Page 39

39

SJÓGVUR & FÓLK — #4

‘Rokna við roki’—Eyðun Hansen

Toska- og hýsustovnar undir Føroyum ferðast av og á út um landgrunnin og ‘hvørva’ fyri síðani at koma afturíaftur, og eru nú við at venda aftur eins og í 1990unum—ein møguleiki ið Eyðun Hansen vil hava fiskifrøðingar at umhugsa. Búi Tyril

V

ESTMENNINGURIN Eyð­u n Hansen, fyrr ­v er­ andi fiskimaður og skipari, er far­in undir eitt arbeiði sum lein­ g i man hava verið til­ trongt: at seta fiskifrøðingum í Havn beinleiðis spurningar og geva teimum konstruktivt mót­spæl við høvi. Hann si­ gldi sum skipari í 1990unum, long­u tá við drúgvum roynd­ um sum fiskimaður, og gjørdi almenn­ a r eygleiðingar um tosk­in sum bleiv burtur fyri seinni at koma óvæntað aftur. Eitt nú vóru hann og Helg­i Foss­dal (tá Nielsen) úti alment seint í 1992 og mótsøgdu ein­ ari annars víða viðtiknari frá­søgn um at fiskaloysið í 1990-92 stóðst av at toskurin og hýsan vóru ‘uppfiskað’ og stovn­a rn­i r ‘oyddir’—nei als ikki, meintu teir báðir skipar­ arn­ir, fiskurin hevði verið utt­ an fyri landgrunnin tí ov lítið av æti hevði verið á grunn­in­ um, men var nú í ferð við at koma inn aftur, tí nú var aftur meira føði at síggja. Tað vísti seg teir báðir vest­menningarnir fingu rætt, og árið eftir gjørdist byrjanin til tann rokfiskiskap sum tók seg upp seinni. Eyðun Han­ sen meinar at nakað líknandi er nú í spæli, tó við tí muni at hesuferð hevur talan ikki ver­ ong­ar landingar, men bert hag­tøl við ongari frágreiðing um hví so er—og tí verða hesi hag­tøl villeiðandi!         Tað er ein búskaparlig ólukka fyri skip, flakavirkir, vinn­una á landi, og tískil alt sam­felagið, at vit ikki veiða fisk­in meðan hann er at fáa, tí hann er burtur sum døgg fyri sól tá livilíkindini broyt­a st aft­ur. Ikki síðani 1997-98 hava livi­lík­indi hjá fiski á Føroya grunn­inum verið so góð, sum í ár. Her er bæði nebbasild og toska­sild (hvítings­bróð­ur), og somu­leiðis er eis­ini tann rætti sjóv­ar­hitin við botn­in. Eg havi ígjøgnum mong ár víst á nær góður toska­ fiski­skap­u r kann væntast við Før­oyar, og hvat orsøkin er til tess. Hálvt til eitt ár eftir at El Niño hevur verið í hædd­ ini  í Stillahavinum, so ávirkar hetta sjóvarhitan við botnin

ið um beinleiðis fiskaloysi men held­u r um vánaligt fiskarí. Tað at trolbátar nú í yvir eitt ár hava fingið meira tosk enn nakr­a n­t íð, bendir—saman við øðrum umstøðum, eitt nú í veðurlagnum—á at veru­ ligt toskarok kann væntast um stutta tíð, sigur hann, og skoyt­ir uppí at nakað tað sama kann væntast fyri hýsuna. “Fiskurin bítur illa tá ið nógv er til av nebbasild,” segði Eyð­u n Hansen við Sjógv & Fólk, “men so skjótt føðin minkar bítur hann lættari. Tí hava trolbátarnir fingið so nógvan tosk hetta seinasta góða árið, men roknast kann

við at húkaflotin eisini skjótt fer at merkja til tann nógva fiskin sum er við at taka seg upp. Føðin minkar oftani tá ið tað blívur kaldari, og tá tekur toskur húk aftur. Og hesin fiskur er ikki komin úr ongum—tá vit síggja stórar steinar í maganum á fiskinum hevur hann helst verið niðri á heilt øðrum dýpi og er nýliga komin inn aftur á grunnin.”

kring botnf iskiskapin un­ dir Føroyum. Eitt sum hann hevur fest seg við er at fis­ kaloysi er einki nýtt fyribrigdi, staðfest langt áðrenn nøkur nútímans veiðitól vóru til. Hetta metir hann sum prógv fyri at niðurgongd í fiskastov­ num nýtist ikki altíð at hava nakað við fiskarí at gera. Eyðun heldur at Havsto­ van er vorðin betri við árunum at taka meira í álvara ta vitan ‘EYÐSÝNDUR VERULEIKI’ sum fiskimenn hava, hóast Eyðun Hansen hevur nærlisið hendan vitan sjáldan man vera hagtøl yvir fiskiskap langt af­ vísindaliga skipað. tur í tíðina umframt ymiskt “Ein trupulleiki sum læt­ av tí sum fiskifrøðingar hava tliga uppstendur við persó­ sagt alment um viðurskifti num og stovnum ið varða av

vísindaligum arbeiði, er at tey kunnu gerast ‘innilæst’ í tí tey arbeiða við frammanundan og avvísandi móti nýggjum tilfari sum ikki passar beint inn í teirra verandi ástøði. ĺ so máta eru tey neyvan øðrvísi enn flest øll onnur; men kan­ ska vit onnur kunnu hjálpa teimum eitt sindur har tað er møguligt, og kanska onkuntíð geva teimum okkurt nýtt tilfar. Vísindafólk kunnu ikki altíð fylgja við í tí sum hendir úti á feltinum, og fakta verða í tí verðini ikki roknað fyri na­ kað fyrr enn tey eru staðfest og løgd fram eftir góðken­ dum leisti. Tí kann tað taka langa tíð hjá teimum at koma ajour við tað sum fyri onnur er eyðsýndur veruleiki.” NEYVARI MYND Sum dømi nevnir Eyðun at av tí at tað enn ikki er vísinda­ liga skjalprógvað at toskurin og hýsan viðhvørt fara út á djúpt vatn, so er tann almenni ‘sannleikin’ framvegis at hesin fiskur búleikast einans á land­ grunninum. Hartil kemur at traditiónin hjá tí fiskifrøðiligu ráðgev­ ingini er mestsum automa­ tiskt, hvørja ferð minni av fiski hevur verið at fáa, at ganga út Trolbátar við bryggju í Leirvík.

MARIA OLSEN

á Før­o ya ­l eiðini og harvið alt gróðrar­lív og sostatt eis­ ini fiski­skapin á grunninum, sama er eisini galdandi hesa­ ferð, eftir eina sera máttmikla El Niño í fjør, sum helt áfram heilt út í november, tá hon tók av aftur. Tó vísir hon seg nú aftur at taka til, so kanska fer tað at líkjast árunum 1997 og ‘98 til fiskameingi á grunnin­ um—men tó ikki í land­ing­ar­ hag­tølum.  Um vit hyggja eftir veiði­ tøl­u m fyri Føroyar tey sein­ astu 80 árini, so hevur miðal­ veið­in av toski verið um­leið 25-27.000 tons um árið.  Tey bestu árini upp ímóti 50.000 tonsum, og tey vána­lig­astu niður á 17.000 tons. Í f jør veiddu vit bert 7-8.000 tons av toski á land­ grunn­in­um, og í ár verða tey ikki meira enn  møguliga eini 9.000 tons. 

At vit ikki taka meira úr stovninum, nú høvi er til tað, er skilaleys røkt av tilfeing­ in­um, og ikki minni enn ein ólukka fyri vinnuna á sjógvi og landi. Hetta er ikki tí at fiskurin ikki er til, men tí vit sleppa ikki framat til at fiska hann.   HVUSSU MIKIÐ KUNDU VIT TIKIÐ AV TOSKI Í ÁR Eg eri ikki í iva um at vit kund­u í minsta lagi veitt 25.000 tons av toski á Føroya grunn­inum í ár, og  í fjør kund­u vit havt veitt 20.000 tons og eis­ini munandi meir­a av hýsu, utt­ an at ganga stovninum ov nær. Vegna stongd  økir har, sum okkara bestu toska- og hýsu­leiðir eru, og vegna aðrar regul­eringar  koma vit bert at fiska ein triðing av hesi nøgd. Vit koma  tískil at  missa eitt virði á umleið 270 milliónir

krónur (16.000 tons á 17,00 kr/kg í miðal = 272 mió. kr.) av toska­fiskiskapinum bert í hes­um árinum. Og vit koma ong­a n­tíð aftur at veiða eina “miðal nøgd” av toski og hýsu, um ikki onkur vaknar, og ger tær broytingar sum skulu til fyri at fáa tað atkomuligt at veiða hesar nøgdir.  Tað kann vera at samfelag­ ið hevur ráð at missa  allar hes­ar milli­ón­irnar vegna góða makrel- og svartkjaftaveiði, og somuleiðis met nøgd av ali­ fiski við góðum prísum. Men hvørki skip­ini og mann­ing­ arn­ar sum veiða tosk og hýsu, ella flakavirkini á landi, hava ráð til at vit ikki gagnnýta okk­ara tilfeingi meðan tað er á grunninum. Enn hevur línuveiðan ikki merkt so nógv til hækkaða toska­ m eingið, men snellu­ fiski­skap­urin á Norðhavinum

í vár merkti tað væl. Tað hev­ ur oftani fyrr víst seg at tá umstøðurnar á grunnin­ um eru sum tær eru nú, so er tað trolreiðskapurin ið fær meira burturúr, og seinni er tað línan. Hetta vístu eisini yvir­ lits­trolingarnar hjá Magnusi Heina­son í vár, og sama er hjá smærru trolbátunum.    KVOTASKIPAN ÓNÝTILIG TIL BOTN­FISK Nakrir trolbátar vóru  í Skot­ landi til sandblásingar herfyri.  Manningarnar søgdu frá at all­ir fiskimenn sum teir tos­ aðu við har niðri søgdu við teir: Gerið tit bara ikki ta dára­gerð, at tit fara undir at brúka kvota­skipan til botnfisk, eins og vit hava, tí hon er heilt oyðileggjandi!  Sama kunnu vit siga  eftir tær roynd­ir vit høvdu við kvotaskipan við Føroyar í 1990unum.   []

Sjógvur & Fólk — #4  
New