Page 1

Drodzy Czytelnicy! Po wakacyjnej przerwie nadszedł czas uporządkować biblioteczny ogród, tym samym witając nowy rok akademicki i przygotowując się na kolejne, zimowe wyzwania. Przed Państwem trzeci numer BUGletynu w jesiennej odsłonie. Jako że okres wiosenno­letni sprzyja podróżom, w tym numerze znajdą Państwo wiele interesujących relacji z wyjazdów edukacyjnychna Węgry oraz do Włoch, przybliżających m.in. tamtejsze systemy biblioteczne, a także z licznych konferencji oraz seminariów, w których brali udział nasi bibliotekarze. Oceny parametryczne i analizy bibliometryczne, przyszłość usług bibliotecznych czy CHAMO: nowy interfejs dla czytelników – to tylko niektóre z tematów podejmowanych na tegorocznych zjazdach. Tradycyjnie sporo miejsca w biuletynie zajęły także teksty poświęcone wydarzeniom z życia biblioteki oraz uniwersytetu. W tym roku nasza placówka po raz pierwszy uczestniczyła w obchodach Tygodnia Bibliotek. Oczywiście nie mogło nas także zabraknąć podczas XI edycji Bałtyckiego Festiwalu Nauki. W związku z szeregiem imprez, które odbyły się w naszej bibliotece z okazji Roku Juliana Tuwima, warto zwrócić uwagę na dział „Wystawy”, który tym razem poświęcony został autorowi „Kwiatów polskich”. Kończąc słowami tego słynnego poety: Nawet najpiękniejsze nogi gdzieś się kończą, życzymy Państwu od początku do końca numeru miłej lektury. Emilia Dulczewska­Maszota


Oceny parametryczne oraz Zasady i praktyka w 2013 r.

analizy

bibliometryczne.

Oceny parametryczne oraz analizy bibliometryczne. Zasady i praktyka w 2013 r. to tytuł VI edycji seminarium z cyklu Badania Naukowe, które miało miejsce 28 marca 2013 r. w Warszawie. Tematyka spotkania była niezmiernie aktualna, ponieważ w tym roku odbywa się ocena jednostek naukowych za lata 2009­2012 przez MNiSW, na podstawie której są rozdzielane środki finansowe na działalność naukowo­badawczą. Autorką pierwszego wystąpienia była Ilona Kielan­Glińska (Departament Nauki, Oświaty i Dziedzictwa Narodowego NIK), która omówiła wyniki kontroli NIK z sierpnia 2012 r. dotyczące wykorzystania środków publicznych na naukę. Według NIK największym problemem jest rozproszenie środków finansowych, realizowane są liczne małe projekty, a badania o istotnym znaczeniu dla społeczeństwa nie otrzymują wystarczającego wsparcia. Jedną z przyczyn jest niewłaściwie skonstruowany system oceny jednostek, który nie gwarantuje koncentracji środków finansowych w podmiotach o najwyższym potencjale naukowym. Następnie prof. dr hab. Piotr Stec (Uniwersytet Opolski) przedstawił referat pt. Prawne aspekty kategoryzacji jednostek naukowych i awansu naukowego. Skoncentrował się na skutkach, jakie niosą za sobą wymogi MNiSW w stosunku do pracowników naukowych. Uczelnie muszą zdobyć jak najwięcej punktów, dlatego rozliczają z nich swoich pracowników. W rezultacie często mniej istotna staje się jakość badań, a bardziej ­ liczba wysoko punktowanych publikacji i cytowań. Najwięcej emocji oraz burzliwą dyskusję wywołało wystąpienie dr. Bartłomieja Sieka (Biblioteka Uniwersytetu Medycznego w Gdańsku) pt. Aspekty praktyczne ocen parametrycznych. Prelegent omówił budzące wątpliwości kwestie związane z przygotowaniem publikacji pracowników na potrzeby oceny parametrycznej jednostek naukowych. W ramach oceny należało wypełnić ankietę, na którą w dużej części składały się informacje o publikacjach. Dr Bartłomiej Siek przedstawił praktyczne problemy, z jakimi spotkali się pracownicy biblioteki, wykonując to zadanie. Wyjaśnił, że trudności były skutkiem m.in. niejednoznaczności przepisów i braku wystarczających informacji ze strony MNiSW. Dodatkowo program do wypełniania ankiety był niedopracowany i dokonywano w nim licznych zmian. Okazało się, że inni uczestnicy seminarium mieli podobne doświadczenia. W trakcie dyskusji wymieniono się najświeższymi informacjami, a że proces wypełniania ankiet nie został jeszcze ukończony, była to cenna część spotkania. Dla autorki niniejszego sprawozdania poruszane kwestie miały również bardzo istotne znaczenie, ponieważ Biblioteka UG brała w tym roku udział w przygotowaniu informacji o publikacjach do ankiety. Podczas jej wypełniania cztery wydziały naszej uczelni skorzystały z danych gromadzonych w bazie Bibliografia Publikacji Pracowników, Doktorantów i Studentów UG. W następnych wystąpieniach prelegenci zajęli się zagadnieniem bibliometrii, czyli zastosowania metod statystycznych i matematycznych do analizy piśmiennictwa naukowego. Dr Marcin Żemigała (Uniwersytet Warszawski) przedstawił wyniki analizy bibliometrycznej terminu „corporate social responsibility” przeprowadzonej na podstawie bazy Scopus. Swoje wystąpienie zakończył pytaniem o użyteczność takiej analizy i szczerze przyznał, że on sam nie zna odpowiedzi. W kolejnym referacie dr hab. Zbigniew Osiński (Uniwersytet Marii Curie­Skłodowskiej w Lublinie) poruszył problemem wiarygodności bibliometrii w kontekście oceny parametrycznej jednostek naukowych, postępowania habilitacyjnego oceny wniosków o granty. Dr Joanna Przyłuska (Instytut Medycyny Pracy w Łodzi) zaprezentowała praktyczne zastosowanie narzędzi dostępnych w bazie Web of Science do oceny osób i instytucji na przykładzie

2

BUGletyn październik 2013


publikacji pracowników swojego instytutu. Baza Web of Science daje możliwość uzyskania m. in. informacji o publikacjach określonego autora czy instytucji, o ich cytowaniach oraz umożliwia wyliczenie indeksu Hirscha, dzięki czemu jest wygodnym narzędziem bibliometrycznym, zalecanym przez MNiSW. Niestety sprawdza się głównie w naukach ścisłych, natomiast polscy autorzy z nauk humanistycznych i społecznych są w niej słabo reprezentowani. Dla nich ratunkiem jest baza Google Scholar, której dotyczyło wystąpienie zamykające spotkanie. Dr Emanuel Kulczycki (Uniwersytet Adama Mickiewicza) zaprezentował możliwości Google Scholar: pokazał, jak dodawać publikacje i wyliczać cytowania. Na zakończenie przedstawił zalety i wady tego narzędzia. Przyznał, że jest świadomy jego niedoskonałości (autorzy wcześniejszych prezentacji krytykowali Goolge Scholar), jednak obecnie dla przedstawicieli nauk humanistycznych nie ma lepszej alternatywy. Magdalena Hamerska, Oddział Informacji Naukowej

Otwarta nauka w naszych rękach – od projektu do wdrożenia repozytorium uczelnianego

W dniu 16 kwietnia 2013 r. w Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu zorganizowano warsztaty Otwarta nauka w naszych rękach – od projektu do wdrożenia repozytorium uczelnianego. Celem warsztatów było przekazanie wiedzy i umiejętności umożliwiających uczestnikom rozpoczęcie przygotowań do stworzenia repozytoriów w macierzystych instytucjach. W zaproszeniu organizatorzy napisali: „Pracownicy naukowi, których badania finansowane są ze środków unijnych, obligowani są do umieszczania wyników badań w repozytoriach (Projekt OpenAire). Naszym zadaniem jest zapewnienie naukowcom odpowiednich narzędzi do wypełnienia tych obowiązków. Dzięki repozytoriom dorobek naukowy Uczelni jest szeroko upowszechniany, widoczny w sieci i, przynajmniej potencjalnie, częściej cytowany”. Warsztaty prowadzone były przez twórczynie i administratorki pierwszego w Polsce repozytorium uczelnianego AMUR (Adam Mickiewicz University Repository): Emilię Karwasińską i Małgorzatę Rychlik, a otworzył je dyrektor Biblioteki doc. dr hab. Artur Jazdon. Szkolenie składało się z czterech bloków tematycznych. W części pierwszej uczestnicy zostali zapoznani z ideą Open Access, definicjami repozytoriów, poznali najważniejsze światowe repozytoria (np. eScholarschip, ECS EprintsRepository, ArXiv, PubMed Central, DARE, GenBank, FlyBase) oraz zasady ich działania. Blok drugi przeznaczony był na zdobycie umiejętności wypracowania optymalnego dla swojej instytucji modelu repozytorium: powołania zespołu, przeprowadzenia badań, ustanowienia celu, kosztorysu, harmonogramu. Uczestnicy dowiedzieli się także, jakie działania należy podjąć na rzecz przeprowadzenia wśród naukowców akcji promującej ideę budowy repozytorium. Omówiono także dostępne na rynku oprogramowanie do tworzenia platformy repozytorium. Wśród produktów komercyjnych przodują DigiTool i Digital Commons, ale bardzo popularne są produkty open source, a wśród nich: EPrints, DSpace, Fedora, OPUS. Przedstawiono plusy i minusy obu grup oprogramowania. Porównanie funkcjonalności software’u można znaleźć w raporcie Repository­Software­Survey­2010. Największą popularnością cieszy się obecnie DSpace, używany w ponad 40% platform. DSpace gromadzi dokumenty w różnych formatach (pdf, Word, jpg, tif), pozwala na tworzenie struktury hierarchicznej, umożliwia wyszukiwanie proste i zaawansowane, indeksy można konfigurować, oprogramowanie jest stale rozwijane.

3

BUGletyn październik 2013


Promując budowę repozytorium uczelnianego, warto podkreślać następujące aspekty: • wzrost prestiżu uczelni poprzez wzrost widoczności w internecie, • promocja wyników badań naukowych, • promocja potencjału kadry naukowej, • wspieranie edukacji studentów w procesie e­learningu, • uproszczenie zadań administracyjnych (statystyki, rankingi), • wzrost widoczności dorobku naukowego (Google, Scirus, Scopus), • wzrost cytowalności prac, • skrócenie czasu opublikowania wyników badań, • powszechność i szybkość dostępu do badań, • tworzenie cyfrowego CV, • zabezpieczenie dokumentów ­ unikalny identyfikator, • możliwość śledzenia statystyk, • możliwość śledzenia cytowań w oparciu o Google Scholar przy zastosowaniu narzędzia Publish or Perish. Zajęcia w ramach bloku 3 miały na celu zdobycie umiejętności praktycznych: uczestnicy mogli administrować platformą DSpace; w szczególności nauczyli się zarządzania grupami użytkowników uprawnionych do deponowania oraz tworzenia i kierowania zespołami kolekcji. Omówiono także zasady wprowadzania obligatoryjnego archiwizowania materiałów. W części ostatniej uczestnicy kursu zostali szczegółowo zapoznani z zasadami funkcjonowania software'u DSpace w zakresie deponowania prac. Przybliżono również aspekty prawne związane z funkcjonowaniem repozytorium oraz działania, które należy podjąć, aby zapewnić wysoką widoczność materiałów archiwizowanych w repozytoriach (indeksowanie, statystyki). Szkolenie było bardzo dobrze zorganizowane, a wiedza i praktyczne umiejętności przekazane w bardzo komunikatywny i efektywny sposób – niewątpliwie wpływ na to miał fakt, iż obie instruktorki zarządzają repozytorium AMUR i przeszły całą drogę jego budowy: od koncepcji poprzez wybór modelu, wdrożenie i stałą promocję. Z Uniwersytetu Gdańskiego w szkoleniu Informatyczny UG) i Ewa Chrzan (Biblioteka UG).

udział

wzięli:

Witold

Warsiński

(Ośrodek

Ewa Chrzan

Polskie Biblioteki Cyfrowe 2013 W dniach 16­17 kwietnia 2013 r. w Poznaniu po raz piąty odbyła się konferencja Polskie Biblioteki Cyfrowe. Spotkanie w ramach wydarzenia „i3’2013 week” (Internet­Infrastruktury­ Innowacje) zorganizowało Poznańskie Centrum Superkomputerowo Sieciowe. Celem zjazdu było zaprezentowanie prac naukowych i badawczo­rozwojowych z dziedziny Internetu przyszłości, usług nowej generacji oraz infrastruktury danych dla nauki i społeczeństwa informacyjnego. Konferencję podzielono na kilka części. W pierwszej kolejności odbyła się sesja plenarna, na której przedstawiono koncepcję działań rozwojowych konsorcjum PIONIER w kontekście strategii „Europa 2020”, autorstwa Cezarego Citko (Politechnika Białostocka), Stanisława Starzaka (Politechnika Łódzka), Macieja Stroińskiego (PCSS), Jana Węglarza (PCSS), Kazimierza Wiatra (ACK Cyfronet AGH). Następnie Cezary Mazurek (PCSS) wygłosił referat na temat roli bibliotek cyfrowych

4

BUGletyn październik 2013


w budowaniu gospodarki opartej o wiedzę. Sesję plenarną zakończył Krzysztof Kurowski (PCSS) w wystąpieniu zatytułowanym „Od e­podręczników do edukacji przyszłości”. Druga część konferencji składała się z szeregu równolegle przebiegających sesji podzielonych na bloki tematyczne: e­Nauka, Polskie Biblioteki Cyfrowe, e­Edukacja. Jednym z ciekawszych punktów bloku Polskie Biblioteki Cyfrowe było wystąpienie Barbary Szczepańskiej (Kancelaria prawna Hogan Lovells). Prelegentka przedstawiła kwestię sposobu interpretacji obecnie obowiązującego prawa, zarówno w świetle obowiązków bibliotek w ustawie o bibliotekach, jak również w kontekście zakresu dozwolonego użytku publicznego w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Na szczególną uwagę zasłużył także referat Tomasza Parkoły (PCSS) omawiający działanie opracowanego przez Poznańskie Centrum Superkomputerowo­Sieciowe systemu dArceo, który umożliwia długoterminowe przechowywanie danych źródłowych. Zestaw funkcji wchodzących w skład tego systemu obejmuje m. in. składowanie danych z automatycznie generowanymi metadanymi technicznymi, monitorowanie oraz zgodność z uznanym międzynarodowym modelem OAIS. Referent podkreślił, jak ważne dla obecnie podejmowanych działań digitalizacyjnych jest zapewnienie długoterminowej dostępności obiektów cyfrowych dla określonej grupy odbiorców, bez względu na występujące zmiany technologiczne związane z oprogramowaniem komputerowym. Konferencja zakończyła się panelem dyskusyjnym Nauka, edukacja i kultura – razem czy osobno?, prowadzonym przez dra Macieja Stroińskiego. Uczestnicy zastanawiali się nad wyborem odpowiedniego modelu działania w celu osiągnięcia jak najlepszej harmonii i kooperacji między trzema wymienionymi w temacie dziedzinami. Warto podkreślić, że w panelu brali udział nie tylko przedstawiciele nauki, ale również rządu, instytucji samorządowych oraz biznesu. Wojciech Flisikowski, Oddział Zbiorów Specjalnych

Infrastruktura informacji naukowej w Polsce. SYNAT Uczelniom 20 maja 2013 r. na Politechnice Warszawskiej odbyło się seminarium Infrastruktura informacji naukowej w Polsce. SYNAT Uczelniom. SYNAT to projekt realizowany od 2010 r. przez 16 jednostek naukowych pod kierunkiem Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego. Jego celem jest stworzenie kompleksowego systemu umożliwiającego zarządzanie informacją naukową w Polsce. Poszczególne jednostki zajęły się różnymi aspektami tego przedsięwzięcia, m.in. projektowaniem oprogramowania, opracowaniem mechanizmów pozwalających na pobieranie danych z różnych systemów online, opracowaniem metod wyszukiwania i indeksowania różnych treści, także multimedialnych. Według informacji podanej na stronie SYNAT w efekcie tych działań ma powstać: „uniwersalna, otwarta repozytoryjna platforma hostingowa i komunikacyjna sieciowych zasobów wiedzy dla nauki, edukacji i otwartego społeczeństwa wiedzy”. Podczas spotkania prelegenci wyjaśnili, co kryje się za tym enigmatycznym opisem, na jakim etapie znajdują się prace (zaprezentowano gotowe elementy), oraz przedstawili plany na przyszłość. W pierwszym wystąpieniu pt. Platforma centralna projektu SYNAT prof. dr hab. Marek Niezgódka (ICM) przedstawił założenia platformy. Ma ona integrować rozproszone obecnie treści naukowe w formie elektronicznej. Z jednego miejsca będzie można przeglądać zasoby polskie, jak i światowe pochodzące m.in. z Wirtualnej Biblioteki Nauki, bibliotek cyfrowych, repozytoriów oraz katalogu NUKAT. Dane będą tworzone lokalnie i wprowadzone do obiegu tam, gdzie powstają, np. na poszczególnych uczelniach, a platforma będzie je tylko integrować. To nowe rozwiązanie powinno ułatwić dotarcie do informacji polskim użytkownikom, jednocześnie przyczynić się do wypromowania polskiej nauki na świecie i poprawy jej widoczności w internecie. Następnie współpracownicy

5

BUGletyn październik 2013


profesora Niezgódki zaprezentowali portal komunikacji naukowej INFONA: narzędzie, z którego będą korzystać użytkownicy przeszukujący zasoby internetu. W referacie pt. Uczelniana baza wiedzy w projekcie SYNAT prof. dr hab. inż. Henryk Rybiński (Politechnika Warszawska) zaznaczył ważną rolę repozytoriów uczelnianych w tworzonym systemie oraz w promowaniu osiągnięć naukowych uczelni. Wyjaśnił, że w ramach działań SYNAT Politechnika Warszawska opracowała oprogramowanie OMEGA, umożliwiające tworzenie bazy będącej nie tylko repozytorium, czyli archiwum publikacji, ale pełniącej również funkcje systemu rejestrującego informacje o dorobku instytucji naukowych. Temat ten uzupełnili trzej pracownicy z zespołu profesora Rybińskiego, którzy zaprezentowali Bazę Wiedzy Politechniki Warszawskiej działającą właśnie na oprogramowaniu OMEGA. Jolanta Stępniak, dyrektor Biblioteki Głównej Politechniki Warszawskiej, w wystąpieniu pt. Doświadczenia z wdrażania repozytorium w Politechnice Warszawskiej omówiła doświadczenia biblioteki w rejestracji dorobku uczelni oraz proces powstawania Bazy Wiedzy PW. Przedstawiła rolę Biblioteki w jej tworzeniu, na co składało się m.in. testowanie systemu, ustalanie typów danych, elementów opisu. Wyjaśniła, że od początku 2013 r. baza funkcjonuje w obecnym kształcie, a nadzór merytoryczny ma nad nią Biblioteka Główna. Autorzy odpowiedzialni są za dostarczanie publikacji, a wyznaczone osoby na wydziałach za wprowadzanie danych (robią to zarówno pracownicy sekretariatów, jak i bibliotek wydziałowych). Seminarium zamknęła prezentacja prof. Rybińskiego i dr. Grzegorza Płoszajskiego (Politechnika Warszawska) pt. Koncepcja dziedzinowej bazy wiedzy w zakresie nauk technicznych. Prelegenci przeanalizowali stan informacji naukowej w zakresie nauk technicznych i wyrazili pogląd, że zasoby są rozproszone i trudno do nich dotrzeć. Dlatego istnieje potrzeba stworzenia bazy integrującej i porządkującej te zasoby, gdzie zbierane będą dane nie tylko o publikacjach, ale również o doktoratach, projektach, naukowcach. A dzięki oprogramowaniu opracowanemu w ramach projektu SYNAT oraz doświadczeniu zdobytemu przy tworzeniu innych baz, jak np. Baztech, nie ma przeszkód, by powstała baza wiedzy w zakresie nauk technicznych. Materiały ze spotkania są dostępne na stronie Biblioteki Głównej Politechniki Warszawskiej (http://www.bg.pw.edu.pl/index.php/seminarium­synat). Magdalena Hamerska, Oddział Informacji Naukowej

Biblioteka w komórce? Przyszłość usług bibliotecznych Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego, 4­6.06.2013 r. Konferencja zorganizowana przez Bibliotekę Uniwersytetu Łódzkiego obfitowała w ciekawe wystąpienia. Do najciekawszych należało m. in. wygłoszone przez Grzegorza Gmiterka (Uniwersytet Warszawski) iPad dla czytelników i bibliotekarzy. Interaktywność, ikoniczność i integracja mediów w bibliotecznej praktyce, przedstawiające i charakteryzujące najważniejsze cechy tabletu iPad Apple wprowadzonego na rynek w 2010 r. Omówiono je pod kątem przydatności w obcowaniu ze zbiorami bibliotecznymi. Równie ciekawe wystąpienie mieli Aleksander Gniot i Piotr Karwasiński (Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu) omawiające aplikacje pakietu LIBSMART i wdrażanie innowacji w macierzystej Bibliotece z nakreśleniem optymalnego modelu komputerowych systemów bibliotecznych XX wieku. Zaproszony z Oregon State University Librares, USA Richard Sapon­White przedstawił nowy zakres usług swojego ośrodka polegający na zbieraniu dorobku naukowego Bibliotek Uniwersytetu stanu Oregon w postaci cyfrowej, cyfryzacja unikatowych źródeł oraz dostarczanie usług informacyjnych dla wydziałów Uniwersytetu.

6

BUGletyn październik 2013


Piotr Cieślak, Sławomir Gurdała, Zbigniew Mikurenda i Krzysztof Tonn (Uniwersytet Łódzki) przedstawili e­learningowe szkolenie biblioteczne w Uniwersytecie Łódzkim dla studentów I roku z wykorzystaniem zasobów technicznych oraz platform zdalnego kształcenia ze zwróceniem szczególnej uwagi na zasadność i możliwości technologiczne zdalnego nauczania na uczelni. Wyniki ankiety przeprowadzonej w bibliotekach szkół wyższych w Polsce, dotyczącej przeglądu nowoczesnych technologii informatycznych stosowanych i przeznaczonych dla osób niedowidzących i niewidomych przedstawiła Anna Gońka z Biblioteki Politechniki Lubelskiej. Zwróciła uwagę na podstawowe bariery dostępu do informacji i wiedzy na jakie napotykają osoby niewidome i niedowidzące studiujące na wyższych uczelniach. Zuzanna Wiorogórska (Uniwersytet Warszawski i Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich) w swoim wystąpieniu Edukacja informacyjna stałym elementem programu studiów? rozważała możliwości i wręcz konieczność wprowadzenia edukacji informacyjnej do stałego programu szkoleń, nie tylko w bibliotece ale również na wydziałach. Zadała pytanie, czy polskie środowisko akademickie jest do takich zmian gotowe? Moduły edukacyjne szkolenia schodkowego. Edukacja informacyjna na Uniwersytecie Justusa Liebiega w Giessen przedstawiła Anja Golebiowski. Rozważała ona sytuację w Niemczech, gdzie edukacja informacyjna stała się pod koniec lat 90. jednym z głównych zadań bibliotek. Obecnie szeroka oferta szkoleniowa na Uniwersytecie w Giessen składa się z otwartych szkoleń w formie tzw. schodów edukacyjnych (kolejne stopnie z cyklami ćwiczeń o zmiennej trudności szkoleń w ramach zajęć), modułów na studiach I stopnia oraz różnych ofert skierowanych do pracowników, studentów i wszystkich zainteresowanych osób, zarówno związanych z Uniwersytetem jak i spoza uczelni. Biblioteka staje się łącznikiem i przekaźnikiem informacji, a edukacja informacyjna wpisana jest w program studiów w Niemczech. Agnieszka Goszczyńska z Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego w swoim ciekawym wystąpieniu Biblioteka w komórce? ABC mobilnego serwisu bibliotecznego wskazała potrzeby użytkowników mobilnych serwisów biblio­ tecznych. Wnioski oparła na wynikach badań ankietowych społeczności akade­mickiej Łodzi na temat korzystania z urządzeń mobilnych i preferencji, co do sposobu korzystania z zasobów biblioteki i usług za jej pośre­ dnictwem. Przedstawiła m­stronę Biblioteki UŁ. Wśród młodych pracowników Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego przeważało zdanie o konieczności wsłuchiwania się w potrzeby studentów na bieżąco i stała konieczność doskonalenia się bibliotekarzy wobec ciągle zmniejszającej się liczby czytelników w bibliotece. Zjawisko to nasila się w ciągu ostatnich dwóch lat w całej Polsce. Jeszcze ciekawsze okazały się dyskusje po prawie każdym wystąpieniu. Znak zapytania

7

BUGletyn październik 2013


w tytule konferencji spowodował wiele dyskusji, również z udziałem zaproszonych studentów Uniwersytetu Łódzkiego. Prowadzący spotkanie zadał pytanie – biblioteka w komórce a komórka w bibliotece? I okazało się, że każdy uczestnik miał wiele do powiedzenia, zarówno studenci dla których komórka to swoisty warsztat pracy – smartfony z aplikacjami, kontakt z prowadzącym zajęcia a często też z pracodawcą. Dla bibliotekarzy z kolei piktogram zabraniający używania komórki w bibliotece stał się raczej znakiem umownym, dotyczy głównie głośnego rozmawiania, a nie zabrania używania komórki w bibliotece. Wnioski wynikające z referatów na konferencji to przede wszystkim konieczność zrobienia badań w środowiskach akademickich na temat wprowadzania nowych mobilnych urządzeń, aplikacji, m­stron i barier, które wbrew pozorom stale pojawiają się przed użytkownikami nowoczesnych bibliotek. Poza tym organizatorzy zapewnili uczestnikom konferencji bogaty zestaw zajęć „pozaszkolnych” – zwiedzanie nowoczesnej Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego, zwiedzanie Manufaktury, mieszczącej Muzeum Sztuki Współczesnej, zbiory sztuki współczesnej na ul. Więckowskiego i wizyta w Gminie Żydowskiej dały ciekawy obraz obcowania Łodzi ze sztuką, kulturą i nauką. Dorota Kowalik, Oddział Informacji Naukowej*

5. Spotkanie Polskiej Grupy Użytkowników VTLS Virtua 10­11 czerwca 2013 r. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie Organizowane od 2004 r. spotkania Polskiej Grupy Użytkowników VTLS Virtua mają za cel umocnienie współpracy pomiędzy bibliotekarzami i informatykami z bibliotek stosujących to oprogramowanie oraz zapoznanie się z najnowszymi produktami i usługami firmy VTLS Inc. W spotkaniach zawsze biorą udział przedstawiciele VTLS Inc. – wśród nich Jack Bazuzi, wiceprezydent ds. operacji zagranicznych. Historia tychże spotkań zaczęła się w 2004 r. Inicjatorem był Zespół Koordynacyjny Polskich Bibliotek Wdrażających i Użytkujących VTLS. Spotkania organizowane są przede wszystkim w sytuacjach, gdy na rynek wprowadzany jest nowy bądź znacznie zmieniony produkt, a także wtedy, gdy pojawia się nowa wersja oprogramowania podstawowego uzupełniona o liczne nowe funkcje. Dzięki temu polscy użytkownicy mogą bezpośrednio przedyskutować wyniki prowadzonych wcześniej testów software’u, zgłaszać uwagi, opisywać napotkane problemy. Tegoroczne spotkanie, zorganizowane w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie, poświęcone było przede wszystkim prezentacji CHAMO: nowego interfejsu dla czytelników. CHAMO jest odpowiedzią na wymagania zgłaszane przez użytkowników dotychczasowego interfejsu: czytelnicy nie byli usatysfakcjonowani jego możliwościami wyszukiwawczymi i sposobem prezentacji wyników, żądali czegoś bardziej „google­podobnego”. Te opinie trafiały do VTLS Inc. w czasie dorocznych spotkań Europejskiej Grupy Użytkowników VTLS. CHAMO pojawiło się na rynku oprogramowania bibliotecznego kilka lat temu. Niestety jego pierwsza wersja nie spełniała wymagań polskich bibliotek: m.in. nie było możliwości drukowania rewersów dla dokumentów z magazynów zamkniętych. Firma VTLS Inc. została powiadomiona o wszystkich postulatach i życzeniach oraz zauważonych błędach. Do dnia dzisiejszego przygotowano kilkadziesiąt kolejnych wersji CHAMO, stopniowo eliminując błędy i ulepszając jego funkcjonalność. Od kilku miesięcy intensywnie testowano CHAMO w polskich bibliotekach, które zakupiły to oprogramowanie.

8

BUGletyn październik 2013


Pierwsze w Polsce wdrożenie CHAMO miało miejsce w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie. Od lutego 2013 r. czytelnik ma wybór: może przeglądać katalog BUW za pomocą „starego” interfejsu lub przez CHAMO. Oddanie CHAMO użytkownikom katalogu nie było poprzedzone długotrwałymi testami: przyjęto założenie, że to czytelnik ma zdecydować o ostatecznym kształcie interfejsu, zgłaszając uwagi do jego działania informatykom i bibliotekarzom z BUW. Efekty prac zaprezentował zgromadzonym na spotkaniu Roman Tabisz, zastępca dyrektora BUW. Podobne założenie: podłączenie CHAMO do bazy katalogu bez testowania przez bibliotekarzy, przyjęto w Bibliotece UG. Od kilku miesięcy informatycy sprawdzają poprawność działania oprogramowania, a we wrześniu 2013 r. planowane jest jego udostępnienie czytelnikom. Maria Ziemlańska (BUG) przedstawiła raport z prac informatycznych. Podsumowanie testów CHAMO przedstawił także Andrzej Padziński, zastępca dyrektora Biblioteki Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Zaprezentowane podejście było inne niż w BUW i BUG: produkt testowany jest bardzo wnikliwie, zarówno od strony informatycznej, jak i bibliotecznej. Wdrożenie przewidziane jest na 2014 r. Kolejnym punktem spotkania były prezentacje przygotowane przez pracowników VTLS Inc. Jack Bazuzi przedstawił najnowsze informacje o firmie: jej kondycji finansowej, produktach, nowych wdrożeniach i nowych klientach. Gemma Ross zademonstrowała MozGo: interfejs użytkownika dostosowany do urządzeń mobilnych. Wobec rosnącej lawinowo liczby użytkowników smartfonów jest to bardzo interesujący i potrzebny produkt. Uczestnicy spotkania żywo się nim zainteresowali, a Jack Bazuzi obiecał przygotować ofertę promocyjną MozGo dla polskich bibliotek. Pierwszy dzień obrad zakończył się spotkaniem integracyjnym w salach BUW. W miłej atmosferze, przy poczęstunku sponsorowanym przez VTLS Inc. uczestnicy mogli kontynuować profesjonalną dyskusję bądź zrelaksować się mniej formalną rozmową. Drugi dzień spotkania rozpoczął się od prezentacji multiwyszukiwarki. Ta demonstracja została przygotowana na specjalne życzenie Zespołu Koordynacyjnego. Jack Bazuzi pokazał dodatkowe możliwości CHAMO. Za pomocą tego interfejsu przeszukiwane mogą być nie tylko katalogi biblioteczne, ale wszelkie zasoby elektroniczne posiadane / prenumerowane przez biblioteki. Sposób przeszukiwania baz może być różny: bądź na podstawie wcześniejszego zindeksowania zasobów, bądź dynamicznie – o ile zezwala na to dostawca w ramach posiadanej licencji. Zainteresowanie multiwyszukiwarkami jest bardzo duże, ich możliwości są podobne, o potencjalnym zakupie decyduje przede wszystkim cena. W najbliższym czasie polscy użytkownicy VTLS powinni otrzymać ofertę cenową, a pracownicy VTLS Inc. chętnie przyjadą do Polski na kolejne prezentacje. Następnym punktem programu były prezentacje z bibliotek pokazujące autorskie rozwiązania informatyczne współpracujące z bazą w systemie Virtua. Monika Jóźwiak (BUWr) w wystąpieniu Georeferencyjna aplikacja inwentarzowo­katalogowa w organizacji zbiorów kartograficznych Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu (GAIKK) przedstawiła bardzo ciekawy projekt: połączenie informacji katalogowej o dokumencie kartograficznym z obrazem terenu objętego mapą z aplikacji Google Maps. Roman Tabisz i Artur Wrzochalski przygotowali program do zarządzania szkoleniami pracowników BUW i ich uprawnieniami w systemie Virtua. Jego działanie omówili w wystąpieniu SUPVIR ­ system zarządzania uprawnieniami do pracy w zautomatyzowanym programie bibliotecznym VTLS/Virtua. W opinii uczestników (ok. 50 osób) 5 Spotkanie Polskiej Grupy Użytkowników VTLS Virtua było wydarzeniem ważnym i udanym. Zespół Koordynacyjny został zobowiązany do corocznej kontynuacji spotkań w tej formule. Ewa Chrzan

9

BUGletyn październik 2013


Wrocławskie Spotkania Bibliotekarzy IV konferencja z cyklu Wrocławskie Spotkania Bibliotekarzy, organizowana przez Bibliotekę Główną Politechniki Wrocławskiej, odbyła się w dniach 19­21 czerwca 2013 r. Program spotkania był bardzo bogaty, podczas dziesięciu sesji poruszono następujące zagadnienia: 1. Biblioteka naukowa – pytania i wyzwania; 2. Biblioteka naukowa jako aktywny uczestnik projektów badawczych, dydaktycznych, wydawniczych, dokumentacyjnych; 3. Dokumentowanie i analiza dorobku naukowego. Jak to robić lepiej?; 4. Warsztaty DONA w Alephie. Na potrzeby systemu POL­on; 5. Nowe doświadczenia i umiejętności bibliotekarzy; 6. Źródła elektroniczne w bibliotece i na rynku; 7. „Jak cię widzą, tak cię piszą”; 8. Skuteczne budowanie wizerunku biblioteki; 9. Modele funkcjonowania bibliotek naukowych; 10. Warsztaty RDA krok po kroku w Library of Congres. Dzięki tak różnorodnej problematyce każdy mógł znaleźć temat związany z dziedziną, którą się zajmuje, a jednocześnie dowiedzieć się, nad czym pracuje się obecnie w bibliotekach naukowych, zarówno polskich, jak i zagranicznych. Podczas konferencji dyskutowano o zastosowaniu „chmur” w bibliotekach, czyli przenoszeniu infrastruktury informatycznej oraz usług do Internetu. Aleksander Radwański (Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu) przybliżył słuchaczom zagadnienie cloud computing. Stwierdził, że biblioteki korzystają z powszechnie dostępnych usług sieciowych opartych na chmurach, np. facebook, nie są jednak jeszcze gotowe na przenoszenie swojej infrastruktury informatycznej (systemów) do Internetu. Konkretne zastosowanie „chmury” w bibliotece zaprezentował Piotr Karwasińki na przykładzie portalu komunikacyjnego „Ask the Librarian” Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Oprogramowanie LIBSMART ASSISTANT, na którym oparty jest portal, działa właśnie w „chmurze” i umożliwia nawiązywanie kontaktu między czytelnikiem a bibliotekarzem z wykorzystaniem szerokiej palety środków komunikacyjnych dostępnych w sieci. Sporo miejsca poświęcono dokumentacji dorobku naukowego, zarówno bazom bibliograficznym, jak i repozytoriom. Pracownicy OIN Politechniki Wrocławskiej odsłonili warsztat pracy w systemie DONA­ALEPH, rejestrującym dorobek tej uczelni. Dwa referaty dotyczyły zagranicznych rozwiązań: Magdalena Hamerska (Biblioteka Uniwersytetu Gdańskiego) zaprezentowała norweski system CRIStin, a Danuta Kiss (Centralna Biblioteka Uniwersytetu Zachodnio­Węgierskiego) omówiła węgierską bazę osiągnięć naukowych MTMT. Bibliografia publikacji przestaje wystarczać, uczelnie tworzą bardziej rozbudowane systemy, integrujące w sobie różne aspekty działalności uczelni, czego dobrym przykładem jest Baza Wiedzy Politechniki Warszawskiej – połączenie repozytorium z systemem informacji o dorobku – zaprezentowana podczas konferencji przez Weronikę Kubrak. Zainteresowanie i dyskusję wywołało wystąpienie Anny Wałek (Biblioteka Politechniki Wrocławskiej), która przedstawiła wizję i cele powstającego Repozytorium Wiedzy Politechniki Wrocławskiej: platformy wykraczającej poza archiwum publikacji. Okazało się, że temat jest bardzo aktualny i kilka bibliotek jest w trakcie tworzenia podobnych baz. Była więc okazja do wymienienia się doświadczeniami oraz pochwalenia własnymi rozwiązaniami. Zwłaszcza uczelnie techniczne, mające większe zaplecze informatyczne, opracowują rozbudowane systemy, które są finansowane ze środków unijnych.

10

BUGletyn październik 2013


Tendencje konsolidacyjne o trochę innym charakterze odzwierciedla rozwiązanie przedstawione przez Jarosława Gajdę (Biblioteka Politechniki Lubelskiej). Autor podsumował trzy lata istnienia Ośrodka do spraw Wydawnictw i Biblioteki Cyfrowej: pierwszej w Polsce komórki, która łączy działalność wydawniczą uczelni z biblioteką cyfrową. Ważnym tematem spotkania była kwestia promocji biblioteki i budowania jej wizerunku, co zostało omówione m.in. w aspekcie usług, stron www oraz budownictwa bibliotecznego. Prelegenci zobrazowali swoje wystąpienia przykładami, zarówno pozytywnymi, jak i negatywnymi. Biblioteka UG znalazła się w tej pierwszej grupie: możliwość wysłania kartki elektronicznej ze zdjęciem biblioteki została uznana przez panie Iwonę Sójkowską (Biblioteka Politechniki Łódzkiej) i Barbarę Barańską­Malinowską (Biblioteka Główna Politechniki Częstochowskiej) za ciekawą i niespotykaną gdzie indziej formę promocji. Konferencję zakończyły warsztaty poświęcone nowym angloamerykańskim zasadom katalogowania RDA, stosowanym od marca 2013 w Bibliotece Kongresu. Tematykę przybliżył Marcin Roszkowski (Biblioteka Narodowa). Wyjaśnił, na czym polegają zmiany i w jakim stopniu dotyczy to też naszego kontynentu. W Europie powstała grupa ds. RDA zrzeszająca przedstawicieli europejskich instytucji związanych z rejestracją bibliograficzną. W grupie tej są zarówno sceptycy, jak i entuzjaści, np. Niemcy planują wdrożenie RDA już w 2015. Marcin Roszkowski wyjaśnił, że nie ma planów przyjęcia RDA w Polsce, jednak w kontekście potrzeby opracowania nowych zasad katalogowania Biblioteka Narodowa przygląda się temu rozwiązaniu. Następnie John Michalski (Biblioteka Kongresu) opowiedział o doświadczeniach z wdrażania RDA. Materiały z Wrocławskich Spotkań Bibliotekarzy dostępne są na stronie Biblioteki Politechniki Wrocławskiej (http://www.wsb.pwr.wroc.pl/index.dhtml). Natomiast pod koniec roku ukaże się publikacja, w której znajdą się pełne teksty referatów. Magdalena Hamerska, Oddział Informacji Naukowej

Biblioteka się liczy! – XI Krajowa Konferencja Kierowników Polskich Bibliotek Prawniczych 20­21.07.2013 Lublin ­ Kazimierz Dolny „Biblioteka się liczy!”­ takie hasło przyświecało jedenastej Konferencji Kierowników Polskich Bibliotek Prawniczych, która odbyła się w Lublinie i Kazimierzu Dolnym w dniach 20 i 21 czerwca 2013 r. Organizatorami spotkania były: Biblioteka Instytutu Administracji i Instytutu Europeistyki KUL, Biblioteka Instytutu Prawa Kanonicznego KUL oraz Biblioteka Wydziału Prawa i Administracji UMCS. Uczestnicy spotkania mieli możliwość zobaczenia bibliotek wydziałowych KUL i UMCS oraz wysłuchania interesujących prezentacji i wykładów. Pierwszy wykład pt. Ekonomia i marketing w bibliotece, zaprezentowany przez kierownika Biblioteki WPiA UMCS Ryszarda Banię, nawiązywał bezpośrednio do tematu konferencji i poruszał kwestie związane z wizerunkiem biblioteki jako miejsca, które „się liczy” i odgrywa znaczącą rolę w środowisku akademickim. Zdaniem prelegenta z jednej strony biblioteki powinny trafnie rozpoznawać potrzeby swoich użytkowników i dostosowywać do nich własną ofertę, z drugiej zaś strony muszą się liczyć z realiami ekonomicznymi, a te narzucają konieczność szukania oszczędności. Kwestie poruszone w trakcie wykładu stały się punktem wyjścia do dyskusji na temat projektu Konsorcjum Bibliotek Prawniczych i optymalizacji kosztów jego działalności. Powołanie konsorcjum stworzyłoby szansę na zakup baz prawniczych po niższej cenie, co ­ zważywszy na trudną sytuację finansową większości uczelni ­ jest sprawą niezwykle istotną i pożądaną.

11

BUGletyn październik 2013


Pracownicy

Oddziału

Wydawnictw

Ciągłych

KUL

przygotowali

wykład

o

nieco

enigmatycznym tytule Umowa na czas nieokreślony – Syzyf. Poświęcony był reklamom „wyszperanym” w starych gazetach. Bibliotekarze mieli okazję przyjrzeć się chwytom marketingowym z przełomu XIX i XX wieku, które i dziś mogłyby być źródłem inspiracji dla specjalistów od reklamy. Kolejnym punktem konferencji była prezentacja starodruków o tematyce prawniczej zgromadzonych w Bibliotece Uniwersyteckiej KUL. Po południu bibliotekarze zwiedzali Lublin (m.in. Zamek Lubelski i Kaplicę Trójcy Świętej), a wieczorem dotarli do Kazimierza Dolnego. W drugim dniu spotkania kontynuowano dyskusję na temat Konsorcjum Bibliotek Prawniczych, po czym sponsorzy konferencji: wydawnictwa C.H. Beck, Wolters Kluwer, Brill i księgarnia Naukowa.pl przedstawili swoją najnowszą ofertę wydawniczą. Ostatnim, niezwykle interesującym, choć ze względu na panujący upał mocno wyczerpującym punktem programu było podziwianie uroków Kazimierza Dolnego. Warto podkreślić, że organizowane od 11 lat w różnych ośrodkach uniwersyteckich konferencje są dobrą okazją do wymiany doświadczeń, integrują środowisko bibliotekarzy i ułatwiają współpracę między bibliotekami prawniczymi. Anna Stasiewicz­Jakubik, Biblioteka Prawna

Dylematy Opracowania W dniach 18­20 września 2013 roku w sali Senatu Uniwersytetu Szczecińskiego odbyła się V Ogólnopolska Konferencja Naukowa pt. Dylematy Opracowania zorganizowana przez Bibliotekę Główną Uniwersytetu Szczecińskiego. Celem konferencji było zaprezentowanie problemów występujących w opracowaniu zbiorów bibliotecznych. W sympozjum uczestniczyli przedstawiciele 37 bibliotek krajowych. Wygłoszono 21 referatów. Oficjalnego otwarcia konferencji dokonali prorektor ds. kształcenia dr hab. Jacek Styszyński oraz zastępca dyrektora Mirosława Różycka. Konferencję podzielono na trzy sesje. Jako pierwszy wystąpił Zdzisław Gębołyś (Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach) z referatem Etyczne dylematy gromadzenia i opracowania zbiorów bibliotecznych. Autor przedstawił realne i potencjalne dylematy występujące w obszarze gromadzenia i opracowania zbiorów. Prelegent scharakteryzował metody badawcze, którymi posłużył się przy opracowaniu podjętego zagadnienia (analiza kodeksów etycznych i dokumentów paraetycznych, ankieta wśród bibliotekarzy państwowych szkół wyższych), oraz przedstawił sposoby rozwiązywania problemów etycznych w działach opracowania i gromadzenia zbiorów. Podczas pierwszej sesji spotkania pt. Opracowanie zbiorów a czytelnik zaprezentowano 4 referaty, w których poruszone zostały tematy związane z problemami użytkowników przy wyszukiwaniu informacji w katalogach oraz trudnościami przy korzystaniu z języków informacyjno­ wyszukiwawczych. Przedstawiono oczekiwania czytelników w stosunku do wyszukiwanej pozycji (krótki opis: autor, tytuł, rok wydania, wydawnictwo, seria i sygnatura, ale także spis treści, mapka 3D z lokalizacją książki). Wskazano na problemy i oczekiwania bibliotekarzy dotyczące opracowywania zbiorów. Na uwagę w tej części zasługuje wystąpienie Iwony Wiśniewskiej (Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, Centrum NUKAT), która w referacie Katalogowanie – sztuka dla sztuki czy oczekiwania użytkowników wskazała na znaczenie, jakie ma modyfikacja starych rekordów (brak informacji w polu 008 oznacza niewyszukiwalność rekordu), omówiła przyczyny wprowadzenia zwiększonej liczby punktów dostępu (hasło ujednolicone dla nazwy wydawcy), podała przykłady instytucji zainteresowanych współpracą z NUKAT (SAiW „Polska Książka”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Polska Bibliografia Narodowa, IPN), zwróciła również uwagę na nowy standard katalogowania

12

BUGletyn październik 2013


RDA (przejmowanie danych do opisu na zasadzie „bierz co widzisz”).

W podsumowaniu

prelegentka przedstawiła propozycje rewizji zasad katalogowania w NUKAT (rezygnacja ze zbędnych uwag, uproszczenie opisu fizycznego, wprowadzenie rekordu analitycznego, ujednolicenie zasad stosowanych we wszystkich formatach). Druga sesja dotyczyła Doświadczeń polskich bibliotek w opracowaniu zbiorów tradycyjnych i elektronicznych. Nacisk położono przede wszystkim na zagadnienia związane z opracowaniem formalnym i rzeczowym dokumentów, przedstawiono wybrane elementy opisu dzieła i realizacji w standardach ISBD i RDA, zwrócono uwagę na organizację pracy w działach opracowania i gromadzenia, podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy w działach opracowania występuje monotonia pracy. Pierwszy dzień konferencji zakończył się uroczystą kolacją na statku Ładoga. Drugiego dnia przedstawiono referaty, w których zasygnalizowano problemy występujące w opracowaniu i gromadzeniu dokumentów życia społecznego. Na przykładzie Biblioteki Głównej Politechniki Warszawskiej zaprezentowano, jak ważne jest prawidłowe opracowanie wydawnictw zwartych już na etapie gromadzenia. Podzielono się także doświadczeniami związanymi z opracowaniem czasopism i trudnościami przy tym występującymi, pokazano problematykę tworzenia haseł korporatywnych dla wydawców i imprez. Na szczególną uwagę w tej części zasługuje referat Agnieszki Łakomy (Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach) Oferta usług wspomagających proces opracowania zbiorów w bibliotekach różnego typu – wybrane przykłady, w którym prelegentka przedstawiła modele usług proponowanych przez Bibliotekę Kongresową, Bibliotekę Narodową w Niemczech, Bibliotekę Narodową w Warszawie oraz NUKAT. Autorka referatu omówiła zagadnienie outsourcingu opracowania zbiorów, a także zaprezentowała niemiecki projekt PETRUS oraz usługi proponowane przez OCLC. Dzień drugi konferencji zakończyła dwugodzinna wycieczka po Szczecinie. Podczas III sesji konferencji wygłoszone zostały 4 referaty podejmujące temat Problemów współkatalogowania zbiorów, współpracy bibliotek z NUKATEM. Prelegenci podzielili się w nich ze słuchaczami swoimi doświadczeniami związanymi z opracowaniem wydawnictw zwartych i ciągłych w ramach współpracy z NUKAT oraz scharakteryzowali, jak to współdziałanie wpłynęło na organizację pracy w ich działach. Iwona Wiśniewska (Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, Centrum NUKAT) w referacie Współkatalogowanie – z perspektywy 10 lat działalności katalogu NUKAT nakreśliła historię rozbudowy katalogu na przestrzeni 10 lat, omówiła dane statystyczne dotyczące stanu bazy NUKAT, a także zaprezentowała projekt Nukat ­ Autostrada Informacji Cyfrowej, projekt VIAF oraz współpracę NUKAT z WorldCat. Na zakończenie swojego wystąpienia przedstawiła stan obecny katalogu NUKAT, z wyszczególnieniem sukcesów i porażek dotyczących współkatalogowania. Każdą z sesji kończyła dyskusja, którą moderowali prowadzący konferencję. Okazją do nawiązania bliższych kontaktów i wymiany opinii były również przerwy między poszczególnymi referatami. Organizatorzy konferencji zadeklarowali opublikowanie referatów w Zachodniopomorskiej Bibliotece Cyfrowej. Izabela Łempicka, Oddział Opracowania Druków Zwartych

13

BUGletyn październik 2013


XI Bałtycki Festiwal Nauki w Bibliotece Głównej Bałtycki Festiwal Nauki, jeden z trzech największych festiwali nauki w Polsce, doczekał się już XI edycji. W tym roku w ramach imprezy 40 instytucji zorganizowało 930 wydarzeń. Biblioteka Główna UG również miała w tym swój udział, przygotowując aż 15 z nich, czyli o 5 więcej niż w roku ubiegłym. Po raz drugi udało nam się zaprosić do udziału w Festiwalu dzieci z trójmiejskich przedszkoli, przygotowując dla nich warsztaty pt. Czytanie na śniadanie. Podczas zajęć przedszkolaki mogły wykonać podkładki śniadaniowe, ilustrując wybrany wiersz Juliana Tuwima, które na koniec zostały zalaminowane. Warsztaty cieszyły się dużym powodzeniem, o czym świadczy liczba odwiedzających – 150 osób.

Do dzieci z klas 1­3 szkół podstawowych adresowane były zajęcia pt. Iluminacje – plastyczne wariacje, w trakcie których można było poznać warsztat średniowiecznego iluminatora i wykonać (przy pomocy różnych technik plastycznych) własną iluminację. Natomiast podczas zajęć pt. Recykling w sztuce użytkowej ­ tworzymy pocztówki/ książki artystyczne chętni mogli wykonać kartki artystyczne z surowców wtórnych. Dla nieco starszych uczniów (kl. 4­6) zorganizowaliśmy Poranki prasoznawcze, podczas których każdy z uczestników miał za zadanie dokonać przeglądu prasy, a następnie stworzyć newsy z newsów w postaci kolażu. Z kolei warsztaty pt. Tajemnice druku stały się okazją, żeby zobaczyć, jak wyglądała praca drukarza, i przygotować matrycę z tekstem, a następnie wykonać odbitkę w tuszu. Interesującą nowością był w tym roku kurs kreatywności pt. Myśl, działaj i twórz. Ze względu na duże zainteresowanie postanowiliśmy powtórzyć zeszłoroczne zajęcia plastyczne pt. Magnetyczne postaci z bajek. Podczas nich zadaniem uczestników było ulepienie z termoutwardzalnej masy wybranej postaci z bajki, do której został doklejony magnes. Uczniowie klas starszych oraz młodzież gimnazjalna wzięła udział w warsztatach kolażu W obiektywie wyobraźni. Uczestnicy zajęć tworzyli opowieść z przygotowanych wcześniej materiałów graficznych. Pośród licznych atrakcji w programie Festiwalu nie zabrakło prezentacji multimedialnych: Verba volant, scripta manent (Słowa ulatują, to co zapisane, pozostaje, czyli 14

BUGletyn październik 2013


multimedialna historia książek i bibliotek), Sztuka przywracania życia o konserwacji książek oraz Sztuka w bibliotece, biblioteka w sztuce. Tradycją Bałtyckiego Festiwalu Nauki stały się już otwarte pokazy w introligatorni, cieszące się od samego początku ogromnym zainteresowaniem odbiorców. Dają one uczestnikom nie tylko możliwość obserwacji, ale także aktywnego współudziału w kolejnych etapach naprawy książki (szycie, klejenie, oprawa). Tegoroczne pokazy przebiegały pod hasłem: Krajarka, nożyce, wiertarka. W ramach XI BFN odbyło się również spotkanie autorskie z kapitanem Gabrielem Oleszkiem połączone z wystawą jego malarstwa o tematyce marynistycznej oraz wystawa zatytułowana Mogę być… np. muzykiem, sportowcem, ilustratorem, naukowcem, podróżnikiem.

W ciągu trzech dni festiwalowych, od 22 do 24 maja, Bibliotekę Główną odwiedziło ok. 1700 osób. Szczególnie cieszy nas coraz większa liczba dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną, która zainteresowana jest uczestnictwem w zajęciach. Wszystkim osobom zaangażowanym w organizację programu festiwalowego oraz naszym gościom serdecznie dziękujemy i zapraszamy do udziału w przyszłym roku. Marietta Tiszbein, Oddział Informacji Naukowej

Z działalności Biblioteki Brytyjskiej UG 25 maja 2013 r. w Gdańsku odbyło się święto ulicy Ogarnej pod hasłem „Ogarnij Ogarną – poznaj swoją ulicę”. Biblioteka Brytyjska UG, podobnie jak inne instytucje, firmy i sklepy, które mieszczą się przy tej ulicy, czynnie zaangażowała się w obchody święta. Na prośbę organizatora projektu – Gdańskiej Fundacji Dobroczynności – pięknie udekorowano lokal na zewnątrz. Kolorowe kwiaty, flagi, balony przyciągały spacerujących i uczestników uroczystości oraz zachęcały do odwiedzenia biblioteki. W ramach wydarzenia biblioteka przygotowała także specjalny program edukacyjny. Odbyły

15

BUGletyn październik 2013


się warsztaty językowe dla dzieci w wieku 4­8 lat, poprowadzone przez zaprzyjaźnionego nauczyciela języka angielskiego. Zajęcia cieszyły się ogromnym zainteresowaniem. Do ich realizacji wykorzystano książki z ogromnego zasobu literatury dziecięcej, którą zaprezentowano również na specjalnej wystawie. Po zakończeniu spotkania i krótkiej przerwie na poczęstunek dzieci miały możliwość obejrzenia filmu w języku angielskim. Ostatnia godzina pracy biblioteki była zarezerwowana dla seniorów: pracownicy placówki pomagali im zapoznać się z działaniem komputerów oraz wyszukiwaniem informacji w internecie. Przez cały dzień można było zapisać się do biblioteki bądź skorzystać z bogatego księgozbioru na miejscu. Dzięki warsztatom nawiązano bliższą współpracę z nauczycielami i uczniami Szkoły Podstawowej nr 26 w Gdańsku. W efekcie uczniowie niniejszej szkoły wystawili 18 czerwca w bibliotece dwa przedstawienia „Jaś i Małgosia”. Biblioteka na kilkadziesiąt minut zamieniła się w teatr z udekorowaną rekwizytami sceną i widownią zapełnioną maluchami z pobliskiego niepublicznego przedszkola językowego. Jolanta Wittstock, Biblioteka Brytyjska

16

BUGletyn październik 2013


Tydzień Bibliotek w Bibliotece Głównej UG 15 maja 2013 r. Biblioteka Główna Uniwersytetu Gdańskiego po raz pierwszy włączyła się w obchody Tygodnia Bibliotek, które odbyły się pod hasłem: Biblioteka przestrzenią dla kreatywnych. W ramach akcji Oddział Informacji Naukowej przygotował Dzień z Biblioteką. Spośród kilku propozycji zostały wybrane dwa pokazy multimedialne: Sztuka w bibliotece, biblioteka w sztuce autorstwa Dominika Zielińskiego z Czytelni I Kultura i Sztuka oraz Biblioteka cyfrowa – nowoczesna biblioteka w twoim domu: zasób BUG w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej Adama Grygorowicza ze Zbiorów Specjalnych. W przerwie zaprosiliśmy do odkrycia sekretów Biblioteki, organizując wycieczkę dla zaproszonych gości. Odwiedzili nas m.in. bibliotekarze akademiccy z Biblioteki GUMed­u, Akademii Morskiej, MIR­u oraz bibliotekarze z mniejszych ośrodków naszego województwa. Nie zabrakło również studentów i emerytowanych pracowników UG. Po raz kolejny Biblioteka Główna okazała się atrakcyjnym miejscem do promocji czytelnictwa zarówno dla społeczności akademickiej, jak i lokalnej. Mamy nadzieję, iż Dzień z Biblioteką stanie się imprezą cykliczną i otwartą dla wszystkich pracowników Biblioteki Uniwersytetu Gdańskiego. Serdecznie zapraszamy do współpracy! Katarzyna Wawrzynkowska, Aleksandra Pańka, Oddział Informacji Naukowej

17

BUGletyn październik 2013


2nd International Staff Training Week – Ferrara, Włochy W dniach 20­24 maja 2013 r. brałyśmy udział w drugim międzynarodowym szkoleniu Staff Training Week na Uniwersytecie w Ferrarze. Odbyło się ono w ramach programu Erasmus Lifelong Learning Programme – Uczenie się przez całe życie. Zapoznałyśmy się z gronem 20 bibliotekarzy z wiodących bibliotek akademickich Hiszpanii, Francji, Rumunii, Austrii, Węgier, Grecji, Niemiec oraz Chorwacji. Celem szkolenia była wymiana doświadczeń pomiędzy pracownikami. Nasza przygoda z Erasmusem rozpoczęła się od wysłania zgłoszenia Individual Work Programme, wraz z abstraktem prezentacji o Bibliotece Uniwersytetu Gdańskiego i Oddziale Informacji Naukowej, do biura wymiany zagranicznej Uniwersytetu w Ferrarze. Po kilkunastu dniach otrzymałyśmy odpowiedź, że nasza aplikacja została przyjęta i zostałyśmy zaproszone do Ferrary. Zarezerwowałyśmy hotel, kupiłyśmy bilety lotnicze i… czekałyśmy na dzień wyjazdu. Podróż do Ferrary zaczęłyśmy na lotnisku w Gdańsku. Leciałyśmy do Bolonii, z przesiadką w Kopenhadze. Z Bolonii busem lotniskowym dotarłyśmy do Ferrary. Miasto przywitało nas lekkim deszczem, ale nie przesłonił on pierwszego pozytywnego wrażenia. Ferrara leży na północy Włoch nad rzeką Pad. Na ulicach królują tu rowerzyści – na jednego mieszkańca Ferrary przypada średnio 2,5 roweru. Turyści z kolei mogą skorzystać z darmowych rowerów znajdujących się w hotelach lub z licznych wypożyczalni. To najlepszy środek lokomocji do zwiedzania miasta. Pierwszego dnia Rektor Uniwersytetu w Ferrarze profesor Pasquale Nappi powitał wszystkich uczestników szkolenia. W swoim przemówieniu nawiązał do tragicznego trzęsienia ziemi, które nawiedziło Ferrarę i północne Włochy dokładnie rok wcześniej, 20 maja. Zniszczeniu uległo wiele zabytkowych budynków i kościołów, m.in. budynek rektoratu. W tamtym czasie rektor oddał swój gabinet, aby mogły się w nim odbywać zajęcia dla studentów, a sam przyjmował w prowizorycznym namiocie, usytuowanym w ogrodzie botanicznym przed uszkodzonym obiektem. W trakcie zorganizowanej wycieczki po mieście miałyśmy okazję oglądać wystawę przygotowaną przez Wydział Architektury Uniwersytetu w Ferrarze. Prezentowała ona zdjęcia zniszczonych i uszkodzonych przez trzęsienie ziemi zabytkowych budynków. Następnie dyrektor wymiany zagranicznej Giuseppina Antolini przedstawiła prezentację o nowym programie Erasums for All (Erasmus dla wszystkich) na lata 2014­2020, dzięki któremu ze środków unijnych skorzysta ponad 5 mln osób, czyli niemal dwa razy tyle co obecnie. Nowy siedmioletni program ma dysponować budżetem w wysokości 19 mld euro i rozpocznie się w 2014 roku. Liczba osób objęta programem to ponad 135 tys. studentów, także spoza Unii Europejskiej – stąd nazwa programu Erasmus dla wszystkich. Połączy on wszystkie obecne inicjatywy w dziedzinie kształcenia i szkoleń w projekty opracowywane przez współpracujące ze sobą ośrodki. Komisja Europejska zaproponowała zwiększenie środków o ponad 64% w porównaniu z obecnym siedmioletnim budżetem. Najważniejszą informacją dla bibliotekarzy jest zapis, iż dwie trzecie środków (z 19 mld) zostanie przeznaczonych na stypendia na wyjazdy szkoleniowe dla kadry akademickiej i wszystkich pracowników uczelni wyższych. Dzięki nowym, ulepszonym procedurom i zwiększeniu budżetu UE stara się stworzyć więcej możliwości dla uczestników szkoleń, zwłaszcza tych, którzy pracują z młodzieżą, a więc także bibliotekarzy. Bardzo ważną częścią nowego programu jest współpraca pomiędzy uczelniami z sąsiednich krajów. Wspierany będzie także sport lokalny

18

BUGletyn październik 2013


i badania w dziedzinie integracji europejskiej, walki z nietolerancją, rasizmem. Zaznaczono, iż aktywny udział danej instytucji w programie Erasmus gwarantuje pozyskanie środków na kolejne lata. Po przerwie na kawę kolejną prezentację poprowadziła dyrektor działu nauki Maja Feldt. Przedstawiła historię i kulturę Ferrary, a także system kształcenia wyższego we Włoszech. Wyjaśniła, że jest on oparty, podobnie jak w Polsce, na systemie bolońskim i obejmuje trzy stopnie kształcenia. Opowiedziała także o kierunkach dostępnych na Uniwersytecie w Ferrarze. To jeden z najstarszych uniwersytetów we Włoszech. Został założony w 1391 roku. Zajmuje szóste miejsce wśród 58 włoskich uczelni pod względem jakości kształcenia, dlatego jest chętnie wybierany zarówno przez miejscowych, jak i zagranicznych studentów. Wydziały mieszczą się w pięknych historycznych budynkach rozsianych po całym mieście. Jednym z punktów programu szkolenia było zwiedzanie miasta. Rolę przewodnika pełnił student architektury tamtejszego uniwersytetu. Oprowadzał nas po najciekawszych i najstarszych zakątkach miasta, opowiadając z wielką pasją jego historię. Za najbardziej charakterystyczny, a zarazem przyciągający tysiące turystów, zabytek w Ferrarze uchodzi otoczony fosą XVI wieczny zamek, Castello Estense, znajdujący się w samym centrum miasta. Drugim obok zamku najważniejszym symbolem miasta jest katedra poświęcona św. Jerzemu, patronowi Ferrary. Przewodnik prowadził nas pięknymi, wąskimi uliczkami, z których każda miała w sobie mnóstwo niesamowitego uroku. Przeszłyśmy między innymi czternastowieczną Via delle Volte. Zwiedziłyśmy również renesansowy pałac ­ Palazzo Schifanoia, siedzibę słynnego w Ferrarze rodu Este, wysłuchując przy tym ciekawej opowieści o powstawaniu wewnątrzpałacowych fresków, które przedstawiają 12 miesięcy roku kalendarzowego. Warto podkreślić, że w 1995 roku Ferrara została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako przykład miasta renesansu. W kolejnych dniach zajęcia odbywały się na Wydziale Architektury. Przedstawiono nam system biblioteczny w Ferrarze ­ Unified Ferrarese Library Node. Skupia on wydziałowe biblioteki Uniwersytetu, biblioteki miejskie, szkolne oraz instytucji kulturalnych. We wszystkich placówkach obowiązuje ta sama karta biblioteczna. Korzysta się także ze wspólnego katalogu. Co więcej, posiadają one bardzo rozwiniętą sieć wypożyczeń międzybibliotecznych. Następnie wysłuchałyśmy prezentacji o Uniwersytecie i bibliotece w Walencji oraz bibliotece Epiru w Grecji. Jeszcze tego samego dnia mogłyśmy zrewanżować się prezentacją naszej biblioteki. Wystąpienie cieszyło się dużym zainteresowaniem. Odpowiadałyśmy na liczne pytania związane ze szkoleniami, e­ zasobami, Festiwalem Bałtyckim. Odbyła się dyskusja mająca na celu wymianę doświadczeń związanych z wprowadzaniem multiwyszukiwarek Summon i Primo. Warto zaznaczyć, iż większość europejskich bibliotek uniwersyteckich nadal testuje multiwyszukiwarki i dość krytycznie odnosi się do ich możliwości, w związku z czym nie zdecydowały się jeszcze na ich zakup. Ostatniego dnia szczególnie zainteresowała nas prezentacja Elise Harder z Uniwersytetu Wiedeńskiego poświęcona ofercie szkoleń dla studentów. Realizowane są tam szkolenia

19

BUGletyn październik 2013


tradycyjne z użyciem platformy e­learningowej oraz nowe rozwiązanie w akademickiej dydaktyce bibliotecznej, tzw. blending courses. Łączą one w sobie e­szkolenie i warsztaty z bibliografii prowadzone przez bibliotekarzy. Oferowane szkolenia są prowadzone w języku niemieckim i angielskim, w grupach 25­30 studentów różnych kierunków i stopni. Są to 4 spotkania w semestrze – the face to face meeting. Każda grupa jest dzielona na mniejsze, 3­4 osobowe podgrupy, które mają za zadanie wyszukanie literatury i opracowanie bibliografii na dany temat. Każda podgrupa ma lidera odpowiedzialnego za terminową realizację ćwiczeń i zadań. Raz w tygodniu są udostępniane materiały szkoleniowe na platformie e­learning. Zawierają one notatki z wykładów, testy do samodzielnego rozwiązywania, listę zadań do wykonania, ćwiczenia do rozwiązania w grupach oraz aktywne forum dla uczestników, którzy mogą wymieniać się opiniami i zasięgać porady szkolących bibliotekarzy w zakładce pomoc. Platforma e­learningowa została opracowana na potrzeby szkoleń bibliotecznych i jest reda­ gowana przez pracowników informacji naukowej odpowiedzialnych za dydaktykę studentów i pracowników naukowych. Szkolenie składa się z podstawowych informacji dotyczących korzy­ stania ze zbiorów, e­czasopism i baz danych, tworzenia bibliografii, wyszukiwania tema­ tycznego oraz technik wyszukiwania w katalogu online i innych zbiorczych katalogach. Omawia także zagadnienia prawa autorskiego i ochrony własności intelektualnej. Autorka w/w prezen­ tacji zaznaczyła, iż szkolenia nie są obowiązkowe, ale studenci bardzo chętnie w nich uczestniczą i traktują jako nieocenioną pomoc w całym procesie kształcenia na uczelni. Szkolenia przebiegają w przyjaznej atmosferze, ze szczyptą rywalizacji między poszczególnymi grupami. Bibliotekarze z Austrii chętnie dzielą się swoimi doświadczeniami i wiedzą dyda­ ktyczną wykorzystywaną podczas szkoleń ze studentami. Reasumując, nasza wizyta szkoleniowa w Ferrarze przebiegała w bardzo przyjaznej atmosferze. Dzięki sprawnej organizacji pracy oraz osobistemu zaangażowaniu dyrektor biblioteki Mariny Contarini popołudniami mogłyśmy gościć w bibliotekach wydziałowych i bibliotece miejskiej. Biblioteka Wydziału Ekonomii zachwyciła nas pięknymi freskami znajdującymi się na sufitach czytelni. Mieszcząca się na trzech piętrach placówka podzielona jest na specjalne strefy, np. bezwzględnej ciszy czy pracy w grupach, co pokazują odpowiednie oznaczenia. Podział ten jest ściśle przestrzegany przez studentów. Z Biblioteki Ekonomicznej udaliśmy się do biblioteki Wydziału Medyczno­Biologicznego Santa Maria delle Grazie. Jest to najnowsza z bibliotek wydziałowych. Została otwarta w 2005 roku i znajduje się w zdesakralizowanym kościele, w starej części miasta. Architekci pozwolili urządzić bibliotekę w takim miejscu, jedynie pod warunkiem zachowania historycznego wyglądu kościoła ­ sufit i freski na ścianach przypominają o pierwotnym przeznaczeniu tego miejsca. Jeszcze większe wrażenie zrobiła

20

BUGletyn październik 2013


na nas Biblioteka Miejska im. L. Ariosto. Była ona kiedyś biblioteką uniwersytecką. Gromadzi zarówno manuskrypty, starodruki, jak i książki współczesne. W bibliotece znajduje się grób włoskiego poety doby renesansu Ludovico Ariosto. Ostatniego dnia, w czasie uroczystego lunchu, wręczono nam certyfikaty uczestnictwa i zrobiłyśmy pamiątkowe zdjęcia. Te kilka dni spędzonych w Ferrarze bardzo szybko minęło. Szkolenie umożliwiło nam podniesienie kwalifikacji zawodowych i zapoznanie się z zagadnieniami związanymi z funkcjonowaniem włoskich i innych zagranicznych bibliotek akademickich. Dowiedziałyśmy się o zmianach w programie Erasmus na lata 2014­2020. Ferrara tak jak powitała nas deszczem, tak również nas pożegnała. Na długo w naszej pamięci pozostanie klimat tego renesansowego miasta pełnego studentów i rowerów… Aleksandra Pańka, Marzena Szczucka, Oddział Informacji Naukowej

ELTE University Budapeszt W dniach 17­21 czerwca 2013 r. odwiedziłyśmy Uniwersytet im. Loránda Eötvösa w Budapeszcie ­ jeden z najstarszych ośrodków akademickich na Węgrzech (I poł. XVII w.). Wyjazd odbył się dzięki programowi Erasmus, wspierającemu współpracę zagraniczną między uniwersytetami w całej Europie. Na przełomie kwietnia i maja nawiązałyśmy drogą mailową kontakt z przedstawicielami Biura Wymiany Zagranicznej uniwersytetu ELTE w Budapeszcie, pytając o możliwość wzięcia udziału w programie. Po uzyskaniu pozytywnej odpowiedzi wysłałyśmy wypełniony formularz Individual Work Programme (pobrany ze strony biura wymiany zagranicznej UG). Następnie otrzymałyśmy ww. dokument z podpisami organizatorów, na podstawie którego Pani Dyrektor wyraziła zgodę na nasz wyjazd. 15 czerwca wyruszyłyśmy w kilkunastogodzinną podróż koleją do Budapesztu, z przesiadką w Warszawie. Chociaż na miejsce dotarłyśmy późną porą, wokół panował gorący klimat. Zakwaterowałyśmy się w hotelu położonym w samym centrum miasta, w bliskim sąsiedztwie uniwersytetu.

21

BUGletyn październik 2013


Pierwszego dnia spotkałyśmy się w budynku rektoratu ze wszystkimi 42 uczestnikami programu z różnych krajów Europy: m.in. Niemiec, Austrii, Czech, Słowacji, Francji, Hiszpanii czy Włoch. W ciągu półtorej godziny przedstawiono nam prezentację dotyczącą Biura Wymiany Zagranicznej oraz poszczególnych wydziałów goszczącego nas uniwersytetu. Wystąpienia cechował, obok nienagannej angielszczyzny prowadzących, wysoki profesjonalizm. Podczas pobytu zostaliśmy podzieleni na grupy w zależności od tego, czym zajmujemy się na swoich uczelniach. W ramach relaksu udaliśmy się na tzw. międzynarodową przerwę na kawę, w trakcie której można było skosztować rozmaitych krajowych przysmaków przywiezionych przez uczestników wymiany (m.in. tureckiej chałwy, czeskich serów oraz węgierskich wypieków zaserwowanych przez gospodarzy). Dużym powodzeniem cieszyło się nasze polskie ptasie mleczko. Podczas degustacji każdy z gości miał możliwość krótko się przedstawić. Po przerwie obiadowej przeprowadzono szybki kurs języka węgierskiego, który przekonał nas, że lepiej zrobimy, jeśli podczas pobytu będziemy posługiwać się językiem angielskim. Popołudnia i wieczory były wolne od zajęć, dzięki czemu mogłyśmy zwiedzić cudowny Budapeszt. We wtorek wzięłyśmy udział w “Walk of Truth & Knowledge”. Zgromadziłyśmy się wraz z innymi uczestnikami przed budynkiem rektoratu, skąd wyruszyłyśmy najpierw na Wydział Prawa, gdzie obejrzałyśmy bibliotekę, a następnie do absolutnie niezwykłej zabytkowej Głównej Biblioteki Uniwersytetu. Oprowadzaniu towarzyszyły profesjonalne wykłady na temat historii miasta i uczelni. Po przerwie obiadowej wraz z całą grupą zwiedziłyśmy Muzeum Narodowe. Środę przeznaczono na prezentację miejsc, z których przybyli poszczególni goście. Koleżanka z Estonii przedstawiła bibliotekę w Tallinie, my z kolei opowiedziałyśmy o Bibliotece Uniwersytetu Gdańskiego i Trójmieście. Po przerwie na kawę rozmawiałyśmy o bibliotekach w naszych krajach, wymieniając się doświadczeniami zawodowymi. Następnie zostałyśmy oprowadzone przez bibliotekarkę pochodzącą z Polski po labiryncie Biblioteki Głównej. Odwiedziłyśmy pokój dyrektora, imponujący Dział Zbiorów Specjalnych oraz wypożyczalnię i liczne czytelnie. W czwartek pokazano nam biblioteki wydziałowe: Humanistyczną, Instytutu Studiów Anglistyki, Amerykanistyki, Germanistyki, Historii, Archeologii, Instytutu Slawistyki i Filologii Bałtyckich oraz Bibliotekę Filologii Azjatyckich. Bogaty księgozbiór, a także profesjonalizm pracowników tejże placówki zrobił na nas największe wrażenie. Piątek był ostatnim dniem, kiedy spotkaliśmy się w pełnym gronie. Zorganizowano dla nas piknik w Ogrodzie Botanicznym należącym do uniwersytetu. Całą grupą zostaliśmy oprowadzeni po zaułkach ogrodu i ugoszczeni przepysznym poczęstunkiem. Na zakończenie, po wypełnieniu ankiet, udaliśmy się na zamek Vajdahunyad w Parku Miejskim (Városliget). Doskonała organizacja pobytu, niesamowita otwartość pracowników uniwersytetu oraz niezwykły klimat Budapesztu sprawiły, że z pewnością zagościmy ponownie w naddunajskiej stolicy. Aleksandra Dębowczyk, Karolina Piaskowska, Biblioteka Humanistyczna

Könyvtár ­ czyli biblioteka po węgiersku W dniach 14.09­21.09.2013 uczestniczyłam w seminarium edukacyjnym pt. Biblioteki jako centra informacyjne i multimedialne na Węgrzech, które zorganizowane zostało przez Unię Europejskich Federalistów, Ośrodek Edukacji Informatycznej i Zastosowań Komputerów w Warszawie oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Budapeszcie. W wydarzeniu wzięło udział blisko 40 bibliotekarzy i nauczycieli z całej Polski reprezentujących biblioteki akademickie, szkolne, pedagogiczne i publiczne.

20 22

BUGletyn październik 2013


Celem seminarium było zapoznanie się z funkcjonowaniem i organizacją systemu bibliotek węgierskich, a także centrów informacyjnych i multimedialnych. Uczestnicy mieli możliwość zobaczenia bardzo różnych bibliotek: sejmowej, narodowej, dwóch uniwersyteckich, szkolnej, publicznej oraz literatury obcojęzycznej i muzyki. W każdej z nich odbyły się interesujące prezentacje oraz spotkania z dyrektorami i bibliotekarzami. W pierwszym dniu pobytu zwiedziliśmy siedzibę Parlamentu węgierskiego, a także mieszczącą się w niej bibliotekę (Orszaggyulesi Könyvtár). Biblioteka powstała pod koniec lat 60­tych XIX wieku i gromadzi zbiory z zakresu prawa i nauk politycznych, współczesnej historii Węgier, wydawnictwa parlamentarne, materiały i wydawnictwa urzędowe UE oraz ONZ. Zbiory liczą prawie milion dokumentów. Co roku wpływa do biblioteki ponad 10 000 woluminów, zaś prenumerata obejmuje ponad 2000 tytułów czasopism bieżących ­ z czego połowę stanowią czasopisma obcojęzyczne. Na szczególną uwagę zasługuje Węgierska Kolekcja Parlamentarna ­ zbiór oficjalnych dokumentów sejmowych gromadzony od roku 1861 aż do chwili obecnej. Kolejnym punktem programu była wizyta w założonej w 1904 r. Centralnej Bibliotece Miejskiej im. Ervina Szabo, która mieści się w pięknym neobarokowym pałacu. Wnętrze urzeka swoim wystrojem, dawne sale balowe służą teraz jako czytelnie, na ścianach wiszą ogromne lustra weneckie, a sufity zdobią XIX­wieczne kryształowe żyrandole. O tym, że jesteśmy we współczesnej bibliotece, świadczą komputery i laptopy, z których korzystają czytelnicy. W latach 1998­2001 do starej części pałacu dobudowano nowe skrzydło, w którym znajdują się nowoczesne czytelnie naukowe i biblioteka dla dzieci. Zbiory obejmują 800 000 książek, 1000 czasopism, 40 000 materiałów audiowizualnych i cyfrowych. Dzięki zainstalowanym systemom czytelnicy mogą sami zwracać i wypożyczać książki. Biblioteka ta jest miejscem bardzo chętnie odwiedzanym przez mieszkańców Budapesztu, o czym mieliśmy się okazję przekonać – już 20 minut przed otwarciem czekała liczna grupa czytelników. Warto w tym miejscu podkreślić, że korzystanie z bibliotek publicznych na Węgrzech jest płatne. Średnie wynagrodzenie na Węgrzech wynosi 210 500 forintów (około 3100 zł). W Bibliotece Ervina Szabo roczny abonament wynosi 5400 forintów (ok. 80 zł), w filiach to wydatek od 3900 forintów (ok. 60 zł) do 2200 forintów (ok. 32 zł). Z opłat zwolnione są: dzieci do lat 16, osoby powyżej 70 roku życia, osoby niepełnosprawne oraz bibliotekarze. Połowę ceny za abonament płacą uczniowie powyżej 16 roku życia, emeryci oraz osoby bezrobotne. Drugiego dnia pobytu odwiedziliśmy bardzo ciekawą placówkę – Narodową Bibliotekę Literatury Obcojęzycznej i Muzyki (Országos Idegennyelvű Könyvtár és Zenei Gyűjtemény). Powstała w 1956 r. jako Państwowa Biblioteka Gorkiego. Początkowo gromadzono w niej literaturę w języku rosyjskim, z biegiem lat rozszerzano zakres tematyczny i obecnie znaleźć tu można prawie 400 000 woluminów w 148 językach, w tym materiały do nauki języków obcych, literaturę mniejszości etnicznych zamieszkujących Węgry (również polską) oraz zbiory muzyczne. Naszymi przewodniczkami po obiekcie były dwie Polki, które od kilkudziesięciu lat mieszkają w Budapeszcie. Placówka należy do najmłodszych bibliotek publicznych o charakterze naukowym na Węgrzech, jej siedziba mieści się w XIX­wiecznym zabytkowym gmachu. I tu korzystanie z zasobów jest płatne: roczny abonament wynosi 3500 forintów (ok. 52 zł). Biblioteka pełni również funkcję centrum kulturalnego: odbywają się tu koncerty, wieczory literackie, wystawy i konferencje. W czasie naszej wizyty mogliśmy obejrzeć wystawę poświęconą twórczości Sławomira Mrożka. Trzeci dzień to podróż na południe Węgier do Szegedu i wizyta w Bibliotece Uniwersyteckiej im. Klebelsberga. Jej budowa była największą inwestycją w szkolnictwie wyższym na Węgrzech. Budynek o powierzchni 15 000 m2 składa się z dwóch części rozdzielonych okazałym atrium, które wykorzystywane jest jako miejsce wystaw, spotkań i odpoczynku. W czytelniach rozlokowanych na pięciu poziomach znajduje się 300 000 książek i czasopism w wolnym dostępie, a kolejne 1,5 mln

20 23

BUGletyn październik 2013


zgromadzono w magazynach. Na dwóch piętrach ulokowano 300 stanowisk komputerowych z pełnym dostępem do internetu, baz pełnotekstowych i czasopism. W dziale starej książki przechowuje się 14 tys. książek, w tym niezwykle cenne manuskrypty i stare druki. Placówkę tę odwiedza dziennie od 4 do 5 tys. użytkowników, a pracuje w niej 120 bibliotekarzy. Pracownicy naukowi, studenci oraz emeryci powyżej 70 roku życia i osoby niepełnosprawne mogą korzystać z usług biblioteki za darmo, natomiast nauczycielom i uczniom powyżej 14 roku życia przysługuje zniżka (abonament kosztuje 1500 forintów ­ ok. 22 zł), pozostałe osoby za kartę biblioteczną muszą zapłacić 2500 forintów (ok. 38 zł). Kolejnego dnia seminarium odbyliśmy wizytę w Bibliotece Narodowej (Országos Széchényi Könyvtár), będącej największą biblioteką na Węgrzech. Powstała w 1802 r. z inicjatywy hrabiego Ferenca Széchényi'ego, który zgromadzone przez siebie zbiory przekazał narodowi. Od 1985 r. Biblioteka Narodowa ma swą siedzibę w zachodniej części Zamku Królewskiego w Budzie. Na Węgrzech status bibliotek narodowych posiadają dwie placówki – drugą jest Biblioteka Uniwersytetu w Debreczynie. Zbiory BN liczą obecnie 9 mln wol., w tym prawie 3 mln książek, 1 mln rękopisów, 200 tys. map oraz 3 mln plakatów i rysunków. Do najcenniejszych zabytków zgromadzonych w BN należą: pierwsza książka wydana drukiem na Węgrzech – kronika Hunganorum z 1473 r., najstarszy rękopis spisany w języku węgierskim – królewska księga prawnicza Decretum Sancti Stephani Regis oraz 35 kodeksów z biblioteki króla Macieja Korwina (Bibliotheca Corviniana). W trakcie naszej wizyty odwiedziliśmy pracownię digitalizacji oraz dział egzemplarza obowiązkowego, gdzie dowiedzieliśmy się, że Biblioteka Narodowa otrzymuje po 6 egzemplarzy każdego dzieła – dwa zostają na miejscu, pozostałe wysyła się do innych bibliotek. W siedzibie BN spotkaliśmy się z wiceprezes Stowarzyszenia Bibliotekarzy Węgierskich prof. Agnes Hajdu, która w krótkiej prezentacji przedstawiła historię i aktualne działania podejmowane przez tę organizację. Stowarzyszenie powstało w 1935 r. i aktualnie zrzesza prawie 2000 bibliotekarzy. Program seminarium był bardzo bogaty, ale późnymi popołudniami mieliśmy okazję, by odkrywać piękno Budapesztu, odbyć krótką podróż najstarszym metrem na kontynencie, podziwiać panoramę miasta ze Wzgórza Gellerta. Ostatnim punktem naszego pobytu była wizyta w Centralnej Bibliotece Uniwersytetu Zachodniowęgierskiego w Sopron, po której oprowadzała nas przewodniczka Danuta Kiss, Polka mieszkająca od kilkudziesięciu lat na Węgrzech. Biblioteka ta należy do najstarszych placówek naukowych w kraju. Jej początki sięgają 1735 r. – wtedy powstała pierwsza węgierska szkoła górnicza w Selmecbanya. Na przestrzeni lat biblioteka przechodziła liczne reorganizacje; od 2000 r. pełni funkcję Biblioteki Głównej, a jej zbiory koncentrują się na takich dziedzinach, jak leśnictwo i ekonomia. Budynek, w którym znajduje się biblioteka, pochodzi z lat 70­tych i trzeba przyznać, że warunki lokalowe nie są najlepsze, zwłaszcza gdy ma się w pamięci wizytę w Bibliotece im. Klebelsberga. We wszystkich odwiedzanych przez nas miejscach spotkaliśmy się z wielką sympatią i życzliwością. W kilku bibliotekach pokazywano nam liczne polonica i podkreślano, jak wiele wydarzeń z przeszłości łączy oba nasze narody. Wyjazdy edukacyjne do bibliotek europejskich organizowane są przez OEIiZK i UEF już od siedmiu lat. Warto skorzystać z ich oferty, gdyż jest to znakomita okazja, by poznać różne biblioteki i systemy biblioteczne, wymienić doświadczenia z innymi bibliotekarzami, a przy okazji, choć może w mniejszym stopniu, poznać walory turystyczne odwiedzanego kraju. Teraz już wiem, że trudne i z niczym dotąd niekojarzące się słowo könyvtár to po prostu biblioteka. Anna Stasiewicz­Jakubik, Biblioteka Prawna

20 24

BUGletyn październik 2013


Odkryj TUWIMA Pod hasłem ODKRYJ TUWIMA przez trzy kolejne dni, od 15 do 17 października br., w Bibliotece Głównej Uniwersytetu Gdańskiego miały miejsce wydarzenia związane z Rokiem Juliana Tuwima. Wystawa, którą przygotowała Biblioteka UG, spektakl, koncert, projekcje filmów i odczyty zorganizowane przez Akademickie Centrum Kultury ALTERNATOR oraz warsztaty teatralne, taneczne i plastyczne współorganizowane przez BUG i Koło Naukowe PORTA – złożyły się na iście prawdziwy festiwal tuwimowski. Wystawa, która potrwa do końca roku, prezentuje wybrane fakty z życia poety oraz fragmenty jego twórczości. Ekspozycję usytuowano w różnych punktach Biblioteki. Wędrując po kolejnych piętrach budynku, odkryjemy stacje – słupy ogłoszeniowe, na których znajdziemy 37, stworzonych na potrzeby wystawy, plansz wystylizowanych na stare gazety. W tej formie twórcy wystawy proponują nam podróż przez życie Juliana Tuwima, prezentując w poszczególnych działach Biblioteki informacje o jego dzieciństwie, latach szkolnych, pierwszych próbach poetyckich i pasjach, którym był wierny do końca. Poznajemy historię jego miłości do żony Stefanii, najważniejsze, przełomowe wiersze i przeszłość kabaretową. Nie zabrakło wątków związanych z wyborami politycznymi twórcy i antysemityzmem, z którym borykał się przez całe życie. Na wystawie znalazły się także wiadomości o pobycie na emigracji, karykatury Tuwima i fragmenty wybranych utworów, ukazujące jego fantastyczne poczucie humoru. Podając przypisy bibliograficzne do prezentowanych informacji, autorzy wystawy zachęcają do sięgnięcia po wydawnictwa ze zbiorów Biblioteki UG – korzystali bowiem z tych zasobów. Przy okazji wystawy można, posługując się wskazówkami autorów, indywidualnie „odkryć Tuwima”. W programie cyklu imprez znalazły się również warsztaty dla dzieci. Najmłodsi uczestnicy mogli realizować swoje twórcze fantazje: taneczne, plastyczne i teatralne. Dużym zainteresowaniem cieszyło się czytanie wierszy dla dzieci, w które z przyjemnością i zaangażowaniem włączyli się bibliotekarze. Po raz pierwszy w gmachu Biblioteki Głównej można było obejrzeć spektakl teatralny i wysłuchać koncertu. Swoje umiejętności zaprezentowali m.in. studenci związani z Akademickim Centrum Kultury Alternator. Spektakl do tekstów Tuwima spotkał się z przychylnym odbiorem publiczności. Podczas koncertu wysłuchaliśmy znanych piosenek poety w nowych aranżacjach. Okazało się, że Biblioteka jest doskonałym miejscem dla tego typu projektów. Tak zainaugurowany rok akademicki daje nadzieję, że kolejne wydarzenia kulturalne i artystyczne znajdą swoją przestrzeń właśnie u nas. Katarzyna Dunajska, Katarzyna Wawrzynkowska, koordynatorki wystawy

25

BUGletyn październik 2013


Zdjęcia: Michał Narloch

20 26

BUGletyn październik 2013


Inauguracja roku akademickiego 2013/2014 W środę 2 października 2013 r. w auli Wydziału Prawa i Administracji odbyła się oficjalna inauguracja roku akademickiego Uniwersytetu Gdańskiego. Uroczystość ta była bardzo wyjątkowa, bo połączona z wręczeniem tytułu doktora honoris causa UG prof. Berndowi Baronowi von Maydellowi. Swoją obecnością inaugurację zaszczycili przedstawiciele władz państwowych, województwa, samorządów miast Gdańska, Gdyni, Sopotu, Słupska i Wejherowa, kościołów, instytucji naukowych, biznesu i mediów oraz pomorscy parlamentarzyści i rektorzy szkół wyższych. Przemówienie inauguracyjne wygłosił Rektor Uniwersytetu Gdańskiego prof. dr hab. Bernard Lammek. W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na problemy, z jakimi boryka się na co dzień uczelnia, spowodowane skomplikowaną sytuacją finansową kraju. Dodał, że pomimo trudności finansowych trzeba podejmować działania przynoszące dalszy dynamiczny rozwój Uniwersytetu Gdańskiego. Uczelnia musi z jednej strony prowadzić oszczędną politykę finansową, a z drugiej strony starać się uruchamiać nowe atrakcyjne kierunki kształcenia, które przyciągną zarówno studentów stacjonarnych, jak również niestacjonarnych. Szansę na poprawę finansów uczelni prof. Bernard Lammek upatruje m.in. w zdobywaniu grantów. W dalszej części przemówienia JM Rektor przypomniał sukcesy i osiągnięcia naszej uczelni, a także mówił o planach na przyszłość. Wspomniał też o aktualnych inwestycjach Uniwersytetu Gdańskiego. Skierował swoje podziękowania do wszystkich, którzy wspierają rozwój uczelni, w szczególności do władz państwowych, wojewódzkich i samorządowych. Podziękował także całej społeczności akademickiej Uniwersytetu Gdańskiego za wytężoną i efektywną pracę w minionym roku akademickim. Podczas uroczystości zabrał głos obecny na inauguracji wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego prof. Jacek Guliński. Jednym z ważnych wydarzeń tegorocznej inauguracji roku akademickiego było przyjęcie do grona doktorów honorowych Uniwersytetu Gdańskiego prof. Bernda Barona von Maydella. Uroczyste wręczenie tytułu doktora honoris causa wybitnemu ekspertowi w dziedzinie prawa cywilnego, prawa pracy i prawa socjalnego poprzedziły wystąpienia dziekana Wydziału Prawa i Administracji prof. Jakuba Steliny i laudatora tegoż doktoratu prof. Urszuli Jackowiak. W czasie inauguracji roku akademickiego odbyła się immatrykulacja studentów oraz doktorantów Uniwersytetu Gdańskiego, którzy złożyli uroczyste ślubowanie. Po raz pierwszy w historii UG JM Rektor nie wręczył studentom indeksów papierowych, ponieważ Uniwersytet od roku akademickiego 2013/2014 wprowadził indeks elektroniczny. Uroczystość inauguracji i wręczenia doktoratu honorowego uświetnił występ Akademickiego Chóru Uniwersytetu Gdańskiego, pod dyrekcją prof. Marcina Tomczaka. Gabriela Igielska, Oddział Zbiorów Specjalnych, senator UG

27

BUGletyn październik 2013


Przestali pracować: Karolina Klonowska, Biblioteka Główna, Oddział Udostępniania (31.05.2013 r.) Alicja Szubert­Kwapich, Oddział Opracowania Druków Zwartych (31.08.2013 r., przejście na emeryturę) Elżbieta Naumowicz, Biblioteka Humanistyczna (28.09.2013 r., przejście na emeryturę) Krystyna Wien, Biblioteka Biologiczna (30.09.2013 r., przejście na emeryturę) Rozpoczęli pracę: Mirosława Hopa­Surma, Pracownia Komputerowa (01.07.2013 r.)

Redakcja BUGletynu Emilia Dulczewska­Maszota, Ewa Potaż, Dominika Skutnik Współpraca ­ Marzena Szczucka email: bugletyn@bg.ug.edu.pl

Trwają prace nad kolejnym numerem BUGletynu. Wszystkich chętnych zapraszamy do przesyłania propozycji swoich tekstów. Redakcja zastrzega sobie prawo skracania tekstów oraz wprowadzania zmian. Tekst oznaczony * nie został poddany korekcie.

Wskazówki dla autorów: ­ tekst powinien być zapisany w formacie *.doc lub *.rtf ­ akapity należy rozpoczynać wcięciem akapitowym (prosimy nie stosować akapitów blokowych)

28

BUGletyn październik 2013

BUGletyn 3