Issuu on Google+

KONDA

Ocak’12 Barometresi

Siyasal ve Toplumsal Araştırmalar Dizisi

Türkiye Aile Yapısı


KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 2 / 95


ĠÇĠNDEKĠLER 1.

YÖNETĠCĠ ÖZETĠ ............................................................................................................. 5

2.

BUGÜN SEÇĠM OLSA? ................................................................................................. 11

2.1. Bulgular ....................................................................................................................................................... 11 2.2. Dikkati Çeken Siyasi Bulgular .................................................................................................................... 13 2.3. Parti yandaĢ profilleri ................................................................................................................................. 14

3.

GÜNCEL SĠYASET ........................................................................................................ 21

3.1. Ergenekon ve Balyoz davaları hakkında ................................................................................................... 21 3.2. Yeni Anayasa hakkında .............................................................................................................................. 23 3.3. Yeni Anayasayı kim yapsın? ....................................................................................................................... 24

4.

AĠLE YAPISI .................................................................................................................. 27

4.1. Kavramsal çerçeve ..................................................................................................................................... 27 4.2. Kullanılan sorular ....................................................................................................................................... 29 4.3. Aile demografisi .......................................................................................................................................... 31

5.

AĠLE KÜMELERĠ ........................................................................................................... 39

5.1. 5.2. 5.3. 5.4. 5.5.

Dindar aileler .............................................................................................................................................. 40 Geleneksel aileler ....................................................................................................................................... 40 Gençler ve genç aileler ............................................................................................................................... 40 Modern aileler ............................................................................................................................................. 41 Kümelerin Algı, Değerleri ve AlıĢkanlıkları ................................................................................................. 41

6.

AĠLE HAYATI ................................................................................................................. 45

6.1. 6.2. 6.3. 6.4. 6.5. 6.6. 6.7. 6.8. 6.9.

Faktör analizi .............................................................................................................................................. 45 Gündelik hayat pratikleri ............................................................................................................................ 46 Hanede alıĢveriĢ ......................................................................................................................................... 53 Bazı sahiplikler............................................................................................................................................ 55 Refah ve mutluluk algıları .......................................................................................................................... 56 Kadının kararlardaki rolü ........................................................................................................................... 58 Geleneksel hayat pratikleri ........................................................................................................................ 59 Sosyal devlet ............................................................................................................................................... 61 Boyutlar değerlendirme .............................................................................................................................. 62

7.

AĠLE VE AHLAKĠ DEĞERLER ........................................................................................ 65

7.1. Aile için önemli görülen özellikler .............................................................................................................. 65 7.2. Çocuklara kazandırılması gereken meziyetler .......................................................................................... 66 7.3. Büyüklere karĢı saygı ve sorumluluk ......................................................................................................... 68

8.

TÜRKĠYE AĠLE YAPISI: YORUM ..................................................................................... 73

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 3 / 95


9.

ARAġTIRMANIN KÜNYESĠ............................................................................................ 75

9.1. AraĢtırmanın Genel Tanımı......................................................................................................................... 75 9.2. Örneklem ..................................................................................................................................................... 75

10. TÜM CEVAP DAĞILIMLARI ........................................................................................... 77 10.1. Deneklerin Profili ........................................................................................................................................ 77 10.2. Aile ........................................................................................................................................................... 82 10.3. Gündelik Hayat Pratikleri ........................................................................................................................... 89 10.4. Refah ve Mutluluk Algısı ............................................................................................................................. 92 10.5. Kadının Kararlardaki Rolü .......................................................................................................................... 92 10.6. Geleneksellik .............................................................................................................................................. 93 10.7. Sosyal Devlet .............................................................................................................................................. 93 10.8. Siyasi Gündem ............................................................................................................................................ 95

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 4 / 95


1. YÖNETĠCĠ ÖZETĠ AraĢtırmanın Tanımı Bu rapora esas olan araĢtırma, 7-8 Ocak 2012 tarihlerinde, 27 ilin 100 ilçesine bağlı 150 mahalle ve köyünde 2517 kiĢiyle hanelerinde yüz yüze görüĢülerek gerçekleĢtirilmiĢtir.

Siyasal Bulgular AraĢtırmanın yapıldığı 7-8 Ocak tarihlerinde seçim yapılmıĢ olsaydı Ak Parti yüzde 54,8 CHP yüzde 21,9 ve MHP yüzde 10,3 oranında oy alacaktı. AraĢtırma günü görüĢülen deneklerin yüzde 41,9’u Ak Parti, yüzde 17,9’u CHP, yüzde 8,6’sı MHP’ye oy vereceğini söylemektedir. Deneklerin yüzde 16,9’u kararsız olduğunu, yüzde 6,7’si de oy kullanmayacağını söylemektedir. Kararsızlar dağıtıldıktan sonra oluĢan tabloda Ak Parti yüzde 54,8 oranına ulaĢmaktadır. Bu tablo, Ak Parti’nin yükselmeye devam etmekte olduğunu, merkez ve sağ siyasette Ak Parti’de oluĢan konsolidasyonun kalıcı hale dönüĢmekte ve CHP’nin Kemal Kılıçdaroğlu öncesi oy oranına döndüğünü göstermektedir. Her beĢ kiĢiden üçü (yüzde 63) Ergenekon, Balyoz ve benzeri davalar etrafında dönen tartıĢmalarda “hükümetin çetelerle mücadele ettiği” kanaatini taĢımaktadır ki, bu oran 24 aylık seyir içinde en yüksek orandır. Diğer beĢte iki ise “hükümetin muhaliflerini cezalandırdığı” kanaatindedir. Bu davaları onaylayanlardaki artıĢ MHP seçmenlerinin 24 aylık sürede davaların gerekçelerine inanarak kanaatlerini değiĢtirmeleri sonucunda oluĢmaktadır. Anayasa değiĢikliği talebinin oldukça güçlü olduğu görülmektedir. Yeni anayasa ile ilgili tartıĢmalarda her beĢ kiĢiden birisi (yüzde 21) “yeni anayasaya gerek yoktur” derken, geri kalanlar “bazı maddeleri değiĢtirmek” (yüzde 43) ile “tümden yeni anayasa yapmak” (yüzde 36) arasında bölünmektedir. Yeni anayasanın halkın taleplerinin toplanarak bu meclis tarafından yapılması kanaati toplumun yarısına (yüzde 50) yerleĢmiĢtir. Toplumun üçte birinde üniversite öğretim kadroları, hukukçular tarafından veya kurucu meclis tarafından yapılması görüĢü görülmektedir ki, CHP seçmeninin yarısı bu kanaattedir. Ocak 2012

Ak Parti CHP MHP BDP Diğer partiler Kararsızlar Oy kullanmayacaklar Toplam

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

12 Haziran 2011

AraĢtırma sonucu

Kararsızlar dağ. sonra

49,8 26,0 13,0 6,3 4,9

41,9 17,9 8,6 4,3 3,6 16,9 6,7 100,0

54,8 21,9 10,3 5,4 7,6

100,0

22.EVY.RP: 17, 01.12

100,0

Sayfa 5 / 95


Ocak’12 Barometresi’nin teması: Aile yapısı Seçmen, müĢteri, okur, izleyici vb. olarak tanımladığımız ve anlamaya çalıĢtığımız bireyi esas olarak önce ailesiyle sonra toplumla iliĢkilendirmeden yapılacak çalıĢma ve açıklamaların yetersiz olacağı kanaatindeyiz. Aile en küçük toplumsal birim; aynı zamanda nesiller arası bir sistem. Ve her sistem gibi değiĢmekte olan, kendi iç dinamikleriyle veya toplumsal, kültürel, ekonomik ve siyasal dinamiklerle dönüĢen bir sistem. Bu değiĢim üzerine sanayi toplumu sosyolojisi teorisi tarım toplumundan sanayi toplumuna geçerken, aile yapısı da geniĢ aileden çekirdek aileye dönüĢür. Yine bu varsayımın sonuçlarına göre çekirdek aileye dönüĢmüĢ, kentli olmuĢ ailenin önce tüketim ve davranıĢ kalıpları değiĢir, sonrasında da değerleri “modern” değerlere doğru değiĢecektir. Elbette bu modern nitelemesinin de kılık kıyafetten kadın erkek iliĢkilerine kadar ima ettiği ve tanımladığı bir dizi tutum, davranıĢ ve değerler manzumesi vardır. Ama en önemlisi bireyselleĢmenin artacağı, aile içinde bile bağımsız bireylere dönüĢüleceği varsayımıdır. Siyaset biliminden pazarlamaya, reklamcılıktan üretime kadar hemen her alan sanayi toplumu sosyolojisiyle tanımlanmıĢ, doğru, normal ve kaçınılmaz olan bu çekirdek aileye ve bireyselleĢmeye göre kurgulanmaktadır. Ġster kadın meselelerine ister aidiyet ve kimlik meselelerine bakıldığında ülke nüfusunun yüzde 50’sinin yalnızca 11 metropol merkezinde, yüzde 30’u kent merkezlerinde yaĢamaya baĢlamıĢ olmasına rağmen “modern ve kentli” olarak ima edilen bazı değer ve davranıĢ değiĢimlerinin gerçekleĢmediği de araĢtırmalarımızda görülmektedir. O nedenle 2012 Türkiye’sinin aile yapısı, davranıĢ ve tercihleri, ahlaki değerleri gibi meselelere daha yakından bakma ihtiyacı hissedilmektedir. Aile demografisi Türkiye’de 18 yaĢ üstü yetiĢkin nüfusun yüzde 71,6’sı evli, yüzde 21,2’si bekar, yüzde 0,9’u niĢanlı, yüzde 1,4’ü boĢanmıĢ ve yüzde 4,9’u duldur. Evlilik biçiminde hâlâ ağırlık görücü usulüyle evlenmededir (yüzde 48,1) ve nüfusun yüzde 8,2’si rızası dıĢında aile büyüklerinin kararıyla evlendirildiğini söylerken, yüzde 43,7 oranında karĢılıklı karar vererek evlenme vardır. BeĢte üç evlilik hem resmi hem dini nikahla gerçekleĢmiĢtir. Herhangi bir nikah olmadan beraber yaĢayan ise yok denecek kadar azdır. Her dört evlilikten birinde çiftler arasında akrabalık bağı bulunmaktadır (yüzde 9,9 birinci derece akraba, yüzde 16,1 ikinci derece akraba). Kaldı ki birinci derece akrabalar arası her beĢ evliliğin birisi rızaları dıĢında gerçekleĢmektedir. Onda sekiz için aile demek anne-baba ve çocuklardan oluĢan çekirdek ailedir. Onda biri büyükanne-büyükbaba-anne-baba-çocuklardan oluĢan geniĢ aile, onda biri için ise diğer akrabaları da kapsayan aileyi “ailem” olarak saymaktadır. Ülkedeki ortalama aile büyüklüğü 3,8 kiĢidir. Her on ailenin altısında evli çiftlerden ancak bir kiĢi çalıĢırken, yalnızca bir ailede eĢlerden her ikisi de çalıĢmaktadır. EĢlerin her ikisinin de üniversite eğitimli olduğu aileler

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 6 / 95


yalnızca yüzde 5, birisinin üniversite diğerinin lise eğitimli olduğu aileler de yüzde 5 oranındadır. GeniĢ aileyle ve akrabalarla iliĢkiler oldukça yoğun, aile içi geçimsizlik ve sorunlar düĢüktür. Kümeleme analizi yaparak aileleri üç kümede (Modern Aileler, Geleneksel Aileler ve Dindar Aileler) ve dördüncü küme olarak da Gençler ve Genç Aileler olarak analiz etmek olanaklıdır. Bu dört kümenin karakteristikleri, tercihleri ve davranıĢları birbirinden farklıdır. Faktör analizi sonucu sorulan soruların beĢ boyutu ölçtüğü tespit edilmiĢ ve bu boyutlar Ģöyle adlandırılmıĢtır: Gündelik hayat pratikleri / refah ve mutluluk algıları / kadının kararlardaki rolü / geleneksellik / sosyal devlet. Gündelik hayat pratikleri  Bir erkekle bir kadının beraber yaĢaması için dini nikâhın Ģart olduğu fikrinde olanlar yüzde 76,2 oranındadır. Bir erkekle kadının beraber yaĢamaları için dini nikah Ģarttır diyenler doğal olarak Dindar Aileler’de en yüksek oranda iken, Modern Aileler’e doğru azalmaktadır.  “Kızım, kızkardeĢim aile büyükleri beğenmese bile evleneceği kiĢiyi seçebilir” fikrini onaylayanlar yüzde 61,8, karĢı çıkanlar yüzde 22,8 oranındadır. Bu fikri sahip olanlar en çok Modern Aileler arasında görülmektedir.  “Bir kadın sevdiği adamla resmi veya dini nikâh olmadan beraber yaĢayabilir” fikrini onaylayanlar yalnızca yüzde 10,3, karĢı çıkanlar yüzde 82,1 oranındadır. Nikahsız beraberliğe en düĢük hoĢgörü Dindar Aileler’de görülmektedir.  Toplumun yüzde 53,7’si henüz ailecek sinemaya, tiyatroya gitmemiĢ, yüzde 55,5’i yılbaĢı kutlamamakta, yüzde 52,2 hanede kadınlar kolsuz bluz giyememekte, yüzde 40,1’i ailecek tatil yapmamıĢ ve yüzde 29,8’i aile içinde yaĢgünü kutlamamaktadır.  Hanelerde alıĢveriĢ rolü ve yükümlülüğü eĢit dağılmıĢ görünüyor. Hanelerin yüzde 27,6’sında kadınlar, yüzde 28’inde erkekler, yüzde 25,6’sında zaman zaman her ikisi de alıĢveriĢ yapıyor. Çocuklar dahil ailecek alıĢveriĢ yapanlar ise yüzde 17,5 oranındadır. Modern Aileler’de alıĢveriĢte kadının ve çocuğun ağırlığı yükselirken, Dindar Aileler’de alıĢveriĢte erkeğin ağırlığı artıyor, geleneksel ailelerde ise beraber alıĢveriĢ oranı diğerlerine göre yükseliyor.  En yüksek oranda kullanılan alıĢveriĢ mekanı süpermarketler (yüzde 65) olarak ortaya çıkıyor. Mahalle bakkalından alıĢveriĢ yüzde 34,2, mahalle pazarından alıĢveriĢ yüzde 43,9 oranında. AlıĢveriĢ merkezleri veya hipermarketlerden alıĢveriĢ oranı yüzde 16,3 oranında.  Ülkedeki hanelerin yüzde 59,7’sinde bulaĢık makinesi varken, görüĢülen deneklerin yüzde 38,1’inde kredi kartı vardır.  Hanelerin dörtte birine hâlâ memleketten salça, tarhana gibi yiyecekler gelirken, her on hanenin altısında salça, tarhana gibi bazı erzaklar yapılmaktadır.  Hanelerin onda dokuzunda bayramlarda büyüklere ziyaret geçerlidir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 7 / 95


Refah ve mutluluk algıları Bulgular toplumun geleneksel özelliklerinden olan “kanaatkârlık” duygusunu ve aynı zamanda “mutluluk” algı ve duygusunun gelir ve refahdan bağımsız ve göreceli olduğunu gösteriyor.  Toplumun üçte ikisi (yüzde 67,8) kendisini orta sınıf sayıyor, sorulduğunda refah bakımından ortadaki dilimde tanımlıyor.  Buna karĢılık yine benzer Ģekilde üçte ikiye yakın insan (yüze 61,7) mutluluk bakımından ise kendini en mutlu ve mutlu dilimlerde tanımlıyor.  Toplumun yüzde 8’i kendisini en yoksul, yüzde 18,2’si de kendisini yoksul olarak tanımlıyor.  Kendisini yoksul olarak tanımlayanların yüzde 86’sı lise altı eğitimli, yüzde 95’inin babası da lise altı eğitimli. Ağırlıkla iĢçi olarak veya tarımda çalıĢıyorlar veya iĢsizler. Yüzde 60’ının aylık hane geliri 700 liranın altında ve dörtte biri metropol varoĢlarında oturuyor.  Kendisini mutsuz olarak tanımlayanların ise dörtte biri Kürt, beĢte biri Alevi, beĢte ikisi inançlı, üçte biri 700 TL altında gelire sahip.  Mutluluk algısı en yüksek oranda önce Dindar Aileler’de ve sonra da Modern Aileler’de görülürken, Dindar Aileler ve Genç Aileler gelir ve refah bakımından kendilerini diğerlerine kıyasla daha geride olarak görüyorlar. Kadının kararlardaki rolü Haneye mobilya, beyaz eĢya alınırken kadınların kararlardaki rolü yüzde 54,6 iken, çocuğun hangi okula gideceği kararında hanelerin yalnızca yüzde 18,5’inde kadının etkin olduğu görülüyor. Kadınlara biçilen bu rollerde hemen hiçbir farklı kümelenme ve demografik farklılıkta kayda değer bir tutum farkı gözlenmemektedir. Yani toplumun tüm kesimlerinde kadına bakıĢ ortak ve sorunlu bir karakteristik göstermektedir. Sosyal devlet Toplumda sosyal devlet politikalarına talep oldukça güçlüdür. GörüĢülen deneklerin onda dokuzu çocuğuna kötü davranan aileye devletin müdahale etmesine olumlu bakmaktadır. Benzer Ģekilde görüĢülen deneklerin onda sekizi de sürekli geliri olmayan kiĢilere devletin bakmakla yükümlü olduğunu düĢünmektedir. Aile için ahlaki değerler Aileleri ve kendileri için önemli görülen özellikler sorulduğunda, görüĢülen kiĢiler en yüksek oranda yüzde 58 ile “konu komĢunun, çevrenin itibarı, saygısı” ve yüzde 54 ile “gelenek, göreneklere bağlılık” ve yüzde 46 ile “dini değerlere bağlılık” özelliklerini saymaktadır. Eğitim seviyesi yükseldikçe bir taraftan çevrenin itibarına ve gelenek ve göreneklere bağlığa verilen önemin azaldığı, diğer bir taraftan da modern, çağdaĢ bir aile olmaya, iĢ hayatında baĢarı ve kariyere ve kısmen maddi servete verilen önemin arttığı görülmektedir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 8 / 95


Çocuklara kazandırılması gereken meziyetler GörüĢülen kiĢilerin yüzde 82’si kız çocuklarına kazandırılması gereken iki özellikten biri olarak “namuslu ve dürüst olma” seçeneğini söylüyor. Bu cevabı yüzde 30 ile “dini vecibeleri yerine getirme”, yüzde 20 ile “çalıĢkanlık”, yüzde 18 ile “vatana, millete bağlılık” ve “hakkını” arayabilme” ve yüzde 17 ile “gelenek ve göreneklere bağlılık” cevapları takip ediyor. GörüĢülen kiĢilerin yüzde 76’sı erkek çocuklara mutlaka “namuslu ve dürüst olma”nın öğretilmesi gerektiğine inanıyor. Ardından yüzde 31 ile “vatana, millete bağlılık”, yüzde 27 ile “çalıĢkanlık”, yüzde “24 ile “dini vecibeleri yerine getirme” geliyor. Büyüklere karĢı saygı ve sorumluluk Büyüklerin yanında yapılmaması gereken davranıĢlar olarak, içki içmek yüzde 81 oranında, sigara içmek yüzde 76 oranında, bacak bacak üstüne atmak yüzde 67 oranında ve lafa karıĢmak yüzde 57 oranında söylenmektedir. Eğitim seviyesi arttıkça her bir davranıĢa “yapılmamalı” deme oranı düĢüyor ve “hiçbirinde mahsur yok” deme oranı lise altı eğitimlilerde yüzde 4’ten, lise mezunlarında yüzde 9’a ve üniversitelilerde yüzde 18’e çıkıyor. Çocukların büyüklere karĢı sorumluluklarına dair ise yüzde 73 oranında “yaĢlılıkta bakım”, yüzde 6 oranında “maddi destek”, yine yüzde 6 oranında “arkadaĢlık” ve yüzde 15 oranında “minnettarlık” söylenmektedir. Eğitim seviyesi, baĢka birçok alanda olduğu gibi çocukların sorumluluğuna bakıĢta da farkediyor. Eğitim seviyesi arttıkça minnettarlık ve arkadaĢlık beklentisi artıyor ve yaĢlılıkta bakım beklentisi azalıyor. Türkiye’de aile yapısı üçüncü bir tür gösteriyor AraĢtırmanın genel değerlendirmesi olarak Ģu özellikler ortaya çıkıyor:  Aile kurumunu oluĢturan evlilik kurumunda toplumun rolü: Toplum, bir çiftin beraber yaĢaması için evli olmalarını, özellikle de resmi nikahın yanısıra imam nikahı aracılığıyla dinen de toplumsal birim olarak tanınmasını bekliyor.  Aile kavramında iliĢkilerin önemi: Geleneksel üç nesil ailelerin ve daha geniĢ ailelerin yerlerini iyice çekirdek ailelere bırakmıĢ oldukları görülüyor. Buna karĢılık “aile deyince akla gelen” tanım çekirdek ailede yaĢıyor olsalar bile hâlâ geniĢ aile.  Aile yapısının dayandığı pratikler: Toplum aile kavramını beraber yaĢadığından da daha bir geniĢ bir Ģekilde tanımlamak eğiliminde olmasına rağmen, aile kavramı beraber zaman geçirmeye, ortak pratiklere değil, iliĢkilere dayanıyor.  Aile kavramı ile bireysellik arasındaki iliĢki: Ailenin kentli gündelik pratikleri beraber yapmıyor olması, aile bireylerinin bireyselleĢmiĢ olduğunun göstergesi değil. Sonuç olarak, Türkiye’deki aile yapısı ekonomik iliĢkilere dayalı geniĢ aileden çekirdek aileye doğru geçiĢte ortada bir durakta iliĢkiye dayalı, geleneksel ve dini değerler ağırlıklı üçüncü bir aile yapısı göstermektedir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 9 / 95


KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 10 / 95


2. BUGÜN SEÇĠM OLSA? 2.1. Bulgular Anketin yapıldığı 7-8 Ocak tarihlerinde “genel seçim yapılmıĢ olsaydı tercihiniz hangi partiden yana olurdu?” sorusuna görüĢülen kiĢilerin cevap dağılımları aĢağıdaki tablo ve grafikte görülmektedir.

Ocak 2012

Ak Parti

41,9

CHP

17,9

MHP

8,6

BDP

4,3

Diğer partiler Kararsız

3,6 16,9

Oy kullanmaz

6,7

Toplam

100,0

AraĢtırmada görüĢülen kiĢilerin yüzde 41,9’u Ak Parti, yüzde 17,9’u CHP, yüzde 8,6’sı MHP’ye oy vereceğini söylemektedir. GörüĢülen kiĢilerin yüzde 16,9’u kararsız olduğunu, yüzde 6,7’si de oy kullanmayacağını söylemektedir.

AkParti 41,9

CHP 17,9

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

BDP Diğer 4,3 3,6

MHP 8,6

Kararsız 16,9

22.EVY.RP: 17, 01.12

Oy kull. 6,7

Sayfa 11 / 95


Kararsızlar ve oy kullanmayacağını söyleyenler dörtte bir oranındadır ki, bu oran seçim dönemi dıĢı araĢtırmalardaki ortalama orana paralel seyretmektedir. Kararsızlar dağıtıldıktan sonra oluĢan tablo seçim sonuçlarıyla beraber aĢağıdadır. 12 Haziran 2011

Ocak 2012

Ak Parti

49,8

54,8

CHP

26,0

21,9

MHP

13,0

10,3

BDP

6,3

5,4

4,9 100,0

7,6

Diğer partiler Toplam

100,0

Kararsızlar dağıtıldıktan sonra oluĢan tabloda, Ak Parti yüzde 54,8 oranına çıkmaktadır. CHP yüzde 21,9 ve MHP yüzde 10,3 oranında oy alacaktır.

AkParti 54,8

CHP; 21,9

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

MHP; 10,3

22.EVY.RP: 17, 01.12

BDP; 5,4

Diğer; 7,6

Sayfa 12 / 95


2.2. Dikkati Çeken Siyasi Bulgular Ak Parti oy oranının yükseliĢi sürüyor Ak Parti’nin kuruluĢundan bu tarafa girdiği beĢ seçim ve Ocak’12 Barometresi bulguları beraberce değerlendirildiğinde Ak Parti oy oranının artmayı sürdürdüğü görülüyor. Bir baĢka deyiĢle Ak Parti oy oranının henüz kendi sınırlarına gelmediği görülmektedir. 60

54,8 49,8 46,6

50

41,7 40

30

34,3 Diğer partiler 19,4

20

10

0

Ak Parti 38,4

8,4

18,2 10,5

20,9 14,3

23,1 16,0

CHP; 26,0 21,9 MHP; 13,0

10,3 7,6

6,2

5,2

5,2

5,7

BDP (DTP); 6,3

5,4

2002 Genel S.

2004 Yerel S.

2007 Genel S.

2009 Yerel S.

2011 Genel S.

Ocak Barometre

CHP Kılıçdaroğlu öncesi seviyeye geri döndü Ocak’12 Barometresi’ndeki CHP oy oranının Kemal Kılıçdaroğlu’nun CHP liderliğine geliĢinden önceki seviyesine gerilemiĢ olduğu görülmektedir. Kemal Kılıçdaroğlu’nun CHP kimliğinde beklenen değiĢimi oluĢturamadığı ve seçmen gözündeki CHP algısını değiĢtiremediği söylenebilir. MHP bildik seviyesine kilitlenmiĢ durumda MHP hemen baraj üstüne kilitlenmiĢ durumda. Parti içindeki tartıĢmaların henüz partinin siyasi pozisyonlarında önemli bir değiĢikliğe yol açmadığı, seçmen gözündeki MHP algısında da hemen hemen hiçbir değiĢikliğin olmadığı görülmektedir. Siyasetteki konsolidasyon kalıcılaĢmakta Ak Parti büyürken geleneksel tanımla merkez ve sağ olarak nitelendirilen etrafındaki partileri kendi içinde eritmekteydi. Ocak’12 Barometresi bulguları bu konsolidasyonun kalıcılaĢmakta olduğunu ve önümüzdeki dönemde halen siyasette var olan dört parti dıĢında baĢka bir partinin siyasette varolamayacağının sinyallerini vermektedir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 13 / 95


Türkiye

Ak Parti 42

Kadın

Ak Parti 42

Erkek

Ak Parti 41

18 - 28 yaĢ

Ak Parti 39

CHP 17

MHP 8 4

CHP 17

CHP 16

Kar. 17 Oy kull. 7

4 5

5

CHP 16

6

MHP 10 4

MHP 9 5

Kar. 18 Oy kull. 7

7

4

Kar. 16

Kar. 17

6

Oy kull. 9

Eğitim Durumu

YaĢ

Cinsiyet

2.3. Parti yandaĢ profilleri

29 - 43 yaĢ

Ak Parti 44

CHP 16

44+ yaĢ

Ak Parti 43

CHP 18

Okuryazar değil

Ak Parti 42

CHP 71 BDP 14

Ak Parti 58

Diplomasız okur

Ak Parti 34

Lise mezunu Üniversite mezunu

CHP 13

Ak Parti 47

Ortaokul mezunu

Ak Parti 23

Kar. 16

6

Kar. 18

6

Kar. 22

7

2 6

CHP 15 MHP 8 4

CHP 21

CHP 30

%0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

3

7

7

4 2 BDP 14

Ak Parti 50

Ġlkokul mezunu

MHP 8 4

MHP 11 4 3

MHP 9 4

% 50

22.EVY.RP: 17, 01.12

Diğer 7

4

6

Oy kull. 7

Kar. 16

Kar. 17

6

6

Kar. 13

5

7

Kar. 18 Oy kull. 8

Kar. 20

Oy kull. 10

% 100

Sayfa 14 / 95


Temel demografik profillerde dikkat çekici bulgular:  Parti oy tabanlarında cinsiyet farklılığında özel bir durum gözlenmemektedir. Dikkati çeken farklılık MHP tabanının erkek ağırlıklı oluĢudur.  YaĢ arttıkça Ak Parti ve CHP’nin aldığı oy oranı bir miktar artarken, MHP’nin, BDP’nin ve diğer küçük partilerin oranları düĢmektedir. Yani MHP ve BDP’nin taban kompozisyonunda gençlerin diğer yaĢ gruplarına kıyasla önde oldukları görülmektedir.  Eğitim seviyesi ve parti tercihleri arasındaki iliĢkiler Ģimdiye dek yapılmıĢ olan KONDA Barometreleri bulgularına paraleldir. CHP ve MHP daha eğitimliler arasında daha güçlüyken, eğitim seviyesi düĢtükçe Ak Parti ve BDP güçlenmektedir. BDP’nin en eğitimsiz küme içinde güçlü olması Kürt nüfusun eğitim seviyesi bakımından da dikkat çekicidir. Dindarlık, din, mezhep ve etnik köken üzerinden parti tabanlarına bakıldığında:  Dindarlığın ve örtünmenin parti tercihleri üzerindeki etkisi açık bir Ģekilde görülmektedir. Kendini “dinin tüm gereklerini yerine getiren biri” (sofu) olarak tanımlayanların yüzde 56’sı Ak Parti’ye ve yüzde 7’si CHP’ye oy vereceğini söylerken, “dinin gereklerine pek inanmayanlar”da (inançsız) bu oranlar tersine dönmekte ve inançsızların yüzde 15’i Ak Parti, yüzde 34’ü CHP seçmeni olduğunu ifade etmektedir. Türbanlıların yüzde 62’si, baĢörtülülerin yüzde 60’ı, örtünmeyenlerin yüzde 20’si Ak Parti’ye oy vereceğini söylemektedir. CHP için bu oranlar aynı sırayla yüzde 2, yüzde 8 ve yüzde 37’dir.  Bilinen Aleviler-CHP iliĢkisi bu ayki araĢtırmada da görülmektedir: Alevilerin yüzde 70’i CHP’ye oy vereceğini söylemektedir.  Kürtler arasındaki oy dağılımı yüzde 34 BDP, yüzde 36 Ak Parti, yüzde 7 CHP olacak Ģekilde Ak Parti öndedir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 15 / 95


Parti YandaĢ Profilleri

Örtünme Durumu

Türkiye

Türban

Ak Parti 20

Türk

Din / Mezhep

3

8 MHP 6 5

6

9

CHP 18

Ak Parti 36

7 1

Arap

Kar. 17

9

CHP 37

Ak Parti 42

Kürt-Zaza

23

9

7

Kar. 10 4

Kar. 17

Kar. 18

9 1 6

5 11

Kar. 18

BDP 34

7

10 Kar. 10 4

Ak Parti 84 Ak Parti 39

Sünni Müslüman Alevi Müslüman

2

Ak Parti 52

Diğer

Dindarlık

CHP 17 MHP 8 4 6

Ak Parti 62

BaĢörtüsü Örtmüyor

Etnik köken

Ak Parti 42

CHP 29

Ak Parti 45 3

4 3

CHP 13 MHP 9 4

6

CHP 70

Diğer Müslüman Diğer

13

Ġnançsız

15

CHP 48

Ak Parti 25

Dindar

CHP 15 2

CHP 34

5

3 8 CHP 31

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

11 11

Diğer 23

CHP 11

Ak Parti 56

%0

Kar. 17

6

8

4

7 33 7

% 50

22.EVY.RP: 17, 01.12

7

Kar. 10 Oy kull. 15 Kar. 14

14

Kar. 13 Oy kull. 16

MHP 9 4 3

Ak Parti 49

Sofu

Oy kull. 12

10

3 3 Kar. 14

Ak Parti 50

Ġnançlı

Kar.

Kar. 19

7

Kar. 16 Kar. 17

8 6 7

% 100

Sayfa 16 / 95


Parti YandaĢ Profilleri

YerleĢim Tipi

Türkiye

Ak Parti 42

Kır

Ak Parti 47

Kent

Oturduğu evin tipi

Ak Parti 39

Aylık hane geliri

Lüks konut

Ak Parti 24

CHP 11 6

701 - 1200 TL

Ak Parti 44

CHP 15

2001 - 3000 TL

Ak Parti 38 Ak Parti 31

%0

CHP 17 CHP 25 CHP 32

% 50

Kar. 20

7

Kar. 16 Kar. 15

Kar. 17

10

10

4 8

Kar. 18

8

7

Oy kull. 8

7

3 5

BDP 12

Ak Parti 45

Ak Parti 40

7

Kar. 16

5

10

301 - 700 TL

1200 - 2000 TL

8

5

Ak Parti 45

CHP 9

4

7

300 TL ve altı

3001 TL ve üzeri

8

8

CHP 31

Kar. 17

4 5

CHP 10 7 CHP 18

6

2 6

7

CHP 16

Ak Parti 47

Standart kentsel alan

11

CHP 18

Ak Parti 46

VaroĢ

4

7 BDP 8 8 Kar. 10 5

CHP 14

Ak Parti 39

Geleneksel ev

8

CHP 17

Ak Parti 43

Metropol

CHP 17

8 Oy kull. 11

Kar. 15 3

4

Kar. 17

7

4 5

Kar. 17

6

MHP 2 7 10 9 31 5

Kar. 17 Diğer

1 7

8

Kar. 15

Kar. 19

5

Oy kull. 8

% 100

Ak Parti kırda ve kentlerde, CHP metropollerde, MHP ise kentlerde Türkiye genelinde aldıklarının biraz üstünde oy almaktadırlar. Ak Parti geleneksel evlerde ve varoĢlarda yaĢayanlarda, CHP ise lüks konutlarda oturanlarda kendi ortalamasından daha yüksek oranda oy almaktadır. GörüĢülen kiĢilerde aylık hane gelirleri düĢtükçe CHP’ye oy verme oranları hızla azalmakta, Ak Parti’ye oy verme oranları artmaktadır.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 17 / 95


Parti YandaĢ Profilleri

Hayat tarzı

Türkiye

Ak Parti 42

Modern Ak Parti 17 Geleneksel muhafazakâr

CHP 12

CHP 17

Ak Parti 40

Mutsuz

Ak Parti 37

Çok mutsuz

Ak Parti 36

5. dilim (en zengin)

CHP 16 CHP 19

Ak Parti 38

3. dilim (orta)

Ak Parti 37

1. dilim (en yoksul)

Kar. 17

Kar. 14

5

10 8

8

5 5

4 BDP 13 3 MHP 16

7

Kar. 15 Kar. 17

6

7

6

Kar. 19

8

Kar. 16

8

5

Kar. 14 2

Kar. 17

Oy kull. 12 6

CHP 17 MHP 8 3 6

Kar. 17

6

5 4

7

CHP 10

% 50

22.EVY.RP: 17, 01.12

7

Kar. 14

6

Kar. 19

CHP 19

Ak Parti 49

3

9

Kar. 19

4

7

Diğer 11

CHP 20

%0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

5

CHP 12

Ak Parti 43

2. dilim

4 6

CHP 25

Ak Parti 49

4. dilim

8

CHP 16

Ak Parti 43

Ne mutlu ne mutsuz

4 6

4 5 3 6

Ak Parti 45

Mutlu

8

9

Ak Parti 60

Çok mutlu Mutluluk seviyesi

CHP 43

Ak Parti 43

Dindar muhafazakâr

Refah seviyesi

CHP 17

6 9

6

Kar. 18 7 3 Kar. 14

9

6

% 100

Sayfa 18 / 95


 Hayat tarzı bakımından bakıldığında, kendilerini modern olarak tanımlamayı tercih edenler arasında CHP kendi ortalamasının oldukça üstünde oy alırken, Ak Parti kendini geleneksel muhafazakâr olarak tanımlayanlarda ve özellikle de dindar muhafazakârlarda tanımlayanlarda oldukça ağırlıklıdır.  Mutluluk seviyesi yükseldikçe Ak Parti oy oranı yükselmekte, CHP oy oranı düĢmektedir. CHP oy oranı mutluluk seviyesi düĢtükçe artmaktadır. Bir baĢka deyiĢle CHP mutsuzların, Ak Parti mutlu olanların arasında daha yüksek oranlarda oy almaktadır. (Mutluluk dilimleri “Genel hayat Ģartları bakımından kendinizi ne kadar mutlu hissediyorsunuz?” sorusunun cevaplarına göre tanımlanmıĢtır.)  GörüĢülen kiĢilerin kendi refah seviyeleriyle ilgili algılarına göre bakıldığında en zengin ve en yoksul hissedenlerde ve orta gelir seviyesinde Ak Parti kendi ortalaması üzerinde oy almaktadır. CHP’de orta dilimlerde küçük oranda da olsa kendi ortalamasının üstündedir. (Refah dilimleri “Ülkemizdeki insanları sahip oldukları gelir ve refah bakımından 5 dilime/gruba ayırsaydık, siz hangi dilimde olduğunuzu düĢünüyorsunuz?” sorusunun cevaplarına göre tanımlanmıĢtır.)

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 19 / 95


KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 20 / 95


3. GÜNCEL SĠYASET 3.1. Ergenekon ve Balyoz davaları hakkında KONDA Barometrelerinde, son yıllarda yoğun tartıĢmalara konu olan Ergenekon, Balyoz ve benzeri davalara dair kamuoyundaki algı ve değerlendirme sıkça izlenmektedir. Bu değerlendirme KONDA tarafından izlenmekte olan “kutuplaĢma endeksi” içinde olarak üç ayda bir sorulmaktadır. Ocak’12 Barometresi’nde de güncel siyaset bölümünde “Ergenekon ve Balyoz davaları etrafında dönen tartıĢmalarla ilgili fikrinizi aĢağıdaki cümlelerden hangisi en iyi Ģekilde açıklar” sorusu sorulmuĢtur. GörüĢülen deneklerin yüzde 63,2’si “hükümetin çetelerle mücadele ettiği”, yüzde 36,8’i de “hükümetin muhaliflerini cezalandırdığı” fikrindedir.

Ergenekon ve Balyoz davalarında hükümet... çetelerle mücadele ediyor. 63,2

muhaliflerini cezalandırıyor. 36,8

%0

% 50

% 100

Bu konudaki algı ve değerlendirmenin iki yıllık seyri aĢağıdaki grafikte görülmektedir. Ortalama yüzde 60 ve yüzde 40 civarında olan iki ayrı kümenin algıları arasındaki farklılığının korunmakta olduğu söylenebilir. Yine de Ocak 2012’de kamuoyunda “hükümetin çetelerle mücadele ettiği yönündeki kümenin en yüksek orana ulaĢtığının altı çizilmelidir. 100

Ergenekon ve Balyoz davaları hakkında görüĢlerin seyri

80

60

40

53,9

56,5

46,1

43,5

20

61,6 53,7

50,5

58,2

63,2

49,5 38,4

37,6

41,8

36,8

Hükümet çetelerle mücadele ediyor. Hükümet muhaliflerini cezalandırıyor.

0 Mart'10

Nisan'10

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

Temmuz'10

Kasım'10

ġubat'11

22.EVY.RP: 17, 01.12

Nisan'11

Ocak'12

Sayfa 21 / 95


Bu tartıĢmanın algılanıĢına parti yandaĢlığı üzerinden bakıldığında,  Ak Parti seçmeninin yüzde 87’si “çetelerle mücadele edildiğini” düĢünmektedir.  CHP seçmeninin de yüzde 85’i “hükümetin muhaliflerini cezalandırdığını” düĢünmektedir.  MHP seçmenleri bu konuda eĢit oranda iki kümeye ayrılmıĢ durumdadır.  Ak Parti ve CHP seçmenlerinin neredeyse tam tersi kanatte oldukları görülmektedir.

Parti tercihine göre Ergenekon ve Balyoz davaları çetelerle mücadele; 63

Türkiye

Ak Parti

muhalifleri cezalandırma; 37

87

CHP

13

15

85

MHP

49

BDP

51

41

59

Diğer partiler

59

Kararsız

41 66

Oy kullanmaz

34

40

60

0%

50%

100%

2010 Mart ayında yapılan Mart’10 Barometresi’ndeki bulgu ile Ocak’12 Barometresi’ndeki bulgu karĢılaĢtırıldığında, Ak Parti ve CHP seçmenlerindeki kanaatin hemen hiç değiĢmediği, değiĢikliğin yalnızca MHP seçmenlerinde “hükümetin çetelerle mücadele ettiği” kanaatinin giderek çoğalmasından ve bu kaymanın, genel kamuoyundaki değiĢikliğe yol açmasından kaynaklandığı görülmektedir. Parti tercihine göre Ergenekon ve Balyoz davaları (karşılaştırma) Türkiye'2010

muhalifleri cezalandırma; 47

53 çetelerle mücadele; 63

Türkiye'2012

Ak Parti'2010

37

85

Ak Parti'2012

15

87

13

CHP'2010

16

84

CHP'2012

15

85

MHP'2010

30

MHP'2012

70 49

0%

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

51 50%

22.EVY.RP: 17, 01.12

100%

Sayfa 22 / 95


3.2. Yeni Anayasa hakkında Ocak’12 Barometresi’nin güncel siyaset bölümünde yeni anayasa ve yapım sürecine iliĢkin de iki soru sorulmuĢtur. “Anayasa değiĢikliği veya yeni anayasa konusunda tercihiniz nedir” sorusuna, görüĢülen kiĢilerin yüzde 21,4’ü “yeni anayasaya gerek yoktur”, yüzde 42,7’si “mevcut anayasanın bazı maddelerinin değiĢtirilmesi yeterlidir”, yüzde 35,9’u da “herĢeyi baĢtan yazdığımız yeni anayasa gereklidir” cevabı vermektedir.

Anayasa değiĢikliği veya yeni anayasa konusunda tercihiniz nedir? Yeni anayasaya gerek yoktur.; 21,4 Her şeyi baştan yazdığımız yeni anayasa gereklidir.; 35,9

Mevcut anayasanın bazı maddelerinin değiştirilmesi yeterlidir.; 42,7

Parti tercihine göre yeni anayasaya bakıĢ Türkiye

yeni anayasaya gerek yoktur.; 21

bazı maddeler değiĢsin; 43

19

Ak Parti

41

40

27

CHP MHP

20

BDP

20 11

Diğer partiler

yeni anayasa gereklidir; 36

46 50

30

9

71 53

Kararsız

24

Oy kullanmaz

25 0%

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

27

37 43 46 50%

22.EVY.RP: 17, 01.12

32 29 100%

Sayfa 23 / 95


Parti yandaĢlığı üzerinden bakıldığında;  En kuvvetli “yeni anayasa” talebi BDP seçmeninde gözlenmekte, BDP seçmeninin yüzde 71’i “herĢeyin baĢtan yazıldığı yeni anayasa gereklidir” demektedir.  Diğer partiler arasında yeni anayasa konusunda Ergenekon davasına bakıĢta olduğu kadar çok bariz bir farklılık görülmemektedir.  Tümüyle yeni anayasa talebi ile bazı maddelerin değiĢtirilmesini yeterli görmeye beraberce “mevcut anayasanın düzeltilmesi veya değiĢtirilmesi talebi” olarak bakıldığında kamuoyunun beĢte dördünün mevcut anayasanın yetersizliğine iĢaret ettikleri söylenebilir.  Yeni anayasayı gerekli görenler Ak Parti seçmeni arasında yüzde 40, MHP seçmeni arasında yüzde 30, CHP seçmeni arasında yüzde 27 oranındadır.  Mevcut anayasanın bazı maddelerinin değiĢtirilmesinin yeterli olduğu fikrinde olanlar Ak Parti seçmeni arasında yüzde 41, MHP seçmeni arasında yüzde 50, CHP seçmeni arasında yüzde 46 oranındadır.  Yeni anayasaya gerek olmadığını savunanlar Ak Parti seçmeni arasında yüzde 19, MHP seçmeni arasında yüzde 20, CHP seçmeni arasında yüzde 27 oranındadır.

3.3. Yeni Anayasayı kim yapsın? “Yeni Anayasayı kim yapsın” Ģeklindeki soruya, görüĢülen deneklerin yüzde 50,2’si “halkın görüĢleri toplanarak ve değerlendirilerek bu Meclisce yapılmalıdır” cevabı vermektedir. GörüĢülen kiĢilerin yüzde 18,3’ü “12 Haziran seçimlerinde oluĢmuĢ hâlihazırdaki Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından”, yüzde 8,4’ü “özel olarak oluĢturulacak Anayasa Meclisi veya Kurucu Meclis tarafından”, yüzde 23,1’i de “üniversite hocaları, hukukçular grubu gibi bu iĢten anlayanlar tarafından” yapılmalıdır cevabı vermektedir.

Sizce yeni anayasa kimler tarafından yapılmalıdır?

Halkın görüşleri toplanarak ve değerlendirilerek bu Meclisce yapılmalıdır.; 50,2

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

Üniversite hocaları, hukukçular gibi bu işten anlayanlar tarafından; 23,1

12 Haziran seçimlerinde oluşmuş halihazırdaki Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından; 18,3

22.EVY.RP: 17, 01.12

Yeni anayasa için özel olarak oluşturulacak Anayasa Meclisi / Kurucu Meclis tarafından; 8,4

Sayfa 24 / 95


Parti yandaĢlığı üzerinden bakıldığında;  Parti tabanlarındaki en bariz farklılık CHP yandaĢlarında gözlenmektedir. CHP tabanının yüzde 42’si yeni anayasanın “üniversite hocaları, hukukçular gibi iĢin uzmanlarınca yapılması gerektiği” fikrindeyken, yüzde 44’ü de “halkın görüĢlerinin alınarak ve değerlendirilerek bu Meclis tarafından yapılması gerektiği” fikrindedir. CHP tabanındaki iki farklı kümenin varlığı dikkat çekicidir.  Ak Parti tabanının yüzde 51’i, MHP tabanının yüzde 51’i, BDP tabanının da yüzde 45’i halkın görüĢleri toplanarak bu Meclis tarafından yapılmasını istemektedir.

Parti tercihine anayasayı kimin yapması gerektiği görüĢü 23

Türkiye

8

18

51

Üniversite hocaları, hukukçular Halihazırdaki TBMM

15

Ak Parti

8

26

51

42

CHP MHP

25

BDP

25

Diğer partiler

25

Kararsız

24

8 12

5

7 51

17

45

11

9 7

44

12

13

22

Oy kullanmaz

Kurucu Meclis Halkın görüĢleri toplanarak bu TBMM

60 16

51

9

61

0%

50%

100%

Yeni anayasanın yapımına dair en bariz tepki farklılığı eğitim seviyesine göre bakıldığında ortaya çıkmaktadır. Eğitim seviyesi yükseldikçe üniversite hocaları, hukukçular tarafından anayasa yapımı veya kurucu meclis öne çıkmakta, halkın görüĢlerinin toplanarak anayasa yapılmasına olan destek sistematik olarak azalmaktadır.

Eğitime göre anayasayı kimin yapması gerektiği görüĢü Türkiye

23

8

18

51

Üniversite hocaları, hukukçular Halihazırdaki TBMM Üniversite

38

Lise

10

26

Lise altı

19 0%

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

9 8

Kurucu Meclis Halkın görüĢleri toplanarak bu TBMM 12

16

40 49

21

53 50%

22.EVY.RP: 17, 01.12

100%

Sayfa 25 / 95


KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 26 / 95


4. AĠLE YAPISI 4.1. Kavramsal çerçeve Mayıs 2010 tarihinde gerçekleĢtirdiğimiz özel araĢtırmalardan biri “Türkiye Gençliği AraĢtırması” idi. 15-30 yaĢ arası yaĢ grubunda tüm ülkeyi temsil eden bir örneklem ile yapılan bu araĢtırmanın önemli bulgularından bir tanesi gençlerin üçte ikisinin (yüzde 67,8) “hayata hazırlanırken en çok ailesinden bir Ģeyler öğrendiğini” söylüyor olmalarıydı. Gençlerin yalnızca yüzde 6,9’u öğretmenlerinden, yüzde 9,1’i kendi okuduklarından, yüzde 8,8’i seyrettiklerinden, yüzde 6’sı arkadaĢlarından, yüzde 1,4’ü de akrabalarından hayata dair Ģeyleri öğrendiklerini söylemekteydiler. Yine KONDA araĢtırmalarında dikkat çeken ortak bir bulgu hayat tarzından fikirlere kadar birçok konuda farklı tutum ve tercihleri açıklayıcı olan unsurlardan birinin görüĢülen kiĢinin babasının eğitim seviyesi olmasıydı. Öte yandan araĢtırmalarda “denek” diye adlandırdığımız bireyler, siyasette “seçmen”, gazete için “okur”, Ģirketler için “müĢteri” olarak tanımlanıyor. Birçok meseleye bu bireyler üzerinden bakıyoruz. Değerleri, tutumları, tercihleri bireyler üzerinden açıklamaya çalıĢıyoruz. Bireyi de tanımlarken esas olarak, yaĢ, cinsiyet, eğitim seviyesi, gelir seviyesi ve yaĢanılan yerin kır/kent olması gibi ölçülebilir ve kategorize edilebilir kümelenmeler üzerinden düĢünüyoruz. Bireyi uzay boĢluğundan hayata indirdiğimizde ise, önce ailesiyle ve sonra çevresiyle iliĢkilendirmek gerekiyor. Bu noktadan bakınca gördük ki, ülkemizde “aile yapısı” üzerine yapılmıĢ hiçbir araĢtırma yok. Bu sebeple KONDA Barometresi’nin Ocak 2012 ayı teması olarak “aile yapısını” seçtik. Gündelik hayatta yalnızca siyasi tercihlerde değil, tüketimden dayanıĢmaya birçok konuda “birey-aile-toplum bağlantısını” kurmakta açıklayıcı bilgiler üretebileceğimizi düĢündük. Aile, en küçük toplumsal birim. Aynı zamanda nesiller arası bir sistem. Her sistem gibi değiĢmekte olan, kendi iç dinamikleriyle veya toplumsal, kültürel, ekonomik ve siyasal dinamiklerle dönüĢen bir sistem. Bu değiĢim üzerine sanayi toplumu sosyolojisinde temel bir teori var. Bu teoriye göre feodal toplumlarda veya toprağa bağımlı ve tarıma dayalı toplumlarda aile yapısı geniĢtir. Bu geniĢ ailelerde üç nesil bir aradadır ve hatta aile, nesiller dıĢında birinci derece kanbağı olanları ve aileye dıĢarıdan gelenleri de kapsar. Toplumlar sanayileĢtikçe ve buna bağlı olarak kentleĢtikçe geniĢ aile çözülecek ve çekirdek aileye dönüĢecektir. Bu teorik yaklaĢımın varsayımlarından en önemlisi “çekirdek aile” tanımı ile ima ettikleridir. Çekirdek aile anne-baba ve çocuklardan oluĢan ve daha önemlisi bireyleĢmenin gerçekleĢtiği, aile bireyleri arası bir bağımsız iliĢkiler sistemidir. Aile, akrabalardan bağımsızdır ve kendi baĢına, ayrı, çekirdek bir birimdir artık. Çekirdek ailenin bireyleri de birbirlerinden iyi belirlenmiĢ sınırlarla ayrılmıĢ, rol dağılımları tanımlanmıĢ, değerler, tutumlar ve tercihler bireyselleĢmiĢtir. Çekirdek ailede sanayi toplumu modernleĢme teorisine de uygun olarak değerler ve tutumlar da değiĢecektir. Yani çekirdek aile tanımı yalnızca ailenin yapısını ve

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 27 / 95


bireylerini değil, aynı zamanda bir hayat tarzını, gündelik hayat ritim ve tercihlerini, değerlerde ve tutumlarda belli davranıĢ kalıp ve modellerini de ima eder. Kentli ve modern çekirdek ailenin yalnızca değerlerde değil, kılık-kıyafetten eğlence ve tatil anlayıĢına kadar gündelik hayat tarzlarında da değiĢeceği ve modern olarak kodlanmıĢ bazı davranıĢ ve tercihlere yöneleceği varsayılır. Hatta ekonomik kalkınma modelleriyle aile üyelerinin bireyselleĢmesi arasında, ekonomik giriĢimcilikten iĢ kariyerinde baĢarıya kadar birçok alanda bireyselleĢmekle iliĢki kurulmuĢtur. Öte yandan ülkemizdeki aile yapısının kompozisyonunda kentleĢmeye bağlı olarak değiĢiklikler gözlenmekle beraber aile fertleriyle iliĢkilerden, değer ve tutumlara kadar bir dizi alanda bireyselleĢme yerine ailenin ağırlığının arttığı gözlenmektedir. Ġster seçmen davranıĢı ister tüketici davranıĢı olarak incelensin ailenin ağırlığı küçümsenmeyecek oranlardadır. Örneğin yukarıda sözü edilen gençlik araĢtırmasının bulgularından birine göre, “tüketim tercihlerini belirleyen unsurlar” sorulduğunda “ailenin alıĢkanlıklarının önemli olduğunu” söyleyen gençler yüzde 50,9 oranındadır. “Modern” kavramıyla ilgili tartıĢmalar, modern kavramının ima ettiği tutum ve davranıĢların eğitim ve gelir seviyesine farklılaĢtığı savlarının da artık tartıĢmalı olduğu bilinmektedir. Örneğin KONDA araĢtırmalarındaki ortak gözlemlerden bir tanesi yaĢanılan yerin kır veya kent olması, gelir seviyesi gibi temel demografik kategorilerin birçok alanda farklılıkları açıklamamasıdır. Ya da eğitim seviyesi arttıkça bireylerin daha modern değerlere sahip olması dolayısıyla hoĢgörü seviyelerinin artacağı, hukuka inancın güçleneceği gibi varsayımların tam tersi sonuçlar ortaya çıkmaktadır. En önemli toplumsal sorunlar arasında önceliği olan kadın meselesine dair KONDA bulgularına bakıldığında “modern” tanımına göre birbirine en zıt kutuplarda pozisyon alması beklenenlerin aynı pozisyonda yanyana oldukları, aile içinde modern olarak gözlenenlerin sıra ülke hayatına gelince tam tersi tutum ve davranıĢlar gösterdikleri gözlenmektedir. Benzeri tartıĢmalar son yıllarda akademik dünyada da yapılmaktadır. Aile yapısıyla ilgili “geniĢ aile/çekirdek aile” ayrımından daha karmaĢık ve açıklayıcı ayrımlar geliĢtirilmektedir. Örneğin Prof. Dr. Çiğdem KağıtçıbaĢı, konuya toplumsal psikoloji çerçevesinden bakarak, Türkiye’deki aile yapısına özel olarak “karĢılıklı ekonomik bağımlı aile / bağımsız aile / karĢılıklı duygusal bağımlı aile” kavramları ve ayrımı üzerinde bakılması gerektiği Ģeklinde teori ve yaklaĢım geliĢtirmiĢtir. Bu araĢtırmada ailenin kompozisyonu, eğitim ve çalıĢma durumları, aile içi rol dağılımı, aile üyeleri ve akrabalarla iliĢkiler, aile içi değerler, gündelik hayata dair bazı tercih ve davranıĢlar sorgulanmaya çalıĢılmıĢtır. Bulgular üzerinden bazı farklılıklar ve kümelenmeler analiz edilerek “Türkiye aile yapısı” üzerine genel bir bakıĢ geliĢtirilmesi hedeflenmiĢtir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 28 / 95


4.2. Kullanılan sorular Soru

Soru grubu

Cinsiyet, YaĢ, Eğitim, Baba eğitimi, Doğum yeri, ÇalıĢma durumu, Medeni durumu, Çiftlerin çalıĢma durumu, Çiftlerin e��itimi, EĢi çalıĢıyor mu? EĢinin eğitimi Hanede kaç kiĢi var? Kimlerle yaĢıyor?

Demografi

BulaĢık makinesi var mı? Kredi kartı var mı? Aylık hane geliri Etnik köken, Din / mezhep, Dindarlık seviyesi, Örtünme durumu Oturulan evin tipi, YerleĢim kodu (kır/kent/metropol), Anketin yapıldığı bölge Nasıl evlendiniz? Resmi nikâhla mı, imam nikâhı ile mi evlendiniz? EĢinizle akrabalığınız var mı?

Evlilik

Bir erkekle bir kadının beraber yaĢamaları için dini nikâh Ģarttır. Bir kadın sevdiği adamla dini veya resmi nikâh olmadan beraber yaĢayabilir. Kendinizi, hayat tarzı bakımından aĢağıda sayacağım üç gruptan hangisinde sayarsınız? (Modern / geleneksel muhafazakâr / dindar muhafazakâr) Ülkemizdeki insanları sahip oldukları gelir ve refah bakımından 5 dilime/gruba ayırsaydık, siz hangi dilimde olduğunuzu düĢünüyorsunuz? Genel hayat Ģartları bakımından kendinizi ne kadar mutlu hissediyorsunuz?

Algı

Her ay görüĢtüğünüz / aileden saydığınız akrabalarınız kimlerdir? Evin oğluna kız istemeye gidiliyor olsa, kimlerle gidilir / gidildi? Aile büyüklerinden birisi hastalansa mutlaka kimlere haber verilir?

ĠliĢki

Aileden, akrabalardan geçimsizlik yaĢadığınız kimler var? Bayramlarda aile büyüklerine gider, el öperiz. 18 yaĢ altı kaç çocuk var? Sizce annenin çalıĢtığı bir ailede büyükbaba, büyükanne toruna, torunlara bakmalı mıdır? Sizin için hayatta hangisi daha önemlidir, anne-babanız mı, çocuğunuz mu?

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Çocuklar

Sayfa 29 / 95


Çocuklar büyüklere karĢı Ģimdi sayacaklarımdan en fazla hangisinden sorumludur? Kız çocuklarına kazandırılması gereken ĠKĠ meziyet

Çocuklar / ahlaki değerler

Erkek çocuklarına kazandırılması gereken ĠKĠ meziyet Aile büyükleri yanında yapılamayacaklar Devlet sürekli geliri olmayan kiĢilere bakmakla yükümlüdür. Çocuğuna kötü davranan aileye devlet müdahale edebilmelidir.

Değerler / sosyal devlet

Aileniz ve kendiniz için önemli gördüğünüz ĠKĠ özellik

Değerler / ahlaki

Bu evde yaĢayan kadın(lar) kolsuz bluz giyip dıĢarı çıkar. Kızım, kardeĢim aile büyükleri beğenmese bile evleneceği kiĢiyi kendi seçebilir. Bu ailede çocuğun hangi okula gideceğine kadın karar verir. Bu ailede mobilya veya beyaz eĢya alırken kadın karar verir.

Değerler / kadın

Rol dağılımı

Aile fertleri için doğum günü kutlaması yaparız. Ailece sinemaya, tiyatroya, konsere gideriz. Ailece tatil yapmaya gideriz. YılbaĢında kutlama yaparız.

Gündelik hayat

Bu hanede salça, tarhana gibi bazı erzakları kendimiz yaparız. Bu haneye memleketten salça, tarhana gibi erzak gelir. Bu hanede gıda alıĢveriĢini düzenli olarak kim yapıyor? AlıĢveriĢ mekânı

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 30 / 95


4.3. Aile demografisi 4.3.1. Medeni durum ve evlenme GörüĢülen kiĢilerin yüzde 21,2’si bekâr, yüzde 71,6’sı evlidir. Deneklerin yüzde 0,9’u niĢanlı, yüzde 1,4’ü boĢanmıĢ ve yüzde 4,9’u duldur. Medeni durumunuz nedir?

Yüzde

Bekâr

21,2

Evli

71,6

NiĢanlı

0,9

BoĢanmıĢ

1,4

Dul

4,9

Toplam

100,0

GörüĢülen deneklerin yüzde 13,9’u bekâr veya niĢanlıdır. Evli olan deneklerin nasıl evlendiklerine bakıldığında, yüzde 43,7 oranında denek karĢılıklı karar verdiklerini, yüzde 48,1 oranındaki denek ise görücü usulüyle evlendiğini söylemektedir. Çarpıcı bulgu ise, deneklerin yüzde 8,2’sinin kendi rızası dıĢında aile büyüklerinin kararıyla evlendirildiğini söylemesidir. Nasıl evlendiniz?

Yüzde

KarĢılıklı karar verdik

43,7

Görücü usulüyle

48,1

Benim dıĢımda aile büyüklerinin kararıyla

8,2

Toplam

100,0

KONDA’nın gerçekleĢtirdiği 2008 Hayat Tarzları araĢtırması bulgularıyla karĢılaĢtırıldığında, bulgular ve evlenme usulü oranları araĢtırmaların hata payı içinde farklılık taĢımakla beraber benzerdir. Medeni durum 2008-2012 kıyas

2012

KarĢılıklı karar verdik

43,7

2008 Hayat Tarzı 40,6

Görücü usulüyle

48,1

51,9

Benim dıĢımda aile büyüklerinin kararıyla

8,2

7,5

100,0

100,0

Toplam

Evli olanlara “resmi nikâhla mı, imam nikâhı ile mi evlendiniz?” sorusu yöneltildiğinde, deneklerin yüzde 61,4’ünün hem resmi hem dini nikâhla evlendiği görülmektedir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 31 / 95


Deneklerin yüzde 34,4’ü yalnızca resmi nikâhla evlenmiĢken, yüzde 3,8 oranındaki denek yalnızca dini nikâhla evlenmiĢ, yüzde 0,4 oranındaki denek ise herhangi bir nikah olmadan beraber yaĢamaktadır. Resmi nikâhla mı, imam nikâhı ile mi evlendiniz?

Yüzde

Resmi nikâh

34,4

Ġmam nikâhı

3,8

Ġkisi birden

61,4

Nikâh yok, beraber yaĢıyoruz

0,4

Toplam

100,0

Evli olan deneklere eĢiyle akrabalığının olup olmadığı sorulduğunda dörtte birinin akraba evliliği yaptığı görülmektedir. Deneklerin yüzde 9,9’u “birinci dereceden akraba” evliliği, yüzde 16,1’inin de “uzak akraba” evliliği yaptığı görülmektedir. EĢinizle akrabalığınız var mı?

Yüzde

Var, birinci dereceden

9,9

Var, uzaktan akrabam

16,1

Hayır

74,0

Toplam

100,0

 Akrabayla evlenme oranının eĢlerin eğitim seviyesi düĢtükçe arttığı ve Kürtler arasında ülke ortalamasının üzerinde olduğu görülmektedir.  Hayat tarzını modern olarak tanımlayanların yüzde 14’ünün, geleneksel muhafazakârların yüzde 25’inin, dindar muhafazakârların ise yüzde 34’ünün evliliği, akraba evliliğidir.  EĢiyle akraba olanlarla nasıl evlendiği arasında da bağlantı olduğu gözlenmektedir. Evliliğe karĢılıklı karar verenlerin sadece yüzde 15’i eĢiyle akrabayken, görücüde yüzde 33, aile büyükleri kararıyla evlenenlerde yüzde 55’i akraba ile evlidir.  EĢiyle birinci dereceden akraba olanların yüzde 51’i görücü usulüyle, yüzde 19,8’i aile büyüklerinin kararıyla evlendiğini söylemektedir.  EĢiyle uzaktan akraba olanların yüzde 62,7’si görücü usulüyle, yüzde 15,4’ü aile büyüklerinin kararıyla evlendiğini söylemektedir. Medeni durum ve evlenme usullerine dair bulgulara beraberce bakıldığında, oran olarak belki küçük görünebilen fakat nüfus ve hane sayısı içinde kayda değer büyüklüklerde olan bulgular vardır. Bazı bulgulara yüzdeler üzerinden değil, sayılar üzerinden bakmak devletin, yerel yönetimlerin ve sivil toplum kuruluĢlarının geliĢtireceği sosyal politikalar için de gerekli ve önemlidir.  51 milyon yetiĢkin içinde yüzde 6,3 oranında (3,2 milyon yetiĢkin) dolayında dul veya boĢanmıĢ olan birey vardır.  Evliliklerin neredeyse yarısı hâlâ “görücü usulüyle” yapılmaktadır.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 32 / 95


 Resmi nikâh yüzde 95,8 oranındadır. Yalnızca dini nikâh ile evlenenler yüzde 3,8 (17,5 milyon hanede 660 bin), hiçbir nikâh olmadan beraber yaĢayanlar yüzde 0,4 (17,5 milyon hanede 70 bin) oranındadır.  17,5 milyon hanenin yüzde 8,2’sinde (1,4 milyon evlilik) rıza dıĢı evlilik vardır.  17,5 milyon hanenin yüzde 9,9’undaki evlilik (1,7 milyon evlilik) birinci derece akrabalar arasında, yüzde 16,1’indeki evlilik (2,8 milyon evlilik) uzaktan da olsa yine akrabalar arasında gerçekleĢmiĢtir.  Yalnızca imam nikâhıyla evli olmak eğitim seviyesi azaldıkça artmaktadır.

4.3.2. Aileyi nasıl tanımlıyor? “Aile deyince aklınıza kimler geliyor, sayabilir misiniz?” sorusu sorularak görüĢülen deneklerden bu kiĢileri tek tek söylemeleri istenmiĢ ve cevaplar daha sonra gruplanmıĢtır. Deneklerin yüzde 80’i aile olarak anne-baba ve çocuklardan oluĢan “çekirdek aile” üyelerini sayarken, yüzde 10,8 oranındaki denek kendi anne-babası, eĢi ve çocuklarından oluĢan “üç nesil geniĢ aileyi” saymıĢ, yüzde 9,2 oranındaki denek de amca, hala, dayı, teyze, kuzen gibi “daha geniĢ aile” tanımı yapmıĢtır. Ailesi deyince kimleri sayıyor?

Yüzde

Çekirdek aile

80,0

Üç nesil geniĢ aile

10,8

Daha geniĢ aile

9,2

Toplam

100,0

Toplumun onda biri için aile tanımının, amca/hala, dayı/teyze, kuzen/yeğen, bacanak/elti/görümce/kayınbirader gibi daha geniĢ aile mensuplarını kapsadığı görülmektedir. Aile deyince kimleri sayıyor? (eĢ, anne, baba ve çocuk/torun diyenler dıĢındakiler) Kayınpeder

Yüzde 8,1

Kayınvalide

5,7

Damat

5,0

Gelin

8,0

Amca / hala

7,8

Dayı / teyze

6,8

Kuzen / yeğen

3,8

Bacanak / elti / görümce / kayınbirader vs.

2,9

Toplam

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

-

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 33 / 95


 Kırdan metropollere doğru kaydıkça aile tanımı daraltmaktadır. Kırlarda aile olarak yalnızca çekirdek aileyi sayanlar yüzde 72, kentlerde yüzde 80, metropollerde yüzde 84’dür.  Eğitim seviyesine göre bakıldığında da eğitim seviyesi yükseldikçe aile tanımı daralmaktadır.  Kendi hayat tarzını modern olarak tanımlayanların yüzde 86’sı aile deyince yalnızca karı-koca ve çocukları sayarken, geleneksel muhafazakâr olarak tanımlayanların yüzde 20’si, dindar muhafazakâr olarak tanımlayanların yüzde 24’ünün aile tanımı daha geniĢ kapsamlıdır. 4.3.3. Hanede kimlerle yaĢıyor? AraĢtırmada deneklere hanede birlikte yaĢadığı diğer kiĢilere dair iliĢkileri, eğitim seviyeleri ve çalıĢma durumları ayrı ayrı sorulmuĢtur. Yalnızca karı-koca yaĢayanlar yüzde 17,4 oranında, karı-koca-çocuklar Ģeklinde çekirdek aile olarak yaĢayanlar yüzde 66,2 oranında, büyükanne-büyükbaba-karı-kocaçocuklar Ģeklinde “üç nesil geniĢ aile” yaĢayanlar yüzde 12,1 oranında, diğer akrabalardan bazılarının da dâhil olduğu “daha geniĢ aile” Ģeklinde yaĢayanlar yüzde 2,1 oranındadır. Akrabalık iliĢkisi olmadan, örneğin arkadaĢıyla veya öğrenci evinde yaĢayanlar da yüzde 2,2 oranındadır.

Hanede kimlerle yaĢıyor?

Yüzde

Sadece eĢiyle

17,4

Çekirdek aile

66,2

Üç nesil geniĢ aile

12,1

Daha geniĢ aile

2,1

Diğer

2,2

Toplam

100,0

Hanede kimlerle beraber yaĢadıkları bilgisiyle, “aileyi nasıl tanımladıkları” bilgisine beraberce bakıldığında;  Karı-koca yaĢayan çocuksuz ailelerin yüzde 77’si aile olarak karı-koca-çocuklardan oluĢan çekirdek aileyi tanımlarken, yüzde 17,5’i aile tanımına üçüncü nesli de dâhil etmekte, yüzde 5,4’ü de diğer akrabalardan bazı fertleri de aile tanımı içinde saymaktadır.  Hanede beraber yaĢanan kiĢiler çoğaldıkça aile tanımının kapsamı da artmaktadır.  Üç nesil birarada “geniĢ aile” olarak yaĢayanların yüzde 15,2’si diğer akrabaları da aile tanımında saymakta, “daha geniĢ aile” olarak yaĢayanların yüzde 24’ü aile tanımına diğer aileleri de dâhil etmektedir.  Eğitim seviyesi yükseldikçe, hanede beraber yaĢadığı ailenin kompozisyonu daralmaktadır.  Kırlardan metropollere doğru gelindikçe, beraber yaĢanan aile daralmaktadır.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 34 / 95


Hanede beraber yaĢanan kiĢilere bakıldığında, 1-2 kiĢilik hanelerde yaĢayanlar yüzde 21,9 oranında, 3-5 kiĢilik hanelerde yaĢayanlar yüzde 67 oranında, 6-8 kiĢilik hanelerde yaĢayanlar yüzde 9,7 oranındadır. Hanedeki kiĢi sayısı

Yüzde

1-2 kiĢi

21,9

3-5 kiĢi

67,0

6-8 kiĢi

9,7

9 + kiĢi

1,3

Toplam

100,0

Bu araĢtırmaya göre ülkedeki hanelerde ortalama kiĢi sayısı 3,8’dir. Bu konudaki TÜĠK verisi 2006 yılı itibariyle 4,2 olup, iç göç istatistikleriyle beraber düĢünüldüğünde (son beĢ yılda 3 milyonu aĢkın kiĢi yurtiçinde yer değiĢtirmiĢtir) hanedeki kiĢi sayısındaki azalma normal sayılmalıdır. YaĢanılan hanelerde 18 yaĢ altı çocuk sayısına bakıldığında yüzde 52,8 hanede çocuk bulunmamakta, yüzde 39,1 oranındaki hanede 1-2 çocuk, yüzde 7,3 oranındaki hanede 3-4 çocuk bulunmaktadır. Hanedeki çocuk (18 yaĢ altı) sayısı

Yüzde

Çocuksuz

52,8

1 - 2 çocuk

39,1

3 - 4 çocuk

7,3

5+ çocuk

,9

Toplam

100,0

4.3.4. EĢlerin eğitim ve çalıĢma durumu Evli çiftlerin yüzde 10,3’ünde eĢlerin her ikisi de çalıĢmakta, yüzde 58,3’ünde yalnızca birisi çalıĢmakta, yüzde 31,4’ünde ise ikisi de çalıĢmamaktadır.

Çiftlerin çalıĢma durumu

Yüzde

Ġkisi de çalıĢıyor

10,3

Biri çalıĢıyor

58,3

Ġkisi de çalıĢmıyor

31,4

Toplam

100,0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 35 / 95


EĢi de çalıĢanlar yüzde 86 oranında, ya eĢi ya kendisi çalıĢanlar ise yüzde 80 oranında “aile” deyince çekirdek aile tanımı yapmaktadır. EĢlerin ikisi de çalıĢtıkça hayat da fikirleri de çekirdek aile ağırlıklı olmaktadır. Ġkisi de çalıĢan eĢlerin yüzde 67’si 1-2 çocuklu iken, birisi çalıĢan ailelerin yüzde 53’ü 1-2 çocuklu, yüzde 13’ü 3-4 çocukludur ki, ikisi de çalıĢan ailelerde 3-4 çocuklu oranı yüzde 3’dür. EĢlerin eğitim durumlarına bakıldığında, yüzde 5,2 oranındaki ailede eĢlerin ikisi de üniversite eğitimli, yüzde 5,9 oranında ailede eĢlerin birisi üniversite diğeri lise eğitimli, yüzde 3,8 ailede eĢlerin birisi üniversite diğeri lise altı eğitimlidir. Ailelerin yüzde 56,7’si de eĢlerin ikisi de lise altı eğitimlidir.

Çiftlerin eğitim durumu

Yüzde

Üniversite - üniversite

5,2

Üniversite - lise

5,9

Üniversite - lise altı

3,8

Lise - lise

9,9

Lise - lise altı

18,5

Lise altı - lise altı

56,7

Toplam

100,0

 Ġkisi de üniversite eğitimli çiftlerin yüzde 60’ında ikisi de, yüzde 28’inde birisi halen çalıĢmaktadır.  Ġkisi de üniversite eğitimli çiftlerin dıĢındaki eğitimli eĢlerin büyük çoğunluğunda eĢlerden yalnızca birisi çalıĢmaktadır.  Birisi üniversite, diğeri lise eğitimli olan çiftlerin yüzde 28’inde ikisi de, yüzde 53’ünde birisi halen çalıĢmaktadır.  Ġkisi de lise eğitimli çiftlerin yüzde 19’unda ikisi de, yüzde 70’inde birisi halen çalıĢmaktadır. EĢlerin eğitim seviyelerine göre kombinasyonları, hanelerin aile tanımlarına bakıĢlarını da doğrudan etkilemektedir.  Ġkisi de üniversite eğitimli ailelerin yüzde 90’ına göre aile tanımı çekirdek ailedir.  Ġkisi de üniversite eğitimli ailelerin yüzde 88’i karĢılıklı karar vererek evlenirlerken, görücü usulü evlenmiĢ olan yüzde 11’dir.  Eğitim seviyesi düĢtükçe görücü usulü evlenme artmaktadır. Bunun yanısıra evlenmelerde hem resmi hem dini nikah tercihinde eĢlerin eğitim seviyeleri kombinasyonuna göre özel bir farklılık görülmemektedir.  EĢlerin eğitim seviyeleri kombinasyonu, akraba evliliğini de doğrudan etkilemektedir. Ġkisi de üniversite eğitimli ailelerde birinci dereceden akraba evliliği yalnızca yüzde 1’dir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 36 / 95


4.3.5. Aile ve akrabalarla iliĢkiler AraĢtırmada deneklerin aile ve akrabalar ile iliĢkilerini anlamak için dört soru sorulmuĢtur:  Her ay görüĢtüğünüz / aileden saydığınız akrabalarınız kimlerdir?  Evin oğluna kız istemeye gidiliyor olsa, kimlerle gidilir / gidildi?  Aile büyüklerinden birisi hastalansa mutlaka kimlere haber verilir?  Aileden, akrabalardan geçimsizlik yaĢadığınız kimler var? Sorular çok seçenekli olarak sorulmuĢ olup, deneklerden tek tek aile fertlerini ve akrabalarını saymaları istenmiĢtir.  Ailelerin yüzde 27’si çocuklarıyla, yüzde 46’sı anne babalarıyla her ay görüĢmektedir. KardeĢleriyle her ay görüĢenler yüzde 54’dür.  Ailelerin yüzde 28’i amca-hala, dayı-teyze ile görüĢmektedir. Buna karĢılık kayınpeder-kayınvalide ile her ay görüĢenler yüzde 15 oranındadır.  Ailelerin iliĢki ağında geniĢ ailenin önemli bir yer tuttuğu görülmektedir. GörüĢme iliĢkilerinde eğitime, yaĢanılan yerin kır/kent olmasına ve hatta eĢlerin çalıĢma durumuna bağlı olarak özel bir farklılık gözlenmemektedir. Evin oğluna kız istemeye giderken beraber gidilenler, aynı zamanda aile büyüklerinden birisi hastalansa haber verilecek olanlar her ay görüĢülenlerdir. Aileden, akrabalardan geçimsizlik yaĢayanlara bakıldığında ise, yüzde 83 denek ya cevap vermemiĢ ya da geçimsizlik yaĢamadığını söylemiĢtir. Geçimsizlik yaĢadığını söyleyenler yüzde 17’dir. Geçimsizliklerin beĢte biri amca-hala ve dayı-teyze iledir. Kayınpeder ve kayınvalide ile geçimsizlik yaĢadığını söyleyenler ise yalnızca yüzde 1’dir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 37 / 95


KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 38 / 95


5. AĠLE KÜMELERĠ GörüĢülen kiĢilerin somut aile yapılarının ötesine geçerek, görüĢleri ve alıĢkanlıkları açısından farklı gruplar oluĢturup oluĢturmadıklarını, farklı aile anlayıĢlarını temsil eden kümeler var olup olmadığını anlamak üzere kümeleme analizi (clustering analysis) yaptık. Kullanılan sorular Çiftlerin çalıĢma durumu Çiftlerin eğitimi Kimlerle yaĢıyor? Aileniz ve kendiniz için önemli gördüğünüz ĠKĠ özellik Kız çocuklarına kazandırılması gereken ĠKĠ meziyet Erkek çocuklarına kazandırılması gereken ĠKĠ meziyet Çocuklar büyüklere karĢı Ģimdi sayacaklarımdan en fazla hangisinden sorumludur? Sizce annenin çalıĢtığı bir ailede büyükbaba, büyükanne toruna, torunlara bakmalı mıdır? Sizin için hayatta hangisi daha önemlidir, anne-babanız mı, çocuğunuz mu? Bu hanede gıda alıĢveriĢini düzenli olarak kim yapıyor? BulaĢık makineniz var mı? Kredi kartınız var mı? Bu hanede gıda alıĢveriĢini sıklıkla nerelerden yapıyorsunuz? Gündelik hayat pratikleri Mutluluk Kadının kararlarda rolü Geleneksellik Sosyal devlete bakıĢ

Kümeleme analizinde, daha önce oluĢturulmuĢ olan beĢ faktörün yanısıra, ailenin yapısına, aileye ve çocuklara dair görüĢlerine ve bazı alıĢkanlıklarına dair sorular kullanıldı ve analiz sonucunda 4 küme oluĢtu. Bu kümeleri Dindar Aileler, Geleneksel Aileler, Gençler/Genç Aileler ve Modern Aileler olarak adlandırdık. Her biri nüfusun yaklaĢık dörtte birini oluĢturan kümeler arasında Gelenekseller yüzde 29 ile biraz daha kalabalık ve Modern Aileler yüzde 19 ile biraz daha küçük birer küme oluĢturuyor. Aile Kümeleri

Yüzde

Dindar aileler

24,4

Geleneksel aileler

29,6

Gençler ve genç aileler

27,1

Modern aileler

19,0

Toplam

100,0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 39 / 95


5.1. Dindar aileler Dini değerlere bağlılığı ön plana çıkan bu kümedekilerin yarısı geleneksel evlerde oturuyor ve kırsal kesimde oturan oranı yüzde 28 ile Türkiye ortalaması olan yüzde 20’nin biraz üzerinde. Eğitim seviyesi Türkiye ortalamasından pek farklılaĢmazken, gelir seviyesinin biraz düĢük olması dikkat çekiyor. Yarısı görücü usulüyle, onda biri ise aile büyüklerinin kararıyla evlenmiĢ olan bu kümede geniĢ aile olarak oturma eğilimi diğer kümelere kıyasla daha fazla. Üçte ikisinin kendisi veya eĢi baĢörtüsüyle, yüzde 14’ü de türbanla örtünüyor ve örtünmeyen oranı Türkiye genelinde yüzde 28’ken, bu kümede yüzde 7,5 oranında. Nitekim kendilerini dindar olarak tanımlamaya en meyilli küme oldukları görülüyor. Son olarak, kümedekilerin yüzde 64’ünün Ak Partili oluĢu dikkat çekiyor.

5.2. Geleneksel aileler Tamamı evli olan ve yaĢ ortalaması Türkiye ortalamasından 4,5 yıl daha fazla olan bu kümede sadece eĢiyle yaĢadığını belirtenler diğer kümelere göre oldukça fazla. Kümenin dikkat çekici diğer bir özellliği ise, en eğitimsiz küme oluĢu: eĢleriyle beraber değerlendirildiğinde yüzde 60’nın hem kendisinin hem eĢinin lise seviyesinin altında eğitimli olduğu görülüyor. Yüzde 45’i geleneksel evde, yüzde 8 gibi nispeten yüksek bir oranı ise Ģehirlerin varoĢ bölgelerinde yaĢayan bu kümedekilerin yarısı kendini “geleneksel muhafazakâr” olarak tanımlamayı tercih etmiĢ.

5.3. Gençler ve genç aileler Bu kümeyi tek sıfatla tanımlamak gerekirse “genç” sıfatı kullanılabilir: Kümedeki on kiĢinin altısı 28 yaĢın altında, dörtte biri öğrenci ve üçte ikisi henüz evlenmemiĢ. Gelir seviyesi Türkiye ortalamasının üstünde olan ve eğitimi en yüksek olan bu kümedekilerin yarısı metropollerde, üçte biri ise kentlerde oturuyor ve dolayısıyla oldukça Ģehirli bir küme olması dikkat çekiyor. Bir kısmı arkadaĢların beraber yaĢadığı “öğrenci evi” gibi geleneksel olmayan hanelerde yaĢıyor. Dinle iliĢkileri Türkiye ortalamasına ve diğer kümelere kıyasla daha zayıf ve yarısı örtünmüyor. Siyasi tercihlere bakıldığında ise, kümedeki beĢ kiĢiden biri CHP’li ve BDP’liler ortalamadan daha yüksek oranda varlık gösteriyor.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 40 / 95


5.4. Modern aileler Bu kümede yer alan ortalama biri orta yaĢta, yüksek eğitimli, yüksek gelire sahip, eĢiyle karĢılıklı karar vererek evlenmiĢ, çalıĢıyor ve metropolde apartmanda yaĢıyor. Hem çalıĢan oranı hem de beyaz yakalı oranı nispeten yüksek. Dörtte birinin de hem kendi hem eĢi çalıĢıyor—ki diğer kümelere nazaran bu oran oldukça yüksek. Yüzde 90 oranında çekirdek aile olarak yaĢıyorlar. Yüzde 39 ile hayat tarzı açısından kendini “modern” olarak niteleyenlerin en yüksek olduğu bu kümedekilerin özelliklerinin, diğer tanımlara kıyasla bu tanıma çok daha yakın olduğu söylenebilir.

5.5. Kümelerin Algı, Değerleri ve AlıĢkanlıkları 5.5.1. Evliliğe bakıĢ Bir çiftin beraber yaĢaması için nikâh gerekliliğini en yüksek oranda belirtenler beklenebileceği gibi Dindar Aileler’dir ve onları Gençler takip etmektedir. Modern Aileler ve Geleneksel Aileler bu kümelerle hemfikir olmakla beraber, hem dini hem resmi nikâhın gerekliliğini onlar kadar vurgulamıyor. Nitekim kendi evlilik durumlarına bakıldığında Dindar Aileler’in yüzde 23’ünün sadece resmi, yüzde 71’inin hem dini hem resmi nikahı olduğu; buna karĢılık Modern Ailelerin yüzde 46’sının sadece resmi, yüzde 52’sinin hem resmi hem dini nikahı olduğu görülüyor. Dindar Aileler’in evli olanlarının yarısı görücü usulüyle, onda biri büyüklerinin kararıyla evlenmiĢ. Gençler ve Genç Aileler’de de oranlar benzer. Evli Geleneksel Aileler arasında karĢılıklı evlenenler biraz daha düĢükken, Modern Aileler’de bu oranlar sırasıyla üçte bir ve yirmide bire düĢüyor ve karĢılıklı karar vererek evlenmiĢ olanlar üçte iki gibi oldukça yüksek bir orana çıkıyor. Çiftler arasındaki akrabalık oranları da kümeler arasında farkediyor: Dindar Aileler’in yüzde 36’sının, Gençler ve Genç Aileler’in yüzde 25’inin, Geleneksel’lerin yüzde 23’ünün, Modern Aileler’in ise yüzde 18’sinin eĢiyle yakından veya uzaktan akrabalığı var. 5.5.2. Algı Geleneksel Aileler ve Modern Aileler diğerlerine kıyasla kendilerini refah açısından biraz daha iyi durumda görseler de mutluluk açısından Türkiye ortalamasına yakın oldukları söylenebilir. Buna karĢılık, Dindar Aileler en mutlu, Gençler en mutsuz kümeler. Hayat tarzı açısından kendilerini nasıl tanımladıkları sorulduğunda bizim Dindar olarak tanımladığımız kümenin yarısı kendini Dini Muhafazakar, diğer yarısının çoğunluğu Geleneksel Muhafazakar olarak tanımlıyor. Geleneksel Aileler’in yüzde 61’i ve Gençler ve Genç Aileler’in yarısı kendisi Geleneksel Muhafazakar olarak tanımlamıĢ. Buna karĢılık Modern Aileler’in sadece 39’u kendini Modern olarak tanımlamıĢ.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 41 / 95


5.5.3. Aile iliĢkileri Aile tanımlarında çok büyük fark olmasa da Modern Ailelerin aile deyince geniĢ aileden ziyade çekirdek ailedeki fertleri sayma meyili biraz daha fazla. Zaten diğer kümelerdekilerin geniĢ aileyle, yani büyükanne, büyükbaba veya torunun ötesinde dayı, amca, bacanak, elti gibi daha uzak akrabalarla daha fazla görüĢtükleri, kız isteme, hastalık gibi ailevi meselelere daha fazla dahil ettikleri görülüyor. Buna rağmen tüm kümeler bayramlarda büyüklerin elini öpmeye sıklıkla gidiyor. 5.5.4. Çocuklar Gençler dıĢındaki kümelerde, kiĢilerin yarısından fazlası 18 yaĢ altı çocukların olduğu hanelerde yaĢıyor. Ancak önce anne-baba mı, çocuk mu diye sorulduğunda Dindar Aileler’in yarısının anne-baba, yarısının çocuk demek suretiyle kararsız kaldıkları söylenebilirken, Modern Aileler ve Geleneksel Aileler’in yüzde 70 kadar “çocuk” demek suretiyle tercihini net olarak ortaya koydukları görülüyor. Geleneksel Aileler’deki bu tercih kısmen kümenin yaĢ ortalamasının yüksek oluĢu ile açıklanabilirken, Modern Aileler’de 18 yaĢ altı çocuklu hanelerin biraz daha fazla oluĢu bir neden oluĢturuyor olabilir. Büyükannenin, büyükbabanın torunların yetiĢmesindeki rolüne, kümeler oldukça farklı bakıyor. Dindar Aileler’in dörtte üçü, bu role oldukça önem verirken Geleneksel Aileler ve sonrasında Gençler ve Genç Aileler’de bu oran düĢüyor, Modern Aileler’de yarıya kadar iniyor. Modern Aileler’de kreĢ ve yuva önem kazanıyor ve büyüklerden sorumluluk beklentisi düĢüyor. Modern Aileler çocuklara karĢı bu bağlılıklarına rağmen, yaĢlılıkta bakımı en düĢük oranda (yüzde 56) bekleyen kümedir. Onun yerine arkadaĢlık ve minnettarlık daha ön plana çıkıyor. Tüm kümelerde çocuklarına yükledikleri sorumlulukla, büyüklerine yükledikleri sorumluluk arasında doğrudan iliĢki olduğu görülüyor: Hem çocukların yaĢlılıkta bakmalarını bekleyen hem de torunların iyi yetiĢmesi için büyüklerin bakması gerektiğini düĢünenlerin oranı, Dindar Aileler’de yüzde 65, Geleneksel Aileler'de yüzde 56, Gençler ve Genç Aileler yüzde 46 ve Modern Aileler’de yüzde 29. 5.5.5. Çocuklar / ahlaki değerler Büyüklere saygıdan bahsederken, Modern Aileler araĢtırmada sorulan büyük karĢısında özellikle bacak bacak üstüne atmak ve sigara içmek gibi davranıĢları en az dert eden ve Türkiye ortalamasının iki katı oranda “hiçbirinde mahsur yok” diyen kümedir. Dindar Aileler için büyüklere saygı oldukça önemli bir değerken, Geleneksel Aileler’in Türkiye ortalamasına yakın oldukları görülmektedir. Dindar Aileler gerek kız gerek erkek çocuklarına namuslu ve dürüst olma ve dini vecibelerini yerine getirme meziyetlerini kazandırmak gerektiğini savunurken, Geleneksel Aileler dini vecibelerden ziyade vatan ve millete bağlılığı ve çalıĢkanlığı,

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 42 / 95


Modern Aileler ise daha düĢük oranda yine namuslu ve dürüst olmanın yanısıra hakkını arayabilme ve baĢarılı olma hırsını vurgulamaktadır. Gençler ve Genç Aileler namuslu ve dürüst olmanın yanısıra kızlar için çalıĢkanlık ve hakkını arayabilmeyi, erkekler için çalıĢkanlığı ve vatana-millete bağlılığı ön plana çıkarmaktadır. 5.5.6. Gündelik hayat Gündelik hayat pratikleri açısından karĢılaĢtırıldığında, Modern Aileler ve kısmen Geleneksel Aileler ve Gençler ve Genç Aileler, modernliğin parçası olarak tanımlanabilecek olan ailece tatile, sinemaya, konsere gitme, doğum günü kutlama gibi alıĢkanlıkları daha sık yapıyorlar. Gençler ve Genç Aileler’in ailece sinemaya, konsere Geleneksel Ailelere kıyasla daha nadir gittiği görülüyor. Dindarlar ise bunları en az yapanlar olarak göze çarpıyor. Dindarlar neredeyse hiç yılbaĢı kutlamazken, Gençler ve Genç Aileler biraz daha sık, Geleneksel Aileler onlardan biraz daha sık kutluyor. Modern Ailelerin ise, ortalamada “bazen” yılbaĢı kutlasalar da, en sık kutlayan küme. Kümelerin alıĢveriĢ alıĢkanlıkları arasında temelde olmasa da oran olarak farklılıklar var. Dindarlar alıĢveriĢ merkezi ve süpermarketlere en az gidenler. Geleneksel Aileler, Gençler ve Genç Aileler ve Modern Aileler’de bu alıĢkanlık sırayla artıyor. Buna karĢılık bakkal ve pazarlardan alıĢveriĢ aynı Ģekilde azalıyor. Ancak gıda alıĢveriĢini kümelerde kimin yaptığı bulguları da oldukça çarpıcı sonuçlar gösteriyor. Örneğin, Dindar Aileler’in yüzde 22’sinin hanesinde alıĢveriĢi kadın yaparken, yüzde 38’inde erkek yapıyor. Yüzde 40’ında ise ikisi de yapıyor. Dindar kesimin kadına toplumda çok söz hakkı vermediği bilinir ve gıda alıĢveriĢi gibi kadına biçilmiĢ “evcimen” bir toplumsal rolü bu kümede kadınların iki katı oranında erkeklerin gerekleĢtiriyor olması ilk bakıĢta ĢaĢırtıcı gelebilir. Ancak KONDA’nın 2008 yılında yaptığı “Biz Kimiz? Hayat Tarzları” araĢtırması da aynı bulguyu ortaya koymuĢtu. Bu araĢtırmadaki 9 hayat tarzı kümesi arasında en muhafazakar olan ve kadının toplumsal rolü açısından en kapalı olan “Dini Muhafazakarlar” kümesinde de aynı Ģekilde erkeklerin, kadınlarından daha sık gıda alıĢveriĢi yaptığı görülmüĢtü. Bu durumu o araĢtırmada, o kümede kadınların kamusal alanda bulunmasını mümkün olduğunca azaltmak Ģeklinde açıklamıĢtık. Bu araĢtırmadaki bulgular da bu durumu teyid eder nitelikte. Gıda alıĢveriĢinde diğer çarpıcı bir bulgu Modern Aileler’deki rol dağılımı. Bu kümede gıda alıĢveriĢini kadınlar yüzde 34 oranında, erkeklerse yüzde 15 oranında yapıyor. Hanelerin yarısında ise, ister çocukla olsun ister çocuksuz, ikisi de yapıyor. Yarısından fazlası kadın olan ve her dört kadından birinin çalıĢtığı bu kümede cinsiyetçi rol dağılımlarında eĢitlik beklenebilecekken tam tersi bir durum söz konusudur. Buna rağmen, kısmen gelirin de daha yüksek olmasının bir sonucu olarak, bu kümede bulaĢık makinesi sahipliği yüzde 74 ile diğer kümelerden ve yüzde 60 olan Türkiye ortalamasında oldukça yüksek. Cinsiyetçi roller açısından en eĢitlikçi küme, kadının ve erkeğin eĢit oranda alıĢveriĢ yaptığı Geleneksel Aileler kümesidir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 43 / 95


KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 44 / 95


6. AĠLE HAYATI 6.1. Faktör analizi AraĢtırmada kullanılan ölçekli sorular ile “faktör analizi” yapıldığında aĢağıdaki tabloda görüldüğü gibi beĢ boyut ortaya çıkmaktadır. Bizim adlandırmalarımızla bu beĢ boyut Ģöyledir: Gündelik hayat pratikleri / algılar / kadının kararlardaki rolü / geleneksellik / sosyal devlet. Component 1

2

3

4

5

-0,59

0,29

0,17

0,12

0,09

0,62

-0,28 -0,04 -0,14 -0,09

0,36

-0,07

0,33

-0,05 -0,02

0,62

0,28

0,12

0,10

0,11

Ailece sinemaya, tiyatroya, konsere gideriz.

0,67

0,32

0,04

0,07

-0,03

Ailece tatil yapmaya gideriz.

0,56

0,45

0,06

0,08

-0,06

Bu evde yaĢayan kadın(lar) kolsuz bluz giyip dıĢarı çıkar.

0,74

0,01

0,08

0,00

0,03

YılbaĢında kutlama yaparız.

0,75

0,04

0,05

0,02

0,08

0,06

0,66

-0,12 -0,11

0,04

Bir erkekle bir kadının beraber yaĢamaları için dini nikâh Ģarttır. Bir kadın sevdiği adamla dini veya resmi nikâh olmadan beraber yaĢayabilir. Kızım, kardeĢim aile büyükleri beğenmese bile evleneceği kiĢiyi kendi seçebilir. Aile fertleri için doğum günü kutlaması yaparız.

Gelir ve refah bakımından hangi dilimde olduğunuzu düĢünüyorsunuz? Genel hayat Ģartları bakımından kendinizi ne kadar mutlu hissediyorsunuz? Bu ailede mobilya veya beyaz eĢya alırken kadın karar verir. Bu ailede çocuğun hangi okula gideceğine kadın karar verir. Bu hanede salça, tarhana gibi bazı erzakları kendimiz yaparız. Bayramlarda aile büyüklerine gider, el öperiz. Bu haneye memleketten salça, tarhana gibi erzak gelir. Devlet sürekli geliri olmayan kiĢilere bakmakla yükümlüdür. Çocuğuna kötü davranan aileye devlet müdahale edebilmelidir.

Boyut tanımlama

Gündelik hayat pratikleri

Algılar -0,03

0,64

0,01

0,11

0,01

0,03

0,79

-0,03 -0,02

0,06

-0,08

0,79

-0,02

0,04

-0,14 -0,12 -0,01

0,76

-0,09

-0,04

0,17

0,07

0,67

0,07

0,17

0,00

-0,16

0,35

0,05

-0,14 -0,11 -0,03

0,04

0,79

0,16

-0,01

0,73

0,17

0,03

0,02

Kadının kararlardaki rolü

Geleneksellik

Sosyal devlet

Extraction Method: Principal Component Analysis. Rotation Method: Varimax with Kaiser Normalization. a. Rotation converged in 6 iterations.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 45 / 95


6.2. Gündelik hayat pratikleri Nikâhsız beraberlikler kesinlikle onaylanmamakta, dini nikâh toplum tarafından ağırlıklı olarak istenmekteyken, bir kızın kocasını seçme hakkı henüz toplumun üçte birinde kabul edilmemektedir. “Bir erkekle bir kadının beraber yaĢaması için dini nikâh Ģarttır” fikrinde olanlar yüzde 76,2 oranındadır (yüzde 39 kesinlikle doğru, yüzde 37,2 doğru). Bu fikri kesinlikle yanlıĢ ve yanlıĢ bulanlar yüzde 15,4 (yüzde 5,3 kesinlikle yanlıĢ, yüzde 10,1 yanlıĢ) oranındadır. “Kızım, kızkardeĢim aile büyükleri beğenmese bile evleneceği kiĢiyi seçebilir” fikrini onaylayanlar yüzde 61,8 (yüzde 13 kesinlikle doğru, yüzde 43,8 doğru), karĢı çıkanlar yüzde 22,8 (yüzde 8 kesinlikle yanlıĢ, yüzde 14,8 yanlıĢ) oranındadır. “Bir kadın sevdiği adamla resmi veya dini nikâh olmadan beraber yaĢayabilir” fikrini onaylayanlar yalnızca yüzde 10,3 (yüzde 2,9 kesinlikle doğru, yüzde 7,4 doğru), karĢı çıkanlar yüzde 82,1 (yüzde 55,2 kesinlikle yanlıĢ, yüzde 26,9 yanlıĢ) oranındadır. Bir erkekle bir kadının beraber yaĢamaları için dini nikâh Ģarttır. 5

YanlıĢ 10

Ne d. ne y. 8

Kesinlikle doğru 39

Doğru 37

Kızım, kardeĢim aile büyükleri beğenmese bile evleneceği kiĢiyi kendi seçebilir. 8

YanlıĢ 15

Ne d. ne y. 20

Kesinlikle doğru 13

Doğru 44

Bir kadın sevdiği adamla dini veya resmi nikâh olmadan beraber yaĢayabilir. Kesinlikle yanlıĢ 55

%0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

YanlıĢ 27

% 50

22.EVY.RP: 17, 01.12

8

Doğru 3 7 % 100

Sayfa 46 / 95


Özellikle “bir kadın sevdiği adamla dini veya resmi nikah olmadan beraber yaĢayabilir” fikrine karĢı çıkıĢ oldukça kuvvetlidir. Bu konuda karĢı çıkmadaki doz farklılıklarına bakıldığında:  Sünniler Alevilere kıyasla  Kürtler Türklere kıyasla daha kuvvetli karĢı çıkmaktadırlar.  Eğitim seviyesi ve baba eğitim seviyesi düĢtükçe  BaĢı açıklıktan baĢörtüsüne ve türbana doğru geçildikçe karĢı çıkıĢ kuvvetlenmektedir.

Alevi Müslüman Sünni Müslüman Kürt Türk

baba eğitimi

Türban BaĢörtüsü Örtmüyor Üniversite Lise Lise altı

eğitim

örtünme

etnik köken mezhep

Bir kadın sevdiği adamla dini veya resmi nikâh olmadan beraber yaĢayabilir.

Üniversite Lise Lise altı Türkiye 1.Kesinlikle yanlıĢ

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

2.YanlıĢ

3.Ne doğru ne yanlıĢ

22.EVY.RP: 17, 01.12

4.Doğru

5.Kesinlikle doğru

Sayfa 47 / 95


Bir kadın sevdiği adamla dini veya resmi nikâh olmadan beraber yaĢayabilir. Kızım, kardeĢim aile büyükleri beğenmese bile evleneceği kiĢiyi kendi seçebilir. Bir erkekle bir kadının beraber yaĢamaları için dini nikâh Ģarttır. Türkiye

Modern aileler Genç aileler Geleneksel aileler Dindar aileler 1.Kesinlikle yanlıĢ

2.YanlıĢ

3.Ne doğru ne yanlıĢ

4.Doğru

5.Kesinlikle doğru

Bir erkekle kadının beraber yaĢamaları için dini nikahı Ģart görenler doğal olarak Dindar Aileler’de en yüksek oranda iken modern ailelere doğru azalmaktadır. “Kızım, kardeĢim aile büyükleri beğenmese bile eĢini seçebilir” diyenler ise en yüksek orana Modern Aileler’de görülmektedir. Nikahsız beraberliğe en düĢük hoĢgörü Dindar Aileler’de görülmektedir. Gündelik hayat pratiklerine bakıldığında toplumun henüz kentli gündelik hayat pratiklerinden uzak olduğu görülmektedir. Toplumun yüzde 53,7’si henüz ailecek sinemaya, tiyatroya gitmemiĢ; yüzde 55,5’i yılbaĢı kutlamıyor; yüzde 52,2 hanede kadınlar kolsuz bluz giyemiyor; yüzde 40,1’i ailecek tatil yapmamıĢ ve yüzde 29,8’i aile içinde yaĢgünü kutlamıyor. Ailecek sinemaya, tiyatroya gidenler yüzde 21,8 (yüzde 5,9 her zaman, yüzde 15,9 sık sık), yılbaĢını kutlayanlar yüzde 20,2 (yüzde 10,2 her zaman, yüzde 10 sık sık), kolsuz bluz giyebilenler yüzde 24,8 (yüzde 11,3 her zaman, yüzde 15,9 sık sık), ailecek tatil yapanlar yüzde 19,6 (yüzde 8,8 her zaman, yüzde 10,8 sık sık), aile içi yaĢgünü kutlaması yapanlar yüzde 28,2 (yüzde 14,8 her zaman, yüzde 13,5 sık sık) oranındadır.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 48 / 95


Gündelik hayat pratiklerinin sıklığı Hiçbir z.

Nadiren

Bazen

Ailece sinemaya, tiyatroya, konsere gideriz.

54

YılbaĢında kutlama yaparız.

55

Bu evde yaĢayan kadın(lar) kolsuz bluz giyip dıĢarı çıkar.

Sık sık

20

12

52

12

40

Ailece tatil yapmaya gideriz.

Aile fertleri için doğum günü kutlaması yaparız.

Her zaman

21

30

18

0%

16

12

10

11

13

19

24

6

10

11

11

13

9

15

50%

100%

Aile kümelerinin gündelik pratiklerini yapma sıklığı 2,5 2,7 Modern aileler

2,9 3,0 3,4 1,7 2,0 2,1 2,2

Genç aileler

Ailece sinemaya, tiyatroya, konsere gideriz. 2,7

YılbaĢında kutlama yaparız.

2,0 2,4 2,5 2,3

Geleneksel aileler

2,8 1,5 1,4 Dindar aileler

Bu evde yaĢayan kadın(lar) kolsuz bluz giyip dıĢarı çıkar. Ailece tatil yapmaya gideriz. Aile fertleri için doğum günü kutlaması yaparız.

1,6 1,9 2,1 1.Hiçbir zaman

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

2.Nadiren

3.Bazen

22.EVY.RP: 17, 01.12

4.Sık sık

5.Her zaman

Sayfa 49 / 95


Aile kümeleri üzerinden bakıldığında gündelik hayatta kentli pratikler en düĢük oranda dindar ailelerde, en yüksek oranda modern ailelerde görülmektedir. Kadınların toplumsal rolü sorununda türban tartıĢması ön plana çıksa da, sorunun daha derin boyutları olduğunda, kadınların kolsuz bluz giyip dıĢarıya çıkması gibi daha gündelik sayılabilecek bir pratik bu boyutu ortaya çıkarmak açısından oldukça açıklayıcı nitelikte. Özellikle kadınların kolsuz bluz giyebilmesi meselesine farklı kümelenmelere ve demografik özelliklere göre bakıldığında ilginç farklılaĢmalar gözlenmektedir.  Eğitim ve baba eğitimi yükseldikçe kadınların kolsuz bluz giyebilme oranı yükselmektedir.  Kadınlar bekarlıktan niĢanlılığa, evliliğe ve dulluğa doğru geçtikçe kolsuz bluz giyme sıklığı azalmaktadır.  Hanede beraber yaĢanan aile geniĢledikçe kadınların kolsuz bluz giyebilme olasılığı azalmaktadır.  Ġkisi de çalıĢan çekirdek ailelerde yalnızca kolsuz bluz giyebilme hali pozitife dönmektedir.  BulaĢık makinesi ve kredi kartı sahipliği ile kolsuz bluz giyebilme olasılığı/sıklığı arasında doğrudan iliĢki olduğu görülmektedir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 50 / 95


bulaĢık makinesi kredi kartı

Bu evde yaĢayan kadın(lar) kolsuz bluz giyip dıĢarı çıkar. yok

2,0

var

2,5

yok

1,8

var

2,4

hanedeki aile

eĢlerin çalıĢması

Ġkisi de çalıĢmıyor

1,9

Biri çalıĢıyor

2,0

Ġkisi de çalıĢıyor

3,2

Daha geniĢ aile

1,7

Üç nesil geniĢ aile

1,7

Çekirdek aile

2,3

Sadece eĢiyle

2,2

baba eğitimi

medeni durum

Dul

2,1

BoĢanmıĢ

2,9

Evli

2,1

NiĢanlı

2,2

Bekar

2,5

Üniversite

3,5

Lise

3,1

Lise altı

2,1

eğitim

Üniversite

3,1

Lise

2,5

Lise altı

1,9

Türkiye

2,2 1.Hiçbir zaman

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

2.Nadiren

3.Bazen

22.EVY.RP: 17, 01.12

4.Sık sık

5.Her zaman

Sayfa 51 / 95


hanedeki aile

eĢlerin çalıĢması

bulaĢık makinesi kredi kartı

Ailece sinemaya, tiyatroya, konsere gideriz. yok

1,7

var

2,2

yok

1,5

var

2,1

Ġkisi de çalıĢmıyor

1,6

Biri çalıĢıyor

1,8

Ġkisi de çalıĢıyor

2,8

Daha geniĢ aile

1,7

Üç nesil geniĢ aile

1,6

Çekirdek aile

1,9

Sadece eĢiyle

1,9

medeni durum

BoĢanmıĢ

baba eğitimi

Dul

Üniversite

1,5 2,3

Evli

1,8

NiĢanlı

1,5

Bekar

2,1 3,0

Lise

2,6

Lise altı

1,8

eğitim

Üniversite

2,8

Lise

2,2

Lise altı

1,5

Türkiye

1,9 1.Hiçbir zaman

2.Nadiren

3.Bazen

4.Sık sık

5.Her zaman

Ailecek sinemaya, tiyatroya gidebilme hali de kadınların kolsuz bluz giyebilmesi haline çok benzer bir bulgu örgüsü göstermektedir. Eğitim ve baba eğitimi yükseldikçe, kadınlar bekarlıktan niĢanlılığa ve evliliğe, dulluğa doğru geçtikçe, beraber yaĢanan aile geniĢledikçe, bulaĢık makinesi sahipliği ve kredi kartı sahipliği arttıkça ailecek sinemaya, tiyatroya gitme sıklığı da artmaktadır.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 52 / 95


6.3. Hanede alıĢveriĢ Hanelerde alıĢveriĢ rolü ve yükümlülüğü eĢit dağılmıĢ görünüyor. Hanelerin yüzde 27,6’sında kadınlar, yüzde 28’inde erkekler, yüzde 25,6’sında zaman zaman her ikisi de gıda alıĢveriĢi yapıyor. Çocuklar dahil ailecek alıĢveriĢ yapanlar ise yüzde 17,5 oranında.

Bu hanede gıda alıĢveriĢini düzenli olarak kim yapıyor?

Yüzde

Kadın

27,6

Erkek

28,0

Zaman zaman her ikisi de

25,6

Kadın-erkek-çocuk beraber

17,5

Diğer

1,3

Toplam

100,0

Hanede beraber yaĢanan aile tipine göre bakıldığında kadının alıĢveriĢteki ağırlığında özel bir farklılaĢma olmadığı görülüyor. Fakat aile geniĢledikçe çocuğun aile alıĢveriĢindeki yeri azalırken erkeğin ağırlığı artmaya baĢlıyor.

Hangi ailelerde gıda alıĢveriĢini kim yapıyor? GeniĢ aile

12

Zaman zaman her ikisi de 25

Kadın-erkekÜç nesil aile çocuk beraber 17

Kadın-erkekÇekirdek aile çocuk beraber 18

0%

Zaman zaman her ikisi de 25

Zaman zaman her ikisi de 26

Erkek 33

Erkek 27

Erkek 27 50%

Kadın 29

Kadın 28

Kadın 27 100%

AlıĢveriĢ rolünde farklılaĢma aile kümelerinde gözleniyor. Modern Aileler’de ve Gençler ve Genç Aileler’de alıĢveriĢte kadının ağırlığı üçte bire yükseliyor. Modern Aileler’de çocuğun da alıĢveriĢteki varlığı yükseliyor. Erkeğin alıĢveriĢ rolü azalırken beraber alıĢveriĢ oranı yükseliyor. Buna karĢılık Dindar Aileler’de alıĢveriĢte erkeğin ağırlığı artıyor. Geleneksel Aileler’de ise beraber alıĢveriĢ oranı diğerlerine göre yükseliyor.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 53 / 95


Aile kümelerinde gıda alıĢveriĢini kim yapıyor? Modern Kadın-erkek-çocuk beraber 20 aileler Genç aileler

Zaman zaman her ikisi de 16

17

Geleneksel Kadın-erkek-çocuk beraber 18 aileler Dindar aileler

Zaman zaman her ikisi de 30

Erkek 15

Erkek 28

Zaman zaman her ikisi de 33

Kadın 36

Erkek 25

Zaman zaman her ikisi de 24

15

Kadın 34

Kadın 24

Erkek 38

0%

Kadın 22

50%

100%

AlıĢveriĢ yapılan mekanlara bakıldığında, en yüksek oranda kullanılan alıĢveriĢ mekanı süpermarketler (yüzde 65) olarak ortaya çıkıyor. Mahalle bakkalından alıĢveriĢ yüzde 34,2, mahalle pazarından alıĢveriĢ yüzde 43,9 oranında. AlıĢveriĢ merkezlerinden veya hipermarketlerden alıĢveriĢ oranı ise yüzde 16,3 oranında. AlıĢveriĢ mekânı

Yüzde

AlıĢveriĢ merkezi / Hipermarket

16,3

Süpermarket

65,0

Bakkal

34,2

Sokak / mahalle pazarı

43,9

Toplam

100,0

Aile kümelerinin sıklıkla gittikleri alıĢveriĢ mekanları 22,6 18,4

Modern aileler

17,7 Genç aileler

15,4

Geleneksel aileler

11,4

Dindar aileler 0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

37,5

31,1

76,9

41,0

66,0

AlıĢveriĢ merkezi / Hipermarket Bakkal

39,2

49,2

43,2

52,3

50

22.EVY.RP: 17, 01.12

65,6

Sokak / mahalle pazarı Süpermarket

60,8 100

Sayfa 54 / 95


Aile kümelerine göre bakıldığında bakkal tercihi en yüksek oranda Dindar Aileler’de iken en düĢük oranda Modern Aileler’de görülüyor. Buna karĢılık alıĢveriĢ merkezi ve hipermarket tercihi tam tersi bir eğilim göstererek en yüksek oranda Modern Aileler’de, en düĢük oranda Dindar Aileler’de gözleniyor. Sokak/mahalle pazarı tercihi de dindar ailelerden modern ailelere doğru azalıyor.

6.4. Bazı sahiplikler Daha önceki araĢtırmalarımızda bulaĢık makinesi ve kredi kartı sahipliğinin gündelik hayat pratiklerinin niteliği ve türü konusunda özel bir gösterge olduğunun gözlenmesi nedeniyle bu araĢtırmada da her iki soru sorulmuĢtur. Ülkedeki hanelerin yüzde 59,7’sinde bulaĢık makinesi varken, görüĢülen deneklerin yüzde 38,1’inde kredi kartı vardır.

Aile kümelerinde bulaĢık makinesi ve kredi kartı sahipliği 38,1

Türkiye

59,7 Kredi kartı sahibi

BulaĢık makinesi sahibi

49,6

Modern aileler

74,2 35,8

Genç aileler

58,0 38,1

Geleneksel aileler

58,6 32,8

Dindar aileler

53,7 0

25

50

75

100

Modern ailelerin yüzde 74,2’sinde bulaĢık makinesi varken, yüzde 49,6’sında da kredi kartı sahipliği vardır. Hem bulaĢık makinesi sahipliği (yüzde 53,7) hem de kredi kartı sahipliği (yüzde 32,8) en düĢük oranda Dindar Aileler’de bulunmaktadır.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 55 / 95


6.5. Refah ve mutluluk algıları Toplumun üçte ikisi (yüzde 67,8) kendisini orta sınıf sayıyor, sorulduğunda refah bakımından ortadaki dilimde tanımlıyor. Buna karĢılık yine benzer Ģekilde üçte ikiye yakın insan (yüze 61,7) mutluluk bakımından ise kendini en mutlu ve mutlu dilimlerde tanımlıyor. Bu bulgu toplumun geleneksel özelliklerinden olan “kanaatkârlık” duygusunu teyit ediyor. Öte yandan ise son yıllarda dikkate alınmaya ve üstünde çalıĢılmaya baĢlanan “mutluluk” algı ve duygusunun gelir ve refahdan bağımsız ve göreceli olduğunu da teyit ediyor. Ülkemizdeki insanları sahip oldukları gelir ve refah bakımından 5 dilime/gruba ayırsaydık, siz hangi dilimde olduğunuzu düĢünüyorsunuz? 1. dilim (en yoksul)

8

2. dilim 18

3. dilim (orta) 68

50 Genel hayat Ģartları bakımından kendinizi ne kadar mutlu hissediyorsunuz?

Mutsuz 6

Ne mutlu ne mutsuz 30

Çok mutsuz 2

4. dilim 5 5. dilim (en zengin) 1

Mutlu 52

100

Çok mutlu 10

50

100

Toplumun yüzde 8’si kendisini en yoksul, yüzde 18,2’si de yoksul olarak tanımlıyor. Kendini yoksul olarak tanımlayanların yüzde 86’sı lise altı eğitimli, yüzde 95’inin babası da lise altı eğitimli. Ağırlıkla iĢçi olarak veya tarımda çalıĢıyorlar veya iĢsizler. Yüzde 60’ının aylık hane geliri 700 liranın altında ve dörtte biri metropol varoĢlarında oturuyor, . Kendisini mutsuz olarak tanımlayanların ise dörtte biri Kürt, beĢte biri Alevi, beĢte ikisi inançlı, üçte biri 700 TL gelirin altında gelire sahip. Gelir seviyesi ortalamanın altında olmasına karĢın mutluluk seviyesi olumlu ortalamada seyrediyor. Medeni durum değiĢtikçe, bekarlıktan dulluğa doğru geçerken hem gelir hem de mutluluk seviyesi düĢüyor. Gelir seviyesindeki farklılığa karĢın gelirle mutluluk seviyeleri beraberce artıyor.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 56 / 95


Genel hayat Ģartları bakımından kendinizi ne kadar mutlu hissediyorsunuz? Gelir ve refah bakımından siz hangi dilimde olduğunuzu düĢünüyorsunuz?

yaĢanılan ev

Lüks konut Standart kentsel alan VaroĢ Geleneksel ev

3001 TL ve üstü 2001 - 3000 TL

gelir dilimi

1201 - 2000 TL 701 - 1200 TL 301 - 700 TL 300 TL ve altı

Dul

medeni durum

BoĢanmıĢ Evli NiĢanlı Bekar

Türkiye 1.En yoksul en mutsuz

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

2. 2.Dilim

3. Orta dilim

22.EVY.RP: 17, 01.12

4. 4.Dilim

5.En zengin en mutlu

Sayfa 57 / 95


Mutluluk algısı

Refah algısı

Türkiye

Modern aileler Genç aileler Geleneksel aileler Dindar aileler 1.En yoksul en mutsuz

2. 2.Dilim

3. Orta dilim

4. 4.Dilim

5.En zengin en mutlu

Mutluluk algısı en yüksek oranda önce Dindar Aileler’de ve sonra da Modern Aileler’de görülürken, Dindar Aileler ve Gençler / Genç Aileler gelir ve refah bakımından kendilerini diğerlerine kıyasla daha geride olarak görüyorlar.

6.6. Kadının kararlardaki rolü Ülkede kadın meselesinin derinliği ve boyutları bilinmekle beraber, ev içinde ve yalnızca haneyi ilgilendiren kararlarda kadınların varolduğu fakat dıĢ dünya ve hanenin geleceği gibi kararlarda, rollerinin düĢük olduğu bu araĢtırmada da teyit ediliyor. Haneye mobilya ve beyaz eĢya alınırkenki kararlarda, yarıdan fazla hanede kadınlar etkinken (yüzde 13,4 kesinlikle doğru, yüzde 41,2 doğru), çocuğun hangi okula gideceği kararında hanelerin yalnızca yüzde 18,5’inde (yüzde 3,5 kesinlikle doğru, yüzde 15 doğru) kadının etkin olduğu görülüyor. Bu ailede mobilya veya beyaz eĢya alırken kadın karar verir. 4,6 YanlıĢ 12,7

Ne doğru ne yanlıĢ 28,1

Doğru 41,2

Kesinlikle doğru 13,4

Bu ailede çocuğun hangi okula gideceğine kadın karar verir. Kesinlikle yanlıĢ 8,5

Ne doğru ne yanlıĢ 41,9

YanlıĢ 31,2

%0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

% 50

22.EVY.RP: 17, 01.12

Doğru 15,0 3,5 % 100

Sayfa 58 / 95


Kadınlar hanelerin yüzde 17,3’ünde (yüzde 4,6 kesinlikle yanlıĢ, yüzde 12,7 yanlıĢ) beyaz eĢya, mobilya alırken herhangi bir söz hakkına sahip değilken, yüzde 39,7’sinde (yüzde 8,5 kesinlikle yanlıĢ, yüzde 31,2 yanlıĢ) çocuğun hangi okula gideceğinde de karara dahil olmadıkları görülmektedir. Kadınlara biçilen bu rollerde hemen hiçbir farklı kümelenmede ve demografik farklılıkta kayda değer bir tutum farkı gözlenmemektedir. Yani toplumun her kesiminde kadına bakıĢ ortak bir karakteristik göstermektedir.

Bu ailede mobilya veya beyaz eĢya alırken kadın karar verir. Bu ailede çocuğun hangi okula gideceğine kadın karar verir. Türkiye

3,5

2,7

Modern aileler

3,5

2,8

Genç aileler

3,4

2,7

Geleneksel aileler

3,5

2,8

Dindar aileler

3,6

2,7 1.Hiçbirzaman

2. Nadiren

3. Bazen

4. Sıksık

5.Herzaman

Beyaz eĢya veya mobilya alırken kadının kararlardaki rolü aile kümelerine göre çok özel bir farklılık göstermemektedir. Buna karĢılık Modern Aileler’de çocuğun okuluna karar verilirken kadın bir miktar daha etkinken yine de bu ailelerde bile ağırlıkları negatif taraftadır.

6.7. Geleneksel hayat pratikleri Bazı hanelerde bir takım geleneksel hayat pratiklerinin geçerli olduğu görülmektedir. Hanelerin dörtte birine (yüzde 11,4 her zaman, yüzde 13,8 sık sık) hâlâ memleketten salça, tarhana gibi yiyecekler gelirken, her on hanenin altısında (yüzde 36,2 herzaman, yüzde 23 sıksık) salça, tarhana gibi bazı erzaklar yapılmaktadır. Hanelerin onda dokuzunda bayramlarda büyüklere ziyaret geçerlidir. Hanelerin yüzde 71’i her zaman, yüzde 18,6’sı sık sık bayramlarda aile büyüklerini ziyaret etmektedir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 59 / 95


Geleneksel hayat pratiklerinin yapılma sıklığı Hiçbir zaman Bu haneye memleketten salça, tarhana gibi erzak gelir.

Nadiren

Bazen

49,6

Bu hanede salça, tarhana gibi bazı erzakları kendimiz yaparız.

21,1

Bayramlarda aile büyüklerine gider, el öperiz.

12,2

Sık sık

13,0

13,8 11,4

36,2

23,0

9,3 10,4

Her zaman

71,0

18,6 0%

50%

100%

Gelir seviyesi yükseldikçe memleketten erzak gelme oranı artıyor, hanede yapma azalıyor. Ġlginç farklılaĢma varoĢlarda gözleniyor. VaroĢlarda hem memleketten erzak gelmesi, hem de hane de erzak üretimi düĢük oranda görülüyor. Bu haneye memleketten salça, tarhana gibi erzak gelir. eĢlerin çalıĢma hali

Bu hanede salça, tarhana gibi bazı erzakları kendimiz yaparız. 2,0

Ġkisi de çalıĢmıyor Biri çalıĢıyor

3,5

Ġkisi de çalıĢıyor

2,6

3001 TL ve üstü

2,6

2,8 3,1

2,4

1201 - 2000 TL

3,4

2,3

701 - 1200 TL

3,6

2,0

301 - 700 TL

3,7

1,7

300 TL ve altı

3,4 2,9

Lüks konut yaĢanılan yer

3,0

2,3

2001 - 3000 TL hane geliri

3,6 2,3

3,1

2,5

Standart kentsel alan

3,2

1,9

VaroĢ

3,0

2,0

Geleneksel ev

3,9 2,3

Türkiye 1.Hiçbirzaman

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

2. Nadiren

3,4 3. Bazen

22.EVY.RP: 17, 01.12

4. Sıksık

5.Herzaman

Sayfa 60 / 95


6.8. Sosyal devlet Toplumda sosyal devlet politikalarına talep oldukça güçlüdür. GörüĢülen deneklerin onda dokuzu (yüzde 41,4 kesinlikle doğru, yüzde 47,7 doğru) çocuğuna kötü davranan aileye devletin müdahale etmesine olumlu bakmaktadır. Benzer Ģekilde görüĢülen deneklerin onda sekizi de (yüzde 35,7 kesinlikle doğru, yüzde 43,5 doğru) sürekli geliri olmayan kiĢilere devletin bakmakla yükümlü olduğunu düĢünmektedir. Çocuğuna kötü davranan aileye devlet müdahale edebilmelidir. 1,9 2,8 6,3

Kesinlikle doğru 41,4

Doğru 47,7

Devlet sürekli geliri olmayan kiĢilere bakmakla yükümlüdür. 2,6 7,4

Ne doğru ne yanlıĢ 10,8

Kesinlikle doğru 35,7

Doğru 43,5

%0

% 50 Kesinlikle yanlış

Yanlış

Ne doğru ne yanlış

% 100 Doğru

Kesinlikle doğru

Sosyal devlet politikalarına olan talepte farklı kümelenme ve demografiler arasında özel bir farklılaĢma gözlenmemekte, hemen her farklılık ve kümede sosyal devlet talebinin güçlü olduğu görülmektedir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 61 / 95


6.9. Boyutlar değerlendirme BeĢ boyutta ele aldığımız bulguların her boyutun kendi ortalamalarını aldığımızda toplumun sosyal devlete olan talebinin oldukça yüksek olduğu, geleneksel bazı hayat pratiklerinin hâlâ geçerli ve uygulanmakta olduğu görülüyor. Kararlara kadının katılımının henüz yeterince güçlü olmadığı görülüyor. Refah ve mutluluk algılarında ülke ortalaması pozitif tarafta ve fakat ortalamanın biraz üstünde seyrediyor. Gündelik hayat pratiklerinde, kentli ritüellerde ve yaĢamda ülke ortalamasının oldukça düĢük olduğu gözleniyor.

Sosyal devlet

4,1

Geleneksellik

3,4

Kararlarda kadının rolü

3,1

Refah ve mutluluk algısı Gündelik hayat pratiklerinde modernite

3,2 2,3

1,0 2,0 3,0 4,0 1.Kes.yanlıĢ 2.YanlıĢ 3.Ne d. ne y. 4.Doğru 5.Kes.doğru 1.Hiçbirzaman 2. Nadiren 3. Bazen 4. Sıksık 5.Herzaman 1.Çok mutsuz/yoksul 3.Orta 5.Çok mutlu/zengin

5,0

Fakat bu beĢ boyutun ortalamalarından bakıldığında sosyal devlet talebi, geleneksellik ve kadının kararlardaki rolü boyutlarında demografik farklılıklara ve kümelenmelere göre özel bir farklılık gözlenmemektedir. Öte yandan refah ve mutluluk algılarında ve gündelik hayat pratiklerinde bazı dikkate değer farklılaĢmalar gözlenmektedir.  YaĢanan yere göre bakıldığında geleneksel yerleĢimlerden lüks konutlara doğru geçildikçe hem mutluluk/refah algısı güçlenmekte hem de gündelik hayatta kentli pratikler çoğalmaktadır. Fakat metropollerin varoĢlarında her iki boyutun ortalaması da negatiftir.  Yalnızca eĢiyle yaĢayan ailelerden geniĢ ailelere doğru geçildikçe hem mutluluk/refah algıları hem de gündelik hayatta kentli pratikler yavaĢ da olsa azalmaktadır.  Bekarlıktan evliliğe doğru geçiĢte mutluluk/refah algısı pozitif yönde artmakta fakat aynı zamanda gündelik hayatta kentli pratikler oranı düĢmektedir.  Aynı zamanda Kürtlerin yarısını oluĢturan BDP seçmeni kitlesi oldukça mutsuz ve kentli hayat pratiklerinin oldukça gerisindedir.  Eğitimle beraber hem mutluluk/refah algısı hem de gündelik hayatta kentli pratiklerin sıklığı yükselmektedir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 62 / 95


mutluluk ve refah algısı

gündelik hayat pratiklerinde modernite

yaĢanılan yer

Lüks konut Standart kentsel alan VaroĢ Geleneksel ev

hanedeki aile medeni durum

3,2

2,1

3,1

2,1

Üç nesil geniĢ aile

3,1

2,0

Çekirdek aile

3,2

2,4

Sadece eĢiyle

3,3

2,3 2,9

2,1

BoĢanmıĢ

2,6

Evli

2,2

NiĢanlı

2,2

Bekar

2,8 3,2 3,0 3,1

2,5

BDP

siyasi tercih

2,8

1,9

Dul

baba eğitimi

3,2

2,5

Daha geniĢ aile

2,9

1,8

MHP

3,2

2,3

CHP

3,2

3,0

Ak Parti

3,2

2,0

3,4 3,3 3,3

Üniversite Lise

2,9

Lise altı

3,2

2,2

Üniversite

eğitim

3,5

3,0

3,4

3,0

Lise

3,2

2,6

Lise altı

3,1

2,0

Türkiye

3,2

2,3 1.Hiçbirzaman 2. Nadiren 1.Çok mutsuz/yoksul

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

3. Bazen 3.Orta

22.EVY.RP: 17, 01.12

4. Sıksık 5.Herzaman 5.Çok mutlu/zengin

Sayfa 63 / 95


Aile kümelerine göre bakıldığında, mutluluk / refah algısı en yüksek oranda Modern Aileler’de ve sonrasında da Dindar Aileler’de görülmektedir. Buna karĢılık gündelik hayat pratiklerinde modernite en düĢük oranda Dindar Aileler’de, en yüksek oranda da Modern Aileler’de görülmektedir. mutluluk ve refah algısı

gündelik hayat pratiklerinde modernite 3,2

Türkiye

2,3

3,3

Modern aileler

2,8 3,2

Genç aileler

2,2 3,1

Geleneksel aileler

2,5 3,2

Dindar aileler

1,8 1.Hiçbirzaman 1.Çok mutsuz/ yoksul

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

2. Nadiren

3. Bazen 3.Orta

22.EVY.RP: 17, 01.12

4. Sıksık

5.Herzaman 5.Çok mutlu/ zengin

Sayfa 64 / 95


7. AĠLE VE AHLAKĠ DEĞERLER 7.1. Aile için önemli görülen özellikler Aileleri ve kendileri için önemli gördükleri iki özellik sorulduğunda, görüĢülen kiĢiler en yüksek oranda yüzde 58 ile “konu komĢunun, çevrenin itibarı, saygısı” ve yüzde 54 ile “gelenek, göreneklere bağlılık” cevaplarını tercih ettiler. Yine yüksek oranda tercih edilen bir cevap seçeneği yüzde 46 ile “dini değerlere bağlılık” idi. “ĠĢ hayatında baĢarı, kariyer” ve “modern, çağdaĢ aile olmak” cevapları ise daha düĢük oranlarda (yüzde 15 ve 14) söylenmiĢ, “maddi servet” ise oldukça düĢük oranda (yüzde 5) tercih edilmiĢtir.

Aileniz ve kendiniz için önemli gördüğünüz ĠKĠ özellik

Yüzde

Konu komĢunun, çevrenin itibarı, saygısı

58,2

Gelenek, göreneklere bağlılık

54,1

Dini değerlere bağlılık

46,4

ĠĢ hayatında baĢarı, kariyer

14,9

Modern, çağdaĢ aile olmak

14,2

Maddi servet

5,3

Toplam Bu soru, 2007 ve 2008 yıllarında yapılan iki araĢtırmada sorulmuĢtu. AĢağıdaki tabloda 2007 araĢtırmasındaki bulgular ve bu Ocak’12 Barometresi’nin bulguları bir arada görülmektedir. Cevap sıralamasının zaman içinde çok değiĢmediği görülmektedir. Aileniz ve kendiniz için önemli gördüğünüz ĠKĠ özellik

2007

Ocak 2012

Konu komĢunun, çevrenin itibarı, saygısı

48,4

58,2

Gelenek, göreneklere bağlılık

55,4

54,1

Dini değerlere bağlılık

51,6

46,4

ĠĢ hayatında baĢarı, kariyer

17,6

14,9

Modern, çağdaĢ aile olmak

18,1

14,2

5,4

5,3

-

-

Maddi servet Toplam

Eğitim seviyesi yükseldikçe bir taraftan çevrenin itibarına ve gelenek ve göreneklere bağlılığa verilen önem azalıyor, diğer bir taraftan da modern, çağdaĢ bir aile olmaya, iĢ hayatında baĢarı ve kariyere ve kısmen maddi servete verilen önem artıyor. Dini değerlere bağlılık ise, liseden daha az seviyede eğitimi olanların yarısının saydığı ilk iki özellik arasında yer alırken, hem lise hem de üniversite mezunlarının ancak üçte birinin saydıkları arasında.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 65 / 95


Gelir artıĢıyla da dini değerlere bağlılığı zayıflarken, modern aileye ve kariyere verilen önem artıyor. Maddi servet genel olarak oldukça düĢük söylenmiĢse de, her gelir dilimi artıĢında maddi servete verilen önemin birer, ikiĢer puan artması dikkat çekici. GörüĢülen kiĢilerin kendilerini hangi hayat tarzı kümesinden gördükleriyle hangi özellikleri önemsediklerinin birbiriyle yakından iliĢkili olduğu görülmektedir. Kendini modern sayanların geleneklere ve dini değerlere atfettikleri önem, diğer kümeleri tercih edenlere kıyasla oldukça azken, modern aile olmaya ve kariyere oldukça daha fazla önem verdikleri anlaĢılıyor. Buna karĢılık, Dini Muhafazakâr tanımını kendine yakıĢtıranlar, dini değerlere bağlı olmaya Türkiye genelinin 1,5 katı önem veriyorlar, modern aile olmaya neredeyse hiç önem vermiyorlar. Geleneksel Muhafazakârlar’ın aileleri için önemli gördükleri özellikler açısından Türkiye ortalamasına benzedikleri söylenebilir. Parti yandaĢlığı açısından en büyük fark, CHP’lilerin modern aile olmayı ve kariyeri, dini değerlere bağlılığa tercih etmeleri. Ayrıca, Ak Partililerde ise dini değerler oldukça ön planda.

7.2. Çocuklara kazandırılması gereken meziyetler KONDA’nın 2007’de yaptığı “Gündelik YaĢamda Din, Laiklik ve Türban” araĢtırmasında ve 2008’de yaptığı bir kültürel değerler araĢtırmasında, görüĢülen kiĢilerin ahlaki referanslarını anlayabilmek için iyi bir anne-babanın, kız çocuklarına hangi meziyetleri kazandırması gerektiği sorulmuĢtu. Aile değerlerini inceleyen bu araĢtırmada da, aynı soru biraz değiĢtirilerek tekrar soruldu. Kız çocuklarına kazandırılması gereken ĠKĠ meziyet

Yüzde

Namuslu ve dürüst olma

82,3

Dini vecibeleri yerine getirme

29,9

ÇalıĢkanlık

19,8

Vatana, millete bağlılık

18,4

Hakkını arayabilme

18,0

Gelenek, göreneklere bağlılık

17,0

BaĢarılı olma hırsı

11,0

Toplam “Kız çocuklarına MUTLAKA kazandırılması gereken ĠKĠ meziyet aĢağıda okuyacaklarımdan hangileridir?” Ģeklinde sorulan soruya cevaben, görüĢülen kiĢilerin yüzde 82’si iki özellikten biri olarak “namuslu ve dürüst olma” seçeneğini saymıĢ. Bu cevabı yüzde 30 ile “dini vecibeleri yerine getirme”, yüzde 20 ile “çalıĢkanlık”, yüzde 18 ile “vatana, millete bağlılık” ve “hakkını” arayabilme” ve yüzde 17 ile “gelenek ve göreneklere bağlılık” cevapları takip ediyor. Son olarak yüzde 11 oranında “baĢarılı olma hırsı” seçeneği tercih edilmiĢ.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 66 / 95


Erkek çocuklarına kazandırılması gereken ĠKĠ meziyet

Yüzde

Namuslu ve dürüst olma

76,2

Vatana, millete bağlılık

31,1

ÇalıĢkanlık

27,1

Dini vecibeleri yerine getirme

24,0

Hakkını arayabilme

14,9

BaĢarılı olma hırsı

13,3

Gelenek, göreneklere bağlılık

10,5

Toplam

-

AraĢtırmada soru aynı zamanda erkek çocuklarına kazandırılması gereken meziyetlerle ilgili de soruldu. Verilen cevapların oranları biraz farklı olsa da, sıralamanın neredeyse aynı olduğu görülüyor. GörüĢülen kiĢilerin yüzde 76’sı erkek çocuklara mutlaka “namuslu ve dürüst olma”nın öğretilmesi gerektiğine inanıyor. Ardından yüzde 31 ile “vatana, millete bağlılık”, yüzde 27 ile “çalıĢkanlık”, yüzde “24 ile “dini vecibeleri yerine getirme” geliyor. Daha düĢük oranlarla da sırasıyla “hakkını arayabilme”, “baĢarılı olma hırsı” ve “gelenek, göreneklere bağlılık” cevaplar söylenmiĢ.

Çocuklara kazandırılması gereken ĠKĠ meziyet

Kızlar için

Erkekler için

Namuslu ve dürüst olma

82,3

76,2

Vatana, millete bağlılık

29,9

31,1

ÇalıĢkanlık

19,8

27,1

Dini vecibeleri yerine getirme

18,4

24,0

Hakkını arayabilme

18,0

14,9

BaĢarılı olma hırsı

11,0

13,3

Gelenek, göreneklere bağlılık

17,0

10,5

-

-

Toplam

Yukarıdaki tablo, kız çocuklarına ve erkek çocuklarına kazandırılması gereken meziyetlerin oranlarını yanyana gösteriyor. Namuslu ve dürüst olmaya ve geleneklere bağlılığa, kızlar için erkekler için olduğundan daha önem verildiği görülüyor. Buna karĢılık erkek çocuklara çalıĢkanlık, dini vecibeleri yerine getirme ve baĢarılı olma hırsı kazandırmak daha fazla önemsenmiĢ.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 67 / 95


Kız çocuklarına kazandırılması gereken ĠKĠ meziyet Namuslu ve dürüst olma

2007

Ocak 2012

-

82,3

Dürüstlük

48,0

Namuslu olma

47,1

Dini vecibeleri yerine getirme

31,8

29,9

ÇalıĢkanlık

14,9

19,8

Vatana, millete bağlılık

19,6

18,4

Hakkını arayabilme

14,9

18,0

Gelenek, göreneklere bağlılık

14,4

17,0

-

11,0

BaĢarılı olma hırsı Büyüklerine, kocaya itaat

8,5

Toplam

-

-

Kız çocuklarına dair sorulan sorunun cevapları, 2007 araĢtırması sonuçları ile karĢılaĢtırıldığında cevap seçeneklerinin farklı olmasından dolayı birebir denklik olmasa da cevapların sıralamasının kabaca aynı olduğu görülmektedir.

7.3. Büy��klere karĢı saygı ve sorumluluk “ġimdi okuyacaklarımdan hangileri sizce aile büyükleri yanında yapılmamalıdır?” sorusu soruldu ve görüĢülen kiĢilere okunan cevap seçeneklerinden yapılmaması gerektiğini düĢündükleri her biri iĢaretlendi. Ġçki içmek yüzde 81 oranında, sigara içmek yüzde 76 oranında, bacak bacak üstüne atmak yüzde 67 oranında ve lafa karıĢmak yüzde 57 oranında söylenmiĢ ve toplumun yarısından fazlası tarafından büyüklerin yanında yapılmaması gereken davranıĢlar olarak değerlendirilmiĢtir. Eve yatıya arkadaĢ getirmeye görüĢülen kiĢilerin üçte biri itiraz etmiĢ. Okunan davranıĢların hiçbirinin mahsuru olmadığını, büyüklerin yanında yapmanın bir sorun teĢkil etmediğini düĢünenler yüzde 7 oranındadır. Aile büyükleri yanında yapılamayacaklar

Yüzde

Ġçki içmek

80,8

Sigara içmek

75,9

Bacak bacak üstüne atmak

66,9

Lafa karıĢmak

56,5

Eve yatıya arkadaĢ getirmek

33,1

Hiçbirinde mahsur yok, yapılabilir

6,9

Toplam

100,0

YaĢ arttıkça görüĢülen kiĢilerin lafa karıĢmaya ve eve yatıya arkadaĢ getirmeye itirazları artıyor. Hanedeki çocuk sayısı arttıkça da, bu davranıĢlara itirazlar artıyor.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 68 / 95


Eğitim seviyesi arttıkça her bir davranıĢa “yapılmamalı” deme oranı düĢüyor ve “hiçbirinde mahsur yok” deme oranı lise altı eğitimlilerde yüzde 4’ten, lise mezunlarında yüzde 9’a ve üniversitelilerde yüzde 18’e çıkıyor. YaĢlılıkta bakım bekleyenler bu davranıĢlara en çok, arkadaĢlık bekleyenler ise en az itiraz edenler. Çocuğa büyüklerin bakması yerine yuvaya gitmesi gerektiğini düĢünenler, aynı zamanda soruda yer alan davranıĢların büyük karĢısında yapılmasına daha az itiraz ediyor. Bu durum, görüĢülen kiĢilerin bir alt nesille iliĢkisi konusunda fikir veriyor. GörüĢülen kiĢilerin kendilerini nasıl tanımladıkları büyüğe saygı anlayıĢını farkettiriyor. Modernler Türkiye ortalamasının oldukça altında oranlarda sayılan davranıĢlar için “yapılmamalı” derken, geleneksel muhafazakarların cevapları ortalamaya yakın, Dini muhafazakarlar ise Türkiye ortalamasının da üstünde oranlarda itiraz ediyor, saygı bekliyor. Aileye bakıĢlar üzerinden bu araĢtırmada oluĢturulan kümeler de oldukça açıklayıcı. Modernler bu davranıĢların büyüklerin yanında yapılmaması gerektiğini en az savunan kümeyken, Gençler ve Genç Aileler’de itiraz biraz artıyor, ve Geleneksel Ailelerde ve özellikle Dindar Aileler’de itiraz daha net hale geliyor. Etnik kökenle büyüklere saygı anlayıĢı arasındaki iliĢki çok çarpıcı olmasa da, Türklerin lafa karıĢmak ve yatıya arkadaĢ getirmek konusunda Kürtlerden, Kürtlerin ise bacak bacak üstüne atmak ve sigara içmek konusunda Türklerden biraz daha hassas olduğu anlaĢılıyor. Aleviler ise Sünnilere nazaran biraz daha rahatlar, saygı için bu davranıĢların yapılmaması, yine önemli olmakla birlikte o kadar önemli değil. Din/mezhep sorusunda “Diğer” kategorisinde yer alan ateistlerin ve Müslüman olmayanların ise çok daha rahat bir tavır sergiledikleri, her bir davranıĢta çok daha düĢük oranlarda “yapılmamalı” cevabı verirken aynı zamanda yüzde 43’ünün “Hiçbirinde mahsur yok” dedikleri görülüyor. Dindarlıkla büyüklerin yanında yapılmaması gerekenler ise en net görünen iliĢki: Dindarlık arttıkça her bir davranıĢ için “yapılmamalı” oranı hızla artıyor. Oranlar dindarlıktaki kadar farklı olmasa da, gelir artıĢıyla davranıĢlara itiraz arasındaki ters iliĢki oldukça net. Büyüklere karĢı sorumluluklarına dair ise “Çocuklar büyüklere karĢı en fazla hangisinden sorumludur?” Ģeklinde bir soru soruldu ve sunulan seçeneklere görüĢülen kiĢiler Ģu Ģekilde cevap verdi: Yüzde 73 oranında “yaĢlılıkta bakım”, yüzde 6 oranında “maddi destek”, yine yüzde 6 oranında “arkadaĢlık” ve yüzde 15 oranında “minnettarlık.” Çocuklar büyüklere karĢı Ģimdi sayacaklarımdan en fazla hangisinden sorumludur? YaĢlılıkta bakım

Yüzde 73,0

Maddi destek

5,7

ArkadaĢlık

5,9

Minnettarlık

15,4

Toplam

100,0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 69 / 95


Eğitim seviyesi, baĢka birçok alanda olduğu gibi çocukların sorumluluğuna bakıĢta da farkediyor. Eğitim seviyesi arttıkça minnettarlık ve arkadaĢlık beklentisi artıyor ve yaĢlılıkta bakım beklentisi azalıyor.

Eğitim durumuna göre çocuklardan beklenen sorumluluk YaĢlılıkta bakım 73,1

Türkiye

5,7 6,0

YaĢlılıkta bakım 53,4

Üniversite

4,3

ArkadaĢlık 15,4

YaĢlılıkta bakım 79,5

Lise altı

0%

Minnettarlık 26,9

Maddi destek 6,5 7,7

YaĢlılıkta bakım 66,8

Lise

Minnettarlık 18,9

5,0 4,0

50% YaĢlılıkta bakım

Maddi destek

Minnettarlık 15,3

11,5

100% ArkadaĢlık

Minnettarlık

KarĢılıklı karar vererek evlenenlerin çocuklardan beklentisinde minnettarlık ve arkadaĢlık beklentisi Türkiye ortalamasının üzerindeyken, aile büyüklerinin kararıyla evlenenler arasında yaĢlılıkta bakım beklentisi ortalamanın üzerinde. Çocukların bir üst nesile karĢı sorumluluğuna bakıĢla, üst neslin çocuklara karĢı sorumluluğuna bakıĢ arasında ilginç bir bağlantı ortaya çıkıyor. Annenin çalıĢtığı bir ailede büyükanne ve büyükbabanın toruna gerek iyi yetiĢmesi gerekse de maddi katkı açısından bakması gerektiğini düĢünenlerin, çocuklardan da karĢılık olarak yaĢlılıkta kendilerine bakmasını daha fazla bekledikleri görülüyor. Torunlara bakmanın gerekli olmadığını düĢünenler, karĢı sorumluluk olarak yaĢlılıkta bakım cevabını da daha düĢük oranlarda, yaklaĢık 15 puan kadar daha az söylemiĢler. Kendini mutsuz sayanlar arasında, çocuklarından maddi destek beklentisinin ortalamanın neredeyse üç katı olması oldukça çarpıcı. Modernlerin sadece yüzde 60’ı çocuğun yaĢlılıkta kendisine bakmasını beklerken, Geleneksel Muhafazakarlar’da bu oran yüzde 75’e Dini Muhafazakarlar’da ise yüzde 80’e çıkıyor. Türklerin beklentileri Türkiye ortalamasından farklı değil. Ancak Kürtlerin sadece yüzde 10’u minnettarlık veya arkadaĢlık vaadiyle yetiniyor. Yüzde 13’ü için çocuktan gelecek maddi destek önemli.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 70 / 95


Gelir seviyesi değiĢse de, çocukların ileride maddi destek vermesi beklentisinde bir değiĢiklik olmuyor. Ancak gelir düĢtükçe yaĢlılıkta bakım beklentisinin hızla arttığı, yüksek gelirlilerde oldukça yüksek olan minnettarlık ve arkadaĢlık beklentilerinin ise Türkiye ortalamasının biraz altına kadar düĢtüğü görülüyor. Kırsal kesimde yaĢayanlar arasında, yaĢlanınca çocukların bakması beklentisi hem kentlerde ve metropollerde yaĢayanlara hem de Türkiye ortalamasına kıyasla daha yüksek.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 71 / 95


KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 72 / 95


8. TÜRKĠYE AĠLE YAPISI: YORUM Türkiye’de aile yapısına dair Ģimdiye dek bu raporda yer alan bulgular bir bütün olarak değerlendirildiğinde, dört ana tema ortaya çıkmaktadır:  Aile kurumunu oluĢturan evlilik kurumunda toplumun rolü;  Aile kavramında iliĢkilerin önemi;  Aile yapısının dayandığı pratikler;  Aile yapısı ile bireysellik arasındaki iliĢki. Aile kurumunu oluĢturan evlilik kurumunda toplumun rolü Ġlk olarak, toplumun evlilik kurumuna bakıĢı değerlendirildiğinde, bir çiftin evlenmesi üzerinde dinin ve aile üzerinden toplumun oldukça etkili olduğu görülüyor. Toplum, bir çiftin beraber yaĢaması için evli olmalarını, özellikle de resmi nikahın yanısıra imam nikahı aracılığıyla dinen de toplumsal birim olarak tanınmasını bekliyor. Üstelik evlilik kurumunun oluĢturulmasında toplumun doğrudan müdahalesi olduğu da söylenebilir, zira görücü usulü en yaygın evlilik Ģekli ve kiĢinin kiminle evleneceğine doğrudan aile büyüklerinin karar vermesi azımsanmayacak oranda. EĢini kendi seçmiĢ, yani eĢiyle beraber karĢılıklı karar vererek evlenenler, evli çiftlerin yarısından azını oluĢturuyor. Bir kadının evleneceği kiĢiyi kendisinin seçmesi fikrini de benzer Ģekilde toplumun yarısı onaylıyor. Aile kavramında iliĢkilerin önemi Bulgularda öne çıkan ikinci tema, aile kavramında iliĢkilerin önemi. Ġlk yapılabilecek tespit, geleneksel aile yapısı olan üç nesil aileler ve daha geniĢ ailelerin yerlerini iyice çekirdek ailelere bırakmıĢ olması. Çekirdek aileler, hanelerin büyük çoğunluğunu oluĢturuyor. Buna karĢılık görüĢülen kiĢilere “aile deyince aklınıza kimler geliyor?” diye sorduğumuzda, üç nesilden veya daha geniĢ aileden aile mensupları sayanların oranı, çekirdek ailede yaĢayanların oranından daha fazla. Diğer bir deyiĢle, kiĢiler çekirdek ailede yaĢasalar da daha geniĢ aileleri onlar için hala önemli. Nitekim sık sık görüĢtükleri, hastalıkta, evlilikte yanlarında olmasını istedikleri aile, beraber oturduklarından daha geniĢ ailenin mensuplarını içeriyor. Özetle toplumun aile kavramını, kiminle beraber yaĢadığından ziyade, kimlerle iliĢkisi olduğu belirliyor denebilir. Aile yapısının dayandığı pratikler Aile yapısında dikkat çeken üçüncü tema, aile kavramı ile gündelik hayat pratikleri arasındaki bağlantı. Her ne kadar geniĢ aileye doğru bir özlem hissedilse de, beraber zaman geçirilen etkinlikler yine aile içi iliĢkileri pekiĢtiren bayramlaĢma, hastalık gibi durumlar. AlıĢveriĢ mekanı olarak en fazla süpermarkete gidiliyor olması, evde salça, tarhana gibi erzakların artık hanelerin büyük çoğunluğunda yapılmıyor olması ve bulaĢık makinesinin yaygınlığı, ailelerin en azından tüketim açısından kentli, modern hayat tarzına uyum gösterdiklerine dair önemli göstergeler. Buna karĢın, ailelerin beraber konsere, sinemaya, tatile pek de sık gitmedikleri görülüyor.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 73 / 95


Diğer bir deyiĢle, toplum aile kavramını beraber yaĢadığında da daha bir geniĢ bir Ģekilde tanımlamak eğiliminde olmasına rağmen, aile kavramı beraber zaman geçirmeye, ortak pratiklere değil, iliĢkilere dayanıyor. Aile kavramı ile bireysellik arasındaki iliĢki Bu durum, bizi aileye dair dördüncü temaya getiriyor: aile yapısı ile bireysellik arasındaki iliĢki. Ailenin kentli gündelik pratikleri beraber yapmıyor olması, aile bireylerinin bireyselleĢmiĢ olduğunun göstergesi değil. Aile iliĢkilerinde karĢılıklı sorumluluklara, yani büyüklerin torunlara bakmasına, çocukların yaĢlılıkta ebeveynine bakmasına toplumun çoğunluğu tarafından önem veriliyor. Büyüklere saygıyı temsil eden bacak bacak üstüne atmamak gibi davranıĢların toplumun çoğunluğu tarafından bekleniyor olması da, bireysellikten ziyade aileye verilen öneme iĢaret ediyor. Nitekim, hem kız hem erkek çocuklarına baĢarılı olma hırsı, hakkını arama gibi bireyselliklerini ön plana çıkarabilecek meziyetler yerine, namus, vatana, millete, geleneklere bağlılık gibi ailevi ve toplumsal değerleri ve sorumlulukları ön plana çıkaran meziyetlerin kazandırılması daha önemli görünüyor. Özetle, Ģeklen çekirdek aileye doğru bir evrilme görünmekle beraber, sanayi toplumu sosyolojisi teorisindeki çekirdek aile-bireyselleĢme iliĢkisinin Türkiye aile yapısında sanılabileceği kadar güçlü olmadığı görülmektedir. Genel bakıĢta aile kavramına yaklaĢımları kır-kent, eğitimli-eğitimsiz, çekirdek aile-geniĢ aile gibi somut demografik durumlar üzerinden farklılaĢtırmak, çok net ayrımlar ortaya koymak mümkün olmadığından, bazı değerleri ve pratikleri üzerinde oluĢturduğumuz aile kümeleri, oldukça açıklayıcı olmuĢtur. Metropolde, süpermarketten alıĢveriĢ yapan, ailece nadiren tatile giden iki çekirdek ailenin aile kavramına farklı bakıyor olmalarını, bu analiz sayesine durumları değil, değerleri yani, birinin Modern Aileler kümesi değerlerine, diğerinin ise Dindar Aileler kümesi değerlerine sahip olması ile açıklayabiliyoruz. Sonuç olarak Ģunu söylemek olanaklıdır: Türkiye’deki aile yapısı ekonomik iliĢkilere dayalı geniĢ aileden çekirdek aileye doğru geçiĢte ortada bir durakta iliĢkiye dayalı, geleneksel ve dini değerler ağırlıklı üçüncü bir aile yapısı göstermektedir.

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 74 / 95


9. ARAġTIRMANIN KÜNYESĠ 9.1. AraĢtırmanın Genel Tanımı Bu raporun dayanağı olan araĢtırma, KONDA Barometresi aboneleri için, KONDA AraĢtırma ve DanıĢmanlık Ltd. ġti. tarafından gerçekleĢtirilmiĢtir. AraĢtırmanın saha çalıĢması 7 - 8 Ocak 2012 tarihlerinde gerçekleĢtirilmiĢtir. Bu rapor, Türkiye’deki 18 yaĢ üstü yetiĢkin nüfusun, saha çalıĢmasının yapıldığı günlerdeki siyasal eğilimlerini, tercihleri ve profillerini yansıtmaktadır. AraĢtırma, Türkiye’nin 18 yaĢ üstü yetiĢkin nüfusunu temsil edecek deneklerin tercihlerindeki eğilim ve değiĢimleri belirlemek ve izlemek için tasarlanmıĢ ve uygulanmıĢtır. AraĢtırmanın bulgularının hata payı, yüzde 95 güven aralığında +/- 2, yüzde 99 güven aralığında yüzde +/- 2,6’dır.

9.2. Örneklem Örneklem, ADNKS (Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi) verilerine dayalı mahalle ve köylerin nüfus büyüklükleri ve eğitim seviyeleri verileri ile 12 Haziran 2011 genel seçimlerinin mahalle ve köy sonuçları katmanlandırılarak hazırlanmıĢtır. YerleĢim yerleri önce kır/kent/metropol olarak ayrıĢtırılmıĢ ve 12 bölge esas alınarak örneklem tespit edilmiĢtir. AraĢtırma kapsamında 27 ilin merkez dâhil 100 ilçesine bağlı 150 mahalle ve köyünde 2517 kiĢiyle yüz yüze görüĢmeler gerçekleĢtirilmiĢtir. Gidilen il

27

Gidilen ilçe

100

Gidilen mahalle/köy

150

GörüĢülen denek

2517

Her bir mahallede gerçekleĢtirilen 18 anket için yaĢ ve cinsiyet kotası uygulanmıĢtır. YaĢ grubu

Kadın

Erkek

18-28 yaĢ

3 denek

3 denek

29-44 yaĢ

3 denek

3 denek

44 yaĢ ve üstü

3 denek

3 denek

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 75 / 95


Düzey 1 (12 bölge)

Gidilen iller

1

Ġstanbul

Ġstanbul

2

Batı Marmara

Balıkesir, Edirne

3

Ege

Ġzmir, Manisa, Denizli

4

Doğu Marmara

Bursa, EskiĢehir, Kocaeli

5

Batı Anadolu

Ankara, Konya

6

Akdeniz

Antalya, Adana, Mersin, Hatay, Osmaniye

7

Orta Anadolu

Kayseri, NevĢehir, Sivas

8

Batı Karadeniz

Samsun, Bartın

9

Doğu Karadeniz

Trabzon

10 Kuzeydoğu Anadolu

Kars

11 Ortadoğu Anadolu

Malatya, Tunceli

12 Güneydoğu Anadolu

Gaziantep, ġanlıurfa, Diyarbakır

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 76 / 95


10. TÜM CEVAP DAĞILIMLARI 10.1. Deneklerin Profili Cinsiyet

Yüzde

Kadın

50,8

Erkek

49,2

Toplam

100,0

YaĢ

Yüzde

18 - 28 yaĢ

28,1

29 - 43 yaĢ

34,8

44+ yaĢ

37,1

Toplam

100

Eğitim durumu

Yüzde

Okuryazar değil

5,6

Diplomasız okur

2,0

Ġlkokul mezunu

39,5

Ortaokul mezunu

14,1

Lise mezunu

27,4

Üniversite mezunu

10,6

Yüksek lisans / Doktora

,8

Toplam

100

Babanın eğitim durumu

Yüzde

Okuryazar değil

15,8

Diplomasız okur

5,9

Ġlkokul mezunu

59,5

Ortaokul mezunu

8,1

Lise mezunu

7,6

Üniversite mezunu

3,0

Yüksek lisans / Doktora

,1

Toplam

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

100

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 77 / 95


Doğum yeri Ġstanbul

Yüzde 5,9

Batı Marmara

5,8

Ege

14,4

Doğu Marmara

6,8

Batı Anadolu

8,3

Akdeniz

11,7

Orta Anadolu

6,6

Batı Karadeniz

10,0

Doğu Karadeniz

7,3

Kuzeydoğu Anadolu

4,5

Ortadoğu Anadolu

6,0

Güneydoğu Anadolu

11,4

YurtdıĢı

1,3

Toplam

100,0

ÇalıĢma durumu

Yüzde

Devlet memuru

5,2

Özel sektör

3,6

ĠĢçi

10,3

Küçük esnaf

7,3

Tüccar / sanayici / iĢadamı

,4

Serbest meslek

1,1

Marjinal sektör

,6

Çiftçi, ziraatçı, hayvancı

3,8

ÇalıĢıyor, diğer

6,0

Emekli

11,8

Ev kadını

35,6

Öğrenci

8,1

ĠĢsiz, iĢ arıyor

5,1

ÇalıĢamaz halde

1,1

Toplam

100

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 78 / 95


Bu evde / Hanede kaç kiĢi oturuyor (çocuklar dahil)?

Yüzde

1 - 2 kiĢi

21,9

3 - 5 kiĢi

67,0

6 - 8 kiĢi

9,7

9 veya fazla kiĢi

1,3

Toplam

100

Aylık hane geliri

Yüzde

300 TL ve altı

2,9

301 - 700 TL

17,9

701 - 1200 TL

37,1

1201 - 2000 TL

27,4

2001 - 3000 TL

9,3

3000 TL ve üstü

5,3

Toplam

100

EĢiniz veya siz, sokağa çıkarken baĢınızı örtüyor musunuz? Nasıl örtüyorsunuz? Örtmüyor

Yüzde 28,1

BaĢörtüsü

50,4

Türban

8,3

ÇarĢaf, peçe

,5

Bekâr erkek

12,7

Toplam

100

Hepimiz Türkiye Cumhuriyeti vatandaĢıyız, ama değiĢik etnik kökenlerden olabiliriz; Siz kendinizi, kimliğinizi ne olarak biliyorsunuz veya hissediyorsunuz? Türk

Yüzde 85,7

Kürt-Zaza

10,4

Arap

1,2

Diğer

2,7

Toplam

100

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 79 / 95


Kendinizi ait hissettiğiniz dininiz ve mezhebiniz aĢağıdakilerden hangisidir? Sünni Müslüman

Yüzde 90,3

Alevi Müslüman

6,4

Diğer Müslüman

2,4

Diğer

,8

Toplam

100

Dindarlık açısından kendinizi aĢağıda okuyacaklarımdan hangisiyle tarif edersiniz? Ġnançsız

Yüzde 1,5

Ġnançlı

29,9

Dindar

58,5

Sofu

10,0

Toplam

100

Haberleri seyretmek için en fazla hangi TV kanalını tercih ediyorsunuz? KANAL D ATV SAMANYOLU SHOW TV TRT 1 FOX TV STAR KANAL 7 NTV HABERTURK CNN TURK YEREL KANALLAR ROJ TV KANALTURK FLASH TV CEM TV TRT 2 TRT 6 (ġEġ) TGRT HABER Diğer Kanallar Toplam

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Yüzde 17,5 14,4 10,1 9,2 7,3 7,0 7,0 5,5 4,5 3,6 2,5 2,3 1,7 1,1 1,1 ,8 ,7 ,6 ,4 2,8 100,0

Sayfa 80 / 95


Anketin yapıldığı bölge

Yüzde

Ġstanbul

16,8

Batı Marmara

5,8

Ege

15,9

Doğu Marmara

9,9

Batı Anadolu

11,2

Akdeniz

12,7

Orta Anadolu

3,3

Batı Karadeniz

6,1

Doğu Karadeniz

3,5

Kuzeydoğu Anadolu

1,5

Ortadoğu Anadolu

3,7

Güneydoğu Anadolu

9,7

Toplam

100

Oturulan evin tipi

Yüzde

Geleneksel ev

41,1

VaroĢ

6,9

Standart kentsel alan

49,5

Lüks konut

2,5

Toplam

100

YerleĢim kodu

Yüzde

Kır

21,8

Kent

28,2

Metropol

50,0

Toplam

100

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 81 / 95


10.2. Aile Aile deyince aklınıza kimler geliyor, sayabilir misiniz?

Yüzde

63,0

Çocuk

72,5

Anne

71,8

Baba

69,4

KardeĢ

36,9

Torun

8,7

Kayınpeder

8,1

Kayınvalide

5,7

Damat

5,0

Gelin

8,0

Amca / hala

7,8

Dayı / teyze

6,8

Kuzen /yeğen

3,8

Bacanak / elti / görümce / kayınbirader

2,9

Total

100,0

Medeni durumunuz

Yüzde

Bekar

21,2

Evli

71,6

NiĢanlı

,9

BoĢanmıĢ

1,4

Dul

4,9

Toplam

100,0

Nasıl evlendiniz?

Yüzde

KarĢılıklı karar verdik

37,6

Görücü usulüyle

41,5

Benim dıĢımda aile büyüklerinin kararıyla

7,0

GörüĢülen kiĢi bekar veya niĢanlı

13,9

Toplam

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

100,0

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 82 / 95


Resmi nikâhla mı, imam nikâhıyla mı evlendiniz?

Yüzde

Resmi nikâh

34,4

Ġmam nikâhı

3,8

Ġkisi birden

61,4

Nikâh yok, beraber yaĢıyoruz

0,4

Toplam

100,0

EĢinizle akrabalığınız var mı?

Yüzde

Var, birinci dereceden

9,9

Var, uzaktan akrabam

16,1

Hayır

74,0

Toplam

100,0

Kimlerle yaĢıyor?

Yüzde

Sadece eĢiyle

17,4

Çekirdek aile

66,2

Üç nesil geniĢ aile

12,1

Daha geniĢ aile

2,1

Diğer

2,2

Toplam

100,0

18 yaĢ altı kaç çocuk var?

Yüzde

Çocuksuz

52,8

1 - 2 çocuk

39,1

3 - 4 çocuk

7,3

5+ çocuk

0,9

Toplam

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

100,0

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 83 / 95


EĢi çalıĢıyor mu?

Yüzde

EĢi çalıĢıyor

28,6

EĢi çalıĢmıyor

42,6

Evli değil

28,8

Toplam

100,0

Çiftlerin çalıĢma durumu

Yüzde

Ġkisi de çalıĢıyor

10,3

Biri çalıĢıyor

58,3

Ġkisi de çalıĢmıyor

31,4

Toplam

100,0

EĢinin eğitimi

Yüzde

Lise altı

40,2

Lise

13,1

Üniversite

5,6

Bilinmiyor

41,0

Toplam

100,0

Çiftlerin eğitimi

Yüzde

Üniversite - üniversite

5,2

Üniversite - lise

5,9

Üniversite - lise altı

3,8

Lise - lise

9,9

Lise - lise altı

18,5

Lise altı - lise altı

56,7

Toplam

100,0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 84 / 95


Her ay görüĢtüğünüz / aileden saydığınız akrabalarınız kimlerdir?

Yüzde

15,1

Çocuk / Çocuklar

26,8

Anne

46,0

Baba

40,6

KardeĢ

54,0

Torun

6,8

Kayınpeder

15,2

Kayınvalide

15,8

Gelin

5,6

Damat

5,7

Amca / hala

28,8

Dayı / teyze

26,6

Bacanak / elti / görümce / kayınbirader

12,4

Kuzen / Yeğen

14,6

Evin oğluna kız istemeye gidiliyor olsa, kimlerle gidilir / gidildi?

Yüzde

15,1

Çocuk / Çocuklar

26,8

Anne

46,0

Baba

40,6

KardeĢ

54,0

Torun

6,8

Kayınpeder

15,2

Kayınvalide

15,8

Gelin

5,6

Damat

5,7

Amca / hala

28,8

Dayı / teyze

26,6

Bacanak / elti / görümce / kayınbirader

12,4

Kuzen / Yeğen

14,6

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 85 / 95


Aile büyüklerinden birisi hastalansa mutlaka kimlere haber verilir?

Yüzde

27,4

Çocuk / Çocuklar

32,8

Anne

37,3

Baba

39,4

KardeĢ

46,1

Torun

3,7

Kayınpeder

6,7

Kayınvalide

5,9

Gelin

1,9

Damat

2,4

Amca / hala

20,7

Dayı / teyze

15,0

Bacanak / elti / görümce / kayınbirader

5,2

Kuzen / Yeğen

5,0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 86 / 95


Aileniz ve kendiniz için önemli gördüğünüz ĠKĠ özellik

Yüzde

Konu komĢunun, çevrenin itibarı, saygısı

58,2

Gelenek, göreneklere bağlılık

54,1

Dini değerlere bağlılık

46,4

ĠĢ hayatında baĢarı, kariyer

14,9

Modern, çağdaĢ aile olmak

14,2

Maddi servet

5,3

Kız çocuklarına kazandırılması gereken ĠKĠ meziyet

Yüzde

Namuslu ve dürüst olma

82,3

Dini vecibeleri yerine getirme

29,9

ÇalıĢkanlık

19,8

Vatana, millete bağlılık

18,4

Hakkını arayabilme

18,0

Gelenek, göreneklere bağlılık

17,0

BaĢarılı olma hırsı

11,0

Erkek çocuklarına kazandırılması gereken ĠKĠ meziyet

Yüzde

Namuslu ve dürüst olma

76,2

Dini vecibeleri yerine getirme

31,1

ÇalıĢkanlık

27,1

Vatana, millete bağlılık

24,0

Hakkını arayabilme

14,9

Gelenek, göreneklere bağlılık

13,3

BaĢarılı olma hırsı

10,5

Aile büyükleri yanında yapılamayacaklar

Yüzde

Bacak bacak üstüne atmak

66,9

Lafa karıĢmak

56,5

Eve yatıya arkadaĢ getirmek

33,1

Sigara içmek

75,9

Ġçki içmek

80,8

Hiçbirinde mahsur yok, yapılabilir

6,9

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 87 / 95


Çocuklar büyüklere karĢı Ģimdi sayacaklarımdan en fazla hangisinden sorumludur? YaĢlılıkta bakım

Yüzde 73,0

Maddi destek

5,7

ArkadaĢlık

5,9

Minnettarlık

15,4

Toplam

100,0

Sizce annenin çalıĢtığı bir ailede büyükbaba, büyükanne toruna, torunlara bakmalı mıdır? Evet, bakmalı, torunun iyi yetiĢmesi için önemli.

Yüzde 68,0

Evet, bakmalı, aileye maddi katkı açısından önemli

19,0

Hayır, bakmamalı, çocuk kreĢe veya yuvaya gitmeli.

5,0

Hayır, bakmamalı, büyüklere böyle bir sorumluluk yüklenmemeli

8,0

Toplam

100,0

Sizin için hayatta hangisi daha önemlidir, anne-babanız mı, çocuğunuz mu? Önce anne-baba

Yüzde 42,5

Önce çocuk(lar)

57,5

Toplam

100,0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 88 / 95


10.3. Gündelik Hayat Pratikleri Kendinizi, hayat tarzı bakımından aĢağıda sayacağım üç gruptan hangisinde sayarsınız? Modern

Yüzde 22,5

Geleneksel muhafazakâr

50,9

Dindar muhafazakâr

26,6

Toplam

100,0

Bir erkekle bir kadının beraber yaĢamaları için dini nikâh Ģarttır.

Yüzde

Kesinlikle yanlıĢ

5,3

YanlıĢ

10,1

Ne doğru ne yanlıĢ

8,3

Doğru

37,2

Kesinlikle doğru

39,0

Toplam

100,0

Bir kadın sevdiği adamla dini veya resmi nikâh olmadan beraber yaĢayabilir. Kesinlikle yanlıĢ YanlıĢ

Yüzde 55,2 26,9

Ne doğru ne yanlıĢ

7,6

Doğru

7,4

Kesinlikle doğru

2,9

Toplam

100,0

Kızım, kardeĢim aile büyükleri beğenmese bile evleneceği kiĢiyi kendi seçebilir. Kesinlikle yanlıĢ

Yüzde 8,0

YanlıĢ

14,8

Ne doğru ne yanlıĢ

20,3

Doğru

43,8

Kesinlikle doğru

13,0

Toplam

100,0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 89 / 95


Aile fertleri için doğum günü kutlaması yaparız.

Yüzde

Hiçbir zaman

29,8

Nadiren

18,1

Bazen

23,9

Sık sık

13,5

Her zaman

14,8

Toplam

100,0

Ailece sinemaya, tiyatroya, konsere gideriz.

Yüzde

Hiçbir zaman

53,7

Nadiren

20,3

Bazen

15,9

Sık sık

5,9

Her zaman

4,1

Toplam

100,0

Ailece tatil yapmaya gideriz.

Yüzde

Hiçbir zaman

40,1

Nadiren

21,0

Bazen

19,3

Sık sık

10,8

Her zaman

8,8

Toplam

100,0

Bu evde yaĢayan kadın(lar) kolsuz bluz giyip dıĢarı çıkar.

Yüzde

Hiçbir zaman

52,2

Nadiren

12,3

Bazen

10,6

Sık sık

13,5

Her zaman

11,3

Toplam

100,0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 90 / 95


YılbaĢında kutlama yaparız.

Yüzde

Hiçbir zaman

55,5

Nadiren

12,5

Bazen

11,7

Sık sık

10,0

Her zaman

10,2

Toplam

100,0

Bu hanede gıda alıĢveriĢini düzenli olarak kim yapıyor?

Yüzde

Kadın

27,6

Erkek

28,0

Zaman zaman her ikisi de

25,6

Kadın-erkek-çocuk beraber

17,5

Diğer

1,3

Toplam

100,0

AlıĢveriĢ mekanı

Yüzde

AlıĢveriĢ merkezi / Hipermarket

16,3

Süpermarket

65,0

Bakkal

34,2

Sokak / mahalle pazarı

43,9

Toplam

100,0

BulaĢık makineniz var mı?

Yüzde

Evet

59,7

Hayır

40,3

Toplam

100,0

Kredi kartınız var mı?

Yüzde

Evet

38,1

Hayır

61,9

Toplam

100,0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 91 / 95


10.4. Refah ve Mutluluk Algısı Ülkemizdeki insanları sahip oldukları gelir ve refah bakımından 5 dilime/gruba ayırsaydık, siz hangi dilimde olduğunuzu düĢünüyorsunuz? 1. dilim (en yoksul)

Yüzde 8,0

2. dilim

18,2

3. dilim (orta)

67,8

4. dilim

5,3

5. dilim (en zengin)

,7

Toplam

100,0

Genel hayat Ģartları bakımından kendinizi ne kadar mutlu hissediyorsunuz? Çok mutsuz Mutsuz

Yüzde 1,8 6,1

Ne mutlu ne mutsuz

30,4

Mutlu

52,1

Çok Mutlu

9,6

Toplam

100,0

10.5. Kadının Kararlardaki Rolü Bu ailede çocuğun hangi okula gideceğine kadın karar verir. Kesinlikle yanlıĢ

Yüzde 8,5

YanlıĢ

31,2

Ne doğru ne yanlıĢ

41,9

Doğru

15,0

Kesinlikle doğru

3,5

Toplam

100,0

Bu ailede mobilya veya beyaz eĢya alırken kadın karar verir.

Yüzde

Kesinlikle yanlıĢ

4,6

YanlıĢ

12,7

Ne doğru ne yanlıĢ

28,1

Doğru

41,2

Kesinlikle doğru

13,4

Toplam

100,0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 92 / 95


10.6. Geleneksellik Bu haneye memleketten salça, tarhana gibi erzak gelir.

Yüzde

Hiçbir zaman

49,6

Nadiren

12,2

Bazen

13,0

Sık sık

13,8

Her zaman

11,4

Toplam

100,0

Bu hanede salça, tarhana gibi bazı erzakları kendimiz yaparız.

Yüzde

Hiçbir zaman

21,1

Nadiren

9,3

Bazen

10,4

Sık sık

23,0

Her zaman

36,2

Toplam

100,0

Bayramlarda aile büyüklerine gider, el öperiz.

Yüzde

Hiçbir zaman

2,2

Nadiren

2,5

Bazen

5,8

Sık sık

18,6

Her zaman

71,0

Toplam

100,0

10.7. Sosyal Devlet Devlet sürekli geliri olmayan kiĢilere bakmakla yükümlüdür.

Yüzde

Kesinlikle yanlıĢ

2,6

YanlıĢ

7,4

Ne doğru ne yanlıĢ

10,8

Doğru

43,5

Kesinlikle doğru

35,7

Toplam

100,0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 93 / 95


Çocuğuna kötü davranan aileye devlet müdahale edebilmelidir.

Yüzde

Kesinlikle yanlıĢ

1,9

YanlıĢ

2,8

Ne doğru ne yanlıĢ

6,3

Doğru

47,7

Kesinlikle doğru

41,4

Toplam

100,0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 94 / 95


10.8. Siyasi Gündem Anayasa değiĢikliği veya yeni anayasa konusunda tercihiniz nedir?

Yüzde

Mevcut anayasanın bazı maddelerinin değiĢtirilmesi yeterlidir.

42,7

Her Ģeyi baĢtan yazdığımız yeni anayasa gereklidir.

35,9

Yeni anayasaya gerek yoktur.

21,4

Toplam

100,0

Anayasa değiĢikliği veya yeni anayasa konusunda tercihiniz nedir?

Yüzde

Üniversite hocaları, hukukçular gibi bu iĢten anlayanlar tarafından Yeni anayasa için özel olarak oluĢturulacak Anayasa Meclisi / Kurucu Meclis tarafından 12 Haziran seçimlerinde oluĢmuĢ halihazırdaki Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Halkın görüĢleri toplanarak ve değerlendirilerek bu Meclisce yapılmalıdır.

23,1

Toplam

100,0

Ergenekon ve Balyoz Davası etrafında dönen tartıĢmalarla ilgili fikrinizi aĢağıdaki cümlelerden en iyi hangisi açıklıyor? Hükümet çetelerle mücadele ediyor.

8,4 18,3 50,2

Yüzde 63,2

Hükümet muhaliflerini cezalandırıyor.

36,8

Toplam

100,0

KONDA OCAK’12 BAROMETRESĠ

22.EVY.RP: 17, 01.12

Sayfa 95 / 95


Türkiye Ocak 2012 Raporu