen een tweede meerjarig contract aanbieden. • Constructies waardoor buitenlandse werknemers goedkoper werken, worden beëindigd. • Alle werknemers krijgen een individueel scholingsbudget dat werkgevers financieren. • Voor kleine werkgevers komt een collectieve verzekering voor loondoorbetaling bij ziekte. • De loonkosten voor laagbetaalde arbeid worden verlaagd. • Vanaf achttien jaar heeft iedereen recht op het wettelijk minimumloon. • Gemeenten krijgen experimenteerruimte om participatie te stimuleren, o.a. verruiming van bijverdienmogelijkheid naast uitkering. • Sociale werkplaatsen blijven behouden. Er komen meer beschutte werkplekken en gemeenten krijgen daarvoor budget. • Asielzoekers krijgen direct toegang tot taalonderwijs en mogen werken. n

• Arbeid wordt minder belast. • Meer zekerheid aan flexcontracten om de kloof met vaste banen te verkleinen. • Werkgevers ontvangen hogere vergoeding voor banen tot 120% WML en voor werknemers met een arbeidsbeperking. • Inkoop van diensten bij een sociale onderneming telt mee voor de banenafspraak. • Sociale ondernemingen krijgen een eigen herkenbare rechtsvorm. • Meer leer-werktrajecten voor kwetsbare groepen. • Werkenden met een beroepsopleiding krijgen een scholingsbeurs om duurzaam inzetbaar te blijven • Docenten van het Praktijkonderwijs worden ingezet als jobcoach en stagebegeleider. • Voor beschut werk zijn extra middelen beschikbaar. • Mogelijkheden voor statushouders op werk, werkstages en opstart eigen bedrijf worden vergroot. n

• Eén arbeidsrechtelijk regime voor alle werknemers en één contractvorm: contract voor onbepaalde tijd. • Versoepeling van het ontslagrecht, zonder preventieve toets. • Het uitkeren van een transitievergoeding is niet langer gekoppeld aan een contractperiode van twee jaar of langer, maar ook verplicht bij een kortdurend contract. • Ombuiging van sectorgebonden opleidingsfondsen naar individueel scholingsbudget. • Het risico op loondoorbetaling bij ziekte voor kleine bedrijven wordt verkort tot één jaar, het tweede jaar wordt collectief gedragen. • Verlaging van werkgeverslasten voor laagbetaalde arbeid door verhoging lage inkomensvoordeel en verlaging WW-premies. • Inkoop van diensten bij een sociale onderneming telt mee voor de banenafspraak. • Fiscale beloning voor sociale ondernemers. • Minder drempels om bijverdienen, naast een Participatiewet-uitkering, mogelijk te maken. • Vluchtelingen krijgen direct taalles en kans op werk. n

• Meer banen binnen de zorg, onderwijs en openbaar vervoer. Lastenverlaging voor MKB zorgt voor nieuwe banen in de marktsector. • Verbetering sociale zekerheid voor zelfstandigen. Niemand hoeft gedwongen zelfstandige te worden. • Voor alle werkzoekenden is er ondersteuning en begeleiding naar een volwaardige baan. • Het wettelijke minimumloon geldt vanaf 18 jaar en wordt met 10% verhoogd. • Er komen meer vakscholen waar startkwalificaties behaald kunnen worden. • Jongeren zonder startkwalificatie krijgen een arbeidsmarktkwalificatie, die beschikbare vaardigheden laat zien. • Gemeenten kunnen sociale leer-werkbedrijven en sociale werkplaatsen opzetten. • Wsw wordt weer opengesteld voor nieuwe instroom. • Herkeuring van Wajongers wordt afgeschaft. • Statushouders moeten zo snel mogelijk Nederlands leren en aan het werk worden geholpen. n 14 Werkt.

winter 2017

De redactie heeft zich beperkt tot de verkiezingsprogramma’s van de partijen in de Tweede Kamer die in de afgelopen periode een belangrijke rol hebben gespeeld in discussie over de Participatiewet en frequent in de debatten te zien en te horen waren. Dat betekent dat programma’s van de PVV, 50Plus en de SGP ontbreken.

winter 2017

Werkt. 15


is dit precies waar hij zich de afgelopen vier jaar hard voor gemaakt heeft, onder meer via de ‘motie Kerstens’ eind 2014, waardoor er extra miljoenen beschikbaar kwamen om SW-bedrijven beter toe te rusten op hun nieuwe rol. “Mijn missie is om te laten zien dat de SW-sector allesbehalve een sterfhuis is. Wat de PvdA betreft krijgen sociaal werkbedrijven een sleutelrol in de uitvoering van de Participatiewet. Zij hebben de kennis, ervaring en infrastructuur om de hele onderkant van de arbeidsmarkt te bedienen. Daarom is het van belang dat bij een volgend sociaal akkoord gemeentes ook aan tafel zitten.”

Terecht meer aandacht voor de kwetsbare jongeren Felua-groep in Apeldoorn transformeert zich onder leiding van algemeen directeur Gerrie van Sunder van SW-bedrijf naar een regionaal kennis- en expertisecentrum voor iedereen met een afstand tot de arbeidsmarkt. John Kerstens van de Partij van de Arbeid ziet dat graag: “De SW-sector moet een sleutelrol krijgen in de uitvoering van de Participatiewet.”

‘E

en ‘prikkelarme’ werkruimte waar aan lange tafels zwijgende mensen polyester braadzakken vouwen en in enveloppen stoppen. Op het eerste gezicht is Felua-groep een klassiek sociaal werkbedrijf. Dit is de afdeling beschut waar kwetsbare medewerkers eenvoudig werk doen. Allemaal gedetacheerd overigens, bij ITS, Europees marktleider van huishoudelijk verpakkingsmateriaal. Maar naast deze groep bedient Felua bijna alle denkbare andere

Filiaal Elders in het gebouw is een grote productiehal waar high-tech eiersorteermachines gemonteerd en afgesteld worden door medewerkers met ‘Moba’ op hun kleding. In een hoek van de hal staat een aantal van de roestvrijstalen apparaten te wachten op transport naar Povlodar in Kazachstan. Ook hier zijn de dingen weer net wat anders dan ze op het eerste gezicht lijken. Felua en de Moba-fabriek in Barneveld werken al veertig jaar samen, maar sinds kort zijn de bijna zeventig medewerkers – gedetacheerde – Moba-werknemers geworden. Waarmee we feitelijk rondlopen in een filiaal van de eiersorteermachinefabriek. “Hé, wie ben jij?” vraagt een medewerker als Kerstens langsloopt. “We vroegen ons af wie jij was.” Kerstens stelt zich voor en vraagt hoe het werk bevalt. De medewerker, Robert, vertelt dat hij tot voor kort als gedetacheerde in een magazijn werkte, tot de baan tot zijn spijt ophield. In afwachting van een nieuwe detachering werkt hij tijdelijk hier. “Ik had het daar naar mijn zin. Ik hoorde erbij.” Kerstens, oud-FNV’er, komt er later op terug: voor hem is wat Robert vertelt het zoveelste bewijs dat werk voor mensen ‘veel meer is dan een loonstrookje’.

doelgroepen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Van psychiatrische patiënten die (in samenwerking met zorginstellingen) via arbeidsmatige dagbesteding in de maatschappij re-integreren, soms zelfs naar een baan, tot jongeren afkomstig uit het praktijkonderwijs, die hier een diploma kunnen halen en na een stage aan de slag gaan bij een van de bedrijven uit het Felua-netwerk. Volgens John Kerstens, Tweede Kamerlid voor de Partij van de Arbeid en vandaag op werkbezoek bij Felua,

In de goot Voor één nieuwe doelgroep heeft Felua zich de afgelopen tijd in het bijzonder ingezet: kwetsbare jongeren uit het praktijkonderwijs (pro) en voortgezet speciaal onderwijs (vso) voor wie een vervolgopleiding aan een ROC om wat voor reden dan ook niet mogelijk is. Helemaal toevallig is dat niet: Gerrie van Sunder werkte dertig jaar in het onderwijs voor hij hier in 2013 directeur werd. Samen met een aantal collega’s bedacht hij een plan om deze leerlingen binnen de beschermende muren van zijn organisatie een mbo-1-diploma te laten halen en voor te bereiden op de arbeidsmarkt. Twee groepen van een stuk of twaalf 16- tot 18-jarigen hebben het afgelopen jaar met succes dat traject doorlopen. De bedoeling is om de komende vier jaar nog eens 150 jongeren op deze manier aan een baan te helpen. John Kerstens kan het initiatief alleen maar toejuichen, hij heeft zich er in de Tweede Kamer sterk voor gemaakt dat jongeren die van het vso-pro komen, zonder keuring door het UWV rechtstreeks in het doelgroepenregister voor de garantiebanen opgenomen worden. “Dit maakt het voor werkgevers gemakkelijker om deze 16 Werkt.

winter 2017

sier Dos

PvdA bezoekt Felua-groep, Apeldoorn

winter 2017

jongeren aan te nemen, omdat ze nu automatisch meetellen voor de Banenafspraak.” Van Sunder: “Het viel niet mee om alle partijen – gemeente, ROC Aventus, de praktijkscholen, de zorg – op één lijn te krijgen. In het begin was er nogal een afwachtende houding.” Kerstens: “Dat begrijp ik wel. Iedereen moest leren over zijn eigen muurtje heen te kijken.” De Felua-directeur mag dan een ervaren onderwijsman zijn, hoe heeft de rest van de organisatie zich aangepast aan deze nieuwe, jonge doelgroep met een heel eigen problematiek? Van Sunder: “We hebben veel geïnvesteerd in scholing van onze medewerkers, zodat ze bijvoorbeeld leerden om de juiste vragen te stellen, om op die manier te kunnen ontdekken wat zo’n op het oog soms ongemotiveerde en soms gedragsmoeilijke jongere werkelijk drijft.” Kerstens: “Ik zie de laatste tijd meer aandacht voor de vsopro-doelgroep. En terecht. Het gaat om jongeren die een groot risico lopen om in de goot te belanden of anderszins verkeerd terecht te komen. Het is belangrijk om hen perspectief te bieden.” n

John Kerstens (rechts) is sinds 2012 Tweede Kamerlid voor de Partij van de Arbeid. Gerrie van Sunder is algemeen directeur van Felua-groep.

Werkt. 17


sier Dos

ChristenUnie bezoekt Assembly Partner, Dordrecht

Iedereen een plek en onder de streep toch positief Sociale ondernemingen hebben de toekomst, denkt Peter Hobbelen, directeur van De Meewerkers. “Maar het wordt ons niet altijd even gemakkelijk gemaakt.” Carola Schouten van de ChristenUnie (CU) is dat met hem eens: “Maximaal ontzorgen van werkgevers is belangrijk. ”

‘H

et is wel priegelwerk, hè?” Carola Schouten, Tweede Kamerlid voor de CU, kijkt aandachtig toe hoe door een medewerker in witte stofjas een thermostaatkastje voorzien wordt van bedrading. Schouten is te gast bij Assembly Partner in Dordrecht, een onderneming die ‘hoogwaardige electronica’ produceert. Vorige maand nog onderdeel van het Dordtse SW-bedrijf Drechtwerk, nu in private handen. Eigenaar is Peter Hobbelen, voormalig SW-directeur die met zijn investeringsorganisatie De Meewerkers bedrijfsonderdelen overneemt uit de sociale werkvoorziening, en ze transformeert tot economisch rendabele sociale ondernemingen. Eerder nam hij onder meer Emma Safety Shoes uit Brunssum over.

ting. Hobbelen: “De meeste mensen hier hebben baat bij een rustige, gestructureerde werkomgeving. Aan planten, foto’s en andere versieringen doen we zo min mogelijk.” Schouten, van huis uit bedrijfskundige, heeft veel vragen over de bedrijfsvoering. Hoeveel opdrachtgevers Assembly Partner heeft, wil zij bijvoorbeeld weten. Het antwoord: een veertigtal, waaronder enkele grote zoals Sunshower, een merk van UV- en infrarood-apparaten voor in de douche. Maar ook Quooker, dat kokendwaterkranen maakt. Luxe producten waarvan het maakloon niet per se op een koopje hoeft.

Gedroomde toekomst Volgens Hobbelen zien we hier zijn gedroomde toekomst van de sociale werkvoorziening in bedrijf: niet de overheid, maar het bedrijfsleven dat arbeidsplaatsen creëert voor mensen met een beperking.

Sociaal ondernemers zoals hij, die een gevoel voor maatschappelijke verantwoordelijkheid combineren met bedrijfseconomisch inzicht. “Vanaf de jaren zestig zijn er miljarden geïnvesteerd in de SW-sector. Dat geld dreigt nu allemaal te verdampen. Met het juiste ondernemerschap blijft een deel van de infrastructuur exploiteerbaar, zodat de werkgelegenheid behouden kan worden.” “Denk jij dat een groot deel van de huidige SW-bedrijven sociale ondernemingen kunnen worden”, wil Schouten van hem weten. Zijn antwoord: “Daar ben ik van overtuigd. Als bedrijven de krachten bundelen, zodat er schaalgrootte ontstaat, kan zelfs een deel van het beschut werk op die manier rendabel worden gemaakt. Toen ik dit bedrijf overnam van Drechtwerk, heb ik geen selectie aan de poort toegepast, maar de groep medewer-

kers integraal overgenomen.” Schouten: “Dat vind ik mooi, dat jij als ondernemer iedereen in je bedrijf een plek weet te geven, en onder de streep toch positief uitkomt.”

Schaakkampioen “Dit is Bert”, stelt Hobbelen een van zijn werknemers voor. In zijn eigen werkhoek, apart van zijn collega’s, is hij bezig met het assembleren van onderdelen voor Quooker. “Hij is schaakkampioen van Dordrecht.” “De ChristenUnie, die is toch een beetje links, hè?” vraagt Bert. Dan, breed lachend: “Ik heb de Bijbel vijf keer van kaft tot kaft gelezen!” Er ontspint zich een amicaal onderonsje. Totdat het tijd is om verder te gaan. Al eerder in het gesprek maakte Hobbelen duidelijk dat het sociaal ondernemers niet altijd gemakkelijk wordt gemaakt. Zo wil hij graag mensen uit de bijstand inhuren, ware het niet dat hun loonwaarde naar zijn idee veel te hoog wordt ingeschat. “Voor die € 14,50 per uur die de Sociale Dienst vraagt voor een WWB’er, die al jaren uit het arbeidsproces is, kan ik ook een Pool of een student inhuren in plaats van iemand die al jaren uit het arbeidsproces is.” Schouten snapt dat: “Die klacht hoor ik vaker. Daarom is het zo goed dat de praktijkroute er nu komt, waarbij werkgevers zelf kunnen kijken wat iemand kan. Het maximaal ontzorgen van de werkgevers is cruciaal in mijn ogen. Drempels wegnemen. Ook de no-risk polis die dekking biedt tegen het risico van loondoorbetaling bij ziekte is een goede stap, maar het kan nog veel

Luxe producten Hobbelen leidt het CU-kamerlid rond door de verschillende productiehallen, waar niet alleen de werkprocessen zijn aangepast aan de 85 medewerkers, maar ook de inrich18 Werkt.

winter 2017

winter 2017

beter. Geef werkgevers net als bij reguliere werknemers toegang tot de kaartenbakken, zodat ze kunnen kijken of iemand in hun bedrijf past. Nu moeten ze maar afwachten wie ze krijgen.”

Olievlek Wat Hobbelen betreft zou het enorme winst zijn als voor andere bedrijven de inkoop van zijn producten gaat meetellen voor de Banenafspraak. “Zodat ze zelf minder mensen met een arbeidsbeperking in dienst hoeven nemen. Dat zou heel wat potentiële klanten over de streep kunnen trekken.” Schouten: “Wij zijn al anderhalf jaar bezig om dat erdoor te krijgen. Het móet mogelijk worden dat de inkoop van producten en diensten gaat meetellen. Er heerst ten onrechte een soort wantrouwen dat werkgevers onder hun verplichtingen proberen uit te komen.” Hobbelen: “Ik zie onder reguliere werkgevers een groot enthousiasme om mensen met een arbeidsbeperking aan te nemen. Dat verspreidt zich als een olievlek.” n

Carola Schouten is sinds 2011 Tweede Kamerlid voor de ChristenUnie. Peter Hobbelen is directeur van De Meewerkers en eigenaar van Assembly Partner.

Werkt. 19


delijkheid heeft genomen.” Voortman benadrukt dat haar partij desondanks hartstochtelijk voorstander is van een inclusievere arbeidsmarkt. “Hoe meer mensen met een arbeidsbeperking bij reguliere werkgevers terechtkomen, hoe beter. Het gaat de goede kant op, maar er mag nog wel een tandje bij wat ons betreft. Er moet meer budget komen om mensen te begeleiden en werkplekken aan te passen. Maar beschut werk blijft nodig; een SW-vrije samenleving is een illusie.”

Van SW-bedrijf naar regionaal reïntegratiebedrijf DZB in Leiden ontwikkelt zich steeds meer tot regionaal reïntegratiebedrijf. Permanent detacheren is er al niet meer bij. “Terecht”, vindt Linda Voortman van GroenLinks. “Uiteindelijk wil je dat mensen met een arbeidsbeperking er écht bij horen.”

‘D

it gebouw is vijftien jaar geleden neergezet door een GroenLinks-wethouder”, vertelt DZB-directeur Bas van Drooge bij de kennismaking. “’Als Shell in een mooi gebouw zit, dan jullie ook’, was zijn argument. Daar ben ik hem nog altijd dankbaar voor. Het helpt ons enorm in onze business.” Linda Voortman, Tweede Kamerlid voor GroenLinks is vandaag op werkbezoek bij het

Kwaliteit en flexibiliteit Toen Bas van Drooge acht jaar geleden vanuit de luchtvaartsector overstapte naar de sociale werkvoorziening, wist hij één ding zeker: er was meer mogelijk dan mensen voor een bodemprijs dopjes op tandpastatubes te laten draaien. Nu laat hij vol trots de werkplaats zien waar onderdelen gemonteerd worden voor hightech-kippenslachtapparatuur. “Fantástische machines. Ja, ik blijf natuurlijk een techneut.” Kies met zorg je klanten uit, wil de DZB-directeur maar zeggen. “Wij hebben een acquisitieafdeling met accountmanagers die actief zoeken naar jonge bedrijfjes die niet zozeer op zoek zijn naar de laagste prijs maar naar een totaalproduct, kwaliteit en flexibiliteit. Daarom lukt het ons om het beschut werk te organiseren met het geld dat we ervoor krijgen van de gemeente.” Voortman: “Dat is een compliment waard.” Even later: “Is het voor deze ondernemers ook belangrijk dat hun producten gemaakt worden door mensen met een arbeidsbeperking?” Van Drooge: “Ik probeer ze dat weleens te ontlokken, maar nee. Niet echt. In elk geval is het geen verkoopinstrument voor ze.”

Leidse SW-bedrijf: “Die wethouder had groot gelijk.” Ze zullen het vaker eens zijn die ochtend. Over de noodzaak meer beschutte arbeidsplaatsen te creëren, bijvoorbeeld. Ze spreken elkaar een week nadat de Tweede Kamer het wetsvoorstel aannam dat gemeenten voortaan verplicht om beschut werk aan te bieden. Voortman: “Wij hebben voor gestemd.” Van Drooge: “Het is heel goed dat Den Haag zijn verantwoor-

Brede doelgroep “Wat ruikt het hier lekker, hè?” zegt Voortman tegen een medewerkster aan een lopende band. Via de productiehal waar luxe leren portemonnees gemaakt worden, zijn we beland in het paradepaardje van DZB: de chocoladefabriek. Een van de klanten is Raw Patisserie, een Haarlemse start-up die bonbons verkoopt van biologische en fairtrade-ingrediënten. In de fabriek mag niet gesnoept worden, maar tijdens de koffie in Van Drooges kantoor gaat de – overheerlijke - chocolade rond. Het gesprek voert naar een van de punten waar GroenLinks zich sterk voor wil maken: een versoepeling van de bijstandswet, meer gericht op begeleiding naar werk dan op controle. Zodat – bijvoorbeeld – mensen in de bijstand worden gestimuleerd om ook een tijdelijke baan of een kleine deeltijdbaan te accepteren. Voortman: “Nu raken ze in zo’n geval al heel snel hun toelage kwijt.” Een relevant onderwerp, nu steeds meer SW-bedrijven naast de oude Wsw-doelgroep ook WWB’ers aan werk helpen. “In feite zijn wij hét reïntegratiebedrijf voor de regio Leiden”, zegt Van Drooge. “Van de duizend mensen die het afgelopen jaar langsgekomen zijn bij ons, waren er maar enkele tientallen met een beperking.” Voortman: “Heel logisch eigenlijk, die brede doelgroep, volgens de gedachte van de Participatiewet.” Van Drooge: “Het mooie van de SW is 20 Werkt.

winter 2017

sier Dos

GroenLinks bezoekt DZB, Leiden

winter 2017

dat wij ook mensen tijdelijk kunnen opvangen en klaarstomen voor de reguliere arbeidsmarkt. We hebben een grand café hier in Leiden, De Stal, waar we jaarlijks twintig mensen vanuit de bijstand weer naar werk leiden. Van dat soort projecten willen we er graag meer gaan doen, ook in het groen en de schoonmaak.”

Snijden in eigen vlees Voortman: “Ik kan me voorstellen dat het hier de komende jaren een stuk stiller zal worden. In zekere zin snijden jullie in je eigen vlees door steeds meer mensen bij reguliere bedrijven aan werk te helpen.” Van Drooge: “Daar heb je gelijk in, vaak moet je tegen je eigen kortetermijnbelang ingaan. Zo zijn onze beste Wsw-medewerkers van voor de Participatiewet elders gedetacheerd, dat levert ons enkele miljoenen per jaar op. Toch zou ik het liefst zien dat ze in dienst komen bij die bedrijven.” Voortman: “Willen die bedrijven dat ook, of gaat hun voorkeur uit naar detachering?” Van Drooge: “Bij ons gaan de mensen die wij naar garantiebanen bemiddelen eigenlijk allemaal bij de werkgevers in dienst. Wij bieden gewoon geen permanente detachering meer. Wat mij betreft zou die keuze er elders in Nederland ook niet eens moeten zijn.” Voortman: “Daar ben ik het wel mee eens. Uiteindelijk wil je dat mensen met een arbeidsbeperking er écht bij horen.” n

Linda Voortman is sinds 2010 Tweede Kamerlid voor GroenLinks. Bas van Drooge is sinds 2009 directeur van DZB Leiden.

Werkt. 21


Dos sier

Cedris lobbyt om de arbeidsmarkt voor de meest kwetsbare mensen goed te laten functioneren. Hieronder een overzicht van punten uit de zogenoemde formatieagenda van Cedris. Een lijst met belangrijke onderwerpen waarvan Cedris wil dat het nieuwe kabinet hiermee aan de slag gaat.

steuning aan Versterk de onderen werkgevers, werkzoekenden door:

rtise over sociale de kennis en expe - versterken van ktregios door in alle arbeidsmar : werkgelegenheid eiten van de SER” lit na n de “6 functio va id rs he ve ig ge ez rk nw we aa gionale met lokale en re a. samenwerken netwerken; n naar reguliere eringsfaciliteite ch ta de n va en b. bied werkgevers; sing van werkviseren bij aanpas c. werkgevers ad t; processen op maa leiding: het in matching en bege e ed go n va en d. bied , alsmede inzet n vraag en aanbod kaart brengen va nenmakelaars; jobcoaches en ba aardigheden; van werknemersv e. ontwikkelen schut werk. or orziening vo be vo n ee n va en ed f. bi

Maak werk aantrekkelien lonend en jk, door:

- combinat ies van (dee ltijd) werke uitkering m n naast ond akkelijker te er wijs of - de uitkeri maken; ng voor som mige groep om te moge en ook langd n zetten in urig een (forfaita subsidie; re) loonkost en- nieuwe d oelgroepen , w aa ro en statusho nder GGZ, V uders nieuw SO/Pro e combinat en werken ies van lere of zorg en w n erken te bie combinatie den, door van netwer ke n/aanbieder geldstromen s en (ook WMO en WLZ).

22 Werkt.

‘Iedereen wil iets nuttigs doen met zijn leven’ In Amsterdam sloten D66, VDD en SP in 2016 een nieuw coalitie-akkoord. Onderdeel daarvan was de Werkbrigade, een plan om vijfhonderd ‘gewone’ werklozen voor twee jaar aan een gesubsidieerde baan te helpen. Sociaal werkbedrijf Pantar is verantwoordelijk voor de uitvoering.

Bied meer w mensen me erkgelegenheid voor arbeid, door t grote afstand tot :

- het stimu leren en ju ridisch erke ondernemen nnen van so ; ciaal - het mee laten tellen va n sociaal inko baanafspra pen voor de ak en het q uotum; - het wegn emen van d e (werkgeve voor alle m rs)lasten op ensen met arbeid loonkosten - minder b subsidie; ureaucratie ; ge subsidieerd afspraak in e arbeid en uitvoering banenzo eenvoud - verbeterin ig mogelijk g van de wer maken; kgeversdien zichtbaar m stverlening aken van bes en het chikbare w erkzoekend en.

A

msterdammers die al een flinke tijd thuis zitten en graag willen werken, maar nergens aan de slag komen – voor hen is de Werkbrigade opgericht. Ook omdat gewone werklozen, mensen zonder arbeidsbeperking, buiten de bestaande regelingen vallen. Ze gaan de komende twee jaar in opdracht van de gemeente en in dienst van Pantar tegen het minimumloon achterstallig onderhoud wegwerken in de stad; van het schilderen van sportkantines tot het schoonmaken van wijken en het snoeien van bosschages en bomen. Op die manier krijgen ze weer een arbeidsritme en doen ze werkervaring op, wat hun kans op een reguliere baan moet vergroten.

Bevorder een beter functioneren van de arbeidsmarkt, door: - minder harde scheidslijnen tussen ‘vast en flex’ en tussen ‘uitkering en baan’, door een contractvormneutrale sociale zekerheid en door de invoering van een collectieve participatie-overeenkomst; - een impuls op scholing en training door invoering van persoonlijke leerrechten; - risico’s van werkgevers te verkleinen door aanpassing van de transitievergoeding en de 23-maandsgrens voor tijdelijke contracten.

aardenre w r o o v s rbeid an kwetsba a n i r e Investe ersteuning v en ondemers, door: hut w besc en nieu n e n werkn a ntieb

‘Nieuw’ werk Karin Ruben, manager werkeenheid openbare ruimte van Pantar, vertelt dat haar organisatie hard heeft gelobbyd om zelf een centrale rol te krijgen. “Wij zijn een van de grootste uitvoerders in de openbare ruimte in Amsterdam. We doen veel

de gara ep met bitie op doelgro - de am verhogen; le e h e g de werk te ekomst ao voor cieel to ieuwe c onwaarde; n n a g n n e in fi e ig w -  derde lo ude Ws oor de bezuin vermin ring van de o n ,d e n e is k n a n e itvo jft ke l te m li ie b b r oepen. a t r o - de u s o lg ig en Hierd e doe d . w n n e u e t r s ie e e n b r alv ook voo aal te h minim beschikbaar, e expertis winter 2017

aal Lok

Arbeidsmarktagenda voor nieuw kabinet

Pantar voert Werkbrigade aan

Gemotiveerd

groenonderhoud en schoonmaakwerk in de stad en in het havengebied. Daarom lag het voor de hand om de Werkbrigade bij Pantar onder te brengen. Dat vond de gemeente ook, het gaat namelijk nadrukkelijk om ‘nieuw’ werk’, klussen die anders zouden blijven liggen. Vandaar dat wij nu de uitvoering doen. Ook omdat wij de infrastructuur hebben, en gewend zijn om mensen die arbeidsritme moeten opdoen, te begeleiden.”

winter 2017

Intussen zijn er zo’n veertig Werkbrigadiers actief, een aantal dat gestaag zal groeien. De eerste ervaringen zijn zeer positief, volgens Ruben. “De deelnemers zijn enthousiast, en wij ook. Je ziet mensen opbloeien omdat ze weer een reden hebben om uit bed te komen. Ze hebben zich ook allemaal vrijwillig aangemeld, dus ze zijn gemotiveerd, en dat is te merken.” De verschillen met de klassieke SW-populatie lijken niet al te groot, meent Ruben. “Misschien dat op den duur zal blijken dat we met deze mensen een hogere productiviteit kunnen bereiken, of bepaalde machines kunnen gebruiken die we nu vermijden, maar het is nog te vroeg om dat te zeggen. Voor deze mensen geldt in elk geval ook – net als voor iedereen - dat ze graag ergens bij willen horen, iets nuttigs willen doen met hun leven en het liefst in een beetje aangename omgeving. Dat kunnen wij als organisatie heel goed bieden.” n

Werkt. 23


Inte rvie w

SCP-directeur Kim Putters over polarisatie op de arbeidsmarkt

‘Politieke partijen zouden juist de groepen meer moeten verbinden, maar ik zie vooral polarisatie’

‘Zonder binding met de samenleving geen optimale bedrijfsvoering’

Kim Putters Kim Putters (1973) is bestuurskundige en sinds 2013 directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Hij is hoogleraar Beleid en Sturing van de Zorg aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij verrichtte eerder onderzoek naar innovaties in zorginstellingen, naar maatschappelijk ondernemerschap en wijk- en buurtgericht werken. Op 2 februari 2017 verzorgt hij de jaarlijkse Cedrislezing over de gevolgen van maatschappelijke polarisatie voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt.

De verschillen tussen hoger en lager opgeleiden op de arbeidsmarkt nemen toe en daarmee ook de kans op maatschappelijke ontwrichting. Tegelijkertijd signaleert Kim Putters positieve ontwikkelingen: een groeiend aantal ondernemers ziet het belang van menselijke inzet voor goede bedrijfsresultaten, ook mensen met een beperking.

U

heeft het in uw lezingen regelmatig over nieuwe scheidslijnen die de moderne samenleving verdelen. Welke ontwikkelingen ziet u daarbij op de arbeidsmarkt? “We zien dat kinderen ongelijke kansen hebben in het onderwijs. Maar vooral wat er daarna op de arbeidsmarkt gebeurt leidt tot scherpe ongelijkheid. Hoogopgeleiden kunnen vaak uit de voeten met

Werkt. 24

technologie, zelf de regie voeren over hun leven en alle risico’s zoveel mogelijk uitbannen. Mensen met een mbo-opleiding of minder scholing krijgen vaker flex-contracten. Hun banen worden gemakkelijker uitbesteed en hun werk verdwijnt vaker door robotisering. Als de scheidslijnen scherper worden, groeien ook de spanningen. Als mensen ervaren dat zij iedere winter 2017

keer weer de klos zijn, neemt het risico toe op ontwrichtende polarisatie en conflicten. Dat zien we in de Verenigde Staten, maar ook in Europa.” Wat zijn de gevolgen van deze polarisatie voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt? “Als je een arbeidsbeperking hebt, ben je in veel gevallen ook lager

winter 2017

Werkt. 25


Inte rvie w

w rvie Inte

opgeleid. Dat kan leiden tot een opeenstapeling van negatieve effecten: een minder goede gezondheid, minder inkomen en minder goede participatie in de maatschappij. Alleen al het bedienen van de kaartautomaat voor een treinticket kan een grote drempel zijn om mee te doen in de samenleving. De meest kwetsbare mensen hebben ook vaak de kleinste netwerken. Door dit alles groeit de afstand tot de arbeidsmarkt alleen maar. Het verschil in arbeidsdeelname tussen mensen met en zonder arbeidshandicap is de afgelopen jaren juist groter geworden in plaats van kleiner. Uit onze trendrapportage ‘Beperkt in functie’ uit oktober 2016 blijkt dat mensen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering of arbeidshandicap steeds minder vaak betaald werk hebben. Juist in dit tijdsgewricht kiezen sommige gemeenten ervoor om SW-bedrijven te sluiten. Maar mensen met een arbeidsbeperking verdwijnen niet. Deze groep is er en zal er altijd zijn. We hebben verder niet goed op ons netvlies om hoeveel mensen dat eigenlijk gaat. Als we arbeidsongeschikten buiten beschouwing laten, heeft één op de tien personen van 15 tot 65 jaar een gezondheidsbeperking, die hem of haar belemmeren om werk te krijgen of te behouden. Veel mensen hebben dus een vlekje. Ik vind het belangrijk dat dit beter zichtbaar wordt.”

staan dat het efficiënter is om robots in te zetten dan mensen. Gelukkig zien we ook bedrijven die mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt juist wel in dienst nemen. Dat zijn vaak kleinere bedrijven, die meer binding met de samenleving voelen.” Ziet u een kanteling van de mindset? “Ja. Als een bedrijf een paar Wsw’ers in dienst heeft, blijkt dat juist een enorme samenbindende factor voor het hele personeel. De vrij rationele manier van denken over efficiency en het wegbezuinigen van mensen begint op zijn einde te lopen. Het is niet wenselijk voor de samenleving om de groep met een arbeidsbeperking achter te laten. Niet voor

vlak voor het bedrijfsleven anders afneemt. Het verzet tegen vrijhandelsverdragen zou bijvoorbeeld kunnen toenemen.” U pleit voor een nieuw sociaal contract tussen burgers, om de kloof te overbruggen. Wat bedoelt u daarmee? “Ik bedoel het vooral overdrachtelijk: wat voor idee ligt er onder onze samenleving? Wat willen wij bijdragen aan de verdeling van inkomen en kansen van mensen? Zo’n deal moet voorkomen dat mensen buitenboord vallen op de arbeidsmarkt en op andere terreinen. De overheid kan dit niet alleen oplossen en heeft daarbij dus ook het bedrijfsleven nodig. Een grotere polarisatie is niet goed voor de economie, de samenleving en het vertrouwen. In de politiek ontstaat steeds meer fragmentatie. Je hebt aparte partijen voor moslims, ouderen, yuppen en kansarmen. Politieke partijen zouden juist de groepen meer moeten verbinden, maar ik zie op dit moment vooral polarisatie.”

‘We zijn niet de BV Nederland, maar de Gemeenschap Nederland’

Wat is de rol van werkgevers hierbij? “Slechts negen procent van de werkgevers had in 2014 specifiek beleid om mensen uit kwetsbare groepen in dienst te nemen. Veel bedrijven denken dat het in dienst nemen van deze mensen niet samengaat met een efficiënte bedrijfsvoering. Door overheidsbezuinigingen en automatiseringen is de gedachte ont26 Werkt.

winter 2017

henzelf, maar ook niet voor de rest van de samenleving Daarvoor is meer gemeenschapsdenken nodig. We zijn niet de BV Nederland, maar de Gemeenschap Nederland.” Waar ziet u deze voorlopers? “Opmerkelijk genoeg is het niet de overheid die voorop loopt bij het in dienst nemen van deze groep, maar zijn dat een aantal bedrijven. In het mkb en misschien ook in de gezondheidszorg gaat deze kanteling het snelst. Het heeft een meerwaarde voor de samenleving en het blijkt ook nog eens goed te zijn voor de bedrijfsresultaten. Ik woon in de Albasserwaard, waar veel scheepswerven zijn. Deze werven zijn sterk geworteld in de omgeving. Daarom vinden ze het heel gewoon om hun werknemers ook uit de eigen regio te betrekken. Ze halen uit mensen wat erin zit. Ik zie dat ook werkgeversorganisaties VNO/NCW en AWVN zich hiervoor sterk maken. Dat moet ook wel, want zij beseffen heel goed dat het draagwinter 2017

Welke rol spelen Cedris en SW-bedrijven in het sociale contract? “De SW-bedrijven kunnen zelfbewuster en actiever zijn. Ze kunnen de lead nemen in het agenderen van dit thema en het creëren van alternatieven. Het debat lijkt bijna alleen maar te gaan over de quota om mensen met een beperking in dienst te nemen. Maar SW-bedrijven kunnen ook hun eigen contacten leggen en opkomen voor de mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het is normaal dat niet iedereen op hetzelfde niveau functioneert. Wat voor de een optimaal is, pakt voor een andere persoon anders uit. Die mix van verschillen zou juist wel eens heel vruchtbaar kunnen zijn op de werkvloer.” n

Werkt. 27


Ond erz oek

Onderzoeker Lieske van der Torre over toekomst SW-bedrijven:

ders op een lijn zitten.” Datzelfde geldt voor het opbouwen van een band met werkgevers. “Als je een werkgeversklimaat hebt waarin men samen de sociale verantwoordelijkheid voelt om mensen met een beperking aan het werk te helpen, dan werkt het detacheren een stuk gemakkelijker dan wanneer je elke werkgever individueel moet overtuigen.” Dat zijn de relaties waarin een SW-directeur moet investeren om te komen tot een succesvolle strategie.

‘Er is geen sprake van one best way’ Mensontwikkelingsbedrijf, productiebedrijf of detacheerder? SW-bedrijven zijn het allemaal. In haar promotieonderzoek hield Lieske van der Torre SW-bedrijven tegen het licht. Wat werkt? “Er is geen sprake van one best way. De verschillen van succesvolle strategieën zie je in de uitvoering.” In 2012-2013 verzamelde Lieske van der Torre de data voor haar promotie-onderzoek naar SW-bedrijven. Wat haar intrigeerde was dat SWbedrijven in dit land overal dezelfde taak hebben, maar die op een heel verschillende manier uitvoeren. Van der Torre, die in november 2016 promoveerde aan de Erasmus Universiteit: “Het ene SW-bedrijf is een productiebedrijf, het andere kan je zien als een leer-werkbedrijf en een derde richt zich op detachering. Ook de resultaten gaan alle kanten op. Er zijn SW-bedrijven die winst maken, maar er zijn er ook die miljoenen verlies maken.”

die voorliggen kunnen voortkomen uit beschikbare middelen, identiteit en druk van de omgeving. “En je ziet het allemaal terug”, constateert Van der Torre. “Er is geen sprake van one best way.” De verschillen van succesvolle strategieën zie je in de uitvoering. Van der Torre: “Een SW-directeur moet nagaan welke strategie het beste bij de lokale context van zijn bedrijf past. En daar dan voor gaan.” Daarbij is het bovendien belangrijk om op de juiste manier om te gaan met de stakeholders: overheid, markt en de samenleving.

Verschillen in de uitvoering

Van der Torre ziet grote verschillen in de percepties van SW-directeuren over de kansen in de markt. Zo zijn er SW-directeuren die het als moeilijk ervaren om arbeidsgehandicapten bij werkgevers te plaatsen, terwijl andere SW-directeuren dit helemaal niet als moeilijk ervaren. Ook kijken SW-directeuren heel verschillend aan tegen de mogelijkheden om opdrachten in de markt te krijgen en tegen de concurrentie op de arbeidsmarkt. “Je zou het een verschil in lokale omstandigheden kunnen noemen, of interpretatie van de SW-directeur.” Daarnaast kan ook strijd tussen gemeenten zand in de motor strooien. “Als je een goed plan hebt, maar

Kort gezegd kan je stellen dat SW-bedrijven een publieke identiteit hebben, een private en/of een maatschappelijke. De strategische keuzes

‘Strategie is afgeleide van missie’

“Een economisch gezond bedrijf dat werk, inkomen, groei en zelfstandigheid biedt voor iedereen met afstand tot de arbeidsmarkt; dat is onze missie. Daar hebben gemeenten zich aan verbonden. De strategie is een afgeleide van de missie. wij kiezen ervoor mensen toe te leiden naar reguliere bedrijven. Daar horen eigen productieafdelingen bij, want alleen daar kunnen we mensen scholen.” Henk van der Zwaag, Algemeen directeur Empatec

28 Werkt.

Herwaardering SW-bedrijf werkt binnen een gemeenschappelijke regeling waarbij drie gemeenten dwarsliggen, dan gaat alle energie in de discussie zitten. Dan kom je niet tot resultaten. Voor een succesvolle strategie is het belangrijk dat de SW-directeur en gemeentebestuur-

Had Van der Torre de resultaten van haar onderzoek begin 2015 gepresenteerd – toen de Participatiewet net van kracht was – dan was haar onderzoek weggezet als ‘niet relevant’, denkt ze zelf. Nu merkt ze dat er meer positieve aandacht is voor de

SW-bedrijven. “Je ziet een herwaardering voor het SW-bedrijf. Het aan het werk krijgen van mensen met een beperking gaat helemaal niet zo gemakkelijk, ondanks goede intenties en een banenafspraak. Het hebben van SW-bedrijven om deze taak uit te voeren is blijkbaar helemaal niet zo slecht.” Wel heeft Van der Torre een aanbeveling voor SW-bedrijven. “Je ziet dat ze zich voor resources vooral richten op private en publieke partijen”, stelt zij. “Ze maken maar weinig gebruik van mogelijkheden die in de samenleving liggen. Denk daarbij aan bijvoorbeeld crowdfunding. Bovendien kan die aanpak draagvlak vergroten. Iets meer aandacht voor de samenleving als stakeholder kan SW-bedrijven best wat opleveren.” n

‘Succesverhalen zijn belangrijk’

“In 2002 maakten wij al de keuze om zoveel mogelijk medewerkers te detacheren. We wilden geen concurrent zijn van bedrijven, maar hun partner in het leveren van capaciteit. Voor de politiek was dat een lastige keuze. Maar we zijn gewoon begonnen en hebben goede voorbeelden laten zien. Succesverhalen zijn belangrijk om bestuurders en bedrijven enthousiast te krijgen.” Paul Verbakel, Directeur Werk & Participatie Senzer

‘Eigen fabrieken voor de zwaksten’

“In Zeeuws-Vlaanderen is weinig werkgelegenheid die aansluit op de doelgroepen van het SW-bedrijf. We zetten alles op alles om mensen naar regulier werk te begeleiden, maar bieden mensen met de zwakste positie op de arbeidsmarkt ook werk in eigen fabrieken en dienstverlenende bedrijven. Bestuurders snappen dat. Voor bedrijven is transparantie over onze prijs heel belangrijk.” Edwin van den Berghen, algemeen directeur Dethon

Investeren in relaties

winter 2017

winter 2017

Werkt. 29


H

ij keek alleen maar naar de grond. Alsof dat zijn hele wereld was. Alsof daarbuiten niets bestond. Dalibor en de vloer, het was een onverbrekelijk pact. Of je hem nou aansprak of niet, nooit richtte hij zijn blik op je. En het vreemdste van alles was nog wel dat hij helemaal niets had om zich over te schamen. Er was geen meisje, geen vrouw, die niet wenste dat hij zijn ogen op haar zou richten. Want Dalibor was knap. George Clooney-knap. Voor zover je dat kon zien natuurlijk, bij iemand die je nooit aankeek. We plaatsten hem in de schoonmaakgroep. Een speciale club met ‘laag zelfbeeld’ als gemeenschappelijke trek. Een genootschap van notoire vloerkijkers, van nooit-goedemorgen-zeggers, van mag-ik-nu-weer-terug-in-mijnschulp-wensers. Een bleu groepje dat onder leiding van de onovertroffen Fatimah ons eigen gebouw tackelde, bij wijze van leerproject. Dat groepje had ook vrouwelijke leden. Die wierpen wel eens verstolen blikken op hun eigenste privé-Clooney, maar toenadering werd er nooit gezocht. Net zo min als vice versa. Fatimah intussen, moeder van vier volwassen zonen, deed alsof ze niets merkte en navigeerde haar groepje vaardig door de chemische én sociale obstakels in schoonmaakland. “Slecht nieuws, Dalibor” zei ze bijvoorbeeld monter, “je bent niet onzichtbaar. Dus: klop aan als je ergens binnen moet. En vraag netjes of het uitkomt.” Op gezette tijden moest Dalibor ook in mijn kantoortje zijn. Voor mij waren dat kleine momentopnames die, als je ze achter elkaar zou plakken en als een film zou

Het mom ent

‘We zijn er weer!’ H

et was Koningsdag 2016. Toen Adriaan Bijl aankwam bij het pand, zag hij de vlammen naar buiten slaan. Bijl: “Het was wel duidelijk dat het heftig was. Heel veel brandweerlieden waren in de weer, niet alleen uit IJmuiden maar ook uit omliggende

De brand bij IJmuiden Metaal op Koningsdag 2016 beroofde twintig medewerkers van hun vertrouwde werkplek. Maar na twee maanden kon in een nieuw pand de productie weer worden opgestart.

gemeenten. Ik wilde helpen, redden wat er te redden viel, maar dat kon natuurlijk niet. Je kunt alleen machteloos toekijken.” In de loods van IJmuiden Metaal, dat onder meer onderdelen voor verkeerslichten en producten voor de uitvaartindustrie maakt, werkten zo’n twintig Wsw’ers. De meeste rond de vijftig, ervaren mannen die al jaren samenwerkten. Nog voor de brand onder controle was, hadden ze elkaar allemaal op de hoogte gebracht. “Voor de zekerheid

stuurde ik de volgende ochtend een busje naar het afgebrande pand, maar daar kwam niemand opdagen”, vertelt Bijl. “Iedereen wist inmiddels waar we elkaar zouden zien: in de kantine van onze hoofdvestiging in Cruquius. Daar heerste een verslagen stemming. Toch hebben de jongens het goed opgevat. In overleg heeft iedereen tijdelijk ander werk gekregen, dat was binnen een paar uur geregeld.”

Weinig tot geen hinder De oorzaak van de brand is nooit opgehelderd. Wel staat vast dat het geen menselijke fout is geweest. De loods en een groot deel van de inventaris waren verwoest, maar een aantal machines kon gered worden. Een gespecialiseerd bedrijf heeft ze schoongemaakt en gerepareerd. Toen die klus was geklaard, was er inmiddels een vervangend gebouw gevonden, zo’n vijfhonderd meter van de oude loods. Bijl: “Op de dag - ergens eind juni - dat we de eerste serie herstelde machines konden installeren, en we weer gingen produceren, was het moment waarop ik dacht: ‘We zijn er weer! We hebben het overleefd!’ Met een feestelijke lunch in ons nieuwe gebouw hebben we dat gevierd. Al snel bleek dat er toch nog heel wat werk te doen was om weer volledig operationeel te zijn. Dat heeft nog tot dit najaar geduurd. Maar wat me heel tevreden stemt: onze klanten hebben weinig tot geen hinder ondervonden van de brand.” n

30 Werkt.

winter 2017

on llet Feui

Schone jongen

Even hoopte hij nog dat de rookwolken die hij vanuit de auto zag, afkomstig waren van de hoogovens. Adriaan Bijl, unitmanager techniek van IJmuiden Metaal, onderdeel van Paswerk, had zojuist een telefoontje gekregen dat er brand was in ‘zijn’ loods in de haven van IJmuiden.

Werkt. Cedris is de landelijke vereniging voor sociale werkgelegenheid. De leden van Cedris zorgen voor een goede match op de arbeidsmarkt tussen werkgevers en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Hiervoor maken ze gebruik van de zes instrumenten voor een succesvolle uitvoering van de Participatiewet en de Banenafspraak: Matching en begeleiding - Werknemersvaardigheden ontwikkelen - Detachering Werkgeversnetwerk Werkproces op maat - Beschut werk. Kijk op www.cedris.nl.

Uitspraken in de magazine vertegenwoordigen niet per se de mening van Cedris. Hoofdredactie: Jan-Jaap de Haan, Fieke Payens Eindredactie: Eric Went Redactionele ondersteuning: Monique van der Eijk Tekst: Sigrid van Iersel, Brigit Kooijman, Robin Ouwerkerk, Saskia Ridder, Afke van der Toolen, Eric Went Fotografie: De Beeldredaktie

winter 2017

afdraaien, een prachtig verhaal vertelden. Zo’n filmpje als van een bloem die zich razendsnel opricht zodra de zon erop valt. In het echt ging het natuurlijk veel langzamer. In het begin zei Dalibor niets en keek hij nog geen moment op. Wat later mompelde hij iets onverstaanbaars tegen de vloer. Maar uiteindelijk begon hij goedemorgen te zeggen, en op het allerlaatst hief hij zowaar zijn blik tot kniehoogte op. En verdomd, hij leek écht op Clooney. Het ging zo goed met hem, dat hij werd gedetacheerd op een school. Daar droegen ze hem al gauw op handen, want zo schoon als hij het er kreeg, was het reguliere schoonmaakbedrijven nog nooit gelukt. En niet eens alleen de vloer, al was die nog steeds zijn beste vriend. Schoolborden, wastafels, ramen, bureaus: als Dalibor zijn blik op ze richtte, begonnen ze bij wijze van spreken al te glimmen. Net als meisjes zouden doen, als hij ze maar zou durven aankijken. n

Illustraties: Peter van Dorst, PF de Jong Vormgeving: Vormix Druk: Verhaag Drukkerij Exemplaren bestellen of een gratis abonnement? Mail info@cedris.nl. Rechten van artikelen vallen onder de Creative Commonslicentie. Overname onder vermelding van Cedris en de naam van de auteur is toegestaan.

Werkt. 31


Soc ial e nte rpri se

Peter van Hofweegen (ITvitae):

‘In de ICT is autisme een meerwaarde’

“Toen Frans de Bie, mijn (zaken)partner, en ik lazen dat twintigduizend autisten met een hbo-denkniveau zonder werk zaten, wilden we daar graag iets aan doen. Samen richtten we in 2013 ITvitae op, een opleidings- en detacheringscentrum voor ICT’ers met autisme.” “In de oriënterende fase zijn we gaan praten met de autismeafdeling van de GGZ hier in Amersfoort. We schetsten een profiel van wat we zochten: getalenteerde, in computers geïnteresseerde jongeren die vanwege hun autisme vastgelopen waren in het onderwijs of het arbeidsproces. ‘Hoeveel wil je er hebben?’ vroegen ze. ‘Tien, twintig, dertig?’ Kort daarna maakten we kennis met een aantal van hen. Slimme, enthousiaste jongens die niets liever wilden dan meedoen, ergens iets betekenen. Na die kennismaking wisten we het zeker: we gaan het gewoon doen.

Voorspelbaarheid Zeker in de ICT hebben mensen met autisme een meerwaarde, juist omdat hun hersenen anders werken. Ze zijn analytisch sterk, vasthoudend, en ze hechten aan voorspelbaarheid. Vooral dat laatste is in een IT-omgeving belangrijk – alles moet kloppen. Met mensen hebben ze meer moeite, die zijn meestal niet zo direct en eerlijk als zijzelf. Reden waarom ze vaak uitvallen in onderwijs of werk. Een sollicitatiegesprek lukt al vaak niet, omdat ze zichzelf slecht kunnen verkopen. En als teleurstellingen zich opstapelen, komen ze in een neerwaartse spiraal. Bij ITvitae kunnen de jongens een ICT-opleiding volgen, en daarna begeleiden we ze naar werk. Daarin gaan we heel ver: zo zijn we aanwezig bij sollicitatiegesprekken. Ook zien we het als onze taak om de werkgevers voor te lichten, door duidelijk te maken hoe het brein werkt van iemand met autisme. Die zal bijvoorbeeld vaak de eerste maand op een nieuwe werkplek weinig initiatief nemen maar vooral toekijken. Om dan, als alle kwartjes gevallen zijn, als een speer aan de slag te gaan. Maar zoiets moet je wel even weten.” n

Bij ITvitae in Amersfoort worden mensen met autisme klaargestoomd voor een baan in de ICT door middel van scholing en coaching. Er zijn momenteel vijftien medewerkers in vaste dienst, dertig die op detacherings-basis werken en tweehonderd man (en een paar vrouwen) die in een leerwerktraject zitten. Sinds de oprichting in 2013 zijn ruim tachtig mensen aan een baan geholpen. Bij tachtig procent van de kandidaten lukt het om hen aan betaald werk te helpen.

Werkt. nummer 1, 2017  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you