Page 1

Werkt.

van Magaz Ced ine ris

NR 03

herfst 2017 7e jaargang

Ergon sleutelt aan tv’s voor China 12

‘Sociaal ondernemen EU: geldverstrekker of moet de norm worden’ juridisch kompas? 16 22

Luk

Zel

der

loo

‘La

nde

nk

unn

en

van

elk

aar

ler

en’

P. 2

8

Internationaal Sociaal


mat Op d e

7

DOSSIER: Internationaal Sociaal

5 AGE

16 Gijs van Dijk (PvdA)

gelooft in sociaal ondernemen.

“Op dit beleidsterrein komt weinig regelgeving vanuit de Europese Unie, blijkt uit het artikel ‘Het dilemma’ (pagina 22). Dat is niet erg; juist die verscheidenheid van systemen is waardevol. Daarom ben ik blij dat deze editie van ‘Werkt.’ de blik richt op andere landen. Dat de Duitse aanpak wordt uitgelicht als best practice verheugt me. Het Duitse systeem is complex, waarbij veel regelingen en mogelijkheden in elkaar grijpen. Toch wordt ook in Duitsland het bieden van een plek aan mensen met een arbeidsbeperking nog steeds gezien als lastig. Zelfs als hulp en ondersteuning wordt geboden. Alleen al omdat de vermeende dan wel noodzakelijke aanpassing afschrikwekkend kan werken.

28

oud Inh

Mensen met een ziekte of beperking hebben volgens artikel 27 van het VN Gehandicaptenverdrag recht op werk. Als coördinator Europa bij BAG WfbM ziet Katharina Bast binnen Europa een grote verscheidenheid aan benaderingen om mensen met een beperking aan het werk te krijgen.

‘Blik over landsgrenzen kan helpen’

Luc Zelderloo (EASPD): ‘Dankzij internationale samenwerking spoor je elkaars blinde vlekken op.’

24

Haeghe Groep biedt werkervaring en taalbeheersing voor nieuwkomers.

Grenzen?

‘Juist die verscheidenheid van systemen is waardevol’

‘D

e wereld ligt voor je open’, dat wordt vaak gezegd tegen veelbelovende jongeren die zich niet beperken tot de wereld van vandaag, maar verder kijken en nieuwe wegen ontdekken. Ze proberen, pakken kansen en bovenal leren ze van alle ervaringen. En dat alles brengt ze verder in het leven.

Een Zweedse collega vertelde me in een discussie over de Europese Accessibility Act dat het in Zweden al jaren wettelijk verplicht is alle nieuwe gebouwen - inclusief privé-huizen - barrièrevrij op te leveren. Dat verraste me. Fysieke toegankelijkheid leeft in de Duitse samenleving misschien minder, maar ik heb dit thema daardoor nu ook op het netvlies. Delen van internationale ervaringen toont wat mogelijk is. Luk Zelderloo, secretaris-generaal van de EASPD, vertelt dat blinde mensen tegenwoordig een grotendeels onafhankelijk leven kunnen leiden (pagina 28). Enkele jaren geleden leek dat nog ondenkbaar. Op weg naar inclusie is het belangrijkste dat mensen anders gaan denken. Een blik over de landsgrenzen kan daarbij helpen. Deze uitgave van ‘Werkt.’ herinnert mij, en hopelijk ook anderen, eraan dat je de ogen en oren open moet houden, om goede ideeën en andere benaderingen waar te nemen.” n

Deze houding zie ik gelukkig ook steeds meer binnen onze sector. Niet bestaande kaders, maar de ruimte daarbuiten wordt opgezocht. Grenzen worden verlegd. Dat is niet alleen spannend, maar ook noodzakelijk. Nieuwe doelgroepen, nieuwe markten, nieuwe organisatievormen. Beweging op alle fronten. De focus is al lang niet meer alleen gericht op mensen met een fysieke of mentale arbeidsbeperking. Ook statushouders, mensen met een GGZ-verleden en langdurig werklozen zijn in het vizier van onze dienstverlening. En terecht. Wij zijn

Katharina Bast

er in gespecialiseerd om mensen kansen te bieden, grenzen van mensen te verleggen. Dat betekent dat we niet beginnen bij de kaders die er zijn, maar bij het doel dat we willen bereiken. De arbeidsre-integratie van mensen begint vaak al tijdens een zorgtraject, hoe eerder hoe beter. Zet de expertise van onze bedrijven dan ook vroegtijdig in. Blijf niet denken en handelen in aparte kolommen van zorg en arbeid, maar doorbreek deze grenzen. Het werk is er en de benodigde zorgstructuur is beschikbaar. Ook andere barrières worden steeds vaker geslecht, ook die van de landsgrenzen. De arbeidsmarkt is weliswaar lokaal en regionaal van karakter, maar opdrachtgevers komen uit alle hoeken van de wereld. Sociale werkgelegenheid heeft impact en is internationaal van meerwaarde. De wereld ligt voor ons open en biedt onze mensen nieuwe kansen. n

Coördinator Europa bij Bundesarbeitsgemeinschaft Werkstätten für behinderte Menschen 2 Werkt.

herfst 2017

herfst 2017

Werkt. 3


Kor t nie uw s

Age (19) wordt klaargestoomd voor de arbeidsmarkt

Jassen ophangen

stimuleert extra werkgelegenheid

Biedt jouw organisatie werk voor mensen die extra begeleiding nodig hebben of een aangepaste werkplek? En gebeurt dat op innovatieve wijze? Dan maak je kans op de Cedris Waarderingsprijs.

Deze prijs is bedoeld voor projecten of programma’s die bijdragen aan het verhogen van de arbeidsparticipatie voor mensen met een vergrote afstand tot de arbeidsmarkt. Met deze prijs wil Cedris bijzondere projecten belonen en onder de aandacht van een breed publiek brengen. Deze doelstelling wordt ondersteund door de personen (en hun organisaties) die zich via het jurylidmaatschap aan de prijs verbonden hebben: Job Cohen (voorzitter Cedris), Aart van der Gaag (Aanjager Banenafspraak), Mariëtte Hamer (voorzitter Sociaal Economische Raad, SER), Han Noten (voorzitter Start Foundation) en

Semih Eski (voorzitter CNV Jong). Aan de prijs is een award en een cheque ter waarde van € 2.500 verbonden, bedoeld om het project te ondersteunen, uit te rollen of verder te ontwikkelen. De inschrijving sluit op 1 december 2017 en de prijs wordt begin 2018 uitgereikt. n

Geschiedenis sociale werkgelegenheid vervat in visueel spektakel

Tijdmachine maakt tour door Nederland

Age

Waarderingsprijs Cedris

G

oeverloze geklets verdragen, en hem erop durven aanspreken.

eld interesseert Age niet. (Dat siert hem in zekere zin, al vinden we dat hij wel hoort te weten dat twee kaartjes voor My fair lady staan voor een kleine week eten met het gezin.) Voor hemzelf is het dus minder een mijlpaal dan voor ons dat hij een dezer dagen begint in de Toneelschuur, een groot, professioneel theater annex filmhuis hier in Haarlem. Bij de garderobe. Dankzij de onvermoeibare inspanningen van jobcoach Melissa en een welwillend hoofd Facilitaire Dienst. Te beginnen met drie uurtjes op zondag en de eerste twee maanden op proef, maar ‘als het klikt’ daarna als Betaalde Kracht. Dat laatste mogen wij als ouders met hoofdletters schrijven, voor hem maakt het geen verschil.

Meer weten? Kijk op www.cedris.nl of je in aanmerking komt en vul het aanmeldingsformulier in.

Weten waar de machine te zien is, of heb je interesse om de reizende machine te boeken? Ga dan naa r www.detoekomstis.nu of mail naar info@cedris.nl

Zelf heeft hij er alle vertrouwen in dat zijn collega’s hem in het begin met alles helpen. Hij vindt zijn nieuwe baantje om heel andere redenen spannend, zoals de kans dat er ineens een bekende voor zijn neus staat (een oude juf van school bijvoorbeeld). Maar ook omdat het nieuw is voor hem, ‘jassen ophangen’. In zijn andere twee theaters - veel kleiner - hangen de mensen zelf hun jas aan de kapstok. Dat zo’n grote podiumorganisatie een enorme kans voor hem is, beseft hij overigens wel degelijk. “Als ik het goed doe bij de garderobe, mag ik misschien later ook ander werk doen in de Toneelschuur. Later. In 2030 of zo.” n

Zijn gebrekkige inzicht in geld, en cijfers in het algemeen, is een van onze punten van zorg als we denken aan deze nieuwe uitdaging voor Age, hoe fantastisch ook. Hoe zal het gaan als hij de theaterbezoekers wisselgeld moet teruggeven? Zal hij bij het zoeken naar de juiste jassen 184 en 148 uit elkaar weten te houden? En we kunnen alleen maar hopen dat de andere garderobemedewerkers - vooral studenten - zijn soms

Via de Tijdmachine van Cedris en SBCM is het mogelijk om een spectaculaire tour te maken door de geschiedenis van sociale werkgelegenheid in Nederland. De machine is mobiel en gaat op tournee door het land. Zo staat hij op 15 november op het congres ‘De professional centraal’ en eind van het jaar bij de gemeente Eindhoven.

Journalist Brigit Kooijman en haar man Harrie zijn de ouders van Age. Hij komt van het praktijkonderwijs en droomt van een carrière in het theater.

Australisch filmfestival focust op ‘ability’ Ruim 700 filmpjes van maximaal vijf minuten waarin de focus ligt op wat mensen met een beperking wel kunnen (in plaats van niet): dat is tot nu toe de oogst van het jaarlijkse filmfestival ‘Focus on Ability’. Dit Australische filmfestival werd negen jaar geleden voor het eerst gehouden, op initiatief van Martin Wren, CEO van Nova Employment. Voor inzendingen is er een prijzenpot (in 2017: 140.000 dollar), bijeen gebracht via diverse sponsoren. Het jaarlijkse filmfestival is een groot succes. In 2016 werden maar liefst 194 korte bijdragen ingezonden uit 18 landen. De bijdragen worden beoordeeld door een professionele jury. Daarna is er ook nog een online stemprocedure, waarna de prijzenpot wordt verdeeld. De inzendingen worden jaarlijks bekeken door ongeveer 1 miljoen kijkers. n

I

n opdracht van Cedris en SBCM, bouwden jongeren van het VSO/PrO onderwijs bij werk-leerbedrijf Pantar een Tijdmachine. Deze Tijdmachine neemt je mee op een reis door de geschiedenis van de sociale werkgelegenheid van Nederland. Wanneer ontstond de eerste vorm van sociale werkgelegenheid in Nederland? Wat waren de gevolgen van het congres ‘Arbeid voor Onvolwaardigen’ in 1928? Op deze en vele andere vragen geeft de visuele tentoonstelling antwoord. n

Meer weten? Kijk op www.focusonability.com.au

4 Werkt.

herfst 2017

herfst 2017

Werkt. 5


sier Dos

Lee s

Lorem ipsum

Ondersteuning statushouders

AUTEURS INGE RA ZENBERG MARJAN DE GRUIJTER

Vijf inspirerende gemeenten Hoe kunnen gemeenten statushouders ondersteunen bij het vinden naar werk? In de rapportage ‘De rol van gemeenten bij arbeidsparticipatie van vluchtelingen: inspirerende voorbeelden’ belicht het Kennisplatform Integratie & Samenleving de aanpak van vijf gemeenten: Utrecht, Westland, Zaanstad, Amsterdam en Eindhoven.

V

ia de Participatiewet zijn gemeenten verantwoordelijk voor de ondersteuning van statushouders bij het vinden van werk. Hoe ze dat invullen, verschilt per gemeente. De onderzoekers Inge Razenberg en Marjan de Gruijter lichten er vijf uit. Hoewel de beschreven aanpakken niet per se de oplossing zijn, zien zij bij elk van deze gemeenten aanknopingspunten ter inspiratie voor andere gemeenten. Zij adviseren om de ervaringen rondom werk en statushouders goed te documenteren en de geleerde lessen te verwerken in regulier beleid.

RAPPORTAGE

De rol van gemeenten bij arbeidsparticipatie van vluchtelingen: inspirerende voorbeelden

Vijf adviezen In de rapportage geven de onderzoekers vijf adviezen om statushouders naar werk te begeleiden: 1. Neem de talenten en behoeften van statushouders als uitgangspunt en sluit je aanbod daarop aan. 2. Zet in op duale trajecten, waarbij het leren van Nederlands gecombineerd wordt met bijvoorbeeld een stage of het volgen van een opleiding. 3. Maak gebruik van de mogelijkheden die het participatieverklaringstraject (waarin nieuwkomers aangeven betrokken te zijn bij de samenleving en er actief aan te willen bijdragen) biedt om statushouders te leren kennen en handvatten te bieden om in de gemeente te participeren. 4. Ga uit van het bestaande reïntegratie-instrumentarium en onderzoek waar aanpassingen nodig zijn. 5. Intensiveer de samenwerking met taalscholen. Stem met taalaanbieders af dat zij hun lessen op de juiste tijdstippen aanbieden, zodat het voor vluchtelingen mogelijk is om te werken. Monitor de voortgang. n

Internationaal Sociaal

Het get al

Meer weten? Kijk op: www.kis.nl/publicatie/de-rol-van-gemeenten-bijarbeidsparticipatie-van-vluchtelingen

26.223

Dat is het aantal mensen in Spaans Baskenland met een arbeidshandicap dat een baan heeft.

26.223 Het gaat om 40 procent van het totale aantal arbeidsgehandicapten (64.400 op een bevolking van twee miljoen). In Spanje als geheel is dat cijfer een stuk lager: 25,7 procent. Ook Nederland loopt achter bij Baskenland, hier heeft een derde van de mensen met een arbeidsbeperking een baan. Dat Baskenland het zo goed doet, heeft onder meer te maken met de hechte samenwerking

6 Werkt.

Espressomachines, stroopwafels, cosmeticaproducten, motoronderdelen, automatten, designverlichting: SW-bedrijven en hun medewerkers produceren wat af voor de mondiale markt. En dat aandeel kan, nu de economie aantrekt, nog verder groeien, zo is de verwachting. Zeker nu steeds meer bedrijven overwegen productieactiviteiten in lagelonenlanden terug te halen naar Nederland.

tussen overheid, bedrijfsleven en burgerinitiatieven (met name belangengroepen van ouders). Wat ook helpt, is dat Baskische bedrijven verplicht zijn om op elke vijftig werknemers één arbeidsgehandicapte aan te nemen. Wanneer ze een vast dienstverband bieden levert dat drie voordelen op: belastingvoordeel, een eenmalige bonus en een vaste loonkostensubsidie van vijftig procent. De hoogtes van het belastingvoordeel en de bonus variëren bij tijdelijke en vaste contracten en bij detacheringen. n

herfst 2017

herfst 2017

Werkt. 7


Steeds meer kansen over de grens Internationalisering biedt volop kansen voor sociale werkgelegenheid. Zo werken veel leden van Cedris nu al voor opdrachtgevers uit het buitenland, en dat aandeel is groeiende. Omgekeerd weten bedrijven ook steeds vaker (productie) werkzaamheden naar Nederland terug te halen die voorheen in het buitenland werden uitgevoerd. Maar liefst 19% van de ondervraagde SW-bedrijven verricht werkzaamheden voor of bij opdrachtgevers uit het buitenland. Daarbij gaat het om opdrachtgevers waarbij de vestiging die in het buitenland zit de directe opdracht verstrekt. De omvang van het werk dat daar-

uit voortkomt is de afgelopen jaren bij 38,5 procent gelijk gebleven en bij 7,7% van de SW-bedrijven afgenomen. Maar bij 46,2% van deze bedrijven is die omvang juist toegenomen.

België koploper Veruit de meeste handelsbanden zijn er met de buurlanden. Zo zegt een op de twee bedrijven die werken voor buitenlandse opdrachtgevers dat voor België te doen (53,8%), met Duitsland daar vlak achteraan (46,2%). Op afstand volgt het Verenigd Koninkrijk met 7,7%. Opvallend is dat geen van de ondervraagde bedrijven handelsrelaties onderhoudt met opdrachtgevers uit Frankrijk.

Daarnaast slagen leden van Cedris er regelmatig in om werk uit het buitenland terug te halen naar Nederland. Zo kent 19,4% van de ondervraagde SW-bedrijven voorbeelden van opdrachtgevers die voorheen hun productiewerk in het buitenland lieten uitvoeren (genoemd zijn China, Polen, India, Amerika en Canada) maar dit nu in Nederland laten doen (reshoring). De cijfers en voorbeelden laten zien dat internationalisering volop kansen biedt voor sociale werkgelegenheid, en dat leden van Cedris daar nu al van profiteren.

Reshoring Volgens Van Wanrooij is die gevarieerde ‘buitenlandse productie’ van IBN al jarenlang substantieel groeiende. “We exporteren ons suf.” En hij is ervan overtuigd dat dit nog wel even zo zal blijven. “We zien dat de economie wereldwijd aantrekt. Met nieuwe rijken in landen als China en India die ook wel van die mooie designlampen willen. Ook

van de leden van Cedris werkt voor opdrachtgevers uit het buitenland.

Productiehallen van IBN bedienen de hele wereld

‘We exporteren ons suf’

V

anuit productiehallen in Noordoost-Brabant bedient IBN consumenten over de hele wereld. Zo staan in cafeetjes waar ook ter wereld Italiaanse espressomachines, ‘Made in Holland’, door IBN. En wat te denken van schokbrekersystemen en motorhuisjes voor KTM-motoren? Die worden in Veghel gemaakt en gaan dan naar Oostenrijk voor de assemblage.

Van dummy naar prototype Wim van Wanrooij, directeur van IBN-productie BV kan moeiteloos een groot aantal aansprekende voorbeelden opnoemen van hoe zijn 8 Werkt.

herfst 2017

Proces- en menskunde Voorwaarde is dan wel dat je er klaar voor bent, stelt hij. Hoe? Van Wanrooij: “Een van onze sterke punten is dat wij razendsnel inspelen op veranderende consumentenwensen. Dat kunnen wij waarmaken

omdat wij voldoende technische engineers met hbo-competenties in huis hebben, die productieprocessen snel op maat kunnen aanpassen. En omdat we daarnaast ook de kunde in huis hebben om onze doelgroep daarbij goed te begeleiden. Ik zeg altijd: die proceskennis en menskunde combineren wij tot een aantrekkelijke mix. Dat levert een prima propositie op.” Daarnaast is het uiteraard slim om mensen in huis te halen die de taal spreken van de locatie waarmee zaken moeten worden gedaan. Van Wanrooij: “Zo hebben een aantal mensen die belast zijn met de productie van motor-onderdelen voor Oostenrijk zelf bij deze klant gewerkt. Handig. Want je krijgt toch te maken met kwaliteitseisen, contracten en met allerlei technisch emailverkeer. Bovendien moet je toch regelmatig even naar zo’n klant toe. Dan helpt het als je de taal goed spreekt.” n

19%

(Bron: Monitor Cedris)

Espressomachines, motoronderdelen voor Oostenrijk, automatten en designverlichting voor Amerikaanse ontwerpers: SW-bedrijven produceren al lang niet meer voor Nederland alleen. Sterker nog: voor IBN laat de ‘buitenlandse business’ al jarenlang een substantiële groei zien. En de grens van die groei is nog niet bereikt.

de automobielindustrie zit weer in de lift, dus kunnen wij steeds meer automatten maken.” Bovendien ziet hij nog extra groeimogelijkheden door reshoring. “Zo zijn we nu in gesprek met een bedrijf dat producten in de Oekraïne laat maken, maar overweegt om dat door ons te laten doen. Bedrijven die hun productie naar het buitenland hebben verplaatst lopen namelijk steeds vaker tegen kwaliteitsproblemen en beperkte flexibiliteit aan, of moeten eerst ter plaatse veel investeren. Bovendien stijgen in landen als China de lonen en grondstofprijzen ook. Dan kunnen wij een aantrekkelijk alternatief zijn.”

sier Dos

weken zorgen onze techneuten samen met hen dat de ontwerpen die zij meenemen technisch maakbaar zijn. Van daaruit gaan vervolgens de prototypen naar de beurs in Milaan. En daarna komen de bestellingen binnen, die wij vervolgens uitleveren.” Daarbij gaat het bepaald niet om kinderachtige aantallen. Van Wanrooij: “Alleen al in onze productielocatie Veghel maken wij zo’n 13.000 designlampen per jaar, variërend in prijs van 350 tot maar liefst 30.000 euro per stuk.”

De omvang van dat werk is bij

Landen waar we het meeste zaken mee doen:

46,2% toegenomen. (Bron: Monitor Cedris)

(Bron: Monitor Cedris)

België: 53% Duitsland: 46% Verenigd Koninkrijk: 7,7% Anders: 30,8%

productieafdelingen internationaal aan de weg timmeren. “Zo maken wij bijvoorbeeld voor een Belgisch bedrijf drie miljoen automatten per jaar. Vanuit daar gaan die de globe over.” Ook verpakt IBN stroopwafels, bestemd voor onder andere Saoedi-Arabië. En wie kent niet de Heracleum designlampen van Moooi. Van Wanrooij: “Die worden in Veghel gemaakt, volledig door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.” Net als alle designlampen van het Amerikaanse merk Gray Pants, designers uit Seattle. “Die ontwerpers komen regelmatig naar IBN in Nederland. Binnen zes

(Bron: Monitor Cedris)

herfst 2017

Werkt. 9


Duitsland aantrekkelijke afzetmarkt voor Wedeka

‘SW natuurlijke partner bij reshoring’ Robotisering is onvermijdelijk. Omarm het, investeer erin en gebruik het om productiewerk terug te halen naar Nederland. Dat adviseren Carmen de Jonge van de Reshoring Connection en Ton Wilthagen, hoogleraar Arbeidsmarkt aan Tilburg University.

N

eem een bedrijf All Tape Supplies. Deze handelsonderneming liet tape op een speciale manier snijden in Japan. Maar vervolgens duurde het drie weken voordat de tape terugkwam. Dat kan sneller, oordeelde het bedrijf. Inmiddels heeft het drie machines ontwikkeld en zijn er 38 mensen werkzaam aan deze productieklus in Brabant, waarvan 10 uit de voormalige SW. Volgens De Jonge zijn er inmiddels voorbeelden te over van bedrijven die productiewerk terug naar Nederland willen halen. Belangrijke motieven zijn de stijgende kosten in lagelonenlanden (voor lonen en grondstoffen), de afstanden, de vaak moeizame communicatie en kwaliteitsaspecten.

Reshoring tool SW-bedrijven en sociale ondernemingen kunnen daarvan profiteren, verwacht zij. Hoe? “Door allereerst

Dit doen we al • Repareren van camperhorren voor China • Productie van busmeubelen voor België • Productie van automatten voor België • Productie van espressomachines voor de hele wereld • Productie van schokbrekersystemen voor Oostenrijk • Productie en uitlevering van designverlichting voor Amerika • Productie van speciale plus-minbrillen voor Amerika

10 Werkt.

eens goed bij eigen klanten te kijken of er wellicht al meer mogelijk is. ‘Kunnen wij jou met meer helpen dan wij nu al doen?’ Maar ook door bijvoorbeeld de Reshoring Tool in te vullen, samen met klanten die ook in het buitenland produceren. Dit rekenmodel, ontwikkeld door Tilburg University, Hart van Brabant gemeenten en Midpoint Brabant, geeft antwoord op de vraag of terughalen van productie uit het buitenland economisch rendabel is of niet. “We merken dat gemeenten steeds vaker behoefte hebben om in hun arbeidsmarktbeleid ondernemers ook hierin te kunnen ondersteunen. Zij kiezen al voor een licentiemodel zodat dit in de desbetreffende regio ook aan klanten van SW-bedrijven kan worden aangeboden”, aldus de Jonge.

Drie innovaties Ook Ton Wilhagen, hoogleraar Arbeidsmarkt aan Tilburg

• Verpakking van cosmeticaproducten voor België en Duitsland • Verpakking van stroopwafels voor Saoedi-Arabië • Verpakking van schoonmaakmiddelen voor Spanje en Portugal • Verpakking van (huid)verzorgingsproducten voor heel Europa • Productie van werkschoenen voor de hele wereld • (Eind)assemblage van tv’s en monitoren voor China

herfst 2017

sier Dos

Hoogleraar Arbeidsmarkt Ton Wilthagen:

‘We kunnen jaarlijks vier tot vijf procent groeien’ Wedeka heeft de blik steeds meer op de oosterburen gericht. En met succes. Jaarlijks neemt de hoeveelheid werk in opdracht van de grote buurman toe. En niet zo vreemd, vindt salesmanager Eerko Fissering: “Hamburg is dichterbij dan Amsterdam.”

University, ziet mogelijkheden. Hij stelt dat SW-bedrijven ‘natuurlijke partners’ zijn als het gaat om reshoring. “De sector is immers bedreven in de maakindustrie.” Maar dan moeten deze bedrijven wel aan drie belangrijke voorwaarden kunnen voldoen. Wilthagen: “Allereerst is het zinvol als zij voldoende kennis in huis hebben voor werkplaatsinnovatie. Zo heeft Smartwares, holding van merken als Princess en Tristar, een reparatie-unit uit Polen teruggehaald naar Tilburg. Het resultaat: meer kwaliteit, minder foutmarges en een besparing van 1 miljoen euro. Maar met elkaar moet je zo’n werkplaats wel kunnen inrichten. In dit geval is dat gebeurd met behulp van de gemeente én van het SW-bedrijf.” Daarnaast is het zaak om met de klant mee te kunnen denken over automatiseren. Wilthagen: “Een bedrijf dat productie uit China terughaalt gaat immers niet met machines en robots uit China aan de slag. Zo liet Capi Europe in China via een betongieterij potten produceren. Die productie is teruggehaald naar Nederland en de potten zijn dankzij een nieuw procedé niet meer van beton maar van recyclebare kunststof. Wilthagen: “Het resultaat: vijftien nieuwe arbeidsplaatsen, waarvan vijf voor voormalige SW’ers. Mee kunnen denken over dat soort innovaties levert gegarandeerd werk op.”

I

n Stadskanaal en omgeving zijn medewerkers van Wedeka dagelijks druk in de weer met verpakkings-, inpak- en ompakwerkzaamheden voor het Duitse concern Beiersdorf, bekend van onder andere Labello, Nivea en Hansaplast. Dat is niet toevallig, stelt Fissering: “Wij zijn aantrekkelijk voor de cosmeticamarkt omdat

we over grote bunkers beschikken waarin we grote aantallen explosiegevaarlijke stoffen, zoals spuitbussen onder druk, veilig kunnen opbergen. Daarnaast hebben we een groot magazijn en regelen we zelf vervoer en transport via ons eigen wagenpark.” Wat ook helpt, is dat Wedeka inmiddels veel expertise en een naam heeft opgebouwd in

Van kleinere bedrijven met minder dan 50 werknemers overweegt 14% ge-offshored werk terug te halen naar Nederland of niet meer uit te besteden. Van de grote bedrijven is dat 24%.

de verpakkingsindustrie. Fissering: “Zo’n grote klant als Beiersdorf staat natuurlijk prima in ons portfolio. Daarnaast kunnen we goed met de klant meedenken. Sealen, blisteren, krimpen, etiketten maken: het hele scala aan verpakkingsactiviteiten beheersen wij. En last but not least: we beschikken over veel handjes.” De Duitse markt ligt voor Wedeka om de hoek. “De grens is immers vijftien kilometer verder. En die markt is zo enorm groot. Voeg daaraan toe dat de economie aantrekt. Genoeg redenen voor optimisme dus.” n

1 op de 10 ondernemers die activiteiten in het buitenland heeft ondergebracht brengt die terug naar Nederland. En 1 op de 20 overweegt het. (Bron: The Reshoring Connection)

(Bron: Kamer van Koophandel)

Kansen Hij adviseert leden van Cedris daarnaast om de komende jaren nog veel meer te gaan investeren in partnerships. “Trek nog meer op met gemeenten, onderwijs- en kennisinstellingen. Open je voor alle nieuwe inzichten. Het internationale speelveld is dusdanig veranderd dat zich dan haast vanzelf kansen gaan voordoen.” n

herfst 2017

Werkt. Werkt. 11


Het mom ent

al oka 3x L

Ergon in Eindhoven kreeg het aanbod om voor het Chinese HKC tv-toestellen te gaan assembleren. Maar was het niet te hoog gegrepen voor de medewerkers? Met een schroevendraaier in de hand overtuigde Frank Derkzen de directie.

Synergon richt zich op oosterburen

‘Anerkennung’ leidt tot fors meer opdrachten

We hadden een ‘go’ E

ind december 2015, vlak voor de kerstvakantie, kreeg Frank Derkzen, businessunitmanager bij Ergon, een telefoontje van de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM). Of hij geïnteresseerd was in een gesprek met het Chinese bedrijf HKC, dat onder meer televisies en computerscher-

De medewerkers hebben het ‘supergoed naar hun zin’, en ook HKC is tevreden: binnenkort wordt de productie bij Ergon verdubbeld. Tijd om naar een groter pand te verhuizen, en om de medewerkers te detacheren. Derkzen: “Dan zijn ze volwaardig lid van de HKC-familie, en kunnen ze nóg trotser zijn op hun werk.”

men maakt. HKC Europe overwoog om een assemblagelijn voor tv-toestellen van Polen naar Eindhoven te verplaatsen. Derkzen wist niet zo goed wat hij van de ontmoeting moest verwachten, maar het leek hem de moeite waard om vanuit zijn vakantiehuis in Zuid-Limburg een dagje terug naar de zaak te gaan. “We hebben de Chinezen ontvangen en rondgeleid. Vooral ons mooie, grote warehouse konden ze waarderen.”

Honderduizend televisies De Chinezen zagen het wel zitten

met Ergon. Derkzen: “Het was een geweldige kans: een productie van honderdduizend televisies per jaar plus magazijnwerkzaamheden, dat betekende banen voor vijftig mensen. Maar konden we dat, tv’s assembleren? Was het niet te hoog gegrepen voor onze medewerkers? Het ging om electronica, waar ongetwijfeld strenge richtlijnen voor golden. Maar dat bleek erg mee te vallen. Voor de fabricage in China had HKC zelf het productieproces al opgeknipt in kleine, eenvoudige stappen. Die procedure konden we, kleine aanpassingen daargelaten, zo overnemen. Op die manier was het voor onze medewerkers prima te doen.”

In Oost-Groningen is Duitsland dichterbij dan de provinciehoofdstad. Bij Synergon in Winschoten komt het merendeel van het werk van over de grens.

ven om zaken te doen met erkende sociaal werkbedrijven. Die officiële ‘Anerkennung’ kwam voor ons in 2012. Sindsdien zijn de opdrachten uit Duitsland gestegen tot 65 procent van het totaal.”

S

Om de Duitse markt zo goed mogelijk te leren kennen, bezoekt Synergon jaarlijks een speciale beurs voor SW-bedrijven in Neurenberg, om te laten zien waar ze goed in zijn in Winschoten. En dat is veel: van inpakken tot recyclen en van stofferen tot assembleren. Scherbeyn: “Wij presenteren ons daar aan het reguliere bedrijfsleven, maar kijken tegelijk ook rond om te zien wat collega-SW-bedrijven aanbieden, en of daar iets bij is wat wij wellicht ook zouden kunnen doen, of maken.” Er mag vlak over de grens dan volop werk zijn voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, dat betekent niet dat het voor Synergon gemakkelijk is om hen bij een Duits bedrijf te detacheren. “De wetgeving

Schroevendraaier Toen kwam de ochtend, een maand na die eerste kennismaking, dat Derkzen tijdens een overleg het managementteam van Ergon moest zien te overtuigen. “Mijn eigen bedrijfsdirecteur was intussen net zo enthousiast als ik, maar de rest van het MT was sceptisch.” Om te laten zien dat het echt niet zo moeilijk was als het leek, televisies assembleren, sleepte Derkzen een HKC-toestel mee de directiekamer in. “Na wat gepraat over cijfers en aantallen, begon ik de tv te demonteren, en weer in elkaar te zetten. Op het moment dat onze algemeen directeur de schroevendraaier van me overnam en zelf begon te peuteren, wist ik dat we een ‘go’ hadden.” n

12 Werkt.

herfst 2017

ynergon deed van oudsher al zaken over de grens, maar sinds de invoering van de Participatiewet is men zich nog meer op het oosten gaan richten. Directeur Ed Scherbeyn: “Door de afbouw van de WSW en de subsidievermindering die daarmee gepaard gaat, moesten we op zoek naar een andere manier van bedrijfsvoering, met hogere opbrengsten. Omdat Duitsland een stuk verder is in het stimuleren van de arbeidsparticipatie van mensen met een beperking dan wij, dankzij allerlei verplichtende maatregelen, ligt daar voor ons veel werk. We kunnen bovendien een goede prijs vragen, juist vanwege die verplichting van bedrij-

Wetgeving

herfst 2017

rond sociaal werk zit in Duitsland totaal anders in elkaar. Mensen krijgen geen salaris maar een vergoeding, en die is hoger naarmate iemand meer arbeidsgeschikt is. Dat maakt detachering naar Duitsland lastig voor ons. Ik zou het toejuichen als er naar een manier werd gezocht om in de grensregio’s die wetgeving op elkaar te laten aansluiten, al was het maar bij wijze van proef.”

Loyaler Wie zaken doet met Duitsland, moet rekening houden met een belangrijk cultuurverschil, vertelt Scherbeyn. “Duitsers zijn veel beleefder en afstandelijker. Het is altijd ‘Sie’ en ‘Herr’ en ze hechten aan titulatuur. Dat het in Nederland vaak meteen ‘jij’ en ‘jou’ is, kunnen ze zich niet voorstellen. Door die afstand gaat het werven van een nieuwe klant minder vlot dan bij ons. Maar als je eenmaal met elkaar in zee bent gegaan, zijn de Duitsers veel loyaler.” n

Werkt. 13


3x L oka al

‘Vanzelfsprekend dat wij onze kennis en ervaring delen’ Den Bosch en Curaçao hebben evenveel inwoners, maar daarmee houdt de vergelijking zo’n beetje op. Toch leren het Bossche Weener XL en het Curaçaose SW-bedrijf Fundation Tayer Soshal van elkaar.

Bouwprojecten Volgens Leida Rasing, adjunctdirecteur van Weener XL, is het verzoek tot samenwerking destijds als vanzelfsprekend ingewilligd. “Wij dachten dat het de samenleving daar ten goede zou komen als wij onze kennis en ervaring deelden. En hoewel er nog geen heel

14 Werkt.

‘Wij leren van de geperfectioneerde werkmethoden in Duitsland’ In Zuid-Limburg wordt vruchtbaar samengewerkt én zaken gedaan met België en Duitsland.

H

O

p zoek naar manieren om de sociale werkvoorziening op het eiland te verbeteren, voerde de regering van Curaçao in 2012 her en der in Nederland gesprekken om te komen tot samenwerking met een Nederlands SW-bedrijf. Weener XL in Den Bosch was op dat moment een van de eerste SW-bedrijven in Nederland die zouden gaan fuseren met de gemeentelijke Sociale Dienst: een van de aspecten die Den Bosch wellicht het meest interessant maakte voor de Curaçaoënaren, naast de vergelijkbare omvang qua inwonertal. Een samenwerkingsovereenkomst werd gesloten. Vijf jaar later zijn over en weer werkbezoeken afgelegd, heeft uitwisseling van medewerkers plaatsgevonden en krijgt Curaçao nog altijd - per mail adviezen op allerlei gebied.

MTB vindt partners over twee grenzen

concrete resultaten te zien zijn, heeft Curaçao inmiddels een eigen Plan van Aanpak gemaakt op basis van onze adviezen, en zijn ze aan de slag gegaan met onze diagnosetool en onze coachingsmethodieken.” De verschillen tussen de sociale werkvoorziening in Nederland en op Curaçao zijn groot. Niet alleen is de maatschappelijke context anders - zo is de armoede en de sociale achterstand op het eiland aanzienlijk, en de werkloosheid hoog - ook is het werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt anders georganiseerd dan bij ons, vertelt Rasing. “Het gaat vaak om bouwprojecten ten behoeve van de toeristenbranche. Een ander belangrijk verschil is dat liefdadigheid een grote rol speelt in de financiering.”

Ex-gedetineerden

et hoeft niet te verbazen dat de fietswielen waar MTB in Maastricht beroemd om is, gretig aftrek vinden in wielerland België. Opmerkelijker lijkt het, dat ook verschillende Belgische gemeenten klant zijn. Ze laten onder meer hun post verspreiden door MTB. “Zuid-Limburg is voor negentig procent omringd door buitenland, dus het spreekt vanzelf dat wij die markten niet laten liggen”, zegt directeur Hans Verwijlen. “Toen het door alle veranderingen in de sector noodzakelijk werd om commerciëler te gaan werken, hebben we deze strategie verder ontwikkeld. Intussen hebben we met twee Belgische bedrijven, een drukkerij uit Lanaken en een leverancier van glasvezelkabels uit Bilzen, een joint-venture opgericht, met het oog op meer banen voor onze mensen, en meer rendement.”

werkvoorziening op het Carabische eiland minder goed geregeld is dan bij ons. Jammer, zegt Rasing, omdat men kansen laat liggen. “Je zou bijvoorbeeld denken dat op een eiland midden in zee flink gevist zou worden, maar dat gebeurt niet. De meeste vis wordt geïmporteerd.” Toch leren ze in Den Bosch wel degelijk van de Curaçaoënaren. Zo hebben die al langer ervaring met ex-gedetineerden. “Erg goed hoe ze die begeleiding aanpakken, met name op het gebied van scholing. Ex-gedetineerden beginnen naast hun werk meteen met een vakopleiding. Bij ons gaat dat via de ROC’s, waardoor mensen soms een half jaar moeten wachten. Dat heeft ons aan het denken gezet of wij voor dit soort moeilijke doelgroepen ook niet iets dergelijks kunnen organiseren.” n

wij niet, en andersom. Zo schuiven wij veel aanvragen door naar hun houtafdeling, en zij leggen al het drukwerk en geschenkartikelen bij ons. Daarnaast hebben we een groep van negen medewerkers gedetacheerd in Aken. Ook trekken we samen op in de markt. Onlangs hebben we in de schitterende Keizerzaal van het stadhuis in Aken een gezamenlijke presentatie gegeven, om het Duitse bedrijfsleven te laten zien wat we allemaal kunnen en doen. Dat was geweldig.”

Geperfectioneerde werkmethoden Behalve zakelijk voordeel levert de samenwerking met Lebenshilfe Aken ook nieuwe kennis en inzichten op. Verwijlen: “Iets wat wij van onze collega’s daar geleerd hebben, is dat je met verdergaande mechanisering ervoor kunt zorgen dat mensen met een zeer beperkte arbeidscapaciteit

toch een behoorlijke omzet halen. De Duitsers zijn natuurlijk van oudsher goed in machinebouw; wij leren veel van hun geavanceerde techniek en geperfectioneerde werkmethoden. Ook zijn ze in Duitsland verder met het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking. Psychologen ontwikkelen allerlei methodieken om hen zo aangenaam en productief mogelijk te laten werken.”

Simpelweg leuk Ten slotte wil Verwijlen nog graag kwijt dat het ook ‘simpelweg leuk’ is om met andere culturen samen te werken. “België is dan dichtbij voor ons, maar de mensen zijn totaal anders, en hetzelfde geldt voor de Duitsers. Belgische ondernemers zijn losser en emotioneler dan wij gewend zijn, de Duitse zijn juist strikter en hiërarchischer. Het is een uitdaging om die verschillen te overbruggen.” n

Keizerzaal Zo mogelijk nog enthousiaster vertelt Verwijlen over de nauwe contacten met zuster-SW-bedrijf Lebenshilfe in Aken, aan de overzijde van die andere grens. Hij noemt het ‘een voorbeeld van effectieve en profitabele samenwerking, voor beide partijen’. Om te beginnen proberen beide organisaties elkaar in hun werkzaamheden waar mogelijk aan te vullen. “We kijken voortdurend naar wat zij wel kunnen en

Het mag duidelijk zijn dat de sociale

herfst 2017

al oka 3x L

Weener XL adviseert SW-bedrijf op Curaçao

herfst 2017

Werkt. 15


bez oek bij. .

3x O p

Gijs van Dijk (PvdA) bezoekt De Bolder, Texel

‘Sociaal ondernemen moet de nieuwe norm worden’ “Hier insteken en dan vastklemmen. Zie je? Een kind kan de was doen.” We zijn in de grote mangelruimte van de wasserij van De Bolder in Den Burg, Texel. Femmie en Willemijn laten Tweede Kamerlid Gijs van Dijk (PvdA) zien hoe de mangelmachine werkt. Eerder zagen we al de batterij reusachtige wasmachines, waar in het hoogseizoen wekelijks duizenden kilo’s textiel doorheen gaan.

naar Texel, voor de rust. Hij heeft dus maar een half woord nodig als Mokveld vertelt over de typisch Texelse arbeidsmarktsituatie: veel seizoenswerk in de toeristenbranche, weinig echte ‘jaar-door’-banen, en de vacatures die er zijn worden vaak vervuld door mensen met een hogere opleiding dan nodig, omdat

zij graag op het eiland willen blijven wonen en werken. Behalve bij de bierbrouwerij (van het beroemde Skuumkoppe) is er nauwelijks productie-arbeid.

Bijna iedereen werk Op papier geen fijne omgeving voor een sociaal werkbedrijf dat zijn

Veel simpeler

Advies

Het is tijd voor de lunch. Bij Paal 9, een groot strandpaviljoen bij Den Hoorn, komen op een zonovergoten terras met uitzicht op zee de sandwiches op tafel. René Jager is al vijftien jaar de eigenaar. Hij heeft 45 man in dienst, onder wie Simon de Jager (43), een man met een licht verstandelijke beperking. Hij lapt de ramen, sorteert het glaswerk en brengt het vuilnis weg. Soms springt hij in als afwasser. Of hij veel begeleiding nodigt heeft, wil Gijs van Dijk weten. “Dat valt mee,” zegt Jager. “Iedereen kent Simon, we weten wat we aan hem hebben en vice versa. Alleen vakantiekrachten moeten soms even wennen.” Mokveld: “Jullie hebben wél in de loop van de jaren het werk helemaal aangepast aan

Simon de Jager schuift aan. Een lange, bruinverbrande man met kort grijs haar en een gouden ketting. Het is zijn vrije dag, maar hij wilde toch graag even zijn gezicht laten zien. Heeft hij nog een advies voor de politiek? “Dat het alle lieve bazen van Nederland makkelijker wordt gemaakt om het te proberen met mensen als ik.” n

Trajecten op maat

D

e wasserij van De Bolder is de enige op Texel. Toch wordt een groot deel van de bedrijfswas aan ‘de overkant’ gedaan, bij wasserijen tot in Duitsland aan toe. Het zou helpen, zegt Jacco Mokveld, directeur van De Bolder, wanneer de hotels en andere recreatiebedrijven op Texel de inkoop van dienstverlening bij hen konden laten meetellen voor de Banenafspraak. “Maar zo ver is het helaas nog niet.” Gijs van Dijk knikt instemmend: “Ik volg deze redenering.”

Weinig echte banen Van Dijk (37), oud-FNV-bestuurder en sinds de verkiezingen afgelopen maart lid van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer, is weliswaar geen eilander van geboorte maar verhuisde drie jaar geleden vanuit Amsterdam Nieuw-West met zijn gezin 16 Werkt.

Wat ook helpt, vertelt Jacco Mokveld, is dat de gemeente Texel gekozen heeft om mensen met problemen trajecten op maat te bieden, via een integrale aanpak vanuit jeugdbeleid, WMO, én participatie. “Arbeidsvoorziening is hier dus een geïntegreerd onderdeel van een totaalaanbod aan voorzieningen. Ik ben me ervan bewust dat de situatie op Texel niet één op één kopieerbaar is, maar op hoofdlijnen zou iedereen dit moeten proberen: individuele trajecten waarbij participatie één element is, en ‘meedoen’ een mogelijk antwoord op bepaalde zorgvragen vanuit het perspectief van WMO.”

Simon.” Jager: “Dat is waar. En als ik zie dat hij boven zijn theewater raakt, zeg ik: ‘Ga jij maar lekker naar huis’.” Mokveld: “Dat maakt dat Simon optimaal kan functioneren en dat zijn loonwaarde honderd procent is. Daarom telt iemand zoals hij straks feitelijk niet meer mee voor de Banenafspraak. In feite word je dus gestraft voor je flexibiliteit.” Van Dijk: “Het idee van de Participatiewet, dat mensen met een arbeidsbeperking zoveel mogelijk bij gewone bedrijven aan de slag gaan, is goed. Maar in de uitvoering gaat het nog niet soepel. Die wirwar van regels, doelgroepen, hokjes - dat moet veel simpeler allemaal. Wat mij betreft is het dé vraag voor de komende tijd: hoe gaan we de ruimte geven aan sociaal ondernemers? Daar ga ik heel erg mijn best voor doen, want sociaal ondernemen moet de nieuwe norm worden.”

cliënten aan een duurzame baan wil helpen, ware het niet dat er iets belangrijks tegenover staat: Texel is een kleine, hechte gemeenschap van nog geen 14 duizend inwoners waar bijna iedereen elkaar kent en waar de onderlinge solidariteit groot is. Daardoor lukt het De Bolder toch om bijna iedereen met een arbeidsbeperking aan werk te helpen. Wie niet in de eigen wasserij terecht kan, bij de groenvoorziening of in de werkplaats waar hoogwaardige ondervloersystemen worden gemaakt, krijgt - al dan niet via detachering - een baan ‘buiten’.

herfst 2017

herfst 2017

Gijs van Dijk (boven, midden) is sinds 23 maart 2017 Tweede Kamerlid voor de Partij van de Arbeid. Femmie (links) en Willemijn (rechts) zijn werkzaam bij De Bolder.

Werkt. 17


bez oek bij. .

3x O p

Rens Raemakers (D66) bezoekt WAA Groep en Westrom, Noord- en Midden-Limburg

‘Gemakkelijke oplossingen zijn er niet’ “In de politiek zijn we vaak erg gericht op wat niet goed gaat, maar het is ook belangrijk om te zien waar het wél goed gaat.” D66-kamerlid Rens Ramaekers (26) is in zijn thuisbasis Limburg voor een werkbezoek bij Jeroen Walraven van WAA groep (Venlo e.o.) en Henriëtte Maas van Westrom (Roermond e.o.), die hem rondleiden en vertellen waar ze trots op zijn, en welke problemen ze tegenkomen.

O

m maar met die problemen te beginnen: zowel Maas als Walraven ervaren de gevolgen van de bezuinigingen op de sociale werkvoorziening - die gepaard gingen met de invoering van de Participatiewet - als zeer nijpend, zo maken ze duidelijk tijdens een gezamenlijke presentatie. Maar Raemakers laat zich geen beloften ontlokken nu de formatie nog aan de gang is. Bovendien is de materie

betrekkelijk nieuw voor hem: “Ik ga de zomer gebruiken om te studeren. Werkgelegenheid voor mensen met een arbeidsbeperking is een venijnig vraagstuk, waar geen gemakkelijke oplossingen voor zijn. Het gaat vooral over cultuurverandering. Het uitgangspunt voor D66 is dat iedereen de hulp en begeleiding moet krijgen die hij of zij nodig heeft.”

deze vrijdagochtend, want het is zomervakantie. “Voor onze mensen geen leuke periode,” vertelt rayonleider Yuri Kersten. “Die zijn gewend aan leerlingen en docenten om zich heen. Ze werken overdag, in twee ploegen, van half zeven ‘s morgens tot vijf uur ‘s middags.” Het groepje pauzerende schoonmaakmedewerkers zit er, alleen in de grote kantine, inderdaad wat verweesd bij. Het schoolbestuur heeft de keuze om de schoonmaakploegen tijdens de lesuren in te zetten bewust gemaakt, onder meer uit pedagogisch oogpunt. De leerlingen komen op deze manier dagelijks in contact met mensen die ondanks hun arbeidsbeperking heel nuttig werk doen. Yuri: “Ze zijn echt onderdeel van de school, doen gewoon mee met evenementen als teambuildingsmiddagen. Maar het mes snijdt aan twee kanten: de school is permanent schoon, ook ‘s avonds als er activiteiten zijn, zoals een diploma-uitreiking.”

In dienst WAA groep heeft enkele jaren geleden besloten om de eigen activiteiten af te bouwen en zich uitsluitend te richten op het organiseren van en begeleiden naar werk, in samenwerking met bedrijven en organisaties in de regio. Een goed voorbeeld daarvan is – sinds 2009 – de Stichting Sociaal Maatschappelijke Ondersteuning (SMO), een samenwerkingsverband tussen WAA groep en OGVO, een koepel van drie middelbare scholen met in totaal zesduizend leerlingen. WAA levert het personeel. Niet via de gebruikelijke groepsdetachering: de schoonmakers komen in dienst van SMO. Omdat er dus geen schoonmaakdiensten van buiten hoeven te worden ingekocht, levert dit de scholen een btw-voordeel op.

Structuur en dagritme Een kilometer verderop, in een oude basisschool, zit - sinds een jaar - buurtwerkbedrijf Kandoen. Een initiatief van de gemeente Venlo om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt structuur en dagritme te bieden en werknemersvaardigheden te laten opdoen in de wijk. Door, bijvoorbeeld, bij oudere bewoners klusjes te doen in en om het huis of door kleinschalige productiearbeid in een van de ateliers. Coaches begeleiden hen naar vrijwilligerswerk, een opleiding of een betaalde baan. WAA groep is een van de partners, naast onder meer de GGZ. Het mooie van Kandoen, zo vertelt Silvie Schreurs, een van de coaches, is dat alle doelgroepen er bij elkaar zitten. Mensen met een verstandelijke of psychische beperking, maar ook mensen die door ziekte uit de roulatie zijn geraakt. “Iedereen is hier gewoon burger. Wij denken niet in hokjes.”

Onderdeel van de school De grote hal van het Blariacumcollege in Blerick, een van de drie OGVO-scholen, is uitgestorven op 18 Werkt.

herfst 2017

herfst 2017

Blij met hun plek De rondleiding gaat van het naaiatelier, waar onder meer tassen en schorten worden gemaakt van gerecycled materiaal, via de fietsreparatiewerkplaats naar het houtbewerkingslokaal, waar vogelhuisjes worden gemaakt, kisten in soorten en maten, vogels, letters… Uit een bak vist Ramaekers de letter D. Grijnst: “Hebben jullie ook cijfers? Dan wil ik graag twee zessen erbij.” Op de gang raakt hij in gesprek met twee medewerkers bij een schoonmaakkar. Laurens doet reparatieklussen en Cindy houdt zich bezig met schoonmaak en houtbewerking. Allebei zijn ze erg blij met hun plek bij Kandoen. Laurens: “Ons werk wordt gewaardeerd, en we krijgen de vrijheid om zelf uit te zoeken hoe we het aanpakken.” Cindy: “Wat ik het fijnste vind hier is dat er allerlei soorten mensen zijn, en dat iedereen elkaar accepteert. Neem Laurens, hij mankeert niks aan het koppie, maar hij voelt zich niet beter dan de rest.” n

Rens Raemakers (foto hierboven, links) is sinds maart j.l. Tweede Kamerlid voor D66. Jeroen van Walraven (tweede van links) van WAA groep en Henriëtte Maas (derde van links) van Westrom.

Werkt. 19


bez oek bij. .

3x O p

Jasper van Dijk (SP) bezoekt Werkse!, Den Hoorn (ZH)

levenssfeer en het bijspijkeren van werknemersvaardigheden en arbeidsmarktvaardigheden. Het afgelopen jaar kregen bijna duizend kandidaten via Werkse! een betaalde baan. Werkervaringsplaatsen, waarin mensen werken met behoud van uitkering (maximaal negen maanden) is een belangrijk instrument daarbij. Jasper van Dijk, al bijna elf jaar Kamerlid maar pas sinds maart woordvoerder sociale zaken, wil weten in hoeverre het traject naar werk verplichtend is en of er ook boetes worden uitgedeeld als mensen niet meewerken. Nijmands: “Het traject is zeker niet vrijblijvend, maar het percentage echt onwilligen is heel klein. Volgens de wet zijn we helaas verplicht om bepaalde boetes op te leggen als mensen niet meewerken, terwijl we soms liever in gesprek zouden gaan.’ Van Dijk: “Dit is iets waar wij het nieuwe kabinet op willen aanspreken.”

‘Begeleiding moet hout snijden’ Alles onder één dak. Die gevleugelde zin zal tijdens het werkbezoek van SP-Tweede Kamerlid Jasper van Dijk aan Werkse!, geregeld vallen. Hier in Den Hoorn en omstreken zijn ze trots op hun grote, moderne, multifunctionele pand, dat niet alleen productiehallen voor beschut werk en verschillende leerwerkbedrijven herbergt, maar ook het Werkplein en het regionale Werkgeversservicepunt.

20 Werkt.

‘A

lles onder één dak, dat betekent balies en een publiekshal, consulenten die in half-open kantoortjes spreken met cliënten, maar ook een lopende band waar kartonnen doosjes gevouwen worden, en verderop een post-sorteerruime met houten kasten en rijen robuuste fietstassen voorzien van het Werkse!-logo. Directeur Cor van der Wel: “Deze bundeling van functies is onze kracht. We kunnen snel schakelen en vinden elkaar gemakkelijk. Meldt zich een kandidaat voor wie een baan in de catering geschikt zou

herfst 2017

zijn, bijvoorbeeld, dan loop je een deur verder even binnen bij een accountmanager, die wel iemand kent bij Albron. En hup, matchen.”

Veiligheid en vastigheid De postafdeling laat in de praktijk zien hoe bij Werkse! de Participatiewet wordt vormgegeven. Sommigen doen er met behoud van uitkering werkervaring op, anderen hebben er een betaalde baan, al dan niet gedetacheerd op locatie bij een klant. “Geeft dat geen scheve ogen?” vraagt Van Dijks medewerkster Inez Staarink. “Dat sommigen betaald krijgen en anderen niet, voor hetzelfde werk?” Afdelingsmanager Sjaak Kwakernaat meent van niet: “Het doel is altijd een betaalde baan.” PostNL en DHL zijn grote klanten, naast onder meer de gemeente Delft. Voor PostNL heeft Werkse! het hele werkproces van briefing tot planning en uitvoering overgenomen, en het ligt in de bedoeling om dat ook te gaan doen voor DHL. Kwakernaat: “We doen dit dus helemaal zelf, met ónze medewerkers en ónze leidinggevenden. PostNL staat alleen op afstand te kijken. Dat is fantastisch voor onze doelgroep - waaronder mensen met een stoornis in het autistisch spectrum - het geeft

Boetes Op de werkvloer lopen de verschillende doelgroepen van de Participatiewet door elkaar. Dat is een bewuste keuze - ‘mensen leren van elkaar’ - waar al in 2009 een begin mee gemaakt is, vertelt manager Werk Robert Nijmands. Iedereen die zich meldt voor een uitkering, wordt indien mogelijk klaargestoomd voor werk. Met hulp in de persoonlijke

herfst 2017

hen veiligheid en vastigheid. Jasper van Dijk wil van Kwakermaat weten of zijn medewerkers voldoende begeleiding krijgen. “Nog wel,” antwoordt die. “Maar dat kan in de toekomst veranderen. Dan zullen we met de opdrachtgever in gesprek moeten om te kijken hoe we de begeleiding betaalbaar kunnen houden.”

Gewillig oor Als het gaat om de nijpende financiële tekorten in de sociale werkvoorziening als gevolg van de rijksbezuinigingen, waar ook Werkse!-directeur Cor van der Wel nog eens de aandacht op vestigt, vindt hij bij de SP een gewillig oor. Van Dijk: “Dezelfde aanklacht lees ik terug in het manifest van de 270 wethouders eerder dit jaar. In feite sloegen de Nederlandse gemeenten daarmee massaal alarm. Dat manifest is voor ons een aanleiding om binnenkort opnieuw aan de staatssecretaris te vragen hoe ze dit nu toch heeft kunnen doen.”

Jasper van Dijk (rechts) is sinds elf jaar SP-Tweede kamerlid. Cor van der Wel (links) is directeur van Werkse!.

Nieuw beschut Als het gesprek voert naar de 30.000 nieuwe beschutte werkplekken, eenderde van het aantal oude WSW-plekken, vraagt Van Dijk: “Is dat wel voldoende?” Manager Werk Robert Nijmands vindt van wel: “Uiteindelijk wil iedereen het liefst bij een organisatie werken die midden in de maatschappij staat.” Van Dijk: “In theorie is dat waar. Het is vergelijkbaar met de vraag of kinderen met een handicap naar een gewone school kunnen of niet. En dat kan dus alleen als er voldoende begeleiding is, zodat de leerkracht niet hoeft te kiezen of hij dat ene kind of de andere dertig aandacht geeft. Dus je kunt me overtuigen, maar alleen als die begeleiding ook wérkelijk hout snijdt.” En, daarover is iedereen het eens: om die goede begeleiding te kunnen blijven realiseren, zijn voldoende financiële middelen cruciaal. n

Werkt. 21


Dile mm a

EU: geldverstrekker of juridisch kompas? Wat kan Europa betekenen voor mensen met een arbeidsbeperking? Jeroen Lenaers (CDA) wijst op financiële mogelijkheden. Agnes Jongerius (PvdA) gelooft in juridische mogelijkheden die voortvloeien uit de bouwstenen van Europa: gelijke kansen en gelijke rechten.

W

‘Iedereen heeft recht op toegang tot werk’ Agnes Jongerius

22 Werkt.

erk voor mensen die zonder (gedeeltelijke) loonkostencompensatie geen plek op de reguliere arbeidsmarkt vinden, is geen zaak voor Europa. De reden? Sociaal beleid valt onder het zogeheten subsidiariteitsprincipe: wat een lagere wetgever (lees: het land) zelf kan regelen, hoeft niet in regels uit Brussel te worden gevat. Dat subsidiariteitsprincipe is een prima uitgangspunt, zeggen Europarlementariërs Agnes Jongerius (PvdA) en Jeroen Lenaers (CDA). Jongerius ziet dat ook in de praktijk: “In het sociaal maatschappelijk domein zijn er weinig concrete maatregelen die uit Brussel komen. Eventuele regelgeving zouden wij in Nederland al snel bestempelen als ‘bemoeizucht’.” Toch is het niet zo dat Europa helemaal niets van doen heeft met mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Jongerius wijst op de juridische mogelijkheden, Lenaers op financiële.

ESF Allereerst de financiële mogelijkheden. Hoewel lidstaten zelf de taak hebben om mensen met een beperking of chronische ziekte een plek te geven op de arbeidsmarkt, kan de herfst 2017

kansen. Als we overal afspreken dat vaders langer voor hun kinderen kunnen zorgen, dan start een stel niet met een ongelijke verdeling als er kinderen worden geboren.” Die ‘gelijke kansen’ zijn ook een cruciaal uitgangspunt voor de plek die mensen met een arbeidsbeperking krijgen in een maatschappij, stelt Jongerius. “Meer toegespitst op het sociaal werkbedrijf in Nederland en de specifieke doelgroep van medewerkers betekent dat: iedereen heeft recht op toegang tot werk. Daarbij gaat het om fysieke toegankelijkheid. Maar dat geldt ook in sociaal opzicht: toegang tot de arbeidsmarkt. Je kunt nationale regelgeving toetsen aan dat principe.” Tegelijkertijd wijst Jongerius op de beperkingen van het basisprincipe. “Natuurlijk gun je iedereen een goede werkplek. Maar als we besluiten dat sociale zaken bij de lidstaten liggen, dan moet je ook beseffen dat Spanje en Griekenland kampen met een jeugdwerkloosheid van vele tientallen procenten. Dat is ook een probleem. Net als het werk bieden aan mensen met een arbeidsbeperking.”

EU ze daarbij wel ondersteunen, stelt Lenaers. Financieel; bijvoorbeeld door via het Europees Sociaal fonds werkgevers te ondersteunen bij het aanpassen van werkplekken. Lidstaten kunnen bij de uitvoering van het ESF bepalen dat er geld gereserveerd wordt voor het handhaven of herkrijgen van een plek op de arbeidsmarkt voor mensen met een chronische ziekte. Zo kan een aangepaste werkplek mensen met een chronische aandoening helpen om zelfstandiger en productiever te zijn.” Lenaers heeft de Europese Commissie gevraagd om maatregelen die integratie en revalidatie voor mensen met een handicap bevorderen. “Lidstaten moeten ook gesteund worden bij hun inspanningen om de bewustwording te bevorderen en met andere landen uit te wisselen wat goede voorbeelden van voorzieningen en aanpassingen op de werkplek.”

Duitsland Bij de EU gaat het om regels en subsidies, maar de EU is er ook om van elkaar te leren, stelt Lenaers. “Op het gebied van werk voor mensen met een arbeidsbeperking kan Nederland nog wel wat leren van Duitsland. Daar zijn de belangen tussen werkgevers en werknemers heel goed verbonden. Dat is

Gelijke kansen Kracht van Europa zit vooral in de het bouwwerk van gelijke rechten en gelijke kansen, vindt Agnes Jongerius. “Op het moment dat de Europese Commissie aankondigt dat vaderschapsverlof uitgebreid moet worden, dan gaat het over gelijke

‘Europees Sociaal Fonds kan helpen’ Jeroen Lenaers

het soort ‘eerlijke economie’ waar het CDA zich hard voor wil maken: gebaseerd op solidariteit, waar iedereen bijdraagt aan collectieve regelingen en alle werkenden recht hebben op ondersteuning bij ziekte of arbeidsongeschiktheid.” Ook Jongerius wijst op Duitsland. “Daar ontfermen werkgevers zich meer over nieuwkomers op de arbeidsmarkt en over mensen met een arbeidsbeperking. Je zou kunnen zeggen dat daar meer het oude model geldt van meester-gezel: de lokale gemeenschap probeert zelf mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk te helpen bij bedrijven in de buurt. Het is een systeem van leren én werken, vanuit het bedrijf gefaciliteerd. Voor de mensen die daar geen plek vinden is er een restantvoorziening. Dat proberen herfst 2017

wij in Nederland nu weer met de Participatiewet voor elkaar te krijgen.” Rest de vraag wie op welk moment een beroep kan doen op Europese grondprincipes. Jongerius aarzelt. “Achteraf denk ik dat je met een beroep op Europese verdragen veranderingen had kunnen afdwingen in het proces van de totstandkoming van de Participatiewet. Ik denk dat de volgorde van eerst de sociale werkvoorziening sluiten en pas daarna kijken of we voor deze groep mensen een plek kunnen vinden op de arbeidsmarkt de toets van kritiek niet had doorstaan.” n Werkt. 23


Rep orta ge

Werkervaring en taalbeheersing voor jonge statushouders

Mohammed weet bovendien uitstekend hoe hij de deelnemers kan motiveren, zoals bij de weerstand tegen schoonmaakwerk. Hij vertelt met verve aan zijn mensen dat Achmed Aboutaleb ooit onderaan begonnen is. “En nu is hij burgemeester van een van de grootste steden van het land!” Feras Alshayeb, een van de deelnemers uit Syrië, zit te knikken. Zelf werkte hij in zijn geboorteland als geldwisselaar en receptionist, maar hij vindt het hier geen probleem om de tafels te boenen. “Nederlanders zijn ook bij nul begonnen. Het belangrijkste is de eerste stap. Daarna kun je jezelf gaan bewijzen.”

‘Hier leer ik tien nieuwe woorden per dag’

Taalbeperking Haeghe Groep heeft meer dan 2.000 werknemers, afkomstig uit tientallen verschillende landen. Het Haagse re-integratiebedrijf is dus wel gewend om mensen uit veel culturen met elkaar samen te laten werken. “Voor ons zijn de statushouders een extra doelgroep, waar we graag al onze kennis en kunde voor

Veel laagopgeleide jonge statushouders willen snel doorstomen naar een baan. Hun belangrijkste arbeidsmarktbeperking: onvoldoende taalbeheersing. De gemeente Den Haag startte een proefproject bij re-integratiebedrijf Haeghe Groep om statushouders vertrouwd te maken met de Nederlandse taal en werkcultuur. Een praktijkverhaal over samenwerken op de werkvloer met verschillende nationaliteiten.

inzetten”, zegt Ward Griffioen van Haeghe Groep. Toch vraagt integratie om een andere aanpak dan re-integratie: de statushouders hebben niet een arbeidsbeperking, maar wel een enorme achterstand. Daarnaast komen de Eritreeërs uit een samenleving die op veel terreinen heel anders functioneert dan een Europees land. Catrien Smit somt op: “Je mag hier zelf je beroepskeuze doen in plaats van een verplichte route naar het leger. Je hebt hier diploma’s nodig, in plaats van dat je jezelf ergens omhoog werkt. En je wordt hier aangenomen op basis van vaardigheden, in plaats van via je familie.” Mohammed is daarom niet alleen werkbegeleider, maar ook vraagbaak bij van alles en nog wat. Die rol pakt hij vanuit zijn hart op. “Ik wil niet dat ze in de schulden terecht komen, omdat ze een rekening niet begrijpen”, zegt hij. “Ik zeg daarom dat ze altijd contact met me mogen opnemen.”

‘Het belangrijkste is de eerste stap. Daarna kun je jezelf gaan bewijzen’ (Feras Alshayeb)

S

choonmaker? Nee, dat is niet de droombaan die de mannen uit Eritrea voor ogen hadden bij hun vlucht naar Nederland. In hun geboorteland staat schoonmaken in laag aanzien; bijna iedere jonge man wordt soldaat. Toch maken ze nu bij Haeghe Groep vloeren schoon en reinigen ze de kantine. “Het had ook productiewerk kunnen zijn of groenonderhoud”, zegt Catrien Smit, projectleider statushouders bij de gemeente Den Haag. “Maar omdat veel Eritreeërs nog zo slecht de Nederlandse taal beheersen, wilden we ze in ieder geval hier als groep bij elkaar houden.” Naast de reguliere begeleiding hebben de schoonmakers namelijk een extra werkgebeleider gekregen voor de communicatie: Mohammed Saad. Als voormalig vluchteling uit Soedan heeft Mohammed zelf hard geknokt om een nieuw be Werkt. 24

staan in Nederland op te bouwen. Hij spreekt vloeiend Nederlands en doet nu dienst als tolk Arabisch en Tigrinya (een taal die veel gesproken wordt in Eritrea) voor de deelnemers aan het overbruggingstraject. herfst 2017

Ambesajir Mehreteab (links) en Feras Alshayeb (rechts)

herfst 2017

Werkt. 25


Rep orta ge

w rvie Inte

‘De deelnemers worden hier opgeleid om direct bij een werkgever aan de slag te kunnen’

Koppeling Voordat de deelnemers bij Haeghe Groep arriveren, hebben ze een selectieproces achter de rug bij het Werkgeversservicepunt (WSP). Vervolgens is het ook het WSP dat de deelnemers bemiddelt naar een arbeidsplaats bij een gewone werkgever. “De deelnemers worden hier opgeleid om direct bij een werkgever aan de slag te kunnen”, zegt Catrien Smit. “We verwachten dat ze dan aan de slag kunnen in het productiewerk of bij de tuinderijen in het Westland. Maar dit experiment is ook bedoeld om de kritische succesfactoren te ontdekken voor de uitstroom van statushouders naar werk.”

(Catrien Smit)

Doorstroming Inmiddels zijn er diverse deelnemers inderdaad doorgestroomd: een enkeling naar de horeca, een paar anderen naar een schildersopleiding. “De ouderenzorg zou ook interessant zijn voor nieuwkomers”, zegt Feras. “Ouderen houden van babbelen. En er is geld voor vrijgemaakt. Dat heb ik in de bibliotheek gelezen.” Zelf heeft Feras sinds kort ook een baan, waarbij hij uiteindelijk aan de slag hoopt te gaan als kok. Maar zijn zorgen zijn nog niet voorbij. Hij heeft dringend een eigen woning nodig voor hem, zijn vrouw en zijn baby. En dus moet er nu een urgentieverklaring geregeld worden. Mohammed pakt zijn jas. Hij heeft eigenlijk vakantie, maar hij gaat nu toch mee met Feras. n

Ambesajir Mehreteab (links), Feras Alshayeb (midden) en Mohammed Saad (rechts)

Werken en taalonderwijs Mohammed koppelt zijn mensen op de werkvloer het liefst aan mensen die Nederlands spreken. Zo kunnen de deelnemers niet onder elkaar hun eigen taal blijven spreken. Feras begrijpt dat, maar heeft wel een vraag. “In Duitsland leer je eerst de taal en ga je dan pas aan het werk”, weet hij. “Waarom is dat in Nederland anders?” Catrien reageert blij verrast op die vraag, want deze kwestie is precies een van de achtergronden voor dit project. Om zo min mogelijk tijd verloren te laten gaan adviseerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid vorig jaar om taalonderwijs en werkervaring voor statushouders zoveel mogelijk in elkaar te schuiven. Dit betekent meteen vanaf het begin tegelijkertijd ondersteuning bij de taal en het zoeken naar werk, het volgen van een opleiding of andere vormen van dagbesteding. “Vluchtelingen zijn met veel doorzettingsvermogen hier terecht gekomen”, zegt Catrien. “Die energie willen we vasthouden. Dus daarom is het belangrijk dat ze zo snel mogelijk aan de slag gaan.” En werkt dat ook zo? Ambesajir Mehreteab uit Eritrea vindt van wel. “Ik leer elke dag tien nieuwe woorden”, verklaart hij. “Werken is goed.” 26 Werkt.

‘Ik leer elke dag tien nieuwe woorden’

Deelnemers worden zoveel mogelijk gekoppeld aan mensen die Nederlands spreken, zodat ze niet onder elkaar hun eigen taal blijven spreken.

herfst 2017

(Ambesajir Mehreteab)

Haagse aanpak Het proefproject bij Haeghe Groep maakt deel uit van de Haagse aanpak voor statushouders in het Sociaal Domein. Het re-integratiebedrijf biedt dertig statushouders, voornamelijk uit Eritrea, de gelegenheid om werkervaring op te doen en werknemersvaardigheden te leren. Daarnaast volgen de statushouders taalonderwijs. Na maximaal zes maanden stromen ze door naar de reguliere arbeidsmarkt.

herfst 2017

Werkt. 27


Inte rvie w

‘Het zwarte scenario: dat de kwaliteitseisen per gemeente gaan verschillen’

EASPD Luk Zelderloo over internationale samenwerking:

‘Dankzij uitwisseling spoor je elkaars blinde vlekken op’ Als secretaris-generaal van de EASPD vertegenwoordigt Luk Zelderloo in Brussel ruim 15.000 organisaties, die zich in Europa richten op mensen met een handicap of arbeidsbeperking. Uitwisseling en innovaties maken alle organisaties sterker. “Als iets kan in het Verenigd Koninkrijk, waarom dan ook niet in Finland?” Waarom hebben deze organisaties een gezamenlijke koepel nodig in Brussel? “De Europese regelgeving heeft veel impact op onze sector, dus daarom is 21 jaar geleden de EASPD opgericht. Nederland was daarbij een van de voortrekkers. In alle Europese landen zien we de trend om mensen met een arbeidsbeperking uit de instellingen te 28 Werkt.

halen, weer terug de samenleving in. We brengen onze aangesloten organisaties graag bijeen om elkaar daarover te inspireren en tot innovaties te komen.” Zijn er grote verschillen tussen de landen? “Ja zeker! Vooral de manier waarop de zorg, begeleiding en re-integratie georganiseerd is, loopt sterk uiteen. In veel landen hebben de deelstaten of provincies een grote stem, in Nederland is juist een grote verantwoordelijkheid naar de gemeenten gegaan. In Finland heeft iedere gemeente een andere benadering van mensen met een beperking. Dat is mogelijk ook het zwarte scenario voor Nederland: dat de kwaliteitseisen per gemeente gaan verschillen. Dan krijgt de burger in gemeente A volstrekt iets anders dan in gemeente B. In de ene gemeente komt een persoon met het syndroom van Down in een grote instelling terecht, in de andere gemeente krijgt hij een budget voor persoonlijke assistentie. Wij willen juist dat binnen een land en binnen heel Europa burgers dezelfde rechten hebben en op dezelfde kwaliteit kunnen rekenen.” Waarom hamert u zo op deze gelijke behandeling? “Wij staan voor de uitvoering van herfst 2017

het VN-verdrag artikel 27, de Convention on the Rights of People with Disabilities. Mensen met een handicap hebben volgens dit verdrag recht op arbeid op gelijke basis met andere burgers. Dat wil zeggen: garantie op werk, een verlofregeling, een correct loon, de mogelijkheid tot staken en ga zo maar door. Paper never refuses ink, maar in de praktijk zijn we nog ver van deze afspraken verwijderd. We moeten het beleid zo organiseren dat mensen in reguliere banen aan het werk gaan en daar zo nodig ondersteuning aan geven.” Wat is uw grootste zorg op dit gebied? “Kinderen met een beperking komen vaak snel in het lager technisch onderwijs terecht, waardoor ze afgesneden raken van vervolgopleidingen. Ze stromen bijna niet door naar het hoger onderwijs, waardoor ze daar sterk ondervertegenwoordigd zijn. Ik hoor verhalen van getalenteerde mensen met gehoorproblemen, die hun hele leven moeten vechten om het juiste onderwijs te krijgen. Dat gaat me aan het hart.”

Luk Zelderloo Luk Zelderloo is secretaris-generaal van EASPD in Brussel, de European Association of Service Providers for Persons with Disabilities. Deze organisatie vertegenwoordigt meer dan 15.000 ondersteunende organisaties in heel Europa voor mensen met een handicap en/of arbeidsbeperking. Deze organisaties bestaan uit zorgorganisaties (instellingen, dagcentra), onderwijsinstellingen (opleidingen) en werkorganisaties (re-integratiebedrijven, beschutte werkvoorzieningen, jobcoaching). De EASPD wil de hele sector een stem geven in de Europese Unie en ontwikkelingen in Brussel delen, innovatie bevorderen en organisaties van elkaar laten leren.

Wat is er nodig om dat te veranderen? “We hebben een verandering nodig in ons denken: een focus op wat er wel kan. Een voorbeeld: in Duitsland voeren blinde vrouwen borstkankeronderzoeken uit. Met hun hoog ontwikkelde tastzin zijn zij beter in

herfst 2017

Werkt. 29


Inte rvie w

g ieda Goe

Werkt. Cedris is de landelijke vereniging voor sociale werkgelegenheid. De leden van Cedris zorgen voor een goede match op de arbeidsmarkt tussen werkgevers en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Hiervoor maken ze gebruik van de zes instrumenten voor een succesvolle uitvoering van de Participatiewet en de Banenafspraak: Matching en begeleiding Werknemers-vaardigheden ontwikkelen - Detachering - Werkgeversnetwerk Werkproces op maat - Beschut werk. Kijk op www.cedris.nl.

staat om tumoren op te sporen dan gynaecologen en machines.” Wat voor mogelijkheden ziet u voor deze mensen op de open arbeidsmarkt, waar de flexibilisering zich doorzet en robots veel routinewerk overnemen? “De komende tien jaar zal minstens veertig procent van de banen er volkomen anders uitzien of niet meer bestaan. Tegelijkertijd komen er ook veel banen bij, ook voor mensen met een beperking. Ik zie veel mogelijkheden in de IT-wereld en de nieuwe technologie. Dat vraagt wel om ondersteuning, bijvoorbeeld via coaching on the job.”

‘Alle landen kunnen van elkaar leren’ Hoe ziet u de rol van SW-bedrijven? “SW-bedrijven hebben daarvoor de kennis in huis en dienen hun expertise uit te diepen en over te brengen. Wat betekent een arbeidsbeperking precies? Hoe sla je de brug naar de gewone arbeidsmarkt en ook naar meer inclusief onderwijs? 30 Werkt.

Ook verwacht ik meer aandacht voor nieuwe typen van beperkingen, zoals hersenletsel en burn-out. Er zijn plekken nodig waar je op adem kunt komen na een burn-out, voordat je weer de stap zet naar het reguliere circuit. Ook beschutte werkplaatsen blijven nodig, zodat mensen hier ervaring kunnen opdoen en zich kunnen warmlopen voor een plek op de reguliere arbeidsmarkt.” Op welk gebied kunnen landen elkaar inspireren? “Internationale uitwisseling helpt om kritisch te blijven denken en wat meer afstand te nemen. Zo spoor je gemakkelijker je eigen blinde vlekken op. De diverse landen denken bijvoorbeeld zeer verschillend over de vraag wie onze doelgroep eigenlijk is. In Italië zitten kinderen met gedragsstoornissen op gewone scholen, in Nederland en België heeft aparte plaatsing in het speciaal onderwijs tot een enorme groei van het aantal leerlingen met een beperking geleid. Systemen leiden tot bepaalde keuzes, die juist tot uitsluiting kunnen leiden. Want kinderen op een aparte school, dat betekent vaak het begin van afsluiting van de rest van de maatschappij. ” Wat kan Nederland leren van andere landen en andersom? “Elk land heeft top voorbeelden en herfst 2017

Uitspraken in de magazine vertegenwoordigen niet per se de mening van Cedris.

alle landen kunnen van elkaar leren. Vaak vind je mooie voorbeelden waar je dat niet direct verwacht. Bij onze conferentie in Belfast hebben we dit jaar prijzen uitgereikt aan de supermarktketen Carrefour in Spanje en Access Integrationsbegleitung in Duitsland voor de brede manier waarop mensen met een beperking hier aan het werk kunnen.”

Hoofdredactie: Jan-Jaap de Haan, Fieke Payens Eindredactie: Eric Went Redactionele ondersteuning: Monique van der Eijk Tekst: Sigrid van Iersel, Brigit Kooijman, Robin Ouwerkerk, Afke van der Toolen, Eric Went Fotografie: De Beeldredaktie Illustraties: Peter van Dorst, Leon van Kuivenhoven, PF de Jong Vormgeving: Vormix Druk: Verhaag Drukkerij

Wat ziet u als de belangrijkste opdracht voor de toekomst? “In onze drive hebben we vaak de focus gelegd op de handicap, en daarmee op wat iemand niet kan. Maar als je te veel focust op het probleem, verlies je uit het oog wat er wel kan. We weten nu dat een blinde persoon perfect zelfstandig kan wonen. En dat blijkt ook te gelden voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap. Het kan. En de mensen willen het. Dus er kan nog veel meer. In onze sector is in de late jaren negentig een strijd ontstaan tussen twee ideologieën, waarbij voorstanders van beschut werken en voorstanders van open tewerkstelling elkaar tot vijand maakten. Deze discussie is totaal achterhaald, want we moeten toe naar een integrale benadering. Dus niet meer zwartepieten, maar voldoen aan de eisen van het VN-verdrag en inspelen op een veranderende arbeidsmarkt. Laat ons elkaar omarmen en doen wat nodig is.” n

Exemplaren bestellen of een gratis abonnement? Mail info@cedris.nl. Rechten van artikelen vallen onder de Creative Commonslicentie. Overname onder vermelding van Cedris en de naam van de auteur is toegestaan.

De Machine

S

oms bleef Michiel ‘s ochtends twee minuten langer liggen. Heel soms, alleen als hij zeker wist dat alles normaal was. Dan deed hij alvast het licht aan en telde hij de plooien in zijn slaapkamergordijn. Gordijnplooien tellen was anders dan stoepstenen tellen of als bonbons in doosjes doen, op het zzz-klak-ritme van de Machine. Glooiender. Onzekerder. En Michiel was een beetje bang van onzeker. Maar ja, ook gordijnplooien moesten soms worden geteld. Maar vandaag niet. Vandaag kwam er een nieuwe werkleider, dus was er geen ruimte voor nog iets dat anders was dan normaal. Michiel stond exact om vijf voor zeven op. Toen hij de chocolade-hal inliep, zag hij hem in zijn ooghoek al staan. Een grote man die vaak lachte en met iedereen een praatje hield. En die de hele tijd rondkeek, ook in zijn richting. Michiel besloot hem in zijn ooghoek gevangen te houden. Dan was hij niet zo welomlijnd, terwijl hij hem toch in de gaten kon houden. Hij ging aan band 1 zitten, op zijn favoriete plekje: dat van de vierde bonbon. De bonbon die het onderste laagje in het doosje volmaakte. Aan het eind van de band stond de Machine die de blauwe bandjes rond de doosjes deed. Zzz-klak. Michiel luisterde daar altijd goed naar, zodat hij bij elke klak zijn bonbon in het doosje kon stoppen.

herfst 2017

De machine hielp hem dus. De machine was zijn vriend. Toen hij de nieuwe werkleider op zich af zag komen, draaide Michiel zijn hoofd zo dat hij niet buiten zijn ooghoek trad, maar dat lukte niet helemaal, zo van dichtbij was hij te groot. De nieuwe werkleider zei: “Dag Michiel, wil je me helpen? Ik heb je nodig bij de Machine.” “Nee”, zei Michiel. Hij werkte door, zzz, bonbon, klak, in het doosje. De nieuwe werkleider liep verder, maar kwam even later weer terug. “Alsjeblieft, Michiel, ik ben ook maar nieuw, wil je me helpen bij de Machine?” “Nee”, zei Michiel. Zzz, bonbon, klak, in het doosje. Voor de derde keer stond de nieuwe werkleider naast hem. Michiel begon er bijna aan te wennen. Tegelijkertijd merkte hij dat deze werkleider anders tegen hem praatte dan andere werkleiders. Alsof Michiel helemaal niet was zoals hij was. Alsof hij net zo was als de nieuwe werkleider zelf. “Ik weet het goed gemaakt”, zei hij nu. “Ik maak jou vandaag de baas. Jij wordt de baas van de Machine.” Zzz-klak. Michiel liet een bonbon voorbijgaan. Zzz-klak: nog eentje. Hij keek naar de Machine. Zijn Machine. En hij stond op. n

Werkt. 31


Soc ial e nte rpri se

Bright Richards (New Dutch Connections)

‘Soms komt een groot talent bovendrijven’

“In Liberia had ik een goed leven. Ik was een bekend acteur daar. Toen in 1990 de burgeroorlog uitbrak, moest ik vluchten. In Nederland bouwde ik een nieuw leven op.” “In Nederland gaf ik trainingen aan migranten die in hun land van herkomst een onderneming wilden beginnen; Vluchtelingenwerk vroeg me om datzelfde te doen voor jonge, uitgeprocedeerde asielzoekers. Ik ontdekte dat ik hen eerst hun waardigheid moest teruggeven, en daarna zorgen dat ze in Nederland een netwerk zouden krijgen dat hen kon helpen met hun toekomst. Dat was het begin van de Toekomstacademie. Ik zoek de jongeren zelf op in de asielzoekerscentra. In samenwerking met het bedrijfsleven bieden we ze een twaalfweekse cursus waarin ze allerlei vaardigheden leren, zowel soft als hard skills op verschillende terreinen - zorg, ICT, de bouw - en waarin ze tegelijk zichzelf kunnen laten zien. Aan het eind van het traject krijgen ze een advies hoe ze het beste hun vaardigheden kunnen ontwikkelen. Soms komt een groot talent bovendrijven, zoals Osama, die in Syrië ICT studeerde en zo goed bleek te zijn dat na de cursus verschillende bedrijven om hem vochten. Het niveau van de jongeren is heel verschillend. Er zijn ingenieurs bij en analfabeten. Alle deelnemers worden gekoppeld aan een professional uit het bedrijfsleven en aan een student. Een coach en een maatje zoals wij ze noemen, ze worden vaak een soort familie.

The Bright Side of Life Ik maak nog steeds theatervoorstellingen, omdat ik nu eenmaal acteur ben, en omdat het een mooie manier is om in de boardroom van bedrijven binnen te komen. Van mijn nieuwe voorstelling The Bright Side of Life, over mijn eigen inburgering in Nederland, heb ik nu een paar keer een preview gegeven, onder meer bij ABN Amro en een paar grote advocatenkantoren. Vaak zeiden de managers meteen na de show: ‘Bright, we gaan nú aan de slag’.” n

New Dutch Connections wordt gesteund door onder meer het Oranjefonds en het Migratiefonds van de Europese Unie. Op dit moment nemen op verschillende locaties in Nederland een paar honderd jonge asielmigranten tot 30 jaar deel aan het programma van de Toekomstacademie, geholpen door dubbel zoveel vrijwilligers. Op het kantoor in Utrecht werken tien vaste krachten.

Werkt. Nr 03 Herfst 2017