Issuu on Google+


6-22 november 2013 www.holebifilmfestival.be


geweld raakt je dieper dan je denkt

HELP ONS ANDEREN TE HELPEN STEUN DE HOLEBIFOON www.holebifoon.be/steun Stort je gift op* BE90 0682 2129 6332 *Giften vanaf 40 euro op jaarbasis zijn fiscaal aftrekbaar.

De Holebifoon werkt

als

meldpunt Discriminatie

CGKR samengelijke rechten holebi's met

aan

het

ZIJ STEUNEN DE HOLEBIFOON:

meer

voor

praat erover.

De Holebifoon werkt

als

meldpunt Discriminatie

Centrum samengelijke rechten holebi's met

het

aan

meer

voor

De Holebifoon werkt als meldpunt Discriminatie samen met het CGKR aan meer gelijke rechten voor holebi's"

www.diversiteit.be

Unie Vrijzinnige Verenigingen vzw

Steeds welkom in een

Voor een luisterend oor, een vrijzinnig humanistische plechtigheid ...

www.deMens.nu


Inhoudstafel

14 42

Voorspel COLOFON



6

MUNDO VERO EDITO



6



ZIZO GEZEGD

7 

ONDER DE GAYDAR

8 

10

DOSSIER onderwijs

10 OPENHARTIGE JEUGDBOEKEN 14 Katrien Temmerman beveelt een aantal jeugdboeken aan die holebiseksualiteit en transgenderisme bespreekbaar maken in de klas. SCHRIJF-ZE-VRIJDAG 18 Amnesty International mobiliseert jongeren tegen homofoob en transfoob geweld via scholen en jeugdbewegingen. COMING-OUT OP SCHOOL Verscheidene personen vertellen over hun coming-out in het onderwijs.

20

WERKEN AAN INCLUSIEVE SCHOLEN 22 Vlaams minister van Onderwijs Pascal Smet verdedigt de stappen die hij zet voor holebi’s en transgenders. GRAAG LOSSER MET GENDER 26 (Gender)diversiteit blijft een gevoelig thema op school. Marion Wasserbauer houdt een warm pleidooi voor meer aandacht voor de genderkwestie.

4

SPREKEN IS ZILVER, ZWIJGEN IS GOUD? 28 OF OMGEKEERD? Lerarenkoppel Jürgen Peeters en Jurgen Vollens over openheid over seksualiteit. Vertellen ze aan hun studenten dat ze homo zijn? SCHOOLLOOPBANEN VAN HOLEBI’S  30 ONDERZOCHT Saskia Aerts onderzocht of homonegatieve houdingen een effect hebben op de schoolprestaties van holebi’s en licht de resultaten van haar onderzoek toe. “RELATIES EN SEKS BLIJVEN DELICATE 32 ONDERWERPEN” Maxime Detand van de Vlaamse Scholierenkoepel pleit voor relationele en seksuele vorming op school. Zelf werd hij ontmoedigd uit de kast te komen op school. DE EERSTE KEREN VAN HOMOJONGENS 34 Beginnen homo- en biseksuele jongens vroeger aan seks? Heeft dat gevolgen? En moeten ze dan anders worden begeleid op school? Lies Verhetsel van Sensoa kent de antwoorden. HOLEBI’S OP BEZOEK IN DE LES 36 Michiel De Sloovere wil scholenwerking uitbreiden naar het Buitengewoon Secundair Onderwijs. OP ZOEK NAAR ALMA MATER 38 David Joëts is voorstander van de invoering van een vak 'geestelijke opvoeding'. Hij vindt dat mindfulness en meditatie de bewustwording van leerlingen kan vergroten. GAY-STRAIGHT ALLIANCE In Nederland werken jongeren van alle seksuele oriëntaties samen om de aanvaarding van holebiseksualiteit uit te dragen: een succes!

42


54

22

60

72

38

TUSSENSPEL SUPERHELD SVEN PICHAL

44

COLUMN: TUSSEN ZONNESCHIJN EN ZWARTE SNEEUW

45

FILM VIVA CINEMA 67 Duik het nieuwe filmseizoen in met het Film Fest Gent, het Holebifilmfestival Vlaams-Brabant en Pink Screens. LITERATUUR “SEKS IS EEN KUNST” Schrijfster Pia Fraus is terug met ‘Meer Vrijages’, een pittig erotisch vervolg op ‘Vrijages’.

68

ECCE HOMO 46 Érico Santos is voorzitter van CDG Brasil, een sportvereniging voor holebi’s en transgenders. Hij vertelt waarom deelnemen aan de World Outgames voor hem een droom was die uitkwam.

LITERATUUR SHARMILA MADHVANI Sharmila Madhvani debuteert met de licht futuristische roman ‘Adem’.

72

SNOEPEN UIT EEN AMBER KOOKBOEK

75

SNEL BEZORGD

48

COLUMN: DREAM, DON’T SLEEP

51

REIS DE STAD VAN DE HONDERD TORENS 76 Geert De Weyer bezocht de piepjonge Prague Pride.

HOREN, ZIEN EN GENIETEN FILM LGBT HALL OF FAME 52 ‘Monster’ is de ‘Classic Scene’ en we nemen plaats achter de piano, naast Michael Douglas als Liberace. MUZIEK TEGAN AND SARA 54 ZiZo maakt een praatje met Sara Quin over het popsterrenbestaan, de creatie van muziek en rare kapsels. PLEZIER & EMANCIPATIE MET EEN KROKODIL 58 Marjanka Sierevelt en Ingeborg Hornsveld maakten een positief kinderboek over een meisje met twee mama’s. DANS DE PRINS, DE PRINS IN SPE EN DE 60 PRINSENMAAKSTER Timothy Junes sprak met Assis Carreiro, de nieuwe artistiek directeur van het Koninklijk Ballet Vlaanderen.

HET DOCUMENT VERDERFELIJKE PROPAGANDA 81

UITSMIJTER ZIZO WORDT 20 JAAR! 82 We ronden onze terugblik op het roemrijke verleden van ZiZo af. We herbeleven de jaren 2009-2013: de grote omwentelingen. WEDSTRIJDEN

84

ZIZO ACTIEF

85

ZIZO, GEZOCHT

93

MAN & MAN

94

SCHRIJFKAT KAMT UIT Annelies De Waele sluit voortaan ZiZo af.

97

FILM LA VIE D’ADÈLE 64 Frans-Algerijns acteur Salim Kechiouche vertelt over zijn rol in ‘La Vie d’Adèle’, de film over lesbische liefde die de Gouden Palm van Cannes won!

5


COLOFON

Verantwoordelijke uitgevers: Yves Aerts Hoofdredactie: Dennis De Roover Eindredactie: Dennis De Roover ∙ Peter De Vos ∙ Thierry Scheers Vormgeving: Virginie Soetaert Administratie: Nicole De Neve Advertentiewerving: Olivier Deschodt Redacteur politiek: Paul Borghs Redacteur buitenland: Kenneth Mills Redacteurs muziek: Mark Coel Redacteur film: Hannelore Goossens Redacteur human interest: Thierry Scheers Redacteur toerisme: Geert De Weyer Werkten verder mee aan dit nummer: Alexis Dewaele ∙ Amber De Wispeleir ∙ Annelies Leysen ∙ David Joëts ∙ Delia Vermant ∙ Jeroen Borghs ∙ Kaj Poelman ∙ Katrien Temmerman ∙ Laura Liems ∙ Lies Verhetsel ∙ Lut Verstappen ∙ Marion Wasserbauer ∙ Mieke Van Houtte ∙ Peter De Vos ∙ Saskia Aerts ∙ Sharmila Madhvani ∙ Timothy Junes Columnisten: David Schoenmaekers ∙ Isha Van Alsenoy ∙ Annelies De Waele

mundo vero door vero beauprez

6

Cartoonisten: Vero Beauprez ∙ Tom Bouden Cover: Andy Huysmans Rugcitaat: uit ‘Longhorns’ van David Lewis Inzendingen: teksten: zizo@cavaria.be Bureau: Kammerstraat 22 ∙ 9000 Gent ∙ 09 223 69 29 zizo@cavaria.be ∙ www.zizo-online.be Postabonnement: 15 euro voor verzending onder plastic folie (reknr. BE41-0682-1596-8810) Gratis verkrijgbaar via verschillende afhaalpunten (check www.zizo-online.be) ZiZo is een onafhankelijk blad dat uitgegeven wordt door çavaria. RECHTZETTING In de vorige editie van ZiZo-magazine werden enkele moppen opgenomen in het artikel ‘Gay Humor’ die werden overgenomen van de website www.holebihumor.be. Hoewel moppen vrij circuleren in het publiek domein, was bronvermelding wel op zijn plaats geweest. Vandaar deze rechtzetting.


edit

Eindelijk! Alles komt weer op gang. De windstilte van de vakantieperiode ligt achter ons. Het uitgaans- en verenigingsleven trekt weer meer volk, het nieuwe politieke jaar is van start gegaan en uiteraard is ook het nieuwe schooljaar begonnen. En laat het themanummer van ZiZo nu net over het onderwijs gaan.

Çavaria werkt al geruime tijd aan een gender- en holebibewust onderwijs. Het goede nieuws is dat ze een extra werkkracht krijgt, een gedetacheerde leerkracht die twee jaar aan de slag mag om van een aantal scholen proeftuinen te maken en ze op het einde van de rit te doen uitblinken als inclusieve scholen. Hopelijk zullen alle andere scholen dan volgen. Op school worden immers sociale attitudes aangeleerd en bepaalde stereotypes ontkracht, of bevestigd. Scholen hebben daarmee een krachtige sleutel in handen om te werken aan een samenleving die meer begrip toont voor transgenders en holebi’s. Daarom wordt dit ZiZo-dossier ook naar alle lagere scholen in Vlaanderen gestuurd. We praten met Vlaams minister van Onderwijs Pascal Smet over inclusief onderwijs. Hij kwam als minister meteen uit de kast, zonder veel toeters en bellen. Kan hij ons er echter van overtuigen dat hij het verschil heeft gemaakt voor holebi’s en transgenders? Verschillende personen vertellen hoe hun coming-out op school verliep. Het lerarenkoppel Jürgen & Jurgen vertelt in hoeverre zij open zijn over hun seksuele oriëntatie. We gaan op stap met Michiel De Sloovere die bij Punt Andere Lijn de scholenwerking wil uitbreiden naar Buitengewoon Secundair Onderwijs. Marion Wasserbauer houdt op haar beurt een pleidooi voor een onderwijs dat losser omgaat met gender. Katrien Temmerman beveelt dan weer 10 openhartige kinderboeken aan. We spraken ook met de Vlaamse Scholierenkoepel, Amnesty International, … Te veel om op te noemen. Voor het cultuurluik wisten we weer kanjers te strikken. In oktober verschijnt ‘La Vie d’Adèle’ in de bioscoop, de film over twee verliefde meisjes die de Gouden Palm uit de handen van Steven Spielberg mocht ontvangen op het filmfestival van Cannes. We zoefden naar Parijs om de verleidelijke Salim Kechiouche te interviewen. Hij speelt mee in ‘La Vie d’Adèle’ en deinsde er al meermaals niet voor terug om gay personages te spelen in Franse speelfilms. Pia Fraus weet op haar manier dan weer te tintelen met haar erotische verhalen. Nog meer vrouwelijk schrijftalent komt van Sharmila Madhvani, wiens debuut ‘Adem’ verschijnt. En in Nederland sprak Isha met de makers van ‘Filola wil een krokodil’, een heerlijk onproblematisch prentenboek over een meisje met twee mama’s. We verwennen de vrouwelijke lezers helemaal met een interview met het duo Tegan and Sara! Oktober betekent ook een nieuw seizoen voor het Koninklijk Ballet Vlaanderen. Timothy sprak er met de gloednieuwe artistieke directrice Assis Carreiro en out & proud hoofddanser Wim Vanlessen. Geert ging naar Praag om er de piepjonge Prague Pride bij te wonen en we sluiten de terugblikrubriek van ZiZo af. We bestaan in november immers 20 jaar. Zo feestelijk als dit nummer al is, des te knallender wordt de volgende! Veel genot intussen met deze rijkelijk gevulde ZiZo.

Dennis De Roover

Wil je de onderwijswerking van çavaria steunen? Je vindt alle mogelijkheden op cavaria.be/steun

7


samenstelling: isha van alsenoy

“You know you are truly alive when you’re living among lions.” Karen Blixen, auteur van ‘Out of Africa’ “Het is toch volstrekt belachelijk dat wij aanstaande zaterdag de Gay Pride hebben, waar we met z’n allen vieren dat je gay mag zijn en dat we dat ook nog mooi vinden om naar te kijken? Tegelijkertijd hebben homo’s in Afrika nog heel wat jaren nodig om die vrijheid te bereiken. Daarom is ons werk ook hartstikke hard nodig.” Winston Gerschtanowitz, RTL Boulevard presentator, vertrok voor het programma ‘Kanjers van Goud’ naar Kenia om discriminatie van holebi’s onder de aandacht te brengen. 29/07/2013 – www.rtlnieuws.nl ‘’Ik zou weigeren om naar een homofobe hemel te gaan. Dan zou ik liever naar die andere plek gaan. Ik ben net zo gepassioneerd over deze campagne als ik ooit was over de strijd tegen de apartheid. Voor mij is het van dezelfde orde”, Voormalig aartsbisschop Desmond Tutu, 81-jarige Nobelprijswinnaar. 27/07/2013 - www.nu.nl “Want God heeft Adam en Eva gemaakt en zo moet het zijn. Zelfs de dieren weten hoe het op de juiste manier moet, geiten weten hoe het moet, koeien weten hoe het moet, we zien ezels de hele tijd op elkaar, waarom kunnen mensen niet hetzelfde doen?” Robert Mugabe, president van Zimbabwe vierde zijn 88ste verjaardag in 2012 met tijdens zijn openbare speech te zeggen dat homo’s naar de hel moeten. 29/07/2013 - holebi.info “Wetten die relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht strafbaar maken – of ze nu geïmplementeerd worden of niet – geven de indruk dat holebi’s en transgenders misdadigers zijn zonder rechten. Dit creëert een klimaat van angst en straffeloosheid.” Karen Moeskops, directeur van Amnesty International Vlaanderen. “Deze verwerpelijke wetten moeten ingetrokken worden en de mensenrechten van alle Afrikanen moeten gegarandeerd en gerespecteerd worden.” Naar aanleiding van het rapport ‘Making Love a Crime: Criminalization of same-sex conduct in sub-Saharan Africa’ dat beschrijft hoe ‘homoseksuele daden’ in steeds meer Afrikaanse landen bestraft worden met steeds zwaardere straffen, waaronder zelfs de doodstraf. 25/06/2013 - www.aivl.be “Football is the ballet of the masses.”  Dmitri Shostakovich (Russisch componist en pianist) “Homoseksualiteit is een ziekte die niet gepromoot moet worden.” Ook oud-PSV-speler Mateja Kezaman mengt zich in het debat over homoseksualiteit in het voetbal. 09/08/2013 - De Standaard

8

“Ik hoop het niet, toch niet bij ons in de douche.” AA Gent-doelman Frank Boeckx antwoordt (in Extra Time op één) op de vraag of er veel homo’s in het voetbal zijn. 09/08/2013 - De Standaard “‘Homo’s moeten naar de dokter!’ Mocht Jan Boskamp die visie echt voorstaan, zou ik hem nooit (maar dan ook nooit) nog uitnodigen als analist in een voetbalprogramma. Van één ding ben ik zeker: Jan Boskamp is geen homohater. Van‘Ik heb in mijn carrière alleen maar gezonde jongens gezien’ maken dat homofiele voetballers naar het dokterskabinet moeten, is deductie van de poverste soort. Bijna kwade wil.” Karl Vannieuwkerke in zijn column. 17/08/2013 Het Nieuwsblad/Sportwereld “Dat gedoe met voetballers die uit de kast moeten komen. Laten we gewoon weer even normaal doen. Er zijn gewoon weinig homofiele voetballers. Er zullen er wel een of twee zijn, maar voetbal is geen sport voor homo’s.” 07/08/2013 – www.nu.nl of “Als je homo bent, dan ben je op je veertiende wel klaar met voetbal. Dan ga je gewoon in een kapperszaak werken” voetbalanalist René van der Gijp. 06/08/2013 – www.hln.be “Ik heb helemaal niks tegen homo’s. Ik heb er zelfs enkelen in mijn kennissenkring. Die mensen doen wat ze willen, we leven in een democratie. Als ik mensen geraakt heb, dan wil ik me excuseren.” Johan Boskamp na een interview in het Nederlandse weekblad Nieuwe Revu. Daarin zou de voetbalanalist hebben gezegd dat homo’s naar de dokter moeten. “Dat ontken ik ten stelligste. Wat ik wel gezegd heb, is dat ik nooit homo’s heb meegemaakt in het voetbal.” 14/08/2013 – www.hln.be “De supporters zullen nu wel flikker en vuil janet roepen. Dat neem ik er dan maar bij. Nu is het belangrijker dat zo veel mogelijk homoseksuelen in het voetbalmilieu zich outen. Het taboe dat rust op homoseksualiteit in de macho voetbalwereld moet eruit.” Scheidsrechter Gabriël Papanikitas (39) out zich. 20/08/2013 – Het Nieuwsblad “But Sasha was from Russia, where the sunsets are longer, the dawns less sudden and sentences are often left unfinished from doubt as how to best end them.” Virginia Woolf, auteur van ‘Orlando’ “Ik stuur moed naar LGBT’s in Rusland. Tieners met pepperspray bespuiten? Geweldplegingen? De Russische regering is misdadig. Russische LGBT’s, jullie zijn niet alleen. We vechten voor jullie vrijheid.” Lady Gaga, via haar Facebook-pagina op het toenemende antihomogeweld in Rusland 05/08/2013 - Pinknews.co.uk en www.nu.nl


“Wat ze ook bedoelden met homoseksuele propaganda, ik maakte me er waarschijnlijk schuldig aan. Ik had op dat moment twee kinderen en mijn vriendin was zwanger van een derde. Dat betekende automatisch dat ik minderjarige kinderen confronteerde met mijn lesbische geaardheid. Deze wet maakt van alle Russische homo’s, lesbiennes, biseksuelen en transgenders officieel tweederangsburgers.” Journaliste Masha Gessen vlucht weg uit haar thuisland Rusland. 11/08/2013 en 13/08/2013 www.theGuardian.com en www.trouw.nl “Een totale boycot van de Russische Winterspelen van 2014 in Sochi is van het allergrootste belang. Hou ze maar ergens anders, in Utah, in Lillehammer, waar dan ook. Ten koste van alles moet de indruk worden vermeden dat Poetin de goedkeuring van de beschaafde wereld kan wegdragen. Hij maakt homoseksuelen tot zondebok, net zoals Hitler met de Joden heeft gedaan. Daar mag hij niet mee wegkomen. Ik ben homoseksueel. Ik ben een Jood. Mijn moeder heeft meer dan tien familieleden verloren door Hitlers antisemitisme. Iedere keer dat er in Rusland een homoseksuele tiener tot zelfmoord wordt gedreven, een lesbische vrouw ‘corrigerend’ wordt verkracht, homo’s worden doodgeslagen door neonazituig, terwijl de Russische politie erbij staat en niets doet, wordt de wereld een stukje slechter en ik ben één van die mensen die weer moeten wenen als ze zien hoe de geschiedenis zich herhaalt.” Stephen Fry is een Engelse komiek, schrijver, acteur en presentator. 07/08/2013 - www.volkskrant.nl

“The only queer people are those who don’t love anybody.” Auteur Rita Mae Brown “Want open staan voor elkaar, anderen accepteren in hun ‘anders zijn’ is een voorwaarde voor iederéén om goed te kunnen samenleven. Als geliefden, als familie, als buren, als collega’s, als passanten op straat” Nederlands Minister van Emancipatie Jet Bussemaker. Met het thema ‘Whatever your roots: it’s your right to be gay!’ trok de kabinetsboot op zaterdag 3 augustus door de Prinsengracht tijdens de Canal Parade. 29/07/2013 – www.rijksoverheid.nl “De schoolboeken reflecteren nog te vaak de blanke middenklasse. Er mag meer aandacht zijn voor diversiteit als spiegel van de samenleving.” Mieke Van Hecke, directeur-generaal van het VSKO naar aanleiding van het doctoraat van Saskia Aerts (UGent) over de schoolloopbaan van jonge holebi’s. 28/06/2013 - De Standaard “Als een persoon homoseksueel is, God zoekt en een goede wil heeft, wie ben ik dan om hem te veroordelen?” Paus Franciscus. 29/07/2013 – De Standaard “Perversiteiten. Dat was het woord dat vroeger werd gebruikt voor homoseksuele handelingen. Ze werden ook decadent en gedegenereerd genoemd. Terwijl de eigenlijke perversiteit er natuurlijk in bestond mensen onder expliciete of impliciete dwang te verbieden zichzelf te zijn.” Auteur en opiniemaker Kristien Hemmerechts. 09/08/2013 – www.deredactie.be

A tweet a day… Lauren DeStefano@LaurenDeStefano Imagine a world in which being gay was socially accepted by all, but being incapable of basic grammar meant being stigmatized. 25/08/2013

Awkward Jim@AwkwardJim I think one of my dads is gay. 25/08/2013

P!nk@Pink Fun fact:when you twitter me and say “you’re a lesbian” it really doesn’t bother me at all. It’s a compliment. Most of my fav ppl are, so... 04/08/2013

9


onder (en helemaal op) de gaydar Als we één gemeenschappelijke noemer moeten bedenken om de voorbije zomer te omschrijven, dan is het: sportief. De worldOutgames in Antwerpen, coming-outs in de sport en vooral in het voetbal. We denken aan voetballend homokoppel Kjell De Gruytter (26) en Brian Rotsaert (28) bij VK Akkers Middelburg en scheidrechters Gabriël Papanikitas en Guy Valckx. Anderzijds kwamen sport en LGBT's ook terecht in minder leuk nieuws, met het wettelijk verbod op homopropaganda in Rusland en het effect dat dit had op het wereldkampioenschap atletiek in Moskou en zal hebben op de Olympische Winterspelen in Sotsji. Maar... samenstelling: timothy junes

Ondertussen in Zimbabwe

Ondertussen in de gevangenis

Robert Mugabe (89) is opnieuw verkozen tot president. Dat is hij sinds 1987. In zijn meest recente inauguratietoespraak spoorde hij de Zimbabwaanse jeugd aan homoseksualiteit te vervloeken en de natuur niet te beledigen door homoseks te hebben. "Het vernielt naties en het is een vuile, vuile ziekte."

'Orange Is The New Black', een hitserie over lesbiennes in de gevangenis is een succes mede dankzij Laura Prepon, bekend als Donna in 'That ‘70s Show'. Helaas lijkt het erop dat ze niet meer of amper zal opduiken in seizoen 2.

Ondertussen op VTM

In 'VTM telefoneert' doet Tom Waes alsof zijn zoontje een carnavalspakje wil van Sneeuwwitje en hij belt een verkleedwinkel op, waar de dame zijn fictief zoontje moet overtuigen een cowboypakje of Spider-Man te kiezen. Maar wanneer zoonlief (Kim Hertogs) echt niet wil, zegt de dame tegen Tom Waes dat ze - mocht het haar zoon zijn erg begripvol zou reageren.

10

Ondertussen in de muziekwereld

'Same Love' van Macklemore en Ryan Lewis over - je raadt het nooit – het homohuwelijk heeft op de Video Music Awards van MTV de prijs van Beste Video met Sociaal Bewogen Boodschap gewonnen. Ondertussen in de modewereld

American Apparel, een merk van basic kledingstukken en bekend van de vele kleurenversies van hetzelfde kledingstuk, wil actief meer transgenders inzetten in winkels en campagnebeelden. Afspraak in New York voor try-outs.

Ondertussen in De Standaard (en in Duitsland)

In De Standaard getuigde Eva (53), officieel Joris, hoe het is om als interseks geboren te zijn. "Volgens de wet besta ik niet", vat ze samen. Aanleiding is de wetswijziging in Duitsland waarbij geboorteaktes naast de keuze jongen of meisje ook 'blanco' krijgen. Voor kindjes met interseksuele kenmerken. Ondertussen in Franse gemeentehuizen

Volgens de openbare omroep France Inter zijn er in Frankrijk in de eerste drie maanden al 600 homohuwelijken voltrokken, grosso modo 1% van het totaal. Koppels van hetzelfde geslacht kunnen sinds 29 mei trouwen in Frankrijk.


PUB 280X98:Mise en page 1

18/09/13

10:01

Page 1

ALTER EGO DESIGN INTERIEURVORMGEVING

WONEN | ADVIES | INRICHTING

www.holidaypride.be For all your gay or classic travel needs

RESERVEER OOK ONLINE GOEDKOPE VLUCHTEN

GAY HUWELIJK S REIZEN -

LAST MINUTE DEALS

GAY & LESBIAN CRUISES HOTELS & RESORTS

20 jaar Zizo Magazine Proficiat! Hulselstraat 39 - 2470 Retie | 0474 601 641 | info@aedesign.be | www.aedesign.be

OP ZOEK NAAR EEN PARTNER VOOR DE VOLGENDE 20 JAAR?

KLA SSIE K R E I & 10 ZEN E 0 REIZ% GAY EN 155.000 HOTELS CITYTRIPS WERELDWIJD N E Z I IN RE T A A EUROPA OP M

KLASSIEKE TOUR OPERATORS

Nieuw adres : Louizalaan 51 - 1ste verd. 1050 Brussel

 : 02/502.73.77 - info@holidaypride.be Holidaypride is proud member of

Licence A5542

RELATIEBUREAU HOLE-B-LOVED MET CONSULENTES IN ALLE PROVINCIES! Warandestraat 15 覺 2300 Turnhout T 070 690 015 覺 M 0474 263 751 info@hole-b-loved.be 覺 www.hole-b-loved.be

O

FIC

T! IA

j bi e i NG ent I ZO ORTdvert I K a Z R 20%deze A JA arom van 20 da fgifte a

PR

M


Wat is discriminatie?

Wat kan ik doen als ik – of iemand anders – met discriminatie, intimidatie of geweld te maken krijg?

Waarom moet ik ertegen reageren? En hoe?

Waar kan ik het melden?

Is dat echt gratis?

Gebéúrt er iets met zo’n melding? Wat is homofoob & transfoob

geweld?

Komt er een rechtszaak van?

Het antwoord op die – en nog veel meer – vragen krijg je op de

‘Meld het!’- informatieavonden in alle Vlaamse provincies

Wanneer & waar?

Deelnemen?

21 oktober 2013 18 november 2013 19 november 2013 3 december 2013 11 december 2013 Voorjaar 2014

Surf naar www.meld-het.be/informatieavonden voor alle praktische informatie.

Antwerpen / Roze Huis / 19.30 uur Sint-Niklaas / Stadhuis / 19.30 uur Leuven / Holebihuis / 20.30 uur Brugge / Provinciehuis Boeverbos / 19 uur Hasselt / 19 uur Gent

Meld het! Getuige of slachtoffer van discriminatie, intimidatie of homofoob geweld? Surf naar www.meld-het.be en meld het!

De infoavonden zijn een initiatief van het Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding, in samenwerking met het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, de Meldpunten Discriminatie, de lokale politie, de Roze Huizen, Tiszo en &of


dossier onderwijs

dossier: onderwijs

TIEN OPENHARTIGE JEUGDBOEKEN

Katrien Temmerman beveelt jeugdboeken aan voor de vertelhoek

SCHRIJF-ZE-VRIJDAG

Saskia Aerts onderzocht of homonegatieve houdingen een effect hebben op de schoolprestaties van holebi’s

Amnesty International mobiliseert jongeren tegen homofoob en transfoob geweld

“RELATIES EN SEKS BLIJVEN DELICATE ONDERWERPEN”

COMING-OUT OP SCHOOL

DE EERSTE KEREN VAN HOMOJONGENS

Verscheidene personen vertellen over hun coming-out in het onderwijs

Beginnen homo- en biseksuele jongens vroeger aan seks? En moeten ze dan anders worden begeleid op school?

WERKEN AAN INCLUSIEVE SCHOLEN

HOLEBI’S OP BEZOEK IN DE LES

Vlaams minister van Onderwijs Pascal Smet zet stappen voor holebi’s en transgenders

Michiel De Sloovere wil scholenwerking uitbreiden naar het Buitengewoon Secundair Onderwijs

GRAAG LOSSER MET GENDER

OP ZOEK NAAR ALMA MATER

Marion Wasserbauer houdt een pleidooi voor meer aandacht voor de genderkwestie

David Joëts is voorstander van de invoering van een vak 'geestelijke opvoeding'

SPREKEN IS ZILVER, ZWIJGEN IS GOUD? OF OMGEKEERD?

GAY-STRAIGHT ALLIANCE

Lerarenkoppel Jürgen Peeters en Jurgen Vollens over openheid over seksualiteit © Laura Liems

SCHOOLLOOPBANEN VAN HOLEBI’S ONDERZOCHT

Maxime Detand pleit voor relationele en seksuele vorming op school

Jongeren van alle seksuele oriëntaties werken samen aan de aanvaarding van holebiseksualiteit


Tien openhartige kinderboeken De vertelhoek: een plek waar holebi’s en transgenders thuis zijn Leerkrachten willen vaak holebi- en transseksualiteit wel bespreekbaar maken, maar ze vragen zich af hoe. Waarom niet in de vertelhoek door een verhaal voor te lezen waarin personen voorkomen die holebi of transgender zijn? Of door die boeken op te nemen in het aanbod? Ik maakte speciaal voor de zoekende leerkrachten een lijst met 10 kinderboeken die ik warm kan aanbevelen. Je bent zo op weg! K atrien Temmerman

14


dossier onderwijs

Joep! Mark Haayema; Wouter Tulp Gottmer, 2013. Prentenboek met CD ISBN 978 90 257 5316 0 4+

Twee mama’s Francesca Pardi; illustraties BUM ill. & art De vier windstreken, 2013, 32 p. ISBN 978 90 5116 317 9 5+

Verliefd op het buurschaap ‘Joep’ is het lieve prentenboek van de Nederlandse auteur Mark Haayema met illustraties van Wouter Tulp. Het wil twee zaken aanbrengen bij kinderen vanaf een jaar of vier: homoseksualiteit en stotteren. Erg geslaagd, en de CD bij het boek die het verhaal als hoorspel brengt, is een meerwaarde. Het verhaal op de cd duurt niet langer dan een kwartiertje, een pluspunt om de aandacht van kleine kinderen net lang genoeg te kunnen vasthouden. Joep het kleine schaap weet niet wat hij heeft. Hij is op een ochtend veel te vroeg wakker en vertelt zijn moeder dat hij het soms warm heeft, om het daarna weer koud te hebben. Of hij heeft zin om heel hard te lachen. Dan moet hij weer huilen. En dan weet hij het! Hij wil het aan iedereen vertellen! Maar Joep stottert. Soms wat meer dan anders. Het is niet gemakkelijk als iedereen je zinnen wil afmaken, of niet naar je wil luisteren als je iets belangrijks te vertellen hebt! Gelukkig is er ook nog Joeps nieuwe buurschaap. Joep wil hem graag vertellen wat er aan de hand is, maar hij komt niet uit zijn woorden. Na een tijdje wordt Joep in de buurt van Dirk rustig en kan hij het hem vertellen: Joep is verliefd. Op hem. Illustrator Wouter Tulp heeft van dieren geen mensen willen maken, al hebben ze wel Disney-trekjes. Tulp gebruikte felle kleuren, zijn dieren worden groot afgebeeld. Op die manier is ‘Joep’ een aantrekkelijk boek.

De vriend van papa Francesca Pardi; illustraties door Desideria Guicciardini De vier windstreken, 2013, 32 p. ISBN 978 90 55116 316 2 5+

De thema’s in dit boek worden niet geproblematiseerd of opgedrongen, het zijn heel gewone gegevens binnen het boek. “Joep stottert. Een beetje. Soms wat meer, soms wat minder.” En iedereen, behalve misschien de egeltweeling Isa en Lisa, die dachten dat Joep verliefd is op een van hen, is blij voor Joep, omdat hij verliefd is op Dirk. Reden voor een feestje! Opgroeien met enkel papa’s of mama’s ‘Twee mama’s’ en ‘De vriend van papa’ van de Italiaanse auteur Francesca Pardi gaan beiden in op hoe het is als kinderen opgroeien met twee mama’s, en een vader die na een scheiding geen nieuwe vriendin heeft, maar een vriend. Beide boekjes zijn omwille van het thema uiterst geschikt voor de laatste kleuterklas of het eerste leerjaar. Op heldere wijze wordt uitgelegd dat twee mama’s hetzelfde doen dan een mama en een papa, of dat een papa na een scheiding een vriend heeft. Dat dit vreemd kan zijn voor zowel de eigen kinderen, als voor kinderen van de klas, wordt niet uit de weg gegaan: vooral papa’s dochter wordt gepest omdat haar vader homo is. Maar de juf legt uit dat ‘homo’ ‘mens’ betekent, en de papa gaat met de juf praten. Als bovendien blijkt dat de vriend van papa politieagent is, vindt de klas dat heel erg stoer. In ‘Twee mama’s’ wordt vooral ingegaan op hoe kinderen worden verwekt als twee vrouwen kinderen willen. Verder laat dit boekje zien dat twee vrouwen die

Twee meisjes Siska Goeminne; illustraties Anne Westerduin Afijn, 200, 63 p. ISBN 90 5933 086 2 ISBN 978 90 5933 086 3 10+

kinderen hebben hetzelfde doen als een mama en papa. Ze bevatten geen verhaal naast het thema van twee mama’s of een vriend van papa. Je zou kunnen stellen dat deze boekjes nog net geen non-fictie zijn. Geïllustreerd in kleur. Hoe het voelt om anders te zijn Het prachtige ‘Twee meisjes’ begint vóór de titelpagina met een tekst die het personage Toke omschrijft: hoe ze is, en hoe ze werd geboren. Het boek eindigt met eenzelfde rode bladzijde over hoe Ot ontstond, en stierf. Wat volgt is een poëtische vertelling, en een terugkijk op twee levens, die heel lang geleden begonnen en zijn doorgegaan. We lezen hoe twee meisjes oud werden. De ene - Toke - in een huis, en Ot in een bejaardentehuis, waar ze zich niet thuis voelt. Flashbacks nemen de lezer mee naar vroeger: hoe Ot en Toke elkaar leerden kennen, en hoe verschillend ze zijn. Toke is wild en springerig, Ot stil en teruggetrokken. Dat is zo gebleven. Maar Ot verhuisde en Toke mist haar. Wanneer ze elkaar na een hele lange tijd terugzien, is de (h)erkenning groot. Toke wil dat Ot bij haar komt wonen, dan is ze niet meer zo alleen. Ot vertelt Toke dat ze bang is om te sterven, ze is immers ziek. Samen, op een bankje gezeten, eindigt het boek. Je voelt als lezer elke vezel van deze met liefde geschetste personages. Je merkt dat Ot biseksueel zou kunnen zijn: “af en toe werd ze verliefd op een vrouw. En enkele jaren ging het goed met een man.” Ot en Toke zijn er voor elkaar. Ze vullen elkaar

15


Plafondmeisje Fran Bambust; An Van Dooren Clavis, 2012, 136 p. ISBN 978 90 448 1720 1 11+

perfect aan: de stille Ot en de springerige Toke. Ze houden van elkaar en respecteren de tekorten van de ander. Dit boek is zeker niet het makkelijkste in deze reeks van tien, maar hoe het voelt als twee vrouwen van elkaar houden komt sterk aan de oppervlakte, zonder te willen moraliseren. De illustraties lijken slechts lijnen op papier, toch stralen ze met de tekst. Dit boek is helaas niet meer te koop, je vindt het wel nog in de bibliotheek. Tegen de natuurwetten Sharmila is een meisje dat alles wil doen om pluimpjes te krijgen. Ze maakt zonder morren het huiswerk van klasgenoten die daarom vragen. Als ze al in bed ligt, en haar papa’s vragen of ze de vuilniszakken nog wil buiten zetten: ze doet het. Alles voor pluimpjes van anderen, alles om geliefd te zijn. Sharmila vindt zichzelf vaak een kip zonder kop. En vinden haar klasgenoten haar echt wel een fijne meid? 'Kussen helpt niet' is het tweede boek van Fran Bambust. Haar eerste boek, 'Plafondmeisje', was een gek verhaal over anders mogen zijn. Het vertelt het verhaal van Imke, die op een dag naar het plafond valt. Daar is de Natuurwetpolitie helemaal niet mee gediend. Tot overmaat van ramp ziet Imke dat haar mama door die Natuurwetpolitie wordt meegenomen, terwijl zij helemaal niets verkeerds heeft gedaan. Wat volgt is een verhaal over anders zijn, en dat daar niets mis mee is. Fran Bambust vertelt over hoe anders zijn kan aanvoelen.

16

Kussen helpt niet Fran Bambust Clavis, 2013, 134 p. ISBN 978 90 448 1901 4 11+

Ze doet dat met heel veel humor, ook in de taal. De illustraties van An Van Dooren, die wat aan cartoontekeningen doen denken, passen er uitstekend bij. 'Kussen helpt niet' is een gek verhaal met een sprookjesachtig kantje. Er zit veel humor in, maar het bevat ook veel lagen. De onderliggende boodschap, zonder drammerig over te komen, gaat echter veel dieper. 'Kussen helpt niet' is nog meer dan 'Plafondmeisje' een boek over anders mogen zijn. Het gaat ook in op hoe het voelt als je in een verkeerd lichaam zit, zonder er al te belerend over te zijn. “We zitten in een verkeerd lichaam” is het enige dat Bert en Sharmila één keer uitroepen. Tegelijk is ‘Kussen helpt niet’ een actueel sprookje. Sharmila woont namelijk met haar beide papa’s naast het Koninklijk Paleis, en het hele dorp werkt voor datzelfde paleis. En laat Nederland nu nog maar net een nieuwe koning hebben, en Prins Filip van België volgde dit jaar zijn vader op als koning. Passie voor vrouwenkleding Dennis woont in een saaie straat ergens in Engeland. Hij heeft een saai leven, samen met zijn papa en zijn oudere broer van 14, John. Mama is weggelopen. Het enige wat Dennis van haar heeft, is een foto die hij van de brandstapel kon redden toen zijn vader alle spullen van zijn moeder verbrandde. Dennis is dol op voetbal en zich verkleden, het liefst in vrouwenkleding. Wanneer hij op een dag de Vogue koopt,

De jongen in de jurk David Walliams; Quentin Blake vertaald uit het Engels door Janneke Blankevoort Gottmer, 2009, 211 p. Oorspronkelijke titel: The boy in the dress. ISBN 978 90 257 4542 4 9+ en dat boekje stiekem op zijn kamer leest, gaat er een wereld voor hem open. Zoveel moois! Wanneer zijn vader hier echter achter komt, is hij razend. Mode is voor meisjes! Maar Dennis geeft het niet op. Per toeval leert hij het mooiste meisje van de school kennen. Lisa is 14 en Dennis is eigenlijk wel een beetje verliefd op haar. Lisa toont hem dat het helemaal niet vreemd is om te willen zijn wie je bent, en dat je je helemaal niet moet schamen. Ze gaat volledig mee in Dennis’ passie. Samen bedenken ze een plan om Dennis op school te introduceren als Lisa’s Franse penvriendin Denise… Dennis heeft ook al over zijn passie verteld aan zijn vriend Darvesh en hij ziet er geen graten in: Dennis voetbalt toch graag? Niemand vindt Dennis een vreemde jongen omdat hij zich graag verkleedt. Behalve het lerarenkorps met de directeur, meneer Hawtry op kop. ‘De jongen in de jurk’ leest als een trein en was als debuut van David Walliams, de bedenker van de Britse serie ‘Little Britain’, een schot in de roos. Coming-out Jasper is 12 en gaat na de zomervakantie naar het Sint-Franciscuscollege: ‘De Grote School’. Al bij de eerste dag op school heeft hij een groepje vrienden, maar ook al twee vijanden. En er is Roderik: een grote bek die een jaar ouder is dan Jasper. ‘Jaspers vlinders’ is een klassiek schoolverhaal en past daarom uitstekend in elke


dossier onderwijs

Jaspers vlinders Johan Vandevelde Waasmunster: Abimo, 2006, 208 p. ISBN 90 59322 78 9 12+

klasbibliotheek in het eerste middelbaar. Het boek gaat over de liefde tussen twee jongens van 12 en 13 jaar. Alle elementen waar homoseksuele jongeren mee worstelen komen aan bod, maar Vandevelde maakt er door de liefde tussen Jasper en Roderik een heel positief boek van. Bovendien is er ook nog de leraar biologie. Hij woont samen met Paul. Door de introductie van deze personages creëert Vandevelde ruimte om aan te tonen dat jongeren die er nood aan hebben, terechtkunnen bij een begrijpende leerkracht. Jaspers twijfels over wie hij is komen mooi uit de verf. Enkele leerkrachten en het schoolbestuur zijn echter absoluut tégen de liefde tussen Jasper en Roderik. Het koppel krijgt te horen dat ze de school te gronde willen richten met hun gedrag. Al deze elementen samen, inclusief de coming-out die wél positief verloopt tegenover de jongen – Roderik - op wie Jasper verliefd is, maakt dat ‘Jaspers vlinders’ een prachtig boek blijft, ook zes jaar na zijn verschijning. Een meisje in een jongenslichaam Evy wordt geboren als jongen. Als hij drie is, begint het hem te storen dat ze steeds bij de jongens in de kleuterklas wordt ingedeeld, dat hij raketten moet tekenen, en met jongensspeelgoed moet spelen, omdat dat nou eenmaal zo hoort. Evert zou namelijk veel liever in de poppenhoek spelen. Als ze er vadertje en moedertje spelen, speelt hij steeds de mama. Als Evert zeven is, en zijn vader hem weer

Meisje van Mars Anna Woltz; Vicky Janssen (med.) 155 p. ISBN 978 90 451 129 14+

eens betrapt wanneer hij met de barbies van zijn zus speelt, zegt hij hem dat ze wel eens met hem naar het ziekenhuis zullen gaan, om een meisje van hem te maken. Laat dat nou net zijn wat Evert zo graag wil… ‘Meisje van Mars’ verbloemt niets. Het is een ongelofelijk hard, maar heel eerlijk relaas, over een meisje dat in een jongenslichaam werd geboren. Het boek werd opgetekend door Anna Woltz, die Vicky Janssen interviewde over haar leven. Een boek over eenzaamheid. De lezer merkt dat Evy er helemaal alleen voorstaat als ze erachter komt dat ze een meisje in een jongenslichaam is. Ze is geen jongen die graag in vrouwenkleren rondloopt. Haar ouders mogen nergens achter komen. Ook niet dat ze soms, en steeds vaker, meisjeskleren draagt, en schoenen met heel hoge hakken. We volgen Evy’s strijd om te zijn wie ze wil zijn. Ze wordt uitgesloten door haar klasgenoten, die haar een rare vogel vinden. Gelukkig is er voor Evy een leven met de ene school, waar ze dagelijks met de ergste pesterijen wordt geconfronteerd, en een leven op een andere, nieuwe school. Op de kappersschool keert immers het tij. Iedereen denkt daar namelijk dat ‘Evert’ gewoon homo is. En plotseling is ze er klaar mee, en ze vertelt haar klasgenoten gewoon wat er aan de hand is. Hier begint niemand haar te pesten, en er zijn zelfs leerkrachten die Evy willen helpen. Dat werkt bevrijdend, het geeft Evy kracht om verder te gaan in haar strijd om het meisje

Nooit gaat dit over André Sollie Querido, 2005, 92 p. ISBN 90 451 0207 2 15+

te worden dat ze al zo lang wil zijn. De lezer krijgt tussen de hoofdstukken in tips van Evy, zoals dat “Dit boek geen handboek is, maar mijn levensverhaal”. De lezer kan steeds op internet meer informatie opzoeken over transseksualiteit. Nog een tip is om nooit naar Evy’s oude naam te vragen, want Evy is die persoon niet meer. Ze vraagt de lezer ook om niet te proberen haar te begrijpen. Heel vaak begrijpt ze zichzelf namelijk ook niet. Deze tips zijn schuin gedrukt. Woltz en Janssen maakten van Meisje van Mars een must read boek dat naar de keel grijpt, en waar je niet makkelijk vanaf komt. (on)beantwoord verlangen In ‘Nooit gaat dit over’ van André Sollie uit 2005 belanden we in een groezelige buurt ergens aan zee. We maken kennis met Pim, die hopeloos verliefd is op zijn oudere buurjongen Gino. Maar het is Gino’s zus die Pim wel ziet zitten. Hoewel er zeker lichamelijke toenadering is tussen Pim en Gino, vindt Gino wat hij en Pim doen alleen maar een spel. Dat hij Pim daar erg mee kwetst, lijkt hem niet te deren. Het verhaal is zeer suggestief geschreven, zodat er veel ruimte overblijft voor de lezer. Mee door de rijke taal blijft 'Nooit gaat dit over' een prachtig klein verhaal. Het boek is verfilmd als ‘Noordzee Texas’ door Bavo Defurne.

17


Amnesty International mobiliseert jongeren tegen geweld op holebi’s en transgenders Schrijf-ze-VRIJdag in Vlaamse scholen op 18 oktober ‘Je lief kiezen, of je nu op jongens of meisjes valt, dat is jouw recht.’ Voor Amnesty International is elke vorm van homofoob of transfoob geweld een aanslag op dit fundamentele mensenrecht. Op vrijdag 18 oktober mobiliseert Amnesty Vlaanderen 10.000 jongeren in 500 scholen en jeugdbewegingen voor haar eerste publieke actie voor de rechten van seksuele minderheden. ZiZo vroeg Nick Vanden Broucke, die bij Amnesty Vlaanderen instaat voor jongeren en acties, hoe ze dat gaan aanpakken. Lut Verstappen Amnesty-acties vragen aandacht voor concrete rechten van concrete mensen. Grote begrippen als vrije meningsuiting, V.U. Karen Moeskops, Amnesty International Vlaanderen vzw, Kerkstraat 156, 2060 Antwerpen gelijke rechten, bescherming tegen discriminatie en geweld, krijgen een gezicht in echte verhalen. Via Amnesty’s befaamde briefschrijfacties kun je gericht personen steunen die in gevaar zijn. “Een formule die veel jongeren aanspreekt”, zegt Nick. “Jongeren zijn boos en verontwaardigd als ze zien hoe mensenrechten overal in de wereld met de voeten worden getreden. Weten dat je mogelijk een impact hebt op een lopend dossier, is enorm motiverend en versterkt je zelfvertrouwen.”

18

Toch blijft er afstand. Amnesty haalt zijn expertise van een hele reeks van organicases vaak in verre landen die het niet te saties, waaronder çavaria, Wel Jong Niet nauw nemen met democratische grondHetero en Merhaba, om een uitgebreid rechten. “Klassieke Amnesty-thema’s educatief pakket samen te stellen. blijven voor jongeren wat abstract. En ze nemen de naleving van mensenrechten Ken jezelf in eigen land nogal vanzelfsprekend. Het was tijd voor een onderwerp dat dichter Omdat dit thema zo dichtbij komt, is het aansluit bij de leefwereld van jongeren in evident dat jongeren zich vragen gaan Vlaanderen”, besluit Nick. “Een actie tegen stellen over hun eigen seksualiteit of geweld op holebi’s en transgenders maakt over relaties in hun omgeving. De kans duidelijk dat mensenrechten ook in je is groot dat er holebi’s of transgenders in In vele landen worden meisjes die van meisjes houden of jongens die graag directe omgeving in gevaar kunnen zijn. de groep zitten, jongeren die er openlijk jongens zien gepest, mishandeld of erger: vermoord. Zoals Noxolo Nogwaza Dat je zelf mogelijk risico loopt op voormoordenaars uitkomen maar ookaltijd jongeren zich En de politie uit discriZuid-Afrika. Haar zijn nog op vrijedie voeten. niets. Verliefd worden wie dan ook– om is een Haal jouw minatie en geweld. En dat je zelfdoet verantniet veilig–op genoeg voelen uitmensenrecht. de kast scherpste pen boven, zorg ervoor dat de moordenaars van Noxolo gestraft woordelijk kan zijn voor de schending van te komen. Het pakket reikt methodieken worden en help het geweld tegen holebi’s stoppen. de rechten van mensen om je heen.” aan om leerlingen en leraren te laten reflecteren over de vooroordelen die ze zelf Onderzoek van Marc Hooghe en Cecil hebben tegenover mensen die buiten de www.AmnESTy.bE/SCHRIJFZEVASTDAG Meeusen van 2012 toonde weliswaar lijntjes van de heteronormativiteit kleuren. aan dat homofobie bij jongeren daalt, En tips voor het geval de emoties hoog tegelijk weten we dat één op de tien oplopen. “Stap één is: ken jezelf”, zegt Vlaamse jongeren geweld tegen holebi’s Nick. “De manier waarop jij als leraar over en transgenders ‘normaal’ vindt (Jeugddeze thema’s denkt, heeft een invloed op onderzoeksplatform, februari 2013). De de manier waarop je ze in jouw groep ter onderzoekers zagen een verband tussen sprake brengt.” een negatieve houding tegenover homoen transseksualiteit en stereotiepe ideeën Hoe kun je inschatten hoe de groep zal over man-vrouwverhoudingen en genreageren? Hoe krijg je een zicht op hun derrollen. “Actievoeren tegen geweld op houding tegenover genderdiversiteit? holebi’s en transgenders vraagt per defi“Geef het holebithema subtiel een plaats nitie een bevraging van je eigen attitudes in je les of activiteit, dan kan je zien welke tegenover gender en genderexpressie. Dat reacties dit losweekt. Spreek in een wiskan best heftig gaan in de klas”, weet Nick. kundevraagstuk eens over Hans en Tom Daarom deed Amnesty een beroep op de die samen een begroting opmaken voor

SCHRIJF-ZE-VASTDAG – 18/10/2013


dossier onderwijs

hun huwelijksfeest. Door in je algemeen taalgebruik en voorbeelden de heteronorm te doorbreken, bouw je mee aan een sfeer die ruimte geeft aan gendervariatie: schrijf tijdens de les zinsontleding eens op het bord ‘De jongen borduurt een roos op de blouse’ of ‘Annelies scoorde twee goals tijdens de laatste wedstrijd’”, stelt het pakket voor.

En Brussel? Luik? Moskou?

Blijf bij de feiten “Jongeren zijn nogal direct in het uiten van hun mening”, weet Nick uit ervaring. “Dat is mooi, maar zeker in discussies over homo- en transseksualiteit kunnen confrontaties ook kwetsend zijn.” Amnesty beschouwt participatie als een mensenrecht dat ook voor kinderen en jongeren geldt, maar schelden valt niet onder ‘vrije meningsuiting’. Wanneer ze de feiten verdraaien, moet iemand hen daarop wijzen. Als jongeren uitspraken doen als ‘Homo’s zijn ziek’, kan je aangeven dat veel mensen dit misschien wel denken, maar dat men het er in de psychiatrie inmiddels over eens is dat homoseksualiteit geen medische of psychische ‘afwijking’ is. In discussies over religie en homo- en transseksualiteit kun je best voorzichtig zijn met al te algemene uitspraken. Laat je niet verleiden tot een wij-zijdiscussie, maar kies voor een open, respectvolle dialoog waarin jongeren zo veel mogelijk hun eigen mening naar voor kunnen brengen. Zo zien ze dat ook tussen gelovigen de meningen sterk kunnen uiteenlopen. En dat niet alle gelovigen, christen, joods of moslim, vijandig staan tegenover homoseksualiteit. Schrijf-ze-VASTdag Rechten van holebi’s en transgenders mogen dan wel dicht op je vel zitten; in het buitenland is de situatie van seksuele minderheden dikwijls nog schrijnender dan in ons land. Dit jaar haalde Amnesty zijn cases in Zuid-Afrika en Bulgarije. ZuidAfrika staat bekend als een zeer progressief land voor holebi- en transgenderrechten terwijl Bulgarije een uitgesproken homofoob karakter heeft. In beide landen komen seksuele minderheden met extreme vormen van geweld in aanraking. De Zuid-Afrikaanse lesbische vrouw Noxolo Nogwaza werd vermoord en verkracht teruggevonden. De daders zijn echter nooit bestraft. Amnesty vraagt dat de daders gezocht en passend gestraft worden.

De politiediensten moeten Noxolo’s familieleden op de hoogte houden van alle stappen in het onderzoek. Daarnaast kunnen de leerlingen hun solidariteit betonen met LGBT-activisten in Zuid-Afrika. Mihail Stoyanov uit Bulgarije was een student geneeskunde die in 2008 brutaal werd vermoord omdat hij homo was. De verdachten van deze moord werden pas in 2013 officieel in beschuldiging gesteld en moeten nog een proces krijgen. Amnesty roept Bulgarije op om wetten in te voeren die homo- en transfoob geweld voorkomen en bestraffen. Homo- en transfoob geweld komt overal ter wereld voor en is soms bijzonder wreed en brutaal. Volgens Amnesty blijft het te vaak ongestraft. Voor veel mensen zijn seksuele minderheden zelf ‘schuldig’ omdat ze de maatschappelijke gendernormen overtreden, waardoor zij het geweld gerechtvaardigd vinden. Politiemensen treden niet op of gaan zelf over de schreef met homo- en transfoob gedrag en zelfs geweld. De straffeloosheid van homo- en transfoob geweld is de rode draad van de actie. Erken de ernst van dit geweld en pak de daders aan, is het motto. “Dit jaar is de Schrijf-ze-VRIJdag dus eigenlijk ook een Schrijf-ze-VASTdag”, besluit Nick.

Ook in ons land krijgen we te maken met homo- en transfoob geweld, met als triest hoogtepunt de moord op Ihsane Jarfi in Luik vorig jaar. In Brussel lopen er momenteel onderzoeken naar het hardhandig optreden van de politie tegen een homokoppel dat hen beschuldigt van homofobie. Zou het niet zinvoller zijn om een case in eigen land te zoeken? “De selectie van cases gebeurt door onderzoekers die gespecialiseerd zijn in mensenrechtenschendingen”, verduidelijkt Nick. “Cases uit België waren voor deze actie niet beschikbaar. Natuurlijk zal de toename van het homofobe klimaat in Rusland tijdens deze actie ter sprake komen in veel klassen. De beruchte wet die ‘propaganda’ van holebi- en transseksualiteit strafbaar maakt, zal deel uitmaken van de eindejaarscampagne van Amnesty International, die ook meer algemeen het gebrek aan vrije meningsuiting in deze grootmacht aanklaagt.” Oproepen tot een boycot van de Olympische Winterspelen van 2014 doet Amnesty niet. “We vinden dat niet productief”, zegt Nick. “We spelen liever op het regime, zonder de nationale trots van de Russen te krenken. De spelen boycotten geeft macho Poetin weer een open doekje om te roepen dat het enkel die ‘perverse westerlingen’ zijn die opkomen voor de rechten van holebi’s en transgenders.” Een petitie tekenen voor wat meer roze in het land van Poetin, dat kan je wel via de Amnesty website. Binnenkort volgen ook acties op straat.

meer info

Meer weten en meewerken aan de Schrijf-ze-VRIJdag? Schrijf je school in en ontvang meteen het educatief pakket via www.aivl.be/doe-mee/schrijf-ze-vrijdag

Regenboogactie op Facebook: I claim this place Je kunt scholieren in 2013 niet meer louter met pen en papier in actie laten schieten. Veel scholen en jeugdgroepen voeren nog op andere manieren campagne: concerten aanbieden, debatten organiseren, een Wear pink day. “Zolang het initiatief duidelijk van de leerlingen komt en ze volop participeren aan het hele project,” zegt Nick, “liefst in samenwerking met andere organisaties uit de buurt.” Om ook individuele jongeren te bereiken ondersteunt Amnesty dit jaar de Schrijf-zeVRIJdag met een Facebookcampagne. Via de applicatie ‘I claim this place’ adopteer je een kleur uit het regenboogkleurenpalet. Je profielfoto en omslagfoto veranderen op dat moment in de kleur die je gekozen hebt. Op de Amnesty Facebookpagina kan je ook gelijk online de petitie/brief tekenen tegen het geweld op holebi’s in Zuid-Afrika. Uiteindelijk zal Amnesty al deze profielfoto’s samenvoegen op een aantal grote regenboogspandoeken. De deelnemers van de Zuid-Afrikaanse Pride 2014 zullen deze vlaggen en spandoeken meedragen.

19


Accepteren

Weigeren

Coming-out verhalen op school... De schooltijd vormt vaak een belangrijke periode in onze zoektocht naar onze identiteit en bij de ontdekking van onze intiemste waarheid. Iedere coming-out is uniek. De ene coming-out wordt positief onthaald, de andere roept weerstand op en leidt tot uitsluiting. Verschillende personen getuigen. Peter De Vos It’s Merels Life! Merel ontdekte op haar vijftiende dat ze lesbisch was, maar pas twee jaar later aanvaarde ze zichzelf. Een interview van MNM-presentatrice Karolien Debecker en ‘It’s my life’ van Bon Jovi gaven haar een duwtje in de rug waardoor ze zich ongelofelijk sterk voelde. Merel Enkele klasgenoten wisten het als eerste. Het grappige - en tegelijk ook een beetje het belachelijke was dat ik voor mijn coming-out een vriendinnetje had bedacht. Als ik dan aan een meisje vertelde dat ik lesbisch was, kon ik meteen zeggen dat ik een vriendin had, waardoor ik minder bedreigend zou overkomen. Dat was het idee. Uiteindelijk bleek die leugen niet echt praktisch, want je moet er behoorlijk wat extra leugens bij gaan vertellen en dat is niet fijn. In het zesde middelbaar kwam ik op de ‘Dag van de Jeugdbeweging’ openlijk uit voor mijn geaardheid door een T-shirt van Wel Jong Niet Hetero te dragen en een WJNH-vlag mee te brengen. Naast wat gefluister hier en daar heb ik daar geen echte verkeerde reacties op gehad, de meesten zeiden dat ze het echt tof vonden dat ik daar zo voor uit kwam. Vind ik leuk • Reageren

Merel heeft sindsdien een heel fijne tijd meegemaakt en geen seconde problemen gehad met haar coming-out. Ook haar ouders aanvaarden haar zoals ze is. Ze heeft geen schaamte meer en leeft in hoop iemand te vinden die ook van haar zal houden. Schrijf een reactie...

De dappere coming-out van Sven veranderde in een nachtmerrie Sven Ik zat in het derde middelbaar en was dus een jongen van 13 à 14 jaar. […] Iemand van mijn klas gaf een gemene opmerking over homo’s en uit het niets nam ik een verdedigende houding aan. Meteen daarna kwam de vraag of ik zelf homo was. Zonder er echt bij na te denken gaf ik voor het eerst aan mezelf en aan de klas toe dat ik homo was. Vind ik leuk • Reageren

Het nieuws verspreidde zich als een vuurtje. Sven vertelde het zelf aan een groep vriendinnen die hem verdedigden tegen nieuwsgierige blikken en gniffelende leerlingen. Je zou denken dat met zo’n dappere coming-out de kous af was. Helaas waren de jaren hierna voor Sven verre van prettig. Zijn beste vriend liet hem vallen en algauw volgden de pesterijen en opmerkingen. Schrijf een reactie...

Sven In het vierde middelbaar werd het zelfs zo erg dat ik tijdens de les Nederlands het zo beu was dat ik de klas uitstormde want het werd me allemaal te veel. Tijdens de lessen LO was het zelfs zo erg dat ze zich niet wilden omkleden samen met mij, bang dat ik hun ging verleiden. Toen ik naar het vijfde middelbaar ging, heb ik de klik gemaakt. Ik zat nog steeds met pestkoppen in de klas, maar gelukkig ook met een paar vriendinnen en enkele nieuwe jongens. Vind ik leuk • Reageren

Sven voelde zich sterker doordat de nieuwe jongens het pestgedrag sterk veroordeelden. Hij bood weerwoord tegen de pesterijen. In het zesde middelbaar nam het pesten af. Over de pestkoppen wil Sven enkel nog dit kwijt: Sven Deze jongens hebben mijn jeugd op bepaalde momenten tot een hel gemaakt. Vergeven zal ik hen nooit, denk ik. Vergeten wil ik wel proberen.

20


dossier onderwijs

De choquerende geschiedenis van K.

Jeroen in the school that rocks!

De schoolperiode van K. kan slechts met één woord worden omschreven: gruwelijk! K. had al in haar zesde leerjaar lager onderwijs door dat ze lesbisch was. Haar klasgenoten reageerden erg agressief en dat is zo gebleven tijdens de middelbare school. Eerst volgde ze handel. In het tweede middelbaar kwam ze in het buitengewoon secundair onderwijs terecht. De agressie ging van kwaad naar onvoorstelbaar gemeen.

Na enig twijfelen bleek de coming-out van Jeroen een erg positieve ervaring te zijn.

K. Met volle moed ging ik naar het tweede jaar BuSO maar de allereerste week liep het al serieus mis. Ik dacht dat ik iemand kon vertrouwen maar heb me toch lelijk vergist. Plots kwamen mensen aan me vragen of het waar was dat ik lesbisch ben. Toen begon de miserie met als gevolg dat ik niemand meer vertrouwde. Ik ben in april van dat schooljaar verkracht in het toilet van de school. Ik zweeg uit schaamte. Iemand heeft me proberen te wurgen terwijl iedereen erop stond te kijken. (…) Spullen werden vernield, er werd op me gespuugd, één of andere gek heeft mijn knieschijf kapot gesjot, ik werd van de trap gegooid... Ik kreeg te horen dat ik me serieus aanstelde en dat ik oversekst was. Ik durfde echt niet meer naar school uit angst om helemaal in elkaar te worden geklopt. Het schooljaar duurde precies een eeuwigheid. Vind ik leuk • Reageren

Jeroen Ik zat in het vierde middelbaar toen ik voor de eerste keer aan iemand vertelde dat ik homo was. Het woord homo kreeg ik toen maar met moeite over mijn lippen. Ik hield het meestal op ‘ik val op jongens’. De uitverkoren vriendin in kwestie wist helemaal niet hoe ze moest reageren en zei dat ook. Ze stelde me wel gerust dat ze er geen probleem mee had. Ik legde haar uit dat luisteren het enige was wat ik van haar verlangde. […] Het weekend erna vertelden we het samen aan een andere vriendin. Zij reageerde met een opgeluchte ‘eindelijk!’ En zo ging de bal aan het rollen. Ik kon mijn verhaal kwijt bij steeds meer vrienden. De leerkrachten op school reageerden heel normaal. Wanneer er in de lessen aandacht was voor homoseksualiteit viseerden ze me niet, en wanneer ik het woord nam over het onderwerp werd er heel normaal mee omgegaan. Zonder de steun van mijn vrienden en de veilige omgeving die mijn school me bood zou ik nooit zo snel mijn ouders en familie hebben ingelicht. Ik kon eindelijk mezelf zijn. Sancta Maria Instituut Kasterlee: you rock! Vind ik leuk • Reageren Schrijf een reactie...

De pesterijen en het geweld bleven haar in alle andere jaren en klassen achtervolgen. K. kreeg fobieën en woede-uitbarstingen. Enkel de stages waren voor haar oases van rust. K. Ik was blij dat het schooljaar voorbij was en vooral dat ik niet meer hoefde terug te komen. Het ergste van al is dat niemand zich ooit heeft verontschuldigd. Schrijf een reactie...

meer info

Ik wil alle dappere mensen bedanken die zich kwetsbaar durfden opstellen door hun verhaal met ZiZo-magazine te delen. Zonder jullie was dit artikel er nooit gekomen!

Op www.zizo-online.be kan je de volledige verhalen van Merel, Sven, K., Jeroen en verscheidene andere personen nalezen. Wil je reageren of je coming-out verhaal delen? Daarvoor kan je nog steeds terecht op onze Facebookcommunity ‘Coming-out bij ZiZo’ of stuur je tweets naar @comingoutZiZo.

21


Werken aan

inclusieve

scholen

Pascal Smet zet stappen voor holebi’s en transgenders

22


dossier onderwijs Pascal Smet kwam op zijn eerste dag als Vlaams minister van Onderwijs, Jeugd en Gelijke Kansen meteen uit de kast, zonder toeters en bellen. Sinds zijn aantreden in 2009 nam hij een aantal initiatieven om de schoolomgeving inclusiever te maken voor holebi’s en transgenders. Over acht maanden zit de regeerperiode erop. Tijd om te polsen bij de minister waar het beleid staat en of hij denkt het verschil te hebben gemaakt. Jeroen Borghs Pascal Smet volgde secundair onderwijs op de broederschool in Sint-Niklaas. Toen hij ongeveer 12 jaar oud was, had hij een sluimerend vermoeden dat hij zich aangetrokken voelde tot jongens. Dat is intussen zeker dertig jaar geleden. De minister staat

nu. Mijn verhaal is dus geen referentie voor de situatie vandaag. Al komt het vandaag soms nog steeds voor dat jongens of meisjes merken dat ze vallen op iemand van hetzelfde geslacht, niet weten wat dat is en die gevoelens liever niet willen hebben. Het is dan heel belangrijk dat je opgroeit in een omgeving die je informatie geeft en je aanvaardt zoals je bent.” U deed uw publieke coming-out toen u minister werd… Pascal: “Klopt. Ik heb in september 2009, op mijn eerste dag als minister, het op een doorsnee manier verteld, zonder te provoceren. Ik heb achteraf gemerkt dat er waardering voor was, in de onderwijswereld, maar ook daarbuiten. Hoe belangrijk mijn coming-out kennelijk was, heb ik wel onderschat. Als minister ben je toch een rolmodel. Ik kreeg toen enorm veel reacties en zelfs nu nog. Op straat, via mail of in brieven kreeg ik reacties waaruit bleek hoe belangrijk mijn coming-out bijvoorbeeld voor sommige leerkrachten en jongeren wel was.”

sualiteit is iets dat in regel niet van belang is voor je werk. Daarom praat ik er niet om de haverklap over. Ik praat er erover in situaties waarin ik het relevant vind. Zoals nu, in dit interview.” Op welk vlak heeft u als politicus het verschil gemaakt voor transgenders? Pascal: “We hebben het Transgender Infopunt opgericht. Als minister bevoegd voor gelijke kansen heb ik de oprichting van dat centraal punt financieel mogelijk gemaakt. Daarnaast hebben we ervoor gezorgd dat het voor iedereen mogelijk werd om zonder veel poespas diploma’s met een nieuwe (voor)naam te krijgen. Zeker voor transgenders is deze maatregel belangrijk omdat ze zo hun nieuwe identiteit ook in hun studiebewijs wettelijk erkend zien. Dat was jaren niet mogelijk. We zijn nog wel niet zover als Californië waar belangrijke rechten zijn gegeven aan minderjarige transgenders op school.” “Toch is er sprake van een mentaliteitsverandering. Ik denk aan de mannelijke

Tijdens de middelbare school heb ik vooral goed weggestoken dat ik homo was er zelf ook even van te kijken dat het al zo lang geleden is. Hij sprak niet over zijn seksuele geaardheid op school: “De samenleving was totaal anders en de vooroordelen waren ook veel sterker aanwezig dan vandaag waardoor het niet zo evident was om in klasverband daarover te spreken. Eens te meer omdat ik naar een jongensschool ben geweest, Ik heb nochtans niet te klagen. De school was vrij open en ik zat in een progressief jaar. Het onderwerp homoseksualiteit kwam zijdelings wel aan bod. Ik herinner me één voorval, onbewust wellicht. In de biologieles zat ik wat te kijken naar de mannelijke anatomie. Iets te lang in de ogen van een vriend. Hij maakte daar een opmerking over. Ik heb dat toen weggelachen, voelde me betrapt, maar ik ging er niet op in.” “Tijdens de middelbare school heb ik vooral goed weggestoken dat ik homo was. Ik hoopte toen dat het voorbij zou gaan. Als men vermoedde dat iemand homo was, was het eerder een aanleiding om er mee te lachen dan wat anders. Je werd daarmee gepest. Er was weinig informatie beschikbaar en het was minder bespreekbaar dan

U bent uit de kast. Toch spreekt u zelden of nooit over uw partner. Een bewuste keuze? Pascal: “Mijn partner wil dat niet, dus ik vind dat je die keuze moet respecteren. Ik heb gekozen voor de politiek als beroep, hij niet. Hij wil zijn privacy graag behouden. We hebben onlangs één grote uitzondering gemaakt toen mijn man verschrikkelijk ziek was geworden in New York en met de spoedambulance werd opgenomen in het ziekenhuis. Ik bleef bij hem in de Verenigde Staten en heb daar iets over gepost op Facebook. Maar ook daar heb ik geen foto bij geplaatst. Het is natuurlijk geen geheim bij de collega’s wie mijn partner is. We zijn al 18 jaar samen, maar als politicus ben ik er voor iedereen. Als je vindt dat homo zijn geen issue is, moet je er ook geen issue van maken. Andere homopolitici lijden daar misschien aan, maar je moet dat niet doen. Het is irrelevant. Ik wil geen one-issue politicus zijn. Zowel holebi’s en hetero’s waarderen dat ook het meest. Je wordt als persoon natuurlijk voor een stuk bepaald door je seksuele identiteit, dat klopt. Maar je sek-

leerkracht vorig jaar die in het nieuwe schooljaar ging terugkomen als vrouw. Het Vlaams Secretariaat van het Katholiek Onderwijs heeft toen snel gecommuniceerd om de anonimiteit van de leerkracht in de media te garanderen. Hun reactie was zeer correct en respectvol. De ouders hebben daar ook goed op gereageerd. Je hoort ook niets meer over die transitie, wat een teken is dat het allicht goed is verlopen.” “Het is normaal dat mensen vragen stellen bij transgenderisme in zijn vele vormen. Geslachtswijziging is lange tijd zo’n taboe geweest in België. Veel mensen begrijpen het niet. Het is dus belangrijk dat je het hen uitlegt. Daarom is ook het Transgender Infopunt in het UZGent zo belangrijk. Zo hebben mensen een plek waar ze terecht kunnen met hun vragen. Betrokkenen zelf, maar ook partners, familieleden, vrienden werkgevers.” “Nog niet iedereen aanvaardt transgenderisme. Normen en waarden spelen nog mee, dat zal ik niet ontkennen. Toch zijn we echt geëvolueerd. Gemengde scholen zijn nu een evidentie, niet zo lang geleden was dat niet het geval, en diezelfde

23


De verschillen zien, erkennen, bespreekbaar maken en er informatie over geven. Dat is belangrijk! evolutie zal ook gebeuren ten aanzien van transgenderisme. School is een heel belangrijke omgeving omdat mensen daar samen opgroeien. De verschillen zien, erkennen, bespreekbaar maken en er informatie over geven: dat is belangrijk! Leerkrachten correcte informatie laten verstrekken en hen steunen om dat te doen is wat we nastreven. We zitten in een veranderingsproces.“ Kunnen scholen genderstereotypen ontkrachten? Pascal: “Zeker. Drie jaar geleden heb ik çavaria gevraagd een aantal schoolboeken door te lichten op genderdiversiteit. Daaruit bleek dat we toch nog stappen voorwaarts konden zetten. Het engagement is toen opgenomen. Nu wil ik weten hoe het omzetten van het engagement ervoor staat.” “Werken rond gender is niet simpel. Genderstereotypen worden vaak onbewust in stand gehouden. Daardoor is het moeilijker om er tegen op te treden. Denk aan meisjes die als lieftallige prinsessen en jongens die als stoere cowboys worden aangekleed. Dat is enorm genderbevestigend gedrag. De enige remedie is iedereen in het onderwijs dat doen inzien. Daar werken we rond via Gelijke Kansen in Vlaanderen. Daarvoor hebben we onder andere de website www. genderklik.be opgericht.” Wat betekent ‘de genderklik’? Pascal: “We willen met ‘de genderklik’ iedereen doen inzien dat we geregeld denken in bepaalde rolmodellen waarmee we zijn opgegroeid. Die opvattingen zijn cultureel bepaald. Het idee dat jongens stoer en meisjes beminnelijk moeten zijn. Het hoeft helemaal niet zo te zijn! Meisjes kunnen ook spelen met auto’s. Sommige meisjes doen dat graag, anderen niet. Sommige jongens spelen graag met poppen. Oké: laat ze dan spelen met poppen! Je moet het niet opdringen, maar evenmin ontmoedigen. Het heeft ook te maken met hoe je aankijkt tegen bepaalde zaken. Bijvoorbeeld: ga je open of gesloten vragen stellen? Uit onderzoek blijkt dat dat jongens meer en andersoortige vragen krijgen dan meisjes. Jongens krijgen meer

24

denkvragen en meisjes meer herhalingsvragen. Leerkrachten zijn zich daar niet altijd bewust van, maar onbewust heeft dit natuurlijk wel impact. We trachten dus globaler die genderklik te realiseren, niet alleen in het onderwijs. Iedereen is immers vatbaar voor genderstereotypen, ook ik. Je daarvan bewust worden is belangrijk.” Wat hebt u gedaan voor holebi’s in het onderwijs? Pascal: “Op mijn initiatief is de ‘gemeenschappelijke verklaring over een beleid met betrekking tot gender en seksuele geaardheid op school’ ondertekend. We zijn toen met de hele onderwijswereld samengekomen om die te onderteken: de inrichtende machten, de vakbonden, de koepels, de centra voor leerlingenbegeleiding, de leerlingenraden... Iedereen die van dichtbij of ver bij onderwijs betrokken is, zegt door die verklaring dat ze van de school een holebi- en transgendervriendelijke omgeving willen maken en dat scholen aandacht zullen hebben voor gendermechanismen in het algemeen. Ik vind het moment van ondertekening een belangrijke stap die we namen en die in de gangbare pers spijtig genoeg niet de aandacht kreeg die het verdiende.” “Het engagement wordt nu opgevolgd. Daarom gaf ik het Samenwerkingsverband Netgebonden Pedagogische Begeleidingsdiensten (SNPB) de opdracht om initiatieven te bundelen die diverse onderwijsactoren ondersteunen om hun beleid te versterken. Ik maakte er vorig schooljaar ook een halftijdse leerkracht voor vrij. Er is al veel materiaal over gender en seksuele geaardheid gemaakt in binnen- en buitenland, ook veel scholen die al acties ondernamen. Nadine De Roover heeft toen dat educatief materiaal verzameld, het ontsloten op de website www.genderklik.be en via een studiedag hebben we dat materiaal beschikbaar gemaakt voor de scholen.” Wat gebeurt er dit schooljaar? Pascal: “We voeren de inspanning op. Dit jaar gaan we twee voltijdse leerkrachten vrijstellen. Één van hen gaat werken bij

çavaria, één bij het SNPB. Die leerkrachten gaan structureel werken rond holebi’s en transgenders in het onderwijs. Zij gaan leerkrachten ondersteunen om er goed mee om te gaan. Veel Vlaamse leerkrachten zijn opgegroeid in een ander tijdperk of een tijd waarin het niet gemakkelijk was om over homoseksualiteit te spreken. Bovendien is de manier waarop je het thema op jouw school aan bod laat komen afhankelijk van de context. Er is geen passe-partout aanpak. Daarom gaan die twee leerkrachten materiaal ontwikkelen op maat van bepaalde scholen en situaties. Er komen modelscholen. Een aantal scholen gaan zich engageren. Het zijn scholen met leerkrachten die al bezig zijn met het thema en scholen die zich willen engageren maar die traditie nog niet hebben. Ze gaan aan de slag met het beschikbare materiaal en ervaring om het beleid te verankeren. Misschien gaan daar nieuwe standaarden uit ontstaan. Tegelijk werken we aan de ondersteunende website www.klascement.be in de onderwijsadministratie. Er komt een heel luik over holebi’s op die site zodat leerkrachten heel gemakkelijk hun weg vinden om het thema bespreekbaar te maken in de les.” Seksuele vorming en aanvaarding van seksuele diversiteit zitten nu in de zogeheten vakoverschrijdende eindtermen. Is het daardoor niet moeilijk om na te gaan of er echt wel aandacht is voor het thema in alle scholen? Pascal: “Het klopt dat het nu niet evident is voor een onderwijsinspectie om na te gaan of die competenties worden gehaald omdat de competenties verspreid zitten over de vakgebonden en vakoverschrijdende termen. Die vakoverschrijdende eindtermen zijn iets te vrijblijvend. Door de onderwijshervorming zal het onderscheid tussen vakgebonden eindtermen en vakoverschrijdende eindtermen verdwijnen. In de toekomst gaan we spreken over competenties. Scholen zullen in hun programma’s moeten aantonen waar ze aandacht besteden aan seksuele diversiteit. Omgaan met seksuele diversiteit moet een vast item worden op de scholen. Het wordt duidelijker dan vandaag verankerd.”


dossier onderwijs

Als je vindt dat homo zijn geen issue is, moet je er ook geen issue van maken Er wordt in scholen steeds vaker gesproken over seksuele gezondheid, maar wordt er wel aandacht besteed aan relatievorming en seksuele identiteit? Pascal: “In sommige scholen wel, in sommige minder, afhankelijk van hoe die vakoverschrijdende eindtermen ingevuld worden. De grote sterkte van ons onderwijs is de autonomie van de scholen en onderwijskoepels. Daardoor is het weliswaar niet evident om op te treden. Een overheid kan wel zeggen wat je moet doen, maar hoe je het moet doen is een verantwoordelijkheid van de scholen. Daar ligt zowel de sterkte als de zwakte.”

Holebi’s en transgenders worden vaak gepest op school. In hoeverre zijn scholen verplicht om een antipestbeleid te ontwikkelen? Pascal: “Ze moeten dat doen. Het actieplan ‘pesten op school’ is geactualiseerd en uitgewerkt. Dat plan staat en valt echter met het engagement van de school. In tegenstelling tot wat sommigen denken ben ik als minister van Onderwijs niet almachtig. De school is de enige plek waar pesten kan worden aangepakt. Pesten is een interactie tussen mensen, tussen menselijk gedrag. Je moet dat door ander menselijk gedrag voorkomen en er tegen optreden wanneer preventie niet heeft geholpen. Het klopt dat holebi’s en transgenders, maar ook andere minderheden, er vaak worden uitgepikt door de groep. Het hoeft echter niet zo te zijn. Het is een kwestie van attitude en snel reageren. Leerkrachten en ouders zijn de aangewe-

zen personen om dat te doen. Zij maken de schoolomgeving. Ook daarin trachten we leerkrachten te ondersteunen.” Welk gevoel overheerst bij u, nu het einde van de regeerperiode dichterbij sluipt? Pascal: “Ik ben optimistisch gestemd. We zijn volop bezig aan het meerjarenwerk om de mentaliteit te wijzigen en op scholen meer aandacht te krijgen voor de thema’s gender en seksuele geaardheid. De engagementsverklaring, iedereen die de verklaring steunt, het personeel dat ermee aan de slag gaat, … Heel het proces is in werking gezet. Maar gendermechanismen en genderstereotyperingen verander je niet op één-twee-drie. Een samenleving is een voortdurend proces van vallen en opstaan.”

25


opinie

graag losser met gender op school

“Jan speelt met de auto” en “An bakt een taart”: onderzoek heeft bewezen, dat in prentenboeken voor kleuters vrouwen vaker in huishoudelijke context worden afgebeeld, terwijl mannen meestal de hoofdrol in het pedagogische verhaal spelen en in professionele situaties worden getoond. Hetzelfde kan worden gezegd over onderwijsmateriaal in de kleuterschool en lagere school. Waar blijven Robin, Mohammed en het kindje met de twee papa’s in het didactisch materiaal? (Gender)diversiteit op school blijft een gevoelig thema, en dat op verschillende niveaus. Marion Wasserbauer

Een blik op de geschiedenis van gender en onderwijs in Vlaanderen maakt snel duidelijk dat vrouwen sowieso pas sinds 1864 worden toegelaten tot bepaalde

soorten van onderwijs: Isabelle Gatti de Gamond opende toen in Brussel de eerste wetenschappelijke middelbare school voor meisjes, en bood zo ook meisjes de mogelijkheid meer dan enkel basisonderwijs te volgen. Vrouwen werden in de vroege jaren 1880 voor het eerst toegelaten tot sommige Belgische universiteiten, de KU Leuven volgde pas in 1920. Na de Tweede Wereldoorlog kwam zogenaamd gemengd onderwijs in de mode, daarvoor werden jongens en meisjes op school strikt apart gehouden. In de late jaren 70 stelden ook katholieke scholen zich open voor meisjes en jongens. Vandaag bestaan nog slechts een klein aantal scholen in Vlaanderen die puur voor jongens of meisjes zijn. Ook de onderwijzers en directeurs van lager, middelbaar, TSO en BSO zijn van beide geslachten. Een eerste stap tot gendergelijkheid is daarmee bereikt, maar met het gemengd onderwijs kwamen nieuwe uitdagingen op vlak van gender tevoorschijn: de gemengde groep wordt ten laatste vanaf het middelbaar voor het vak lichamelijke opvoeding opgesplitst.

Netjes de meisjes in de meisjeskleedkamer en de jongens in die van hen. Wanneer het lichaam dermate in het middelpunt van de belangstelling gezet wordt, lijkt het alsof de scheiding der geslachten toch nog nodig is, ter bescherming van de zeden. Maar ook deze op basis van gender gescheiden kleedkamers zorgen voor ongemak: het omkleden voor Lichamelijke Opvoeding wordt vaak als een gruwelijk moment ervaren. Niet elk kind en elke jongere voelt zich er goed bij, als vijftien klasgenootjes staren, ook al is dat staren vaak maar inbeelding. Wat als er een transgenderkind in de klas zit, dus een kind dat biologisch met vrouwelijke geslachtsorganen is geboren, maar zich veel meer als een jongen voelt, en omgekeerd? Of stel dat er een interseksueel kind in de klas zit: in welke kleedkamer kan dit kind terecht, zonder zich ongemakkelijk te voelen? Een oplossing is om naast de collectieve kleedkamers ook enkele afzonderlijke, genderneutrale kleedkamers beschikbaar te maken, waar de privacy volledig is gevrijwaard. Hetzelfde geldt voor toiletten op scholen, die per wet voor jongen/man en meisje/vrouw gescheiden moeten zijn:

In oktober 2012 stelde het Vlaamse Ministerie voor Onderwijs en Onderwijssector een ‘gemeenschappelijke verklaring over een beleid m.b.t. gender en seksuele geaardheid in het onderwijs’ op, hier lees je de belangrijkste aandachtspunten: •

• •

26

een klimaat bewerkstelligen van verdraagzaamheid, openheid en respect ten aanzien van diversiteit in zowel seksuele geaardheid als genderidentiteit; de holebi- en genderthematiek bespreekbaar maken en er genuanceerde informatie over verstrekken; alle personen, ongeacht hun seksuele geaardheid of genderidentiteit, respectvol en evenwaardig behandelen en elke discriminatie ter zake bestrijden en verwerpen; leerlingen, studenten, personeelsleden die om hun seksuele geaardheid of genderidentiteit worden gepest en/of gediscrimineerd, beschermen en opvangen vanuit een visie op ‘preventie en aanpak van pesten’;

• •

een genderbewustzijn ontwikkelen bij leerlingen, studenten en personeelsleden zodat alle betrokkenen zien hoe genderverwachtingen persoonlijke beslissingen beïnvloeden en maatschappelijke ongelijkheden in stand houden; actief inzetten op het wegwerken van genderstereotypen en -mechanismen met het oog op een dubbel resultaat: jongeren kunnen studie- en andere (levensloop)keuzes maken, zonder beperkt te worden door genderverwachtingen en daaraan gelieerde normen; de weerstanden tegen holebi’s en transgenders verdwijnen; veel van die weerstanden worden immers ingegeven door genderverwachtingen.


dossier onderwijs

ze creëren een duidelijke scheidingslijn tussen meisjes en jongens. Ook hier zijn genderneutrale, aparte toiletten een oplossing. Maar wat maakt dat we het raar zouden vinden om ons als meisje in dezelfde kleedkamer als de jongens om te kleden, of om als jongen naast een meisje naar het toilet te gaan? Waarschijnlijk omdat we reeds als kleine kinderen erop worden getraind dat er een onoverbrugbaar verschil is tussen mensen met een vagina en mensen met een penis. Daaraan worden roze en blauw, prinsessen en piraten, huisvrouw en brandweerman gekoppeld, genderrollen dus. Juist daar willen Zweedse pre-scholen tegen ingaan, die al jarenlang hun leerlingen tussen 2- en 5- jarige leeftijd zelf de keuze laten maken met welk speelgoed ze liefst willen spelen. Er wordt bewust gemeden, de kinderen in de richting van traditionele genderrollen te duwen, en het spel wordt nooit onderbroken: "We voeden kinderen niet op vanuit vooropgezette verwachtingen hoe een jongetje of meisje moet zijn", zegt de coördinatrice van zo een pre-school in Stockholm, Yvonne Hall. En toch zijn de meeste leerkrachten op deze scholen vrouwelijk, en wordt daarmee een eeuwenoud genderrollenstereotype bekrachtigd: “vrouwen letten op kleine kinderen”. Ook in de lagere scholen zijn algemeen veel meer vrouwelijke leerkrachten aan de slag. Om dergelijke stereotypen niet nog meer te bevestigen en aan de volgende generaties door te geven, is

het belangrijk dat ook mannen jongere kinderen opvoeden. In Duitsland biedt de Universiteit van Hildesheim een gendertraining voor toekomstige leerkrachten aan, waarin de nadruk vooral op een bewust omgaan met bestaande genderstereotypen wordt gelegd. Pas als je daar bewust over nadenkt en ook weet welke beelden je zelf als leerkracht van genderrollen, van mannen en vrouwen hebt, kan je beginnen elk kind op zich en zijn of haar persoonlijke gender te begrijpen, en niet meer puur in de verdeling jongens en meisjes te denken. En pas wanneer meer mannen leerkracht in het lager en middelbaar onderwijs worden, en meer vrouwen professoren worden aan de universiteiten, kunnen de stereotypen verbroken worden. Ook in Vlaanderen wordt ernaar gestreefd, een gendergelijke situatie te bereiken, waarin er op basis van geslacht geen verschil meer wordt gemaakt onder de leerlingen. Hoewel leerkrachten al meer aandacht besteden aan de genderkwestie, blijven er toch enkele gevoelige punten binnen het onderwijs. Een voorbeeld is seksuele voorlichting op school: de focus ligt hierbij nog steeds op heteroseksuele lichamelijkheid. Over transgenders, seksuele oriëntatie en de maatschappelijke context van seksualiteit wordt er te vaak het zwijgen toe gedaan. Momenteel onderzoeken verschillende Vlaamse universiteiten in samenwerking

het thema gender op school in het Procrustesproject. Zo wordt bijvoorbeeld onderzocht, of leerkrachten sneller geïrriteerd worden als jongens tijdens de les met elkaar praten, dan wanneer meisjes dat doen. Er wordt blijkbaar van uitgegaan dat jongens vaker over onderwerpen praten die niet gerelateerd zijn aan het onderwijs dan meisjes. De uitkomsten van deze grootschalige studie zullen misschien één weg kunnen wijzen naar een onderwijs dat losser en fair omgaat met gender. In opdracht van het Vlaamse Ministerie van Onderwijs werd in 2007-2008 het project Gen-BaSec doorgevoerd, om meer aandacht voor gender in basisscholen en secundair onderwijs te wekken. Een passage uit het project Gen-BaSec beschrijft een belangrijk punt dat we vaak uit het oog verliezen, wanneer we over gender spreken: “… de verschillen tussen jongens en meisjes, tussen mannen en vrouwen worden niet alleen in wetenschappelijke studies vastgesteld. Iedereen die dag in dag uit op school met jongeren bezig is, merkt de verschillen in de dagelijkse lespraktijk, op de speelplaats... Ook in de leraarskamer merken we de verschillen tussen mannen en vrouwen. Maar misschien moet bij al die verschillen al direct de nodige nuance worden aangebracht. Er zijn verschillen tussen mannen en vrouwen, tussen jongens en meisjes maar er zijn evengoed grote verschillen tussen mannen onderling en tussen vrouwen onderling”.

meer info Meer literatuur over het thema: Jos van Thienen (red.): ‘Meisjes zus, jongens zo: Hoe omgaan met gender op school’, Lannoo, 2013.

27


Spreken is zilver, zwijgen is goud? Of omgekeerd? Lerarenkoppel Jürgen en Jurgen over openheid over seksualiteit

Jürgen Peeters en Jurgen Vollens bewijzen dat het niet allemaal kommer en kwel is in holebischoolland. Inderdaad Jürgen en Jurgen, de eerste met umlaut en de tweede zonder. Twee leerkrachten die samen een koppel vormen en er in de leraarskamer nooit een geheim van hebben gemaakt dat ze én homo én perfect gelukkig zijn. Tekst: Thierry Scheers, Foto’s: Delia Vermant Op een zonnige namiddag tijdens de afgelopen zomervakantie had ik met beide heren afgesproken om eens te praten over ‘leerkracht en holebi zijn’. Hoe dit zich weerspiegelt in de school, bij de collega’s en hoe leerlingen hier mee omgaan? En hoe ervaren zij het om als holebi voor de klas te staan?

Zwijgen voor de eerste baan In Jürgens vorige school was het echter anders. Nadat hij zelf de schoolbanken had verlaten, kwam hij eerst vijf jaar terecht in een katholieke school. Zijn collega’s wisten dat hij homo was, maar het was niet de bedoeling dat hij daarover met de leerlingen zou praten. “Dat werd me expliciet gevraagd tijdens mijn sollicitatiegesprek. Ik was pas afgestudeerd en het was de eerste fulltimebaan die ik aangeboden kreeg. Je zegt dan ‘ja’ natuurlijk. Met mijn collega’s was homoseksualiteit wel bespreekbaar.

Het creëerde vaak lastige situaties, waarin ik niet precies wist wat ik wel of niet tegen de leerlingen kon zeggen

Jürgen

Jürgen geeft Duits in het Heilig Graf in Turnhout aan het derde tot het zesde middelbaar ASO en TSO en heeft er nog nooit problemen gekend. Zijn partner Jurgen staat deeltijds in het kunstonderwijs als zangleerkracht - geeft naar eigen zeggen les aan 10- tot 80-jarigen – en geeft deeltijds les aan een BSO eerste graad in het COLOMAplus te Mechelen. In deze laatste school is het iets moeilijker om open te zijn tegenover leerlingen, maar in de leraarskamer vormt het evenmin een probleem.

28

Het creëerde vaak lastige situaties, waarin ik niet precies wist wat ik wel of niet tegen de leerlingen kon zeggen. Overal zag ik alleen heteronormen. Ik vond dit persoonlijk een gemiste kans.” Op zijn huidige school, het Heilig Graf in Turnhout, twijfelde Jürgen even of hij uit de kast zou komen. Hij nam een afwachtende houding aan. Tot hij de vraag kreeg van leerlingen of hij ook een partner had. “Ik bevestigde dit, maar ging er verder niet op in. Toen heb ik aan mijn mentor gevraagd of het bespreekbaar was. Ik vind het niet leuk om de leerlingen zomaar wat

Jürgen Peeters

te vertellen. Ik houd niet van hypocrisie.” Gelukkig bleek daar geen sprake van en kon Jürgen eerlijk over zijn geaardheid spreken. Het Heilig Graf maakte zijn slogan ‘een warme school’ wel degelijk waar. “Wanneer het onderwerp later opnieuw ter sprake kwam bij mijn leerlingen, heb ik daar nooit enige negatieve reactie op gekregen. En ik werk hier toch al vier jaar.” Samen naar het feest Voor zijn partner Jurgen was het zelfs nooit een issue om over zijn homo zijn te spreken.


dossier onderwijs

Hij gaf toen enkel les in het kunstonderwijs, oftewel ‘de muziekschool’. Op school had hij het nooit over zijn geaardheid, ook niet met de directie. “Ik was daar gewoon de zangleerkracht die les kwam geven. Op het einde van het schooljaar was er een feestje: een etentje met de partner. Toen nam ik gewoon mijn toenmalig vriendje mee. Ik had er nooit stil bijgestaan dat dit wel eens een issue kon zijn. De directeur sprak mij aan: ‘Goh Jurgen, dat wist ik niet.’ En ik dacht: ‘Ah ja, daar hebben we

Volgens Jürgen is het gemakkelijker als je al in een relatie zit. Toen hij op zijn vorige school begon te werken had hij geen partner, dus hij kon niet meespreken over relaties en partners. “Wanneer ik de leraarskamer binnenkom, ga ik niet zomaar zeggen: ‘Ik ben Jürgen, de nieuwe leerkracht Duits en ik ben homo.’ Maar op mijn huidige school was ik al samen met Jurgen en dan vertelde ik wel eens iets over thuis. Dan is het natuurlijk meteen duidelijk. Als je geen partner hebt, is dat anders. Dan moeten gesprekken echt al over het thema holebiseksualiteit gaan.” Beiden vinden dat spreken over je partner met collega’s geen taboe meer mag zijn. “Maar als we verhalen horen van sommige vrienden die ook in het onderwijs staan, blijkt dit lang niet altijd evident. Zelf heb ik nooit die ervaring gehad, dus ik weet niet in hoeverre het nog meespeelt in de leraarskamer”, zegt Jürgen. “Ik vind het logisch dat je open bent tegen collega’s”, voegt Jurgen hier nog aan toe.

heel ander verhaal. Sommige mensen denken: ‘Zeg gewoon dat je homo bent, dat is zoveel gemakkelijker.’ Ja, in een bepaalde leeftijdscategorie van kinderen in een school waar het aanvaard is, is het zeker gemakkelijker. Maar in een school waar het minder aanvaard is, wordt het waarschijnlijk moeilijk. En in een andere leeftijdscategorie wordt het nog moeilijker.” Geen van beide neemt het thema ‘homoseksualiteit’ expliciet in de lessen op. Dat vinden ze geen goed idee. Volgens Jürgen moet je dit onderwerp gewoon als een neventhema integreren. “Dat werkt veel beter. Ik hoop dat mijn leerlingen mij zien als de immer enthousiaste leerkracht Duits, die een hoog niveau nastreeft en bij wie ze altijd terecht kunnen. Toevallig is hij ook nog vegetariër, literatuurfanaat en homo. Iemand die perfect gelukkig is. De leerlingen zien dat die combinatie perfect mogelijk is; iets wat ze hopelijk ook onthouden. In mijn vorige school kwam het thema homoseksualiteit kort aan bod tijdens de les godsdienst. Dan denken de leerlingen: ‘That’s it?’ Laat homo’s gewoon voor de klas staan zonder te veel op het thema te focussen en laat hen daar kort iets over zeggen als het aan bod komt. Zo ging ik afgelopen krokusvakantie

Ik had er nooit stil bij gestaan dat dit wel eens een issue kon zijn

Jurgen

Geen afleiding

Jurgen Vollens

het inderdaad nooit over gehad.’ Voor mij was het simpelweg een logisch gegeven dat ik mijn vriend meenam. So be it. De directeur en misschien nog enkele collega’s reageerden in de zin van ‘Oh, wauw’. Verder is er nooit iets over gezegd, al helemaal niet in negatieve zin. Het was natuurlijk ook kunstonderwijs, daar zijn leerkrachten en leerlingen meestal iets vrijer van geest. Het was nooit eerder bij me opgekomen om hierover te spreken. Waarom zou ik er direct over beginnen tijdens een sollicitatiegesprek? En zeggen: ‘Oh ja, ik ben ook nog homo.’”

Integendeel tot Jürgen praat Jurgen met de leerlingen in het COLOMAplus niet over zijn privéleven en zijn homoseksualiteit. “Ik doe het puur voor mezelf omdat ik les geef in de eerste graad BSO. Ik geef hen slechts één uurtje per week muziek en de leerlingen zijn sowieso al snel afgeleid. Laat staan dat ik te veel begin af te wijken van het lesonderwerp. Er is ook verschil met de omstandigheden van Jürgen. In het ASO is het misschien makkelijker dan in het BSO, maar het is toch afhankelijk van meerdere factoren. Niet alleen van de streek en de school, maar ook van de leeftijd van de jongeren. Moest ik in de derde graad les geven, dan zou ik daar veel gemakkelijker over kunnen praten omdat je dan met pubers van 16 tot 18 jaar werkt, dat is een

met de derde graad moderne talen op Berlijnreis. Enkele leerlingen wilden weten of mijn partner ook meeging. Ik ontkende, aangezien enkel collega’s zouden begeleiden. ‘Dat is jammer,’ zeiden die leerlingen, ‘want we zouden hem ook graag leren kennen.’ Dat vind ik prima zo. Het is een duidelijk bewijs van respect.” In het COLOMAplus in Mechelen is verdraagzaamheid an sich al een groot thema. “Omdat we met een multicultureel publiek werken. Als er eens een vete op de speelplaats of tijdens de vorige les is geweest die nog doorschemert in de volgende lessen, kan ik dit thema er wel aan vastkoppelen. Maar het is niet zo dat ik daar specifiek op ga inspelen. Iedereen zou dit thema als normaal moeten beschouwen, als een fait divers. Je zou kunnen zeggen: ‘Ik draag een bril en ben ook homo.’”

29


Schoolloopbanen van holebi’s onderzocht

Hebben homonegatieve houdingen invloed op hun schoolprestaties?

Hoewel de aanvaarding van holebi’s in Vlaanderen ver gevorderd is, krijgen holebi’s nog regelmatig negatieve uitlatingen over homoseksualiteit. Heeft dat een invloed op hun schoolervaringen en schoolloopbaan? Saskia Aerts deed haar doctoraatsonderzoek aan de Universiteit Gent over het onderwerp onder het promotorschap van prof. dr. Mieke Van Houtte en dr. Alexis Dewaele. De resultaten zijn zowel geruststellend als verontrustend. Saskia Aerts, Mieke Van Houtte en Alexis Dewaele Ondanks het feit dat Vlaanderen als één van de meest holebivriendelijke regio’s ter wereld beschouwd kan worden, bericht de media regelmatig over geweld tegen holebi’s, negatieve uitlatingen over homoseksualiteit of de psychologische kwetsbaarheid van holebi’s. Holebi’s worden juridisch beschermd tegen discriminatie en

30

holebikoppels mogen net als heterokoppels trouwen en kinderen adopteren. Toch is het nog steeds niet vanzelfsprekend om als holebi door het leven te gaan in Vlaanderen. Hoewel de afkeuring van homoseksualiteit de afgelopen tien jaar sterk is gedaald, houdt een deel van de bevolking er nog steeds eerder negatieve attitudes tegenover holebi’s of homoseksualiteit op na. Uit onderzoek bij adolescenten blijkt dat vooral jongens, moslimjongeren en leerlingen uit het technisch en beroepssecundair onderwijs (TSO en BSO) weinig tolerant zijn voor leeftijdsgenoten die niet aan de heteronorm voldoen. Deze heteronorm bepaalt dat heteroseksualiteit als de norm wordt beschouwd terwijl alle andere vormen van seksualiteit als afwijkend gezien worden. Heteronormativiteit zit hardnekkig ingebakken in onze samenleving en uit zich ook op school. Zo komt homoseksualiteit in de meeste studieboeken en lessen nooit aan bod en houdt het schoolbeleid vaak geen rekening met de specifieke noden van holebileerlingen. Seksuele diversiteit is vaak niet zichtbaar op school en homoseksualiteit wordt zelden vermeld als grond voor discriminatie in het

schoolreglement, waardoor slachtoffers van homonegatief pestgedrag zich niet gesteund voelen. Holebileerlingen ervaren nochtans meer discriminatie op school dan heteroleerlingen en leerkrachten reageren vaak niet op homonegatief pestgedrag in de klas. Om de gevolgen van deze heteronormativiteit en homonegativiteit op de schoolloopbanen en schoolervaringen van holebi-jongeren te onderzoeken, werd een onderzoeksproject opgestart waarin werd geconcentreerd op deze processen. Dit onderzoeksproject bestond uit een online vragenlijst die ingevuld werd door 1745 holebi- en heteroleerlingen uit het secundair onderwijs en aanvullende diepte-interviews bij holebileerlingen. Kwetsbare meisjes Uit de resultaten van de vragenlijst bleek dat de seksuele identiteit van leerlingen slechts een kleine invloed heeft op hun gevoel erbij te horen, hun schoolmotivatie en schoolprestaties. Voor jongens werden zelfs helemaal geen verschillen gevonden. Homoseksuele en biseksuele jongens blijken het even goed of zelfs beter te doen op school dan heterojongens. Lesbi-


dossier onderwijs

Uit onderzoek bleek dat lesbische en biseksuele meisjes meer moeilijkheden ervaren met hun seksuele identiteitsontwikkeling.

sche en biseksuele meisjes nemen echter een kwetsbaardere positie in. Zij hebben minder het gevoel dat ze erbij horen op school, zijn minder gemotiveerd om te presteren en hebben meer kans op falen dan heteromeisjes. Op sommige vlakken doen deze meisjes het zelfs slechter dan heterojongens, een onverwachte uitkomst aangezien jongens het over het algemeen vaak slechter doen op school dan meisjes. In dit onderzoek werd rekening gehouden met verschillende factoren die de hogere kwetsbaarheid van lesbische en biseksuele meisjes zouden kunnen verklaren. Zo werd nagegaan of lesbische en biseksuele meisjes meer worden gepest of gediscrimineerd door leerkrachten, of ze negatievere reacties krijgen op hun coming-out, of ze meer minderheidsstress ervaren of een lager mentaal welbevinden hebben, maar geen van deze variabelen bleek van doorslaggevend belang te zijn. Om hun kwetsbare positie verder te onderzoeken werd een aanvullend onderzoek uitgevoerd aan de hand van diepteinterviews. Hieruit bleek dat lesbische en biseksuele meisjes meer moeilijkheden ervaren met hun seksuele identiteitsontwikkeling. Ze ontdekken hun seksuele

voorkeur vaak erg plots naar aanleiding van een bepaalde ontmoeting of gebeurtenis, terwijl dit voor jongens vaker een proces is dat veel langer duurt en waar ze dus geleidelijk aan kunnen wennen. De acceptatie van die voorkeur wordt door meisjes vaak ook moeilijker gevonden en ze zijn vaker bezorgd over de reacties van anderen op hun coming-out. Het zou kunnen dat deze moeilijkheden die ze ervaren tijdens hun seksuele identiteitsontwikkeling een negatieve invloed heeft op hun schoolloopbanen. Ook homoseksuele en biseksuele jongens krijgen soms te maken met deze problemen, maar zij kunnen het meer loskoppelen van hun schoolprestaties, waardoor ze voor hen minder doorslaggevend zijn. Homonegativiteit op school Naast de schoolloopbanen van holebileerlingen werden ook de homonegatieve attitudes van heteroleerlingen onderzocht. Hieruit bleek dat leerlingen uit het TSO en BSO inderdaad meer homonegatieve attitudes hebben dan leerlingen uit het algemeen secundair onderwijs (ASO). De onderzoekers gingen na of deze homonegativiteit samenhangt met de leerlingen hun ideeën over man-vrouw rolpatronen, sociale participatie en religie. Leerlingen uit het TSO en BSO bleken meer traditionele ideeën te hebben over genderrollen, minder te participeren in het verenigingsleven en vaker moslim te zijn dan leerlingen in het ASO. Dit heeft voor een groot deel te maken met de sociale ongelijkheid in het onderwijs, waardoor er buitenproportioneel veel jongeren uit de lagere sociale klassen in het TSO en BSO terecht komen. Zowel religie als traditionele ideeën over genderrolpatronen bleken een negatief effect te hebben op de homonegativiteit van leerlingen, maar verklaren niet volledig waarom leerlingen uit het TSO en BSO homonegatiever zijn dan leerlingen uit het ASO. In diezelfde studie werd nagegaan of holebileerlingen in het TSO en BSO ook meer discriminatie ervaren dan holebileerlingen in het ASO. Uit de analyse bleek dat holebileerlingen meestal meer discriminatie ervaren dan heteroleerlingen, maar dat dit niet samenhangt met hun onderwijsvorm. De hogere homonegativiteit bij heteroleerlingen in het TSO en BSO leidt dus niet noodzakelijk tot het ervaren van meer

homonegatieve discriminatie bij holebileerlingen in deze onderwijsvormen. Conclusie Één van de belangrijkste bevindingen van dit onderzoek is dat de verschillen in de schoolloopbanen van holebi- en heteroleerlingen alleen terug te vinden zijn bij lesbische en biseksuele meisjes. Homoseksuele en biseksuele jongens blijken het niet slechter te doen op school dan heterojongens, terwijl dit bij meisjes wel het geval is. Tijdens de interviews werd één mogelijke verklaring van de kwetsbare positie van deze meisjes blootgelegd, namelijk de moeilijkheden die ze ervaren tijdens hun seksuele identiteitsontwikkeling. Een andere bevinding van dit onderzoek is dat de verschillen in de schoolloopbanen van holebi’s en hetero’s eerder klein zijn. Bovendien werd aangetoond dat homonegatieve attitudes niet noodzakelijk leiden tot de ervaring van homonegatief pestgedrag. Dit betekent echter niet dat deze homonegativiteit niet aangepakt moet worden. Het is immers niet omdat er weinig verschillen worden gevonden tussen de schoolloopbanen van holebi’s en hetero’s, dat holebi’s het op alle domeinen even goed doen. Recent onderzoek toonde bijvoorbeeld aan dat holebi’s nog steeds meer psychologische problemen ervaren dan hetero’s en dat holebi’s in Vlaanderen nog steeds regelmatig worden geconfronteerd met geweld omwille van hun seksuele voorkeur of afwijkende genderexpressie. De problemen van holebileerlingen situeren zich dus misschien niet zozeer in de schoolloopbaan, al mogen we hier de negatieve resultaten voor lesbische en biseksuele meisjes niet uit het oog verliezen, toch kan de school een ideale plaats zijn om attitudes te veranderen en een positief signaal te geven.

meer info Aerts, S. (2013) Uit de kast op school. De schoolloopbanen van holebi- en heteroleerlingen in het Vlaams secundair onderwijs. Gent: Vakgroep Sociologie, Universiteit Gent. Dewaele, A., Vincke, J., Van Houtte, M., & Cox, N. (2008). De schoolloopbanen van holebi- en heterojongeren. Antwerpen/ Hasselt: Steunpunt Gelijkekansenbeleid.

31


Vlaamse Scholierenkoepel pleit voor relationele en seksuele vorming op school

Maxime Detand is lid van de algemene vergadering van de Vlaamse Scholierenkoepel (VSK). VSK is de koepel van leerlingenraden en de spreekbuis van scholieren uit het secundair onderwijs. De organisatie vraagt voldoende aandacht voor holebi’s en transgenders op school. Maxime is homo en nog maar net uit de kast. Zijn vorige school ontmoedigde homoseksuele leerlingen immers om uit de kast te komen. Tekst en Foto's: Dennis De Roover

32

Maxime uit Brussel is pas afgestudeerd aan de technische en beroepsschool. Hij deed in het secundair nooit zijn coming-out. Hoewel hij vaak homo werd genoemd, verzette hij zich tegen het label. Hij was eerst zelf gekant tegen homo’s: “Het kostte me heel wat tijd om mezelf te aanvaarden. Ik wou niet dat anderen me ‘homo’ noemden, want ik ervoer het als iets negatief. Op een gegeven moment was ik in strijd met mezelf. Pas in het laatste jaar heb ik vrede genomen met mijn seksuele geaardheid. Maar ik kon mijn coming-out niet meer doen zonder een slecht figuur te slaan, omdat ik me zo fel had verzet tegen de homo-stempel.” Zijn vorige school stond niet bepaald open voor coming-outs: “Ik had een goede band met mijn fysicaleerkracht. We hadden eenzelfde manier van denken en zaten allebei in de leerlingenraad. Hij was de eerste leerkracht waar ik mijn coming-out bij heb gedaan. Hij raadde me echter af om mijn coming-out te doen. Het klimaat op mijn school zorgde ervoor dat het moeilijk was om ermee naar buiten te komen. De directie heeft het me nooit verboden, maar ik voelde wel een indirecte druk om het voor mezelf te houden. Er was een leerkracht godsdienst die uit de kast

was waarbij homoseksuele leerlingen met vragen terecht konden. Ook hij raadde leerlingen af hun coming-out te doen op vraag van de directie.” Maxime werd bovendien vaak gepest: “Tijdens de les lichamelijke opvoeding bleef iedereen op afstand. Ik keek naar de grond om niet de indruk te wekken dat ik één van de jongens aan het bewonderen was. Ik kreeg te horen dat ze een talloor in hun broek moesten steken als ik achter hen stond. Één keer heb ik geroepen: ‘Denk je nu echt dat een talloor mij gaat tegenhouden?’ Daarna hebben ze dat niet meer gezegd. Je wordt er wel assertiever door, maar fijn is anders.” De leerling zat slecht in zijn vel. “Sommige leerkrachten waren op de hoogte dat ik homo was. In het begin was ik niet blij dat de leerlingenraad op de hoogte was, want ik dacht dat het nieuws zich verder ging verspreiden. Het is echter altijd binnen de leerlingenraad gebleven. Het gaf me uiteindelijk wel een veilig gevoel dat sommige personen het wisten. We kwamen één keer per week samen. Het was een opluchting dat ik dan geen toneel moest opvoeren. Het verzwijgen was zeer zwaar in het laatste schooljaar. Ik vond het niet meer correct tegenover mezelf, maar wou


dossier onderwijs

niet opnieuw worden gepest want in het laatste jaar was dat net opgehouden.” Nu is Maxime veel zelfverzekerder. Hij wil zich tijdens zijn hogere studies niet meer laten raken door reacties van andere studenten: “Ze moeten het maar aanvaarden. En zo niet, pech voor hen!” Via de leerlingenraad raakte Maxime betrokken bij het beleid van de Vlaamse Scholierenkoepel. VSK formuleerde in 2010 een advies over relationele en seksuele vorming op school. Daarin kaartte ze aan dat het sterk afhangt van leerkracht tot leerkracht of er wordt gesproken over relaties en seks. Maxime deelt dat inzicht: “Je merkt snel of het onderwerp gemakkelijk ligt bij een leerkracht. Relaties en seks blijven delicate onderwerpen. Vaak staat de leerkracht in een kwetsbare positie als hij of zij erover spreekt. Zelf had ik een biologieleerkracht die al helemaal rood werd als hij nog maar het woord ‘bevruchting’ moest uitspreken. Hij was wellicht niet voorbereid om over seks en relaties te spreken. De overheid en pedagogische diensten kunnen leerkrachten emanciperen, zodat ze vertrouwder zijn met het thema en er op een correcte manier over kunnen praten.”

tijdens de les over zichzelf. Ze brengen uren met elkaar door. Relaties en seksualiteit zijn heel actueel voor hen. Scholieren krijgen daarin geen begeleiding. Ik vind het irreëel om die gevoelswereld uit het onderwijs te verbannen. Ons onderwijs heeft de taak om scholieren in brede zin te ontwikkelen: niet alleen om te kunnen functioneren op de arbeidsmarkt, maar ook in de samenleving. Onderwijs dat zich alleen maar toespitst op het cognitieve, miskent de mens die een scholier is.” Relationele en seksuele vorming staat nu in de vakoverschrijdende eindtermen. Maxime verdedigt dat dit voor VSK niet volstaat als garantie: “De onderwijsinspectie controleert natuurlijk of de vakoverschrijdende eindtermen worden nageleefd. Als die eindtermen echter vaag omschreven zijn, dan laat een school in het zesde jaar één keer een film zien, gevolgd door een gesprekje en dan kunnen ze dat afvinken. VSK spreekt zich niet uit over hoe het moet gebeuren, als er maar voldoende aandacht voor is.” VSK vraagt ook dat scholen richtlijnen of een draaiboek opstellen voor bijzondere situaties, bijvoorbeeld om goed om te gaan met transgenderjongeren. Maxime

voor signaal geef je ook aan transgenders door verschillende regels voor jongens en meisjes op te leggen? Ik besef wel dat leerkrachten zich vaak pas bewust worden van de noden van transgenders als er een transgender in de klas zit. Dan staat het dichter bij hun leefwereld en leren ze er beter mee omgaan, maar vaak durven transgenders zich niet te uiten. Ze kennen hun identiteit maar vinden geen omgeving met een verwelkomende houding. Genderdiscriminerende regels achterwege laten is een eerste stap. Scholen zouden best een genderbeleid uitbouwen. Als een groep geëngageerde leerkrachten en scholieren daarmee bezig is, straalt dat wel een positieve houding uit.” Door zijn ervaringen op school is Maxime doordrongen van het besef dat het op school beter kan voor holebi’s en transgenders. Voor hem begint nu de hogere opleiding. “Één zaak is mij nu wel duidelijk: als je wilt werken aan een beter schoolklimaat voor iedereen, betrek je de scholieren best volwaardig bij het schoolbeleid. Zo kunnen scholen in de toekomst vermijden dat hun scholieren overkomt wat mij is overkomen.”

Zelf had ik een biologieleerkracht die al helemaal rood werd als hij nog maar het woord ‘bevruchting’ moest uitspreken Seks en relaties worden op school te technisch benaderd, waarschuwt Maxime: “Op school is veel aandacht voor soa’s en zwangerschapspreventie. Dat zijn uiteraard belangrijke thema’s maar seksualiteit wordt daarbij uit het oog verloren. Aan de gevoelsmatige en maatschappelijke benadering van relaties wordt heel weinig aandacht besteed. Dat is zeer afhankelijk van de leerkracht. Het zijn dan nog eens thema’s die vaak aan bod komen tijdens levensbeschouwelijke vakken. Uitgerekend bij die vakken hebben leerkrachten veel vrijheid om hun lessen zelf in te vullen. Die thema’s zouden we net allemaal moeten meekrijgen!” Wanneer ik vraag of het wel een taak van de school is om scholieren te leren praten over hun gevoelens, reageert Maxime fel: “Toch wel! Scholieren praten hoe dan ook

heeft niet de indruk dat zo’n richtlijnen vandaag een ingeburgerde praktijk zijn: “Veel jongeren begrijpen zelfs niet wat transgenderisme is. Bovendien zijn transgenders in het onderwijs nog niet zo zichtbaar.” Maxime zat op een school met genderdiscriminerende schoolregels. Het reglement was immers vooral gericht tot jongens: “Er waren weinig studentes bij mij op school: een twintigtal meisjes op meer dan duizend scholieren. Het haar van jongens moest bepaalde afmetingen hebben, mocht niet tot op de schouders komen. Asymmetrische snit mocht evenmin, want een jongen met zo’n kapsel kreeg er constant opmerkingen over. Meisjes mochten wel lang haar hebben, als het maar geen dreadlocks waren. Op die manier staan regels vrije genderexpressie natuurlijk grondig in de weg. Wat

33


de eerste keren van homojongens Verschillen in de seksuele carrières van jongeren

Even lekker stereotiep: puberjongens denken maar aan één ding (SEKS!), toch? Maar de meisjes laten hen wachten op seks, niet? Hoe zit dat dan bij homojongens? Zij hoeven op niemand te wachten. Maar ze weten in hun puberteit soms nog niet dat ze op jongens vallen. Zijn ze dan vroeger, later of gelijk met heterojongens bij hun eerste keer? Ze zullen toch wel wat losser met seks zijn. Niet? Heeft dat gevolgen? En moeten deze jongens dan anders begeleid worden op school? Lies Verhetsel, beleidsmedewerker jongeren bij Sensoa

Jongeren maken heel wat mijlpalen van 'eerste keren' mee in hun adolescentiejaren. Zo is er de eerste kus, de eerste tongkus, de eerste keer masturberen, de eerste keer een ander masturberen of gemasturbeerd worden, de eerste orale seks, de eerste geslachtsgemeenschap, en de eerste anale seks. De opeenvolging van deze mijlpalen noemen we de seksuele carrière. De meeste jongeren volgen ook min of meer deze volgorde van minder intiem naar meer intiem seksueel contact. Uit recent Nederlands, Brits en Amerikaans onderzoek blijkt dat homo- en bi-jongens dezelfde patronen van seksuele ervaringen volgen wat betreft seks met mannelijke partners. Om die reden gebruiken we in dit artikel enkel de term homojongens. We spreken expliciet over bi-jongens wanneer het toch relevant is een onderscheid te maken tussen bi- en homojongens. We hebben het vooral over jongens tussen 12 en 18 jaar. Nog even dit: jongens die zich aangetrokken voelen tot jongens blijven zich ook als volwassene tot mannelijke partners aangetrokken voelen. Vaak geven ze op latere leeftijd zelfs aan dat ze nog meer op mannen vallen dan op jongere leeftijd. Dat jongens door een homoseksuele fase kunnen gaan lijkt dus een mythe te zijn. Verschillen homojongens van heterojongens? Het onderzoek geeft aan dat er inderdaad verschillen zijn tussen de seksuele carrières van heterojongens en die van homojongens, maar er zijn nu ook weer niet zoveel verschillen als misschien gedacht…

34

Heterojongeren beleven hun eerste romantische kus gemiddeld op 14 jaar. Homojongens zijn daar wat later mee. Heterojongeren beleven hun eerste seks met penetratie gemiddeld op 16-17 jaar. Homojongens zijn daarin wat vroeger. Al generaties lang is er gemiddeld 2,7 jaar tussen de eerste kus en de eerste geslachtsgemeenschap, maar bij homojongens is dat dus niet zo. Zij beginnen iets later aan hun seksuele carrière, maar doorlopen de stappen sneller. Dit betekent dat zij minder tijd hebben om zich aan te passen aan een steeds intiemere seksuele relatie en de consequenties daarvan. Ondanks de kortere seksuele carrière hebben homojongens meer seksuele ervaring dan hun leeftijdsgenoten, al gaat het dan niet per se over geslachtsgemeenschap. We kunnen vermoeden dat homojongens in hun kortere seksuele carrière minder tijd krijgen om zich voor te bereiden op veilige seks en ook minder goed weten wat ze wel of niet willen bij seks. Over deze gevolgen straks meer. Op andere vlakken zijn homojongens net als heterojongens. Ze hebben ongeveer evenveel sekspartners en hun laatste sekspartner was meestal een vaste partner aan wie zij trouw waren en waarop ze erg verliefd waren. Zij hebben net als heterojongens ook losse relaties. Interessant is dat zij iets vaker dan heterojongens aangeven dat hun relaties uitsluitend vast of uitsluitend los waren. Homojongens kan je misschien meer dan heterojongens indelen in ‘relatiemateriaal’ en ‘casanova’s’. Zou kunnen. Verder geven homojongens en heterojongens dezelfde motieven op om seks


dossier onderwijs

te hebben: een langdurige relatie, opwinding, nieuwsgierigheid, verliefdheid, et cetera. Niets nieuws onder de zon.

plaats waar vele jongeren zich zeer goed thuis voelen en dus ook de homojongeren. Daar kunnen zij anoniem contacten leggen, wat hen gretige gebruikers maakt.

Meer en minder risico Een woordje over de gevolgen van de korte seksuele carrière van homojongens: jongens die hun eerste keer met een mannelijke partner beleefden rapporteren vaker dat zij daarbij onder druk gezet waren dan jongens die hun eerste keer met een meisje beleefden. Homojongens lopen dus meer risico op ongewilde seks. Hoe jonger ze zijn bij hun eerste keer en hoe minder ze verwachtten seks te hebben, hoe groter dat risico op ongewilde seks. Opvallend: er is ook nieuws over zwangerschapspreventie. Biseksuele jongens denken minder aan anticonceptie dan heterojongens. Logisch wanneer zij seks hebben met jongens, maar risicovol wanneer zij seks hebben met een meisje. Daar staat tegenover dat homojongens veiliger vrijen dan heterojongens. Ze geven vaker aan dat zij altijd een condoom gebruiken en blijven dit langer volhouden. Ook laten homojongens zich veel vaker testen op soa en hiv. Dat is een goede zaak, want homojongens lopen geweldig veel risico op soa en hiv en moeten zich daar hoe dan ook bewust van zijn. Opvallend is dat homojongens veel meer dan heterojongens aangeven seks te hebben tegen beloning: 14% van de homojongens tussen 17 en 24 jaar zou hier ervaring mee hebben, tegenover 4% van de heterojongens en 2-3% van de meisjes. De groep jongens die zich werkelijk prostitueert zal relatief klein zijn, maar is zeker niet verwaarloosbaar. Wat niemand zal verwonderen is dat homojongens vaker seksuele contacten hebben op of via het internet. Het internet is vandaag de dag een plaats om relaties aan te gaan en te onderhouden. Homojongens voelen zich vaak niet thuis in de homobars of de feesten van holebiverenigingen en het heteromilieu is niet meteen de plaats waar ze makkelijk potentiële partners tegenkomen. Het internet is daarentegen de

Wat met relationele en seksuele vorming in het onderwijs? Eerst en vooral volg je als leerkracht gewoon zoals altijd de eindtermen of ontwikkelingsdoelen. Deze zijn zo opgesteld dat zowel heterojongeren als holebijongeren de kennis, vaardigheden en attitudes kunnen meekrijgen die zij nodig hebben. De eindtermen vinden hun plaats binnen een breed beleid rond seksualiteit op school. Ze geven de kans om vorming te geven op maat van je leerlingen over een veelheid van onderwerpen. En daarvoor hoef je niet te weten welke jongens zich aangetrokken voelen tot jongens. Indien je vorming interactief is en de vragen dus uit de groep komen, dan krijgt iedereen de kans te leren over wat hen bezighoudt. Ook de homojongens. Gebruik je wisselende perspectieven – hetero en holebi- dan kan iedereen zich aangesproken voelen. Je gaat er best van uit dat er in elke klas een holebi kan zijn met eigen vragen en ervaringen. Dit artikel gaat niet in op de beleving van homojongeren. Toch wil ik hier kort vermelden dat er binnen relationele en seksuele vorming een grote nood is om de beleving van jongeren omtrent seksualiteit en relaties aan bod te laten komen. Hetzelfde als altijd Ga er vooral niet van uit dat holebi’s en hetero’s erg veel van elkaar verschillen, voor het grootste deel zijn ze op zoek naar dezelfde dingen. Ze zijn nieuwsgierig naar seks, worden verliefd en beleven hun eerste keren. En allemaal moeten ze uitzoeken wat hun eigen tempo is. Maar een beetje anders Wel is het goed om zich van een aantal zaken bewust te zijn. Zo is het goed om voor

ogen te houden dat holebi’s kwetsbaarder zijn voor seksueel grensoverschrijdend gedrag. In een vorming die de leerlingen iets wil meegeven over weerbaarheid en grenzen, is het zeer belangrijk om niet enkel te denken aan de meisjes en de vreemde mannen die hen kunnen aanvallen. Holebi-jongeren zijn minstens even kwetsbaar en binnen relaties onder jongeren komt vaak grensoverschrijdend gedrag voor. Jongeren zelf zijn zich daar niet steeds van bewust en zijn er dus niet op voorbereid. Wanneer je vorming geeft over soa’s en hiv is het belangrijk te benadrukken dat homomannen vele malen meer risico lopen op soa’s dan hetero’s, ook als ze jong zijn. Het is belangrijk om al je leerlingen te laten oefenen met condooms opdat ze zo goed mogelijk voorbereid zijn op hun eerste keer. De cijfers geven aan dat het al aan de late kant is om dit pas in de tweede graad secundair te doen... Wanneer je vorming geeft over anticonceptie is het goed om het ook interessant te maken voor de jongens en de holebi’s. Dit kan je bijvoorbeeld doen door casussen te gebruiken die het perspectief van de jongens tonen. Zo kan je ook casussen vanuit het perspectief van een bi-jongen of -meisje gebruiken. Laat iedereen nadenken over welke anticonceptiemiddelen bij hen passen. Tot slot is er een grote nood aan mediawijsheid en kritische beeldvorming voor alle jongeren. Het internet is geweldig als toegang tot informatie en om de mogelijkheden om contact te leggen en te houden, maar er zijn een paar ‘maars’. Jongeren experimenteren met seks op of via het internet. Bekijk dus met hen hoe ze dit op een veilige manier kunnen doen. Bespreek misschien ook openlijk de beeldvorming in porno en de voor-en nadelen van seks in ruil voor geld of een andere beloning. Zo krijgen je leerlingen, waaronder homojongens, de kans om goed na te denken vooraleer ze het doen.

meer info Voor meer informatie over relationele en seksuele vorming, beleid rond seksualiteit op school en leermiddelen kan je terecht op www.seksuelevorming.be.

35


Holebi’s op bezoek in de les

Michiel De Sloovere wil scholenwerking uitbreiden naar het BuSo

Michiel is een frisse twintiger en erg actief bij Punt Andere Lijn (PAL), een Brugse holebi-jongerenvereniging. Na een emotionele en moeilijke periode in het secundair onderwijs te hebben doorworsteld, duikt hij met PAL terug de klas in om het holebi-thema bespreekbaar te maken. Hij wil vanuit zijn eigen roots de schoolwerking van PAL uitbreiden naar het Buitengewoon Secundair Onderwijs, maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan... Peter De Vos In de stadsrand van Brugge in een doodnormaal appartementje op het gelijkvloers tref ik de loodgieter aan. Michiel is ‘eventjes weg’. Overdag is hij een omnipotente medewerker in het Boudewijn Seapark en ‘s avonds vind je hem in zijn favoriete praatcafé. Zijn resterende vrije tijd vult hij bijna geheel op met PAL. Wanneer de eerste druppels vallen, zie ik een breed glimlachend blondje met een roze T-shirt naar me toe fietsen. Oef! Gered van de regen door Michiel! Hij maakt snel een plekje voor me vrij in de zetel en verdwijnt dan als een goede gastheer de keuken in voor enkele glazen water. Ondertussen neem ik de tijd om zijn appartementje te bekijken. Schilderijen van engeltjes, grammofoonplaten en fleurige bloemetjes op de vensterbank. Tussen alle paperassen op zijn grote tafel vind ik her en der wat ZiZomagazines; duidelijk een fan! Op zijn kast staan oude foto’s. Op enkele herken ik Michiel. Hij hoort het niet graag, maar hij lijkt me sinds zijn twaalf jaar nog geen haar veranderd. Langs de foto’s zwier ik mijn journalistieke speurneus in Michiels verleden. Een moeizame, verwarrende en eenzame zoektocht is een treffende omschrijving van zijn periode op de middelbare school. De echtscheiding van zijn ouders zorgde voor veel stress. Nadien kwamen zijn coming-out en zijn eerste liefdesperikelen. “Ik ben naar de Vrije School Haverlo gegaan; dat is Buitengewoon Secundair Onderwijs. Ik werd er wel goed onthaald, maar ik miste er mijn vriendjes en vriendinnetjes uit het lager. Het ging toen al moeilijk tussen mijn ouders. Zij zijn rond mijn veertiende gescheiden. Daardoor sliep ik ‘s nachts bijna niet en overdag viel ik in slaap. Ik was heel onzeker en angstig voor wat er allemaal zou gebeuren. Pas rond mijn zestiende, toen de scheiding van mijn ouders achter de rug was, kwam

36

© Delia Vermant


dossier onderwijs

ik wat tot rust. Rond die periode merkte ik dat er een leuke jongen aan de overkant van de speelplaats stond die ik eigenlijk wel knap vond. Ik besefte pas na enkele maanden nadenken dat het gevoel niet hetzelfde was als ik naar een meisje keek. Ik heb het toen verteld aan een heel goede vriendin die er heel normaal op reageerde. Kort daarop heb ik het aan een losbollige godsdienstlerares verteld en daarna aan de rest van de klas. Eerst heb ik een kleine godsdienstige preek gekregen, maar voor de rest vond ik haar wel open-minded. Op het einde van het

de klas kwam te staan, het deed hem veel deugd. “Had ik in mijn tijd zo’n vereniging gehad waar ik bij terecht kon om over mijn geaardheid te praten, om mezelf te kunnen zijn, om mezelf te ontwikkelen tot wie ik nu ben geworden, dan was het in mijn leven wellicht allemaal veel vlotter verlopen. Het is maar door in PAL terecht te komen dat ik ben opengebloeid. Een jaar geleden was ik nog niet zo sociaal, enorm onzeker en een moeilijke verteller. Daarom wil ik onze eigen schoolwerking uitbreiden naar het BuSO. Ik weet alleen niet goed hoe ik het moet aanpakken.”

vragen bovendrijven zoals hoe is het om seksueel contact te hebben met hetzelfde geslacht. Uiteraard gaan we dit niet letterlijk vertellen want dat is nogal privé, maar we verwijzen wel door naar de website van Sensoa. We vertellen wel over onze coming-out. Shit, dit was ik daarnet nog vergeten te vertellen. Toen ik mijn coming-out deed in mijn vriendenkring zijn er enkele mensen letterlijk opgestapt, weggegaan en ze praten nu niet meer tegen mij. Dat was keihard, maar uiteindelijk weet ik daardoor wel wie mijn echte vrienden zijn. Ik geef de leerlingen ook steeds mee dat ik er ben

Had ik in mijn tijd zo’n vereniging gehad waar ik bij terecht kon om over mijn geaardheid te praten [..] dan was het in mijn leven wellicht allemaal veel vlotter verlopen schooljaar heb ik het aan mijn mama verteld. Aan mijn papa zowat een jaar later, nadat ik mijn eerste date had gehad. Die eerste date was trouwens aan het Q Beach House. Hij nam mijn hand vast, we hebben geknuffeld en dan heeft hij mij binnengedraaid. Ik zat met veel vragen over de homowereld. Ik kende toen nog geen holebiverenigingen. Op school kreeg ik zo goed als geen informatie. Ik ben uiteindelijk zelf op zoek gegaan, maar kreeg ook hulp van mijn nonkel die homo is. Hij heeft me voorlichting gegeven. Op school krijg je wel seksuele voorlichting, maar niet op vlak van homoseksualiteit. Zonder mijn nonkel had ik wellicht nog meer getwijfeld over wie ik als persoon ben.” Zijn eerste werkervaringen gingen gepaard met pesterijen. Vanuit zijn vakantiejobs op speelpleinwerkingen bij Vivès heeft hij zich bijgeschoold zodat hij als begeleider in een buitenschoolse kinderopvang terecht kwam. Toen zijn werk daar ten einde liep, is hij in het Boudewijn Seapark begonnen. Twee jaar geleden heeft Michiel via The Pub, een praatcafé in Brugge, zijn weg naar PAL gevonden. In deze periode begon hij pas écht open te bloeien. De schoolwerking was iets waar hij meteen voor tekende. Ook al was hij erg nerveus toen hij die eerste keer voor

PAL en Michiel willen de uitbreiding serieus aanpakken: te rade gaan bij andere LGBT-verenigingen, scholen contacteren en samen zitten met directeuren en leerkrachten. Hij is er zich van bewust dat het niet zo eenvoudig zal zijn. “In het BuSO zitten er leerlingen met diverse problemen. Waar het niet mogelijk is, is natuurlijk bij personen met een zware verstandelijke handicap. Uiteraard vind ik dat zij ook recht op informatie hebben, maar kan je het holebithema wel in hun lessen steken? Staan de scholen er wel voor open? Hoe gaan de leerlingen daarop reageren?” Michiel werpt een licht op het huidige schoolwerkplan van PAL. Opeens valt er hem nog een diepe levensles te binnen die hij tijdens zijn coming-out heeft geleerd. “We richten ons tot klassen van het vierde middelbaar of hoger. Wij geven via een algemene brief of telefonisch contact aan de scholen het aanbod van onze schoolwerking, maar het zijn de scholen die ons uitnodigen. We gaan dan per twee naar een school en in de klassen stellen we ons voor. We geven eerst wat algemene informatie over ‘holebi’s in de wereld’ en ‘pesten en verdraagzaamheid’. Daarna doen we een quiz om te zien wat de leerlingen al van holebi’s afweten en welke vragen ze voor ons hebben. Er komen soms wat absurde

door gekomen; het enige wat telt is dat je jezelf mag zijn. Nadien krijgen we steeds briefjes met daarin ‘tof’ of ‘boeide me niet, maar bedankt dat we twee uur geen les hebben gehad’. Soms zit er ook een vertrouwelijke vraag tussen die we dan ofwel persoonlijk beantwoorden of algemeen in de groep vertellen zonder dat de persoon zich bekend moet maken. We geven achteraf ook steeds onze contactgegevens mee. Als laatste houden we nog een kleine enquête om onze werking te evalueren en te verbeteren.” “Sinds kort heb ik via het onthaal van PAL contact met een meisje die vroeger in het BuSO heeft gezeten. Ze is naar Brugge gefietst en heeft het PAL-Central (het lokaal van PAL, red.) bezocht. Bij het onthaalgesprek zei haar moeder dat ze zich zorgen maakte omdat haar dochter uit het BuSO kwam. Eens ik vertelde dat ik zelf uit het BuSO kom, zag ik zo’n pak van hun schouders vallen. Ik versta haar en zij verstaat mij. Het doet me enorm deugd om te zien dat ik zoiets voor haar kan betekenen door gewoon mezelf te zijn.”

meer info www.punt-andere-lijn.be mail: info@punt-andere-lijn.be

37


opinie

Op zoek naar

alma mater

David Joëts pleit voor de invoering van een vak 'geestelijke opvoeding'

Na het Mister Gay Vlaanderen-avontuur richt David Joëts zijn pijlen op de onderwijswereld.

38

© Luna Photography - Mireille Paridaens


dossier onderwijs

Ik kijk met gemengde gevoelens terug op mijn schooltijd. Ik was dan wel de primus van de klas; gevoelsmatig verkende ik voortdurend die andere pool. De klasgenoot op wie ik mijn oog had laten vallen, hield mij in een wurggreep. Of deed ik het mezelf aan, simpelweg omdat ik het liet gebeuren? Hoe dan ook, ik werd verteerd door de schaduw van de liefde, willoos gegrepen door een spiraal van zelfdestructie. Dat deze crush mij uiteindelijk niet fataal is geworden, heb ik echter niet aan de school te danken. David Joëts De school beperkt zich doorgaans tot een professionele vorming: het aanbieden van leerstof om later je brood te kunnen verdienen. De heersende schoolmentaliteit leerde mij echter niet hoe met mijn radeloze zelf om te gaan. Er kwam geen aanwijzing over hoe ik uit dat emotionele moeras had kunnen klauteren; geen schoolwijsheid die me duidelijk maakte dat ik het slachtoffer was geworden van mijn eigen ‘projecties’ en hoe ik die had kunnen (en moeten) terugnemen. Ons onderwijs behoort tot de top van Europa en daar mogen we met recht fier op zijn. Intussen wordt het instituut wel geconfronteerd met een menigte gedesoriënteerde en vervreemde jongeren. Onderzoek toont aan hoe maar liefst drie kwart van deze jongeren zich ernstig zorgen maakt over de toekomst!1 Binnen de Vlaamse jeugdrangen wordt een opmerkelijk hoge incidentie aan depressies vastgesteld. Zelfdoding is - na het verkeer - zelfs de belangrijkste doodsoorzaak bij jongeren.2 Moraal van het verhaal: ik ben niet het enige mietje! Pijnlijk feit is: het onderwijs zoals ze thans opereert - staat machteloos tegenover dit existentiële onwelzijn. De reden hiervoor is vanzelfsprekend. Op dit ogenblik lijken we een louter (competitief ) economisch model in het onderwijs toe te passen, waarin leerlingen worden opgeleid om zich te conformeren aan een industriële samenleving en eenvoudigweg bij te dragen aan productie (en helaas vaak niet meer dan dat).

Komt de school ook geen opvoedkundige functie toe? Is zuiver intellectualisme onderwijskundig en maatschappelijk gesproken geen doodlopende weg? Op de schoolbanken leren we wel hoe we ons in het verkeer behoren te gedragen, maar wat met het intermenselijke verkeer? Bereidt de school leerlingen voldoende voor op de levensstormen, het huwelijk, het verzorgen en de verantwoordelijkheid? Bevordert het huidige schoolklimaat de bewustwording van de leerling? Anders uitgedrukt: wordt er binnen de schoolmuren genoeg aandacht besteed aan het ‘existentiële leren’; het ‘leren over het leven’? Nog te zelden lijkt men stil te staan bij de diepere levensvragen, het verkennen van de eigen identiteit (Wie ben ik? Vanwaar kom ik? Waar ga ik naartoe?) en de persoonlijke levensdoelen (Wat wil ik nu écht?). Akkoord, het komt wat ouderwets over. In een wereld van schaduwen is het bestaan van licht soms niet te geloven. En toch... Het existentiële leren stelt de leerling in staat ingrijpende gebeurtenissen - zoals lijden, pijn, verdriet en dood – psychisch te integreren en leert de enkeling zich te verhouden tot zichzelf (zelfkennis), de samenleving (moraal) en de kringloop van het leven (ecologie). Ontwikkeling op dit vlak is een hefboom voor innerlijke groei, zelfrealisatie en verbondenheid met mens en natuur.

het onderwijs de kansarmoede structureel aan te pakken - wat natuurlijk valt toe te juichen - maar doorheen dit proces wordt de psyche van de leerling doorgaans genegeerd. En dat terwijl ‘het onbewuste’ van de leerling ook een handicaperende factor kan zijn. Het structureel willen wegwerken van kansarmoede in het onderwijs - zonder oog te hebben voor het onbewuste van de leerling - is als dweilen met de kraan open. Kansarmoede is niet louter sociologisch invulbaar, maar blijkt ook (en vooral) psychologisch gekleurd.

Gravend naar schedels vergaten wij de inhoud van onze eigen hersenpan

De Leuvense professor in de criminologie Johan Deklerck legde op dit vlak al eerder de vinger op de wonde. In zijn onderzoek stelt hij dat alle problemen waarmee het huidige onderwijs kampt - agressie, stress, concentratieproblemen, gebrek aan respect voor de leerkracht, vandalisme, depressie en pestgedrag - vallen toe te schrijven aan problemen in de identiteitsontwikkeling. Deklerck illustreerde hiermee dat er, ook in het onderwijs, een grote nood bestaat aan leerprocessen op emotioneel en existentieel vlak. Ik twijfel hoegenaamd niet aan de goede wil van de school als instituut. Zo tracht

Immers: de school streeft er naar iedereen gelijke kansen aan te bieden, maar wat als die kansen de facto niet worden aangegrepen? Niet enkel de ‘kennis’ (de leerstof ), maar ook de ‘kenner’ (de subjectiviteit van de leerling) kan best in de formule worden betrokken. Vandaar het voorstel: voer het vak ‘geestelijke opvoeding’ in. Dan nemen we naast de anatomie van ons lichaam ook ons eigen bewustzijn tot voorwerp van onderzoek. En kunnen we, via innerlijke scholing, meester worden over onze geest. Zo voorkomen we dat het ons op een onbewuste, ongewilde wijze beïnvloedt. Waar blijft die ‘stille kamer’ op school? Meditatie blijkt een uiterst dankbaar (en goedkoop) middel om onbewuste inhouden bewust te maken, creatief open te bloeien en los te breken uit vastgeroeste patronen. Vaarwel vicieuze cirkel. Er werd hier al flink wat

39


Zelfkennis is een investering voor het leven onderzoek naar verricht en dat steeds met hoopgevend resultaat. Het Centrum voor Mindfulness in Nederland liet bijvoorbeeld haar mindfulnesstraining in de schoolklas onderzoeken door dr. Eva van de WeijerBergsma en prof. dr. Susan Bögels van de Universiteit van Amstersdam.4 Wat valt er te verwachten wanneer wij het onderwijs injecteren met een shot psychologie en levenskunst? Wat als binnen de schoolmuren de ‘zelfkennis’ en het ‘schaduwwerk’ de aandacht zouden krijgen die ze eigenlijk verdienen? Best confronterend... maar wel helend. Als leerling krijg je dan de instrumenten aangereikt om je beter te oriënteren wanneer je de pedalen dreigt kwijt te geraken. Als jongere wordt je door de school aangespoord om de reis naar het eigen innerlijke te ondernemen. Spannend en lonend! Want zelfkennis is een investering voor het leven. Oude recepten werken niet langer, zoveel is duidelijk. Het onderwijs staat voor een belangrijke keuze. Bevrijdt ze zich van dat ijzeren, instrumentalistisch juk? Maakt ze ruimte vrij voor wat warm, existentialistisch soelaas? Onze postmoderne tijd heeft stiekem heimwee naar die wijze alma mater, die geen vakidioten maar homines universales baarde. Het lijkt mij dat de ondergang van beperkende visies niet moet worden betreurd, maar net een voorwaarde vormt voor innovatie. Want de prestaties en de ambities kunnen ook hoger zijn en de adrenalinespiegels van de leerkrachten heel wat lager.5 Met dit opzet voor ogen initieer ik, de schrijver van dit opiniestuk, het I*mensproject (Project Integraal Mensbeeld). Dit bewustwordings- en zingevingsproject maakt geen gebruik van meditatie, maar

40

Dit opiniestuk is een ongemakkelijk artikel, omdat het de vinger op een gapende wonde legt. Dit schrijven is geenszins op te vatten als een verwijt, het wil slechts de aandacht vestigen op het probleem. De kritiek richt zich nooit op de afzonderlijke leraren, maar op het (gebrek aan) filosofisch kader waarbinnen het huidige onderwijs opereert. We moeten het aandurven bij de heersende onderwijsfilosofie stil te staan en het telkens weer van alle kanten te bekijken. Getuigt het niet van een kritische geest om ook onze eeuwenoude denkgewoontes aan een kritiek te (willen) onderwerpen? De vernietiging van illusies en eenzijdigheden is nooit een aangename ervaring, maar ze schenkt ons steeds een nieuw stuk vrijheid.

hanteert een cognitieve benadering. De premisse luidt: ‘Werkelijk inzicht leidt tot gedragsverandering’. Ons collectief bewustzijn leeft nog volgens de inzichten van een eenzijdig negentiende-eeuws wereldbeeld. Zo hebben wij onze daadkracht op de materie gericht en daar grote wonderen volbracht, maar tegelijkertijd verschrompelde onze geest. Gravend naar schedels vergaten wij de inhoud van onze eigen hersenpan. Een in hoge mate getechnologiseerd tijdperk levert dan wel praktisch bruikbare kennis op; ze leidt onvermijdelijk tot vervreemding. En tot het kwijtraken van intuïtief inzicht in de samenhang van natuur en kosmos. Hiermee stort het I*mens-project zich ten volle op wat zij als de wortel van veel maatschappelijke problemen (h)erkent, namelijk het failliet van een reductionistisch wereldbeeld. Een eenzijdig denken brengt altijd halve waarheden voort. Het project onderzoekt bijgevolg kritisch onze denkgewoontes, detecteert en ontmantelt eenzijdigheden en vervangt wat achterhaald is door een omvattender perspectief. Met andere woorden: het I*mens-project helpt de mens te groeien in een zinvol spiritueel wereldbeeld en dat zonder de deur open te zetten voor ongebreidelde fantasie. Zelfs natuurkundige inzichten dwingen ons hier toe. Voor een fascinerende, uitdiepende studie over de relatie geest-materie verwijs ik naar het boek ‘Quantum Questions: Mystical Writings of the World’s Greatest Physicists’ van Ken Wilber. Door het ‘gezond verstand’ te vergeestelijken wordt het ogenblikkelijk gerevitaliseerd. Ongewoon, maar niet onwaarschijnlijk! Daarmee vormt ook dit project een baken van hoop in dit kritische tijdsgewricht.

Studiedienst van de Vlaamse Regering, ‘Vrind 2009’, 2009 2 Portzky, G. en Van Heeringen, C., ‘Suïcide bij jongeren’, Psychologie en gezondheid, 2009 - 37/2 p. 76 3 Deklerck, J., ‘Verbondenheid: kans tot existentieel leren in onderwijs en jeugdhulpverlening’, 2005 4 centrumvoormindfulness.nl/mindfulkidseffecten 5 www.stressvrijescholen.be 1

meer info Meer info over het I*mens-project op www.imensproject.be


✃

â‚Ź3 KORTING bij aankoop van 20 euro

Actie geldig van 2/10/2013 t.e.m. 9/10/2013. Niet cumuleerbaar met andere acties/kortingen.

MAAK UW TUIN WINTERKLAAR SAMEN MET EUROTUIN Eurotuin Deinze: Gaversesteenweg 222 - 9800 Deinze Eurotuin Merelbeke: Fraterstraat 111 - 9820 Merelbeke Eurotuin Ophasselt: Brambroek 27a - 9500 Geraardsbergen Open maandag t.e.m. zondag van 9 tot 18.30 uur Dinsdag gesloten | www.eurotuin.be | volg ons op

Willem Fouquaert

Adv. Zizo magazine_3eurokorting.indd home decorator

curs usse n en

1

23/09/13 11:21

len e b u me e oud e i t va o n e r

wor ksho ps

Pastorie Westrem Dorpsstraat 60, 9230 Westrem (Wetteren) + 32 (0) 485/82.11.71 info@lapeinturette.be - www.lapeinturette.be open op donderdag, vrijdag en zaterdag 14 tot 18.30 uur vrije toegang!

kalkverf en kalei

oktoberactie = gratis kleuradvies en 10% korting op Mona-binnenverf! elke zondag van oktober open

Mona-verven

alle info op lapeinturette.be

advertentie Ziezo september 2013.indd 1

5/09/13 09:47


Een vijftal jaar geleden is het COC, de Nederlandse belangenorganisatie voor holebi's en transgenders, begonnen met de ondersteuning van de GayStraight Alliance (GSA). Bij dit project werken middelbare scholieren van alle geaardheden samen om aanvaarding van holebiseksualiteit uit te dragen. Tekst en Foto's: Laura Liems Ik ontmoet Geert-Jan Edelenbosch in het Mgr. Frencken College in Oosterhout, waar er sinds vorig jaar een GSA actief is. Zelf kent hij niet alle leerlingen, want er zijn ondertussen een 400 à 450 actieve GSA's in Nederland. "Onze rol is eerder ondersteunend", vertelt Edelenbosch. "Vroeger

Emancipatie komt uit mensen zelf, maar we kunnen hen wel een kader geven Geert-Jan

Gay-Straight

Alliance de Nederlandse editie

42

werkte het COC meer top-down, maar we merkten dat scholen niet veel voelden voor diversiteitsprojecten. Zelfs al wilden we ze geld geven, dan nog wisten ze niet wat ze ermee moesten aanvangen. We zagen bij Jong&Out, onze jongerenwerking, dat er nood was aan iets in die leeftijdsgroep en zo ontstond de Gay-Straight Alliance, geënt op het Amerikaanse model. Het initiatief gaat van de school of de leerlingen zelf uit, wij sturen dan actiepakketten door. Daar zitten onder meer posters, buttons en een leraren- en leerlingenhandleiding in. Emancipatie komt uit mensen zelf, maar we kunnen hen wel een kader geven." (Aan)stichter Roland Franken noemt zichzelf grijnzend de ‘aanstichter’ van het project. Vroeger deed hij voorlichtingen op Nederlandse scholen, maar daar bereikte hij naar eigen zeggen maar een beperkte groep mee. Hij kwam op het idee om de GSA een optie te maken voor een maatschappelijke stage.


dossier onderwijs

Als enkel homo's zich inzetten voor homo's, is dat maar de helft van de boodschap Laura Dat is een stage waarbij scholieren door vrijwilligerswerk kennismaken met het dragen van verantwoordelijkheid voor maatschappelijke belangen."Ze moeten dat verplicht 15 uur doen, maar meer mag natuurlijk altijd", vertelt Franken. "Ik merk dat de meesten bij de GSA blijven hangen, ook al moeten ze dat niet meer voor de stage." Bespreekbaar maken Laura is een van de jongeren die door de stage bij de GSA is terechtgekomen. "Ik voelde me meteen tot het project aangetrokken. Als ik zie dat er tegen iemand wordt gediscrimineerd, dan reageer ik daar meteen op. Ik kan daar echt niet tegen." De leerlingen kunnen kiezen hoe ze zich inzetten voor de GSA. Laura geeft onder andere presentaties in de klas. "Het mooiste verhaal vond ik dat van een jongen uit mijn klas die zich heeft durven outen door een van die presentaties. Je hoorde eerst een paar seconden stilte, maar dan begon iedereen te klappen." Randy, zelf homo, vindt het belangrijk dat het wordt geaccepteerd op school. "Ze moeten vooral stoppen met pesten. Je hebt ook homo's die daardoor zelfmoord plegen. Daar moet een einde aan komen." Hij vindt dat er in het gewone curriculum te weinig wordt gesproken over holebiseksualiteit. "Er staat letterlijk één regel in de biologieboeken," vertelt hij, "daarom hebben we een programma samengesteld waarbij we twee dagen les gaven. Ze mochten me dan ook vragen stellen. Er werden dingen gevraagd zoals 'heb je een vriendje' maar bijvoorbeeld ook of het invloed heeft op je sollicitatie. Dat vond ik wel een goede vraag. Naar aanleiding van die lessen hebben uiteindelijk twee jongens me een mail gestuurd om te vragen hoe ze best uit de kast komen op school. Dus het helpt wél." Paarse vrijdag De meest zichtbare actie van de GSA's is de Paarse Vrijdag. Het evenement komt voort uit de Amerikaanse Spirit Day. In Amerika lag de focus vooral op de zelfmoorden bij holebi-jongeren, maar in Nederland is de invalshoek anders. De Nederlandse GSA's gebruiken de dag vooral om verbondenheid en solidariteit

te uiten door een paars bandje of kledingstuk te dragen. Paars is de kleur geworden van de alliantie. "We hebben heel de hal versierd in het paars. We hadden T-shirts en figuren die paars moesten zijn maar per ongeluk roze zijn uitgevallen", zegt Danique lachend. "We krijgen maar 100 euro, maar gelukkig hebben we bijvoorbeeld dat karton voor de figuren van sponsors gekregen." "Ik maakte de sjablonen voor die figuren die hier op school dan werden opgesteld", vertelt Demi, "en ik heb ook mee helpen versieren. We hebben ook pannenkoeken gemaakt. Die waren paars, want Randy had er kleurstof bij gedaan. Iedereen doet zo zijn eigen ding, afhankelijk van waar hij of zij goed in is." Homogroepje "Als ik zeg dat ik bij de GSA zit, vragen mensen af wat het is, of ze denken dat we allemaal homo of lesbisch zijn. Wat in mijn geval niet zo is", vertelt Daphne."Ik heb wel eens aan vrienden gevraagd: wat als ik lesbisch zou zijn? Ze zeiden dat ze dan anders tegen me aan zouden kijken. Ik vraag dan waarom, om een gesprek uit te lokken. Het wordt allemaal nog niet begrepen. Ze denken dat je een heel anders persoon wordt, terwijl dat niet zo is." "We zijn ook echt het 'homogroepje', los van wat onze geaardheid nu eigenlijk is", vertelt Demi. Laura beaamt dit. "Dat vind ik op zich niet erg, want het maakt me niet uit als mensen denken dat ik lesbisch ben. Wat me wél uitmaakt is dat mensen denken dat je zelf een minderheid moet zijn om je wat aan te trekken van onrechtvaardigheid. Als enkel homo's zich inzetten voor homo's, is dat maar de helft van de boodschap, denk ik." Vooroordelen Nederlandse jongeren hebben dus nog steeds vooroordelen. "Er zijn mensen die zeggen dat het hen allemaal niets uitmaakt, maar er zijn ook mensen die zeggen dat ze niet willen dat je naast hen zit als je homo bent, " zegt Laura, "en zelf vind ik dat dus best een schokkende reactie. Soms spreek ik ze daarop aan en sommigen geven ook toe dat je eigenlijk gelijk hebt." "In mijn klas schelden ze ook met 'homo'

en dat is wel vervelend," zegt Froukje, "dan schep je een situatie waarin mensen zich niet veilig voelen om ervoor uit te komen. 'Homo' wordt dan een standaardscheldwoord. Ik voel me zelf dan ook minder geaccepteerd, want ik val ook op vrouwen. Dan vraag je jezelf echt af of je moet zeggen dat je een vriendin hebt of dat je het voor je moet houden. We proberen met de GSA duidelijk te laten weten dat mensen met ons kunnen praten, want je wordt hier standaard geaccepteerd. Ik heb wel wat negatieve reacties gehad, vooral van mensen die verder van me af staan. Ik denk dat sommige jongeren door religie of door het standpunt van hun ouders over te nemen nog altijd vijandig staan tegenover homo of lesbisch zijn." "Er zijn zelfs docenten die er niets mee te maken willen hebben," vertelt Daphne, "ze denken dat een GSA niet nodig is, maar zij weten vaak niet wat er zich in de gangen buiten de aula afspeelt. Gelukkig is het merendeel wel positief." Bekend gezicht Elk jaar studeren er uiteraard weer mensen af, dus is het belangrijk om steeds nieuwe mensen te bereiken die aan de GSA's willen meewerken. Sammy vertelt dat het soms niet evident is: "Jongere klassen zijn moeilijker te bereiken, omdat mensen zichzelf vaak nog niet hebben gedefinieerd. Pas later staan ze er ook echt voor open om daar een gesprek over te hebben." Ook zijn er momenteel geen heterojongens in deze GSA. "Vorig jaar hadden we er wel," vertelt Daphne, "maar ik denk dat het bij jongens onder elkaar wat moeilijker ligt, zeker als er dan wordt gezegd dat ze bij ‘het homogroepje’ zitten." "Het zit hen dwars," zegt Lara, "terwijl mijn vriendinnen het gewoon erg leuk vonden dat ik bij de GSA ging. Mijn ouders vonden het ook best goed, want iemand die we kennen is ook net uit de kast gekomen." "Het helpt als mensen er een gezicht op kunnen plakken. Zo van 'hé, dat is een grappige jongen, of dat is een leuk meisje' en ze zijn toevallig homo of lesbisch", zegt Daphne. "Als mensen meer van ons afweten, dan neemt de homofobie af - hopelijk toch," zegt Froukje, "Homofobie ontstaat volgens mij vooral door onwetendheid."

43


44


column dossier onderwijs meer man

Tussen zonneschijn en zwarte sneeuw David Schoenmaekers

Heerlijk was de zomer. Een zuiderse julimaand gevolgd door anderhalve week waarin Antwerpen gaststad mocht zijn van de worldOutgames. Zelf heb ik goede prestaties neergezet in de disciplines ‘cycling’ en ‘running’. Dat kwam doordat ik van de ene locatie naar de andere fietste en omdat interviewgasten me anders zouden ontglippen. Heerlijk was het om verslag uit te brengen voor zizo-online, ook van de culturele activiteiten. Daarnaast heb ik me kunnen uitleven op meerdere feesten, al heb ik forfait gegeven voor het ‘same-sex dancing’. De meeste atleten die ik sprak, waren voor de fun naar Antwerpen afgereisd. Dat was niet alleen op de party’s te merken. Ook tijdens de sportwedstrijden voerde ontspanning de boventoon. Er heerste een heel gemoedelijke sfeer, de gezichten stonden op zonneschijn. Voor verscheidene deelnemers was het een blij weerzien, ofwel van het circuit van de Gay Games dat om de vier jaar ergens neerstrijkt, ofwel van de internationale competitie binnen de eigen sporttak. Het niveau van de atleten was zeer gevarieerd. Er waren zeker heel goede sporters bij, die op zijn minst nationale kampioenschappen aankunnen. De meeste deelnemers hoorden thuis in de categorie van de geëngageerde amateurs. Anderen situeerden zich op beginnersniveau of namen de gelegenheid te baat om een sport uit te proberen. Wat anders te denken van de atleet die tijdens de steeplechase op de balk ging zitten (De Standaard, 10 augustus 2013). Oké, ik voeg het zelf toe, voor een lezer-verzamelaar me confronteert met het ZiZo-nummer van januari: zo kan ik het ook. Voor de organisatie van de meeste sporten werd samengewerkt met lokale sportclubs die de regenboog niet in hun vaandel dragen. Hun vrijwilligers, die toch wel een hoger wedstrijdniveau gewend zijn, toonden hun groot hart en lieten ook dergelijke deelnemers doorgaan naar de volgende ronde. Atleten en juryleden hadden alle lof voor elkaar. Op hun beurt zagen de deelnemers fouten van de organisatie evengoed door de vingers. Het was niet simpel om de atletiek in goede banen te leiden. Pas twee uur nadat de mannen klaarstonden voor de 100 meter lopen, was het eindelijk zover. “Op een andere wedstrijd zouden we dan loopschoenen naar onze kop hebben gekregen”, lachte een jurylid. Van een sportieve houding gesproken: een verkeerd uitgedeelde gouden medaille werd zonder probleem teruggegeven. Over al die mankementen heen, het motto van de worldOutgames ‘Love United’ in de praktijk brengen, daarvoor verdienen alle deelnemers en vrijwilligers een medaille! Wellicht hebben de meeste Antwerpenaren niets van de worldOutgames gemerkt, omdat het evenement een klasse lager moest spelen dan voorzien (ruim een

derde van het aantal aanvankelijk geschatte deelnemers en de competities waren gespreid over een reeks locaties). En omdat de hooligans thuis waren gebleven. Toch waren er geregeld hartverwarmende contacten die de clichés over en weer doorbraken. Zoals de vrijwilligers van de atletiekclub, die genoten van de sfeer in hun stadion: “Dat maken we hier anders nooit meer mee.” Maar ook de – vaak allochtone – inwoners van de wijk Dam die supporterden wanneer de lopers hun huis passeerden. Net als de bonte mix tijdens de Pride Sing Along, toen de holebi’s massaal voor ambiance zorgden tijdens ‘Mamma Mia!’. Diezelfde activiteit was ook geprogrammeerd door de Zomer van Antwerpen, het jaarlijkse culturele zomerfestival. De verraste heterokoppels bleven echter gewoon zichzelf. Zijn wie je bent… zelfs al zijn de worldOutgames in eerste plaats een vrolijke ontmoeting met sport als aanleiding, het blijft hoe dan ook een maatschappelijk signaal. Dat blijft nodig voor de toch vergevorderde open-minded stad die het fraaie decor vormde voor deze spelen, maar dat is het des te meer voor andere landen. Want helaas is het leven als holebi op vele plaatsen niet zo evident als in Antwerpen. Konstantin, een fris ogende Rus, 30 jaar, moest niet twijfelen toen ik zijn motivatie vroeg om zo ver te reizen: “Zo ver? (kijkt me aan alsof ikzelf van Mars kom) Eén week van huis per jaar waar we onszelf kunnen zijn.” Je hebt gelijk, Konstantin. Wij Belgen staan er niet bij stil, volgens de nationaliteit op de deelnemerslijst vonden we het niet echt de moeite om er onze strandstoel voor uit te komen. Hier kon je hooguit een sportblessure oplopen, elders loop je kwetsuren op door agressie tot zelfs foltering, gewoon omdat je je hart volgt. Op vele plaatsen in de wereld zijn worldOutgames ondenkbaar, niets out and proud, maar in ’t geniep, ver weg van ’t schoon verdiep. Ach, Konstantin, je zag liever hardere acties tegen jouw land waar homofobie hoe langer hoe meer in wetgeving wordt gebetonneerd. Bijvoorbeeld het doorknippen van de vriendschapsband tussen Antwerpen en Sint-Petersburg. Anderen ijveren zelfs voor een boycot van de Olympische Winterspelen, die in februari plaatsvinden in de badstad Sotsji. Rusland is goed voorbereid: door het zachte klimaat aan de ’Russische rivièra’ ligt sinds vorige winter zo’n 450.000 kubieke meter sneeuw opgeslagen. En dat terwijl het gewone volk, en zeker wie niet strikt de ijzeren hand van het Kremlin volgt, veel zwarte sneeuw ziet. Maar de sportjournalisten, voor wie het te heet was in de Scheldestad, zullen binnenkort toch hun koffers pakken richting Sotsji. Als ze daar nog een motto zoeken, een suggestie: ‘Money United’.

Davids zoektocht naar het schone en het goede mondt uit in de kunsten, de natuur en natuurlijk in mensen, van de onbekende tot de meest nabije.

45


Ecce Homo*


portret ecce homo

Ik besloot bijna om met sport te stoppen, maar dan zou ik nooit de kans hebben gehad om mijn land te vertegenwoordigen

erico (30) Foto: Delia Vermant, Tekst: Kenneth Mills

De jongensdroom van Érico was om ooit als hardloper deel te nemen aan de Olympische Spelen. Toen hij vijftien was, was hij bijna geselecteerd om zijn land te vertegenwoordigen in een internationaal toernooi, tot zijn trainer ontdekte dat Érico homo was en hem verbood om verder te gaan. Nu is hij als voorzitter van CDG Brasil, een sportvereniging voor holebi’s en transgenders, vastberaden om vooroordelen en discriminatie in Brazilië aan te pakken. Met de World Outgames maakte hij alvast zijn dromen waar. “Op mijn vijftien was ik hardloper, gespecialiseerd in de 200 meter. Ik kon meedoen aan de selecties voor een belangrijk internationaal toernooi. Maar mijn trainer ontdekte dat ik homo was en verbood me uit puur vooroordeel om er aan deel te nemen. Ik leed daar onder en besloot bijna om met sport te stoppen. Maar dan zou ik nooit de kans hebben gehad om mijn land op een internationaal toernooi te vertegenwoordigen. En kijk, vijftien jaar later kon ik voor het eerst mijn land vertegenwoordigen, op de World Outgames in Antwerpen. In 2006 volgde ik het gebeuren nog vanop afstand, maar dit jaar heb ik de magie en het plezier van dichtbij beleefd. Het was een droom die werkelijkheid werd.” “CDG Brasil, het Comitê Desportivo LGBT Brasileiro, maakt campagnes om vooroordelen in de sport, vooral in het voetbal, te bestrijden. We werken ook aan een Pride House tijdens de Olympische Spelen in 2016 en de Wereldbeker Voetbal in 2017. Daarnaast willen we Spelen voor holebi's en transgenders in Brazilië organiseren, zodat mensen die zoals ik er van dromen om sport te beoefenen met gelijkgezinden, dat ook kunnen waarmaken. Ook proberen we de vertegenwoordiging van Brazilië in internationale toernooien als de World Outgames en de Gay Games te vergroten.” "Brazilië is nu heel zichtbaar, omdat we het gastland zijn voor de Olympische Spelen en de Wereldbeker. Braziliaanse holebi’s en transgenders houden erg veel van sport, als deelnemer of als toeschouwer. Sport brengt gemeenschappen samen en daarom is het een goede manier om discriminatie en vooroordelen te bestrijden.”

“We bereiken met onze evenementen veel hetero’s. Tijdens onze volleybaltornooien komen er gezinnen met kinderen kijken. Fantastisch! Dat bewijst dat mensen veranderen en dat ze in hun denken steeds flexibeler worden. Mensen worden bij ons elke dag gelukkiger, maken steeds meer vrienden en laten drugs en ongeremde seks vaker achterwege, zeker de jongeren.” “Vrienden, familie en collega’s respecteren mij. Nooit hield ik mijn geaardheid verborgen. Ik kreeg enkel problemen in de sport. Ik kies mijn vriendschappen bewust. Als iemand geen respect kan opbrengen, dan praten we daar simpelweg over en gaan we daarna elk onze eigen weg. Ik keer misschien ooit nog terug naar de reguliere sportwereld, maar voorlopig concentreer ik me op toernooien voor holebi’s en transgenders.” “Er zijn veel homofobe politici, zeker sinds een groot aantal evangelisten het Braziliaans Congres binnen raakte. Onze presidente doet niets om de dagelijkse moorden te stoppen. Integendeel, ze keurt geen projecten meer goed die het leven kunnen redden van duizenden holebi’s en transgenders die, zoals ik, op haar stemden tijdens de laatste verkiezingen. Echt zonde, want ik ben trots op Barack Obama of de overheden in Europa die hun steun uitspreken aan hun holebi- en transgenderbevolking. Maar ons land beleefde na president Lula een terugval op vlak van mensenrechten, economie, gezondheid en infrastructuur.” “De World Outgames gaven me een nieuwe focus. Ik weet nu meer over het werk van diverse organisaties over de hele wereld. Veel mensen vertelden me over hun ervaringen en dat gaf me een extra stimulans om door te gaan, als activist en als mens. Ik zal Antwerpen nooit vergeten. Ik leerde er fantastische mensen kennen die me gedurende twee weken hebben opgevangen alsof ik familie was. Ik hoop uit de grond van mijn hart dat ze voelen hoe dankbaar ik ben. Ik draag elk van hen voor de rest van mijn leven in mijn hart. De slogan van de World Outgames zegt: ‘Love United’. Liefde verbindt ons gedurende de rest van ons leven. Para sempre.”

* ‘Zie de mens’

47


snel bezorgd

Çavaria zet zich doorlopend in voor de belangen en het welzijn van holebi’s en transgenders. Ze ondersteunt bovendien haar aangesloten verenigingen. De initiatieven en evenementen die de organisatie verzorgt, verneem je in Snel Bezorgd.

INTERNATIONAAL WERKEN Çavaria organiseerde op 8 september met het Regenbooghuis Brussel en Outrage! een geslaagde kiss-in voor de Russische ambassade in Brussel. Er kwamen een 250-tal personen opdagen om het verbod op homopropaganda in de Russische Federatie te verwerpen. De actie was onderdeel van een 60-tal acties die op verschillende locaties over heel de wereld plaatsvonden. De belangenverdediger van holebi’s en transgenders gaat na wat haar rol op het internationale toneel kan zijn en wat internationaal beleid kan beteken voor çavaria. Haar Werkgroep Internationaal organiseerde op 21 september laatsleden daarover een ‘Denkdag Internationaal’ in Brussel.   PROEFTUINEN VOOR INCLUSIEF ONDERWIJS In het kader van het project Gender en seksuele diversiteit in het onderwijs werd door minister van Onderwijs en Gelijke Kansen Pascal Smet aan çavaria een voltijdse gedetacheerde leerkracht toegekend. Çavaria selecteerde hiervoor Steven De Baerdemaeker van de Brusselse Sint-Martinusschool. Vorig jaar kreeg hij met zijn school de Çavaria Campaign Award voor het project ‘ik en de ander’, waarbij thema’s als (trans)gender en holebiseksualiteit op een heel open manier werden behandeld. Via het project Gender en seksuele diversiteit in het onderwijs wil minister Smet de onderwijssector ondersteunen bij het verwezenlijken van de engagementsverklaring voor een genderbewust en holebivriendelijk onderwijs. Die werd in oktober 2012 door het brede onderwijsveld ondertekend, maar veel scholen aarzelen met het in de praktijk brengen ervan. Dankzij de gedetacheerde leerkracht kan çavaria scholen hier nu beter mee helpen. Steven zal hoofdzakelijk nascholingen geven, zowel in lagere

als secundaire scholen. Om zo veel mogelijk scholen over de streep te trekken, is het aanbod ruim en laagdrempelig. Wat de inhoud van de vormingen betreft, wordt uitgegaan van de beginsituatie van de school: schoolpopulatie, schoolvisie en eventueel eerdere acties omtrent het thema. Gender en seksuele diversiteit zullen in de vormingen evenveel aandacht krijgen. Ook de manier waarop in de school wordt gewerkt, verschilt naargelang de vraag: van een workshop tijdens een teamvergadering tot een volledige studiedag, eventueel gecombineerd met workshops in de klas. Daarnaast zoekt Steven vier scholen die als proeftuin willen fungeren. Hij zal deze scholen begeleiden bij het gendersensitief en holebi- en transgendervriendelijk maken van het schoolbeleid en de klaspraktijk. Hiervoor worden alvast twee schooljaren uitgetrokken: één voor de voorbereiding en één voor de realisatie van de proeftuinen. Wie meer info over dit project wil, kan mailen naar steven.debaerdemaeker@cavaria.be.

TRANSGENDEREVENT T-DAY Op zaterdag 16 november organiseert çavaria de T-day, een plaats voor ontmoeting, ontdekking en dialoog. Je vindt er een informatief en ontspannend aanbod voor transgenders en hun omgeving. Het evenement vindt plaats in bibliotheek Permeke, vlakbij station Antwer-

48

pen-Centraal. De activiteiten beginnen om 11u en sluiten af rond 17u30. Inschrijven is niet verplicht maar heb je graag lunch ter plekke: geef çavaria dan een seintje via het event op Facebook of via info@cavaria. be. Meer info volgt op www.cavaria.be/t-day


Transgenders. De normaalste zaak van de wereld.


snel bezorgd

WERELDAIDSDAG 2013 Çavaria vraagt naar aanleiding van Wereldaidsdag aan de verenigingen om een film op te nemen waar ze duidelijk in zeggen dat seropositieven welkom zijn in hun vereniging en dat ze geen schrik moeten hebben om hun coming-out te doen als seropositief persoon. Er zullen in verscheidene Vlaamse steden stationsacties worden georganiseerd om het stigma rond hiv te doorbreken. Facebook-gebruikers kunnen bovendien hun solidariteit betuigen door deel te nemen aan de PicBadge-actie van çavaria. NIEUWE BROCHURES Dit najaar lanceert çavaria enkele nieuwe brochures en een aantal bestaande die volledig werden herschreven en in een nieuw jasje gestoken. Hou de webshop (www.cavaria.be/shop) in de gaten of verwittig de organisatie als je interesse hebt in een bepaalde brochure via info@cavaria.be. In oktober zal een aangepaste versie van ‘Uit de kast, werkt beter’ verspreid worden onder alle federale overheidsdiensten. De populaire brochure ‘Alles wat je altijd al wilde weten over holebi’s’ krijgt een update en het transgenderthema komt nu ook in een gelijkaardige brochure aan bod. Vanaf november kan je bij çavaria terecht voor ‘Alles wat je altijd al wilde weten over transgenders’.

Ook voor wie in het onderwijs staat, zijn het spannende tijden. In oktober verschijnt in samenwerking met UNESCO de infobrochure ‘Kleur bekennen’, over homo- en transfoob pestgedrag op scholen. En de belangenverdediger van holebi’s en transgenders publiceert ook ‘Er was eens... een regenboog - Diversiteit in de klas’. Die brochure bevat methodieken om gender- en seksuele diversiteit in het lager onderwijs te bespreken. Voor (wens)ouders heeft çavaria tenslotte de juridische gids over ouderschap volledig herschreven.

r t bete? t, werkuw bedrijf e kas ijk is jo Uit edholebivriendel Ho

WA’S DA? SAWASSIA! Tot een minderheid behoren betekent niet noodzakelijk dat je zelf niet discrimineert. Het Sawassiaproject onderzoekt momenteel hoe ver discriminatie gaat bij holebi’s en transgenders. Het doel is het hokjesdenken en de vooroordelen in het LGBT-wereldje aan te pakken. “We willen met het Sawassia-project discriminatie binnen de holebi- en transgenderwereld in kaart brengen en hierover in dialoog gaan met de eigen beweging, maar ook met minderheidsgroeperingen”, verduidelijkt Said Al Nasser, de voorzitter van Merhaba. “We willen vooral sensibiliserend te werk gaan, daarom openen we de dialoog met de vraag: ‘Gaan wij ook discrimineren?’” Die vraag wordt ook op affiches verspreid op plekken waar veel holebi’s en transgenders komen. Sawassia betekent ‘gelijkaardig’ in het Arabisch. Merhaba werkt voor dit project samen met çavaria en Het Roze Huis - çavaria Antwerpen. ‘Interculturaliseren’ – het idee waarbij men ervan uitgaat dat verschil-

50

lende levende culturen naast elkaar kunnen bestaan en elkaar wederzijds zullen beïnvloeden, zonder echter volledig te verdwijnen – is niet voor iedereen vanzelfsprekend. De traditionele holebi- en transgendernetwerken zetten de deuren weliswaar open voor iedereen. Toch voelen LGBTQI (lesbian, gay, bisexual, transgender, questioning, intersex) uit etnische minderheden er zich niet altijd welkom. Ze gaan bijgevolg op zoek naar lotgenoten. De vereniging Merhaba is bijvoorbeeld op die manier ontstaan. Het terrein waarbinnen holebi- en transgenderorganisaties werken wordt steeds gekleurder door de grotere instroom van asielzoekers. Rascisme en islamofobie blijven echter bestaan in het gay milieu. Sawassia is een aanzet om stereotypen, vooroordelen, stigmatisering, discriminatie en racisme aan te kaarten. Iedereen kan deelnemen aan een enquête waarin wordt gevraagd naar je mening over de holebi- en transgenderbeweging en discriminatie erbinnen. De enquête staat op www.sawassia.com. Op die site kan je het volledige project volgen.


dream, don't sleep isha van alsenoy

“De openlijk lesbische langeafstandszwemster Diana Nyad (64) heeft afgelopen weekend de 170 km van Cuba tot Florida in open zee gezwommen zonder beschermende kooi tegen haaien. Een première. Ze deed er 52 uur, 54 minuten en 18,6 seconden over. Het was haar vijfde poging.” (Zizo Online, 3 september 2013) Zo lang zwemmen, ik wist niet eens dat het voor een mens fysiek mogelijk was. Wat mij, naast die fysieke topprestatie, al even glashelder in het oog sprong, is de passie die ze heeft voor haar sport. In een TEDxlezing vertelt Nyad1, die op haar 30ste haar zwempak aan de wilgen hing, over haar drive om weer fit te worden. Toen ze 60 werd, sloeg de realiteit haar op het voorhoofd: “Ik stelde vast dat ik niet het leven vol passie had geleid dat ik mezelf op m’n 30ste had beloofd. Het was een wake up call om opnieuw met toewijding in het leven te staan.” Ze nam de draad op waar ze hem dertig jaar eerder had losgelaten: zwemmen van Cuba naar Florida. Dichter bij huis vind ik ook boeiende verhalen. Vrienden die me tussen pot en pint (pun intended) vertellen over bergen die ze willen beklimmen, zoals Sam, na het verslaan van borstkanker.2 Reizen van meer dan een half jaar op een motor zoals Trui en Gaea3 in moslimlanden, omdat daar antwoorden te vinden zijn die je niet vindt aan de ontbijttafel-met-croissant. Of al die vriendinnen die uren op een fiets of mountainbike doorbrengen, al dan niet in het buitenland, en zo hun grenzen verleggen. Elk verhaal getuigt van passie en wanderlust. Ik kan er uren naar luisteren. Waarom doen we wat we doen? Bepaalt onze geaardheid onze hobby? Misschien zit je in een voetbalploeg omdat je merkte dat ‘lesbisch zijn’ daar oké is. Of werd je verliefd op de lesgeefster in kalligrafie en werd die eerste cursus het begin van een passie voor inkt, pen en papier? Ik geef toe, ik heb zowel wat (zaal) voetbal als een cursus kalligrafie op mijn conto staan. Deemoedig geef ik toe dat beide not my ultimate cup of tea zijn, hoogstens leuk als afwisseling tussendoor. Nee, mijn sport is kendo. Een vrij onbekende Japanse

krijgskunst. Kendo bouwt aan je snelheid, je reacties, je reflexen en je intenties. Aarzeling wordt afgestraft, risico’s resulteren meestal in een punt voor de tegenstander. Net wanneer je denkt “nu kan ik echt niet meer”, blijkt die laatste aanval cruciaal om wel te winnen. Soms win ik. Mijn moeilijkste tegenstander ben ik zelf. Ook al is het een hobby, als ik op blote voeten op die houten vloer sta, probeer ik er wel ‘vollen bak’ voor te gaan. Stress of zorgen? Gone. De top bereiken is al lang niet meer mijn bedoeling. Om echt ‘bij de besten’ te horen, zoals Nyad, zijn er simpelweg niet genoeg uren in een dag. Ik neem uit haar boodschap wel mee dat we alles wat we doen, binnen de tijd en de energie die we er veil voor hebben, zo goed mogelijk kunnen doen. Zo ‘intens’ mogelijk, zo ‘echt’ mogelijk. Om onszelf te overstijgen, te groeien en beter te worden. Hoe je bij je hobby, je passie of je sport bent gekomen, is niet belangrijk. Onze geaardheid heeft ons hoogstens een duw in de rug gegeven om onze vrije tijd op te leuken. Belangrijker is het antwoord op de vraag waar je naar toe wil. “Puur voor de ontspanning”, is ook een valabel antwoord, zolang je jezelf er van bewust bent. Want opeens zal die zin daar staan. ‘Dream, don’t sleep’, kalligrafisch tot in de perfectie uitgeschreven. Of speel je die match met jouw team zo perfect op elkaar afgestemd dat jullie zelfs de Rode Duivelinnen hadden overwonnen. Of rij je een perfect mountainbikeparcours, zonder schuivers of vertragingen bergop. Je moet wel proberen. En blijven proberen. Wie hoge ogen wil gooien, moet spelen. Zo simpel is het. Het leuke is dat je helemaal zelf verantwoordelijk bent voor het realiseren van je dromen. Diana Nyad sloot haar TEDx af met de woorden van Mary Oliver, een Amerikaanse dichteres. Beter zou ik het zelf niet kunnen zeggen: “Tell me, what is it you plan to do, with your one wild and precious life?” 

Foto: Gaea Schoeters

column isha werpt op

Isha is een enthousiaste wereldburger met een hardnekkige schrijfmicrobe. Ze houdt van ontdekkingen en uitdagingen, blijft immer kritisch en verwonderd.

Wie hoge ogen wil gooien, moet spelen. Zo simpel is het.

1

www.diananyad.com/press

2

www.monteperdido.be

3

www.gaeaschoeters.be/mmm

51


Monster

LGBT Movie Hall of Classic Scene: monster Hannelore Goossens

Misschien is ‘Monster’ (Patty Jenkins, 2003) reeds een klassieker. De transformatie van Charlize Theron stond in de periode van zijn release uitgebreid in de kijker en ook het schokkende, waargebeurde verhaal trok de aandacht van de internationale pers. Net als ‘Kiss of the Spider Woman’ (Hector Babenco, 1985), de prent die vorige week deze rubriek sierde, gooide ‘Monster’ hoge ogen op de gebruikelijke festivals met zijn hoofdrolspeelster. Theron won zowel een Golden Globe als een Oscar voor haar moorddadig goede vertolking van Aileen, samen met een hele berg kleinere filmprijzen. Dat de film echter onze aandacht heeft getrokken, is te wijten aan een aspect dat in veel mindere mate op de voorgrond is getreden: Aileens seksualiteit. Het verhaal van Aileen Wuornos was niet nieuw in de VS. De vrouw, die in 2002 geëxecuteerd werd, stond bekend als een van de weinige vrouwelijke seriemoordenaars in de geschiedenis en had eveneens de aandacht getrokken omwille van haar schokkende levensverhaal. Misbruikt en uitgebuit vanaf haar negen jaar, koos Aileen er reeds als puber voor om een zelfstandig leven te leiden, gefinancierd door haar werk als prostituee. Dat ze in meerdere staten al snel een strafblad had opgebouwd, kwam dus niet als een verrassing. Haar uiteindelijke veroordeling voor de moord op zeven mannen, was gezien

52

haar verleden en levensomstandigheden bijna een onvermijdelijk gevolg. Wat regisseuse Patty Jenkins echter aantrok, en bijgevolg ons, waren haar laatste jaren op vrije voeten. Wat hierin gebeurde bepaalde namelijk zowel negatief als positief het verdere verloop en uiteindelijk einde van haar betreurenswaardige leven: ze vond de liefde van haar leven in een vrouw. Voor deze vrouw was ze bereid mannen, waar ze anders seksuele betrekkingen mee moest hebben, koelbloedig neer te schieten en te beroven en hen beide op die manier te onderhouden. Verhaalstof genoeg dus om een ruig thriller-drama te maken, dat de ondertussen overleden seriemoordenares noch beledigt, noch ophemelt. Op de sfeer doorheen de volledige film kan namelijk niets worden aangemerkt. Therons Aileen is zo rauw, dat medelijden en afkeer gepaard gaan met respect. Als kijker zonder voorkennis, wordt men rechtuit in haar leven gerold. De dromerige wensen van een onschuldig meisje, nemen al snel de harde realiteit van Aileens zwerversleven aan. Hoewel ze zichtbaar gebukt gaat onder haar bestaan, lijkt ze het leven nog steeds met een open hart te benaderen, inclusief de interesse van een ‘pot’. Uiteraard verdient Theron hier haast alle lof voor, maar ook Jenkins' benadering van de langzame opbouw om voeling te creëren met haar publiek gaat niet onopgemerkt

voorbij. Woede, verdriet, onmacht, hoop en een fenomenale wil om door te gaan, het wordt allemaal onophoudelijk gekanaliseerd door Therons performance en de sombere pixels van uw tv-scherm. Is er in ‘Monster’ dan wel een keerzijde van deze impressionante kwaliteiten te vinden? Er zou paradoxaal gezegd kunnen worden dat er zowel te licht over haar lief en leed wordt gegaan, als dat er te veel gewicht aan wordt gegeven. De luchtigheid van Aileens relatie met Selby lijkt sprookjesachtig in verhouding tot het kader waarin deze zich afspeelt. Tegelijkertijd ontwikkelt Aileen zich als een nietsontziend ‘monster’ dat zelfs geen genade kan verlenen aan een hulpverlenende priester. De clash tussen beide emotionele uitersten verloopt echter vlekkeloos, waarvoor elk betrokken lid van de filmcrew lof verdient. Het komt niet enkel geloofwaardig over, in al zijn kleinschaligheid, maar symboliseert ook Aileens verstoorde geest die licht haast niet meer van donker kan onderscheiden. Jenkins dient misschien geen mokerslag toe met haar verfilming van deze troebele persoonlijkheid, maar dankzij Therons stormende prestatie en de subtiele aanpak van een gevoelig onderwerp, wordt die ook niet gemist. Op zoek naar lesbo-drama van het hoogste niveau? ‘Monster’ zal op geen enkel gebied teleurstellen, afgezien van Charlize Therons onherkenbare goede looks.


In deze rubriek bespreken we films uit het

Wordt verwacht

heden, verleden en de toekomst. Er staat steeds een ‘Classic Scene’ in de spotlights: een klassieker die zich op een of ander vlak wist te onderscheiden én die ook zonder zijn LGBT-thema overeind blijft als deel van het betere filmwerk. Gedaan met waardeloze recensies, amateuristische projecten en het uitmelken van meesterwerken die we al allemaal hebben gezien. Welkom in de LGBT Movie Hall of Fame!

Fame

Behind the Candelabra

Behind The Candelabra – 30 oktober 2013 Steven Soderberg heeft nog maar net aangekondigd dat hij enkel nog voor televisie gaat werken, of zijn volgende film verschijnt alweer in de bioscoop. Weliswaar gefinancierd door HBO, brengt hij na zijn lesbische knipoog ‘Side Effects’ (2013) deze keer het flamboyante verhaal van Liberace, de Amerikaanse zanger/pianist die van de jaren 40 tot 80 een van de beroemdste en best betaalde entertainers was. Ondanks dat Liberace staalhard ontkende homoseksueel te zijn, inclusief rechtszaken, wist iedereen van zijn ‘geheime’ relatie met de veel jongere Scott Thorson. ‘Behind the Candelabra’ vertelt het verhaal van de turbulente jaren van deze relatie met niemand minder dan Michael Douglas en Matt Damon in de rollen van Liberace en Scott. De wisselende release momenten –en media (de film is in de VS reeds verschenen op de televisiezender HBO) hebben al voor een uitgebreide bundel aan kritieken en reacties gezorgd. De critici waren grotendeels overdonderd omwille van het kitschgehalte van zowel de personages als hun leefwereld, maar niettemin lovend over het geheel. Kleurrijk en uitbundig, met hartverwarmende vertolkingen lijken alvast de leidraden te zijn doorheen de film, waardoor ‘Behind The Candelabra’ alweer een Soderberg-succes belooft te worden.

Kill Your Darlings

Kill Your Darlings - 2013 In ‘Kill Your Darlings’ komt opnieuw de beroemde, homoseksuele poëet Allen Ginsberg in de spotlights te staan. Na Howl (Rob Epstein, 2010), waarin hij werd vertolkt door James Franco, stapt dit keer Daniel Radcliffe in Ginsbergs voetsporen als diens jongere versie. Wanneer in 1944 een medestudent aan Colombia University mysterieus sterft, worden Lucien Carr, William Burroughs en Jack Kerouac gearresteerd. Het onderzoek dat daarop volgt, heeft een zware invloed op deze opkomende schrijvers van de Beat Generation, waar ook Ginsberg later deel van zal uitmaken. De trailer van ‘Kill Your Darlings’ belooft alvast een geladen thriller, waarin vooral Radcliffe, maar ook Dane DeHaan zich van hun beste kant lijken te tonen. Bovendien werd de film reeds genomineerd op het Sundance Film Festival en zijn de weinig bekende kritieken voorzichtig enthousiast. Regisseur John Krokidas debuteert met ‘Kill Your Darlings’, maar het is goed mogelijk dat hij een kwalitatieve intrede heeft geproduceerd.

53


We zingen vaak over ongelukkige liefde, en maakten onszelf in onze muziek snel tot figuren met gebroken harten

54

Š Lindsey Byrnes


& Sara

Tegan

Muzikanten en meisjes

Tegan & Sara kwamen onlangs in Brussel hun nieuwe album ‘Heartthrob’ voorstellen. Het Canadese indierockduo spreekt een steeds breder publiek aan, maar er blijven veel lesbische meisjes bij de fans. Zizo maakt een praatje met Sara Quin over het popsterrenbestaan, de creatie van muziek en rare kapsels. Marion Wasserbauer & Sharmila Madhvani   Het begint een beetje spannend. Wat eerst een uitnodiging voor een telefonisch interview was, ondergaat de dag ervoor een kleine upgrade: of het voor ons ook goed is Tegan Quin in levende lijve te spreken? Als we het niet te moeilijk vinden naar de AB in Brussel af te zakken? Neen hoor, dat vinden we niet te moeilijk. Met ons opnameapparaat en een bescheiden doosje Belgische pralines in de aanslag stappen we op de dag van de afspraak door het labyrint van de backstage achter een PRdame aan. In de heuse popsterrensalon, vintage zetel, oude piano en make-up spiegels inbegrepen, mogen we wachten terwijl de PR-dame haar even haalt. Even later komt niet Tegan, maar tweelingzus Sara Quin door de deur gewandeld. Een verrassend klein iemand, van zo dichtbij. En, zoveel is meteen duidelijk:

zeer aardig, plus erg gemakkelijk aan de praat te krijgen. Altijd handig voor een interview. Ze vertelt dat ze zonet op de big square wafels is gaan eten met haar moeder. En ze zijn ook gaan kijken naar the peeing kid. Ze vond het bijzonder grappig dat ze kleine beeldjes van hem verkopen met een baseballpetje op. Dat lijkt haar eerder Amerikaans dan Belgisch, niet? Tja, daar kunnen we niet veel op zeggen. Wanneer we onze eerste echte vraag op Sara Quin afvuren, krijgen we meteen een uitgebreid, overdacht antwoord van haar terug. Van het lange, fascinerende gesprek dat zich vervolgens ontspint, selecteerden we de beste stukken. Elk album dat jullie schreven heeft een apart, specifiek gevoel. Hoe komen jullie daartoe? Sara: “Dat is precies een van de moeilijkste dingen: ervoor zorgen dat een album cohesie heeft, dat er een element is dat alle afzonderlijke nummers met elkaar verbindt. Tijdens het schrijven zijn we daar voortdurend mee bezig. Maandenlang focussen we al onze energie op een album om zo tot een duidelijk gevoel te komen. Het komt erop neer dat we een emotioneel, spiritueel element in het album injecteren. Dit is één van de minder controleerbare aspecten van het hele proces. Het verloopt sterk op gevoel. Ik ben me er inmiddels meer van bewust, omdat ik het al meermaals heb meegemaakt. Allicht is

het ook net deze onbekende variabele die iets bijzonder kan maken.” Hoe schrijven jullie een nummer? Sara: “Ik begin steeds alleen met de muziek. Ik werk met een programma waarin ik bijvoorbeeld een veertigtal tracks opbouw met gitaar, keyboard, drum, bas, et cetera. Daar ben ik, per track, dagenlang mee bezig. Pas daarna begin ik melodieën en teksten te maken. Voor mij is het als werken met bouwblokken. Het verbaast me altijd dat mensen zomaar kunnen gaan zitten om meteen een compleet nummer te schrijven. Dat doe ik haast nooit. ‘Walking with a ghost’ heb ik bijvoorbeeld wel op die manier geschreven. Maar dat is al even geleden.” Jullie nieuwste album heet ‘Heartthrob’. Hoe hebben jullie deze titel gekozen? Sara: “Tegan had ‘Heartthrob’ op een longlist van titels gezet. We mailden suggesties naar elkaar en dit woord sprak me direct aan. Een ‘heartthrob’ is in de traditionele betekenis van het woord een mannelijk idool, een ‘lekker ding’, zeg maar. Denk maar aan Justin Bieber of James Dean. Ik wist direct dat dit woord voor ons een andere dimensie zou krijgen: het zou een interessante switch zijn om een vrouwelijke versie van 'heartthrob' te creëren. Ook de letterlijke betekenis van het woord vind ik een heel romantische idee: de voorstelling dat je hartkloppingen krijgt als je gelukkig

55


of ongelukkig verliefd bent. Tegan en ik willen vaak heel verschillende dingen van een album, de titel moet dus altijd vaag en flexibel genoeg zijn, om onze beide ideeën te omvatten. Bovendien moet ook onze art director er iets mee kunnen aanvangen, om de visuals en een hele esthetiek rond het album te creëren.” Zijn jullie op een bepaalde manier heartthrobs voor jullie fans? Sara: “We dachten daar ook inderdaad aan. Zie, ik heb veel zelfvertrouwen: Ik heb het gevoel dat ik goed ben in wat ik doe, en ik besef dat we een bepaalde charme hebben en niet lelijk zijn—maar toch vind ik de relatie tussen het publiek en mij als object soms erg ongemakkelijk. Ik denk dat dit ermee samenhangt dat ik queer ben, en ook feministe. We zingen vaak

56

over ongelukkige liefde, en maakten onszelf in onze muziek snel tot figuren met gebroken harten. Dit klopt in het echte leven niet helemaal. Voor andere mensen zijn we door deze songs over onszelf als ‘losers’ toch idolen en dus ‘heartthrobs’ geworden. Het is een vreemde en interessante voorstelling dat een ‘heartthrob’ vol pijn en onzekerheden zit en tóch een status als idool kan krijgen. Onze fans plaatsen ons als lesbische kunstenaressen op een voetstuk en onze muziek wordt als lesbische of queer niche muziek bekeken. Het is ingewikkeld, want ik zie mezelf als muzikante niet per se daar: ik wil een mainstream popster zijn, en niet langer een nicheproduct. En toch wil ik ook zijn waar ik nu ben.”

Jullie muziek heeft een belangrijke invloed. Ze bereikt veel jonge mensen, vooral lesbiennes. Sara: “We zijn graag inspiratie en rolmodellen voor onze fans, maar dat houdt veel conflicten in. Als je niet van de grote popsterren zoals Beyonce houdt, kom je snel in muzikale niches terecht. Ik ben opgegroeid met Bruce Springsteen, David Bowie, Madonna en anderen—maar ook met de riot grrrl - beweging, met Kathleen Hanna en Peaches. Dat is eigenlijk helemaal mijn ding. Maar ik wou niet het gevoel hebben dat dit de enige wereld is waarin ik zijn kon. Ik voelde me zo onzichtbaar op een bepaald punt toen ik opgroeide en besefte dat dit de enige wereld was die mij representeerde. Toen begon ik te denken, dat ik in plaats van een grote vis in deze kleine (queer muziek)


zee te worden, evengoed een vis in de grote popmuziek-zee kon worden, en tóch nog mezelf kon zijn. We veranderen niets, hoor, we zeggen gewoon: we behoren hier óók. En toch denk ik soms: waarom zou ik proberen deel van de wereld van Justin Bieber en Taylor Swift te zijn? Ik bewonder hen, maar op esthetisch en politiek niveau hebben we niet veel gemeenschappelijk.” Proberen jullie door een beetje op te schuiven naar de mainstream een queer boodschap naar de heteroseksuele popwereld te brengen?

schrijven? Sara: “Ik ben zeer sterk geïnteresseerd in politiek, maar heb me nooit geïnspireerd gevoeld om politieke nummers te schrijven. Misschien zoekt iets in mij naar evenwicht. Zoals een advocaat of een chirurg in zijn vrije tijd racquetball gaat spelen, is muziek mijn manier om stoom af te laten, mijn sport. Het is een opluchting dat ik muziek kan schrijven over iets frivools als de liefde, en dat het niet per se hoeft te gaan over abortus, holebi- en transgenderrechten of conflicten in Palestina. (lacht) Dat wil niet zeggen dat het

bijvoorbeeld een veel groter probleem zijn dan pakweg vijf jaar geleden. We hebben nu immers al heel wat opgebouwd en dat willen we graag behouden.” Nog een laatste vraag: jullie zijn stijliconen voor veel vrouwen. Wat denk je zelf als je terugkijkt op jullie haarevolutie over de jaren heen? Sara: “(lacht) We lachen met onszelf. Ik denk dat we altijd bereid waren om risico’s te nemen wat onze looks en esthetiek betreft. Maar eens je een beetje ouder en volwassener bent, neem je minder

Ik probeer niet een queer boodschap te brengen, maar een boodschap te brengen als een queer persoon Sara: “Ik weet niet of je dat zomaar kan zeggen. Als iemand me vraagt, of holebimuziek bestaat, is mijn eerste gedachte: bestaat er dan zoiets als heteroseksuele muziek? Zouden we ooit Radiohead, Robyn of wie dan ook als heteromuziek definiëren? Ik weet het niet. Ik probeer niet een queer boodschap te brengen, maar een boodschap te brengen als een queer persoon. De Franse schrijfster Julie Maroh verwoordt dat ook zo in haar boeken. De verfilming van haar striproman ‘Le bleu est une couleur chaude’ won onlangs de Gouden Palm in Cannes: ‘La Vie d’Adèle’. Nadat ze de film zelf had gezien, was ze echter teleurgesteld: ze had het gevoel dat de film lesbische seks uitbuit en de dingen ongelofelijk onwerkelijk weergeeft. Dat is een soortgelijke situatie als met onze muziek. Ik wil queer cultuur niet streamlinen, maar mezelf, als artieste, die queer is. Ik vind ook niet dat onze muziek noodzakelijkerwijs holebimuziek is. Het zijn gewoon nog meer saaie liefdesliederen die vertellen over hoe iemand mijn hart breekt en dat valt in goede aarde bij het publiek. Ik heb niet de indruk dat ik een verhaal over homoseksualiteit vertel, wel dat ik míjn verhaal vertel, en ik ben lesbisch. Ik wil eerder laten zien hoe normaal homoseksualiteit is.” Jullie nummers gaan inhoudelijk vaak over de liefde. Is het een bewuste keuze om bijvoorbeeld niet over politiek te

maken van muziek op zich ontspannend is. Het vergt een grote focus: er gebeurt een zekere atletiek in je hersenen en lichaam als je schrijft. Soms is het bijna als een meditatie en op andere momenten is het een diepe inspanning.” Herinner je je nog het moment waarop je besefte dat je zou kunnen leven van je muziek? Sara: “‘So Jealous’, het nummer dat we uitbrachten in 2004, was succesvoller dan alles wat we tot dan toe hadden gemaakt. Ik was zesentwintig en de opbrengst van onze muziek was groot genoeg om er iets volwassens mee te kunnen doen zoals een advocaat contacteren, een hypotheek nemen en een appartement kopen. Vanaf dan begon ik me te realiseren dat het maken van muziek mijn carrière was geworden. Het heeft op zich wel een hele tijd geduurd voor we op dat punt kwamen. De jaren die eraan voorafgingen waren heel hard. Muziek maken heb ik altijd graag gedaan, maar voortdurend op tournee zijn was zwaar. Ik miste mijn familie en vrienden, er was weinig comfort en het was moeilijk om een relatie op te bouwen.”

risico’s… thank God! Zeker in de tijd van 2002 tot 2006 vonden we het grappig om altijd ons haar te veranderen en rare kledij te dragen. Ik schaam me er een beetje voor. (lacht opnieuw) Maar nu ga ik soms door een periode waarin ik denk dat we niet uitdagend genoeg zijn, of dat we meer moeten uitproberen. We googlen dan naar foto’s van onszelf en de beslissing valt dan gauw: het is goed hoe het nu is. Laat ons de wereld maar een beetje simplicity geven.”

Dan zitten jullie momenteel in een luxepositie. Sara: “We hebben de luxe om groter te dromen, maar het maken van muziek blijft een kwestie van overleven. Als we nu een slecht album zouden maken, zou dat

57


Plezier & emancipatie met een krokodil © Jacqueline Nolte

Twee mama’s maken kinderboek met twee mama’s

58

Ken je van die warme dagen met zwoele avonden en dreigende onweders? Op zo’n zomerdag nam ik de trein naar Utrecht voor een interview met Marjanka Sierevelt en Ingeborg Hornsveld. Zij zijn de auteurs van ‘Filola wil een krokodil’, een nieuw kinderboek op maat van nieuwsgierige kleuters. Het boek wordt uitgegeven door LaVita Publishing, een uitgeverij van boeken met een lesbisch thema. Een lesbisch kinderboek? Daar wil ZiZo het fijne van weten.

zomeronweer pur sang, een bolwassing voor de uitgedroogde aarde. Ik maakte me zorgen, want Ingeborg en Marjanka zaten op een vakantieboot, in het midden van een recreatieve plas in Nederland. Hilda Abbing, bezielster van LaVita Publishing, stond me op te wachten aan het station van Utrecht en stelde me gerust: “Ik heb even buienradar gecheckt, straks zou het opklaren.” Een paar uur later deed de zomer alsof er nooit iets gebeurd was en meerden we met Ingeborgs miniboot aan bij de drijvende vakantiewoning. Een hartelijke kennismaking met koffie en koekjes creëerde de perfecte stemming voor een babbel over krokodillen, kinderboeken en het zelf maken van de wereld waarin je je kinderen wil grootbrengen.

Isha Van Alsenoy

Doe-het-zelf

Zaterdag was loom ontwaakt en had zijn luie ledematen over de rand van de ochtend gegooid. Ik stond om 9.44 uur op perron 6 van Berchem Station en sprong in vakantiestemming op de trein, Havaiana-sandalen aan mijn voeten, een dictafoon fully charged in de aanslag. Toen de stoptrein uit de tunnel kwam ter hoogte van Deurne-Luchtbal, kletterde de regen zo hard dat het binnen regende. Een

“Toen onze dochter Zoë, ze is inmiddels acht, een jaar of drie was en naar school ging, merkten we dat er geen identificatiemogelijkheden waren voor haar. Geen kinderboekjes met twee vaders of moeders. Er wordt gestreefd naar diversiteit, je vindt wel een donker kindje of een Chineesje in de klas, of een paar moeders met een hoofddoek. Maar dit eigenlijk niet. Toen ben ik gaan zoeken en vond ik alleen maar

boekjes waarin het er heel moralistisch aan toe gaat, het hoofdpersonage wordt gepest of zo”, vertelt Ingeborg over hun redenen om het boek te maken. “Terwijl ik vond dat we ook gewoon leuke kinderboeken zouden moeten kunnen lezen. Bijvoorbeeld over kinderen zonder ouders, zoals Pippi Langkous, of kinderen die bij Opa en Oma wonen. Ook op school bleken ze geen lesmateriaal te hebben waarin af en toe twee vaders of moeders opduiken. Toen dacht ik: ‘Als het er niet is, moet ik het zelf maken’. Want ik vind het echt een gemis; iedere mens moet rolvoorbeelden hebben en zich kunnen identificeren. Iedereen zoekt situaties en voorbeelden waar hij mee verder kan”, vindt Ingeborg. “Ook andere kinderen moeten zien dat het niet alleen verhalen zijn met een koning en een koningin, ze moeten ook kunnen zien dat het anders kan zijn. Want twee mama’s wekken toch vragen op, daarom geen negatieve vragen, maar toch”, vult Marjanka aan. “Kinderen zijn heel sterk in dingen nemen zoals ze zijn; ’het is wat het is’. Met dit boek willen we de wereld gewoon een beetje verbreden”, meent Ingeborg.


Badeendje verplicht

Gekker dan de realiteit?

Glunderende kijkers

De naam ‘Filola’ springt in het oog. "Zoë gaf haar poppen vroeger altijd de naam Filola. Zo kwam het vanzelf. Het is een niet bestaande naam”, weet Ingeborg. “Als ik mijn poppen vroeger Timmy genoemd had, was de naam van Filola 'Timmy' geweest," vult Zoë aan. Is het tijdrovend, zo’n kinderboek maken? "Van begin tot eind iets minder dan drie jaar. Met drukkere momenten en periodes dat het stil lag. Na het contact met de uitgeverij moest er ook nog van alles gebeuren en werden weer dingen aangepast”, herinnert Marjanka zich. De werkverdeling was als volgt: “Ingeborg heeft alles geschreven, ik heb alles getekend. Het werk was goed verdeeld, de ene illustreert en de ander schrijft. We hebben ons wel wat bemoeid met elkaar. Bijvoorbeeld als Ingeborg een heel ander beeld had van wat hoorde bij hetgeen ze had geschreven. Maar we hebben er geen relatiecrisis over gehad. Zoë heeft ook een beetje meegeholpen. Zo is er een klein badeendje dat op bijna elke pagina terugkomt, en dan was ze best streng als ik dat vergat. We hadden een goede kinderblik bij ons”, vindt Marjanka. “Als er een stukje klaar was, dan las ik dat voor aan haar en vriendinnetjes die langs kwamen en dan merkte ik dat ze het spannend vonden”, vertelt Ingeborg nog.

“De leukste reactie op het boek was een verhaal van een vriendin. Haar moeder woonde in Indonesië en daar deed een verhaal de ronde over een rijke Nederlandse familie. Voor haar derde verjaardag vroeg de dochter een krokodil en die ouders hadden gewoon een vijver laten graven en kochten een krokodil voor haar. De krokodil was natuurlijk zoveel jaar later een kolossaal beest geworden. Na een grote overstroming is die krokodil verdwenen. Heel het dorp stond toen in rep en roer want ‘Maudjes krokodil was ontsnapt!’ Ik vind het wel leuk dat je iets bedenkt en dat dan ooit ergens echt is gebeurd”, vertelt Ingeborg. “Het kinderdagverblijf van Zoë was zeer enthousiast. Het doet mij veel als het in de heterokringen wordt gelezen. Wij hebben niet iets exclusief voor kinderen van twee moeders of twee vaders gemaakt, het kan voor iedereen. Dat geeft mij een stukje emancipatiegevoel. Het loopt gewoon door elkaar, net zoals wij films en boeken lezen met heterothema’s. Dat is voor mij de fijnste reactie, echt hartverwarmend”, vindt Marjanka.

“De minst leuke reactie kwam van sommige uitgevers. Soms kregen we het antwoord: ‘De doelgroep is te klein, dat willen we niet uitgeven’. Dat is gewoon onzin”, vindt Ingeborg. “Mam, wat is een doelgroep", vraagt Zoë. "Ze bedoelden dat ze vonden dat het boekje alleen voor kindjes met twee moeders was, terwijl ook andere kinderen, die een moeder en een vader of twee vaders hebben, het boekje kunnen leuk vinden”, verklaart Ingeborg aan haar dochter. “Kijk,” zegt Ingeborg: “In België en Nederland kan je kiezen vanuit welke rol je spreekt als holebi. Je kan uitgaan van het feit dat je een 'slachtoffer' bent, dat we gediscrimineerd worden, dat de wet niet voor iedereen gelijk is. Of je kan kiezen om zelf je eigen wereld te maken. En dat hebben we gedaan. We wilden een boek voor kinderen maken vanuit een positieve instelling. En dit is het resultaat!” Als ik de glunderende azuurblauwe kijkers van Zoë zie, weet ik dat ze er in geslaagd zijn. Apetrots zijn ze alle drie, op hun gezin én op hun boek. Twee moeders hebben is helemaal niet zo bijzonder… of net wel!

Prachtig dier Dat het tweede hoofdpersonage een krokodil is, is verrassend. “Daar kan ik een heel verhaal over verzinnen, maar het is gewoon wat er in je opkomt, het kan gewoon met een klank te maken hebben. Het was een vrij spontane keuze. Het moest wel een spannend dier zijn”, verklaart Ingeborg de keuze. “Een krokodil maakt het ook een beetje stoer. Het maakt het verhaal misschien wel meer unisex. Ik vind een krokodil ook een prachtig dier,” zegt Marjanka. Zou het bij dit ene boekje blijven of zijn er nog plannen? “ Wij hebben wel boekjes in ons hoofd en we vinden het ontzettend leuk werk. Het is ook gewoon heel spannend, je verzint iets dat dan ook vorm krijgt. Het is echt leuk. We wachten voorlopig even af wat dit wordt”, zegt Ingeborg nuchter. “Maar ik mis het wel”, geeft Marjanka toe.

Het boek bestellen kan op www.lavitapublishing.nl Filola wil een krokodil - Ingeborg Hornsveld & Marjanka Sierevelt Prentenboek, ISBN 978 90 79556 36 6, 32 pagina’s, € 14,95

59


De prins, de prins in spe en de prinsenmaakster Een nieuw artistiek directeur betekent voor het Koninklijk Ballet Vlaanderen een nieuwe start. Het KBV, bekend om zijn repertoire van zowel klassiek als moderne balletten, is ook één van de meest roze compagnies. Timothy Junes

60

© Hans Gerritsen


2013-2014 is voor Assis Carreiro haar eerste volledige seizoen. Ze debuteerde in september 2012 bij het Koninklijk Ballet Vlaanderen, maar zo laat kon ze moeilijk haar stempel drukken. Dat kan ze dit seizoen wel. Al is het een work in progress. Assis staat voor een hele uitdaging. De overgang tussen Kathryn Bennetts en haar was woelig, ze moet rekening houden met een beperkt budget en ze moet een compagnie nieuwe energie geven. De artistiek directeur ziet vergelijkingen met voetbal, overigens een passie van haar. Ze is als de nieuwe trainer die spelers laat gaan en ziet vertrekken, maar die ook nieuwe spelers aantrekt. Net als in het voetbal smeed je een balletcompagnie niet in één seizoen. Als ze naar een wedstrijd kijkt, ziet ze voetballers contraproductief bewegen en denkt ze dat ze best een balletles zouden kunnen gebruiken. Pardon? "Vaak betrap ik voetballers erop dat ze vooruitlopen maar met hun armen het omgekeerde doen. Van ballet kunnen ze betere lichaamscontrole leren. Ballet kan dan weer van voetbal leren hoe om te gaan met blessures." Ze heeft dan ook grote dromen en hoge ambities voor het Koninklijk Ballet Vlaanderen. Ze wil dansers uit hun schulp lokken. De fusie met de Vlaamse Opera is voor haar geen beperking, maar een verrijking. "Je kan diensten als human resources en marketing bijeenbrengen en middelen maximaliseren", zegt ze resoluut. Ze haalt het Londens voorbeeld aan, waar het werkt. "Het is een fusie, geen overname. Het kan het profiel van het Ballet alleen maar ten goede komen." Ze wil zo vaak mogelijk Theater 't Eilandje (300 zitjes) verlaten en zo veel mogelijk in grote huizen optreden. Vernieuwde ploeg De overgang betekende wel dat heel wat dansers zelf vertrokken zijn, moesten vertrekken, maar ook dat er nieuw bloed kwam. Er zijn veel nieuwe gezichten. Net als in het voetbal. Al is voetbal vluchtiger en vertrekken coaches en spelers even snel als ze gekomen zijn. Ballet is meer

© Hans Gerritsen

lange termijn. Zo is Assis al rond met seizoen '14-'15 en werkt ze al aan '15-'16. "En nee, ik ga nog niets lossen", plaagt ze. Helaas. Over het verloop zegt ze dat je oud en nieuw talent moet koesteren. "Balletdansers zitten al heel jong in het wereldje en zijn discipline gewoon. Ik wil hun creativiteit voeden en doen openbloeien." Daarvoor bestaat al jaren 'Coupe Maison', een workshop waarbij dansers zich oefenen in choreografie, licht, compositie, muziek, regie, ... Toch zijn er nu al veranderingen merkbaar. Ze verving Geneviève Van Quaquebeke, die gestopt is, door de Argentijnse Sofia Menteguiaga. Bij de mannen promoveerde Eugéniy Kolesnik uit Oekraïne en trok ze Gabor Kapin uit de Verenigde Staten aan. Wim Vanlessen blijft op post. Hij is aan zijn twintigste seizoen bij het Ballet bezig. Wat denkt oud en nieuw daarvan? Toshiro Abbley (24) uit Los Angeles is pas sinds eind juli in Antwerpen. Wim Vanlessen (37) blijft doorgaan als principal. Nog zeker vijf jaar, als het lichaam meewilt. Toshiro en Wim zijn allebei helemaal out. Ze zijn ook niet alleen bij het Ballet om homo te zijn, Antwerpen is erg gay-friendly, ook op balletvlak. Het is er helemaal vanzelfsprekend. Maar dat is niet overal waar, vertellen Toshiro en Wim. Prins in spe Toshiro Abbley is een van de nieuwe gezichten van het Koninklijk Ballet Vlaan-

deren en hij zal opvallen. Toshiro groeide op in L.A., debuteerde als profballetdanser in Miami en danste bij danscompagnies in München, Amsterdam, het Duitse Essen en nu Antwerpen. Zijn grote droom? Een prinsenrol dansen zoals Siegfried in 'Het Zwanenmeer' of Albrecht (eigenlijk een graaf ) in 'Giselle'. "Ik wil een prins zijn op het podium", zegt hij zelfverzekerd. Zijn hart ligt dan ook bij klassiek ballet. Maar daarvoor zal Toshiro zich dubbel moeten bewijzen, weet hij zelf. Dubbel? Als zoon van een Afrikaans-Amerikaanse moeder en een Japans-Amerikaanse vader is hij donker en voor heel wat castingverantwoordelijken is dat een probleem. In de grote klassieke verhalen waren er immers geen zwarte edellieden. "Maar in 2013 mag dat geen belemmering meer zijn", voelt Toshiro. En toch, hij heeft het al vaak moeten horen. Overdreven? Disneys eerste zwarte prinses dateert van 2009 in 'The Princess and the Frog'. Nu ja, hij begint bij het KBV onderaan de ladder zoals elke debutant en dus zal hij niet meteen Romeo dansen, maar wie weet... in de toekomst. Toen hij 17 was verliet Toshiro zijn ouders om balletschool te volgen in München. Dat was een revelatie. Ten eerste omdat hij in de VS thuisonderwijs had gevolgd en dus enkele sociale vaardigheden onder de knie moest krijgen. Ten tweede omdat hij het dagelijks racisme in Amerika niet meer moest ondergaan. In München werd hij gesteund, geholpen en gewaardeerd. In

61


Een dag van een balletdanser Een werkdag van een balletdanser begint om 10 uur met balletles. De docent begint met oefeningen aan de bar om op te warmen. Hij toont wat hij verwacht. "Plié, tsjak tsjak, jeté, plié en hop en hop..." Als leek kan je niet volgen. Maar de dansers wel. Van jongs af spreken ze de taal. Ze zien de choreografie één keer en voeren die nadien uit alsof het niets is. De les gaat crescendo: eerst eenvoudig, dan steeds moeilijker, harder, ingewikkelder. Tegelijk speelt zich een ander tafereel af. De dansers beginnen met drie, vier soms vijf lagen kleren om warm te blijven. Gaandeweg gaan truien, sjaals, T-shirts, broeken en shorts uit. En jawel, sommige clichés zijn waar. Je ziet bandana's en beenwarmers, of één broekspijp omhoog. Waarom? Sportkledij is hun werkkledij en dansers willen er goed uitzien. Dus wees niet verbaasd wanneer ze les volgen in dure merkkledij, exclusief design, gemixt met typische sportitems van de grote labels. Ballet is een esthetische kunst en de lichamen zijn lenig, gespierd en hebben mooie verhoudingen. Geen onaangenaam schouwspel. Een ander cliché dat klopt is de begeleidende muziek. Pianoversies van ‘New York New York’, ‘Habanera’ of ‘Love and Marriage’. Na de les volgen dan repetities, choreografieën en natuurlijk ook wel de vele blessures verzorgen. © Hans Gerritsen

Er vroeg bij de VS werd Toshiro vaak gepest. Te zwart voor blanken en Japanners, te Japans en dus niet zwart genoeg voor de African Americans. "Racisme voel je er elke dag. In de winkel word je gevolgd want je zou kunnen stelen, op straat houden mensen hun handtas steviger vast. Je ziet het in hun blikken: angst en/of haat. In Europa voel ik dat veel minder." Zo had hij geen problemen om een studio te vinden in hartje Antwerpen. "Ik had meteen acht afspraken. Ik had meer last met de internetinstallateur. Die was bot. Niet uit racisme, maar hij was gewoon incompetent." Toshiro verwoordt zijn ervaringen met racisme zo: "Racism has to happen before addressing it". Racisme moet gebeuren vooraleer het aan te kaarten. Er op voorhand van uitgaan dat je gediscrimineerd gaat worden, is fout.

62

Een en ander werd natuurlijk niet geholpen door gay te zijn. Toshiro wist al snel dat hij homo is. Op zijn 12-13 jaar had hij het ontdekt. Maar hij hield het voor zich. "Ongelooflijk hoe vaak je hoort van mensen en op televisie 'zo jong, hoe kan je het al weten?'". Dus bleef hij in de kast. Tot het er bij een ruzie thuis plots uit was. "Ik had mijn coming-out anders willen plannen, maar het was er uit voor ik het besefte." Toen hij 17 was trok Toshiro naar Europa en dat verbeterde zijn relatie met zijn ouders. "Zwarte Amerikanen putten veel energie uit hun geloof en homoseksualiteit is daar niet al te compatibel mee. Voor de Japanse kant is het dan weer een oneer. Gelukkig kwamen familieleden voor me op want ik heb wel wat familieleden die holebi zijn."

Toshiro heeft nu een relatie met een jongen in Amsterdam. Dat wordt pendelen, maar naar Amerikaanse normen zijn Amsterdam en Antwerpen wel dichtbij. Toshiro debuteert in september voor het Koninklijk Ballet Vlaanderen. Hij is in de derde cast opgenomen van 'The Return of Ulysses' en van 'Les Noces'. Hij was al 13 toen hij startte met klassiek ballet en dat is 'laat'. De ideale leeftijd is 10. "Jonger is niet goed", vertelt Assis. "Kinderen moeten kinderen zijn en als je ze te jong discipline inlepelt, haken ze af omdat ze het beu geraken. Vanaf 10 jaar lukt het wel." Toshiro moet dus extra hard werken, beseft hij maar al te goed. Met de motivatie zit het alvast snor.


Prins op de troon Als Toshiro Abbley prins in spe is, is Wim Vanlessen regerend vorst. "Maar ik moet me elke keer opnieuw bewijzen dat ik het waard ben", benadrukt Wim Vanlessen meteen. Hij is 37 - niet echt piep in balletkringen - en begint nu aan zijn twintigste seizoen. Wim sprak al eens met ZiZo in november 2009 en toen vertelde hij nog een vijftal jaar te willen dansen. 2009 + 5 = 2014 maar Wim wil nog niet stoppen. "Doe er nog maar vijf jaar bij", lacht hij zelfverzekerd. Zolang het lichaam mee wil natuurlijk. "42 is een mooie leeftijd om te stoppen voor een danser." Que sera, sera. Intussen wil Wim als principal nog steeds de mooie prinsenrollen. Zo zal hij Romeo dansen in 'Romeo en Julia'. Die rol kreeg hij niet zomaar cadeau. Wim moest de verantwoordelijken overtuigen. En op zijn leeftijd rijst dan de vraag of hij het nog kan en wil. "Ik wil het nog zeker. Ik heb er nog steeds alles voor over", verzekert Wim. Ballet is geen beroep, het is een levensstijl. 'The ballet way of life', noemen ze het

bij KBV. "Ik besef nu wel beter wat ik nog wil doen. Ik wil vooral genieten van ballet voor het te laat is." Zo wil hij heel graag 'Boléro' van Béjart dansen en de hoofdrol van 'L'histoire de Manon', een neoklassiek ballet op muziek van Jules Massenet. Ook Wims hart ligt bij klassiek ballet. Gelukkig brengt het Koninklijk Ballet Vlaanderen nog klassiek. Het KBV is vrij uniek in de mix van klassiek en modern. "Een artistiek directeur heeft in Vlaanderen veel invloed," legt hij uit, "compagnies als The Royal Ballet in Londen, Het Scala in Milaan of The American Ballet hebben een vast profiel, waarbij de artistiek directeur wel accenten legt, maar het profiel staat vast." Met andere woorden, Assis Carreiro heeft veel vrijheid en Wim hoopt vurig op een lange en vruchtbare samenwerking. Wim werkt ondertussen aan andere projecten. Zo zit hij in het galaballetcircuit. Hij reist de wereld rond om gala's te dansen samen met andere sterdansers en prima ballerina's. "Dat galacircuit is erg hetero", vertelt hij met vleugje teleurstelling. "De mannen komen aan en warmen zich

opvallend op en laten hun spieren rollen." Lekker stoer, klinkt dat. "Het is best macho. Het KBV telt procentueel meer gays dan andere compagnies", knipoogt Wim. En nee hoor, ze zijn niet allemaal homo. Maar Wim heeft dit jaar een project om zeker naar uit te kijken: hij gaat een seizoen meedraaien met The Australian Ballet in Sydney en Melbourne. Dat is een erkenning van zijn talent. Erkenning die er volgens hem bij ons onvoldoende is. "Waarom zouden we niet het gezicht kunnen zijn van een merk? Sylvie Guillem deed een campagne voor Rolex, voetballers voor scheergerief. Waarom kunnen we dat niet?" Het is tijd dat ballet een hoger profiel krijgt. Dat komt het ballet alleen maar ten goede, meent Wim. "Met een hoger profiel en meer geld - ja - gaan we ook beter en meer talent ontdekken." Maar intussen concentreert Wim zich op het huidig seizoen. 'Romeo en Julia' wordt volop gemaakt, net als 'Le Sacre du Printemps'. Spannend.

© Johan Persson

Seizoen 2013-2014 'Diaghilev Unbound' is een eerbetoon aan Sergej Dhiagilev, die het ballet anno 1913 op zijn kop zette met 'Le Sacre du Printemps' en in Parijs voor rellen zorgde tijdens de première. "Helaas kunnen we ons geen vol orkest en koor veroorloven", betreurt Assis, maar ze is bijzonder enthousiast. Er zijn mooie opnames van de muziek van Igor Stravinsky. Ze koos voor de choreografie van de nu overleden Glen Tetley voor deze productie. Een publiekstrekker is allicht 'Faun' van Sidi Larbi Cherkaoui. "We zijn als het ware balletburen en ik hoop ook in de toekomst met hem samen te werken." Voor 'Les Noces' koos Assis de diensten van Roemeense choreograaf Edward Clug. Hij creëert speciaal voor het KBV een nieuwe 'Les Noces'. Assis hoopt met zulke eigen creaties het Ballet internationaal te laten toeren. 'Coupe Maison' wordt lichtjes hervormd. Natuurlijk zullen de dansers van het Koninklijk Ballet hun choreografiekunst tonen, maar er zijn ook minicoupes van Didi Veldman en de 22-jarige Engelsman James Cousins. Zij brengen 'mini-coupes', voor de hoofdvoorstelling, in de studio. 'Romeo en Julia' wordt helemaal herwerkt door de jonge Russische choreograaf Slava Samodurov, die zowel moderne dans als traditioneel Russisch klassiek ballet belichaamt. De muziek is natuurlijk nog steeds van Sergej Prokofiev. Elk jaar brengt het Koninklijk Ballet Vlaanderen een grote klassieker die meteen ook een blockbuster is. 'Beyond the Tutu' bestaat uit drie delen: 'La Bayadère' (voor alle dames en één man), 'Made Man' (voor alle mannen en één dame) en 'Tyll', waarin het publiek een geschiedenis van de tutu krijgt. Bovendien zijn er ook nog de reprise van 'The Return of Ulysses' en een gastbezoek van de Donlon Dance Company.

63


En plots was blauw bloedheet Salim Kechiouche over ‘La Vie d’Adèle’

‘La Vie d’Adèle’, een lesbische liefdesfilm, won dit jaar de Gouden Palm van het filmfestival van Cannes. Nooit eerder ging de hoofdprijs in Cannes naar een film die openlijk over homoseksualiteit gaat. We versierden dus een interview met één van de acteurs: Salim Kechiouche. En er is meer, want deze Franse acteur met Algerijnse roots schuwt de homorollen niet … Tekst en Foto's: Dennis De Roover

64

Ik zal het maar meteen opbiechten. Salim Kechiouche interviewen is een fantasie van mij die is uitgekomen! Ik was 14 jaar toen ik hem voor het eerst zag acteren in ‘Les amants criminels’, een film van regisseur François Ozon. Salims sensuele verschijning, alsook homo-erotische scènes met Jérémie Renier, deden mijn puberale hoofd tollen. ‘Les amants criminels’ deed bij mij het besef rijpen dat ik homo was. Daarna verscheen Salim in maar liefst drie films waarin hij homoseksuele personages neerzette: ‘Grande école’, ‘Le Clan’ en ‘Le Fil’. Wie had ooit gedacht dat deze jongen uit de banlieue van Lyon het zou schoppen tot acteur? Salim liep vroeger vooral met boksen in zijn hoofd. Hij begon ermee op zijn dertiende en werd in 1998 zelfs Frans

kampioen kickboxen. Per toeval zat de 14-jarige Salim op dezelfde autobus als regisseur Gaël Morel, op weg naar Parijs. Ze begonnen te praten over cinema. “Ik zei dat ik acteur was en wou meedoen in films. Ik heb natuurlijk gelogen, ik had toen nog helemaal geen acteerervaring”, geeft Salim toe. Gaël en Salim worden dikke vrienden: “Gaël is als een broer voor mij. Ik deed mee in zijn eerste film: ‘À toute vitesse’. Ik was vijftien, kwam uit een arm milieu en dacht niet dat ik het kon maken in de cinema dus ik concentreerde me op het boksen. Natuurlijk is acteren een duurzamer beroep: boksen is niet goed voor de hersenen en acteren kan je veel langer doen. In het begin moest ik niet strijden voor de rollen. Wanneer je als vijftienjarige geld krijgt om wat lijnen tekst te zeggen


die dachten dat ik homo was, omdat ze in de rol geloofden. Ik beschouw dat als een compliment. Maar als ze mij morgen een interessante homorol aanbieden, zal ik die rol zeker overwegen.” En zo komen we bij ‘La Vie d’Adèle’ terecht, één van de recentste films waarin Salim meespeelt. De film is gebaseerd op de striproman ‘Le bleu est une couleur chaude’ van Julie Maroh, in het Nederlands verschenen als ‘Blauw is een warme kleur’. Daardoor gaat de dubbele lading van de Franse titel natuurlijk verloren, want ‘être chaud’ betekent ‘geil zijn’. De strip gaat dan ook over een onzeker jong meisje dat verliefd wordt op een blauwharig meisje. Ze beginnen een passionele en seksuele relatie, maar drijven toch uiteen.

Als ze mij morgen een interessante homorol aanbieden, zal ik die rol zeker overwegen

en voor een camera te staan, neem je dat vanzelfsprekend aan. Later besefte ik dat acteur zijn een echt beroep is en dat je hard moet werken om erin te slagen.” Dat besef komt er in 2001. Salim keert door familiale omstandigheden terug naar Algerije, ‘problemen regelen’. Hij zit er bijna een volledig jaar vast. “Daar heb ik veel geleerd over het leven. Ik zag de jongeren die er leefden en besefte wat voor kansen ik had om mijn dromen in Frankrijk te verwezenlijken. Toen ik terug was in Frankrijk, heb ik veel gewerkt.” Salim volgt theaterschool in 2001. In 2002 verhuist hij naar Parijs en begint onmiddellijk in theaterstukken te spelen.

Geloofwaardige homopersonages In films deinst Salim er niet voor terug personen te spelen die homo, biseksueel of ambigu qua seksualiteit zijn. Of hij ooit heeft getwijfeld een rol aan te nemen? “Ik heb al rollen geweigerd. Als het een rol is die alleen maar gaat over een jongen die met een jongen neukt, is het niet interessant. Voor een acteur is het interessant om een echt personage neer te zetten. De seksualiteit van het personage is niet het voornaamste waar ik naar kijk. Is het een krachtig personage? Moet je het personage echt verinnerlijken? Heeft het personage veel dimensies? Ik hoop alleszins dat mijn vorige personages geloofwaardig waren. Er zijn veel mensen

Vrije adaptatie De Frans-Tunesische regisseur Abdellatif Kechiche verfilmt de graphic novel. Julie Maroh schrijft op haar blog: “Voor mij is deze adaptatie een andere versie / visie / bestaan van hetzelfde verhaal. Geen enkel kan de ander teniet doen.” Salim bevestigt dat de film veel verschillen bevat met de strip: “Ik wist dat Kechiche een vrije adaptatie aan het maken was.” Niets weerhield hem dus om tijdens de opnames de strip te lezen. Zijn personage komt in de strip zelfs niet voor. Léa Seydoux (Emma) en Adèle Exarchopoulos (Adèle) spelen de hoofdrollen in de film. Salim speelt Samir. Hij kan maar moeilijk zijn eigen rol uitleggen: “Ik vroeg aan de regisseur wie mijn personage is en hij antwoordde ‘je gaat dat uitvinden.’ Samir is een vriend van een vriend. Geen van beide meisjes, Emma of Adèle, ken ik dus wanneer ik verschijn. Ik kon alles uitvinden, hoe ze elkaar leerden kennen. Ik heb met Abdellatif een kerel uitgevonden: een jonge acteur die probeert vriendelijk te zijn tegen Adèle. Ze is een beetje zwijgzaam. Samir probeert te achterhalen waar ze van houdt en wat ze graag zou doen. Hij vertelt haar dat hij films heeft gemaakt in de Verenigde Staten. In het begin is het een geestige persoon en op het einde is hij vastgoedmakelaar geworden. Hij is gestopt met acteren en vindt zijn nieuwe job beter. Hij was het beu om te moeten kruipen om aan rollen te geraken. Het personage is dus gelukkig en vraagt aan Adèle wat zij die drie jaar heeft gedaan. Ben je naar New York gegaan, zoals je zei op de avond dat ik je ontmoette? Heb je

65


We zijn het niet gewend om lange seksscènes te zien in de cinema

jouw leven een andere richting kunnen geven? Het antwoord laat ik de ZiZo-lezers liever zelf ontdekken.” Uit de handen van Spielberg De overwinning van ‘La Vie d’Adèle’ op Cannes was behoorlijk symbolisch. Een dikke week nadat de Franse president zijn handtekening zette onder de wetswijziging die huwen voor homokoppels mogelijk maakte, komt ‘La Vie d’Adèle’ uit de enveloppe als hoofdwinnaar. Op de vooravond van de Cannes-overwinning zijn er nog massale protesten tegen het homohuwelijk. Met Steven Spielberg als voorzitter van de jury, een man die in zijn film ‘The Color Purple’ subtiel een lesbische verhaallijn verwerkte, is de symboliek compleet. Maar Salim verzekert dat de timing toeval is: “Kechiche is drie jaar voordien begonnen aan zijn film.” François Hollande was nog geen president. Sterker zelfs: hij had het openstellen van het huwelijk nog niet als officiële verkiezingsbelofte verwoord. “Het is een mooi teken van leven dat die evenementen samenvielen.” De producent repte zich echt om in de pers te benadrukken dat ‘La Vie d’Adèle’ geen homofilm is. Salim is het grotendeels met hem eens: “In essentie is het een homofilm maar iedereen zal zich in de film kunnen herkennen. De sterkte van de film is dat het gaat over de liefde tussen twee meisjes, maar je ziet hen als twee personen. Dat is goed. Tegenwoordig kan je een film maken die homoseksualiteit als thema aan bod laat komen, zonder specifiek te zeggen dat het een ‘homofilm’ is. Als acteur, als persoon, als burger heb ik ook iedere keer dat ik een homoseksueel personage speelde getracht te vergeten dat het homorol is, maar vooral het liefdesverhaal van een individu. Als het slechts hetzij ‘homo’, hetzij ‘Arabier’, hetzij ‘Afrikaan’ is, spreek je een beperkter publiek aan. Als je echt militante films maakt met slechts één reden, verlies je in één klap veel mensen. Het helpt ook niet om de geesten van de mensen te openen.”

In essentie is het een homofilm maar iedereen zal zich in de film kunnen herkennen

66

Zogenaamd lesbische seks Nochtans ziet Julie Maroh haar graphic novel als een militante daad. Ze is zelf lesbisch en wou de banalisering van homoseksualiteit aankaarten. Daarbij richtte ze zich weliswaar niet alleen tot lesbiennes. En dan komen we aan de seksuele scènes waarover zoveel geschreven is. “Het zijn toch hete scènes”, moet ook Salim bekennen, “Toen ik de film zag, begreep ik ook het nut van die scènes niet meteen, maar achteraf bekeken hebben ze hun betekenis. Die seksscènes voeden de passie van de personages. Daardoor besef je als toeschouwer dat Emma en Adèle veel intimiteit hebben gedeeld. De lengte van de scènes kan mogelijk de toeschouwers choqueren. We zijn het niet gewend om lange seksscènes te zien in de cinema. De scènes zijn ruw, lang en krachtig. Maar het is geen pornofilm hé!” En net in die seksscènes kan Maroh zich als lesbische vrouw niet vinden. Volgens haar ontbraken er lesbiennes op de set. “Ik weet niet wat de informatiebronnen zijn van de regisseur en de actrices (die allemaal hetero zijn, tenzij het tegendeel wordt bewezen) en ik was nooit stroomopwaarts geconsulteerd. Misschien was er iemand om onhandig de mogelijke posities te imiteren met hun handen, en/ of hen porno te tonen met zogenaamde ‘lesbiennes’ (spijtig genoeg is het zelden voor een lesbisch publiek bedoeld). Want – op een paar passages na – was alles wat ik me er van herinner een brutaal en chirurgisch vertoon, overdreven en koud, van zogenaamd lesbische seks, die in porno veranderde, en die me helemaal niet op mijn gemak deed voelen.” Ondanks haar vlijmscherp oordeel over de seksscènes voelt Maroh geen bitterheid, beweert ze in haar essay. Maroh was wat op haar tenen getrapt omdat Kechiche haar naam niet vermeldde toen hij de Gouden Palm ontving. De schrijfster trachtte de crew te vervoegen op het rode tapijt, tevergeefs. “Je moet weten. In Cannes is er een heel strikt protocol”, verzacht Salim. Gelukkig zag Kechiche Maroh op de nacht van de screening. Hij hield haar hand stevig vast en zei: “Dank u wel, je was het startpunt.” Een mooi begin om zelf een mening te vormen over de film! De Belgische première is op 9 oktober.


Viva Cinema! 40ste film fest gent filmlijst: • • • • • •

blikvanger

Behind The Candelabra (Steven Soderbergh – 2013, Verenigde Staten) Floating Skyscrapers (Tomasz Wasilewski – 2013, Polen) L’Inconnu du lac (Alain Guiraudie – 2013, Frankrijk) Interior. Leather Bar (Travis Mathews & James Franco – 2013, Verenigde Staten) In The Name Of (Malgoska Szumowska – 2012, Polen) Kill Your Darlings (John Krokidas – 2013, Verenigde Staten)

Avant-première ‘Behind The Candelabra’ op 18 oktober, gevolgd door een receptie in de VIPtent én een afterparty. Tickets te koop via de site. meer info

www.filmfestival.be

wanneer di 8 oktober t.e.m. za 19 oktober waar Gent

HOLEBIFILMFESTIVAL VLAAMS-BRABANT filmlijst: • • • • • •

La Vie d’Adèle (2013, Frankrijk) Behind The Candelabra (2013, Verenigde Staten) L’Inconnu du lac (2013, Frankrijk) Out in the Dark (2012, Verenigde Staten, Israël, Palestina) The Love Part of This (2012, Verenigde Staten) Romeos (2011, Duitsland)

wanneer wo 6 november t.e.m. vr 22 november waar Leuven, Aarschot, Halle, Haacht, Overijse,

blikvanger

De toneelstukken ‘Langs de Achterdeur’ van Zensationeel en ‘Zoon/lief’, de nieuwe productie van Eddy Kips Holebikort, de filmprijs voor kortfilms met een holebi-thema. De winnaar wordt door het publiek gekozen in het Provinciehuis in Leuven op do 31 oktober. meer info

www.holebifilmfestival.be

Sint-Pieters-Leeuw, Tienen, Vilvoorde en Zaventem

PINK SCREENS: QUEER FILM FESTIVAL filmlijst: • Angel (2009, Frankrijk) • L’inconnu du Lac (2013, Frankrijk) • Pussy Riot: a punk prayer (2012, Rusland, Ver• • • •

enigd Koninkrijk) Sexing the transman (2011, Verenigde Staten) Who’s afraid of Vagina Woolf? (2013, Verenigde Staten) Dicke Mädchen (2012, Duitsland) Vic et Flo ont vu un ours (2013, Canada)

6-22 november 2013 www.holebifilmfestival.be

blikvanger

Soirée Pink Night op za 16 november meer info

www.pinkscreens.org

wanneer do 7 november t.e.m. za 16 november waar Brussel, Cinéma Nova & Cinema Aventure

67


Seks is een kunst Pia Fraus neemt geen genoegen met ‘gepriegel in het prieeltje’

Zeven jaar geleden veroorzaakte ze een schokgolf met haar ‘Vrijages’, de pittige erotische roman voor lesbiennes die moeiteloos zijn weg vond naar ieders boekenkast. Nu is schrijfster Pia Fraus terug met ‘Meer Vrijages’. Reden temeer om haar eens het vuur aan de schenen te leggen. Annelies Leysen Het was zoveel jaar geleden niet evident om zomaar erotische verhalen te gaan schrijven. Hoe ben je op dat idee gekomen? Pia: “Dat was eigenlijk op vraag van ZiZo, een goeie vijftien jaar geleden. Op dat moment schreef er iemand erotische verhalen voor mannen, maar ze vonden dat er ook nood was aan iets voor vrouwen. In een opwelling heb ik besloten dat ik dat wel eens wilde proberen. Grappig, want dat eerste is nooit gepubliceerd. Het ging over twee bejaarden, en dat vonden ze toch wel een beetje vergezocht.” Jouw eerste erotische verhaal ging over een koppel bejaarden? Pia: “Inderdaad. Over seks met of tussen oudere mensen denken we – als het dan

68

echt moet gebeuren – als iets liefs, teders, vooral zo zedig mogelijk. Hoogstens een beetje gefriemel. Terwijl dat ook gewone mensen met een gewone seksdrang zijn. Met lesbiennes is het net hetzelfde. Ik wou af van de perceptie dat lesbische seks braaf is, ik wou af van het imago van het ‘gepriegel in het prieeltje’.” “Maar zo evident is het niet hoor, zomaar een erotisch verhaal schrijven. Als ik nu mijn eerste verhaal terug lees, valt me vooral op hoe au sérieux ik seks toen nog nam. De personages wilden het zo goed doen. Net zoals ik het als schrijver vast goed wou doen. Nu ik wat ouder ben, besef ik dat er echt wel wat meer lucht en humor in mag zitten. Maar net zoals seks moet groeien, moet je dat als eroticaschrijver ook. Nu durf ik veel meer dan toen, en ik kan ook veel verder gaan. Want we zijn intussen heel wat meer gewend dan vroeger, en ik moet ook niet meer uitleggen dat lesbische seks best hard kan gaan; dat hebben ze intussen in reeksen als ‘The L Word’ en ‘Lip Service’, al uitgebreid voor mij gedaan. Als je over seks schrijft, heb je veel risico dat het ofwel gewoon banaal wordt, ofwel gewoon belachelijk. Uiteindelijk, iedereen weet wat er gaat gebeuren en hoe het zal eindigen. Dat is niets nieuws. Het ligt allemaal aan hoe je het inkleedt. En daar heb je ocharme 26 lettertjes voor. Daar moet je het mee doen.”

Vond je dat daar nood aan was, iets van lesbo voor lesbo? Pia: “Mijn eerste boek was inderdaad heel erg gericht op vrouwen. ‘Kijk, zo werkt lesbische seks’, wou ik laten zien. Er was in die tijd ook helemaal niets anders van literatuur, en al helemaal niet in het Nederlands. Het meest spectaculaire dat er bestond, was het Glijboekje van Majo Van Ryckeghem. Pas op, ooit was dat revolutionair, nu is het eigenlijk pure comedy.” Je speelt nochtans heel erg met gender en identiteit, waardoor je de lezer ook nog eens van een mindfuck voorziet. Waarom doe je dat? Hoop je daarmee ook het heteropubliek tevreden te stellen? Pia: “Goh, ik probeer mijn personages redelijk vaag te houden, zodat je als lezer zelf de kans krijgt de dingen in te vullen zoals je zelf wil. Iedereen houdt van een ander soort seks en stapt dus vanuit een andere invalshoek in zo’n verhaal. Je moet je fantasie kunnen gebruiken in erotische literatuur. Ooit liet ik één van mijn verhalen in het Frans en in het Italiaans vertalen, allebei talen waarin je een mannelijke en een vrouwelijke uitgang hebt. Uit de vertaling bleek dat zowel de Franse als de Italiaanse vertaalster was uitgegaan van een traditioneel man-vrouwpatroon. Toen


Je moet je fantasie kunnen gebruiken in erotische literatuur ik hen vertelde dat het eigenlijk niet zo was, waren ze met stomheid geslagen. Ze hadden er gewoon niet aan gedacht dat je het zo zou kunnen lezen, en hebben hard moeten zoeken naar een manier om het ‘geslachtsneutraal’ te vertalen. Het ligt dus puur aan wat er in je hoofd zit.” Schrijf je altijd bewust voor een publiek? Of is dit ook een manier voor jezelf om gebeurtenissen en/of gedachten te verwerken? Pia: “Ik vertrek altijd uit iets uit het dagelijkse leven, dat kan iets heel onnozel zijn, een zin of woord of beeld, iets onbepaalds dat mij om één of andere reden triggert. Ik kan niet precies uitleggen hoe of wat, er passeren gewoon dingen waar je van denkt: ‘Oh, daar wil ik iets mee doen.’ De rest komt vanzelf.” “Ik denk trouwens dat als je alleen voor een publiek schrijft, je fout bezig bent. Zeker wanneer je erotische literatuur schrijft. Ik kan alleen maar dingen schrijven waar ik zelf in geloof, of iets bij voel. Anders leeft zo’n verhaal niet echt. Maar iedereen heeft een eigen smaak, en het is niet aan mij als auteur om te bepalen hoe mensen seks moeten hebben. Er is geen goede of foute manier. Dat is het probleem met een boek zoals ‘Fifty Shades of Grey’: plots moeten we allemaal van SM houden, want dat staat zo in dat boek. Plots moeten we allemaal een vibrator, want dat staat in de Flair. Dat is onzin. Ik kan me niet voorstellen dat al die 50 Shades lezeressen met een zweepje in hun woonkamer staan en dat ook echt fijn vinden. Jij wel?” Hoe begin je aan een erotisch verhaal? Pia: “Ik ben een zeer impulsief schrijver. Dat wil zeggen dat ik weinig op voorhand plan, maar dat ik gewoon meteen

begin te schrijven en vaak een verhaal in één keer afmaak. Het schrijven groeit meestal gewoon organisch. Dat kan voor mij moeilijk anders, nadenkend schrijven over seks is nogal paradoxaal. Akkoord, het komt natuurlijk niet allemaal vanzelf. Seks moet op zich al technisch juist zijn, en schrijven is op zich ook wel technisch. Alles moet kloppen. Daarom is het belangrijk dat mijn uitgever elk verhaal ook nauwlettend naleest. Af en toe krijg ik dan wel eens de commentaar: ‘Eh, hier ben je plots een been kwijt. Waar is dat been naartoe?’ Dat is belangrijk. Er is niets zo irritant als scènes die niet kloppen, ledematen die plots verdwenen zijn. Of standjes die onhaalbaar zijn. Ik heb met een aantal collega’s eens een aantal seksscènes uit 50 Shades proberen nadoen,

dat was hilarisch. Het leek eerder op een spelletje Twister.” “Op zich is dat geen makkelijke combinatie, iets schrijven dat heel erg spontaan en intiem is, maar dat helemaal klopt en tegelijkertijd nog eens evenwichtig is. Zeker niet wanneer het om lange verhalen gaat.” Je combineert heel wat ‘pak-mij-gehalte’ met hier en daar wat romantiek, waar ligt voor jou juist die grens tussen erotische literatuur en porno? Pia: “Hmm. Dat is een dunne grens, hé. Ik ben een grote fan van het bestaan van porno, maar verhaalmatig is porno altijd saai. Het doet er eigenlijk niet toe wie het nu met wie doet, of wie die mensen zijn. Porno is kortstondig, er zit geen verhaal in, omdat mensen het einde van het verhaal toch niet halen. Porno is gemaakt voor instant pleasure, niets meer dan dat. Bij erotiek gaat het om een unieke interactie tussen mensen die op dat moment een universele taal spreken, om uniciteit. Seks gaat eigenlijk om een link tussen mensen. Om interesse voor elkaar. Je zintuigen gebruiken. Daar heb je veel oefening en tijd voor nodig, en je moet goed leren letten op wat de ander leuk vindt. Seks is een kunst. Dat lijkt een overstatement, maar eigenlijk is het wel zo.”

m e e r Pia Fraus vrijages

‘Het kan dus toch: slim én hitsig ineen schrijven. Dit is erotica die ook je denken prikkelt.’ Christiaan Weijts

’t Verschil

Je personages lijken echt uit het leven gegrepen. Waar haal jij je mosterd? Pia: “Je vertrekt natuurlijk altijd vanuit je eigen leefwereld, vanuit je eigen omgeving. Ik denk wel dat ik eigenschappen van mensen gebruik, al dan niet bewust. Een personage zou wel een combinatie van verschillende realistische eigenschappen kunnen zijn, maar ze bestaan nooit echt. Grappig is wel dat mensen zich vaak wel herkennen in

69


Ik ben een grote fan van het bestaan van porno die vrouwen. In deze bundel zit zelfs een verhaal waarvan maar liefst vier vrienden me vroegen of het over hen ging. Dat is eigenlijk wel leuk.” Je doet er alles aan om zo anoniem mogelijk te blijven. Waarom doe je dat? Pia: “Wanneer mensen mijn gezicht op de achterflap van de bundel zien vooraleer ze beginnen lezen, zullen ze dat altijd blijven zien zolang ik over ‘ik’ schrijf. En dat wil ik niet. Ik wil dat de lezer zélf zijn personages uitvindt. Zowel uiterlijk als innerlijk. Uiteindelijk heb ik niets te zien met wat er in de verhalen gebeurt, hé. De personages moeten voor zichzelf kunnen spreken.” En toch geef je jezelf letterlijk bloot op je covers… Pia: “Dat schijnt zo te zijn, hé? (lacht) Moest ik het effectief zijn op die covers, is dat eigenlijk om te zeggen: ik schaam me er niet voor dat ik de auteur ben van Vrijages. Ik wil alleen niet dat je bij het lezen de hele tijd mijn kop voor je ziet, ook al is daar niets mis mee. Maar een decolleté of een bil, dat gun ik je wel.” Wat heb jij met nylonkousen? Pia: “Haha. Oké, ik geef toch wel wat van mezelf bloot, er is inderdaad een opmerkelijke aanwezigheid van nylonkousen in mijn verhalen. Ik moet toegeven, ik heb een zwak voor nylonkousen. Ze zijn zelfs

erg bepalend geweest in de reden waarom ik erotische verhalen ben gaan schrijven. Dat komt allemaal door de film ‘Henry & June’, een film met Uma Thurman die zich afspeelt in de groezelige jaren dertig. Die vrouwen zijn effectief helemaal uitgedost in kledij uit de jaren dertig, en ik herinner me nog levendig hoe het ruisen van hun rokken over die kousen klonk. Kippenvel. Dat heb ik nog steeds, trouwens. Je kunt echt niet met mij in de auto zitten en met je rok over je kousen wrijven, of er gebeuren ongelukken. Levensgevaarlijk!” Denk je aan een vervolg, een ‘Nog meer vrijages’? “Het heeft zeven jaar geduurd voor ik een nieuwe bundel uitbracht, omdat ik niet zomaar een vervolg van ‘Vrijages’ wilde schrijven. Ik moest er zeker van zijn dat het anders zou zijn, beter. De verhalen in ‘Meer Vrijages’ zijn veel zintuiglijker en vooral beter geschreven. Als er dus nog een vervolg zou komen, wil ik ook zeker weten dat het niet louter een vervolg maar ook weer iets anders zou zijn. Ik werk momenteel wel samen met de Nederlandse tekenares ‘Taylor’ om ‘De Speler’, één van de verhalen uit de laatste bundel, om te zetten naar een graphic novel. Daar ben ik erg benieuwd naar. Als alles goed gaat, zou die ergens volgend jaar af moeten zijn. Maar op een derde boek, als dat er al komt, wordt het nog eens zeven jaar wachten, hé! (lacht)”

Ik wil dat de lezer zélf zijn personages uitvindt 70


e j s l a k o O e j t a d t k n de

. . . t p o o l o geen risic Re ge lm at ig te sten op

hi v en so a’s

is ee n go ed e ge wo on

te.


Sharmila Madhvani

ademt

72


‘Adem’, het debuut van Sharmila Madhvani, heeft de LaVita Publishing Debuutprijs 2013 gewonnen. Op 1 februari ondertekenden Sharmila en Hilda Abbing van LaVita Publishing een uitgeefcontract voor het boek. Voor Sharmila was dat het begin van een rollercoaster van emoties: van ultieme blijdschap, naar frustraties over eindredactie, tot het bedwingen van zenuwen tijdens voorleessessies. Isha Van Alsenoy / Foto: Nadine Eersels

Schrijven over een 2.0 wereld vind ik leuker dan schrijven over het heden

In juni kon ze haar boek eindelijk betasten, het was “een beetje zoals bij een bevalling: wat voorheen enkel in je hoofd leek te leven, is zomaar echt in de wereld. Een aanwezigheid. Een ding. Een hoekige vorm met een kaft en een titel en honderden letters waar je met de toppen van je vingers overheen kunt strijken. In duizendvoud nog wel", schreef ze op haar blog op de website van LaVita. Ze is buitengewoon trots op haar eerste publicatie. Het verhalen schrijven zit er bij haar al langer in. Dat vertelde ze aan Zizo tijdens een gezellig interview in Leuven. Waar heb jij je schrijfmicrobe opgelopen? Sharmila: “Schrijven brengt me tot rust. Al sinds de lagere school schrijf ik verhalen. Als je zelf schrijft, kan je je in een hele wereld onderdompelen waar je het zelf niet voor het zeggen hebt, maar waar je wel levendig kunt in opgaan. Het is een manier om mijn gedachten te structureren en plezier te beleven. Ik vind het leuker dan naar de cinema gaan of andere typische ‘fun’-activiteiten!” Nu je boek is uitgegeven, kan je mensen deelgenoot maken van je hobby. Welk gevoel geeft dat? Sharmila: “Ik praat er heel graag over, en nu mag dat gewoon. Erg leuk. Dit is mijn eerste uitgegeven boek en het is wel bijzonder spannend dat andere mensen dat nu lezen. Dat is toch een stukje schrijver worden of zo. De manier waarop ik schrijf is ook anders geworden. In het begin was het meer zoeken en rationeler, met schema’s in mijn hoofd. Nu komt dat veel spontaner. Met de publicatie had ik vaak het gevoel van ‘dit wordt het wel degelijk’. Voor ik het boek in handen had, surfte ik naar Facebook om naar die cover te kijken:

Ons oordeel over ‘Adem’ Laat je niet afschrikken door de ondertitel ‘Een licht futuristisch liefdesverhaal’ en ook niet door de woorden ‘rebellenleider’ en ‘politieke crisis’ op de achterflap. Sharmila is er met ‘Adem’ in geslaagd om een boeiende en originele wereld uit haar pen te toveren, op zo’n vanzelfsprekende manier dat je zonder moeite wordt meegesleurd. Je herkent onze planeet, de mensen met hun emoties en de relaties die daar het gevolg van zijn, maar het is allemaal veel minder voorspelbaar. Net dat maakt het boek bijna verslavend, want onbewust wil je tussen de lijnen lezen hoe ‘anders’ het daar is, waardoor je echt ‘weg’ bent tijdens het lezen. De beeldende taal, hier en daar een vleugje erotiek en een onderhoudende verhaallijn, krijg je er als bonus bovenop. Met dit boek kan je even de pauzeknop van je eigen leven induwen, zonder nare gevolgen.

‘Ja, het is echt waar, mijn naam staat erop!’ Het was een vreemde ervaring.” Waar haalde je de inspiratie voor dit verhaal? Sharmila: “Bij het personage zelf. Als ik ergens zit te wachten, verzin ik personages. Er was er één dat telkens terug kwam. Ik probeerde telkens opnieuw met haar een verhaal op te bouwen. Toen een kortverhaal af was, was ik zelf nieuwsgierig naar hoe het verder zou gaan. Ik ben dan blijven schrijven en voor ik het wist, zat ik 100 pagina's verder met veel verwikkelingen en nieuwe elementen. Het einde ging steeds verder liggen en ik had opeens het gevoel dat ik er middenin zat. Ik moest wel verder schrijven. Ook toevallige dingen sluipen het boek binnen, bijvoorbeeld muziek die ik graag hoor. Dat is ook erg inspirerend.” Voor LaVita Publishing heb je een blog bijgehouden tijdens de ‘eindredactiemaanden’. Heb je in die periode grote delen veranderd? Sharmila: “De eerste versie was toch wel echt een beetje anders. Anja (de Crom, die de eindredactie heeft opgevolgd) zei dat het logischer in elkaar kon zitten en zij had ook suggesties voor elementen om de spanning groter te maken. Ik heb dan een week op vakantie zitten sjieken op de opmerkingen van Anja om de verhaallijnen beter op te bouwen. Ik besloot ook om een personage toe te voegen. Anja heeft goed geholpen, ze heeft niets voorgekauwd, waardoor ik het gevoel heb dat het echt mijn boek is. Ze heeft heel goede tips gegeven.” Hoe was de eindredactie? Sharmila: “De eindredactie was echt moeilijk. Dat is echt gewoon werken. Ik verheugde me wel om achter de computer te zitten. Maar de activiteit op zich is echt onaangenaam: je twijfelt over woorden als sofa, fauteuil, zetel of bank.” Of, zoals ze het op haar blog schreef: “voor een Nederlander is een bles blijkbaar iets wat op een paardenvoorhoofd zit, en dus niet iets wat over een voorhoofd van een meisje kan hangen. Dat moet een lok worden.” “Als je in de ene zin iets verandert, moet je in de andere zin ook aanpassen. Ik dacht dat die eindredactie snel vooruit zou gaan, maar na een half uur zat ik op bladzijde twee. Paniek! Uiteindelijk heb ik er wel veel van bijgeleerd.” 

73


Je schrijft altijd over lesbische liefde. Zou je dat veranderen? Sharmila: “Ik denk dat ik dat niet zo leuk zou vinden. Schrijven vraagt veel tijd en het blijft voor mijn eigen plezier. Daarom moet het echt iets zijn waar ik mij op verheug. Ik heb al een kortverhaal geschreven over andere thema’s, bijvoorbeeld over een kind in een moeilijke thuissituatie, maar ik voel direct dat ik dat geen 200 bladzijden vol hou. Als ik nu opnieuw een verhaal schrijf, zou het weer een soort liefdesverhaal zijn.” Waarom een licht futuristische roman? Sharmila: “Goh, ik verveel mij heel snel. Schrijven over een 2.0 wereld vind ik leuker dan schrijven over het heden. Ik zie het wel als uitdaging om verhalen zonder dat speciale aspect ook op een goede manier te schrijven. Ik was wel verbaasd over hoe verhaalgenres in kotjes worden ingedeeld. Blijkbaar kan ik mijn manuscript met lichte fantasie-elementen toch niet naar gelijk welke uitgeverij opsturen.” Hoe ziet de toekomst er uit voor jou nu je gepubliceerd auteur bent? Sharmila: “Dit is het eerste boek dat ik heb kunnen afronden. Vier jaar geleden ben ik met dit verhaal begonnen. Ik heb het laten lezen aan vrienden en verzamelde opmerkingen. Ondertussen ben ik nog twee andere boeken aan het schrijven. Op de één of andere manier staat de schakelaar aan en heb ik veel zin om te schrijven. Ik heb dingen liggen én veel bijgeleerd met dit proces. Ik weet het nog niet goed… Misschien begin ik wel met iets volledig nieuws?” Sharmila Madhvani woont in VlaamsBrabant. Ze studeerde psychologie aan de Katholieke Universiteit van Leuven en werkt als psychologe in een strafinrichting. In haar vrije tijd houdt ze zich bezig met lezen, schrijven en improvisatietheater. Je kunt haar terugvinden in het lijstje ‘auteurs’ van Uitgeverij LaVita Publishing.

Debuutprijs LaVita Publishing De Debuutprijs is een initiatief van LaVita Publishing, een uitgeverij voor boeken met een lesbische thema. Hij werd in 2012 voor het eerst uitgereikt, toen aan Suzanne Gerding voor haar debuut ‘Onderhuids’. In 2013 viel de eer te beurt aan Sharmila Madhvani, die met haar verhaal ‘Adem’ de jury kon overtuigen. In elk boek speelt liefde tussen vrouwen een belangrijke rol. ZiZo had met Hilda Abbing, leading lady achter LaVita Publishing, een gesprek over het waarom van de Debuutprijs. “LaVita Publishing is in 2004 van start gegaan. De debuutprijs heeft voor ons een dubbele betekenis. Enerzijds is het een manier om een beginnend schrijver te promoten. Zo’n prijs kan daarbij helpen. Anderzijds kunnen we als uitgeverij zo meer manuscripten binnen krijgen en mensen laten weten dat ze iets kunnen opsturen.” “Suzanne Gerding, de winnares uit 2012, is nu bezig met haar tweede boek. Ik weet nog niet wat het thema is. Ik weet zelfs nog niet of het via LaVita zal worden uitgegeven. Suzannes boek is boven verwachting goed gegaan, binnen een half jaar was er al een herdruk. De verkoop van Sharmila’s boek verloopt ook goed. Ze heeft zelf ook een aardig netwerk en een eigen Facebookpagina. Maar we merken toch dat het lastig is om de publiciteit op gang te krijgen.” “Het thema van de boeken van de winnaressen 2012 en 2013 is heel anders.’ Onderhuids’ is een ‘coming-out’-verhaal en ‘Adem’ speelt zich af in een fantasy-wereld. Wat ze gemeenschappelijk hebben, is dat ze lesbisch zijn en lesbische relaties positief in beeld brengen. Dat is voor LaVita belangrijk: we willen boeken uitgeven waarin lesbische vrouwen op een positieve manier worden geportretteerd. Veel

meer info ISBN 97890 79556 34-2, e-book ISBN 97890 79556 35-9 Paperback, 368 pagina’s, prijs € 17,95

74

boeken met een lesbisch thema gaan over mislukte relaties, veel ellende… Terwijl de meeste vrouwen een normaal leven hebben en gelukkig zijn. Ik heb sinds mijn dertiende gezocht naar boeken met een positief beeld van lesbische vrouwen, ook in bibliotheken, en dat was gewoon niet te vinden. Dan bots je op ‘De bron van de eenzaamheid’… Daar is gewoon niet doorheen te komen!” “Daarom wijzen we ‘negatieve manuscripten’, waarin het hele hebben en houden en alle ellende wordt uitgestort, af. Dat is niet het beeld dat we willen uitdragen met LaVita. De auteurs van deze manuscripten zijn dan vaak boos, maar een boek uitgeven kost ongeveer 10.000 euro. Wij kunnen ons binnen onze kleine doelgroep geen missers veroorloven. Wij proberen jaarlijks vijf boeken uit te geven, dat is tot nu toe enkel nog maar in 2009 gelukt. Eigenlijk moet elk boek raak zijn. Grote uitgeverijen geven veel meer boeken uit. Ze schieten met hagel en mikken er op dat er dan één kanjer bij zit die hun jaar goed maakt. Bij elk boek dat bij ons op de keukentafel belandt, zijn we het aan onszelf verplicht om ons af te vragen of er een markt voor is. We moeten proberen om het commerciële belang in te schatten. Het boek moet verkoopbaar zijn. Het is tenslotte ook niet voor iedereen evident om samen te werken met een lesbische uitgeverij. Je moet met de uitgeverij ook iets hebben, anders werkt het niet.” “Voor de Debuutprijs is het ook belangrijk om met de auteurs overweg te kunnen. We vragen veel van de auteurs. Dat ze een mening hebben over het ontwerp van de omslag, bijvoorbeeld, of om hun boek te presenteren. Bij Sharmila was dat geen probleem. Bij haar was het enige dat ze haar inspiratie in toom moest houden. Zij bleef maar schrijven. Het mocht echt niet dikker worden, anders zou het niet meer door de brievenbus passen. Voor dit boek hebben we bij de druk het dunste papier ooit voor een LaVita–boek gebruikt!” Meer informatie over de uitgeverij: www. lavitapublishing.nl.


snoepen uit een amber kookboek

Ierse rib-eye in zoutkorst De gezellige herfstavonden met vrienden en familie komen er weer aan. En dan duikt een mens al eens in de keuken voor een uitdagender recept. Met Ierse rib-eye in zoutkorst zorg je zeker voor een verrassingseffect. Bereidingen in zoutkorst worden immers vaak gebruikt voor visgerechten, minder bij vlees. Toch kan het ook met vlees oh zo lekker zijn! Een gerecht om je daarvan te overtuigen…

Foto © vtm

Voor 2 personen: 500 gram Ierse rib-eye 1,5 kg grof zeezout 1 eetlepel bloem 1 eiwit 5 gram steranijs 200 gram Parijse champignons enkele salieblaadjes enkele plakken gerookt spek 5 dl kalfsjus (wordt in plastic potjes verkocht in supermarkten) 1 dl rode wijn citroensap boter Laat het vlees goed kleuren in hete olie, kruid met peper van de molen. Haal het vlees van het vuur. Leg enkele blaadjes salie mooi naast elkaar op het vlees en omwikkel het vlees met het gerookt spek. Je moet het spek niet bakken! Het is immers al gerookt en mag zo om de rib-eye. Meng het grof zeezout met de steranijs, de bloem en het eiwit. (Het is niet nodig om de steranijs te malen, de vruchten steranijs mogen er heel in.) Schik het vlees in een ovenschaal en bedek volledig met het zoutmengsel, plaats in een voorverwarmde oven van 190 graden gedurende 10 minuten en laat daarna nog zeker 10 minuten rusten. Breek de voetjes van de Parijse champignons af. Bak de champignonvoetjes aan, blus met rode wijn en laat even inkoken. Voeg de kalfsjus toe en laat opnieuw inkoken. Haal de ketel van het vuur en zeef de saus. De champignonvoetjes mogen na het zeven gewoon weg, daar doe je niets meer mee. Kruid de gezeefde saus af met peper of een specerij naar keuze. De saus ga je nu ‘monteren’. Dat gebeurt op het aanrecht, dus niet boven een vuur. Monteren betekent dat je een klontje koude boter in de warme saus doet en stevig doorroert terwijl de boter smelt. Hierdoor bindt de saus en wordt ze glanzend. Dan zet je de gekuiste champignons op in een potje en onder een deksel. Laat kort garen met een bodempje water (niet te veel, de champignons geven zelf ook water af ), citroensap en een klontje boter. Giet het vocht weg. Daarna, de champignons kort opstoven in boter en goed afkruiden! Haal het vlees uit de zoutkorst en snij in plakken, voor het doorgeven de saus erover gieten en afwerken met de champignons. Een echte aanrader is heerlijk dikke frieten serveren bij de rib-eye. Smakelijk!

Alaise bevindt zich in ‘s-Gravenwezel, op de Wijnegemsesteenweg nr. 39. Het is een klein, gezellig pand met plaats voor maximum 30 personen. Reserveren kan op 03/297.80.82 www.restaurant-alaise.be

75


De stad van de honderd torens Te gast op de piepjonge Prague Pride

76


de weyde wereld

Afgelopen augustus werd de tweede Prague Pride gehouden. Coming-out stond er centraal. Geen evidentie in het voormalige communistische land. Nu Rusland zich van zijn meest homofobe kant laat zien, zijn parades als deze, op locaties als deze, belangrijker dan ooit. ZiZo trok vier dagen door een wereldstad, volgde de parade op de voet en kon enkel besluiten dat Antwerpen er nog een puntje aan kon zuigen. Een sfeerverslag van op de eerste rij. Tekst en foto's: Geert De Weyer

Astronomisch uurwerk op het Oudestadsplein

© Intercontinental Prague

Oudestadsplein

“Wanna fuck a midget?” We staan aan het bekende astronomisch uurwerk op het Oudestadsplein, zowat dé toeristische trekpleister van Praag. Het is 20 uur, de avond valt, maar het ziet zwart van het volk. Een Noord-Afrikaan probeert op dwingende wijze zijn waren aan de man te brengen. Eerst polst hij stilletjes of we cocaïne willen, vervolgens vraagt hij iets luider of we geïnteresseerd zijn in ‘pussy’ en dan komt, met ingehouden stem, het aanbod om met een dwerg te neuken. Kijk zie, dàt trekt onze aandacht dan weer wel. Een honderdste van een seconde aarzelen we. Hebben we dat goed gehoord? De handelaar in seksdwergen geeft het niet op. “Ongeveer zo groot”, zegt hij, zijn uitgestrekte hand op heuphoogte houdend, zijn bekken ondertussen flink vooruit stotend, terwijl zijn grimas navenant is. “Quality, sir. Pure quality!” Zes journalisten, allemaal op zoek naar de bekende homo-kelderbar Friends, kijken elkaar wat gechoqueerd aan. Je verwacht zo’n vragen eerder in ongure steegjes, niet op wat voor ons het equivalent is van de Brusselse Grote Markt. Toeval, denken we, maar wanneer in het volgende steegje iemand van ons gezelschap een klein museum in het snotje krijgt waarin seksspeeltjes vanaf de achttiende eeuw worden verzameld, volgt een tweede rondje wenkbrauwfronsen. We steken er heel even onze neus binnen. In de inkomhal van het kleine complex draait een rad waaraan uitgestoken harde tongen in hars werden geïnstalleerd. Bovenop de houten machine zit een vrouwelijke pop, wijdbeens, zodat elk van de vier ronddraaiende tongen onafgebroken haar schaamlippen passeren. Wie dan het pedaal verderop moest bedienen om deze aftandse ‘befmachine’ aan de gang te houden, en of die mens dan niet beter zelf mevrouw bevredigde om krachten sparen, is me een raadsel. Dat seks, en de zoektocht naar variaties, van alle tijden is, daarvan maakt een glazen vitrine verderop ons bewust. Enkele eeuwenoude, houten afgesleten dildo’s liggen er stof te vergaren, terwijl ook het geëxposeerde houten been van een zeeschuimer uit vervlogen tijden op ingenieuze wijze een gelijkaardige vondst herbergt. Bij de aanblik van dat kleinood valt mijn frank. Dertien jaar geleden was ik hier ook, al was ik dat stomweg vergeten. Al die tijd vertoefde ik in de veronderstelling dat ik Miloš Forman, de regisseur van de film ‘Amadeus’ (1984), voor De Morgen had geïnterviewd in Wenen naar

aanleiding van de director’s cut van de Oscar-winnende film op dvd. Niet, dus. Het was hier, in hartje Praag. De aanblik van de zo-even omschreven zeeschuimerdildo, die ik toen ook al opmerkte en al die tijd in de krochten van mijn geheugen is blijven ronddwalen (what’s on a man’s mind), fungeert plots als trigger van dat besef. Hoewel Amadeus Mozart vooral in Wenen leefde en werkte, besloot Forman de meeste buitenopnamen in Praag te filmen. De stad was in 1983 immers nog in communistische handen, lichtreclame en tv-antennes waren er niet, het was er goedkoop draaien en heel wat theaters - ook die waarin Mozart optrad - waren onaangeroerd gebleven. Forman zelf keerde daarmee na lange tijd terug naar zijn geboortestad, waar hij aan de filmacademie was afgestudeerd. Niet zonder problemen, overigens. Hoewel de overheid toestemming gaf om er te filmen, volgde de Geheime Dienst hem en zijn crew op de voet. Geen sinecure om er te filmen, zo wist de regisseur toen. Hij voelde de hete adem van de communisten in zijn nek hijgen, terwijl figuranten dagelijks door de staatspolitie werden aangesproken over het hele gebeuren. Gouden stad Praag, of de Gouden Stad, wordt beschouwd als een van de mooiste steden van Europa en zou de vijfde drukste bezochte Europese stad zijn. Vooral het historisch centrum lokt heel wat toeristen. Daar is een reden voor. In de Tweede Wereldoorlog werd de stad quasi ongemoeid gelaten door de geallieerde luchtmacht. Praag werd immers niet beschouwd als een Duitse stad, noch werd er belangrijke oorlogsindustrie geconstateerd. Resultaat: een binnenstad waar heel wat van de verschillende architecturale stijlen intact zijn gebleven. Niet onlogisch dus, dat het in 1992 op de UNESCO Werelderfgoedlijst terechtkwam. Overigens heeft WO II er wel zijn sporen nagelaten. Tijdens de Duitse bezetting stierven in heel Tsjecho-Slowakije zo’n 270.000 inwoners. Meer dan 240.000 daarvan waren joden. Van de zowat 92.000 (Duitstalige) joden die indertijd in Praag woonden, overleefden maar liefst 78.000 onder hen de bezetting niet. De Slowaakse overheid deed weinig moeite om zijn burgers te beschermen en werkte zelfs samen met de Duitsers bij hun deportatie naar ondermeer Auschwitz. Miloš Formans ouders kwamen er ook om.

77


Dat stukje onfrisse geschiedenis ligt nog steeds gevoelig in Praag, maar een synagoge in het stadscentrum herinnert er nog elke dag aan: de namen van de joden die toen het leven lieten, staan er op de muur gegraveerd. Dat nota bene de Duitsers zelfs de joodse wijk Josefov (waar ook Franz Kafka geboren werd) ongemoeid wilden laten, heeft volgens onze gids Michael van der Laan, een Nederlander met Tsjechische roots, een reden: “De Duitsers waren zo overtuigd van hun overwinning op de joden, dat ze de joodse wijk intact wilden houden om later te fungeren als een soort openluchtmuseum over een ‘uitgestorven ras’.” Heel even schrikt Van der Laan op wanneer een buitenlandse journalist venijnig opmerkt dat dat ‘hoogst onwaarschijnlijk’ is, maar hij besluit gelukkig die opmerking te negeren. Het verging het latere Tsjechië in de jaren daarop niet veel beter. In 1948 grepen de communisten er de macht. Decennia van onderdrukking volgden. Pas in de jaren 60 werd het bewind iets gematigder, maar in 1968 kwam er echt licht aan het einde van de tunnel met de zogenaamde Praagse Lente, een door de inwoners gehouden vreedzame betoging. Het was de eerste keer dat zij hun stem durfden laten horen. De toenmalige Sovjet-Unie echter, sloeg de opstand samen met de drie andere partners van het Warschaupact (Polen, Hongarije en Bulgarije) hardhandig neer. Een jaar na de Praagse Lente stak de 20-jarige student Jan Palach zich in brand als symbool tegen die onderdrukking, nadat hij de overheid brieven had gestuurd waarin hij hen aanspoorde de censuur en propaganda op te heffen. Negen andere studenten zouden zich in de dagen nadien op gelijkaardige wijze van het leven beroven. Toen Palach drie dagen na zijn daad stierf, kwamen tweehonderdduizend mensen samen op het Wenceslasplein, waar nu al jaren een plaquette hangt met zowel zijn naam op als die van Zajíc, de tweede student die zichzelf uit protest in

Ontmoeting met een bever

78

© Intercontinental Prague

Praag, ‘de stad van de 100 torens’ vanop het dakterras van Intercontinental restaurant Zlatá

brand stak. Beiden zijn sindsdien een toeristische attractie en een symbool voor de strijd tegen het toenmalige stalinistische verleden. Enkele straten verderop werd ook een plein naar Palach genoemd. Nog steeds worden er bloemen neergelegd. Brutalisme Pas in 1989, na de val van de Berlijnse Muur, wist het land zich los te weken van het communisme, groeide in geen tijd de economie en werd Praag een rijke, zelfs attractieve stad die steeds vaker toeristen op bezoek kreeg. Zij vallen vooral voor de architectuur die om elke hoek te zien is. De gotische stijl, de barokke stijl, jugendstil en zelfs het brutalisme, waarvan ik nooit eerder hoorde. Het Intercontinental Hotel, waar we tijdens de Prague Pride verblijven, is daar een mooi voorbeeld van. Terwijl Roco Palmic, de sales manager, naar de buitengevel van zijn hotel wijst, zegt hij dat het erfgoed is geworden en dat niets aan die gevel ooit veranderd mag worden.

“Dat is de kracht van Praag”, luidt het. “Het verleden wordt hier in ere gehouden, waardoor het de sfeer van vroeger blijft uitstralen.” Praag heet ‘de stad van de 100 torens’ te zijn. Het is niet ver zoeken waar die benaming vandaan komt. Van op het dakterras van Intercontinental (oftewel restaurant Zlatá, dat ondertussen een toeristische attractie op zich is geworden) zie je de tientallen torens van de binnenstad opdoemen, de ene al groter of majestueuzer dan de andere. Wanneer onze gids ons naar een nabijgelegen heuvel meetroont, wordt dat beeld nog meer bijgesteld. Honderden torens strijden er om de grootste te zijn. In werkelijkheid gaat het om 550 torens. De meest opvallende staat op een heuvel verderop: een replica van de Parijse Eiffeltoren. Gids van der Laan haalt aan dat de Tsjechen ooit de Eiffeltoren naar hier wilden halen, dat niet kon, en dat ze dan maar een replica hebben nagebouwd. “Maar deze Eiffeltoren is in principe hoger dan het Parijse model, want het staat op een van de hoogste heuvels van de stad.” En terwijl de Eiffeltoren niet meteen een icoon is van Praag, is Franz Kafka dat wel, net zoals het hier zo bekende alcoholisch goedje absint. Op onze vierdaagse tocht doorheen de stad treffen we twee absintheries aan waar het goedje zowel in bier als in pistache-lijkend ijs is verwerkt. Proberen, denk ik, maar nadat ik aan zo’n ijsbol heb geproefd, belandt het ogenblikkelijk in een nabijgelegen vuilbak. “Niet te vreten” is slechts een understatement.


de weyde wereld

Verholen kritiek

Deelnemers Prague Pride 2013

T-shirts met foto van Poetin en opschrift ‘Putinmyass’

Czeslaw Walek, de organisator van Prague Pride

Met een verleden als dat van Praag is een Gay Pride niet meteen evident. We ontmoeten de organisator van Prague Pride, Czeslaw Walek, in hotel Yasmin. Vijf jaar geleden was er een eerste Pride, vertelt hij. Er daagden zo’n vijfhonderd man op, de politie gedroeg zich in het voordeel van de talloze tegenbetogers en de support vanuit de overheid was zo goed als nihil. De Pride vond toen plaats in Brno, de tweede grootste Tsechische stad na Praag. In 2011 vond de tweede Pride plaats in Tsjechië. Dat was tegelijkertijd de eerste in Praag en het was uitkijken hoe de politici reageerden. Van de toenmalige president Václav Klaus viel niets goeds te verwachten, zegt Walek. “Hij speelde het slim. In de media viel hij ons aan, argumenteerde dat we onze geaardheid zouden promoten en idealiseren. Hij gebruikte ostentatief het word homoseksisme, naar analogie met communisme en nazisme, woorden die hier veel gevoeliger liggen dat bij jullie.” Klaus viel zelf dertien Europese landen aan die het festival wel goedkeurden en weigerde zijn adviseur af te vallen die homoseksualiteit een afwijking vond. De Tsjechen zelf lieten zich er niet door beïnvloeden. “Ik denk zelfs dat er op onze eerste Pride zoveel mensen aanwezig waren net omwille van die aanval”, grijnst de organisator. Over zijn huidige staatshoofd is hij net iets voorzichtiger. “Hij zegt niet veel over deze Pride. Je kunt hem er niet op pakken.” Maar de man liet eerder zijn ware gezicht zien: “In mei 2013 was er incident waarover de media uitvoerig berichtte. President Miloš Zeman weigerde toen professor van de universiteit Karlovy te inaugureren omdat die was uitgekomen voor zijn homoseksualiteit, betrokken was bij de Prague Pride en onderzoek verrichte naar katholicisme en homoseksualiteit. ‘Een professor hoort zich zo niet te gedragen’, besloot hij.” Zoveel staat vast: de Prague Pride staat, zeker bij politici, nog in zijn kinderschoenen. De eerste Pride lokte een boycot uit van een religieuze groepering, de Young Christian Democrats en DOST, de nationalisten. “Voor wij onze route doorheen de stad konden overmaken aan het gemeentebestuur, vroeg die groepering eveneens op onze datum een route aan om op die manier onze route te blokkeren. Niets eens zo erg, want onze nieuwe route bleek zelfs aangenamer.” Ondertussen zijn de politici wel pro-Pride en viel bij de vorige optocht ook op hoe behulpzaam de politie wel

was. “Heel leuk. Er is hier een kentering aan de gang.” De Praagse toeristische dienst nodigde nu voor het eerst de buitenlandse media uit. Waarom? Omdat er steeds meer buitenlanders voor het evenement opdoken. Zo’n 8 procent komt van de omliggende landen, 3 procent van Duitsland en bij de laatste editie zag men een toename van onder meer Amerikanen, Spanjaarden, Nederlanders, Fransen en Italianen. Een enquête onder hen leidde ertoe dat Praag onder holebi-toeristen steeds vaker als een open en veilige stad werd omschreven. Volgens een beraming van de toeristische dienst daagden zo’n 40.000 deelnemers op tijdens het zevendaagse festival (met 80 events), terwijl de parade werd bijgewoond door 15.000 deelnemers. Niets te vroeg, want even verderop, in Rusland, lijkt president Poetin de kritiek van de oude Tsjechische president kracht bij te zetten door een wet uit te vaardigen die het promoten van homoseksualiteit in de buurt van minderjarigen bestraft. En hoewel hij zegt dat het vooral cowboyverhalen zijn van de Amerikanen, wil hij afgaande op de berichtgeving daar nog verder in gaan. Putinmyass Aan de Prague Pride gaat een lange voorbereiding vooraf, maar gezien de recente gebeurtenissen in Rusland werd in allerijl toch nog beslist een conferentie te organiseren over homorechten in Rusland. Interessant om twee redenen. Ten eerste vond de druk bezochte conferentie plaats in het American Centre van de Amerikaanse ambassade, wat als statement kan tellen. Ten tweede was professor Martin C. Putna één van de drie sprekers, naast een afgevaardigde van Amnesty International en een journalist van Radio Praha (Praag). Alledrie zijn ze het over eens dat de Russische homo’s moeten dienen als ‘escape goat’. De huidige politici van dat land vinden het nodig de echte problemen af te schudden op de rug van holebi’s, een bevolkingsgroep die, zo zeggen ze, erg in trek is bij dictators en totalitaire regimes. “Het is in ieder geen Russische specialiteit”, klinkt het cynisch door de microfoon. België, met zijn homohuwelijk, adoptiesysteem en homoseksuele premier, wordt daarbij als voorbeeld aangehaald voor de situatie in het Westen, “waar niemand er nog een probleem van maakt.”

79


Nooit zoveel tieners en vrouwen/meisjes in een parade zien meelopen De Prague Pride is volgens de sprekers niet onbelangrijk, omdat het pal tussen het oosten en westen ligt, en daardoor moet oppassen een voorbeeldfunctie te vervullen inzake mensenrechten. Wat volgt is anderhalf uur beheerst en vakkundig schieten op Rusland, maar het zijn de Russen in de zaal zelf die de show stelen. Zij dissen verhalen op van vrienden en vriendinnen van gelijke sekse op het Russische platteland die de door de politie op de rooster worden gelegd omdat ze samenwonen. “Zij moeten zeggen dat ze nichten of neven van elkaar zijn”, luidt het. Hier en daar pinkt iemand een traantje weg. Je kunt maar tot één constatering komen: de voorbije Antwerp Pride-editie was in vergelijking met Praque Pride huilen met de pet op. Het geld dat Antwerpen geeft aan de Antwerp Pride, kan beter (deels) besteed worden aan deze Praagse Pride, die met veel minder geld een beter evenement op touw heeft gezet. In Praag worden er openluchtexposities en stille fuiven gehouden, nemen stadsmusea deel door exposities te organiseren (zoals de formidabele TransgenderME-expo in galerie NTK of de fotoexpositie in openlucht

over coming-out aan het Piazetta), is er een indrukwekkende slotfuif op Letenské sady en, hoewel er ook maar een stuk of tien paradewagens meereden, bleek de sfeer honderd maal beter. Nooit zoveel tieners en vrouwen/meisjes in een parade zien meelopen. Nooit zoveel hetero’s opgemerkt die meestappen met sympathiserende slogans in de hand. De inventiviteit waarmee de betogers zich opmaken en aankleden, is prettig gestoord en amusant. Goed, anders dan bij ons staan er tegenbetogers langs de kant van de weg die via eigenhandig gemaakte plakkaten refereren naar hun bedenkelijke religieuze en/of politieke standpunten, maar dat kan de pret niet bederven. De ene steekt de middenvingers naar hen op, de andere werpt hen een kushandje toe. Van prostituerende dwergen voor de rest geen spoor in de stad. Idem wat betrof een verkoopsstand met T-shirts met daarop een foto van Poetin en daaronder het opschrift ‘Putinmyass’, waarvan we wel ettelijke exemplaren zagen rondlopen. Jammer. Gouden zaakjes zouden ze daar hebben gedaan, die dag in augustus. Volgend jaar herkansing op Prague Pride 3, die momenteel al wordt voorbereid.

PRAKTISCH Hotel De Brusselse holebi-reisorganisatie Holidaypride kan in Praag zowel budgethotels als boutique-hotels boeken. Een voorbeeld van een budgethotel is Balkan (2 tot 3 sterren). Prijs: 80 euro voor 2 nachten p.p. (ontbijt inclusief ). Hun duurste hotel is Art Deco Impérial (tot 5 sterren) dat gelegen is in een barok herenhuis en in 2010 werd geopend. Prijs: 241,40 euro p.p. voor twee nachten (inclusief ontbijt). Holidaypride werkt voor dit soort citytrips samen met Transeurope. Info: www.holidaypride.be, 02/502.73.77. Zij werken ook met lastminuteaanbiedingen. Een aanrader is het Intercontinental (5 sterren, inclusief zwembad), dat pal in het historische centrum ligt. www.intercontinental.com/prague

Intercontinental Prague

Vluchten Wij vlogen met Czech Airlines. Die luchtvaartmaatschappij bleek, na een zoektocht op internet, de goedkoopste m.b.t. heen en terugvlucht naar Praag. Het zou in de zomervakantie neerkomen op een bedrag tussen 150 en 191 euro. Duurder waren Austrian Airlines, British Airlines, Finn Airlines, Lufthansa en SN Brussels. Maar het blijft aangeraden de prijzen te vergelijken en naar acties te speuren. Vluchten kunnen ook worden geboekt via Holidaypride. Holebi-adressen De stad Praag levert gay-maps met daarop bezienswaardigheden, clubs, cafés,… met betrekking tot het holebileven. Bekende bars zijn ondermeer Piano Bar (typische Tsjechische bar), Friends (club en bar), The George (dragqueen bar), Café Café (soort koffiehuis dat vooral overdag en in de vroege avond populair is onder zowel locals als toeristen).

80

Algemene info  www.czechtourism.com


het document verderfelijke propaganda In Het Document duiken we in de rijke collectie holebi- en transgenderdocumenten van redacteur Paul Borghs. We vissen een merkwaardig document op en onthullen de onthutsende inhoud…

VERDERFELIJKE PROPAGANDA Censuur is van alle tijden. In 1936 kreeg pater-dominicaan Dr. L. Bender de opdracht om een brochure te schrijven over homoseksualiteit. Hij pleitte ervoor om ‘verderfelijke propaganda’ voor homoseksualiteit te verbieden. De opdrachtgever, het Comité van Katholieke actie ‘Voor God’, was opgericht om

maatschappelijke ontwikkelingen en organisaties te bestrijden die een bedreiging vormden voor het katholicisme. Toen de nazi’s het voor het zeggen kregen in Nederland ontbonden ze het comité als onderdeel van hun strijd tegen katholieke organisaties. Zo gaat dat nu eenmaal met censuur. Je weet waar het begint, maar nooit waar het eindigt ...

Paul Borghs

81


wi

nd

magazine voor holebi’s

vd

’s

Kakelvers! MAGAZINE VOOR HOLEBI’S & TRANSGENDERS 16DE JAARGANG NR 95/96 • JULI/AUGUSTUS 2009 • 3,95 EURO

16de jaargang nr 93 . maart/april 2009 . 3,95 euro

DE QUEERBEWEGING weg met de hokjesdictatuur

Tom De Cock Karolien Debecker (MNM)

GLOBETROTTER voor holebirechten

LOUISLOUISE uitgekleed

Sean Penn in MILK Motardes over hun passie Voor één keer gered met PEP STRIPS EN NIEUWTJES . EROTISCH VERHAAL . ROZE SCHOEN . ANTONY AND THE JOHNSONS . SARAH BETTENS

dit is van

saskia de coster magazine Voor holebi’s & transgenders 17de jaargang nr 99 • noVember 2009 • 3,95 euro

jongensliefde volgens

andre sollie kees meerman

ontketend

clandestiene

moeders

2009-2013 grote omwentelingen ZiZo-magazine is in november 2013 precies 20 jaar oud. Feestje! Maar voor we zover zijn, blikken we terug op de rijke geschiedenis van het meest geliefde holebi- en transgendertijdschrift van Vlaanderen. In ons feestjaar bekijken we in ieder nummer een aantal jaren gay nieuws… Dennis De Roover

MAGAZINE VOOR HOLEBI’S & TRANSGENDERS 19DE JAARGANG NR 116 • NOVEMBER/DECEMBER 2011 • 3,95 EURO

KLEUR OP DE BOEKENPLANK HET GROTE LITERATUUROVERZICHT

30 JAAR AIDS

WAAR STAAN WE NU?

BASELINE ALS GLIJMIDDEL DE ROZE DOELGROEP IN DE RECLAME

82


zizo wordt

In de vorige editie van deze terugblikrubriek gaf ik al aan dat ZiZo voor enorme uitdagingen stond door de doorbraak van internet en sociale media. Het blad was toe aan Change. In het voorjaar van 2009 kondigde Leen De Wispelaere en haar redactieteam dan ook opmerkelijke vernieuwingen aan. Vanaf de zomer kreeg ZiZo een nieuwe look: de nieuwe huisstijl van çavaria deed haar intrede met de befaamde neuzen en het tot op heden vertrouwde ZiZo-kleurenpallet. Virginie Soetaert ging aan de slag als lay-outster waardoor de teksten belandden in een beeldrijk en knotsgek universum. De nieuwe huisstijl was het logisch gevolg van de naamsverandering van de Holebifederatie naar çavaria. De organisatie die ZiZo uitgeeft breidde haar missie immers uit. Çavaria wou (en wil) voortaan de maatschappij bewegen tot een brede kijk op niet alleen seksuele oriëntatie, maar ook op genderexpressie en genderidentiteit. Voor ZiZo had dat inhoudelijke consequenties: het blad voerde de inspanningen verder op om transgenders een stem en gezicht te geven. Er kwamen meer opiniestukken en het blad verscheen voortaan tien keer per jaar in plaats van tweemaandelijks. Uitblinker Het valt op dat in de daaropvolgende jaren steeds intellectuelere onderwerpen werden aangesneden. Het blad blonk uit in niet voor de hand liggende onderwerpen zoals queer identiteit, het binaire denken en rigide seksuele rolverdelingen. Academici werden geliefde personen om te interviewen. Gert Hekma, Robyn Ochs, Bart Eeckhout, Judith Schuyf en anderen werden uitgenodigd voor vraaggesprekken. Dat ZiZo een highbrow tijdschrift werd, maakte het blad veeleisender en uitdagender voor de lezer, maar stond toe om complexere thema’s uit te spitten. Een rol die het tijdschrift consequent bleef vervullen was het signaleren van pijnpunten in de samenleving. Zo kaartte Paul Borghs al in 2009 aan dat de meemoeders bij lesbische koppels niet automatisch

20 jaar!

Bezorg ons je ZiZo-verjaardagsfoto! ZiZo bestaat in november 20 jaar. Daarom maken we van de volgende ZiZo-magazine een extra feestelijke editie. We roepen iedereen op om ons een ZiZo-verjaardagsfoto te bezorgen waarop je toont hoe en waar je ZiZo-magazine allemaal kunt lezen. Laat je fantasie de vrije loop en stuur voor 10 november 2013 je foto naar virginie.soetaert@ cavaria.be. Let erop dat je de originele foto verstuurt en geen verkleinde foto, voor de kwaliteit bij druk. De beste inzendingen worden immers beloond met publicatie in ZiZo en misschien wel meer…

worden erkend als juridische moeders, waardoor het risico ontstaat dat bij een relatiebreuk meemoeders hun kind niet meer kunnen adopteren en ‘clandestiene moeders’ worden. Een schrijnende getuigenis maakte het probleem tastbaar in ZiZo. Vandaag is automatisch moederschap nog steeds niet gerealiseerd. Verborgen wonden tonen is een constante in het bestaan van het tijdschrift.

Toen de vernieuwde ZiZo enkele memorabele dossiers verder stond, werd Fran woordvoerster van çavaria. Ze zocht een opvolg(st)er voor ZiZo omdat ze vond dat haar taak als vernieuwster erop zat. En toen belde ik Fran nadat ik van ZiZo-redactielid Daan Schrauwen had vernomen dat er een vacature open stond. Fran gaf me het duwtje dat ik nodig had om te gaan solliciteren.

Mrs. Gadget

In de toekomst

In de zomer van 2011 gaf Leen De Wispelaere de fakkel door aan Fran Bambust. Die wissel had ingrijpende gevolgen. “Tijdschriften maken is genieten”, schreef Fran in haar eerste edito en ze handelde er ook naar. Ze keerde de ZiZo binnenstebuiten en maakte er een compleet nieuw tijdschrift van. ZiZo verscheen (eindelijk) op het internet en in de sociale media, een haast noodzakelijke voorwaarde om vandaag als medium relevant te blijven. Ik noem Fran graag Mrs. Gadget omdat haar bureau bezaaid lag met technologische snufjes. Ze ontwikkelde de nieuwswebsite www.zizoonline.be, die een steile vlucht omhoog nam en weldra het gedrukte magazine in bereik overtroefde. We noemden ZiZo voortaan ‘ZiZo-magazine’ om het onderscheid te maken met de nieuwswebsite. Alle rubrieken die smeekten om een online-medium, zoals recensies en sterk tijdsgebonden nieuwsitems, namen de digitale oprit. Het tijdschrift werd veel dikker met themadossiers en verscheen voortaan driemaandelijks.

In Amsterdam, nu één jaar geleden, vernam ik het heugelijke nieuws dat ik de groep enthousiaste ZiZo-vrijwilligers mocht gaan coachen. Dit jaar mocht ik het sluitstuk van de vernieuwingsoperatie van ZiZo meemaken. ZiZo-magazine werd gratis. Het tijdschrift verdween uit de dagbladhandel, waar het toch maar in duistere hoeken belandde, en kwam dichter bij de lezer. Het wordt nu verdeeld in meer dan honderd afhaalpunten waar holebi’s en transgenders thuis zijn. De abonnementen bleven. Ik besef dat ZiZo de voorbije jaren grote omwentelingen heeft meegemaakt. De lezer(es) moet niet verwachten dat ik het blad qua vorm opnieuw op zijn kop ga zetten. Ik wil met al die enthousiaste ZiZo-vrijwilligers vooral zwoegen om ZiZo’s naam als betrouwbare nieuwsbron blijvend waar te maken. Wij zijn er voor jou. We bestaan twintig jaar en hebben zin in de toekomst. Meer zelfs: we willen die toekomst rooskleuriger maken!

83


zizo geeft weg

EEN DONKERE KAMER

HOLEBI’S IN DE CINEMA

ROZE OP JE NETVLIES

Geniet van het veertigste Film Fest Gent met tal van kwaliteitsfilms met een holebiof transgenderkwinkslag. Swing met Liberace in ‘Behind The Candelabra’ of laat je meeslepen met Teddy Award-winnaar ‘In The Name Of’. Van dinsdag 8 oktober t.e.m. zaterdag 19 oktober wachten weer fascinerende cinema-ervaringen in de donkere filmkamers van Gent.

Het Holebifilmfestival Vlaams-Brabant is 6-22 november 2013 het plezier van holebifilms kijken in negen www.holebifilmfestival.be verschillende gemeentes. Van woensdag 6 november t.e.m. vrijdag 22 november wordt Leuven en omgeving opnieuw het Hollywood van de holebi- en transgenderfilm. Er zijn filmvoorstellingen, toneelstukken en een dansvertoning. Rocco, het café van het Holebihuis Vlaams-Brabant, wordt elke avond omgedoopt tot festivalcafé om na te praten over de film.

Ga naar Pink Screens en laat de roze films op je netvlies dansen. Trek met twee lesbische gevangenen naar het platteland in ‘Vic et Flo ont vu un ours’ of ga op eigen risico cruisen op het strand in ‘L’inconnu du Lac’. Van donderdag 7 november t.e.m. zaterdag 16 november is in twee gezellige filmzalen in het hart van Brussel een rijk aanbod aan holebi- en transgenderfilms te zien.

WIN!

meer info: filmfestival.be

meer info: pinkscreens.org meer info: holebifilmfestival.be

CRIMINEEL SENSUEEL SPROOKJE

SOLIDARITEITSAGENDA’S

FEESTELIJKE LACHSALVO’S

Laat je verleiden door de crimineel sensuele verschijning van Salim Kechiouche in 'Les Amants Criminels'. De toen nog piepjonge regisseur François Ozon, nu de gay meester van de Franse cinema, liet zich inspireren door Hans en Grietje. Maar verwacht geen braaf sprookje in deze film waarin misleiding, manipulatie en misdaad de boventoon voeren. We geven DVD’s weg.

Toon je brede kijk op de wereld met de solidariteitsagenda’s van Oxfam. Een prachtige collectie met een boodschap, zo ben je elke dag solidair. Zo’n bewogen leven dat je nu al 2014 begint vol te plannen? Doe dan zeker mee!

Els de Schepper co23 maart 2013 viert 20 jaar stand-up Extra korting! Sportpaleis 15% korting medy! Ze is dit najaar en volgend voorjaar Antwerpen dankzij Çavaria ! Vermeld ZiZo op tour met Info tickets & een onewomanshow waarin bij je bestelling Vip-arrangementen en geniet van deze extra korting! ze het 070beste 345 345van zichzelf geeft. Letterlijk, want ‘de grande dame van het Vlaamse cabaret’ brengt de leukste grappen, de plezantste typetjes, de mooiste liedjes en de ontroerendste momenten uit haar elf vorige voorstellingen, aangevuld met nieuw materiaal. We geven tickets weg voor de voorstelling van 12 december in de Lotto Arena te Antwerpen.

meer info: homescreen.be

meer info: solidariteitsfonds.be

www.elsdeschepper.com

meer info: elsdeschepper.com

surf naar www.zizo-online.be

84

WIN!


zizo actief

activiteiten oktober/november/december Aarschot woe 30/10/13 om 19u Mixed (holebi jongeren Aarschot) op de halloweentocht van Inderdaad, JC De Klinker, Demervallei 14 za 16/11/13 van 18u tot 19u30 Mixed (holebi-jongeren Aarschot) organiseert Speeddating, JC De Klinker, Demervallei 14 di 26/11/13 van 20u30 tot 23u Theatervoorstelling ‘Langs De Achterdeur’ van Holebifilmfestival Vlaams-Brabant, CC Het Gasthuis, Gasthuisstraat 22 za 30/11/13 om 19u Spelletjesavond met Mixed (holebi-jongeren Aarschot), Jeugdcentrum De Klinker, Demervallei 14 za 14/12/13 om 18u Mixed (holebi-jongeren Aarschot) op de kerstmarkt, Jeugdcentrum De Klinker, Demervallei 14 Antwerpen za 05/10/13 om 19u30 Receptie 20 jaar Enig Verschil, Lindnerhotel, zaal Meir, Lange Kievitstraat 125 Brussel zo 10/11/13 van 09u tot 18u Motorrit Brabant van BGMC Knalpijp Belgian Gay Motorcycle Club za 14/12/13 van 11u tot 16u Eindejaarsdiner van BGMC Knalpijp - Belgian Gay Motorcycle Club Diepenbeek di 01/10/13 van 19u30 tot 22u IDD Startweek: Coming-in! van Inderdaad vzw, Universiteit Hasselt, Agoralaan 1 do 03/10/13 van 19:15 tot 22u IDD Startweek: Bowlen! van Inderdaad vzw, HealthCity, Ginderoverstraat 7

08/11/13 tot 10/11/13 Nieuwelingenweekend van Verkeerd Geparkeerd (WJNH - regio Gent) za 16/11/13 om 09u Auricula Open 2013 Badmintontornooi van Auricula vzw, Sporthal Neptunus, Botestraat 98, Wondelgem zo 17/11/13 Film van FemiXX Lesbiennegroep Gent, Minard Schouwburg, Walpoortstraat 15 Hasselt woe 02/10/13 van 19u30 tot 22u IDD Startweek: Student Take-Off! van Inderdaad vzw, Kolonel Dusartplein, Kolonel Dusartplein 1 vrij 04/10/13 van 19u30 tot 22u IDD Startweek: Kroegentocht! van Inderdaad vzw, Kolonel Dusartplein, Kolonel Dusartplein 1

di 15/10, 19/11 en 17/12/13 om 20u Ceci n’est pas enough! (lezing + café) van &of Leuven, Het Holebihuis - Café Rocco, Diestsesteenweg 24, Kessel-Lo do 31/10/13, vrij 15/11/13, vrij 06/12/13 en vrij 20/12/13 om 20u Praatgroep van Labyrint vzw, Café Rocco, Diestsesteenweg 24, Kessel-Lo vrij 01/11/13 om 20u za 02/11/13 zo 03/11/13 Enof weekend: Blauw Bloed, wie wordt de Dochter/Zoon van Albert II van &of Leuven, Het Holebihuis, Diestsesteenweg 24, Kessel-Lo vrij 29/11/13 om 20u Speeddating van Lesbiennevereniging Labyrint (Holebi), Holebihuis - Café Rocco, Diestsesteenweg 24, Kessel-Lo

ma 07/10/13 van 19u30 tot 22u IDD Filmquiz van Inderdaad vzw, ‘t Borrelhuis, Witte Nonnenstraat 28

woe 06/11/13 en do 07/11/13 van 20u30 tot 23u Theatervoorstelling ‘Langs De Achterdeur’ van Holebifilmfestival Vlaams-Brabant, 30CC/Wagehuys, Brusselsestraat 63

zo 20/10/13 van 13u tot 20u IDD goes EV Bowlebi! van Inderdaad vzw, Provinciale Bibliotheek Limburg, Martelarenlaan 17

20/12/13 tot 31/01/14 Tentoonstelling Labyrinten van Lesbiennevereniging Labyrint (Holebi), Holebihuis Café Rocco, Diestsesteenweg 24, Kessel-Lo

ma 21/10/13 van 19u30 tot 22u IDD Retrocafé van Inderdaad vzw, Café Café, Meldertstraat 42

Oudenaarde zo 20/10/13 van 09u tot 18u Motorrit Vlaamse Ardennen van BGMC Knalpijp - Belgian Gay Motorcycle Club

woe 30/10/13 van 19u30 tot 22u IDD Halloween 2013 van Inderdaad vzw, Kolonel Dusartplein, Kolonel Dusartplein 1 ma 04/11/13 van 19u30 tot 22u IDD Café: Black(light) box van Inderdaad vzw, ‘t Borrelhuis, Witte Nonnenstraat 28 zo 10/11/13 van 14u tot 20u IDD Lasershooting van Inderdaad vzw, Kolonel Dusartplein, Kolonel Dusartplein 1

Gent do 03/10/13 van 20u tot 23u Startactiviteit: Wie wordt de heerser over Gent? van Verkeerd Geparkeerd (WJNH regio Gent), Vrijdagsmarkt

ma 18/11/13 van 19u30 tot 22u IDD Café: Casino night van Inderdaad vzw, Café Café, Meldertstraat 42

za 19/10/13 om 17u Kookavond van FemiXX Lesbiennegroep Gent, Casa Rosa, Kammerstraat 22

Leuven za 12/10/13 van 20u tot 04u De Zilveren Fuif : Labyrint wordt 25 jaar van Lesbiennevereniging Labyrint (Holebi), MusiCafé, Muntstraat 5

Tielt-Winge zo 06/10/13 om 13u30 Wandeling in het Walenbos van Lesbiennevereniging Labyrint (Holebi), OnzeLieve-Vrouw-kerk, Bergstraat 11 Zomergem za 14/12/13 om 19u Bowling met de meiden van FemiXX Lesbiennegroep Gent, Euro-City, Oude Staatsbaan 10A

85


zizo actief

evenementen oktober/november/december

met çavariapas korting!

vrij 04/10/13 – LEUVEN Inside Out van &of Holebi-jongeren Leuven @ zaal Albatros, 22u30

zo 08/12/13 - ANTWERPEN Café De Love (gay women and friends) @ Red&Blue, 17u-01u

zo 10/10/13 - GENT Love Boat Party - Back to the 90’s (gay-inspired Tea Dance) @ Charlatan, 16u-00u za 12/10/13 - GENT SPUNK van Verkeerd Geparkeerd @ Concertzaal Vooruit, 23u zo 13/10/13 - ANTWERPEN Café De Love – ‘Indian Summer’ (gay women and friends) @ Red&Blue, 17u-01u vrij 18/10/13 - HASSELT Gateway13 - Halloween ‘Walking Dead’ @ Ritmo Studio’s, 22u-05u vrij 25/10/13 - ANTWERPEN Café De Luxe (gay women and friends) @ Red&Blue, 23u do 31/10 tot zo 03/11/13 – Party weekend: 24 years La Démence - BRUSSEL (voor homomannen) do 31/10: Opening Party @ Fuse, 22u vrij 01/11: More Party @ Louise Gallery, 22u za 02/11: Main Party @ Ancient Casino, 22u zo 03/11: Closing Party @ Fuse, 22u woe 06/11 tot vrij 22/11/13 – VLAAMS-BRABANT Holebifilmfestival in Leuven, Aarschot, Halle, Haacht, Overijse, Sint-Pieters-Leeuw, Tienen, Vilvoorde en Zaventem

86

do 07/11 tot za 16/11/13 – BRUSSEL Pink Screens Filmfestival @ Cinema Nova za 02/11/13 - GENT Think! 90’s Holebifuif - 2 Brothers on the 4th Floor & Alana Dante on stage @ Concertzaal Vooruit, 23u zo 10/11/13 - ANTWERPEN Café De Love – ‘Murder on the dancefloor ‘ (gay women and friends) @ Red&Blue, 17u-01u

za 16/11/13 - AARSCHOT Le Mix ft. The Fools van Mixed (Wel Jong Niet Hetero - regio Aarschot) @ JC De Klinker, 21u30-05u zo 17/11/13 - GENT Love Boat Party – Glitter, Glamour & Diva (gay-inspired Tea Dance) @ Charlatan, 16u-00u

vrij 22/11/13 - ANTWERPEN Dirtypop @ Publik, 22u vrij 06/12/13 - BRUSSEL La Démence (voor homomannen) @ Fuse, 22u

zo 15/12/13 - GENT Love Boat Party – Battle of the Saints (gay-inspired Tea Dance) @ Charlatan, 16u-00u vrij 20/12/13 - HASSELT Gateway13 - Kerst editie @ Ritmo Studio’s, 22u-05u

vrij 15/11/13 - HASSELT Gateway13 @ Ritmo Studio’s, 22u-05u

vrij 22/11/13 - ANTWERPEN Café De Luxe (gay women and friends) @ Red&Blue, 23u

za 14/12/13 - LEUVEN Phenomena @ Rumba&Co, 23u

vrij 20/12/13 - ANTWERPEN Café De Luxe (gay women and friends) @ Red&Blue, 23u za 28/12/13 - GENT Think! Holebifuif met Jessy on stage @ Balzaal Vooruit, 23u woe 01/01/14 - BRUSSEL La Démence (voor homomannen) @ Fuse, 22u woe 01/01/14 - HASSELT Gateway13 - New Year Exclusive @ Ritmo Studio’s, 22u-05u

Koop je çavariapas nu! Bestel en betaal je pas veilig online of stort 10 euro op rek.nr. BE84 0682 1326 7459 van çavaria vzw met als mededeling ‘voordeelpas’. Na betaling krijg je jouw pas thuis toegestuurd.

Meer info

Places to be

&of: www.enof.be Café De Love – De Luxe: www.cafedelove.be Dirtypop: www.dirtypop.be Gateway13: www.gateway13.be Holebifilmfestival: www.holebifilmfestival.be La Démence: www.lademence.com Le Mix: www.mixedonline.be Love Boat: www.loveboatparty.be Pink Screens Filmfestival: www.pinkscreens.org Phenomena: www.phenomena.be The Gym: www.thegym.eu Think!: www.thinkparty.be Verkeerd Geparkeerd: www.verkeerdgeparkeerd.be

Ancient Casino: Duquesnoystraat 14, Brussel Albatros: Brusselsestraat 15, Leuven Charlatan: Vlasmarkt 6, Gent Cinema Nova: Arenbergstraat 3, Brussel Fuse: Blaesstraat 208, Brussel JC De Klinker: Demervallei 14, Aarschot Louise Gallery: Louizalaan 34, Brussel Publik: Lange Brilstraat 12, Antwerpen Red&Blue: Lange Schipperskapelstraat 11-13, Antwerpen Ritmo Studio’s: Ekkelgaarden 13, Hasselt Rumba&Co: Kiekenstraat 3, Leuven Vooruit: Sint-Pietersnieuwstraat 23, Gent


çavariapas VOORDELEN! *Voor meer info, kijk snel op www.cavariapas.be Tijdelijk Els De Schepper Feest! (Antwerpen) 15% korting Party Café De Love – De Luxe @ Red&Blue (Antwerpen) 2 euro korting Dirtypop @ Publik (Antwerpen) 1 euro korting Gateway13 @ Ritmo Studio’s (Hasselt) 2 euro korting G-Licious @ Reflex (Westerlo) 2 euro korting HomoTop100 @ Red&Blue (Antwerpen) 3 euro korting Inside Out (Leuven) 2 euro korting La Démence @ Fuse (Brussel) 5 euro korting Labyrint-fuiven (Leuven) korting Love Boat party @ Charlatan (Gent) 1 euro korting OMEGA party (Hasselt) 2 euro korting Phenomena (Leuven) 2 euro korting SPUNK-party @ Vooruit (Gent) korting Think! @ Vooruit (Gent) Tot 2 euro korting Cultuur Holebifilmfestival Vlaams-Brabant korting Music Hall theater (Antwerpen/Gent/Brussel) Tot 50% korting Pink Screens Festival (Brussel) 1,5 euro korting Shops Axeswar Design – Trendshop (Gent) 10% korting EPO boeken (Berchem) 15% korting 2BE (Brussel) 10% korting Borisboy (Brussel) 10% korting Kabouterpers (Brugge) 10% korting La Freake Style kleding (Ieper) 10% korting Mama i Webshop 10% korting Mondovino (Schoten) 10% korting Toys 4 Boys (Antwerpen) 10% korting ’t Verschil holebishop (Antwerpen) 10% korting Willi’s Wereld cartoonshop (Roeselare) 10% korting

Verzorging Healthcity fitnesscenters korting op instapbijdrage Wellness Instituut Tim Torfs – SPA (Beringen) gratis fles wijn* Massages NietsandersdanZIJN (Harelbeke) 10% korting Wakko – Hairdressers (Antwerpen/Gent/Brussel) 10% korting Sacred Gender - Body, Mind & Soul werk (Ronse) 10% korting Resto Faja Lobi café (Gent) gratis koffie bij etentje Sjalot & Schanul (Antwerpen) 10% korting New Hotel de Lives (Namen) 10% korting Restaurant De Schelde (Oudenaarde) 10% korting Vrije tijd B&B Faja Lobi (Gent) 15% korting B&B Lomolen (Aalter) gratis drink* B&B La Maison Bleue (Frankrijk) 10% korting* Datingsite Pinklink.be 6 maanden gratis abo* Gaysauna ’t Herenhuis (Berchem) 2 euro korting* Gaysauna Macho (Brussel) 6 euro korting Gaysauna Spades 4our (Gent) 25% korting* Holidaypride reisbureau (Brussel) gratis annulatieverzekering* La Peinturette cursussen (Wetteren) 10% korting New Hotel de Lives (Namen) 10% korting Vakantiewoning ’t Staaksken (Assenede) 10% korting* Vakantiechalets ‘Les cabanes du chasseur’ (Frankrijk) 10% korting Vakantiewoning Vakantieplekje (Bulgarije) 50 euro korting* Vakantiewoning The Borders Lodge (Koewacht) 10% korting* Vakantiewoning Cottage Lands End (Philippine) 10% korting* Vakantiewoning Cottage Doornendijk (Assenede) 10% korting* Vakantiewoning The Rainbow Lodge (Ursel) 10% korting* Vakantiewoning Villa Annie Cousaert (Wachtebeke) 10% korting* Vakantiewoning Perle de l' Ecaillon (Frankrijk) 10% korting* Vakantiewoning La Rose Laitiere (Frankrijk) 10% korting*

Vero

87


zizo actief

verenigingen en vaste activiteiten

Brussel Rainbowhouse vzw Kolenmarkt 42 1000 Brussel www.rainbowhouse.be T: 02 503 59 90 woe, do, vr en za Café-avond zondag Cafénamiddag laatste donderdag Rainbows United laatste zondag Hiv-café Accenture BeLux LGBT network��Brussel Lokale tak van Accenture’s Global LGBT netwerk Basta! (wjnh) Brussel holebi-jongerengroep tot 26 jaar www.bastabrussel.be 2de woensdag Bastacafé Belgian Business Association  Brussel Holebi’s met een managementsfunctie www.belgianbusinessassociation.be 2de dinsdag BBA Diner met gastspreker BGMC Knalpijp  Strombeek-Bever motorclub voor mannen www.knalpijp.org M: 0498 61 70 50 3de zondag Motorrit BHS 40+ Brussel Vereniging voor oudere holebi’s vanaf 40 jaar www.sen-holebi-bru.be Brussels Gay Sports Brussel Holebi-sportvereniging met daarnaast een koor, een toneelgroep en gezelschapsspellengroep www.bgs.org Merhaba vzw Brussel allochtone holebi’s www.merhaba.be T: 0487 55 69 38 laatste donderdag MerhaBar Natuurlijk Holebi! Brussel een vriendengroep voor holebi’s die houden van de natuur users.skynet.be/natuurlijkholebi Omnya Brussel Acties en activiteiten voor LGBTI uit MantiQitna (Noord-Afrika en het Midden-Oosten) www.omnya.org M: 0470 66 63 80 Rainbow Cops Belgium vzw Brussel Belgische vereniging van en voor holebi- en transgendermedewerkers van de geïntegreerde politie www.rainbow-cops-belgium.be

88

= Roze huizen Sacha Dilbeek Holebiwerking voor Brussel en Vlaams-Brabant www.sacha-holebi.be T: 02 520 77 30 2de zaterdag Kookavond laatste zondag Wandeling

T: 0486/75 13 95 1ste donderdag Bijeenkomst

Het Holebihuis vzw Diestsesteenweg 24 3010 Kessel-Lo www.holebihuis.be T: 016 60 12 63

Labyrint vzw Leuven Leuvense vereniging voor lesbische en biseksuele vrouwen www.labyrint-vzw.be T: 0487/36 21 13 dinsdag Badminton woensdag Volleybal 3de vrijdag Vrouwen aan de toog 3de vrijdag Onthaalbox elke vrijdag Basketbal 4de zaterdag Kaartavond

&of (wjnh) Kessel-Lo Holebi-jongerengroep tot 30 jaar www.enof.be 1ste dinsdag &ofcafé

Onderdelen van Labyrint: Jola Kessel-Lo Richt zich op twintigers en dertigers jola@labyrint-vzw.be

Break Out Leuven Kessel-Lo Sportgroep voor mannen & sympathisanten - badminton en volleybal www.break-out.be M: 0494 45 21 99 dinsdag Volleybal en Badminton

Kaya60+ Kessel-Lo Richt zich op vrouwen vanaf 40 chris.tillieu@chello.be 1ste woensdag Café-namiddag

Vlaams-Brabant

Cantarelli Kessel-Lo Mannenkoor www.cantarelli.be zondag Activiteit

Leonardo Kessel-Lo LGBT English speaking group with weekly drinks in the ‘Holebihuis’ www.holebihuis.be/werkingen/ Leonardo T: 016/60.12.63

De Roze Ballon Kessel-Lo Vereniging voor holebi’s met een verstandelijke beperking www.holebihuis.be/werkingen/ derozeballon

Mixed (wjnh) Aarschot Holebi-jongerengroep tot 30 jaar www.mixedonline.be 1ste en 3de donderdag  Mixed Café

Driekant Kessel-Lo Homo’s uit Leuven en omstreken www.driekant.be T: 0475 92 85 67 zaterdag Driekant praatcafé

OHO (Driekant vzw) Kessel-Lo Groep voor oudere homo’s www.holebihuis.be/werkingen/ oho 1ste woensdag Café-namiddag

goedGEZINd Kessel-Lo Groep voor holebi-ouders en hun kinderen www.holebihuis.be/werkingen/ goedgezind

Re-Mix Aarschot Socio-culturele vereniging voor 30+’ers www.facebook.com/remix. aarschot 1ste dinsdag Praatcafé

HALLElesbienne  Halle-Buizingen Groep voor lesbiennes www.hallelesbienne.be M: 0496 14 40 11 Holebifilmfestival VlaamsBrabant Kessel-Lo Vereniging die het jaarlijks filmfestival in Vlaams-Brabant organiseert www.holebifilmfestival.be Homo en Geloof Vlaams-Brabant - Gerust Geweten Kessel-Lo Gelovige holebi’s Vlaams-Brabant gerustgeweten@hotmail.com T: 016 22 76 09 3de zaterdag Samenkomst Homo Toch Getrouwd Kessel-Lo Gehuwde holebi’s Leuven www.holebihuis.be/werkingen/ hotog

Sacha Dilbeek Holebiwerking voor Brussel en Vlaams-Brabant www.sacha-holebi.be T: 02 520 77 30 2de zaterdag Kookavond laatste zondag Wandeling Transgenderkring Vlaams-Brabant Vereniging voor transgenderpersonen uit VlaamsBrabant www.transgenderkring-vlaamsbrabant.be Zena (wjnh) Holebi-jongeren tot 30 jaar www.zenahalle.be T: 0472 48 76 07 woensdag Praatcafé Zensationeel Toneelgezelschap www.zensationeel.be

Antwerpen Het Roze Huis - çavaria Antwerpen vzw Draakplaats 1 2018 Antwerpen www.hetrozehuis.be T: 03 288 00 84 donderdag Onthaal, informatie en opvang laatste vrijdag Spellenclub ‘t Kwadraat Antwerpen Vereniging voor holebi-ouders www.tkwadraat.be AA-holebigroep ‘De Eerste’  Antwerpen Holebi’s met verslavingsproblemen gauke.poppema@kreatos.be T: 03 232 43 91 dinsdag Bijeenkomst Active Company vzw  Antwerpen Holebi-sportvereniging en koor www.activecompany.be M: 0477 51 03 05 maandag Badminton en Zwemmen dinsdag Conditiegym en Volleybal woensdag Koor, Voetbal, Zwemmen en Worstelen donderdag Yoga zaterdag Badminton zondag Tennis en Badminton 1ste zondag Hiking 3de zondag Nordic Walking Antar vzw Antwerpen Vereniging voor cultuur en vrije tijd antar.vzw@gmail.com M: 0484 66 67 01 Antwerp Pride vzw Antwerpen Jaarlijks evenement in Antwerpen voor holebi’s en transgenders www.antwerppride.be Atthis vzw Antwerpen Vereniging voor vrouwen die van vrouwen houden www.atthis.be T: 03 216 37 37 2de woensdag  Open werk-vergadering 1ste vrijdag Dansavond vrijdag en zaterdag Praatcafé Berdache België Antwerpen Vereniging voor ouders van jonge en oudere/volwassen genderkinderen www.berdache.be T: 0475 63 33 68 (Patrice) Boysproject Antwerpen Voor mannen en trans die geld verdienen met seks www.boysproject.be T: 03 293 95 90 woe en do Drop-Inn


zizo actief

De Flamingo’s (wjnh)  Antwerpen Holebi-studentenclub tot 30 jaar www.clubflamingo.be M: 0474 24 77 58 De Klaproos Westerlo Praatgroep voor holebi’s provincie Antwerpen klaprooskempen@msn.com T: 016 69 60 46 3de vrijdag Praatgroep Dubbelzinnig Antwerpen Praatgroep voor bi’s www.dubbel-zinnig.be

www.mangho.be M: 0491 911 916 3de woensdag Praatavond Oekandana? Antwerpen Vereniging voor (ex-) partners van holebi’s en transgenders oekandana.praatgroep@gmail. com Pimpernel40plus Antwerpen Vereniging voor lesbische 40-plussers www.pimpernel40plus.be 1ste zondag Bijeenkomst

El Mismo Lier holebigroep 26+ www.elmismo.be laatste donderdag Babbelkroeg

Shouf Shouf Antwerpen multiculturele holebi-organisatie www.shouf-shouf.be T: 0483/41.60.84 laatste vrijdag Soirée

Enig Verschil vzw Antwerpen Holebi-jongerengroep tot 30 jaar www.enigverschil.be woensdag EV-café 1ste woensdag Activiteit

Stavazah Antwerpen Recreatief voetbal voor holebi’s, transgenders en sympathisanten stavazah.wordpress.com T: 0476 76 01 33

Gay Business Antwerp (GBA) Antwerpen Belangengroep voor roze ondernemers gaybusinessantwerp@telenet.be M: 0477 40 24 20

Sweezo (wjnh) Antwerpen Mechelse holebi-jongerengroep tot 30 jaar www.sweezo.be

GenderFlux Antwerpen Vereniging voor transgenders en intersex mensen genderflux.blogspot.be T: 03 288 00 84 2de zaterdag  Genderbending bar Gewoon Doorgaan Antwerpen Vereniging rond genderthematiek www.gewoon-doorgaan.be 3de vrijdag Praatavond HijZijZo! Turnhout Turnhoutse holebiwerking www.hijzijzo.be M: 0494 85 04 77 1ste zaterdag Praatcafé Holebi40plus Antwerpen een initiatief voor holebi’s ouder dan 40 holebi40plus@gmail.com M: 0492 71 57 08 Homo en Lesbienne Werking Mechelen Mechelen Mechelse holebiwerking www.hlwm.be M: 0486 14 17 87 donderdag Volleybal vrijdag Babbelkroeg donderdag Voetbaltraining of -wedstrijd zondag Voetbaltraining of -wedstrijd Mangho Antwerpen Vereniging voor (ex) getrouwde homo’s

Voilà Mol (wjnh) Mol Holebi- en transgendervereniging regio Mol (Kempen) www.voilamol.be M: 0476 66 49 99 VREAK holebitheater  Antwerpen Theaterwerkgroep www.vreak.be Werkgroep Homofilie Kempen Turnhout Turnhoutse holebiwerking www.whk.be M: 0486 88 22 37 dagelijks Onthaal- en informatiemogelijkheid Why Me Antwerpen Vereniging voor holebi’s en transgenders uit zwart-Afrika www.why-me.be T: 03 288 00 84 World Outgames Antwerpen 2013 vzw Antwerpen Organisatoren van de World Outgames 2013 in Antwerpen www.woga2013.org T: 03 337 87 50 1ste vrijdag WOGA-bar

Limburg Regenbooghuis Limburg vzw Meldertstraat 38 3500 Hasselt www.regenbooghuislimburg.be zondag Praatcafé

Anders Gewoon Hasselt Voor transgenders, ouders, familie en vrienden van, en allen die ons na aan het hart liggen. www.anders-gewoon.be M: 0486 134 690 2de vrijdag Transgender Praatcafé De Madam vzw - vrouwen en lesbocentrum Hasselt Vrouwen- en lesbocentrum www.demadam.be M: 0497 12 75 74 dinsdag, woensdag en vrijdag Onthaal 4de donderdag Gratis juridisch advies op afspraak 1ste vrijdag Vrouwenlesbo-filmavond met aansluitend vrouwencafé 4de vrijdag Praatcafé 2de zondag Wandeling Ford Globe Genk Holebi-groep binnen Ford www.fordglobe.org M: 0477 42 23 19 1ste zondag Maandelijkse samenkomst

ST-OUT St Truiden holebivereniging in Sint-Truiden (Sint-Truiden Out) sinttruiden-out.weebly.com M: 0478 968 448 True Colours Café Hasselt Ontmoetingsavonden voor holebi’s met een andere etniciteit www.facebook.com/ahha1999 2de donderdag  Ontmoetingsavond

Oost-Vlaanderen Casa Rosa vzw Kammerstraat 22 9000 Gent www.casarosa.be T: 09 269 28 12 1ste vrijdag Pink Bar AA De Eerste Gent Anonieme Alcoholisten Groep voor Holebi’s content.wuala.com/contents/ eerste/info/infofolder.pdf M: 0485 59 62 61 donderdag Bijeenkomst

Holebi Maasland Maasmechelen Vereniging voor holebi’s uit het Maasland sites.google.com/site/holebimaasland T: 089 777 421

Auricula Wondelgem Holebisportgroep www.auricula.be M: 0472 72 10 04 maandag en zaterdag Badminton dinsdag en donderdag Running woensdag Zwemmen

Idem Dito (wjnh) Lommel Jongerenvereniging voor mensen uit Lommel en omstreken www.idemditolommel.be

derUIT! (WJNH) Sint-Niklaas Holebi-jongerengroep tot 26 jaar www.deruit.be M: 0474/969 208

Inderdaad vzw (wjnh) Hasselt Voor en door holebi-jongeren in Limburg tot 30 jaar www.inderdaad.be 1ste maandag Activiteit + jongerencafé 3de maandag IDD jongerencafé

Famba Gent Lesbisch-feministische sambaband www.famba.be M: 0473 76 71 89

Limburgs Actiecentrum voor Holebi’s (LACH vzw) Hasselt Limburgse holebiwerking www.lachvzw.be dinsdag LACHcafé laatste dinsdag LACHfilmavond Ouders Limburg Hasselt Vereniging voor ouders van holebi’s ouderslimburg.wordpress.com Proud Projector Culturele vereniging voor holebi’s en hetero’s met maandelijks filmvertoning in Euroscoop Genk www.facebook.com/ proudprojector 1ste donderdag Filmvertoning SPELenT Spelletjesvereniging www.facebook.com/Spelent M: 0474 69 15 10 4de donderdag Spelavond

FemiXX Gent activiteiten- en ontmoetingsgroep richt zich tot lesbische, biseksuele en sympathiserende vrouwen www.femixx.be M: 0471 63 86 49 Gehuwd en toch Anders Waregem Gehuwde holebi’s Gent www.geta.be M: 0473 43 51 37 2de vrijdag Praatavond GenderExpress Gent Transgendervereniging in Gent www.facebook.com/GenderExpress 2de woensdag Bijeenkomst Go Different Lokeren Holebiwerking uit Lokeren www.godifferentlokeren.be T: 0496 68 73 00 1ste en 3de dinsdag Praatcafé

89


zizo actief Goed Gestemd Gent Vrouwenkoor goedgestemd@hotmail.com M: 0479 77 83 36 2de en 4de donderdag Repetitie

RoundAbout30 (wjnh) Gent Gentse holebigroep voor jongeren van 24 tot 30 jaar www.roundabout30.be 2de zaterdag RAb30-café

Holebi9100 Sint-Niklaas holebigroep uit Sint-Niklaas www.holebi9100.be Elke vrijdagavond: Café Trouvé

Roze Joker Sint-Amandsberg praat - en ontmoetingsgroep voor holebi’s met een beperking www.vzwvmg.be T: 09/228 96 98

Koek en Hij Gent Homowerking Gent koekenhij@hotmail.com T: 09/ 233 53 87 Liever Spruitjes (wjnh) Aalst Holebi-jongerengroep tot 26 jaar www.lieverspruitjes.be 1ste donderdag Babbelcafé 3de woensdag Babbelcafé Ongehoordt De Pinte Toneelgroep voor holebi’s www.ongehoordt.be Ongehoorzaam Gent www.ongehoorzaam.be T: 0477/183.445 Ouders Waasland Sint-Niklaas Werkgroep voor ouders van holebi’s ouderswaasland@hotmail.com T: 03/777 02 15

Tiszo Holebi rechten vereniging www.tiszo.be T: 0486 50 23 13 Toeterniettoe (wjnh) Ronse holebi-jongerengroep tot 26 jaar www.toeterniettoe.be T: 055 600 793 Verkeerd Geparkeerd vzw (wjnh) Gent Holebi-jongerengroep tot 26 jaar www.verkeerdgeparkeerd.be maandag VG-Café Werkgroep Ouders Holebi’s Gent Sint - Niklaas Werkgroep voor ouders van holebi’s www.wohg.be M: 0496/81 01 45 1ste woensdag Bijeenkomst

HULPLIJNEN Holebifoon Anonieme hulpverlening telefonisch, mail en chat Kammerstraat 22, 9000 Gent 0800 99 533 vragen@holebifoon.be www.holebifoon.be MerhabaPhone Onthaal- en hulplijn voor allochtone holebi’s 0487-55 69 38 onthaal@merhaba.be www.merhaba.be Sensoa Positief Ondersteuning bij leven met hiv Kipdorpvest 48a, 2000 Antwerpen 078-15 11 00 www.sensoa.be Veilig Vrijenlijn Informatie over hiv, soa en anticonceptie Kipdorpvest 48a, 2000 Antwerpen 078-15 15 15 www.sensoa.be www.allesoverseks.be www.mannenseks.be

Zelfmoordlijn Anonieme telefonische hulpverlening Centrum ter preventie van Zelfdoding Ferdinand Lenoirstraat 29-31 1090 Jette 02-649 95 55 cpz@zelfmoordpreventie.be www.zelfmoordpreventie.be

West-Vlaanderen Polaris vzw Groentemarkt 17b 8400 Oostende www.polaris-wvl.be T: 059 43 96 17 Dubbelpunt (wjnh) Kortrijk Holebi-jongerengroep tot 30 jaar www.dubbelpunt.com M: 0492 92 48 48 Jong&Holebi in Brugge Brugge Brugse holebibeweging www.j-h.be T: 050 969 897 LezBruges Brugge Meetingpoint voor lesbiennes en bi-vrouwen in het hartje van Brugge www.lezbruges.be 1ste vrijdag Ladies Talk Liever Gelijk Harelbeke Kortrijkse holebi-werking www.lievergelijk.be M: 0477 94 24 12 Moïra - Lesbiennewerking Roeselare Groep voor lesbische en bivrouwen uit Roeselare www.moira.be M: 0486 63 43 33 even maanden: activiteit op 2e zondag oneven maanden:Praatcafé op 4e vrijdag (SanSeveria, Roeselare) Omegagay Brugge Brugse homovereniging www.omegagay.be M: 0484/13 11 12 2e zaterdag Men's Talk  4e zondag Open activiteit voor holebi's Onder Andere(n) (wjnh) Ieper Holebi-jongerengroep tot 26 jaar www.onderanderen.be

Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding Melden van discriminatie Koningsstraat 138, 1000 Brussel 0800-12 800 www.diversiteit.be

Punt Andere Lijn (wjnh) Brugge De holebi-jongerenvereniging van Brugge www.punt-andere-lijn.be 1ste vrijdag Praatcafé

Tele-Onthaal Praten is de eerste stap Voor een gesprek bel 106, 24 uur per dag het hele jaar door. Of chat via www.tele-onthaal.be op bepaalde tijdstippen.

Quies Groep voor en door jongvolwassen homo's en bi's uit Noord West-Vlaanderen (en daarbuiten) sites.google.com/site/quieswvl

Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen Melden van discriminatie van transgenderpersonen Ernest Blerotstraat 1, 1070 Brussel 02-233 41 75 gelijkheid.manvrouw@igvm.belgie.be www.igvm.fgov.be

Rainbow@West Roeselare Samenwerkingsverband van West-Vlaamse groepen www.holebiwest.be

UURREGELING HOLEBIFOON Holebifoon past haar uurregeling aan en breidt de chatservice uit. Voortaan kan je bellen op maandag en woensdag (behalve op feestdagen) van 18.30u tot 21.30u. Chatten kan vanaf nu op maandag, woensdag en donderdag van 18.30u tot 21.30u.

Stukje Anders (praatgroep) Groep voor lesbische vrouwen die in een heterohuwelijk zitten of zaten www.stukje-anders.be

Think Different Assebroek Holebigroep West-Vlaanderen www.thinkdiff.be

landelijke groepen Eagle@IBM Be/Lux Brussel Holebi-groep binnen IBM home.earthlink.net/~eagleibm T: 02 655 52 53 Folia - L-day Gent Organiseert de jaarlijkse lesbiennedag www.l-day.be 1ste zaterdag SheSheBar Gayso Empowering the LGBT community https://www.gayso.net M: 0485/19 48 29 Onze hulp: Gratis training voor een website, Gratis hosting, Gratis pagina op gayso.net, Gratis ondersteuning bij de websites. Holebi Overleg Vorming en Hulpverlening Borgerhout intervisiegroep van holebi hulpverleners waar ook maatschappelijke thema's worden besproken hilde.eilers@telenet.be T: 03 272 45 61 Holebi-pastores Werchter Werkgroep voor priester-holebi's www.holebipastores.be T: 015 20 79 36 Lingam Deurne Werkgroep rond levens- en relatievragen www.lingam-workshops.be T: 03 322 71 97 Mikpunt Antwerpen Actiegroep tegen extreem-rechts www.mikpunt175.be M: 0474 94 15 84 Planet Gender Actiegroep rond de genderthematiek www.planetgender.com T: 09 231 01 58 Sensoa vzw Antwerpen Vlaams expertisecentrum voor seksuele gezondheid www.sensoa.be T: 03 238 68 68 2de en 4de zondag Hiv-café Wel Jong Niet Hetero vzw Gent Nationale holebi-jeugdbeweging www.weljongniethetero.be T: 09 269 28 17


Melkmarkt 18 B-2000 Antwerpen T. 03 232 17 66

www.cafedelux.be

www.facebook.com/cafedelux

)zijn(

DeLux_algemeen_A5_wit.indd 1

nietsandersdanZIJN massage & lichaamswerk gay tao tantra massage

2-4-2012 12:05:31

tao tantra massage voor mannen -

brengt je een ervaring van sacrale intimiteit door subtiele aanrakingen te combineren met elementen uit de tantra. je seksuele energie wordt opgewekt en door je hele lichaam verspreid. erna voel je je vol levenslust, heerlijk ontspannen, terug ĂŠĂŠn met je lichaam en vooral bekrachtigd in je mannelijke energie.

relaxatie massage klassieke oliemassage

shiatsu massage drukpuntmassage werkend op energiebanen

reiki -

energetische & helende handoplegging

holistic pulsing -

nietsandersdanZIJN st-rochuslaan 75 - 8500 kortrijk tel: 0496/ 93 80 62 web: nietsandersdanzijn.be mail: info@nietsandersdanzijn.be skype: nietsandersdanzijn

stromende, golvende bewegingen van het lichaam brengen ontspanning en bewustzijn

hotstone massage massage met verwarmde gladde basaltstenen


Met een goed boek slaap je nooit alleen

Laat de kleine, alternatieve boekhandel niet in de steek. Wij hebben uw steun erg nodig.

Vind je ons leuk?

Like ons op www.facebook.com/VerschilBoeken

’t Verschil [for everything gay]

books dvd’s underwear

Minderbroedersrui 33 • 2000 Antwerpen

www.verschil.be


zizo, gezocht

7251 – Boy 33j die id gevangenis is zoekt rel. met boy 23-30j. Ben lief, soc., GBBS, 1m80, 78kg, bl h, bl ogen, interesse? Schrijf me gerust. Antwoord verzekerd! Ook vriendschap welkom! Tot schrijfs, knuf, Manox

7259 - Man 48, 1.79m, 84 kg, casual, niet verwijfd, alleenwonend, humor is heel belangrijk, houdt van etentje, vakantie, keramiek, passief sport, film, zon, koken, vrienden, niet roker, LEVEN! Zoek dito 45+.

7267 53 j man bissexuel.en getrouwd zoek oudere man vanaf 60j tot 99j voor vaste vriendschap en sex alleen zone 016 en 02 ik val voor oudere manen.uiterlijk niet belangrijk. vriendschap wel kusjes jan

7252 – Hoi 52.Ben op zk nr leuke vr. voor relatie,lm.nbr.lft. 40/65,bh,sn,n.postuur die weet wat goede seks is.Sta alweer tijden droog softsm,o.k.samenwonen wie,weet.dus KERELS reageer,hkl/bl.gangbang,WACHT

7260 - Oprechte vriend gezocht. Heist o/d Berg. k'Hou van: lachen, cats, Beatles, oldies (ik zing oa fifties rock) & kunst. Baardje mag, vanaf 25j. Wekelijks toffe dingen doen. Jij mag al een relatie hebben.

7268 - Ik zoek een huisgeno(o)t/en in centrum Antwerpen om bij in te wonen. Ik ben 33j, n-roker, sociaal, speel gitaar en ben netjes ingesteld zonder dat ik aan smetvrees lijdt ;) Zin om me te leren kennen?

7253 – Vrouwel.lesb.60+ zkt vriendin,om samen iets mooi en waardevol op te bouwen.Ben niet-rookster,houd van gezelligheid,flinke wandeling,terrasje lekker koken en goede muziek,in aangenaam gezelschap.

7261 - Te huur, vanaf 1 Sep. zeer mooi ,compleet vernieuwd appartement op de linkeroever costerla ,zeer rustig , prachtig uitzicht op de kathedraal ,schelde en het Mas. 2 slaapkamers . tel 047433045

7269 AMAZONE.DROMER Vr.vr. (4O+) zoekt liefdesgenote om in wederzijdse geborgenheid en veiligheid uit te stijgen tot hemels genot! Omgeving Gent/O.-VL.Schrijven/bellen/mailen pi8@telenet.be/0474-678.567

7262 - Wim Mertens, Michael Nymann, Thriller- en Horror, The Killing, gezelschapsspel en varia-puzzels; respect en openheid, knuffel,... Gewone 46-jarige Kempenaar zoekt 'mateke'. Hopelijk 'klikt' het. Tony

7270 - Lief mannelijke Turkse jongen (24/180/61) uit Limburg op zoek naar een zachtaardig jong of oudere man met BRUINE ogen voor leuke kennismaking en wie weet meer...

7263 - Wil mijn vriendenkring uitbreiden en wie weet wat er nog meer mogelijk is ;-) Ben sportief(wandelen , fietsen ) maar kan ook genieten van een etentje of een boek . Ik wacht vol spanning :-) Grts x

7271 - Is hier toevallig een herenkapper die mijn haar 1x per maand kort kan knippen? Gewoon kort kuifje, meer hoeft dat niet te zijn. Ben een aardige mannelijke jongen...

7254 – student 22jr zkt vriend, hou vn reizen, cult. uitgaan & rustige avondjes. bn vn regio Waregem maar trein rijdt snel ;-). Mail kan via dzktvriend@gmail.com of via redactie zizo. Laterz! x 7255 – hallo leuke vriend gezocht met culturele interesse ben 52 j verder pennevriend wantrd groetjes.. 7256 D 65+ lesb zkt vriendin nt roker of drinker, met enig niv., om samen nog van het leven te genieten zone 052/03/09 7257 - Hallo, zijn er eerlijke vrouwen die net als ik alleen zijn en de weekends wat vrolijker willen doorbrengen door een terrasje, fietstochtje, wandeling enz ... Te doen? 7258 - ben sportieve vrouw en zoek leuke spontane sportieve vrouw om samen te genieten hou van tennis wandel fiets toneel lezen wk en reisje ben van regio limburg zone 089 tussen 55en65 JAAR

7264 - katrien en priscilla uit limburg zijn een lesbisch koppel, wensen contact met ander lesb koppel om samen leuke dingen te doen.geen sex.zitten niet in het mileu.zijn er vrouwen die zich interesseren? 7265- vr zkt vr ben 41j,slank,lang bruin haar. Hou van humor,eerlijkheid en genieten van het leven. woon in regio antw.

7272 - ben lesbo 43j kom uit Limburg Lommel ik ben niet groter als grote smurf 1.45 ik zoek een lief eerlijk smurffinetje die nog voor een relatie wil gaan geen vrouwelijke types en in mijn buurt 0479916149 7273 - Lesb. 51 zoekt vriendin regio prov. Antw. Ben rustige levensgenieter, jij ook? mail met foto adorelive@hotmail.com

7266 - Jonge 70jarige vr met moderne en open geest zoekt een soulmate om samen te genieten van kunst(moderne), cultuur en natuur, maar ook van elkaar. Ben nog tamelijk sportief. Woon aan de kust, zone 050.

Geef je Zizo-zoekertje online in vóór 29/11/2013 op www.zizo-online.be spelregels

Hoe antwoorden?

Beperk je tot de ruimte in het tekstveld (max. 200 karakters). Langere zoekertjes worden niet opgeno-

Sluit je antwoord in een blanco envelop. Vermeld het

men of ingekort door de redactie. Beperk je per editie tot één zoekertje.

referentienummer in de linker bovenhoek. Kleef een

Schrijf in je zoekertje eerlijk en kort wie je bent en wie je zoekt. Vermeld erbij van welke streek je bent.

postzegel in de rechterbovenhoek. Antwoorden zonder

Vermelding van persoonlijke gegevens (e-mail en telefoon) in een zoekertje gebeurt op eigen risico.

postzegel worden niet meer doorgestuurd. Stuur alles in

Vermeldingen van adresgegevens (tenzij PB) in een zoekertje worden niet gepubliceerd.

een andere, voldoende gefrankeerde omslag naar:

Zoekertjes met duidelijk commerciële inslag worden evenmin gepubliceerd, vraag daarvoor de

ZiZo gezocht, Kammerstraat 22, 9000 Gent.

advertentie-tarieven. ZiZo is niet verantwoordelijk voor de inhoud van de correspondentie noch

Tip! Meerdere antwoorden steek je best samen in een

voor de correspondent.

grote envelop. Zo bespaar je op postzegels. Wees fair

De redactie behoudt zich ten allen tijde het recht (delen van) een zoekertje niet te publiceren.

en antwoord zo vlug mogelijk op elke brief die je krijgt.

93


man & man door tom bouden

94


man & man door tom bouden

95


schrijfkat kamt uit

holebi-robot Annelies De Waele is taalcoach Nederlands aan anderstaligen en is daarnaast freelance journaliste en Schrijfkat. Soms wil ze eens berichten over de luizen in haar pels.

Annelies De Waele Vorig schooljaar zat L in mijn klas, een lieve dame uit Rusland. Ze kwam trouw naar de les, maakte haar huistaken en stelde vragen. Een wakkere cursiste kortom, eentje die we graag zouden breien als we ergens de juiste wol konden vinden. Op een voormiddag kwam het holebithema ter sprake. Ja, dit thema wil wel eens uit de lucht vallen, net zoals er af en toe in de les wordt getwitterd over hoofddoeken, (geen) vlees eten en het Belgische weer. “Ik haat lesbiennes”, spuwde L. Ik schrok. “Omdat ik het niet begrijp”, voegde ze er even haastig aan toe. Ik haalde opgelucht adem. ‘Niet begrijpen’ vond ik een beter argument dan pakweg ‘niet verdragen’. Van het verdere verloop van de discussie herinner ik me niet zoveel, meestal nemen enkele dapperen dan de verdediging van holebi’s op (zodat ik het niet per se hoef te doen) en ga ik al snel over op een ander item. Case closed. Niet dat ik me wil verbergen, integendeel, maar ik ben er toch vooral om hen een taal te leren, in plaats van hen uit te leggen hoeveel gezichten de liefde kan hebben. Als ik al eens de handschoen opneem, doe ik dat vaak met humor. (Voorbeeld: man/vrouw klaagt in de klas over zijn/haar partner. Repliek van mij: ‘Zoek je een andere vrouw/man. Of een

man/vrouw’. Steevast hilariteit.) Vaker nog speel ik het subtiel. Bijvoorbeeld door het woord ‘partner’ te gebruiken en zo de sekse in relaties open te laten. Makkelijk genoeg. Als niet-hetero-mensje les geven aan heel diverse culturen: het is altijd een beetje meer incasseren. Want denk nu a.u.b. niet dat L de eerste en de enige in al die jaren was die in mijn les haar ongecensureerde afkeurende mening over holebi’s ventileerde. “Het is slecht.” “Het is niet normaal.” “Het is zondig.” “Di Rupo zou geen premier mogen zijn.” Diverse meningen hierover, uit even diverse hoeken van de wereld. Kunst is, het niet persoonlijk te nemen. Sommige cursisten zien in een lesgever geen vrouw of man van vlees en bloed, zo lijkt het wel, maar veeleer een soort doorgeefluik van taalregels, oefeningen en nieuwe woorden. Een robot, tegen wie je ongestoord kan uithalen naar mensen die anders geaard zijn, zonder je te hoeven afvragen of de persoon die voor je staat misschien zelf ruimdenkender liefheeft.

noemen. Ze zeggen niks, maar aan hun blik en lichaamstaal voel je dat ze je hebben buitengesloten uit hun wereld. De meeste handboeken NT2 helpen in deze ook niet echt. Kennismakingsoefeningen die ik ken zijn bijvoorbeeld steevast geënt op stereotiepe huisje-tuintje-boompje-patronen. Als je de auteurs van sommige leermethodes mag geloven, is iedereen hier gelukkig hetero-getrouwd, met twee kindjes en de gouden hond om het plaa tje compleet te maken. Wordt het geen tijd om die basis in vraag te stellen, taalmethodes open te trekken? Nochtans leren anderstaligen in inburgeringscursussen wel al in de eerste lessen dat een huwelijk tussen man en man of vrouw en vrouw in België perfect aanvaard is. Maar het is natuurlijk niet omdat je voor dit soort examens slaagt, dat je slaagt in de liefde. Laat staan in het leven. In België of elders.

Annelies De Waele Luide opmerkingen als die van L doen me geen pijn meer, misschien hebben ze dat ook nooit gedaan. Het meest kwetsend is nog het subtiele veroordelen door een handvol mensen die je niet bepaald holebivriendelijk kunt

www.schrijfkat.be reacties op Annelies@schrijfkat.be

97


queer park pride circus

30. may – 2. june 2014 bungalow weekend for gays, lesbians and their friends Center Parcs Bispinger Heide

ies t r a 18 P ts n e v rt ction &E Spo& Art cup, spo mps n

tha e r o m

a imult boot cture ven & ad

s t c A ive DJs,

L

an 20crobats h t e morshows, aational ternc stars n i d an musi Info & tickets: www.intoPARADISE.de


gayPARSHIP steunt whiteknot.org

IEMAND WACHT OP JOU. Je moet elkaar alleen nog ontmoeten. Vrouwen die verlangen naar een ernstige relatie hoeven niet verder te zoeken. Vind de partner die echt bij je past op gayPARSHIP. Doe vandaag nog de psychologische PARSHIP test en ontvang direct geschikte partnervoorstellen. Discreet en veilig. Je vindt elkaar op gayPARSHIP.be Doe nu de gratis test: www.gayparship.be

Ook ma nn vinden en b gayPAR ij SH I P de gep a s te par tne r


ZiZo 124