Issuu on Google+

Module Leesconsulent Beroepsprestatie lesdag 3 Handleiding digitale kinderboeken en tablets in de schoolbibliotheek

Carlien ’t Hart Bibliotheek ZHZO, Gorinchem 17 april 2013


Inhoud 1

Inleiding: Het kinderboek gaat digitaal .................................................... 3

2

Tablets ................................................................................................ 3

3

4

5

6

2.1

Wat is een tablet? ........................................................................... 3

2.2

Wat voor tablets zijn er en wat kosten ze? ......................................... 4

2.3

Wat is een App? .............................................................................. 4

Digitale kinderboeken ............................................................................ 5 3.1

Wat zijn digitale kinderboeken?......................................................... 5

3.2

Waarom digitale kinderboeken? ........................................................ 5

3.3

Wat is de meerwaarde van kinderboekenapps? ................................... 6

3.4

Wat zijn de effecten van digitaal lezen?.............................................. 6

3.5

Wetenschappelijk onderzoek naar digitaal lezen .................................. 7

Het aanbod van kinderboekenapps.......................................................... 8 4.1

Welke apps zijn er en wat zijn de kosten? .......................................... 8

4.2

Websites met digitale prentenboeken ................................................ 9

4.3

Wat zijn de selectiecriteria voor digitale kinderboeken? ...................... 10

4.4

Beoordelingsinstrument voor leesapps ............................................. 11

Toepassing van tablets op school .......................................................... 12 5.1

Waarom een tablet? ...................................................................... 12

5.2

Tablet koppelen aan het digibord .................................................... 13

5.3

Tips voor tablets en apps in de schoolbibliotheek .............................. 13

5.4

Tablets in de groep ........................................................................ 14

5.5

Websites over tablets in het onderwijs ............................................. 15

Conclusie ........................................................................................... 16

pagina 2


1 Inleiding: Het kinderboek gaat digitaal Digitale kinderboeken gaan een belangrijke rol spelen in de toekomst. In deze handleiding wil de bibliotheek duidelijk maken wat de meerwaarde van digitale kinderboeken en kinderboekenapps kan zijn, wat het aanbod is en welke toepassingen er zijn. Sinds de komst van e-readers en tablets zoals bijvoorbeeld de iPad zijn er vele digitale boeken op de markt verschenen. Op dit moment bezit één op de vijf gezinnen een tablet en dit aantal neemt snel toe. Helaas lopen bibliotheken en scholen vaak achter in het gebruik van nieuwe technologische ontwikkelingen aangezien de aanschaf van de benodigde apparatuur veel geld kost. Daarnaast kost het tijd om binnen een organisatie bekendheid te geven aan nieuwe technologieën. Inmiddels heeft de bibliotheek de eerste stap gezet met de aanschaf van tablets en het kopen van licenties voor het vertonen van digitale prentenboeken in de bibliotheek. Ook voor scholen lijkt de tijd rijp om aan het werk te gaan met tablets en digitale kinderboeken. Dit is goed zichtbaar aan alle aandacht die er besteed wordt in de kranten en op internet aan de zogenaamde “IPad-scholen”.

2 Tablets 2.1 Wat is een tablet? Een tablet is vooral een groot aanraakscherm met een ingebouwde computer. Er is normaal gesproken geen fysiek toetsenbord. Tablets werken met een besturingssysteem dat geschikt is voor aanraakbediening, heel anders dan bij laptops of desktop computers. Het verschil met een personal computer is dat een tablet beter geschikt is om informatie te consumeren, dan om informatie te creëren (zoals tekstverwerken) Voor veel tablets zijn kleine toetsenborden te koop die prettiger werken dan het virtuele toetsenbord op je scherm. Het grote voordeel van een tablet is de combinatie van draagbaarheid en veelzijdigheid in een enkel apparaat. Door het aanraakscherm is er geen muis als aanwijsapparaat nodig. Het fysieke toetsenbord kan achterwege blijven, een tablet toont een virtueel toetsenbord op het scherm om tekst mee in te voeren. Met moderne tablets kun je bijna alles doen wat je op een 'gewone' computer ook zou kunnen doen. Denk aan: e-mailen, surfen op het internet, gamen, muziek luisteren, films bekijken enz. De tablets kennen uiteenlopende functies en extra’s die de apparaten extra interessant kunnen maken. Denk aan 1 of 2 ingebouwde camera’s en de mogelijkheid om via GPS te kunnen navigeren. Door zijn vorm en techniek is een tablet ook geschikt voor 'nieuwere' toepassingen als: het lezen van elektronische boeken en tijdschriften; games waarbij je met bewegingen van de tablet het spel kunt besturen.

pagina 3


2.2 Wat voor tablets zijn er en wat kosten ze? Er zijn momenteel verschillende merken tablets op de markt, met verschillende besturingssystemen en in verschillende prijsklassen. Na de introductie van de iPad in 2010 is de markt voor tablets in een stroomversnelling geraakt. Inmiddels zijn tablets niet meer weg te denken uit het dagelijks leven. Veel fabrikanten proberen met eigen tablets het succes van Apple te herhalen. De tabletmarkt is bestaat anno 2013 uit 3 ‘kampen’: - Apple-tablets: de iPads van Apple die werken met het iOS besturingssysteem; - Android-tablets: tablets van verschillende fabrikanten zoals Samsung, Asus en Sony, met Google's mobiele, open besturingssysteem Android - Windows 8-tablets: tablets die gebruik maken van Microsoft Windows 8 De prijzen voor deze tablets variëren vanaf € 300,00 tot € 1.000,00 afhankelijk van het type. Gemiddeld kost een tablet rond de € 450,00. Bekende merken zijn Samsung, Asus, Acer en Apple. Alle informatie hierover staat op diverse websites zoals Kieskeurig, Consumentenbond en Wat kost een tablet. http://www.kieskeurig.nl/tablet/informatie 2.3 Wat is een App? Een van de belangrijkste toepassingen van een tablet is de App. App staat voor 'applicatie' en is een programmaatje voor een specifieke tablet of smartphone. De kracht van apps is dat zij meestal goed aansluiten op individuele interesses. Iemand die van muziek houdt, kan kiezen uit duizenden apps over muziek, of een app installeren om zélf muziek te maken. Een appwinkel voorziet een tablet van apps. Bij Apple heet de winkel de App Store, bij Android Google Play. In deze winkels zijn zowel gratis als betaalde tablet apps te krijgen. Je kunt op de tablets zelf, maar ook vanaf een gewone pc door het assortiment van bekende appwinkels bladeren: Apple's iTunes App Store; website met voorbeelden van iPad tablet-apps, voor een meer uitgebreid overzicht op de pc is altijd het programma iTunes nodig. Google Play; Googles App-winkel is met iedere moderne browser door te bladeren, een Google account is wel vereist. Zowel Apple's App Store als de Android's Google Play bieden honderdduizenden verschillende apps. Deze hoeveelheid neemt elke maand toe met enkele duizenden nieuwe apps. Omdat de iPad van Apple al langer op de markt is, zijn hier nu nog meer speciale apps voor dan voor Android tablets. Op het gebied van kinderboeken zijn ook apps op de markt. Deze kinderboeken zijn speciaal gemaakt voor tablets en vind je in genoemde app-winkels.

pagina 4


3 Digitale kinderboeken 3.1 Wat zijn digitale kinderboeken? Een digitaal kinderboek is een papieren boek in digitale vorm, dat kinderen kunnen lezen op een computer, een e-reader of tablet. Er zijn twee vormen van digitale kinderboeken: 

Digitale kinderboeken zonder multimediale toepassingen. Deze kinderboeken kun je gratis bekijken op het internet of aanschaffen via websites. Het zijn tekstbestanden zonder multimediale toepassingen. Deze digitale boeken lees je het makkelijkst op een e-reader of een tablet. Digitale kinderboeken met multimediale toepassingen, ook wel kinderboekenapps genoemd. Deze kinderboeken zijn speciaal gemaakt voor tablets en vind je in een app-winkel. Dit is een online winkel die je opstart vanaf de tablet.

Kinderboekenapps, digitale kinderboeken met multimediale toepassingen, staan centraal in deze handleiding. De meeste kinderboekenapps bevatten:  Een luisterversie Het verhaal wordt voorgelezen door een volwassene, vaak een acteur of de auteur zelf. De vertelstem kan worden in- of uitgeschakeld.  Muziek en achtergrondgeluid Achtergrondgeluiden en muziek ondersteunen het verhaal en het verhaalbegrip.  Bewegende beelden en animatie De illustraties zijn bewegend gemaakt, de mate waarin verschilt per boek.  Spelletjes Spelletjes kunnen een verhaal verlevendigen. Ze moeten wel gedoseerd worden zodat ze niet afleiden van de tekst.  Een woordenboek Moeilijke woorden in een tekst kunnen meteen verklaard worden.  Een quiz Kinderen kunnen bijvoorbeeld meerkeuzevragen beantwoorden naar aanleiding van het verhaal.  Een karaokebar Een gekleurde balk benadrukt de woorden die worden voorgelezen. Kinderen kunnen op deze manier meelezen met de voorleesstem. 3.2 Waarom digitale kinderboeken? Met de komst van digitale boeken vreesde men voor de ondergang van het papieren boek. Deze angst is ongegrond gebleken en in de bibliotheek zien we dat papieren boeken en digitale boeken goed naast elkaar kunnen bestaan en elkaar kunnen versterken. Zo worden er steeds vaker in de bibliotheek digitale boeken vertoond op de computer en zetten deze digitale boeken aan tot het lezen van de papieren versie.

pagina 5


Kinderen zijn gewend om met een computerscherm te werken en te lezen vanaf het scherm. Het leren op school gebeurt ook met programma’s op de computer. De functie en het belang van ‘lezen’ blijven hetzelfde ongeacht de vorm, pboeken of e-boeken (papier of digitaal). Het digitaal leesgedrag in Nederland is onderzocht. Het blijkt dat twee op de tien Nederlanders e –boeken leest naast p-boeken, één op de honderd alleen maar eboeken. Drie op de tien Nederlanders maakt wel eens gebruik van en roman, kort verhaal of gedicht van het scherm. Deze groep digitale literaire lezers bestaat hoofdzakelijk uit jongere mensen. 3.3 Wat is de meerwaarde van kinderboekenapps? Digitale kinderboeken in de vorm van apps bevatten multimediale vertelmiddelen en interactieve mogelijkheden die niet aanwezig zijn in papieren boeken. Dit maakt digitale kinderboeken zeer waardevol en bruikbaar. Kinderen worden uitgedaagd door de spelvormen die direct op de inhoud van het kinderboek aansluiten en leren zo het verhaal en de structuur van het boek goed kennen. De bewegende beelden, live action-filmpjes en de spelletjes spreken kinderen aan. Net als bij een kinderboek dat verfilmd is, gaan kinderen na het kijken van de film of het spelen van app, vaak ook het oorspronkelijke boek lezen. 3.4 Wat zijn de effecten van digitaal lezen? Het (voor)lezen van digitale kinderboeken heeft een positief effect op de taalontwikkeling. Dat komt door de vertelmiddelen waarmee ze zijn verrijkt: een luisterversie, bewegende beelden en animaties, muziek en geluid, en interactieve mogelijkheden. Deze extra’s komen de taalontwikkeling, woordenschat en het verhaalbegrip ten goede, mits ze relevant zijn voor het verhaal (Smeets, 2012; Bakker, 2009). Jonge kinderen leren dus meer nieuwe woorden als ze worden voorgelezen door een digitaal boek met bewegende beelden en geluid dan een boek met statische prenten. Bewegende beelden en animaties in digitale boeken hebben een groter effect op woordenschat en het begrijpen van het verhaal. Het maakt niet uit of kinderen door een volwassene of door de computer worden voorgelezen. Hun verhaalbegrip is in beide gevallen even goed. Dat blijkt uit hun navertellingen, die van dezelfde kwaliteit zijn voor kinderen in de digitaal boekkind als in de ouder-kind groep (De Jong & Bus, 2004). Beginnende lezers hebben ook steun aan een luisterversie. Als ze het verhaal gelijktijdig lezen én horen, kunnen ze het vaak beter begrijpen. Het lezen en voorgelezen worden helpt hen vooral bij de moeilijke woorden en zinnen. De karaokebar kan hierbij helpen (Pearman, 2008). Kinderboekenapps zijn voor kinderen met leesproblemen zeer geschikt. Vaak kan het voorleestempo worden aangepast aan de gewenste leessnelheid.

pagina 6


Spelletjes en quizzen die direct aansluiten op het verhaal werken ook goed voor het vergroten van de woordenschat. Kinderen die tijdens of na afloop van het voorlezen meerkeuzevragen moeten beantwoorden leren 18% meer nieuwe woorden dan wanneer ze alleen worden voorgelezen (Smeets; 2012). Muziek en achtergrondgeluiden kunnen leiden tot een beter begrip van het verhaal. Zo kan muziek de emoties van de hoofdpersoon onderstrepen en kunnen geluiden als kloppen op de deur bepaalde woordbetekenissen uitdrukken. Wel moet er de mogelijkheid zijn deze opties uit te zetten mocht men dit als storend ervaren. 3.5 Wetenschappelijk onderzoek naar digitaal lezen Uit onderzoek naar digitale prentenboeken door Daisy Smeets in het proefschrift Storybook Apps as a Tool for Early Literacy Development (december 2012, Universiteit Leiden) blijkt dat: - Peuters en kleuters het verhaal beter begrijpen en nieuwe woorden en zinsconstructies leren. - Kinderen met een taalachterstand met digitale prentenboeken in een half uur tijd 5 Ă  6 nieuwe woorden leren. - Digitale prentenboeken ook zeer effectief zijn voor te drukke of te afwachtende kinderen, die minder profiteren van groepsprocessen / klassikale lessen. - Digitale boeken veel functies van het gezamenlijk kunnen voorlezen overnemen. Het effect op de taalontwikkeling kan zelfs nog gunstiger uitpakken, omdat digitale boeken zijn verrijkt met multimediale vertelmiddelen. Bovendien hebben niet alle volwassenen de juiste voorleescapaciteiten, een expertise die bij ontwikkelaars en uitgevers van kinderboekenapps vaak wel aanwezig is. Bij kleuters met een normale taalontwikkeling onderzocht Smeets de toevoeging van interactieve mogelijkheden. Net als volwassenen kunnen ook digitale boeken woordbetekenissen uitleggen. Dat gebeurt in de vorm van aanklikbare hotspots en meerkeuzevragen over het verhaal. Hoewel beiden de woordenschat positief beĂŻnvloeden, is de winst bij vragen het grootst. Als kinderen zelf betekenis moeten geven aan een woord, helpt dat dus meer dan wanneer ze er uitleg over krijgen.

pagina 7


4 Het aanbod van kinderboekenapps 4.1 Welke apps zijn er en wat zijn de kosten? Er zijn veel digitale kinderboeken op de markt. Binnen de categorie Boeken in een app-winkel kunt u een lijst vinden met alle beschikbare boeken. Wat vooral opvalt is het aanbod aan digitale prentenboeken. Digitale kinderboeken met multimediale toepassingen voor kinderen vanaf circa 7 jaar zijn er veel minder. Hier zal in de toekomst zeker verandering in komen. Digitale kinderboeken worden soms gratis aangeboden maar voor de meeste digitale kinderboeken moet je betalen. De prijzen varieren van €0,89 tot circa €6,99 per boek. Op de website van “De Bibliotheek” staan alle apps die er zijn voor kinderboeken op een rij, gesorteerd op leeftijd. http://www.bibliotheek.nl/app?page=1 In deze lijst staan apps van kinderboeken verzameld, met de vermelding voor welk besturingssysteem of apparaat deze geschikt zijn: iPhone, iPod, iPad of Android. Dit overzicht wordt steeds actueel gemaakt. Hieronder staat een selectie van een aantal digitale kinderboeken die gebruikt kunnen worden binnen het leesonderwijs. Kinderboekenapp Kinderboeken is een online winkel voor digitale kinderboeken. De app bevat 13 kinderboeken, zowel prentenboeken als leesboeken als gedichtenbundels die voor €3,59 kunnen worden aangeschaft. Zwijsen verwijst hier ook naar op de website! Boekenwolk In Boekenwolk staan verhalen voor elk kind van 0 tot 15. Het is een online bieb met leesboeken en AVI-boekjes voor beginnende lezers, prentenboeken, strips, spannende verhalen, e-books over dieren of sport. Books2download Books2download bevat meerdere boekjes van schrijfster Rian Visser waaronder de serie Mus en Muis. Dit zijn AVI-(mee)leesboekjes die op een rustige en duidelijke manier worden voorgelezen (€0,89). Picollo Picture Books Piccolo Picture Books is een digitale boekenkast met 19 interactieve kinderboeken welke aangeschaft kunnen worden voor €4,49 per stuk. Wanneer men een boek heeft gedownload, kan men luisteren naar het verhaal, het verhaal zelf lezen of meelezen met de voorleesstem. Ook kan men een keuze maken uit verschillende talen (Nederlands, Engels, Duits, Frans en Spaans). Appybook Appybook bevat een verzameling van 7 kinderboeken die gedownload kunnen vanaf €2,69. Deze app bevat onder andere het boek Sjon Superspion, een jeugdthriller voor kinderen vanaf 8 jaar. Prentenboeken van het jaar Van de laatste drie prentenboeken van het jaar zijn een apps gemaakt. Kinderen kunnen kijken en luisteren naar de geanimeerde beelden en op

pagina 8


een speelse wijze hun woordenschat oefenen. Van Fiet wil rennen, Mama kwijt en Nog 100 nachtjes slapen zijn apps gemaakt. Bobbi Boeken Bobbi boeken is een gratis kinderboek-app van Uitgeverij Kluitman. In deze app kunnen twee verhalen van Bobbi worden aangeschaft (€3,59 per boek). Men kan een gratis demoversie downloaden van het prentenboek Bobbi naar de dierentuin. Kinderen kunnen luisteren naar het geanimeerde verhaal, bladeren door het boek, tekeningen maken en spelletjes doen. De gelukkige olifant Het verhaal van de gelukkige olifant, voorgelezen door Youp van ’t Hek bevat bewegende beelden en interactieve elementen. Kinderen kunnen kiezen tussen lezen of luisteren (€4,49). Maan roos vis letterlegger De maan roos vis letterlegger is ontwikkeld voor beginnende lezers uit groep 3 en kinderen uit groep 1 en 2 die al interesse hebben in letters. De app is gebaseerd op de leesmethode Veilig leren lezen (maan roos vis) van Uitgeverij Zwijsen (€4,49). Waddengoud Waddengoud is een theaterlezen-app. Kinderen kunnen kiezen voor voorlezen of meelezen maar ze kunnen ook hun eigen rol lezen en de rest laten voorlezen. De app bevat bewegende illustraties en is geschikt voor kinderen met leesproblemen (€5,49). 4.2 Websites met digitale prentenboeken Gedigitaliseerde en geanimeerde prentenboeken vormen een mooie aanvulling op ´gewone´ prentenboeken. Jonge kinderen vinden het vooral erg leuk, waarmee het ´lees´plezier wordt bevorderd. Prentenboeken die digitaal worden voorgelezen zijn op internet overal te vinden. Het Leesplein van “De Bibliotheek” heeft een mooi overzicht gemaakt. http://www.leesplein.nl/LL_plein.php?hm=3&sm=3&forward=1&id=197 Bekende website die er zijn voor digitale prentenboeken: www.bereslim.nl Bereslimme Boeken zijn interactieve animatiefilms van bekende prentenboeken voor kinderen van 3 tot 7 jaar. De boeken kunnen bekeken worden met of zonder vragen. De boeken worden op een computer bekeken en de school heeft hiervoor een abonnement nodig. Een schoolpakket kost €495,00 per jaar. www.wepboek.nl WePboek is ontwikkeld door het Kinderopvangfonds en bestaat uit 20 geanimeerde prentenboeken met bekende titels als De Wiebelbillenboogie en Bibi gaat naar de bieb. De animaties worden twee maal achter elkaar vertoond, de eerste keer in zijn geheel, de tweede keer onderbroken door vragen. WePboek is een gratis website. Een handleiding met verwerkingssuggesties is te vinden op de website. De geanimeerde prentenboeken zijn ook op DVD verkrijgbaar. www.fundels.nl

pagina 9


Fundels is ook een website met geanimeerde prentenboeken. Een fundel bestaat uit 6 interactieve hoeken zoals de kijkhoek, leeshoek en tekenhoek die kinderen alleen of met een leerkracht kunnen bekijken. Een schoolabonnement kost â‚Ź180,00 per jaar. www.yoleo.nl Yoleo is een online game die kinderen stimuleert om te gaan lezen. Kinderen kunnen boeken kopen die ze zelf kunnen lezen of mee kunnen lezen in combinatie met de luisterversie. Met het uitlezen van een boek verdienen de kinderen punten voor hun game. Titels van bekende schrijvers als Rindert Kromhout, Paul van Loon, Niki Smit en Vivian den Hollander zijn aanwezig en kosten â‚Ź5,99. Yoleo is geschikt voor kinderen vanaf groep 6 en voor kinderen met leesproblemen. www.mijnnaamishaas.nl Mijn naam is Haas stimuleert de creativiteit van kleuters in games, prentenboeken en andere producten. www.zwijsen.nl Elke week lanceert men een nieuwe digitaal prentenboek voor de onderbouw. Een kleine selectie websites waar allerlei digitale prentenboeken te vinden zijn: Meester Michael / prentenboeken http://www.meestermichael.nl/digibord/ob%20prentenboeken.html NTR: schooltv beeldbank / prentenboeken http://www.schooltv.nl/beeldbank/zoek/?q=prentenboeken&zoekbutton.x=0&zoe kbutton.y=0&doelgroep Kennisnet / Sprookjes prentenboeken http://www.kennisnet.nl/cpb/po/kids/thema/sprookjes/repelsteeltje/ Leesmevoor http://www.leesmevoor.nl/digitale-prentenboeken Pinterest http://pinterest.com/vlinder1977/digitale-prentenboeken/ Bibliotheek Breda http://www.bibliotheekbreda.nl/iguana/www.main.cls?v=70cb1df3-05d5-438595df-3b2a438e2c98

4.3 Wat zijn de selectiecriteria voor digitale kinderboeken? Net als bij kinderboeken is het zaak te letten op de kwaliteit en bruikbaarheid van de kinderboekenapps. Er is veel op de markt, en niet alles is even goed voor de leesontwikkeling van het kind. De apps worden beoordeeld op vier onderdelen: aantrekkelijkheid, betrouwbaarheid, gebruiksvriendelijkheid en op de mate waarin ze bijdragen aan leesbevordering en leesplezier. Voor deze onderdelen zijn criteria opgesteld, die gaan over de mogelijkheden binnen de app, het gebruik van woord en beeld, het ontwerp van de app, het gebruik van reclame, enz.

pagina 10


Voorbeelden van criteria zijn: 1. Bekijk de app net zoals je een prentenboek zou bekijken:  Hoe goed sluiten de interactieve kenmerken aan op de tekst?  Dragen alle bewegingen bij aan het verhaal? 2. Als een app een verteller heeft, hoe goed brengt deze het verhaal over? 3. Kun je eenvoudig naar een ander deel van het boek springen m.a.w. is de navigatie simpel? 4. Kun je de vertelstem uitzetten? 5. Wat biedt de app extra boven het papieren boek? 7. Hoe wordt de betreffende app het best gebruikt? 8. Wil je de app opnieuw lezen? 9. Is de interactiviteit functioneel?  Als elk scherm is gevuld met spelletjes, animaties en andere aanklikbare hotspots, leidt dat kinderen af van de tekst. Ze komen dan in een speel- in plaats van in een verhaalhouding terecht.  Dat is nog sterker het geval als zulke toeters en bellen nauwelijks iets met het verhaal te maken hebben.

4.4 Beoordelingsinstrument voor leesapps Landelijk is een beoordelingsinstrument in ontwikkeling. Bibliotheek.nl heeft daarom aan Mijn Kind Online gevraagd een beoordelingsinstrument te ontwikkelen voor leesapps (digitale prentenboeken en boekenapps), gericht op kinderen tussen 0-12 jaar. De apps worden beoordeeld op vier onderdelen: aantrekkelijkheid, betrouwbaarheid, gebruiksvriendelijkheid en op de mate waarin ze bijdragen aan leesbevordering en leesplezier. Voor deze onderdelen zijn criteria opgesteld, die gaan over de mogelijkheden binnen de app, het gebruik van woord en beeld, het ontwerp van de app, het gebruik van reclame, etc. De nieuwe leesapp-recensenten hebben de afgelopen periode geleerd hoe je leesapps voor kinderen van 0-12 jaar selecteert en beoordeelt en hoe je hier een goede recensie over schrijft. De komende tijd gaan zij voor de Bibliotheek leesapps selecteren en recenseren. De selectie wordt ontsloten via een widget.

pagina 11


5 Toepassing van tablets op school 5.1 Waarom een tablet? De IPad is een ideale computer voor het onderwijs. Kinderen kunnen er zelfstandig mee werken en de leerkracht beschikt – wanneer hij/zij de IPad koppelt aan het digibord – overeen grote hoeveelheid (interactieve) boeken, educatieve apps, educatieve spellen, films, kranten en websites. Ook de eigen documenten kunnen vanaf de IPad gepresenteerd worden. Touch screen apparaten zoals de Iphone en Ipad vallen bij jonge kinderen ook goed in de smaak. De touchscreen bediening van deze apparaten is makkelijker dan een muis. Je kunt tablets op veel verschillende manieren in het onderwijs inzetten. Enkele voorbeelden hiervan zijn te vinden op de website http://www.stationtostation.nl/1236/Tablets Gemotiveerd oefenen Leerlingen oefenen tafels of woordjes op de tablet in plaats van in hun schrift. De impact van dit type Apps zijn groot:     

    

Een App geeft direct feedback. Er zit vaak een wedstrijd- of spelelement in. De vorderingen zijn direct inzichtelijk voor de leerkracht. Unieke eigenschappen van een tablet: schudden van de tablet geeft een andere rangschikking van de cijfers, etc. Sommige Apps hebben een mogelijkheid tot samenwerken met anderen. Nieuwe onderwijskundige mogelijkheden Veel tablets hebben een digitale camera en het kan geluid opnamen maken. Instructies kunnen zo snel en eenvoudig opgenomen worden. Leerlingen kunnen contact met elkaar leggen en samenwerken, ook als ze niet in hetzelfde gebouw zijn. Een tablet kan teksten voorlezen voor dyslectische leerlingen. Je zoekt snel en gemakkelijk op internet. De tablet inzetten als stemkastje: hierdoor vergroot je de betrokkenheid van leerlingen en heeft de leerkracht direct feedback over hoe de leerstof is opgepakt. Goed onderwijs met tablets?! Op de website van Heutink-ict staat praktische informatie over het gebruik van tablets in het onderwijs. Bij “Nieuwe Apps” vind je een overzicht met relevante onderwijs apps. Bij “In de les” vind je allerlei praktische toepassingen voor het gebruik van tablets in het onderwijs. http://www.heutinkict.nl/OnderwijsDidactiek/Algemeen/Tabletsinhetonderwijs/Tablets Uitgangspunt hierbij is dat het gebruik geen doel is maar een middel en dat leerlingen hier bewust en op een goede manier gebruik van maken.

pagina 12


Het is van belang dat je als school goed onderwijs als uitgangspunt hebt en niet het volgen van hypes en trends. Als een leerling een zwakke lezer is weten we dat deze leerling veel zal moeten lezen en dat de leerkracht de voorwaarde schept. Goed en degelijk onderwijs start bij de leerkracht die voor de groep staat. Belangrijk is dus dat je als school bij vernieuwingen ook de tijd neemt voor de implementatie en de leerkracht die het moet uitvoeren. 5.2 Tablet koppelen aan het digibord Bij Kennisnet is informatie te vinden over het koppelen van een tablet aan het digibord. Na de snelle opkomst van het digibord in het onderwijs is nu de beurt aan de tabletcomputers zoals de iPad en de Samsung Tablet. Er wordt op vele scholen en door vele docenten al geëxperimenteerd met de mogelijkheden van een tablet. In combinatie met een digibord of touchscreen kan een tablet een grote toegevoegde waarde hebben. Wanneer je je tablet linkt aan je digibord kun je vanaf een afstand je digibord besturen, aantekeningen maken bij lessen maar ook de geweldige educatieve apps die er al zijn gebruiken via projectie op je digibord. Hoe je dat doet en welke apps daarvoor geschikt zijn is te vinden op Kennisnet: http://po.digiborden.kennisnet.nl/tablet 5.3 Tips voor tablets en apps in de schoolbibliotheek De Bibliotheek op school is een geschikte plek waar de apps in de picture komen te staan. Hier kunnen leerlingen op tablets hun favoriete boeken lezen. Enkele tips:  Richt in de (school)bibliotheek een plek in, onder thema “bekend van Apps”  Maak met schapkaartjes of vlaggetjes de betreffende boeken herkenbaar en vindbaar in de bibliotheek  Laat apps zien op een IPad in de (school) bibliotheek. Er zijn tal van manieren waarop een IPad diefstalbeveiliging neergezet of gelegd kan worden  Hang een “top 10 boeken apps van de maand” op in de (school)bibliotheek  Zorg dat de school ook actief aanwezig is op de sociale media. Daar geven mensen elkaar tips over aan te schaffen apps. Dat gebeurt via sociale media als Facebook en vooral Twitter. Meld welke gelijknamige boeken je hebt van de populaire apps.  Maak op de website van school een koppeling naar populaire apps.  Licht een prentenboek uit om te bespreken. Vraag aan de uitgever om een aantal gratis codes ter beschikking te stellen, ter promotie.  Hang bij een prentenboek een QR code op die linkt naar de iTunespagina van de app.  Haak in op de actualiteit, zoals projecten van Mediawijzer.net  Let op de populariteit van specifieke apps.  Zet in de nieuwsbrief een vaste rubriek “prentenboeken met app”.

pagina 13


 Op de Makkelijk Lezen Plek horen digitale kinderboeken zeker thuis. Digitale boeken met een voorleesfunctie kunnen ook fungeren als luisterboek. Het voorleestempo kan vaak worden aangepast en met de karaokebar kan de leerling meelezen met de voorlezer. Het is bekend dat kinderen met leesproblemen profijt hebben van luisteren naar kinderboeken op CD. 5.4 Tablets in de groep Digitale kinderboeken kunnen goed gebruikt worden in de groep. Onderbouw Op dit moment is het aanbod van digitale prentenboeken het grootst, wat betekent dat vooral in de groepen 1 en 2 gewerkt kan worden met digitale boeken. Digitale prentenboeken kunnen vooral ter bevordering van het leesplezier worden ingezet. Zo kunnen kinderen op een tablet individueel een digitaal prentenboek bekijken. Ze kunnen luisteren en kijken naar het verhaal en spelletjes doen. Naast leesplezier bevordert dit ook hun taalontwikkeling. Wanneer de leerkracht de tablet aansluit op het digibord kan een prentenboek ook klassikaal worden bekeken. Zo kan het zelf voorlezen een enkele keer worden afgewisseld door een digitaal prentenboek en kan de leerkracht er voor kiezen zowel de papieren versie als de digitale versie van eenzelfde boek te tonen. Middenbouw Tablets en digitale kinderboeken kunnen prima worden ingezet bij het technisch lezen. Er zijn verschillende digitale AVI-boekjes met en zonder meeleesfunctie. Voor beginnende lezers is er ook de app van Veilig Leren Lezen waarmee het aanvankelijk lezen kan worden geoefend. De leerkracht in de middenbouw kan natuurlijk ook nog digitale prentenboeken tonen via het digibord. Voor de zaakvakken zijn veel mogelijkheden om tablets in te zetten. Goede informatie hierover staat op EduApp. Eduapp is een overzichtelijke portal om educatieve apps voor school en thuis te vinden. Zoek op vakgebied, leeftijd en zelfs specifiek op leergebied. Hier vind je educatieve apps, overzichtelijk gerangschikt op sector, type, vak- en leergebied, inclusief inspirerende lesideeën en tips voor thuis. www.eduapp.nl Bovenbouw In de bovenbouw zal het gebruik van tablets en digitale kinderboeken vooral individueel zijn. Tijdens het vrij lezen kunnen tablets worden ingezet en door de multimediale vertelmiddelen zal het lezen vaak als leuk ervaren worden. Dit levert positieve leeservaringen op die uitnodigen tot meer lezen. Het aanbod voor deze doelgroep is nog niet heel groot maar dit zal in de toekomst zeker veranderen. Zo zijn er nu al enkele boeken (voor het voortgezet onderwijs) waar bijvoorbeeld hyperlinks zijn geplaatst in de tekst die verwijzen naar websites, naar filmpjes op Youtube en naar Wikipedia voor uitleg van bepaalde begrippen. Voor educatieve apps zijn veel website te vinden. Uitgevers van lesprogramma’s voor scholen haken hier ook al op in.

pagina 14


Voor wereldoriĂŤntatie kan EduApp gebruikt worden. Eduapp is een overzichtelijke portal om educatieve apps voor school en thuis te vinden. Zoek op vakgebied, leeftijd en zelfs specifiek op leergebied. Hier vind je educatieve apps, overzichtelijk gerangschikt op sector, type, vak- en leergebied, inclusief inspirerende lesideeĂŤn en tips voor thuis. www.eduapp.nl

5.5 Websites over tablets in het onderwijs Een overzicht van website die de bibliotheek belangrijk vindt voor de toepassing van tablets in het onderwijs staat in bijlage 3.

pagina 15


6 Conclusie De Bibliotheek op School heeft zeker baat bij tablets met apps. Kijkend naar de meerwaarde van digitale kinderboeken en de effecten van digitaal lezen is de bibliotheek van mening dat digitale kinderboeken een belangrijke rol kunnen spelen binnen het leesonderwijs op school. Niet alleen binnen het technisch lezen, maar vooral ook voor de bevordering van het leesplezier. Voor de zaakvakken, de talen en wereldoriëntatie is de tablet ook breed inzetbaar. Er is veel over gepubliceerd en onderzocht. Dit leidt tot de volgende conclusies:    

De tablet is een ideale computer voor het onderwijs. Kinderen kunnen er zelfstandig mee werken maar leerkrachten kunnen de tablet ook koppelen aan het digibord. Digitale kinderboeken kunnen ingezet worden bij het technisch lezen maar vooral bij het vrij lezen. Digitale kinderboeken hebben een positieve invloed op de taalontwikkeling van kinderen. Dit is gebleken uit wetenschappelijk onderzoek. Digitale kinderboeken worden door kinderen erg gewaardeerd vanwege de animatie, het geluid en de interactiviteit. Hierdoor wordt het leesplezier vergroot, zullen kinderen meer gaan lezen en zullen ze vaardige lezers worden. Digitale kinderboeken zijn in de bibliotheek op school inzetbaar.

pagina 16


BIJLAGE 1 Rapport over mediawijsheid : App Noot Muis: Peuters en kleuters op het Internet Nederlandse kinderen maken steeds jonger gebruik van Internet: bijna net zoveel tijd als aan ‘ouderwetse’ boekjes  90 % van de ouders laat kinderen met digitale media spelen: het gezin digitaliseert steeds meer door de aanwezigheid van smartphones, Ipads etc.  5 % van de kinderen was nog geen jaar oud toen ze online gingen: geldt vooral voor kinderen van hoogopgeleide ouders  Mijnkindonline, Z@ppelin en NTR hebben gezamenlijk een onderzoek uitgevoerd naar het mediagebruik van jonge kinderen. Dit onderzoek geeft aan hoe kinderen omgaan met nieuwe media (waaronder digitale boeken)  Sites en apps voor kleintjes zijn voor verbetering vatbaar  Mijnkindonline pleit voor een leeftijdsaanduiding  De spelcomputer wordt het meest gebruikt door jonge kinderen  Touchscreens slaan aan bij kinderen: surfen met je vinger is leuk en kinderen begrijpen de symbolen beter.  Meer gezinnen gaan een Ipad kopen  Digitale media worden soms als zoethoudertje ingezet  Gesignaleerde ontwikkelingen zijn niet alleen maar positief: er moet aan mediaopvoeding gewerkt worden  Begeleiding van kinderen essentieel: speel mee met je kind  Beperk de beeldschermtijd van jonge kinderen: niet standaard aan zetten en de tijd beperken Conclusies rapport App noot muis:  Digitale mediamarkt neemt snel toe  Deze ontwikkeling is niet meer te stoppen en moet gestimuleerd en begeleid worden. 

http://www.appnootmuis.nl/

pagina 17


BIJLAGE 2 Toenemend tabletgebruik door jonge kinderen De gids 104 leerzame apps en sites is een antwoord op het toenemend tabletgebruik door jonge kinderen en de wildgroei aan educatieve apps en sites. Zo blijkt uit het onderzoek Iene Miene Media 2013 bijvoorbeeld dat meer dan de helft van de 3-jarigen op een tablet speelt. Ouders zijn daarbij positief over het mediagebruik van hun kinderen. Ze vinden het mediagebruik goed voor de ontwikkeling van hun kind en voor later op school. Typen apps en sites

    

De apps en sites die in de gids worden beschreven richten zich op de volgende categorieën: lezen schrijven rekenen creativiteit doe-het-zelf-filmpjes Zo leren leerlingen van 5 tot 8 jaar met de app Letterschool letters schrijven en metKenny leren ze schrijfbewegingen. Met leesapps als RomPomPom en Juf Jannie leren kinderen lezen door het gebruik van fonetische uitspraak en klankzuivere korte woorden. Met crea-apps als Just Colors ontwikkelen leerlingen kleurbegrip. http://www.kennisnet.nl/fileadmin/contentelementen/kennisnet/Dossier_mediawi jsheid/104-leerzame-apps-sites.pdf

pagina 18


BIJLAGE 3 Websites over tablets in het onderwijs Algemeen http://www.stationtostation.nl/ http://www.ikleesdigitaal.nl/2013/02/ http://eduapp.nl/ http://klassetv.nl/ http://mijnkindonline.nl/onderwerpen/apps http://www.rianvisser.nl/portfolio/apps/ Onderzoek http://www.leesmonitor.nu/page/10006/digitale-kinderboeken Ipad in de klas http://www.rekels.nl/leesvoer/lezen-wordt-beleven-met-de-ipad_95.html http://www.onderwijsmaakjesamen.nl/actueel/ipad-in-de-klas/ http://www.kennisnet.nl/themas/laptops-tablets/beginnen-met-ipads-in-de-klasstart-hier/ http://snappet.org/

Mediawijsheid: http://www.mediawijzer.net/ http://mijnkindonline.nl/ Onderbouw http://klassetv.nl/lesmateriaal/digitale-prentenboeken/ http://www.digidreumes.nl/ www.hetspinternet.nl http://www.zwijsenouders.nl/Artikel/Digitale-prentenboeken-voor-iPad-eniPhone.htm Digibordlessen http://www.meestermichael.nl/digibord/ob%20algemeen.html

pagina 19


Gids http://www.kennisnet.nl/fileadmin/contentelementen/kennisnet/Dossier_mediawi jsheid/104-leerzame-apps-sites.pdf App voor in de klas: http://klasbord.nl/ Via de Klasbord-app hou je als leerkracht ouders en betrokkenen direct op de hoogte van de activiteiten in het klaslokaal.

pagina 20


Handleiding kinderboek gaat digitaal